Salë Markja

Salë Markja (Lindur më; 1789 - 1869) ishte aga, burrë i shquar, figurë popullore dhe prijës i respektuar në zonën verilindore të Shqiptarisë, në Grykën e Vogël të Dibrës. Ai ishte brezi i tetë i familjes që rridhte nga Nikoll Zoku (Zogu), i cili u vendos në fshatin Zogje.

 Prejardhja dhe familja 
Sipas tradites gojore popullore Nikollë Zoku u vendos me familjen e tij nga Fan i Mirditës ne Dibër gjatë shek. 15 (si pasojë e ndjekjeve osmane) ne zonën e Grykës së Vogël fshatin me emrin Zogje i cili e mori emrin nga ai per shkak te pasurisë dhe emrit qe beri ne atë zonë. Ai pati tre djem Markun,Lleshin dhe Lekën ku fise në ditët e sotme mbajne këto mbiemra si degezim i tyre.Familja e Salë Markjës rrjedh drejtpërdrejt nga gjenealogjia e Markut.Pasardhesit e Markut,Lleshit dhe Lekës u Islamizuan me kalimin e viteve. Stërgjyshi i Salës, Shahin Markja, njihej për pasurinë e tij të madhe, por familja pësoi më pas rënie ekonomike.Salë Markja më vonë që do të ringjallte fuqinë ekonomike të fisit, nisi jetën me një copë tokë të varfër dhe punonte gurët e mullirit. Ai dhe vëllai i tij Metja mbetën jetimë në moshë të re, pasi babai i tyre, Sula, vdiq herët. Ata u rritën nga e ëma, bija e Iljaz Manjanit nga Homeshi.

Salë Markja u martua me Mihanen, një vajzë nga Macukulli, me të cilën pati gjashtë djem: Sulën, Aliun, Jasharin, Rrahmanin, Ahmetin dhe Bajramin.

 Veprimtaria ekonomike 
Markja ndërtoi një ekonomi të fuqishme familjare dhe u pasurua me shumë toka e prona, të cilat u shndërruan në gjashtë çifligje të mëdha e të begata në fshatrat Bohmovë, Spas, Bllatë e Poshtme, Gjoricë, Zogje, Veçisht, Prilipe dhe Okshatinë. Fillimisht ishte pjesë e administratës osmane si mytesarif në Berat.

Kryengritjet e Toskëve dhe trazirat politike të kohës e shtynë t’i dërgonte ferman Portës së Lartë për t’u kthyer në Dibër dhe për ta mbajtur atë detyrë ne vendlindjen e tij.Këtë gjë ai nuk e bëri kurrë pasi u bë pjesë e Kuvendit të Maleve të Dibrës, duke kontribuar në çështjen kombëtare shqiptare.

 Luftërat dhe kryengritjet 
Salë Markja mori pjesë në luftën kundër Hajredin Pashës më 1844, së bashku me Sheh Mustafa Zerqanin, Elez Murrjën, Cen Lekën, Salë Demir Aliajn e të tjerë. Në këtë betejë, sipas gojëdhënave popullore, u vranë rreth 900 ushtarë osmanë dhe Hajredin Pasha u detyrua të largohej në Stamboll.

Më vonë, Markja udhëhoqi një kryengritje kundër represionit të Hysni Pashës, valiut të Manastirit, të cilin e kapi peng dhe e liroi pas negociatave me Portën e Lartë.

 Kontributet në zhvillimin lokal 
Si prijës influencues, Salë Markja kontribuoi në ndërtimin e infrastrukturës lokale: ura, mejtepe, xhami, banesa dhe kanale vaditëse. Ai ndërtoi tri kulla në Zogje dhe një në Dibrën e Madhe, që shërbenin si fortifikata mbrojtëse. Dy prej tyre u dogjën gjatë sulmeve osmane dhe serbe, ndërsa njëra ruhet ende sot.

 Personaliteti dhe vlerësimet 
Salë Markja ishte i njohur për mençurinë, maturinë dhe oratorinë e tij në kuvendet dibrane. Ai shquhej për drejtësi,humanizëm por dhe trimëri në rast rreziku.Një ngjarje e njohur popullore tregon se, kur u fye publikisht në pazar nga një njeri i varfër i paguar nga rivalët e tij, në vend që të hakmerrej, dërgoi ndihma ushqimore për personin që e kishte ofenduar.I varfëri me lot ne sy i erdhi ti kërkonte falje por Salë Markja tha që falje duhet të kërkonte ai duke u shprehur: 
“Gabime bëjmë ne të pasurit që nuk kujdesemi për të varfërit.”

 Ndërtimet dhe trashëgimia 
Në Bohmovë, Salë Markja ndërtoi një kanal vaditës 7 km të gjatë nga Drini i Zi, si dhe një urë guri që lidhte Bohmovën me Gjoricën. Ura, e njohur si “Ura e Markeve”, ishte pika kryesore e kalimit për banorët e Dibrës dhe Grykës së Madhe. Ai ngriti gjithashtu objekte tregtare në Dibra e Madhe dhe financoi restaurimin e Xhamisë së Dollmahallës rreth viteve 1856–1868.

 Përndjekja dhe fshirja nga historia 
Pas ndarjes së territoreve shqiptare nga Konferenca e Londrës, pjesa kryesore e familjes Markja mbeti nën sundimin e Mbretërisë Jugosllave, e cila ushtronte masa shoviniste kundër kesaj familje si shumë familje patriotike dibrane.Kjo ndodhi edhe më fortë për shkak se gjate luftës kjo familje mbeshteti forcat nacionaliste.Pas Luftës së Dytë Botërore, regjimi komunist i Enver Hoxhës i përndoqi pasardhësit e tij në Dibrën e Vogël, duke i cilësuar si “armiq të klasës” dhe si ndeshkim pati djegie shtepish,burgosje e internime.

Emri i tij u fshi nga historiografia komuniste dhe nuk u përmend në periudhën e Partisë së Punës së Shqipërisë.Për këtë u kujdes sidomos ish-presidenti komunist Haxhi Lleshi.

 Rivlerësimi pas komunizmit 
Në vitin 1992, presidenti Sali Berisha e dekoroi pas vdekjes me titullin “Prijës popullor në përpjekje të çështjes kombëtare”.
Në vitin 2002, autori Moisi Murra botoi veprën kushtuar jetës, veprimtarisë dhe urtësisë së Salë Markjës, duke përmbledhur të dhëna gojore dhe dokumentare për të.

 Trashëgimia 
Pasardhësit e tij jetojnë ende në trojet e trashëguara nga ai dhe ruajnë me kujdes trashëgiminë e tij historike dhe kulturore. Një nga kullat e ndërtuara prej tij në Zogje është shpallur “Monument kulture”.

 Vdekja 
Salë Markja ndërroi jetë më 1869 dhe u varros në fshatin Bohmovë të Dibrës së Madhe,varri i tij ndodhet dhe sot atje.

 Shiko edhe 

 Dibra

 Burime 
 Moisi Murra, Salë Markja ‘’
 Haki Stërmilli, Dibra në prag të historisë'' (dorëshkrim), Tiranë, 1940
 Tregime dhe tradita gojore dibrane

Kategoria:Biografi shqiptare