Feja në Kosovë

Feja në Kosovë është e ndarë nga shteti. Kushtetuta e Kosovës e përcakton Kosovën si një shtet laik, pra të paanshëm ndaj çështjeve të besimeve fetare, ku secili është i barabartë para ligjit dhe i garantohet liria e fesë, e besimit dhe ndërgjegjes.

 Statistika 

Sipas Departamentit të Shtetit të SHBA në raportin e vitit 2017 për Liria Ndërkombëtare Fetare, feja dhe etnia shpesh janë të lidhura ngushtë.  Shumica e shqiptarëve të Kosovës janë myslimanë, ndërsa disa janë katolikë dhe protestantë; pothuajse të gjithë serbët e Kosovës i përkasin Kishës Ortodokse Serbe (KOS). Pjesa më e madhe e anëtarëve të KOS-it jeton në gjashtë komunat me shumicë serbe në jug të vendit ose në katër komunat serbe me shumicë në veri. Shumica e popullsisë myslimane i përket shkollës Hanafi Suni, megjithëse një numër ndjek traditat sufite ose shiite dhe janë pjesë e shkollës Tarikat ose të urdhrit Bektashi. Udhëheqësit e Tarikatit deklarojnë se Bektashinjtë janë një nga nëntë urdhrat e Tarikatit, por vetë Bektashinjtë e identifikojnë veten si një urdhër islam i veçantë. Shumica e romëve myslimanë u përkasin Vëllazërive Sufite, dhe një numër i konsiderueshëm i myslimanëve shqiptarë praktikues gjithashtu. Megjithatë, disa enklava ekzistojnë edhe diku tjetër. Komunitetet katolike shqiptare janë të përqendruara kryesisht në Gjakovë, Prizren, Klinë dhe disa fshatra pranë Pejës dhe Vitinas (shih Laramans). Katolikët sllavofolës zakonisht e quajnë veten Janjevci ose kroatë kosovarë. Myslimanët sllavofolës në jug të Kosovës njihen si populli Gorani.

Në vitin 2011, regjistrimi i parë i popullsisë pas pavarësisë së Kosovës u bojkotua gjerësisht nga serbët, të cilët pothuajse të gjithë identifikohen si të krishterë ortodoksë serbë. Kjo e la popullsinë serbe të përfaqësuar në mënyrë të pamjaftueshme. Komunitetet e tjera fetare, përfshirë Tarikatin dhe Protestantët, gjithashtu kundërshtojnë të dhënat e regjistrimit. Udhëheqësit protestantë dhe ata pa përkatësi fetare deklarojnë se disa anëtarë të komuniteteve të tyre u klasifikuan gabimisht si myslimanë nga regjistruesit. Sipas rregullores së regjistrimit, regjistruesit nuk pyetën nëse qytetarët janë protestantë. Të dhënat e regjistrimit nga viti 2011 identifikojnë 95.6 për qind të popullsisë si myslimane, 2.2 për qind si katolike romake dhe 1.4 për qind si ortodokse serbe. “Të dhënat përfundimtare” nga pyetja “Cila është feja juaj?” janë: “Mungojnë” 2495, “Islam” 1663412, “Ortodox” 25837, “Katolik” 38438, “Tjetër e specifikuar” 1188, “Pa fe” 1242, “Preferoi të mos përgjigjem” 7213, “U anashkalua” 0.

Harta fetare e Kosovës në vitin 2011 sipas vendbanimeve.|thumb|right

Sipas Anketës Shoqërore Evropiane të vitit 2012, popullsia e Kosovës ishte afërsisht 88% myslimane, 5.8% katolike, 2.9% ortodokse lindore, 2.9% pa fe, 0.1% protestante dhe 0.4% të një feje tjetër.

 Historia 

 Krishtërimi 

Krishtërimi ka gjasë të ketë arritur në Kosovë në shekullin e 5-të, ndërsa Perandoria Romake gradualisht u nda në Lindjen Greke dhe Perëndimin Latin. Kosova u bë pjesë e së parës, e njohur si Perandoria Bizantine, dhe kështu ra nën ndikimin e Kishës Ortodokse Lindore me qendër në Konstantinopojë.
Gjatë Mesjetës së Lartë, ndërsa sundimi bizantin në Kosovë ia lëshoi vendin Perandorisë Serbe në fillim të shekullit të 13-të, ekzistonte një shumicë e krishterë ortodokse, por edhe një pakicë katolike që përbëhej nga tregtarë italo-dalmatinë nga Raguza, imigrantë gjermanë nga Hungaria dhe Transilvania, dhe me gjasë një pjesë e popullsisë autoktone shqiptare.

 Ortodoksia serbe 

Prania e peshkopëve ortodoksë serbë në Lipjan dhe Prizren u regjistrua për herë të parë në shekullin e 10-të. Në vitin 1219, Kisha Ortodokse Serbe u nda nga Kisha Ortodokse Greke, dhe peshkopët grekë u dëbuan nga Kosova. Selia e Kishës Ortodokse Serbe u zhvendos nga Žiçë (në Serbinë e sotme) në Pejë (në Kosovën e sotme) në vitin 1252, duke e bërë atë qendër fetare dhe kulturore të ortodoksisë serbe. Në vitin 1346, arqipeshkvi i Pejës mori titullin e patriarkut.

 Katolicizmi dhe kripto-katolikët 

Kosova u pushtua nga Perandoria Osmane bashkë me mbetjet e tjera të Perandorisë Serbe pas Betejës së Kosovës (1389). Edhe pse osmanët nuk i detyruan popullsitë katolike dhe ortodokse lindore të konvertohen në Islam, ekzistonte presion i fortë shoqëror (si për shembull shmangia nga pagesa e xhizjes) si dhe arsye politike për ta bërë këtë, gjë që shqiptarët e bënë në numër shumë më të madh (duke përfshirë të gjithë fisnikërinë) sesa serbët, grekët dhe të tjerët në rajon.Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "Albanië. §6. Geschiedenis". Microsoft Corporation/Het Spectrum. Shumë shqiptarë katolikë u konvertuan në Islam gjatë shekujve 17 dhe 18, pavarësisht përpjekjeve të klerit katolik për t’i ndalur ata. Gjatë Concilium Albanicum, një mbledhje e ipeshkvijve shqiptarë në vitin 1703, u shpall një dënim i rreptë për konvertim – sidomos për arsye oportuniste si shmangia e xhizjes. Ndërsa shumë nga këta konvertitë mbetën kripto-katolikë deri diku, shpesh me ndihmën e klerit të ulët më pragmatik – kleri i lartë katolik urdhëroi që atyre t’u mohoheshin sakramentet për herezi. Përpjekjet për të konvertuar përsëri komunitetin Laraman të Letnicës në Katolicizëm filluan në vitin 1837, por përpjekja u shtyp me dhunë – guvernatori lokal osman i burgosi Laramanët. Pas heqjes së dënimit me vdekje për apostazi nga Islami me Ediktin e Tolerancës (1844), disa grupe kripto-katolikësh në Prizren, Pejë dhe Gjakovë u njohën si katolikë nga kryeveziri osman në vitin 1845. Kur Laramanët e Letnicës kërkuan nga guvernatori dhe gjykatësi i rrethit në Gjilan t’i njihnin si katolikë, ata u refuzuan, u burgosën dhe më pas u deportuan në Anatolia, prej nga u kthyen në nëntor 1848 pas ndërhyrjes diplomatike. Në vitin 1856, një reformë Tanzimati përmirësoi situatën, dhe nuk u raportuan më abuzime serioze. Pjesa më e madhe e konvertimeve të Laramanëve, pothuajse ekskluzivisht e të sapolindurve, ndodhi midis viteve 1872 dhe 1924.

 Protestantizmi 

 Islami 

Pas fitores në Betejën e Kosovës (1389), Perandoria Osmane vendosi sundimin islam në rajon. Konvertimi nuk ishte i detyrueshëm, por kishte përfitime financiare, shoqërore dhe politike. Deri në shekullin e gjashtëmbëdhjetë, shkalla e islamizimit në Kosovë ishte minimale dhe kryesisht e kufizuar në qendrat urbane. Ritmi i konvertimeve në Islam u rrit ndjeshëm vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, ndoshta sepse konvertitët kështu përjashtoheshin nga cizje, një taksë që u vendosej vetëm jomyslimanëve. Deri në vitin 1634, shumica e shqiptarëve të Kosovës ishin konvertuar në Islam, megjithëse një pakicë mbeti katolike. Përveç shqiptarëve etnikë dhe turqve sundues që u vendosën në Kosovë, edhe Romët dhe një pjesë e popullsisë sllavofolëse (më vonë të quajtur Boshnjakët ose Gorani, për t’i dalluar nga serbët ortodoksë) u bënë myslimanë, shumica sunitë; shumë prej tyre i përkasin vëllazërive sufite, ndërsa një pakicë e vogël shiitësh u formuan në zonat rurale. Deri në fund të shekullit të 17-të, popullsia islame filloi të tejkalonte atë të krishterë. Midis 70.6 dhe 95.6% të kosovarëve janë myslimanë. Shumica prej tyre janë sunitë, shumë nga të cilët i përkasin vëllazërive sufite, përfshirë urdhrin Bektashi.

Kosova nuk është shtet anëtar i Organizatës së Bashkëpunimit Islam.

 Liria e fesë 

Në raportin e saj të vitit 2024 “Liria në Botë”, Freedom House e vlerësoi vendin me 2 nga 4 pikë për lirinë fetare:Kushtetuta garanton lirinë fetare. Megjithatë, Ligji për Lirinë e Fesë i pengon disa bashkësi fetare të regjistrohen si persona juridikë, një përcaktim që do t'u lejonte atyre të blinin dhe merrnin me qira më lehtë prona, të kishin akses në vendet e varrimit, të hapnin llogari bankare dhe të kryenin aktivitete të tjera administrative. Edhe pse tensionet midis myslimanëve dhe të krishterëve ortodoksë janë ndezur herë pas here në të kaluarën, marrëdhëniet ndërfetare janë përgjithësisht paqësore. Në janar 2023, qeveria miratoi projektligjin që ndryshonte ligjin për lirinë fetare, me qëllim thellimin e tolerancës ndërfetare.Kosova është pjesë e Aleancës Ndërkombëtare për Liritë Fetare ose Besimet.

 Bibliografia 






 Lidhje të jashtme 
 Bashkësia Islame e Kosovës
 Kisha Katolike në Kosovë
 Kisha Protestante Ungjillore e Kosovës
 Eparhia e Rashkës dhe Prizrenit – Kisha Ortodokse Serbe
 Artikulli i Universitetit Masaryk për fenë në Kosovë

 Shiko edhe 
Sekularizmi në Kosovë
Krishtërimi në Kosovë
Islami në Kosovë

 Referime 

Kategoria:Feja në Kosovë
Kategoria:Feja sipas vendit
Kategoria:Sekularizmi në Kosovë
Kategoria:Islami në Kosovë
Kategoria:Krishtërimi në Kosovë