Lankaran (qytet)

Lankaran  është një  pjesë e rajonit ekonomik Lankaran në Azerbajxhan.  Sipas regjistrimeve të vitit 2011 përllogaritet se  ka një popullsi prej  banorësh. Sipërfaqja e  është 70 km². 

 Etimologjia : 
Forma e vjetër e emrit ishte "Langarkanan" që në persisht do të thotë "vendi i tërheqjes së spirancës" : "Langar" ( لنگر , spirancë) + "kan" ( کن , për të tërhequr) + "an"( آن , prapashtesa e vendeve). Megjithatë, disa burime thonë se Lankaran thuhet se vjen nga fjalët talish për 'Shtëpia Cane', e cila tingëllon si 'Lan Kəon'.  Përndryshe, nga medianishtja *Lan(a)karan- , ku * karan- do të thotë 'kufir, rajon, tokë' dhe Lan është ndoshta një emër i një fisi të Kaspikut . 

 Historia : 
Qyteti u ndërtua në një moçal përgjatë bregut verior të lumit që mban emrin e qytetit. Në zonë ka mbetje të vendbanimeve njerëzore që datojnë në periudhën neolitike, si dhe rrënoja të fshatrave të fortifikuara nga epoka e bronzit dhe e hekurit. 

Me vdekjen e Nader Shahut (r. 1736–1747), Khanate Talysh u themelua nga njëfarë Sejjid Abbas, paraardhësit e të cilit ishin anëtarë të dinastisë iraniane Safavide dhe ishin zhvendosur në rajonin e Talishit në vitet 1720 gjatë një periudhe të trazuar në Historia iraniane. Nga themelimi i khanatit deri në vitin 1828, ai ishte nën sundimin e dinastive iraniane Zand dhe Qajar . Në gjysmën e parë të shekullit të 18-të, rusët fituan kontrollin mbi të për disa vjet gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1722-1723 ; në 1732 ajo iu dorëzua Iranit me Traktatin e Reshtit . Gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1804-1813, Gjenerali Kotlyarevsky , i cili drejtonte kontigjentin më jugor rus gjatë luftës, sulmoi dhe pushtoi kështjellën e Lankaran . Pas Traktatit të Gulistanit të vitit 1813, ai iu dorëzua Rusisë.  Irani Qajar do të rimarrë qytetin më vonë gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1826-1828 , por u detyrua ta kthejë atë pas Traktatit të Turkmenchay (1828), i cili pa fundin përfundimtar të ndikimit pers në Kaukazin e Jugut. 

Nën sundimin rus, Lankaran, i njohur si Lenkoran ( Ленкорань ) në rusisht , ishte qendra e Lenkoran Uyezd të Guvernatorit të Baku . Pas rënies së Perandorisë Ruse, ajo ishte pjesë e Republikës Demokratike të Azerbajxhanit jetëshkurtër (1918–1920), më pas u bë pjesë e Republikës Sovjetike Socialiste të Azerbajxhanit pas sovjetizimit të Azerbajxhanit . Në vitin 1991, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik , ai u bë pjesë e Azerbajxhanit të pavarur.

 Gjeografia : 
Ka plazhe me rërë afër Lankaran. Ujërat termike sulfide , klorurore , natriumi - kalciumi të burimeve minerale Andjin (E sipërme dhe e Poshtme) ndodhen 12 km në perëndim të qytetit. Gjithashtu në perëndim gjenden rrënojat e kalasë së Ballaburit , pranë fshatit me të njëjtin emër.

Rajoni ka një sipërfaqe të madhe parqesh kombëtare, ku ruhen një shumëllojshmëri e faunës dhe florës. Rezerva shtetërore Gizil-Agach pret mbi 250 lloje bimësh, 30 lloje peshqish dhe më shumë se 220 lloje zogjsh. Lankaran është gjithashtu i njohur për Parrotia , ose dru hekuri. Është rritur natyrshëm në rajon dhe mund të shihet në Parkun Kombëtar Hirkan . Miti vendas thotë se është i vetmi dru që zhytet në ujë, prandaj emri (dru hekuri). Historikisht është përdorur për ngrohje pasi digjet për një kohë të gjatë dhe nuk shuhet lehtë. Nënlloji i leopardit pers (Panthera pardus saxicolous) i leopardit , jeton gjithashtu në parkun kombëtar. Në vitin 1937, anëtarët e Opilio lepidusNë zonë u panë lloje të korrësve . 

 Ekonomia : 
Sferat mbizotëruese në ekonominë e Lankaran janë perimtaria, kultivimi i çajit , kultivimi i barit, blegtoria, agrumet, bletaria , peshkimi dhe bujqësia e drithërave.  Klima e favorshme subtropikale e lagësht, disponueshmëria e tokës së mirë të punueshme, ujit dhe burimeve të mjaftueshme të punës së qytetit ofron një bazë të mirë për aktivitetet bujqësore si dhe zhvillimin e ndërmarrjeve agro-përpunuese. Qyteti është gjithashtu shtëpia e fabrikës së parë të çajit në Azerbajxhan , e ndërtuar në vitin 1937.

 Demografia 
Shumica dërrmuese e popullsisë së Lankaran janë talysh , dhe pjesa tjetër janë azerbajxhanë dhe kombësi të tjera.

 Feja 
Feja me bashkësinë më të madhe të ndjekësve është Islami. Shumica e muslimanëve janë myslimanë shiitë , dhe Republika e Azerbajxhanit ka përqindjen e dytë më të lartë të popullsisë shiite në botë pas Iranit .  Xhamitë e shquara të qytetit përfshijnë Xhaminë Kichik Bazar dhe Xhaminë Boyuk Bazar . 

 Kultura 
Që nga viti 2012, qyteti së bashku me Baku dhe Ganja morën pjesë në lëvizjen Ora e Tokës . 

 Kuzhina 
Kuzhina e Lankaran është ndikuar kryesisht nga historia e saj multikulturore, prandaj shumëllojshmëria e madhe e ushqimit e ka origjinën gjatë Khanate Talysh . Kuzhina e njohur e Lankaran përfshin lavangi, Lankaran kulcha, marji plov, plov të bardhë, plov kungull dhe turshu kebab. 

 Muzika dhe media 
Kolektivi popullor dhe i vallëzimit Bajilar
Lankaran është shtëpia e disa interpretuesve folklorikë kombëtarë, duke përfshirë kolektivin kombëtar të folklorit dhe vallëzimit Talysh Bacılar (The Sisters) . 

Kanali rajonal Janub TV dhe gazeta Lankaran janë me seli në qytet. 

 Sportive 
Tifozët Khazar Lankaran në stadiumin e qytetit të Lankaran
Qyteti dikur kishte një ekip profesionist futbolli që garonte në ligën më të lartë të futbollit Azerbajxhan - Khazar Lankaran , i cili luante në Ligën Premier të Azerbajxhanit . Vendet sportive në qytet përfshijnë Stadiumin e Qytetit Lankaran dhe Kompleksin Sportiv Olimpik Lankaran.  Stadiumi ishte një nga vendet për fazat e grupeve të Kupës së Botës FIFA U-17 të Grave 2012 . 

Në vitin 2012, qyteti fitoi për të pritur Kampionatin Evropian të Masters në Peshëngritje. 

 Transporti 

 Ajri 
Terminali ndërkombëtar i Aeroportit Ndërkombëtar Lankaran u hap në shtator 2008. 

 Hekurudha 
Qyteti ka shërbim hekurudhor nga terminalet historike në qendër të qytetit deri në Baku në lindje dhe Astara në jug. 

 Referime 
2.  Informacione të marra nga Wikipedia Englisht. Marrë më 27/08/2022 

Kategoria:Qytete në Azerbajxhan