Familja Mediçi

Shtëpia Mediçi ose Familja De Mediçi () ishte një dinasti politike, familje bankare dhe më pas shtëpi dukale madhore italiane që filloi të fitoi rëndësi nën Kozimo de Mediçin në Republikën e Firencës gjatë shekullit të XIV. Familja e kishte origjinën nga rajoni Mugello nga një fshat toskanas, gradualisht në rritje deri sa ata qenë në gjendje të krijonin Bankën Mediçi. Banka ishte më e madhja në Evropë gjatë shekullit të XV, duke parë fuqinë politike që po fitonin Mediçit në Firence — edhe pse zyrtarisht ata mbetën thjesht qytetarë jo-fisnikë. 

Mediçit nxorën katër papë të Kishës Katolike dhe në vitin 1531 familja u bë dukati trashëgimor i Firences. Në vitin 1569, dukati u promovua në një dukat madhor pas zgjerimit territorial. Ata e sunduan Dukatin Madhor të Toskanës nga fillimi i tij, deri në vitin 1737, me vdekjen e Gian Gastone de' Medici-t. Dukati madhor përjetoi shkallë të rritjes ekonomike nën dukët e hershëm madhorë, por do të falimentonin në kohën e Cosimo III de' Medici-t ( 1670-1723).

Pasuria dhe ndikimi i tyre fillimisht rrodhi nga tregtia e tekstilit e drejtuar nga esnafi i leshit të Firences, Arte della Lana. Ashtu si familjet e tjera signorale të Italisë, ata mbizotëruan qeverisjen e qytetit të tyre, duke qenë në gjendje ta vënë Firencen nën pushtetin e familjes së tyre, dhe duke krijuar një mjedis ku do të lulëzonte arti dhe humanizmi. Ata nxitën dhe frymëzuan lindjen e Rilindjes Italiane së bashku me familjet e tjera të Italisë, të tilla si Visconti dhe Sforza të Milanos, Este e Ferrarës, Borgia dhe Della Rovere në Romë dhe Gonzaga e Mantovës.

Banka Mediçi, që kur u krijua në vitin 1397, deri në rënien e saj në vitin 1494, ishte një nga institucionet më të begata dhe më të respektuara në Europë. Familja Mediçi konsiderohej si familja më e pasur në Evropë për një periudhë kohe. Nga kjo bazë, ata fituan pushtet politik, fillimisht në Firence dhe më vonë në më gjerë Itali dhe në Evropë. Ata dhanë një kontribut të rëndësishëm në profesionin e kontabilitetit, duke qenë ndër sipërmarrësit më të hershëm që përdorën sistemin e përgjithshëm të rregjistrit të kontabilitetit. Ata zhvilluan sistemin e dyfishtë të rregjistrave të llogarive për gjurmimin e kreditimit dhe debitit. Ky sistem u përdor më së pari nga kontabilistët që punuan për Familjen Mediçi në Firence.

Familja Mediçi financoi ndërtimin e Bazilikës së Shën Pjetrit dhe Katedrales së Firences, dhe qenë patronë të Donatellos, Brunelleschit, Botiçelit, Leonardo da Vinçit, Mikelanxhelos, Rafaelos, Makiavelit, Galileo Galileit dhe Francesco Redit, ndër shumë artistëve dhe studiuesve të tjerë. Ata financuan shpikjen e pianos, dhe konsiderohen si financues të krijimit të operës. Ata qenë gjithashtu protagonistë të Kundër-Reformimit, nga fillimi i Reformacionit përgjatë Koncilit të Trentos dhe Luftërave Fetare Franceze.

 Historia 
Origjina
parapamje|majtas|273px|Giovanni di Bicci de' Medici, themelues i Bankës Medici
Familja Mediçi vinte nga rajoni bujqësor i Mugello-s, në veri të Firences, që përmendet për herë të parë në një dokument të vitit 1230. Pararendësi i parë i familjes, një Medico, kështjellar i Potrones, i lindur rreth vitit 1046, i cili do ti jepte edhe emrin familjes. Origjina e emrit është e paqartë, edhe pse Medici është shumësi i , që do të thotë mjek.Emri në italisht shqiptohet me theksin te rrokja e parë dhe jo te e dyta.  

Disa eksponentë të familjes, të gjithë pasardhës të Medico di Potrone, midis dyqintës dhe treqintës fituan një pasuri të konsiderueshme me manifakturën e leshit, që në atë kohë përjetoi një periudhë rritjeje të kërkesës, në Itali dhe jashtë saj, mbi të gjitha në Francë dhe Spanjë. Në fillim të shekullit të XIV ata kishin arritur të kishin dy Gonfalonieri di Giustizia, detyra maksimale e Republikës Fiorentine, dhe gjatë gjithë gjysmës së parë të shekullit bënë pjesë në oligarkinë që mbizotëronte qytetin.

Një dokument i shkruar në vitin 1374, Libro di memorie di Filigno de' Medici, në fakt kujton se Mediçët i kryen blerjet e parë të tokave në Mugello, midis viteve 1260 dhe 1318, ndërsa zotëronin prona të patundshme me njëfarë rëndësie në Firence, të paktën që nga viti 1169. Të dhënat e para të sigurta mbi Mediçët, shfaqen duke nisur nga shekulli XII. Nga Libro di memorie di Filigno de' Medici, del se që atëherë gjyshërit e tij banonin në Firence: në vitin 1169, me Familjen Sizi e të tjera, do të ndërtonin kullën në Popolo di San Tommaso, pranë Mercato Vecchio (në zonën e tanishme midis Piazza della Repubblica dhe rrugës de' Medici); gjithashtu, në vitin 1180 Mediçët dhe Sizit shkuan para peshkopit të Firences, Giulio, për diskutuar patronazhin mbi Kishën e San Tommaso-s (e quajtur edhe e San Famaso-s).

Midis shekullit të XII dhe të XIII jetoi Giambuono, i konsideruar si pararendësi i fisit. Nga dyqinta njihen të dhënat e para dokumentare mbi anëtarët e familjes, duke filluar nga një akt i vitit 1201, ku përmendet Chiarissimo di Giambuono midis delegatëve të Republikës Fiorentine që firmosën paktin me sienezët.

Në gjysmën e parë të shekullit të XIII, Mediçët u ndanë në tre vija kryesore fisnore, duke pasure themelues Bonagiunta (degë e shuar në vitin 1363), Chiarissimo dhe Averardo. Bonagiunta, i biri i Giambuonon-s, është i dukumentuar në vitin 1216 si këshilltar i komunës dhe në vitin 1221 si dëshmitar i një akti. Ai pati dy bijë, Ugon dhe Galganon, kreditorë të kontit palatin Guido Guerra.

Chiarissimo Di Lippo di Giambouno në vitin 1240 rezulton kreditor përkundrejtë Manastirit të Camaldoli-t dhe në vitin 1253 u emërua kalorës. Averardo di Giambuono rezulton i pari nga Mediçët i angazhuar në blerjen e tokave në Mugello: në fakt në vitin 1260 ai do të niste operacione të gjera blerjesh në këtë rrethinë fiorentine, të përfunduar në vitin 1318 nga i biri me të njëjtin emër. Averardo di Averardo tashmë Priore delle Arti (anëtar i fisnikërisë drejtuese) (1309) dhe pastaj gonfaloniere (1314), do ti ndante këto prona midis gjashtë bijve të tij në vitin 1320.

Bijtë e Averardos (Jacopo, Giovenco, Salvestro, Francesco, Talento dhe Conte) do të nisnin një veprimtari të begatë bankare, duke themeluar kompaninë Filii Averardi, e cila përmendet në dokumente deri në vitin 1330. Pas kësaj date nuk rezultojnë veprimtari të tjera financiare të zhvilluara në grup nga anëtarë të Familjes Medici, ndoshta për shkak të mosmarrëveshjeve dhe kundërshtive të shpeshta të shfaqura ndërmjet anëtarëve të ndryshëm, zakonisht për çështje pronësie ose trashëgimie. Huadhënia me interes vijoi, megjithatë, të ishte shumë e praktikuar, edhe pse vetëm individualisht. 

Një djalë i Talentos, Mario, do të bëhej gonfaloniere në vitin 1343. Në situatën e vështirë ku Mediçët gjendeshin në mesin e treqintës, u dalluan disa personalitete që do t'i ngrinin fatet e familjes. Në veçanti Giovanni, i biri i Conte-s dhe nipi i Averardos, qe shumë aktiv në jetën publike: qe gonfalonier në vitet 1349, 1353 dhe 1356; qe vikar në Pescia (1346) dhe podestà në Prato (1365); do të ngarkohej me misione të ndryshme diplomatike dhe ushtarake jashtë kufijve fiorentinë (Luka, Piemonti, Pistoia, Siena, Milano). Në vitin 1351, ai do të bëhej kapiten i provincës së Mugello-s dhe, me të ungjin, Salvestro, u angazhua në mbrojtjen ushtarake të kështjellës së Scarperia nga rrethimi i trupave të Viskontit. Vitin pasues do të ndodhej në Napoli, midis ambasadorëve të dërguar nga Republika Fiorentine për ti bërë homazhe mbretëreshës së re, Giovanna I. Në vitin 1355 me Antonio Adimarin, në komandën e 200 kalorësve fiorentinë, shoqëroi Karlin e IV deri në Romë për kurorëzimin. 

Midis viteve 1335 dhe 1375 Giovanni dhe vëllezërit, midis të cilëve Filigno di Conte, do të blinin për rreth 9.000 florinë të artë 170 parcela toke, po në zonën e Mugello-s. Po Giovanni dhe Filigno u shqetësuan të rrisnin edhe pronat e patundshme në qytet, megjithëse do të investonin shumë më pak para përkundrejtë tokave në rrethina.Midis viteve 1348 dhe 1373 do të blinin shtëpi dhe punishte të ndryshme në zonën midis Mercato Vecchio dhe Ponte Vecchio. Ata banonin pikërisht në zonën e Mercato Vecchio, si gjyshërit e tyre, dhe aty zotëronin midis të tjerave, Kullën e San Tommaso-s dhe një lozhë. Por vendosën të shkonin të banonin gjetkë dhe ti rezervonin pronat e vjetra të patundshme për sipërmarrjet dhe veprimtaritë tregtare. Në vitin 1349 në fakt, do të blenin nëntë pjesët e para të një palagio në Via Larga. Po në atë rrugë, pasardhësit e Bonagiunta-s kishin zotëruar shtëpi dhe një terren, të shitur vetëm një vit më parë. Në vitin 1361 Giovanni di Conte dhe vëllezërit blenë njëmbëdhjetë pjesët e mbetura të ndërtesës, që pastaj në katërqintën do të shndërroheshin në Casa Vecchia e familjes. Në vitin 1375 bijtë e Conte de' Medici-t rezultojnë gjithashtu pronarë të gjashtë shtëpive të tjera të afërta.

parapamje|589px|Seri anëtarësh të shquar të familjes Medici, midis viteve 1555-1567, punishtja e Bronzinos, Uffizi, Firence
Në vitin 1374 Filigno di Conte do të shkruante Libro di Memorie, që përbënë një burim të rëndësishëm të dhënash për familjen e tij dhe mbi pronat e tij nga shekulli XII e në vazhdim. Dinastia filloi me themelimin e Bankës Medici në Firence në vitin 1397.

 Ngjitja në pushtet 
Gjatë shumicës së shekullit të III, qendra kryesore bankare në Itali ishte Siena. Por në vitin 1298, një nga familjet kryesore bankare evropiane, Bonsignoris, falimentuan dhe qyteti i Sienës e humbi statusin si qendra bankare e Italisë ndaj Firences. Deri në fundin e shekullit të XIV, familja udhëheqëse e Firences ishte Familja Albizzi. Në vitin 1293 u vunë në jetë Ordinamenti di Giustizia (një grup ligjesh statutore të Republikës së Firences); efektivisht, ata u bënë kushtetuta e Republikës së Firences përgjatë Rilindjes Italiane. Palazzi-t e shumtë luksozë të qytetit po rrethoheshin nga shtëpitë qytetare të ndërtuara nga klasa e begatë tregtare.

Sfiduesit kryesorë të Familjes Albizzi ishte Familja Medici, në fillim nën Giovanni di Bicci de' Medici, më vonë nën djalin e tij, Cosimo di Giovanni de' Medici dhe stërnipin e tij, Lorenzo de' Medici. Familja Medici kontrollonte Bankën Medici – banka më e madhe në Evropë në atë kohë – dhe një varg sipërmarrjesh të tjera në Firence dhe gjetkë. Në vitin 1433, Familja Albizzi arriti ta dëbonte Cosimo-n. Vitin tjetër, megjithatë, do të zgjidhej një signoria (qeveria civile) pro-Medici, e drejtuar nga Tommaso Soderini, Oddo Altoviti dhe Lucca Pitti dhe Cosimo u kthye. Familja Medici u bë familja udhëheqëse e qytetit, një pozicion që ata do ta mbanin për tre shekujt në vazhdim. Firencia mbeti një republikë deri në vitin 1537, duke shënuar fundin tradicional të Rilindjes Klasike në Firence, por institucionet e qeverisë republikane ishin rreptësisht nën kontrollin e Mediçve dhe aleatëve të tyre, përveç intervaleve pas vitit 1494 dhe 1527. Cosimo dhe Lorenzo de' Medici rrallë mbajtën poste zyrtare, por qenë udhëheqësit e padiskutuar të republikës.

Familja Mediçi ishte e lidhur me shumicën e familjeve të tjera elitare të kohës me anë të martesave strategjike, partneriteteve, ose punësimit, si pasojë e të cilave familja kishte një pozicion qendror në rrjetin shoqëror: mjaft familje kanë pasur qasje sistematike në pjesën tjetër të familjeve elitare vetëm përmes Familjes Medici, ndoshta në mënyrë të ngjashme me marrëdhëniet bankare. Disa shembuj të këtyre familjeve përfshijnë ato Bardi, Altoviti, Ridolfi, Zurla, Cavalcanti dhe Tornabuoni. Kjo është sugjeruar si një arsye ngjitjen e Familjes Medici.

Anëtarët e familjes u rrit në njëfarë rëndësie në fillim të shekullit të XIV në tregtinë e leshit, veçanërisht me Francën dhe Spanjën. Pavarësisht nga prania e disa Mediçve në institucionet e qeverisë së qytetit, ata ishin ende shumë më pak të rëndësishëm se familjet e tjera të rëndësishme, të tilla si Albizzi apo Strozzi. Një Salvestro de' Medici ishte kryetari i esnafit të leshpunuesve gjatë revoltës Ciompi në vitet 1378–1382, dhe një Antonio de' Medici u dëbua nga Firencia në vitin 1396. Përfshirja në një komplot në vitin 1400, bëri që të gjitha degët e familjes të dëboheshin nga politika fiorentine për njëzet vjetë, me përjashtim të dyve: nga një prej këtyre të fundit, ajo e Averardo de' Medici-t, dinastia origjinale Medici.

parapamje|281px|Shtatorja e Cosimo de' Medici, Pater Patriae, Uffizi, Firence
 Familja Mediçi gjatë shekullit të XV 
Giovanni di Bicci de' Medici (1360–1429), Djali Averardo de' Medici, e rriti pasurinë e familjes, nëpërmjet krijimit të Bankës Medici, dhe u bë një nga njerëzit më të pasur në qytetin e Firences. Edhe pse ai nuk mbajti kurrë ndonjë post politik, ai fitoi mbështetje popullore për familjen nëpërmjet mbështetjes së tij për futjen e një sistemi tatimit përpjesëtimor. Djali i Giovanni-t, Cosimo i Vjetri,  (Babai i vendit) në vitin 1434 do të merte postin egran maestro-s (kryetari jozyrtar i shtetit të Republikës Fiorentine).

Për më tepër, Mediçit përfituan nga zbulimi i depozitave të mëdha të sulfatit të potasit të aluminit në Tolfa, në vitin 1433. Sulfati i potasit të aluminit është thelmbësor si fiksimin e bojës në në disa rroba, që përdorej gjerësisht në Firence, ku industria kryesore ishte manifaktura e tekstileve. Para Mediçve, turqit ishin eksportuesit e vetëm të sulfatit të potasit të aluminit, kështu që Evropa ishte e detyruar të blinte nga ata deri në zbulimin në Tolfa. Piu II i dha Familjes Medici monopolin e shfrytëzimit minerar aty, duke i bërë ata prodhuesit parësorë të sulfatit të potasit të aluminit në Evropë.

Tre breza të njëpasnjëshëm të Mediçve —Cosimo, Piero dhe Lorenzo — sunduan mbi Firencen për pjesën më të madhe të shekullit të XV. Ata e mbizotëruan qartësisht qeverisjen përfaqësuese fiorentine pa e shfuqizuar fare atë. Këta tre anëtarë të Familjes Medici kishin aftësi të mëdha në menaxhimin e një qytet të patrazuar dhe të pavarur si Firencia, por kur Lorenzo vdiq në vitin 1492, i biri i tij, Piero doli mjaft i paaftë për t'iu përgjigjur sfidave të shkaktuara nga pushtimi francez i Italisë në vitin 1492. Brenda dy viteve, ai dhe mbështetësit e tij qenë të detyruar të largoheshin në mërgim, me një qeveri mirfilli republikane, që do ti zëvendësonte ata.

parapamje|majtas|412px|Anëtarët e Familjes Medici, vendosur alegorikisht në rrethin e Mbretërve Magë, në një fshat toskan, afresk i Benozzo Gozzoli,  1459.
Piero de' Medici (1416-1469), i biri i Cosimo-s, qëndroi në pushtet për vetëm pesë vite (1464-1469). Ai u quajt Piero Podagri, për shkak të përdhesit që kishte prekur këmbën e tij, dhe që do të çonte përfundimisht në vdekjen e tij. Ndryshe nga i ati i tij, Piero kishte pak interes për artet. Për shkak të sëmundjes së tij, ai më së shumti qëndroi në shtrat, në shtëpi dhe prandaj bëri shumë pak për kontrollin mëtejshëm të Firences, ndërsa ishte në pushtet.

Lorenzo de' Medici (1449–1492), i quajtur Madhështori (i përkthyer gabimisht si I Mrekullueshmi), ishte më i aftë në drejtimin dhe sundimin e qytetit, por do ta linte pas dore sipërmarrjen familjare bankare, e cila do të çonte në shkatërrimin e tij përfundimtar. Për të siguruar suksesin e familjes së tij, Lorenzo do ta planifikonte karrierën e ardhshme të fëmijve të tij, në vend të tyre. Ai u kujdesua që Piero II kokëfortë, ta ndiqte si pasues të tij në udhëheqjen qytetare; Giovanni (papa i ardhshëm Leoni X) u fut në kishë në moshë të hershme; dhe vajza e tij, Maddalena u pajis me një prikë madhështore për të realizuar martesa avantazhuese politik me një djalë të papa Inoçentit të VIII, që të çimentonte aleancën midis Mediçve dhe degëve romane të famijeve Cybo dhe Altoviti.

Komploti Pazzi i vitit 1478, ishte një përpjekje për ta larguar Familjen Medici, duke vrarë Lorenzo-n me vëllain e tij më të vogël. Giuliano, gjatë një shërbese të Pashkëve; tentativa e vrasjes përfundoi me vdekjen e Giuliano-s dhe plagosjen e Lorenzo-s. Komploti përfshinte familjet Pazzi dhe Salviati, të dyja familje rivale bankare, që kërkonin fundin e ndikimit të Familjes Medici, bashkë me priftin që kryesonte shërbesën kishtare, arkipeshkvin e Pizës, dhe madje edhe papa Siktin e IV në njëfarë mase. Konspiratorët iu qasën Sikstit të IV me shpresën e marrjes së miratimit të tij, pasi ai dhe Mediçët kishin një rivalitet të gjatë me njëri-tjetrin, por papa nuk mori pjesë drejtpërdrejtë në komplot. Megjithë refuzimin e tij të miratimit zyrtar, papa e lejoi komplotin të vazhdonte pa ndërhyrë dhe, pasi dështuan ta vrisnin Lorenzo-n, u dha atyre një dispensë për krimet e bëra në shërbim të kishës. Pas kësaj, Lorenzo adoptoi djalin e paligjshëm të vëllait, Giulio de' Medici (1478–1535), papa i ardhshëm Klementi VII. Djali i Lorenzo-s, Piero II mori drejtimin e Firences pas vdekjes së Lorenzo-s. Mediçë u dëbuan nga Firencia nga viti 1494, deri në vitin 1512, pasi Pieroja i pranoi të gjitha kërkesat e pushtuesit Sharli VIII i Francës. Më vonë, Giuliano dhe Lorenzo do të varroseshin së bashku në Kapelën Medici. 

«Në rrethanat e rrezikshme në të cilat qyteti ynë është futur, koha deklaratave ka kaluar. Duhet të ndërmerren aksione… Kam vendosur, me miratimin tuaj, të lundroi për në Napoli menjëherë, duke besuar se, siç jam personi kundër të cilit aktivitetet e armiqve tanë janë të drejtuara, mund ndoshta, duke u dorëzuar në duart e tyre, të bëhem mjeti për rikthimin e paqes për bashkë-qytetarët tanë. Siç kam pasur më tepër nder dhe përgjegjësi mes juve sesa çdo qytetar privat ka pasur në ditën tonë, jam  më i detyruar se çdo person tjetër ti shërbej vendit tonë, edhe me rrezikun e jetës sime. Me këtë synim tani po shkoj. Ndoshta Zoti dëshiron që kjo luftë, e cila filloi në gjakun e vëllait tim dhe timin, duhet të përfundoi me çdo kusht. Dëshira ime është se me jetën ose vdekjen time, fatkeqësia ose begatia ime, mund të kontribuojë në mirëqenien e qytetit tonë... Po shkojë plotë shpresë, duke iu lutur Zotit të më japë hirin ta kryej atë që çdo qytetar duhet në të gjitha kohët të jetë gati ta kryej për vendin e tij». — Lorenzo de' Medici, 1479

parapamje|Tapet dasme Medici, 1589
 Familja e gjatë shekullit të XVI 
Mërgimi i Mediçëve do të zgjaste deri në vitin 1512, pas të cilit dega e vjetër e familjes – ata rridhnin nga Cosimo i Vjetri – ishin në gjendje të sundonin deri në vrasjen e Alessandro de Medici-t, duka i parë i Firences, në vitin 1537. Ky sundim shekullor do të ndërpritej vetëm në dy raste (mes viteve 1494-1512 dhe 1527-1530), kur rryma kundër Mediçëve do të merte kontrollin e Firences. Duke pasuar vrasjen e dukë Alessandro-s, pushteti pastaj i kaloi degës së re Medici ¬– ata që rridhnin nga Lorenzo i Vjetri, djali i vogël i Giovanni di Bicci, duke filluar me stër-stërnipin e tij Cosimo I I Madh.

Cosimo i Vjetri dhe babai i tij, hodhën themelet e bankës dhe manifakturës Medici — duke përfshirë një formë korporate. Ndikimi i familjes u rrit me patronazhin e mirëqenies, artit dhe kulturës. Në fund, ajo do ta arrinte zenitit e saj te papati dhe do të vijonte të lulëzonte për shekuj në vijim si dukë të Firences dhe Toskanës. Të paktën gjysma, me gjasa më shumë, e banorëve të Firences ishin të punësuar nga Mediçit dhe degët e tyre themelore të sipërmarrjes.

parapamje|majtas|291px|Papa Klementi VII, nga Familja Medici
Mediçët shkurtimisht do të bëheshin udhëheqës të Krishtërimit Perëndimor nëpërmjet dy papëve të shekullit të XVI, Leoni X dhe Klementi VII. Të dy shërbyen si sundues politikë de facto të Romës, Firences dhe pjesëve të mëdha të Italisë, të njohur si Shtetet Papale. Ata ishin patronë bujarë të arteve, që porositën kryevepra si Shndërrimi i Rafaelos dhe Gjykimi i Fundit i Mikelanxhelos, megjithatë, sundimet e tyre përkuan me telashe për Vatikanin, duke përfshirë Reformacionin Protestant të Martin Lutherit dhe plaçkitjen famëkeqe të Romës në vitin 1527.

Pontifikati argëtues-dashës i Leonit të X i zbrazi arkat e Vatikanit duke marrë borxhe të mëdha. Nga zgjedhja e Leonit të X si papë në vitin 1513, deri në vdekjen e tij në vitin 1521, Firencia u mbikëqyr, nga ana tjetër, nga Giuliano de' Medici duka i Nemours-it, Lorenzo de' Medici, duka i Urbinos dhe Giulio de' Medici, i fundit prej të cilëve do të bëhej papa Klementi VII.

Pontifikati i trazuar i Klementit të VII u mbizotërua nga pasimi i krizave të njëpasnjëshme, që do të rezultonin në plaçkitjen e Romës nga ushtritë e perandorit gjermaniko-romak Karli V, në vitin 1527 dhe ngjitjen e familjeve Salviati, Altoviti dhe Strozzi si bankierët kryesorë të Kuries Romane. Që nga zgjedhja e Klementit të VII si papë në vitin 1523, deri në plaçkitjen e Romës, Firencia qeverisej nga i riu Ippolito de' Medici (kardinali dhe zv.-kancelari i ardhshëm i Kishës së Shenjtë Romane), Alessandro de' Medici (duka i ardhshëm i Firences), dhe mbrojtësit e tyre. Në vitin 1530, pasi bëri aleancë me Karlin e V, papa Klementi VII arri të siguronte fejesën e vajzës së Karlit, Margaretës së Austrisë me nipin e tij të paligjshëm (të konsideruar birin e tij), Alessandro de' Medici. Klementi gjithashtu e bindi Karlin e V ta emëronte Alessandro de' Medici-n si dukë të Firences. Kështu do të fillonte sundimin monarkik i Mediçëve në Firence, i cili do të zgjaste dy shekuj.

Pasi siguroi dukatin e Alessandro de' Medici-t, papa Klementi VII do ta martonte kushërirën e tij të parë, Caterina de' Medici, me djalin e Francisit të I të Francës, krye-armikut të perandorit Karli V, mbretin e ardhshëm të Francës, Henrin e II. Kjo do të çonte në zhvendosjen e gjakut të Mediçëve, nëpërmjet vajzave të Caterina-s, te familja mbretërore e Spanjës, nëpërmjet Elisabetës së Valois-it dhe Derës së Lorenës nëpërmjet Claude të Valois.

parapamje|408px|Caterina de' Medici, gjatë martesës me Henrin e Dytë të Francës
Një tjetër figurë e shquar Medici e shekullit të XVI ishte Cosimo I, i cili vinte nga fillime relativisht modeste në Mugello, që arriti supremacinë në të gjithë Toskanës. Kundër qëndrimit të Caterina de' Medici-t, papa Palit të III dhe aleatëve të tyre ai triumfoi në beteja të ndryshme, duke pushtuar rivalen më të urryer të Firences, Sienën dhe themelimin e Dukatit Madhor të Toskanës. Cosimo bleu një pjesë të ishullit të Elbës nga Republika e Gjenovës duke e bërë bazën e marinës toskane atje. Ai vdiq në vitin 1574, i pasuar nga djali i tij i madh i mbijetuar, Francesco, paaftësia e të cilit, për të lënë trashëgimtarë meshkuj, çoi në pasimin e vëllait të tij më të ri, Ferdinando, pas vdekjes së tij në vitin 1587. Francesco u martua me Johanën e Austrisë dhe me bashkëshorten e tij, do të lindëte Eleonora de' Medici-n, dukeshën e Mantovës dhe Marie de' Medici-n, mbretëreshën e Francës dhe Navarrës. Nëpërmjet Maries, çdo monark pasues francez (hiq Napoleonët), janë të rrjedhur nga Francesco.

Ferdinando e mori qeverinë e Toskanës me padurim. Ai urdhëroi bonifikimin moçaleve toskane, ndërtoi një rrjet rrugor në Toskanën jugore dhe kultivoi tregtinë në Livorno. Për të rritur industrinë toskane të mëndafshit, ai mbikëqyri mbjelljen e pemëve të Manit përgjatë rrugëve kryesore (krimbat e mëndafshit ushqehen me gjethe Mani). Në marrëdhëniet me jashë, ai e zhvendosi Toskanën larg hegjemonisë së  HabsburgëveAustria dhe Spanja sundoheshin nga Dera Habsburge. duke u martuar me kandidaten e parë jo Habsburge që nga duka i Firences Alessandro, Christina e Lorenës, një mbesë e Catherine de' Medici-t. Reagimi spanjoll ishte ndërtimi i një kështjelle në pjesën e tyre të ishullit të Elbës. Për të forcuar aleancën e re franko-toskane, ai e martoi mbesën e tij, Marien me Henrin e IV të Francës. Henri pohoi në mënyrë eksplicite se ai do ta mbronte Toskanën nga agresioni spanjoll, por më vonë e mohoi. Pas kësaj, Ferdinando u detyrua ta martonte trashëgimtarin e tij, Cosimo, me Maria Maddalena-n e Austrisë për ta zbutur Spanjën (ku motra e Maria Maddalena-s, Margareta ishte bashkëshorte mbretërore në fuqi). Ferdinando sponsorizoi gjithashtu një ekspeditë toskane në Botën e Re, me synimin e krijimit të një kolonie toskane, një sipërmarrje që nuk do të sillte zotërime permanente koloniale. 

Përkundër të gjitha këtyre stimujve për rritjen ekonomike dhe prosperitetin, popullsia e Firences në agim të shekullit të XVII ishte thjeshtë 75.000, shumë më e vogël se kryeqytetet e tjera të Italisë: Roma, Milano, Venecia, Palermo dhe Napoli). Francesco dhe Ferdinando, për shkak të dallimit të lirshëm midis pronave të Mediçëve dhe pronave shtetërore toskane, mendohet të kenë qenë më të pasur sesa paraardhësi i tyre, Cosimo de' Medici, themeluesi i dinastisë. Duka Madhor vetëm kishte prerogativën për të shfrytëzuar mineralet dhe burimet shtetërore të kripës, kështu që fati i Mediçëve ishte drejtpërdrejtë i lidhur me ekonominë toskane.

 Shekulli XVII 
parapamje|majtas|456px|Apoteoza e Cosimo I de Medici, afresk i tavanit të Palazzo Vecchio, pikturuar nga Giorgio Vasari, vitet 1560, Firence
Ferdinando, megjithëse, jo më kardinal, ushtroi shumë ndikim në konklavat pasuese. Në vitin 1605, Ferdinando arriti që ta zgjidhte kandidatin e tij, Alessandro de' Medici, papën Leoni XI. Ai vdiq po atë muaj, por pasuesi i tij, papa Pali V, ishte gjithashtu pro-Medici. Politika e jashtme pro-papale e Ferdinandos, megjithatë, pati edhe anë negative. Toskana u mbush me urdhëra fetarë, që jo të gjithë ishin të detyruar të paguanin taksa. Ferdinando vdiq në vitin 1609, duke lënë një mbretëri të lulëzuar; inaktiviteti i tij në çështjet ndërkombëtare, megjithatë do të kishte pasoja afat-gjata për vijën.

Në Francë, Marie de' Medici po vepronte si regjente për djalin e saj, Luigjin e XIII. Luigji e refuzoi politikën e saj pro-Habsburge në vitin 1617. Ajo jetoi pjesën e mbetur të jetës së saj e privuar nga ndonjë ndikim politik.

Pasuesi i Ferdinandos, Cosimo II, sundoi për më pak se 12 vjetë. Ai u martua me Maria Maddalena-n e Austrisë, me të cilën pati tetë fëmijë, duke përfshirë Margherita de' Medici-n, Ferdinando II de' Medici-n dhe Anna de' Medici-n. Ai mbahet mend më shumë si patroni i astronomit Galileo Galilei, traktati i të cilit në vitin 1610, Sidereus Nuncius iu dedikua atij. Cosimo do të vdiste nga tuberkulozi në vitin 1621.

Djali i madh i Cosimo-s, Ferdinando, nuk ishte akoma ligjërisht i rritur për ta pasuar atë, kështu që Maria Maddalena dhe gjyshja e tij, Christina e Lorenës, vepruan si regjente. Regjenca e tyre e përbashkët është e njohur si Turtici. Temperamenti i Maria Maddalena-s ishte analog me atë të Christina-s, dhe së bashku ato e rreshtuan Toskanën me Papatin, duke e dyfishuar klerin toskan dhe duke lejuar gjyqin e herezisë së Galileo Galileit të zhvillohej. Pas vdekjes së dukës së fundit të Urbinos (Francesco Maria II), në vend që ta pretendonin dukatin për Ferdinandon, i cili ishte martuar me mbesën dhe trashëgimtaren e dukës së Urbinos, Vittoria della Rovere, ato lejuan që ai të aneksohej nga papa Urbani VIII. Në vitin 1626, ato ndaluan c[do subjekt toskan që të arsimohej jashtë dukatit madhor, një ligj më vonë i shfuqizuar, por të ripërtërirë nga nipi i Maria Maddalena-s, Cosimo III. Harold Acton, një historian anglo-italian, ia atribuon rënien e Toskanës regjencës Turtici.

Duka madhor Ferdinando ishte i obsesionuar me teknologjinë e re dhe kishte një larmi higrometrash, barometrash, termometrash dhe teleskopësh të instaluar në Palazzo Pitti. Në vitin 1657, Leopoldo de' Medici, vëllai i vogël i dukës madhor, themeloi Accademia del Cimento, e organizuar për të tërhequr shkencëtarë në Firence nga e gjithë Toskana për studime të ndërsjellta.

Toskana mori pjesë në Luftërat e Castro-s (hera e fundit që Toskana e mirëfilltë Mediçease u përfshi në një konflikt), duke i shkaktuar humbjen forcave të papa Urbanit të VIII në vitin 1643. Përfshirja në luftë ishte e kushtueshme dhe thesari aq i zbrazët, për shkak të saj, kur mercenarët e Castro-s u paguan për të, sa shteti nuk mund ta përballonte më pagimin e interesave të bondeve qeveritare, me pasojën që niveli i interesave u ul me 0.75%. Në atë kohë, ekonomia ishte aq e rrëgjuar, sa tregtia e shkëmbimeve do të mbizotëronte në tregjet rurale.

Ferdinando vdiq më 23 maj 1670 i prekur nga damllaja dhe edema. Ai u varros në Basilica di San Lorenzo, nekropoli i Mediçëve. Në kohën e vdekjes së tij, popullsia e dukatit madhor ishte 730,594 banorë; në Piza rrugët ishin të vijëzuara me bar dhe ndërtesat në prag të rrënimit.

Martesa e Ferdinandos me Vittoria della Rovere lindi dy fëmijë: Cosimo III de' Medici, dukë madhor i Toskanës dhe Francesco Maria de' Medici, dukë i Roveres dhe Montefeltros. Pas vdekjes së Vittoria-s në vitin 1694, zotërime e saj, dukatet e Roveres dhe Montefeltros, i kaluan djalit të saj të vogël.

Shekulli i XVIII: Rënia e dinastisë
Cosimo III u martua me Marguerite Louise d'Orléans, një mbesë e Henrit të IV të Francës dhe Marie de' Medici-t. Një bashkim tepër i pakënaqur, ai do të lindëte tre fëmijë, në mënyrë të shquar Anna Maria Luisa de' Medici, elektore palatine dhe dukën e fundit madhor të Toskanës, Gian Gastone de' Medici-n.

Johann Wilhelm, elektor palatin, burri i Anna Maria Luisa-s, kërkoi me sukses dinjitetin e lartësisë mbretërore për dukën madhor dhe familjen e tij në vitin 1691, megjithë faktin se ata nuk kishin pretendime për ndonjë mbretëri. Cosimo i paguante shpesh detyrime të tepërta perandorit gjermaniko-romak, padroni i tij feudal nominal, dhe i dërgoi municione atij gjatë Betejës së Vjenës.

Mediçëve u munguan trashëgimatarët meshkuj, dhe në vitin 1705, thesari dukal madhor ishte virtualisht i falimentuar. Në krahasim me shekullin e XVII, popullsia e Firences ra me 50%, ndërsa popullsia e përgjithshme e dukatit madhor ra me një vlerësim prej 40%. Cosimo u përpoq dëshpërimisht të arrinte një marrëveshje me fuqitë evropiane, por statusi ligjor i Toskanës ishte shumë i ndërlikuar: zona e dukatit madhor, që më parë përfshinte Republikën e Sienës teknikisht ishte një feud spanjoll, ndërsa territori i Republikës së vjetër të Firences kosiderohej si nën suzeranitetin perandorak. Pas vdekjes së djalit të parë të tij, Cosimo pa rikthimin e Republikës Fiorentine, gjithashtu pas vdekjes së Anna Maria Luisa-s. Rikthimi i republikës do të shkaktonte dorëzimin e Sienës Perandorisë Gjermaniko-Romake, por gjithësesi, ajo u mbështet fortësisht nga qeveria e tij. Europa e shpërfilli gjerësisht planin e Cosimo-s. Vetëm Mbretëria e Britanisë së Madhe dhe Republika Holandeze i dha një mbështetje asaj dhe në fun plani vdiq me Cosimo-n II në vitin 1723.

Më 4 prill 1718, Britania e Madhe, Franca dhe Republika Holandeze (gjithashtu më vonë edhe Austria do të zgjidhnin Don Carlos-in e Spanjës, djali i madh i Elisabeta Farnese-s dhe Filipit të V të Spanjës, si trashëgimtarin toskan. Në vitin 1722, elektorja as nuk u njohë si trashëgimtare dhe Cosimo u reduktua në një spektator në konferencën për të ardhmen e Toskanës. Me 25 tetor 1723, gjashtë dita para vdekjes së tij, duka madhor Cosimo shpërndau një shpallje përfundimtare duke urdhëruar që Toskana të mbetej e pavarur: Anna Maria Luisa do të ndalohej në Toskanë pas Gian Gastones dhe duka madhor rezervoi të drejtën për të zgjedhur pasuesin e tij. Megjithë atë, këto pjesë të shpalljes së tij u shpërfillën tërësisht dhe ai vdiq pak ditë më vonë.

Gian Gastone e shpërfilli elektoren për kurdisjen e martesës së tij katastrofike me Anna Maria Franziskën e Saks-Lauenburgut; ndërsa ajo i neveriste politikat liberale të vëllait të saj, ai i shfuqizoi të gjitha statutet anti-semite të babait të tij. Gian Gastone kënaqej duke e mërzitur atë. Më 25 tetor 1731, një forcë spanjolle e pushtoi Firencen në emër të Don Carlos, e cila zbarkoi në Toskanë në dhjetorin e të njëjtit vit. Shpura e rrëgjuar e Gian Gastones, Ruspanti, e urrenin elektoren, ashtu si dhe ajo ata. Dukesha Violante e Bavarisë, kunata e Gian Gastones, u përpoq ta tërhiqte dukën madhor nga sfera e ndikimit të Ruspanti, duke organizuar bankete. Sjellja e tij në banket ishte më pak se mbretërore; ai shpesh volli në mënyrë të përsëritur përparsen e tij, gromësinte dhe tregonte shaka shoqërisht të papërshtatshme për të pranishmit. Duke pasuar një përdredhje bërryli në vitin 1731, ai mbeti në shtrat për pjesën e mbetur të jetës së tij. Shtrati shpesh kundërmonte jashtëqitje, ndonjëherë pastrohej nga Violante.

Në vitin 1736, duke pasuar Luftën e Pasimit Polak, Don Carlos u përjashtua nga Toskana dhe Francisi III i Lorenës u bë trashëgimtar në vend të tij. Në janar 1737, trupat spanjolle u tërhoqën nga Toskana duke u zëvendësuar nga austriakët.

Anna Maria Luisa nënshkroi Patto di Famiglia (paktin familjar) më 31 tetor 1737. Në bashkëpunim me perandorin gjermaniko-romak dhe dukën madhor Francis i Lorenës, ajo dëshiroi që të gjitha pronat personale të Mediçëve ti kalonin shtetit të Toskanës, duke llogaritur që asgjë nuk do të largohej nga Firencia.

Lorenasit, siç quheshin forcat pushtuese, urreheshin në popull, por regjenti, princi i Craon-it, e lejoi elektoren të jetonte e pa trazuar në Palazzo Pitti. Ajo u mor me financimin dhe mbikëqyrjen e ndërtimit të Basilica di San Lorenzo, të filluar në vitin 1604 nga Ferdinado I, me një kosto për shtetin prej 1000 koronash në javë.

Shuarja e dinastisë kryesore Medici dhe ngjitja në vitin 1737 e Francis Stefanit, dukës së Lorenës dhe burri i Maria Terezës së Austrisë, çoi në përfshirjen e përkohshme të Toskanës në territoreët e Kurorës Austriake. Vija e princëve të Ottajano-s, një degë e Familjes Medici, që ishin të zgjedhshëm për të trashëguar Dukatin Madhor të Toskanës, kur mashkulli i fundit i degës kryesore vdiq në vitin 1737, mund të kenë vijuar si sovranë Medici, por për ndërhyrjen e fuqive të mëdha evropiane, të cilat ia dhanë sovranitetin e Firences tjetërkujt.

Si pasojë, dukati madhor u shua dhe territori u bë secundogeniture i Dinastisë Habsburg-Lorenës. Duka i parë madhor i dinastisë së re, Franci I, ishte stër-stër-stërnip i Frencesco I de' Medici-t, duke qenë kështu vazhdues i Dinastisë Mediçease në fronin e Toskanës përmes vijës femërore. Hapsburgët u larguan në favor të Derës Burbon-Parma në vitin 1801 (ata vetë të larguar në vitin 1807), por më vonë u restauruan në [[Kongresi i Vjenës|Kongresin e Vjenës. Toskana u bë një provincë e Mbretërisë së Bashkuar të Italisë në vitin 1861. Megjithatë, mjaft degë ekzistuese të Familjes Medici mbijetojnë, duke përfshirë princat e Ottajano-s, Medici Tornaquinci, dhe kontët Verona Medici të Caprara-s dhe Gavardos.

Pema familjare themelore 


Pema familjare e dukëve madhorë të Toskanës

<noinclude>

Struktura e pemës së vijës familjare 

Shiko edhe

 Republika e Firences
 Firencia
 Humanizmi
 Humanizmi i Rilindjes
 Rilindja
 Arti i Rilindjes
 Letërsia Italiane e Rilindjes
 Muzika e Rilindjes Evropiane
 Cimabue
 Xhoto
 Xhovani Bokaço
 Donatello
 Filippo Brunelleschi
 Fra Angelico
 Andrea del Verrokjo
 Domeniko Girlandaio
 Sandro Botiçeli
 Mikelanxhelo
 Rafaelo
 Leonardo da Vinçi
 Nikolo Makiaveli
 Galileo Galilei
 Leoni X
 Piu IV
 Leoni XI
 Lorenco di Kredi
 Baldassare Franceschini
 Palazzo Vecchio
 Uffizi
 Francesco Redi
 Françesko Laparelli
 Kopshtet Boboli
 Bernardo Buontalenti
 Toskana
 Siena
 Piza
 Duka i Parmës
 Familja Durazzo
 Familja Engjëlli
 Familja Niutta
 Etruskët
 Republikat Detare
 Historia e Italisë

Shpjegime

 Referime 

Bibliografia





























Lidhje të jashtme

 Accounting in Italy 
 The Medici Archive Project
 Prince Ottaviano de' Medici: Solving a 417-year-old murder mystery (May 4, 2004)
 The Moscow Florentine Society
 Medici Family Tree, featuring portraits and bios of key members of the Medici Dynasty, 1400–1737
 The Medici Family, History Channel. Retrieved 8 April 2016. The Medici Family
 The Medici Family of Florence
 The Medici: Portraits & Politics, 1512-1570 2021 exhibition at the Metropolitan Museum of Art; catalog by Keith Christiansen and Carlo Falciani 

Kategoria:Fisnikë italianë
Kategoria:Papë italianë
Kategoria:Biznesmenë italianë
Kategoria:Politikanë italianë
Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë
Kategoria:Historia e Italisë
Kategoria:Njerëz nga Firence