Henri Bergson

Henri-Louis Bergson (18 tetor 1859 – 4 janar 1941), shkrimtar dhe filozof francez, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, për vitin 1927.

Biografia
U  lindi në Paris më 1859 ishte filozof francez. Që nga fillimi i shkollimit qe nxënës i shkëlqyeshëm si në lëndët shkencore ashtu edhe në letërsi. I talentuar në matemikë por dashuruar në letërsi ai u regjistrua në Shkollën e Lartë Normale dega Letërsi, në të njëjtin vit me Jean Jaurès.*

Diplomoi filozofinë më 1881 kurse më 1889 doktoroi duke mbrojtur me sukses dy tezat e tija ndër të cilat përmendet tema kryesore: Ese mbi të dhënat e drejtpërdrejta të ndërgjegjes ("Essai sur les données immédiates de la conscience").

Liceu "Henri Bergson"

Kështu Bergson vazhdoi karierën e tij shembullore dhe kjo bëri që ai të angazhohet në Shkollën e Lartë të Normales dhe më tutje, më 1900, në Katedrën e Kolegjit të Francës si ligjërues-konferencier i filozofisë greke dhe latine. Fitoi respekt e famë kështuqë në ligjerimet e vinin emra të njohur si Péguy, Maritan e të tjerë. Më 1914 pranohet në Akademinë Franceze.

 Vepra 
Veprat më të njohura janë Materja dhe memorja (Matière et mémoire 1896), Të qeshurit (Le rire 1899), Evolucioni krijues (L'évolution créatrice 1907), Energjia spirituale (L'énergie spirituelle (1919) dhe Dy burimet e moralit dhe fesë (Les deux sources de la morale et de la religion).

Më 1927 i ndahet Çmimi Nobel për Letërsi.

Vdes më janar të vitit 1941.

 Mardhenia e Henri Bergson me Pragmantizmin 


Marrëdhënia me Jakovin dhe pragmatizmin
Bergson udhëtoi për në Londër në vitin 1908 dhe u takua me William James, filozofin e Harvardit, i cili ishte shtatzënë i Bergsonit prej shtatëmbëdhjetë vjetësh dhe i cili ishte shumë i rëndësishëm në thirrjen e publikut anglo-amerikan në punën e profesorit francez. Të dy u bënë miq të mirë. Përshtypja e James nga Bergson është dhënë në Letrat e tij nën datën 4 tetor 1908:

Pra, modeste dhe duke mos interpretuar një njeri, por një gjeni të tillë intelektualisht! Unë kam dyshimet më të forta se tendenca që ai ka sjellë në fokus, do të përfundojë duke mbizotëruar dhe se epoka aktuale do të jetë një lloj pikë kthese në historinë e filozofisë.

Që në fillim të vitit 1880, James kishte kontribuar një artikull në frëngjisht në filozofinë periodike La Critique, të Renouvier dhe Pillon, me titull Le Sentiment de l'Effort. Katër vjet më vonë, disa artikuj nga ai u shfaqën në revistën Mind: "Çfarë është një emocion?" dhe "Për disa mospërfillje të psikologjisë introspektive". Bergson citoi dy artikujt e parë të këtyre artikujve në punën e tij të vitit 1889, Koha dhe Vullneti i Lirë. Në vitet vijuese, 1890-91 u shfaq dy vëllimet e veprës monumentale të James, The Principles of Psikologji, në të cilën ai i referohet një dukuri patologjike të vërejtur nga Bergson. Disa shkrimtarë, duke marrë vetëm këto data në konsideratë dhe duke pasur parasysh faktin se hetimet e Jakobit kishin filluar që nga viti 1870 (të regjistruara herë pas here nga artikuj të ndryshëm që kulmuan me "Parimet"), i kanë gabuar datat e ideve të Bergson si më parë sesa James.

Është sugjeruar [nga kush?] Se Bergson i detyrohet ideve rrënjësore të librit të tij të parë në artikullin e 1884 nga James, "Për disa mangësi të psikologjisë introspektive", të cilën ai as nuk i referohet as kuotave. Ky artikull merret me konceptimin e mendimit si një rrjedhë e ndërgjegjes, e cila intelektin shtrembëron duke u përshtatur në koncepte. Bergson iu përgjigj kësaj insinuate duke mohuar se ai kishte ndonjë njohuri për artikullin nga James kur shkroi Les données immédiates de la conscience. Dy mendimtarët duket se janë zhvilluar në mënyrë të pavarur deri pothuajse në fund të shekullit. Ata janë më larg në pozitën e tyre intelektuale sesa është menduar shpesh. Të dy kanë arritur të apelojnë tek audienca përtej sferës së pastër akademike, por vetëm në refuzimin reciprok të tyre të "intelektualizmit" si vendimtare si marrëveshja e tyre aktuale. Megjithëse James ishte pak përpara në zhvillimin dhe shpalljen e ideve të tij, ai pranoi se ishte i habitur nga shumë nocione të Bergsonit. James padyshim i shpërfillte shumë nga aspektet metafizike më të thella të mendimit të Bergson, i cili nuk harmonizohej me të vetën dhe madje edhe në kundërshtim të drejtpërdrejtë. Përveç kësaj, Bergson vështirë se mund të konsiderohet si një pragmatist. Për të, "dobia", larg nga të qenit një provë e së vërtetës, ishte, në fakt, e kundërt: sinonim i gabimit.

Sidoqoftë, William James përshëndeti Bergsonin si një aleat. Në vitin 1903, ai shkroi:

Unë kam qenë duke ri-lexuar libra Bergson, dhe asgjë që kam lexuar për vite ka kaq ngacmuar dhe stimuluar mendimet e mia. Unë jam i sigurt se filozofia e tij ka një të ardhme të madhe; ai thyen përmes kornizave të vjetra dhe i sjell gjërat në një zgjidhje nga e cila mund të arrihen kristalizime të reja. [23]

Familjet më të shquara që James pagoi për Bergsonin erdhën në Leksionet Hibbert (Një Universi Pluralist), që James dha në Manchester College, Oksford, pak pas takimit me Bergson në Londër. Ai vë në dukje inkurajimin që fitoi nga mendimi i Bergson dhe i referohet besimit të tij në "të aftë për të mbështetur autoritetin e Bergsonit". (Shih më tej rezervimet e James rreth Bergson, më poshtë.)

Ndikimi i Bergsonit e kishte detyruar Xhejlsi "të heqë dorë nga metoda intelektualiste dhe nocioni i tanishëm se logjika është një masë adekuate e asaj që mund ose nuk mund të jetë". Ai e kishte nxitur atë, ai vazhdoi, "të heqë dorë nga logjika, në mënyrë të barabartë dhe të parevokueshme", si një metodë, sepse ai gjeti që "realiteti, jeta, përvoja, konkretizimi, mençuria, përdor fjalën që do, tejkalon logjikën tonë, e rrethon ".

Këto vërejtje, që u botuan në librin e James A Universi Pluralist më 1909, nxitën shumë lexues anglezë dhe amerikanë që të hetonin filozofinë e Bergson për veten e tyre, por asnjë përkthim anglisht i punës së madhe të Bergson nuk ishte shfaqur ende. James, megjithatë, inkurajoi dhe ndihmoi Arthur Mitchell në përgatitjen e një përkthimi në anglisht të Creative Evolution. Në gusht të vitit 1910, Jakovi vdiq. Ishte qëllimi i tij, sikur të kishte jetuar për të parë përfundimin e përkthimit, për ta prezantuar atë në publikun e lexuar në anglisht nga një notë prefatory e vlerësimit. Në vitin e ardhshëm, përkthimi u përfundua dhe ende ishte një interes i madh për Bergsonin dhe punën e tij. Me rastësi, në të njëjtin vit (1911), Bergson shkroi një parathënie prej gjashtëmbëdhjetë faqesh me titull E Vërteta dhe Realiteti për përkthimin francez të librit të James, Pragmatizëm. Në të, ai shprehu vlerësimin e dashamirshëm të punës së James, së bashku me disa rezerva të rëndësishme.

 Lidhje të jashtme
 Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
 Henri Bergson - Entry in Philosophical Library. European Graduate School
 Henri Bergson's theory of laughter. A brief summary.
 « 'A History of Problems' : Bergson and the French Epistemological Tradition », by Elie During

Kategoria:Filozofë francezë
Kategoria:Shkrimtarë francezë
Kategoria:Lindje 1959
Kategoria:Vdekje 1941
Kategoria:Çmimi Nobel për Letërsi