Zef Valentini

Zef Valentini (it. Giuseppe Valentini; Padova, 1 korrik 1900 - Milano, 16 nëntor 1979) ka qenë prift, albanolog dhe bizantinist italian. Me punimin shumëvëllimësh Acta Albaniae Veneta mori famë ndërkombëtare. Për kontributin në kulturën dhe historinë e kombit shqiptar, Presidenti i Republikës Bamir Topi e nderoi postum me dekoratën e mirënjohjes Urdhëri i Skënderbeut.

 Biografia 
U lind në Padova më 1 korrik 1900, fëmija i parë i Alberto dhe Margherita Olivetto; i ati ishte me zanat mermerpunues, ndërsa e ëma qe aq fetare sa edhe djalin e dytë e dorëzuan tek françeskanët. Më 4 nëntor të vitit 1910 nisi studimet në Seminarin Ipeshkvnor e vendlindjes, por nga temperamenti dhe ligështitë e shëndetit që kishte, i dha mësim privat vetë rektori i Seminarit, Imzot Gaetano Sartori. Për gjashtë vite, Valentini nxuri me Sartorin në Crespano del Grappa. Sartori e përcolli edukimin e Valentinit deri në maturë më 1918. 

Shërbeu për gjashtë muaj në ushtrinë italiane në Pallatin Mbretëror të Kazertës (Caserta). Gjatë muajve mars-korrik të 1919 përfundoi studimet teologjike. Më 4 nëntor 1919, filloi rishtarinë në Gorizia, pranë Urdhërit të Jezuitëve. Pas dy vitesh rishtarie dhe një viti studimi pranë jezuitëve, shkoi për herë të parë në Shkodër në shtator të vitit 1922, si student në Kolegjin Saverian. 

Gjuhën shqipe, të cilën kishte filluar ta mësonte që në Gorizia, e nxuri më tej me gramatikën e Busettit. Pas dy viteve në Shkodër, u kthye në Chieri ku në vitet 1924-1926 studioi filozofi. 

Më 1928 Valentini u kthye përsëri në Chieri ku studjoi teologji dhe mbaroi kurse të specializuara të organizimit jezuit. U shugurua prift më 15 korrik të vitit 1930 dhe më 1932 laureoi për teologji. Pas përfundimit të studimeve u kthye sërish në Shkodër, ku qe aktiv edhe në shtyp ndër të përkohshmet Lajmtari i Zemrës së Krishtit dhe Leka. Nisi të jepte mësim në Kolegjin Saverian në lëndët greqisht, latinisht, italisht, letërsi, gjimnastikë, religjion, histori e natyrës dhe muzikë. Vitin akademik 1934/35 dhe pas 1935 u vendos "përfundimisht" në Shkodër. Pas kthesës së shtetit shqiptar ndaj shkollave minoritare, kahja e politikave arsimore të shtetit shqiptar po diferencohej ndaj institucioneve arsimore të klerit katolik, Valentini u bë mbrojtës i zëshëm i pavarësisë së shkollave katolike në përgjithësi dhe atyre jezuite e Kolegjit Saverian në veçanti.  

Në kohën e pushtimit italian u emërua anëtar Institutit të Studimeve Shqiptare më 5 dhjetor 1940, më 1941 u vendos në Tiranë, ku u caktua edhe sekretar i këshillit të Institutit. Me ardhjen e trupave gjermane më 1943, u largua drejt Romës, vijoi punët në Institutin Oriental Papnor. 

Vjeshtën e 1946 i ftuar nga kardinali Schuster në Milano, iu besua drejtimi i revistës katolike Letture. Gjatë viteve në vijim, ushtroi dhe detyrën e “Presidente dell’Associazione Internazionale delle Riviste Cattoliche di Critica Letteraria,” si dhe emërohet: “Presidente dell’Associazione Cattolica dei preti scrittori,” pastaj mori detyrën e “Assistente Generale dell’Unione Librai Cattolici Italiani.” etj. Valentini gjeti mbështetjen e kardinalit Montini, më vonë Papa Pali VI.

Pas vdekjes së Petrottës, më 15 dhjetor 1955 mori drejtimin e Katedrës së Gjuhës e të Letërsisë Shqipe pranë Universitetit të Palermos, që u bë një nga kështjellat e kulturës së vërtetë shqiptare jashtë Shqipërisë. Ndërkaq vijoi të drejtonte edhe Katedrën e Filologjisë Bizantine dhe atë të Letërsisë së Lashtë të Krishterë. Pas kontributit të tij ndaj studimeve mbi arbëreshët, në mes të viteve ’60 i kërkoi Kongregacionit Shenjt mbi Kishat Lindore që të kalonte në ritin bizantin. Më 1969 botoi “Domus Ecclesiae” mbi arkitekturën e kishave të hershme bizantine.

Më 1975 doli në pension dhe pas një viti u shtrua në klinikë, në përkujdesjen e murgeshave. Vijoi të bashkëpunonte me revistën “Letture” dhe të studionte ikonat bizantine. Më 5 nëntor 1979 përkujtoi në dhomën e spitalit 60-vjetorin e jetës si rregulltar jezuit me një Meshë në gjuhën latine, të kremtuar nga Eprori i Shoqërisë dhe tre jezuitë, që punonin për botimin e “Letture”.

Natën ndërmjet 15 e 16 nëntorit gjendja e tij shëndetësore u rëndua. Sivëllezërit jezuitë e morën në shtëpi, ku ndërroi jetë më 16 nëntor, në orën 13.

 Veprat 
Një bibliografi që ka botuar te "Leka" më 1936 e ka nënshkruar autorësinë me emrin e penës Zalvini, pseudonim që e ka përdorur edhe ndër artikujt e botuar te "Hylli i Dritës" dhe "Lajmëtari i zemrës s'Krishtit". Ndërsa shkrimet e tjera po tek e përkohshmja "Leka" gjatë viteve 1939-43 ka përdorur inicialet e veta A.Z.V.S.J.

 Historiografi 
Me rastin e 50 vjetorit të Kolegjit Saverian në Shkodër, i kushtoi veprën e tij të parë “Kolegja Saveriane ndër 50 vjetët e para 1877/´78-1927/´28”, botuar shqip në Shkodër më 1928 dhe italisht në Chieri më 1929. Gjatë studimeve, ndërmori kërkime në Arkivin Qytetas të Padovës më 1932, Arkivin e Ambasadës Spanjolle pranë Selisë Shenjte, Arkivin e Shtetit në Romë dhe Arkivin e Vatikanit në vitet 1935-1938, më 1939 të Napolit, më 1942 kur ishte inspektor i Arkivit të Korfuzit, si dhe dendur atë të Venedikut.

Drejtoi revistën Leka nga 1932 - përpos kur më 1934/35 e zëvendësoi sivëllau Dajani - deri më 1943. Me Valentinin historiografia shqiptare pati një përmirësim cilësor. Botoi artikuj kritike letrare si dhe përkthime të veta, Poliecte i Corneille në prozë të ritmuar, Saul i Alfierit me metrikën e origjinalit në italisht dhe një biografi të Garcia Moreno. Gjithashtu botoi një traktat mbi metrikën shqipe, të cilin ia dha Ministrisë së Arsimit, por nuk mund ta botonte për t'u përdorur në shkollat e kohës nga trazirat që ngjanë në vitet 1943-44.

Në bashkëautorësi me sivëllaun Cordignano, përpiluan Ese mbi një regjistër historik të Shqipërisë (it. Saggio di un regesto storico dell'Albania) i cili u botua nga 1937 deri më 1940, mbulon historiografinë e viseve shqiptare nga viti 1000 deri më 1568, u premiua nga Akademia Mbretërore Italiane me një financim.

 Gjuhësi 
Çmonte ndër mësuesit e vet të gjuhës shqipe Mark Harapin, Mustafa Krujën, Gjon Karmën, Ndre Mjeden, Injac Zamputin, Karl Gurakuqin dhe Aleksandër Xhuvanin. Botoi tek revista Leka artikuj të shumtë mbi qasjen ndaj gjuhës, ku theksonte vlerësimin, pasurimin dhe pastaj bashkim i dy dialekteve. Më tej, interesimin e tij mbi gjuhësinë shqiptare e vijoi me artikuj të shumtë tek Shêjzat.

 Trashëgimia 
Me botimin e Acta Albaniae Veneta mori famë ndërkombëtare, aq sa Camaj kumton se në mjediset historiografike gjermane bëri mjaft bujë publikimi. Bartl çmonte se po të vazhdonte përpjekja e hershme e Valentinit për t'i bërë një kronologji historisë shqiptare, do të ishte një mjet ndihmës i madh.

Në historiografinë shqiptare gjatë regjimit komunist (nga Rakip Beqaj) u trajtua si përfaqësues i ideologjisë fashiste, bashkëpunëtori më i ngushtë i Krujës dhe i Koliqit.

 Veprat 

 Historiografike 
 “Kolegja Saveriane ndër 50 vjetët e para 1877/´78-1927/´28”
 “Kronologji mbi historinë e Shqipërisë nga viti 313 e deri në shekullin XIII”
 “Akte shqiptaro-veneciane të shekujve XIV-XV”
 Antropologji  
 Il diritto delle comunità nella tradizione giuridica albanese, 1956.
 Legge delle montagne albanesi nelle relazioni della missione volante: 1880-1932, 1969.
 Përkthime 
 Garcia Moreno, Biografi, prej frëngjishtes, 1932.
 Pierre Corneille, Polieucte, tragjedi, përkthim së bashku me Injac Zamputin, 1936.
 Vittorio Alfieri, Sauli, tragjedi, përkthim me Zamputin.
 Ungjilli simbas Sh'Markut, përkthim i komentuar në dorëshkrim, 1944. Humbur nga sekuestrimet e regjimit komunist.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1900
Kategoria:Vdekje 1979
Kategoria:Albanologë
Kategoria:Jezuitë italianë
Kategoria:Historianë italianë
Kategoria:Nxënës të Kolegjit Saverian
Kategoria:Përkthyes prej italishtes në shqip
Kategoria:Përkthyes prej frëngjishtes në shqip
Kategoria:Italianë në Shqipëri