Çabiqi

Gjeografia 
Çabiqi (në burimet shqipe zakonisht “Çabiqi”) është fshat në komunën e Klinës, në rajonin e Pejës të Kosovësen.wikipedia.org. Koordinatat gjeografike të vendbanimit janë rreth 42°35′46″ veri dhe 20°42′52″ lindjemapcarta.com, me lartësi mesatare mbi nivelin e detit rreth 578 metramapcarta.com. Fshati kufizohet me tre fshatratë tjera të komunës: në veri-lindje me Caravikun, në jug-lindje me Zabërgjën dhe në perëndim me Ujmirin.wikipedia.org. Rruga e rëndësishme Prishtinë–Klinë–Pejë kalon pranë komunës së Klinës dhe lidh zonën me pjesën tjetër të Kosovës.
 Demografia 
Çabiqi në vazhdimësi ka pasur një shumicë popullsie etnike shqiptare.

Popullsia gjatë viteve 1948-1991

Viti - 1948: 390

Viti - 1953: 440

Viti - 1961: 580

Viti - 1971: 714

Viti - 1981: 956

Viti - 1991: 1136

Viti - 2011: 862
Regjistrimet e popullsisë 1948 - 2011  6.06.2016.      

 Karakteristikat sociale: 

 Strukturë tradicionale familjare: Familjet janë shpesh të mëdha, me disa breza nën një çati, siç është e zakonshme në Dukagjin.
 Emigrimi: Pas luftës, shumë të rinj kanë emigruar për në Zvicër, Gjermani, Austri dhe vende tjera të Evropës, duke ndikuar në rënien e përkohshme të popullsisë.
 Kthimi gradual: Pas vitit 2005, ka pasur disa rikthime të familjeve që kanë ndërtuar shtëpi të reja në fshat.

 Struktura moshore (e përafërt): 

 Rinia (0–18 vjeç): ~35%
 Të rritur (18–60 vjeç): ~50%
 Të moshuar (60+ vjeç): ~15%

 Aktivitetet ekonomike: 

 Bujqësi: E përqendruar në prodhime tradicionale si gruri, misri dhe rritja e bagëtive.
 Puna sezonale dhe remitanca: Familjet marrin të ardhura nga emigrantët dhe nga puna sezonale jashtë vendit.
 Punësimi lokal: Një numër i vogël i banorëve punojnë në Klinë apo qytete përreth në sektorin publik dhe privat.

 Fetaria dhe kultura: 

 kati të gjithë banorët janë myslimanë shqiptarë, me praktikë fetare të moderuar.
 Përcillen zakonet tradicionale shqiptare, dasmat, pritjet dhe ahengjet me muzikë folklorike.

 Vendbanimi sot: 

 Çabiqi ka rreth 60–70 shtëpi banimi aktive.
 Rrjeti elektrik dhe rrugor është përmirësuar pas luftës.
 Fëmijët shkojnë në shkollat e afërta në Klinë ose fshatra fqinj

 Ekonomia 

 Ekonomia e Fshatit Qabiq (Çabiq) 
Ekonomia e fshatit Çabiq, si pjesë e rajonit të Dukagjinit, është e ndërtuar mbi baza tradicionale, ku dominon bujqësia dhe blegtoria, por pas luftës është ndikuar ndjeshëm edhe nga remitancat (paratë e dërguara nga mërgata) dhe ndihmat ndërkombëtare.

 1. Bujqësia – Shtylla kryesore ekonomike 

 Familjet zotërojnë tokë bujqësore, zakonisht 2–10 hektarë për familje.
 Kultura më të zakonshme:
 Grurë
 Misër
 Patate, fasule, qepë (në përmasa më të vogla)
 Punimi i tokës bëhet pjesërisht me makineri të lehta bujqësore.

 2. Blegtoria 

 Rritja e bagëtive për konsum familjar dhe treg lokal:
 Lopa qumështore (1–3 për shtëpi mesatarisht)
 Dhen dhe dhi
 Pulë dhe shpezë të tjera
 Produktet përfshijnë qumësht, djathë, mish dhe vezë.

 3. Remitancat (Paratë nga diaspora) 

 Një pjesë e madhe e ekonomisë së fshatit mbahet nga emigrantët (Zvicër, Gjermani, Austri, Francë).
 Familjet marrin ndihmë të rregullt financiare për:
 Ndërtimin e shtëpive
 Arsimin e fëmijëve
 Investime të vogla në tokë dhe makineri
 Kjo përbën shtyllën më të fortë financiare në dekadat e fundit.

 4. Ndërtimi dhe punë sezonale 

 Shumë burra angazhohen në:
 Punë të përkohshme në ndërtim brenda Kosovës
 Sezonalisht në Kroaci, Slloveni, Gjermani
 Të ardhurat përdoren për përmirësimin e kushteve të jetesës në fshat.

 5. Tregtia dhe shërbimet 

 Nuk ka treg të madh brenda fshatit, por:
 Disa familje shesin produkte bujqësore në tregun e Klinës
 Ka dyqan ushqimor ose minimarket të vogël për nevojat bazë.
 Pajisjet bujqësore, plehrat, e farërat blihen në Klinë ose Pejë.

 6. Infrastrukturë dhe ndihma pasluftës 

 Pas luftës së 1999-s, disa organizata ndërkombëtare (si Swisscontact, Caritas, etj.) kanë ndihmuar për:
 Rindërtimin e shtëpive
 Donacione me lopë ose traktorë
 Projekte për vaditje dhe përpunim të tokës

 Tregues i përgjithshëm: 

 Ekonomi e ulët–mesatare rurale, e mbështetur shumë në jashtë-fshatin.
 Potencial për zhvillim në:
 Blegtori të organizuar
 Produkte bio të tregut lokal
 Agroturizëm (nëse promovohet zona e Mujë Krasniqit si pikë historike)

 Kultura 

 Kultura e Fshatit Qabiq (Çabiq) 
Fshati Çabiq, përveç historisë së lavdishme dhe përvojave të tij gjatë luftës, ruan një trashëgimi të pasur kulturore, e ndërtuar mbi traditat shqiptare të Dukagjinit, zakonet familjare, muzikën, mikpritjen dhe përkujtimin e dëshmorëve.

 1. Tradita familjare dhe shoqërore 

 Çabiqi ka qenë gjithmonë një fshat me rend patriarkal, ku autoriteti i pleqve ka pasur rëndësi të madhe.
 Familjet janë të lidhura ngushtë ndërmjet veti, me respekt të fortë për kanunin e Lekë Dukagjinit, sidomos në të kaluarën.
 Mikpritja është vlerë shumë e çmuar; mysafiri konsiderohet “i shenjtë” dhe pritet gjithmonë me bukë, kripë dhe zemër të hapur.

 2. Folklori dhe muzika 

 Në Çabiq këndohet me krenari kënga popullore shqiptare, sidomos këngët:
 Epike (për luftëtarë dhe trima)
 Këngë kreshnike
 Këngë për Mujë Krasniqin dhe dëshmorët e fshatit
 Instrumentet tradicionale që përdoren për dasma apo festa janë:
 Çiftelia
 Sharki
 Defi
 Banorët marrin pjesë në festivale lokale si:   “I këndojmë lirisë” – organizohet çdo vit në nder të Mujë Krasniqit dhe dëshmorëve, me poezi, këngë dhe valle popullore.

 3. Kujtesa historike dhe përkujtimi i dëshmorëve 

 Mujë Krasniqi, figura kryesore e fshatit, është bërë pjesë e kulturës lokale:
 Figura e tij përmendet në këngë popullore dhe poezi.
 Në Çabiq është ngritur Lapidar i Dëshmorëve, si dhe shtëpia–muze e Mujë Krasniqit ruhet dhe vizitohet shpesh nga nxënës, studiues dhe bashkatdhetarë.
 Çdo vit organizohen:
 Përvjetorët e rënies
 Akademi përkujtimore
 Ekspozita me fotografi dhe dokumente nga lufta

 4. Fetarizmi dhe zakonet fetare 

 Banorët janë myslimanë të ritit hanefij, me praktikë të butë dhe të përbashkët me traditat. Aty ka edhe te krishtere katolik ama dikujt i paska pengu kjo e kan dashur te shmangin realitetin. Ka ksi qe tentojne te ndryshojne realitetin. 
 Shënohen:
 Bajramet
 Pashkët
 Krishtlindjet
 Kreshmet
 Muaji i Ramazanit
 Kurbani dhe vizitat e varrezave
 Vendi ka një xhami që shërben për falje dhe tubime komunitare.

 5. Vallja dhe veshjet tradicionale 

 Në dasma dhe festa familjare vishen shpesh veshjet tradicionale:
 Gratë: dimija, jelek, shami të bardha
 Burrat: plis, tirq, brez i kuq
 Valle tradicionale:
 Valle e Rugovës
 Valle e Rrafshit të Dukagjinit
 Valle me çifteli dhe thirrje trimërie

 6. Arsimi dhe kultura e leximit 

 Fshati nuk ka shkollë të mesme në vetvete, por fëmijët ndjekin mësimet në shkollat përreth.
 Interesi për arsim është rritur pas luftës; ka studentë nga Çabiqi që studiojnë në Prishtinë e jashtë vendit.
 Në manifestime përkujtimore, recitohet poezi patriotike dhe folklorike, sidomos nga të rinjtë e shkollave.

 Përmbledhje: 
Elementi kulturorPërshkrimiMikpritjaVlerë themelore e fshatitKëngët populloreHeroike dhe folklorike për dëshmorëtFesta kulturore“I këndojmë lirisë” – çdo qershorZakonet familjareDasma, morti, bajramet me përkushtimKujtesa historikeRëndësi për brezat e rinj

 Historia e Fshatit Qabiq  

 Shih dhe Çabiqi ka rrënjë të vjetra historike: në këtë zonë është gjetur Kisha e Shën   Nikollës, e ndërtuar në periudhën mesjetare dhe e klasifikuar si monument arkeologjik i mbrojtursq.wikipedia.org. Prania e kësaj kishe tregon se vendbanimi ka ekzistuar që nga kohët e lashta. Fshati është i njohur edhe për “kullën” e Mujë Krasniqit, hero të UÇK-së, e cila ruhet ende sot si pjesë e trashëgimisë lokalesq.wikipedia.org. Edhe pse mungojnë dokumente të detajuara historike për periudha të tjera, Çabiqi ka qenë tradicionalisht fshat bujqësor i banorëve shqiptarë. Në vitet e fundit të shekullit të 20-të, përpara luftës së fundit, Çabiqi u shënua nga aktiviteti politik dhe ushtarak i familjes Krasniqi, veçanërisht i Mujë dhe Ali Kapuçi, të cilët kontribuan në UÇK. 

 Fshati Qabiq(Çabiq) dhe Drenica 

 Lidhje historike, gjeografike dhe etnografike 
Fshati Çabiqi (ose Çabiq) ndodhet në komunën e Klinës, në veri-perëndim të Kosovës, pranë kufirit me rajonin e Drenicës. Ai shtrihet në një luginë ku bashkohen lumenjtë Klina dhe të tjera të rrjetit hidrografik të Drenicës, gjë që krijon lidhje natyrore mes këtyre zonave.   Popullsia e Çabiqit është kryesisht shqiptare – në përbërjen etnografike bën pjesë i një grupi fisesh që gjenden edhe në Malësitë pranë Drenicës. Një lidhje shtesë historike e kulturore u jepet nga figura e komandantit të UÇK-së, Mujë Krasniqi (Kapuci), i lindur pikërisht në Çabiqsq.wikipedia.org. Ai u rrit aty me babain Halil Ajet Krasniqin, ndërsa nëna e tij, Shehide Selimi, vinte nga fshati Acarevë në Drenicësq.wikipedia.org. Kjo tregon se familja e tij ka rrënjë në të dyja regjionet. Çabiqi konsiderohet shpesh pjesë e krahinës së sipërm (ose jugore) të Drenicës – disa definicione gjeografike e përfshijnë atë si vendbanim të “Drenicës jugore”sq.wikipedia.org.

 Roli i Çabiqit në Zonën Operative të Drenicës 
Gjatë luftës së fundit në Kosovë (1998–99), Çabiqi dha një kontribuim të dukshëm në kuadrin e Zonës Operative të Drenicës. Komandant legjendar i kësaj zone ishte pikërisht Mujë Krasniqi nga Çabiqi, i cili udhëhoqi Brigadën 113 “Mujë Krasniqi” të ZOD Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Nën drejtimin e tij, kjo brigadë zhvilloi ofensiva kundër forcave serbe në rajonin e Drenicës. Më 28 nëntor 1997, Mujë Krasniqi mori pjesë në daljen publike të UÇK-së në Llaushë të Skënderajt, së bashku me Rexhep Selimin e Daut Haradinajnsq.wikipedia.org, që shënoi intensifikimin e veprimeve të UÇK-së në Drenicë. Sipas burimeve, edhe mjekësia nga Cabic kontribuoi – ambulanca e fshatit Ujmir (pranë Çabiqit) i shërbente Brigadës 113 në Drenicëgazetadielli.com. Pas rënies heroike të Mujës (14 dhjetor 1998), Brigada 113 mori emrin e tijgazetadielli.com, duke simbolizuar kështu lidhjen e fortë të Çabiqit me tërë fushat e betejave në Drenicë.

 Komandantë dhe luftëtarë të UÇK-së nga Çabiqi në Drenicë 
Ndër figurat kryesore nga Çabiqi në luftën e UÇK-së veçohet Mujë Krasniqi (Kapuci), komandanti i Brigadës 113 në Zonën Operative të Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Ai ra dëshmor sëbashku me 41 bashkëluftëtarë në kufirin me Shqipërinë (14 dhjetor 1998), dhe më pas u shpall Hero i Kosovës. Nga e njëjta familje Krasniqi në Çabiq vijnë edhe luftëtarë të tjerë: fëmijët e Halil e Shehide Krasniqit, ku nga 6 djemtë e tyre katër u regjistruan si ushtarë të UÇK-së dhe dy (Mujë e Aliu) ranë dëshmorëpashtriku.org. Ali Krasniqi, vëllai i Mujës, për shembull u bë një nga dëshmorët e dalluar të zonës. Sipas kujtimeve të shokëve të luftës, edhe brezi i ri “rapsodësh” nga Cabic – si Bashkim “Beqa” Gashi (nga Mleqani pranë Klinës, mik i fëmijërisë së Mujës) – bashkëpunoi ngushtë me Mujën në lëvizjen e hershme ilegalepashtriku.org. Emra të tjerë të luftëtarëve cabiqas përfshijnë pjesëtarë të njësive luftarake si “Tigrat e Zi” (Brigada 111, Drenicë), megjithëse dokumentimi zyrtar mungon. Në çdo rast, familja Krasniqi dhe të afërm të tyre rezultuan ndër me kontributin më aktiv në luftëpashtriku.org.

 Organizime politike dhe ushtarake lidhur me Drenicën 
Pas luftës, veteranët nga Çabiqi kanë marrë pjesë edhe në aktivitetet e organizatave ushtarake-politike që rrjedhin nga Drenica. Një shembull konkret është Ali Gashi, bashkëluftëtari dhe mik i Mujë Krasniqit nga Çabiqi, i cili kandidon për kryetar të degës lokale të OVL-së së UÇK-së në Klinëklina.info. Kjo tregon se edhe pas përfundimit të luftës, banorët e Çabiqit mbajnë lidhje të forta me trashëgiminë e Drenicës dhe me komunitetin e veteranëve të saj. Përveç OVL-së, nuk ka dokumenta të plota për pjesëmarrje institucionale të fshatit në organizata tjera politike – megjithatë, Çabiqi konsiderohet shpesh pjesë e hapësirës patriarkale dhe luftrash të Drenicës, dhe persona nga ky fshat kanë qenë anëtarë të njësive lokale të UÇK-së (Brigadat 113/111) që vepronin kryesisht në Drenicë.

 Sipas burimeve akademike, mediatike e zyrtare 
Në literaturë akademike specifike Çabiqi-Drenicë mungojnë studime të veçanta; ajo gjendet kryesisht në leksikografinë e përgjithshme gjeografike të Kosovës dhe në pasqyrimet historike lokale. Wikipedia sq. pohon qartë se “Çabiqi është vendlindja e komandantit Mujë Krasniqit (Kapuci)”sq.wikipedia.org, duke e lidhur emrin e fshatit direkt me lëvizjen çlirimtare në Drenicë. Në intervista e artikuj historikë të mediave si Gazeta Dielli (Zyra e Vatrës) apo portale lokale shënohet roli i Kabicëve në Brigadën 113 të Zonës së Drenicësgazetadielli.com. Për shembull, mjeku i UÇK-së Pashk Buzhala rrëfen se ambulanca e Ujmirit (afër Çabiqit) i përkiste Brigadës 113 të Drenicës, që ishte në komandë të Mujësgazetadielli.com. Raportet mediatike në Kosovë (Periskopi, Drenica-Online etj.) gjithashtu kujtojnë ditët e rënies së Mujës dhe thonë se ai komandonte B113-n e ZOD-së së Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Raportime lokale (p.sh. Klina.info) e theksojnë lidhjen e komunitetit të Çabiqit me Drenicën përmes heroizmit të Mujës dhe të tjerëveklina.info. Sidoqoftë, asnjë publikim zyrtar administrativ apo akademik i vetëm nuk trajton veçmas Çabiqin në kontekstin Drenicës – informacioni vjen kryesisht nga burime mediatike, bibliografike e dëshmi të luftëtarëve.

 Përkufizime të ndryshme të Drenicës 
Të dhënat dokumentare tregojnë se përkufizimet e Drenicës mund të ndryshojnë. Tradicionalisht, “Drenica” përkufizohet si dy komunat e Skenderajt dhe Drenasit, por gjurmë më të gjera fshatrash janë përfshirë në disa definicione. Një enciklopedi shqip dokumenton se rreth 40% e vendbanimeve të një ansambli të quajtur hapësira e Drenicës administrohen nga komuna jashtë saj – “dhe disa fshatra të Klinës”sq.wikipedia.org. Kjo do të thotë se në disa klasifikime edhe banorët e jugut të Klinës (përfshirë Çabiqin) janë konsideruar pjesë e Drenicës jugore. Këto definime gjeografike mbështeten në afërsi natyrore (lugina e lumit Klina çon në Drenicë) dhe në ndërthurjet historike e kulturore mes dy rajoneve.  Përmbledhtazi, lidhja ndërmjet Çabiqit dhe Drenicës reflektohet tek faktet e përbashkëta historike dhe kombëtare (p.sh. krahina kryengritëse e Drenicës), tek roli i përbashkët në Luftën e Kosovës (ngecja në B113 të Zonës së Drenicës), dhe tek interpretimet rajonale që zgjerojnë Drenicën deri tek pjesa jugore e Klinëssq.wikipedia.orggazetadielli.com.

Burimet: Informacioni i mësipërm mbështetet në burime enciklopedike dhe letrare (p.sh. Wikipedia sq. për Çabiqinsq.wikipedia.org), intervista e artikuj historikë (p.sh. Gazeta Dielli për Brigadën 113gazetadielli.com), media lokale (portale për veteranët e UÇK-sëklina.info) dhe punime e material shkencor-zhvillimore për administrimin e Kosovëssq.wikipedia.org. Analiza bazohet në krahasim të të dhënave nga këto burime për të ilustruar lidhjet e dokumentuara ndërmjet Çabiqit dhe Drenicës.
 Mujë Krasniqi
Kulla e Mujë Krasniqit
 Lista e ardhacakëve - Klinë
 Lokaliteti shumështresor në Çabiq
 Kisha e Shën Nikollës (Çabiq)

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
vendndodhja 

Kategoria:Fshatra në Kosovë
Kategoria:Fshatra në komunën e Klinës