Mo Yan

Guan Moye (kin:莫言) (Gaomi, 17 shkurt 1955), i njohur me psudonimin Mo Yan, është shkrimtar kinez fitues i Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 2012. Mo Yan është një shkrimtar shumë i popullarizuar, të cilin Donald Morrison , në revistën  TIME  e përshkruan si “njëri ndër më të nohurit, shpeshherë i ndaluar, dhe përgjithsisht në grupin e shkrimtarëve kinez të piratizuar”, ndërsa Jim Leach e përshkruan si versioni kinez i Franc Kafkës dhe i Joseph Hellerit. Për publikun perëndimor është bërë i njohur me romanin Klani i sorgumit të kuq botuar më 1986 në Kinë, i cili u adaptua edhe në verzionin filmik. Akademia suedeze, e cila Yanit ia ndau Nobelin në vitin 2012, e përshkruan Yanin si shkrimtar "I cili, me realizmin e vet magjik, i lidh tregimet popullore, historinë dhe të sotmen moderne."

Stili
Veprat e Mo Yan-it janë romane historiko-epike që karakterizohen nga realizmi halucinant, dhe të cilat përmbajnë elemente të humorit të zi. Ndër temat kryesore në veprat e Mo Yanit është pandryshueshmëria e lakmisë dhe korrupsionit të natyrës njerëzore, përkundër ndikimit të ideologjive. Ngjarjet e shumë tregimeve të tij ai i vendos në qytetin e lindjes Gaomin verilindor në provincën Shandong, të Republikës Popullore të Kinës, dhe ai përdor imazhe verbuese, komplekse dhe shpeshherë të dhunshme. Mo Yan thotë se e kuptoi se mund ti bënte "anëtarët e familjes, të njohurit, fashatarët..." personazhe të romaneve të tij, pas leximit të romanit The Sound and the Fury të shkrimtarit amerikan William Faulkner. Mo Yan satirizon me zhanrin letrar të  Realizmit Socialist duke i vendosur punëtorët dhe burokratët në situata absurde.

Shkrimet e Mo Yanit shquhen për dallimet e turbullta mes "të shkuarës dhe të ardhmes, të vdekurve dhe të gjallëve, si dhe të mirës dhe të keqes". Mo Yan shfaqet në romanet e tij si personazh gjysmë-autobiografik që ritregon dhe modifikon rrëfimet tjera të autorit. Personazhet femërore shpesh rebelohen ndaj roleve gjinore që i përcakton tradita si p.sh. në romanin "Gjinj të mëdhenj, vithe të gjera", nëna e familjes Shangguan pasi dështon që t'i bëjë burrit djem, fillon ta tradhtojë me burra tjerë, duke mbetur shtatzënë me një misionar suedez, një ushtar japonez etj. Pushteti i meshkujve poashtu paraqitet në mënyrë cinike në po të njëjtin roman, ku ka vetëm një hero mashkull.

Çmimi Nobel për Letërsi, 2012
Më 11 tetor 2012, Akademia Suedeze e shpalli Mo Yanin laureat të Çmimit Nobel Për Letërsi me motivimin "me anë të realizmit halucionant i bën bashkë përrallat popullore, historinë dhe të tashmen". Kur e fitoi çmimin në moshën 57 vjeçare, më 2012, ai u bë laureati i 109-të i tij, dhe i pari shtetas i Republikës Popullore të Kinës që e fitoi. Per Wästberg, anëtar i akademisë suedeze, në fjalimin e tij shpjegoi: "Mo Yan është poet që i shkul posterat stereotipikë të propagandës, duke e nxjerrë në pah individin nga një masë anonime e njerëzve. Me anë të talljes dhe sarkazmës, Mo Yan sulmon historinë dhe falsifikimet e saj, si dhe deprivimin dhe histerinë politike

Kreu i Akademisë Suedeze, Peter Englund tha në mënyrë më pak zyrtare: "Ai ka një stil tepër të veçantë të të shkruarit. Nëse lexon një gjysmë faqe nga Mo Yani, e njeh menjëherë se është e atij"

Krijimtaria

 《红高粱家族》 Klani i sorgumit të kuq (1986)
 《天堂蒜薹之歌》 Baladat e hudhrave (1988)
 《十三步》 Trembëdhjetë hapa (1988)
 《食草家族》 Familja ime bimëngrënëse (1993)
 《酒国》 Republika e verës: Një roman (1993)
 《丰乳肥臀》 Gjinj të mëdhenj & vithe të gjera (1995)
 《红树林》 Pylli i kuq (1999)
 《四十一炮》 Pow! (2003)
 《生死疲劳》 Jeta dhe vdekja po më lodhin (2006)
 《檀香刑》 Vdekja dru sandali (2008)
 《蛙》 Bretkosa (2009)

Në gjuhën shqipe
Në gjuhën shqipe janë përkthyer romanet:

•Bretkosa (2013)
•Ndryshime (2014)
•Klani i Sorgumit të kuq(2017)

Romani 'Bretkosa' është romani i parë i përkthyer drejtpërdrejt nga gjuha kinze në gjuhën shqipe.

Çmime
 Çmimi Nobel për Letërsi për vitin 2012

Lidhje të jashtme

 Novelist Mo Yan Takes Aim with 41 Bombs (China Daily 27 June 2003)
 VÍDEO prize movie of Mo Yan  
 "Granta Audio: Mo Yan", Granta, 11 October 2012, John Freeman
 Russian site about Mo Yan
  Mo Yan and the Politics of Language China Digital Times 2.25.13 Accessed 2.25.13. Excerpts and links.
 Mo Yan dismisses 'envious' Nobel critics The Guardian 28 February 2013.
 School dropout to Nobel: A consistent beauty of Mo Yan  FacenFacts
 Botimet ne shqip

Kategoria:Shkrimtarë kinezë
Kategoria:Çmimi Nobel për Letërsi
Kategoria:Lindje 1955