Arad

Arad (hungarisht: Arad; serbisht: Арад) është kryeqendra e Qarkut Arad, në Rumaninë perëndimore, në rajon Crişana, mbi lumin Mureş.

Aradi është një qendër e rëndësishme industriale dhe nyje e transportit, është edhe selia e një kryepeshkopate ortodokse rumune dhe dy institucione me karakter universitar, një seminar teologjik ortodoks rumun, një shkollë të trajnimit për mësuesit dhe një konservator muzike. Qyteti ka një popullsi prej rreth 172.000 banorësh, duke e bërë atë qytetin e 13-të më të madh në Rumani. Aradi është qyteti i tretë më i madh në pjesën perëndimore të vendit pas Timishoarës and Oradeas.
 Historia 
 1028 - Për herë të parë përmendet zona.
 1078 - 1081 - Përmendja e parë e qytetit
 1131 - Aradi është përmendur në Kronikë e pikturuar nga Vjena
 1526 - Pas Betejës në Mohács, Joan Zapolja, zgjidhet Mbret i Hungarisë dhe fiton kontrollin e qytetit të Arad
 1541 - Pas rënies së osmanëve, qyteti kalon nën administrimin e Principatës Autonome të Transilvanisë
 1551 - 1595 - Qyteti ishte i pushtuar dhe i administruar nga Perandoria Osmane, qarku u nda në tre sanxhaqe.
 1553 - 1555 - Në mes të këtyre viteve, osmanët ndërtuan Kalanë e parë te qytetit në bregun verior të lumit Mureş.
 1595 - Trupat e Transilvanisë pastruan luginën nga osmanët, kështu qyteti i Aradit u riintegrua në Prinicpatën e Transilvanisë.
 1599 - Pas fitores së trupave të Mihai Viteazunë Şelimbăr, qyteti hyn nën autoritetin e Voivodinës deri në 1601 kur Gabriel Bethlen ia kthen luginën Mures përsëri osmanëve.
 1683 - Pas dështimit të rrethimit otoman të Vjenës, trupat e Habsburgëve pushtuan qytetin në 1687
 1699 - Pas Paqes së Karlowitzit, lugina e lumit Muresh u bë kufiri i ri midis Perandorisë së Habsburgëve dhe Perandorisë Osmane, duke e bërë qytetin seli te trupave të rojës kufitare.
 1715 - Murgu Camil Hofflich ngriti shkollën e parë në gjuhën gjermane
 1724 - Kolonët e parë gjermane nga Franken vijnë në jug të lumit dhe të krijojë Neu Arad
 1812 - Krijimi i "Preparandiei ", - shkolla e parë e mësimit të gjuhës dhe përgatitjes së mësuesëve në Rumani 
 1817 - Jakobi Hirschl ndërton teatrin më të vjetër në Rumani - Teatri Hirschl
 1868 - Mihai Eminesku ka marrë pjesë si një sufler
 1833 - Konservatori i gjashtë i Muzikës në Evropë, pas Parisit, Pragës, Brukselit, Vjenës dhe Londrës
 1834 - qyteti merr statusin e qytetit të lirë mbretëror
 6 tetor 1849 - Revolucioni hungarez 
 1890 - Krijimi i Shoqërisë së Filarmonisë së Aradit, Arad Philharmonia Egyesület
 1846 - Franz Liszt në qytet
 1847 - Johann Strauss në qytet
 13-15 maj 1919 - Iuliu Maniu, nacionalist rumun, bëri thirrje për ndarjen e Transilvanisë nga Hungaria, dhe mundësoi bashkimin e saj me Rumaninë
 1922 - George Enescu në qytet
 1924 - Bela Bartok në qytet
 1937 - Përforcohet aktiviteti ekonomik, Aradi del në vendin e parë në Transilvani dhe në të katërtin në Rumani.
 1989 - Arad është qyteti i dytë më i madh në Rumani e cila është kundër regjimit komunist dhe u bashkua me revolucionarët e pjesës tjetër të vendit.
 1990 - 1991 - rikrijim i arsimit të lartë
 Universiteti i Goldis West Vasile
 Universiteti Aurel Vlaicu
 1999 - U përurua Zona Industriale Arad 
 Lagjet 
 Aradul Nou
 Centru
 Aurel Vlaicu
 Micalaca
 Grădişte
 Alfa
 Bujac
 Confectii
 Functionarilor
 Gai
 Parneava
 Sânnicolaul Mic
 Colonia
 Subcetate
 Popullsia 
Historik i popullsisë së Aradit Viti Popullsia 1900 53,903 Regjistrim i 1912  63,166 Regjistrim i 1930   77,181 Regjistrim i 1948   87,291 Regjistrim i 1956   106,460 Regjistrim i 1966   126,000 Regjistrim i 1977   171,193 Regjistrim i 1992   190,114 Regjistrim i 2002   172,827 Regjistrim i 2009   166,003
Sipas regjistrimit të vitit 2002, komuna e Arad ishte vendbanim për 172.827 banorë. Ndarja etnike e qytetit ishte si vijon : 142.968 rumunë (82,72 %), 22.492 hungarezë (13,01 %), 3.004 romë (1,74%), 2.247 gjermanët (1,31 %) dhe 2.116 të kombësive të tjera (1,22 %). Popullsia kishte pak rënie nga viti 2006.

Grupeve kryesore fetare ishin ortodokse rumune (72,7%), Katolike Romane (12,1 %), Baptiste (4,5 %), Pentecostal (4,4 %), Reformator (3,1 %), dhe greko-katolikë (1,1 %).

 Lidhje të jashtme 

 souvenirs, paintings, t-shirts, calendars, postcards, all drawers with buildings from Arad
 The official Arad City Hall web site 
 The state cultural house of Arad
 A website about the cultural events and interviews with artist of Arad 

800px|parapamje|center|Qendra e qytetit (Rilindje)

 Referime 

Kategoria:Qytete në Rumani