Luleshtrydhja

Luleshtrydhja ose dredhëza (Fragaria × ananassa) është një specie hibride e rritur gjerësisht e gjinisë Fragaria, të cilat kultivohen në mbarë botën për frutat e tyre. Fruti vlerësohet gjerësisht për aromën e tij karakteristike, ngjyrën e kuqe të ndezur, strukturën e lëngshme dhe ëmbëlsinë. Konsumohet në sasi të mëdha, qoftë i freskët ose në ushqime të tilla të përgatitura si reçel, lëng, byrekë, akullore, milkshakes dhe çokollata. Aromat artificiale të luleshtrydheve përdoren gjithashtu gjerësisht në produkte të tilla si karamele, sapun, shkëlqim buzësh, parfum dhe shumë të tjera.

Luleshtrydhet e kopshtit u edukuan për herë të parë në Brittany, Francë, në vitet 1750 nëpërmjet një kryqëzimi të Fragaria virginiana nga Amerika e Veriut lindore dhe Fragaria chiloensis, e cila u soll nga Kili nga Amédée-François Frézier në vitin 1714. Kultivarët e Fragaria × ananassa kanë zëvendësuar, në prodhimin komercial, luleshtrydhen pyjore (Fragaria vesca), e cila ishte specia e parë e luleshtrydhes e kultivuar në fillim të shekullit të 17-të.

Nga pikëpamja botanike, luleshtrydhja nuk është një kokërr e kuqe, por një frut agregat shtesë, që do të thotë se pjesa e mishit nuk rrjedh nga vezoret e bimës, por nga ena që mban vezoret. Çdo "farë" e dukshme (aken) në pjesën e jashtme të frutit është në fakt një nga vezoret e lules, me një farë brenda saj.Esau, K. (1977). Anatomy of seed plants. John Wiley and Sons, New York. .

Në vitin 2019, prodhimi botëror i luleshtrydheve ishte nëntë milionë tonë, i kryesuar nga Kina me 40% të totalit.

Historia
parapamje|djathtas|alt=Në afërsi të një luleshtrydheje të kuqe të shëndetshme|Fragaria × ananassa 'Gariguette,' një kultivar i rritur në Francën jugore

Luleshtrydhet e para të kopshtit u rritën në Brittany, Francë, gjatë fundit të shekullit të 18-të. Para kësaj, luleshtrydhet e egra dhe përzgjedhjet e kultivuara nga speciet e luleshtrydheve të egra ishin burimi i zakonshëm i frutave.

Fruti i luleshtrydhes është përmendur në literaturën e lashtë romake në lidhje me përdorimin e saj mjekësor. Francezët filluan të merrnin luleshtrydhet nga pylli në kopshtet e tyre për korrje në shekullin e 14-të. Charles V, mbreti i Francës nga viti 1364 deri më 1380, kishte 1200 bimë luleshtrydhe në kopshtin e tij mbretëror. Në fillim të shekullit të 15-të, murgjit e Evropës Perëndimore përdornin luleshtrydhet e egra në dorëshkrimet e tyre të ndriçuara. Luleshtrydhet gjenden në artin italian, flamand dhe gjerman, si dhe në miniaturat angleze. E gjithë bima e luleshtrydhes u përdor për të trajtuar sëmundjet depresive.

Nga shekulli i 16-të, referencat për kultivimin e luleshtrydheve u bënë më të zakonshme. Njerëzit filluan ta përdorin atë për vetitë e supozuara mjekësore dhe botanistët filluan të emërtonin speciet e ndryshme. Në Angli kërkesa për kultivimin e rregullt të luleshtrydheve ishte rritur nga mesi i shekullit të 16-të.

Kombinimi i luleshtrydheve dhe kremit u krijua nga Thomas Wolsey në oborrin e mbretit Henry VIII. Udhëzimet për rritjen dhe korrjen e luleshtrydheve u shfaqën me shkrim në vitin 1578. Nga fundi i shekullit të 16-të ishin përmendur tre lloje evropiane: F. vesca, F. moschata, dhe F. viridis. Luleshtrydhet e kopshtit u transplantuan nga pyjet dhe më pas bimët do të shumoheshin në mënyrë aseksuale duke i prerë vrapuesit.

parapamje|Gjethet e luleshtrydhes

Dy nënllojet e F. vesca u identifikuan: F. sylvestris alba dhe F. sylvestris semperflorens. Futja e F. virginiana nga Amerika Veriore lindore në Evropë në shekullin e 17-të është një pjesë e rëndësishme e historisë, sepse është një nga dy speciet që i dhanë rritje luleshtrydhes moderne. Speciet e reja u përhapën gradualisht nëpër kontinent dhe nuk u vlerësuan plotësisht deri në fund të shekullit të 18-të. Një ekskursion francez udhëtoi në Kili në vitin 1712, i cili çoi në prezantimin e një bime luleshtrydhe me lule femra që rezultuan në luleshtrydhen e zakonshme.

Indianët Mapuche dhe Huilliche të Kilit kultivuan speciet femërore të luleshtrydheve deri në vitin 1551, kur spanjollët erdhën për të pushtuar tokën. Në 1765, një eksplorues evropian regjistroi kultivimin e F. chiloensis, luleshtrydhes kiliane. Në hyrjen e parë në Evropë, bimët u rritën fuqishëm, por nuk dhanë fruta. Kopshtarët francezë në Brest dhe Cherbourg rreth mesit të shekullit të 18-të vunë re për herë të parë se kur F. moschata dhe F. virginiana mbilleshin në mes të rreshtave të F. chiloensis, luleshtrydhet kiliane do të jepnin fruta të bollshme dhe jashtëzakonisht të mëdha. Menjëherë pas kësaj, Antoine Nicolas Duchesne filloi të studionte mbarështimin e luleshtrydheve dhe bëri disa zbulime vendimtare për shkencën e mbarështimit të bimëve, të tilla si riprodhimi seksual i luleshtrydhes që ai botoi në 1766. Duchesne zbuloi se bimët femra F. chiloensis munden vetëm të pjalmohen nga bimët mashkullore F. moschata ose F. virginiana plants. Kjo është kur evropianët u bënë të vetëdijshëm se bimët kishin aftësinë të prodhonin lule vetëm për meshkuj ose vetëm për femra.

Duchesne përcaktoi F. ananassa si një hibrid të F. chiloensis dhe F. virginiana. F. ananassa, e cila prodhon fruta të mëdha, është quajtur kështu sepse i ngjan ananasit në erë, shije dhe formë kokrra të kuqe. Në Angli, u prodhuan shumë varietete të F. ananassa'', dhe ato përbëjnë bazën e varieteteve moderne të luleshtrydheve që kultivohen dhe konsumohen aktualisht. Mbarështimi i mëtejshëm u krye gjithashtu në Evropë dhe Amerikë për të përmirësuar qëndrueshmërinë, rezistencën ndaj sëmundjeve, madhësinë dhe shijen.

Përbërja
Të ushqyerit
Luleshtrydhet e papërpunuara janë 91% ujë, 8% karbohidrate, 1% proteina dhe përmbajnë yndyrë të papërfillshme (tabela). Një sasi referencë prej 100 gramësh luleshtrydhesh siguron 33 kilokalori, është një burim i pasur i vitaminës C (71% e vlerës ditore, DV), një burim i mirë i manganit (18% DV) dhe siguron disa vitamina të tjera dhe minerale dietike në sasi të vogla. shumat. Luleshtrydhet përmbajnë një sasi modeste të acideve yndyrore esenciale të pangopura në vajin e akenit (farës).

Referime

Kategoria:Frut