Temjani

Temjani, i njohur gjithashtu si olibanum  është një rrëshirë aromatike e përdorur në temjan dhe parfume, e marrë nga pemët e gjinisë Boswellia në familjen Burseraceae . Fjala është nga frëngjishtja e vjetër  ('temjan me cilësi të lartë').  Ka disa lloje të Boswellia që prodhojnë temjan të vërtetë:  Boswellia sacra ( sin. B. bhaw-dajiana, syn. B. carteri ), B. frereana, B. serrata ( B. thurifera ) dhe B. papyrifera . Rrëshira nga secila është e disponueshme në klasa të ndryshme, gjë që varet nga koha e korrjes. Rrëshira është e renditur me dorë për cilësi.
Fjala angleze frankincense rrjedh nga shprehja e vjetër franceze , që do të thotë ' temjan i vërtetë', ndoshta me kuptimin ' temjan me cilësi të lartë'.   Mbiemri franc në frëngjishten e vjetër do të thoshte 'fisnik, i vërtetë', në këtë rast ndoshta 'i pastër'; megjithëse franga rrjedh përfundimisht nga emri fisnor i frankëve, nuk është një referencë e drejtpërdrejtë për ta në fjalën temjan . 

 Etimologjia 

Fjala për temjan në greqishten koine të Dhiatës së Re, λίβανος   (ose λιβανωτός   ), është e ngjashme me emrin e Libanit ( Greek:   ); e njëjta gjë mund të thuhet për sa i përket arabishtes, fenikasve, hebraishtes  dhe Vulgar Latin   .  Kjo supozohet të jetë sepse të dy rrjedhin nga fjala për "të bardhë" dhe se rruga e erëzave shkoi përmes malit të Libanit ( Koinē Greek:     ).  Medieval Latin   rrjedh nga  ose  . " o " kryesore mund të ketë ardhur nga Latin     ' vaj '
Category:Articles containing Latin-language text
 , ose nga artikulli grek o- ose artikulli arab al- .  Emra të tjerë përfshijnë Arabic     , Persian     , Syriac     , Hebrew     , Bengali     , Somali   , Turkish   , Classical Latin   . 

 Përshkrimi 
parapamje| Lulet dhe degët e pemës Boswellia sacra
Pemët fillojnë të prodhojnë rrëshirë rreth moshës tetë deri në 10 vjeç.  Përgjimi bëhet dy deri në tre herë në vit me çezmat e fundit që prodhojnë lotin më të mirë për shkak të përmbajtjes së tyre më të lartë aromatike terpene, sesquiterpene dhe diterpene . Në përgjithësi, rrëshirat më të errëta janë cilësia më e mirë. Sot 90 për qind e prodhimit botëror të temjanit vjen nga Briri i Afrikës, kryesisht nga komunitetet kufitare në kufirin Somali - Etiopi . Somalia mbetet prodhuesi më i madh në botë i dhuratës së parë të Krishtlindjes – temjanit erëz që i është dhënë foshnjës Jezus. 

Llojet kryesore në tregti janë:

 Boswellia frereana rritet në Somalinë veriore.
 Boswellia occulta :  Somali . Për një kohë të gjatë, vjelësit somalezë e konsideronin Boswellia occulta si specie të njëjta me Boswellia carteri edhe pse format e tyre ishin të ndryshme, dhe shisnin rrëshira nga të dyja llojet si të njëjtën gjë. Megjithatë në vitin 2019, ishte e qartë se përbërjet kimike të vajrave esencialë të tyre janë krejtësisht të ndryshme. 
 Boswellia sacra : Somali, Arabia e Jugut . [14] : 10 
 Boswellia bhaw-dajiana (drejtshkrimi më i vjetër Boswellia bhau-dajiana ) [15] Është një sinonim i Boswellia sacra
 Boswellia carteri (drejtshkrimi më i vjetër Boswellia carterii ): [14] Ai konsiderohej prej kohësh një specie e pavarur,   por në vitet 1980 u përcaktua të ishte një sinonim i Boswellia sacra .  
 Boswellia serrata (sinonim Boswellia thurifera ): Indi . [14] : 10 
 Boswellia papirifera : Etiopi, Eritrea, Sudan . [14] : 10 

Studimet e fundit tregojnë se popullatat e pemëve të temjanit janë në rënie, pjesërisht nga mbishfrytëzimi .   Pemët e trokitura shumë prodhojnë fara që mbijnë me vetëm 16% ndërsa farat e pemëve që nuk ishin prekur mbijnë më shumë se 80%. Përveç kësaj, djegia, kullotja dhe sulmet nga brumbulli i brirëve të gjatë kanë reduktuar popullsinë e pemëve.  Pastrimi i pyjeve të temjanit për t'u kthyer në bujqësi është gjithashtu një kërcënim i madh. 

 Përdorimet 
right
Kisha Ortodokse është përpjekur vazhdimisht që njeriu të adhurojë Perëndinë me të gjithë qenien e tij, duke përfshirë edhe të gjithë shqisat e tij. Edhe temjani është një ndër elementët më të përdorshëm që ndihmon në adhurimin dhe lutjet e besimtarëve të krishterë ortodoksë.

Temjani është lëng i ngurtësuar aromatik. Kur digjet ai lëshon aromë, për këtë qëllim dhe në këtë mënyrë përdoret në adhurim.  
Nga Dhiata e Vjetër dhe Dhiata e Re, si edhe nga jeta adhuruese shekullore e Kishës na tregohet mjaft për kohën, vendin, mënyrën dhe përdorimin e temjanit.

Nga historia dimë se temjan ofronin edhe idhujtarët gjatë lutjeve drejtuar perëndive të tyre të shumta pagane. Dallimi është se të krishterët i ofrojnë temjan Perëndisë dhe Zotit Jezus Krisht, ndërsa ata perëndive (objekte, planete, statuja, perandorë) të kuptuar dhe sajuar nga mendja e tyre.

Temjan i ofrojmë Perëndisë gjatë lutjeve, dhe ofrimi i tij është shprehje lutjeje, përgjërimi, besimi të nxehtë, ofrimi shpirtëror, gëzimi, lartësimi shpirtëror, mirënjohjeje, falenderimi, lavdërimi, nderimi dhe përulësie drejtuar Perëndisë. 
Djegia e tij simbolizon lutje drejtuar Perëndisë, siç thotë edhe Psalmi (140:2) “Le të drejtohet lutja ime si temjan përpara teje”, si edhe Joan Ungjillori në vegimin e tij te libri i Apokalipsit (8:3-4) “Edhe erdhi një tjetër engjëll, dhe qëndroi mbi altar, e mbante një temjanicë të artë; dhe iu dhanë atij shumë temjane, që t’i bjerë bashkë me lutjet e gjithë shenjtorëve mbi altarin e artë që është përpara fronit të Perëndisë. Edhe u ngjit tymi i temjaneve me lutjet e shenjtorëve prej dorës së engjëllit përpara Perëndisë”.

Gjithashtu ai konsiderohet edhe ofertë drejtuar Perëndisë, pra si një ofertë erëmirë. Profeti Malakia thotë “që nga lind dielli e deri atje ku perëndon, emri im do të jetë i madh midis kombeve dhe në çdo vend do t'i ofrohet temjan emrit tim dhe një blatim i pastër, sepse emri im do të jetë i madh midis kombeve, thotë Zoti” (1:11). Kështu edhe prifti, në shërbesat kishtare, përpara se të fillojë procesin e temjanisjes me temjan thotë: “Temjan po të blatojmë, o Krisht Perëndi, si erë kundërmimi shpirtëror, të cilën pasi ta pranosh në altarin tënd përmbiqiellor, dërgona si shpërblim hirin e Shpirtit tënd të Tërëshenjtë”.
Kështu temjani është një element ndihmës gjatë lutjeve dhe shërbesave kishtare, djegia e të cilit ka kuptimin e ngritjes lart në qiell të mendjes dhe të zemrës sonë gjatë momentit të lutjes.

Temjanin e përdorim në tempullin e krishterë (kishë) në të gjitha shërbesat lutësore kishtare, duke temjanisur altarin, ikonat, klerikët, besimtarët, kishën etj. Në shërbesat kishtare kur kleriku temjanis besimtarët ata përkulen me shpresëtari.  Kanoni i tretë apostolik përmend temjanin dhe vajin si oferta që lejohen dhe i japin hijeshi tempullit të krishterë (kishës). 
Temjanin mund ta përdorim edhe në lutjet tona personale kudo që mund t’i bëjmë: në shtëpi, në punë etj., duke temjanisur ikonat, personat rreth nesh, shtëpinë etj.

right

Temjanin e djegim mbi një qymyr të vogël të cilin e ndezim brenda një mbajtëseje që quhet temjanicë, e cila përdoret posaçërisht vetëm për djegien e temjanit. Kemi dy lloj temjanicash: temjanicë metalike të posaçme që përdoret vetëm nga klerikët për shërbesat kishtare dhe temjanicë metalike ose qeramike të posaçme që përdoret nga çdo besimtar për lutjet personale, e cila mund të vendoset në këndin e ikonave, pranë kandilit.

                              “Le të drejtohet lutja ime si temjan përpara teje”

 Referimet 

Kategoria:Kisha
Kategoria:Kisha ortodokse
Kategoria:Krishtërim
Kategoria:Besim ortodoks
Kategoria:Adhurim