Fiset shqiptare

Fiset e Shqipërisë ose fiset shqiptare janë fise historike në Shqipëri dhe në Ballkanin Jugperëndimor të karakterizuara nga një kulturë e përbashkët, shpesh prejardhja e përbashkët dhe lidhjet shoqërore të përbashkëta. Shumica e tyre mbronin territorin dhe interesat e tyre kundër fiseve të tjera dhe forcave të jashtme.

Shoqëria fisnore shqiptare u kristalizua qartë në malet e Shqipërisë së Veriut dhe zonave ngjitur me Malin e Zi, dhe gjithashtu ishte e pranishme në një sistem fisnor më pak të zhvilluar në Shqipërinë e Jugut. Një nga elementët më të veçantë të strukturës fisnore shqiptare është varësia e saj nga doket kanunore.

E trashëguar nga struktura e lashtë shoqërore ilire duke lulëzuar deri në vitet e parë të shekullit XX, shoqëria fisnore shqiptare mbeti kryesisht e paprekur deri në ngritjen në pushteti të regjimit komunist në 1944, dhe konsiderohet si shembulli i vetëm i një sistem shoqëror fisnor që mbijetoi në Evropë deri në mesin e shekullit XX.

 Shqipëria e Veriut 
Fakti që fiset e Shqipërisë së Veriut nuk u nënshtruan plotësisht nga Osmanët, është ngritur në nivelin e Ortodoksisë midis anëtarëve të fiseve. Një shpjegim i mundshëm është që Osmanët nuk kishin asnjë arsye për të nënshtruar fiset Shqiptare të veriut, sepse ata kishin nevojë për to si një burim i qëndrueshëm i mercenarëve. Osmanët zbatuan sistemin bajraktar brenda fiseve shqiptare të veriut dhe u dhanë disa privilegje bajraktarëve (krerëve të flamurit) në këmbim të detyrimit të tyre për të mobilizuar luftëtarët vendas për të mbështetur veprimet ushtarake të forcave Osmane.

Në periudhën pa kontroll të qëndrueshëm fiset gjykonin anëtarët e tyre. Dënimet e zakonshme ishin gjobë, mërgim ose çarmatim. Shtëpia e pjesëtarit të mërguar të fisit do të digjej. Në Shqipëri çarmatimi u vlerësua si verdikti më i sikletshëm.

Anëtarët e fiseve të Shqipërisë së veriut besojnë se historia e tyre themelohet në nocionet e rezistencës dhe izolimit. Disa studiues e lidhin këtë besim me konceptin e "periferisë së negociuar". Përgjatë historisë territori i fiseve shqiptare të veriut të pushtuara ka qenë i kontestuar dhe periferik, kështu që fiset shqiptare të veriut shpesh shfrytëzuan pozitën e tyre dhe negociuan periferinë e tyre në mënyra fitimprurëse. Kjo pozitë periferike ndikoi gjithashtu në programin e tyre kombëtar, rëndësia dhe sfidat e të cilit janë të ndryshme nga ato në Jug të Shqipërisë. Territorë të tillë periferikë janë zona të krijimit të kulturës dinamike ku është e mundur të krijohen dhe manipulohen historitë rajonale dhe kombëtare në dobi të individëve dhe grupeve të caktuara.

Fiset Shqiptare të veriut kanë traditën e besës, një nga parimet morale themelore të së drejtës dokesore Shqiptare. Besa është një pjesë e rëndësishme e qëndrimit personal, familjar dhe shoqëror, dhe shpesh përdoret si shembull i Shqiptarizmit. Dikush që thyen besën e tij madje mund të dëbohet nga bashkësia i tij.

 Lista e fiseve shqiptare 

Sipas Kanunit të Lekë Dukagjinit:

 Berisha
 Krasniqi
 Gashi
 Hoti
 Morina (Oroshi, Spaçi e Kuzhneni
 Dukagjini (Shala e Shoshi)
 Kelmendi
 Bytyçi
 Thaçi
 Shkreli
 Gruda
Malani
Të grupuara nga albanologu Robert Elsie:

 Fiset e Malësisë së Madhe 
 Kelmendi
 Thaçi
 Gruda
 Hoti
 Trieshi
 Kastrati
 Boga
 Shkreli
 Lohja
 Reçi
 Rrjolli

 Fiset e Pultit 
 Plani
 Xhani
 Kiri
 Suma
 Drishti

 Fiset e Dukagjinit 
 Shala
 Shoshi
 Shllaku
 Mazreku
 Dushmani
 Toplana

 Fiset e Malësisë së Gjakovës 
 Bytyçi
 Gashi
 Krasniqi
 Mërturi
 Nikaj
 Mekshi
 Berisha e kuqe

  Fiset e Pukës 
 Kabashi 
 Thaçi
 Berisha
 Puke
 Qerret
 Mali i Zi
 Lusha

 Fiset e Malësisë së Lezhës 
 Bulgëri
 Kryeziu
 Manatia
 Vela

 Fiset e Malësisë së Krujës 
 Kurbini
 Benda

 Fiset e Mirditës 
 Oroshi
 Spaçi
 Kushneni
 Fandë
 Dibrri
 Kthella
 Selita
 Rraza

 Malësia e Lezhes 

Kryeziu
 Bulgri  
 Vela
 Manatia

 Fiset e Matit 
 Bushkashi
 Mati
 Kadiu
 Doçi
 Vatdodaj

 Fiset e Drinit të sipërm 
 Hasi
 Luma
 Lura
 Arrëni
 Dibra     
 Bulica
 Tafciu

 Fiset të tjera 
 Bobi
 Boksi
 Buza e Ujit
 Bua
 Çidhna
 Dardha
 Dervishaj
 Dushi
 Gimaj
 Grizha
 Gojani
 Gjoni (Gjonima)
 Idrizi
 Kastrioti
 Kenga
 Kita
 Komani
 Kopliku
 Leka
 Luznia
 Necol
 Malakasoi
 Mëgulla
 Morina
 Muhurri
 Mumajesi
 Ploshtani
 Reçi i Dibrës
 Shpata
 Sheh Hysenaj
 Skandëri (Homeshi)
 Trojaku
 Ura e Shtejtë
 Vorpsi
 Zogjaj
 Trimi

Fiset e Gramshit
 Trimi 
 Llapushi
 Mema
 Avdyli

 Shih edhe 
 Fiset ilire
 Lista e fiseve ilire

 Referime 

Kategoria:Fise në Shqipëri
Kategoria:Fise shqiptare