Marin Beçikemi

Marinus Becichemus Scodrensis (; Shkodër, 1468 - Padova, 1526) ka qenë një shkollar dhe orator arbëror që u shqua si humanist fillimisht në Breshia dhe më pas në Padova të Republikës së Venedikut herët në shekullin e 15.

Nëse vite përpara ishte i qartë dallimi mes Barletit dhe Beçikemit, sipas një studimi të rishtë, (ri)propozohet që këta dy humanistë janë i njëjti njeri.

 Biografia 
Beçikemi vinte nga një familje arbërore në Shkodër, kur kjo ishte pjesë e zotërimeve venedikase në Arbëri. Shumë prej detajeve biografike mbi familjen e tij vijnë prej disa ligjëratave dhe letrave që ai vetë shkroi, si dhe prej një panegjiriku që shkroi më 1503 duke iu drejtuar senatit venedikas si lavd për strehimin e 2,000 refugjatëve arbëror prej Shkodrës në territoret e republikës, pasi Shkodra iu dorëzua osmanëve.

Pas gjasave u lind më 1468, i biri i Marino dhe Bianca Pagnano; i ati ishte për rreth 30 vjet sekretar i republikës venedikase në oborrin osman, e ëma me gjasë i përkiste një familjeje tregtarësh milanezë që vepronin në Dalmacinë venedikase. Sipas studjuesve, Beçikemët vinin nga viset e Pastroviqit (sot pjesë e Bregdetit të Malit të Zi), ku popullata qe një përzierje arbro-vllehe që më pas u sllavizua. Gjyshi i tij, Pietro së bashku me Stefano Ionina ka qenë ambasador arbëror në Venedik; së bashku me gjyshin e të vëllait të Beçikemit, pjesë të mbrojtësve, ranë në rrethimin e Drishtit nga rrethimi i Stefan Balshës/Maramonte më 1429. Më 1477 u dërgua në Ulqin, dhe pas një viti në rrethimin e Shkodrës të 1478-1479 morën pjesë ndër qëndrestarët i ati i Beçikemit, i vëllai, xhaxhai i tij Stefani. Prej 30 të afërmëve, 26 mbetën të vrarë nga luftimet, duke përfshirë të atin.Hosaflook 2012, fq. 208. Ngjarjet e rrethimit patën domethënie të madhe për Beçikemin që shpeshherë u kthehej kur i referohej komunitetit të vet që edhe pas sa viteve që u ngulitën në territoret venedikase i quante "ne refugjatët e mjerë arbëror" dhe quante veten "refugjat të palumtur".

Pas dorëzimit Beçikemi gjeti strehë në Ulqin, ku kishte të afërm nga e ëma. Më ta u shpërngulën në Bresha, ku studjoi greqisht dhe latinisht. Më 1484 performoi një oracion në nder të Marco Antonio Morosini, podestà i qytetit. Më pas u rikthye në Ulqin, ku u martua me Katerinën e Pasquale Dabrit, mbesë e familjes Bruti; me të cilën do të kishte shumë fëmijë.

Nga kjo periudhë e më tej nisi karriera akademike e Beçikemit, i cili në vitet 1492-1496 dha mësim në shkollën e gramatikës të Republikës së Raguzës. Komentari i tij mbi autorët klasikë latinë i titulluar Castigationes et observationes in Virgilium, Ovidium, Ciceronem, Servium et Priscianum u botua këtë periudhë, më 1495, dedikuar senatit raguzan. Këtu ai u miqësua me humanistin Ivan Gučetić (1451-1502). Në fillimtetorin e 1496 rezulton se qe në Napoli në cilësinë e sekretarit të patricit venedikas Melchiorre Trevisan, proveditor i flotës venedikase që i kishte shkuar në ndihmë mbretit Ferrandino. Pozitë që e kishte fituar në sajë të ndërhyrjes së familjes Manin, pas gjasave si detyrë publike. Në shërbim të Trevisanit shkoi në Francë, rreth 1499; në shtator të këtij viti Trevisan qe emëruar proveditor i përgjithshëm me detyrën të okuponte ato pjesë të dukatit të Milanos që i ishin caktuar venedikasve, dhe duket e mundshme që Beçikemi ta ketë shoqëruar në këtë fushatë. Në Breshia qe tutor i të birit të diplomatit venedikas Girolamo Donato (1495-1497).

Më 1500 fitoi qytetarinë (nënshtetësinë) venedikase dhe çeli shkollën e vet humaniste. Më 1501 qe docent në Universitetin e Breshës, ndërsa më 1503 u emërua drejtor i shkollës qytetëse. Gjithmonë në Bresha u botuan edhe veprat e para në latinisht, Observationum collectanea in primum Historiae naturali librum (1504-1506). Më 1503 botoi panegjirikun kushtuar senatit venedikas për ndihmën e dhënë refugjatëve pas rrethimit të Shkodrës. Dha lëndën e retorikës në Universitetin e Padovës, ku dhe vdiq më 1526.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1468
Kategoria:Vdekje 1526
Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë
Kategoria:Historianë shqiptarë
Kategoria:Mësues shqiptarë
Kategoria:Njerëz nga Shkodra
Kategoria:Venedikas arbërorë