Mangalli

Mangalli është vendi në një shtëpi ku një zjarr është ose ishte mbajtur tradicionalisht për ngrohjen e shtëpisë dhe për gatim, zakonisht i përbërë nga të paktën një gur vatër horizontal dhe shpesh i mbyllur në shkallë të ndryshme nga çdo kombinim i riprodhimeve, oxhakut, furrës, kapuçit tymi ose kamishit. Mangallet zakonisht përbëhen nga muratura si tulla ose guri. Në epokën moderne, që nga ardhja e ngrohjes qendrore, mangallet zakonisht janë më pak qendrore në jetën e përditshme të shumicës së njerëzve, sepse ngrohja e shtëpisë bëhet nga një furrë ose një sobë ngrohjeje, dhe gatimi bëhet me një sobë kuzhine me furrë. plus furrë me mikrovalë, furrë dolli ose pajisje të tjera shtëpiake; kështu që shumë shtëpi të ndërtuara në shekujt 20 dhe 21 nuk kanë mangalle. Megjithatë, shumë shtëpi kanë ende mangalle, të cilat ende ndihmojnë për t'i shërbyer qëllimeve të ngrohtësisë, gatimit dhe rehatisë.

Para epokës industriale, një dizajn i zakonshëm ishte vendosja e një mangalle në mes të dhomës si një mangalle e hapur, me tymin që ngrihej nëpër dhomë në një vrimë tymi në çati. Në modelet e mëvonshme, të cilat zakonisht kishin një çati më të fortë dhe të vazhdueshme, vatra vendosej në anën e dhomës dhe pajisej me një kamish.

Në projektimin e oxhakut, mangalli është pjesa e oxhakut ku digjet zjarri, zakonisht i përbërë nga muratura me tulla zjarri në nivelin e dyshemesë ose më lart, nën kabinën e oxhakut.

 Feja dhe folklori 
Në mitologjinë greke Hestia është perëndesha e mangallit, ndërsa në mitologjinë romake Vesta ka të njëjtin rol.Hansen, William F.. Handbook of classical mythology. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2004. 202. 

Në Persinë e lashtë, sipas traditave zoroastriane, çdo shtëpi pritej të kishte një mangall për flijime dhe lutje.Boyce, Mary. A history of Zoroastrianism. 2nd impression with corrections. ed. Leiden: E.J. Brill, 1989. 154. 

Në besimet folklorike shqiptare, Vatër, vatra e shtëpisë, është një lidhje shpirtërore midis brezave të kaluar, të tashme dhe të ardhshme të fisit, që lidh paraardhësit me familjen sot dhe me pasardhësit nesër.

Mangalli është gjithashtu një term për një njësi familjare, ose grup adhurimi lokal, në fenë pagane.

 Referimet 

Kategoria:Mjet shtepiak