Kalaja e Qafës në Sulove

Ngrihet mbi një kodër shkëmbore dhe ka pozitë dominuese në këtë luginë.  Sipërfaqja është jo më pak se 1 ha.  Pjesa e sipërme e kodrës, ku ngrihet K.Q.S., ka formën e një pllaje të vogël që kufizohet me shpate thikë në J e P dhe zbret butë në anët e tjera.  Vetëm pjesa më e lartë, me sipërfaqe 0,8 ha, që ndodhet në anën JL të pllajës, përfshihet Brenda mureve rrethuese të saj.  Muret e K.Q.S., në përgjithësi, ruhen mirë.  Ato përforcohen nga kulla që ndodhen 33,5-40,5 m larg njëra-tjetrës dhe kanë gjerësi 2,30-2,50 m Ruhen në lartësinë maksimale 5 m, po të shtojnë dhe lartësinë 2 m e gjoksmburojës lartësia arrin 7 m.  Janë ndërtuar me gurë gëlqerorë në trajtë rrasash.  Llaçi i përdorurpër lidhjen e gurëve është i përgatitur me gëlqere të bollshme dhe është i cilësisë së mirë.

K.Q.S. ka 5 kulla që shquhen për format të ndryshme planimetrike.  Kulla nr. 1 ka formën katër këndëshe dhe ndodhet në anën JL të kështjellës.  Kullat 2, 3, 4 ndodhen në V të kështjellës.  Janë 33,5-38 m larg njëra-tjetrës.  Forma e tyre është trekëndëshe me kulm të prerë.  Ndërtimi në këtë mënyrë duhet të shpjegohet me goditjen më të madhe që duhet të përballonin gjatë luftimit.  Kulla nr. 5 ndodhet në P.  Ka formën e shkronjës U.  Kalaja ka një hyrje që gjendet në skajin JL të saj.  Ajo është krijuar si rezultat i dërprerjes së murit rrethues dhe mbrohet nga kulla nr. 1 që ndodhet pranë saj.  Një nga elementet interesante të murit rrethues është një shkallë ngritjeje e vendosur 6,5 m përpara kullës nr. 2.

Me gjithë pozitën e favorshme stradegjike me mure që shkojnë nga 2,30 m x 2,5 m të trasha, të pajisura me kulla, ndërtuesit, për të rritur më tej aftësinë mbrojtëse në P dhe V kanë ngritur një protekizëm, i cili është larg murit rrethues 10-20 m dhe i trashë 1,4 m.  Është i ndërtuar me gurë të veghël e mesatar.  Shtrihet në jo më shumë se 110m gjatësi.  Brenda mureve rrethuese janë gjetur 13 banesa dhe një material i pasur arkeologjik, midis tyre dhe 7 monedha, nga të cilat 3 janë të lexueshme.  I përkasin Justinianit I (v. 527-565).  Elementet arkitektonike, teknika e ndërtimit, materiali arkeologjik dhe monedhat e gjetura, përcaktojnë qartë se K.Q.S. është një ndërtim tipik i arkitekturës bizantine në shek. VI.

Qafë, Sulove