Feja në Shqipëri

parapamje|Zonat tradicionale fetare të Shqiperisë: jeshil - Mysliman, lejla - Ortodoks, e kuqe - Katolik, blu e çelet - Bektashi

Shqipëria sipas kushtetutës nuk ka fe zyrtare dhe shteti duhet të jetë asnjëanës në çështjet e besimit. Që me shpalljen e pavarësisë në 1912 Shqipëria ka qenë një shtet laik.  Fetë më të zakonshme të praktikuar në Shqipëri janë Islami dhe Krishtërimi, ndërkohë që një pjesë e madhe shqiptarëve nuk kanë asnjë besim fetar. 

Qeveria e dikurshme komuniste filloi fushatën anti-fetare në vitin 1967 dhe shpalli Shqipërinë shtetin e parë në botë ateist në kushtetutë në vitin 1976. Pas rënies së komunizmit, në vitin 1991 u rikthye liria fetare dhe rifilluan aktivitetet fetare. Vendi nuk ka një histori të ekstremizmit fetar dhe merr krenari në harmoninë që ekziston në traditat fetare.

Sot, praktika e fesë është përgjithësisht e ulët, dhe sondazhet kanë treguar se, krahasuar me popullsitë e vendeve të tjera, pak shqiptarë e konsiderojnë fenë si një faktor të rëndësishëm në jetën e tyre. Kur pyeten për fenë, njerëzit zakonisht i referohen trashëgimisë fetare të familjes së tyre dhe jo zgjedhjes së tyre personale të besimit.

 Demografia 

Shqipëria është një vend laik dhe i larmishëm fetar, pa fe zyrtare. Liria e fesë, besimit dhe ndërgjegjes garantohet sipas kushtetutës së vendit. Shqipëria është e njohur për tolerancë të gjerë fetare. Sipas Censit të 2023, të kryer nga INSTAT, 1,101,718 (45.86%) e banorëve në Shqipëri janë myslimanë, 201,530 (8.38%) katolikë, 173,645 (7.22%) ortodoksë, 115,644 (4.81%) bektashinj, 9,658 (0.4%) ungjillorë, 3,670 (0.15%) besimtarë që i perkasin besimeve të tjera, 332,155 (13.82%) Besimtarë pa përkatësi fetare, 85,311 (3.55%) ateistë dhe 378,782 (15.76%) të padeklaruar.

Një sondazh i dhjetorit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS) zbuloi se 41.5% e shqiptarëve besojnë në Zot pa ndjekur një fe specifike (33.8%) ose identifikohen si ateistë ose agnostikë (7.2%). Myslimanët sunitë përbëjnë 36.0% të popullsisë, ndërsa 17.2% janë të krishterë (7.9% katolikë, 8.0% ortodoksë dhe 1.3% protestantë ose denominacione të tjera të krishtera). Për më tepër, 5.7% ndjekin bektashizmin (5.2%) ose tarikate të tjera shiite (0.5%). 

Ndërmjet viteve 2018 dhe 2024, angazhimi fetar i të rinjve në Shqipëri ra ndjeshëm, sipas Studimeve të Rinisë nga FES. Në vitin 2018, 31.3% e të rinjve nuk merrnin pjesë kurrë në shërbime fetare ose nuk i përkisnin asnjë feje, ndërsa deri në vitin 2024, kjo shifër ishte rritur në 43.7%. Frekuentimi i rregullt (të paktën një herë në muaj) ra nga 18.3% në 11.0%, ndërsa frekuentimi i rastësishëm (më pak se një herë në muaj) u ul nga 50.3% në 45.3%. 

Një sondazh i vitit 2022, i porositur nga Euronews Albania, tregoi se 50.7% e shqiptarëve nuk vizitojnë kurrë vendet e adhurimit fetar, 27.6% i vizitojnë vetëm për festime fetare dhe 19.2% i vizitojnë të paktën një herë në muaj.

Sipas një raporti të vitit 2018 nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), praktikimi i fesë në Shqipëri është relativisht i ulët. Studimi zbuloi se 37.3% e shqiptarëve e praktikojnë fenë në mënyrë aktive, ndërsa 62.7% nuk angazhohen në praktika fetare.

+
Popullsia e Shqipërisë sipas përkatësisë fetare 1923–2023 Përkatësia fetare Census 1923 Census 1927 Census 1942 Census 2011 Censi 2023 Numri % Numri % Numri % Numri % Numri % Myslimanë Sunit  558,000 68.5 563,729 67.6599,91254.2 1,587,608 56.71,101,71845.86 Bektashinj163,81114.758,6282.09115,6444.81Myslimanë558,00068.5563,72967.6763.72368,91.646.23658,791.217.36250.67 Ortodoksë 171,000 20.5 181,051 21.7229,08020.7 188,992 6.75173,6457.22 Katolikë 85,000 10.5 88,739 10.6113,89110.3 280,921 10.0201,5308.38 Ungjillorë 5,616 0.29,6580.4Të Krishterë256,00031269.79032.3342.97131475.52916.77384.83316 Ateistë 69,995 2.585,3113.55 Besimtarë pa përkatësi fetare	 153,630 5.49 332,155 13.82Jofetarë  223,625 8.0 417,466 17.37  Të padeklaruar / Të tjerë990.011560.01 454,046 16.2 382,452 15.91 TOTAL814,000100833,6131001,106,8501002,800,1381002,402,113100

Një studimi i tjetër në 2012 gusht nga Pew Research gjeti se vetëm 15% e popullsisë, për shembull, e konsiderojnë fenë si një faktor shumë i rëndësishëm në jetën e tyre, e cila ishte përqindja më e ulët në botë në mesin e vendeve me popullsi të konsiderueshme myslimane. Një studimi edhe i tjetër kryer nga Gallup Global Reports e 2010 tregon se feja luan një rol të rëndësishëm për 39% të shqiptarëve, dhe e rendit Shqipërinë si vendin e trembëdhjetë paktën fetare në botë. 

Sipas sondazhit WIN/Gallup International në 2016 për besimet e shqiptarëve:

80% besojnë në ndonjë zot
40% besojnë në jetën pas vdekjes
57% besojnë se njerëzit kanë shpirt 
40% besojnë në ferr
42% besojnë në parajsë 
 Të dhënat mbi praktikat dhe ritualet fetare  

Sipas sondazhit të vitit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS)  në lidhje me Ramazanin:

 16.4% agjërojnë rregullisht gjatë Ramazanit  
 21.1% agjërojnë herë pas here gjatë Ramazanit
 62.1% nuk agjërojnë gjatë Ramazanit

Sipas studimeve, Shqipëria është unike sa i përket praktikës më të ulët se sa pritej të synetisë, pasi 36.8% e meshkujve të moshave 15-49 vjeç janë synet. Edhe midis myslimanëve, përqindja është 46.5%, ndërsa te bektashinjtë është më e ulët, vetëm 21%.  Kjo bie në kontrast me praktikën pothuajse universale të synetisë si zakon islamik midis myslimanëve në mbarë botën. Bërja synet praktikohet më shumë në verilindje dhe një pjese të Shqipërisë së mesme, ndërkohë është dhe më pak e zakontë në jugun e Shqipërisë. Përqindja e burrave synet të moshës 15-49 vjeç në qarqe të ndryshme luhatet nga 82.2% në Kukës, 66.7% në Dibër, 53.7% në Durrës, 52.8% në Tiranë dhe 50.4% në Shkodër, deri në 26.3% në Elbasan, 21.4% në Korçë, 18.7% në Berat, 18.1% në Vlorë, 12.6% në Fier, 4.5% në Gjirokastër dhe 4.0% në Lezhë.  WHO faqe 236https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf WHO faqe 236

 Toleranca fetare 

Sipas një studimi të organizatës UNDP të OKB-së, pesë faktorët kryesorë që mundësojnë tolerancën fetare në Shqipëri janë evidentuar të mëposhtmet:

 Indiferenca fetare ose mungesa e njohurive për fetë (76% e shqiptarëve mendojnë kështu) 
 Kultura vendore (kombëtare) dhe dominimi i traditave kombëtare ndaj atyre fetare (83.3% )
 Respekti i ndërsjellë dhe respektim për liritë individuale 
 Sekularizmi (83.1%)
 Ateizmi i trashëguar nga periudha komuniste (67.6%) 

 Shiko edhe 
 Islami në Shqipëri
 Krishtërimi në Shqipëri
 Sekularizmi në Shqipëri

 Burime të të dhënave 
 Censusi permbys fete, 70 per qind refuzojne ose nuk e deklarojne besimin
 Myftinia Shkodër, Mufti of Shkodra City
 The Muslim Forum of Albania
 Newspaper "Drita Islame"

 Referime 

Kategoria:Feja në Shqipëri
Kategoria:Feja sipas vendit
Kategoria:Feja në Evropë sipas vendit
Kategoria:Sekularizmi në Shqipëri
Kategoria:Islami në Shqipëri
Kategoria:Krishtërimi në Shqipëri
Kategoria:Shoqëria e Shqipërisë
Kategoria:Kultura e Shqipërisë