Ibadi

Ibaditët (الاباضيون) janë e vetmja degë që ekziston, sot, e havarixhëve, rryma fetare islame e cila përbën një "rrugë të tretë" në mes sunive edhe shiitëve, origjina e së cilës daton në ditët e para të Islamit.  

Ndërsa në të kaluarën havarixhët Ibadi kanë njohur momentet zgjerimit (në kohën e mbretërimit të rustumide e Tahert, se në mes të 761 dhe 909 erdhi për të kuptuar shumë nga Afrika e Veriut), aktualisht ky konfesion është në një vend të vetëm : Sulltanati i Omanit, ndërsa në vende të tjera ekziston vetëm në komunitete të vogla, në Zanzibar dhe në disa rajone të Algjeri (Mzab) e Tunizi (ishullin e Djerba) dhe Libi (Gebel Nefusa dhe Zuara).
parapamje|240px|Vendet ibadi janë të ngjyrosura me të zeza

Historia
Shkolla rrjedh emrin e saj nga Abdullah ibn Ibad i fisit Banu Tamim.Uzi Rabi, The Emergence of States in a Tribal Society: Oman Under Saʻid Bin Taymur, 1932-1970, pg. 5. Eastbourne: Sussex Academic Press, 2006.  Ibn Ibad kishte përgjegjësi të shkëputej nga lëvizja e havarixhëve rreth kohës kur Abdylmelik ibn Mervan morri fuqinë. Sidoqoftë, themeluesi i vërtetë ishte Xhabir ibn Zejdi nga Omani.Donald Hawley, Oman, pg. 199. Fillimisht, teologjia e Ibadit u zhvillua në Basra, Irak.Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy, pg. 24. Santa Monica: RAND Corporation, 1995.  Ibaditë kundërshtuan udhëheqjen e kalifës së tretë, [[Osman ibn Afan|Uthman ibn Afanit], por ndryshe nga havarixhët ekstremistë, Ibaditë refuzuan vrasjen e Uthmanit poashtu havarixhët besojnë se të gjithë që mbajnë pikëpamje të ndryshme ishin pabesimtarë. Daniel McLaughlin, Yemen and: The Bradt Travel Guide, pg. 203. Guilford: Brandt Travel Guides, 2007.  ishin prej grupeve që kundërshtuan udhëheqësin e katërt në Islam Aliut dhe dëshiruan që të kthejnë Islamin në formën paraprake në konfliktin mes Aliut dhe Muavijes.Diana Darke, Oman: The Bradt Travel Guide, pg. 27. Guilford: Brandt Travel Guides, 2010. Donald Hawley, Oman, pg. 200.

Doktrina
Doktrina e Ibadit ka shumë dallim me besimet tjera:
Zoti nuk do të shfaq veten e tij para myslimanëve në Ditën e Gjykimit, i cili është i njëjti besim me shiatë. Sunnitë besojnë se myslimanët do ta shohin Zotin në Ditën e Gjykimit.
Kurani u krijua nga Zoti, i njëjti besim me Mutazilen. Sunitë besojnë Kurani ishte zbritur prej Zotit nëpërmjet profetit Muhammed, siç ilustrohet nga vuajtja e Ahmed ibn Hanbelit gjatë kohës së mihnas.Brill, E.J., ed. (1965–1986). The Encyclopedia of Islam, vol. 7. pp. 2–4.
Nuk është e nevojshme të ketë një udhëheqës në të gjithë botën myslimane. Komuniteti myslimanë mund ta udhëheqin veten. Kjo është ndryshme prej besimit të sunnive i kalifatit dhe besimit shiitë të imametit.Uzi Rabi, The Emergence of States, pg. 22.Joseph A. Kechichian, Oman and the World, pg. 25.
Nuk është e nevojshme që udhëheqësi të jetë pasardhës prej fisit teë Kurejshëve, ndryshe nga besimi i shiave që duhet të jetë pasardhës.

Demografia
parapamje|1x1px|Flamuri i Omanit
Ibadi përbën shumicën e popullsisë së Omanit. Ka rreth 2.72 milionë Ibadis në mbarë botën, prej të cilëve 250,000 jetojnë jashtë Omanit. Si rezultat, Omani është i vetmi shtet në botën myslimane me shumicë të popullsisë Ibadi.

Historikisht, dinastia e hershme Mesjetare Rustamid në Algjeri ishte Ibadi,The Rustamid state of Tāhart. Encyclopædia Britannica Online. Accessed 10 April 2014. dhe refugjatët nga kryeqyteti i saj, Tiaret, themeluan komunitetet Ibadi të Afrikës Veriore, të cilat ende ekzistojnë në M'zab. Mozabitët, një grup etnik berbere në M'zab, janë Ibadis.Cyril Glassé, Enciklopedia e Re e Islamit, pg. 39. Walnut Creek: Rowman & Littlefield, 2008. Ibadit gjenden gjithashtu në Afrikën Lindore (veçanërisht në Zanzibar), në malet Nafusa të Libisë dhe në Ishullin Djerba në Tunizi. Ekziston një grup Selefistësh që janë kthyer në Ibadis në ishullin e Maldiveve që nga viti 2016. Ata ndjekin shejhët e Omanit.

 Bibliografia 
 Tadeusz LEWICKI, "Les subdivisions de l'Ibadiyya", in Studia Islamica 9 (1958), pp. 71–82
 A. de Calassanti MOTYLINSKI, "Le nom berbère de Dieu chez les Abadhites", Revue Africaine 59 (1905), pp. 141–148

 Referime 

Kategoria:Medh'hebi