Hiena

Hiena ose hyaenas (nga greqishtja "αινα hýaina"ὕαινα, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus. Etymologically, this is a feminine of ὕς "swine".) janë mishëngrënës të familjes Hyaenidae. Me vetëm katër specie ekzistuese është familja biologjike e pestë më e vogël në Carnivora dhe një nga më të vegjlit në klasën Mammalia. Pavarësisht diversitetit të tyre të ulët, hienat janë komponentë unikë dhe jetësorë të shumicës së ekosistemeve afrikane.

Edhe pse filogenetikisht ata janë më afër me macen dhe viverridet, dhe i përkasin kategorisë të lartë. Hienat janë sjellshëm dhe morfologjikisht të ngjashëm me qenët në disa elementë të evolucionit konvergjent; të dyja, hienat dhe canines janë jo-arboreal, gjuetarët, që e kapin prenë me dhëmbë e jo me kthetra. Të dy hanë ushqime shpejt dhe mund ta ruajnë atë, dhe këmbët e tyre me kthetra të mëdha, të palëvizshme dhe të padëshirueshme përshtaten për të drejtuar dhe për të bërë kthesa të mprehta.

Hienat e njollosura mund të vrasin deri në 95% të kafshëve që ata hanë, ndërsa hienat me shirita janë kryesisht pastrues.Hyaena Specialist Group - Spotted Hyena: Diet and Foraging . Hyaenidae.org. Retrieved on 2015-11-06.  Në përgjithësi, hienat janë të njohura për të përzënë grabitqarët më të mëdhenj, si luanë, nga strofulla e tyre, pavarësisht se kanë një reputacion në kulturën popullore për të qenë frikacakë. Ata janë kryesisht kafshë nate, por nganjëherë ngrihen nga strofullat e tyre në orët e hershme të mëngjesit. Me përjashtim të
hienës shumë të rrallë shoqërore, hienat nuk janë në përgjithësi kafshë sociale, megjithëse mund të jetojnë në grupe familjare dhe të mblidhen në vrasje. 

Hienat u ngritën për herë të parë në Euroazi. Ata fillimisht ngjanin me qentë dhe nuk ishin grabiqarë të shquar.

Hienat shfaqet në mënyrë të dukshme në folklorin dhe mitologjinë e kulturave njerëzore me të cilat ata janë simpatikë. Hieant zakonisht shihet si i frikshëm dhe i denjë për shpërfillje. Në disa kultura, hienat mendohet të ndikojnë në shpirtrat e njerëzve, të varrosin varret dhe të vjedhin bagëtinë dhe fëmijët. Kultura të tjera i shoqërojnë ato me magji, duke përdorur pjesët e tyre të trupit në mjekësinë tradicionale afrikane.

Evulucioni

Origjina 
Hiena e ka origjinë 22 milionë vjet më parë në Euroazi, kur shumica e llojeve të hershme feliformia ishin ende kryesisht arboreal. Hienat e para stërgjyshore kanë të ngjarë të jenë të ngjashme me pëllëmbën bashkëkohore moderne; një nga speciet më të hershme të hienit të përshkruar, Plioviverrops, ishte një kafshë e sheshtë, sikletore që banonte në Eurazi 20-22 milionë vjet më parë dhe është e identifikueshme si një hyaenidae nga struktura e veshit të mesëm. Linja e Plioviverrops lulëzoi dhe u dha pasardhësve me këmbë më të gjata dhe nofullat më të theksuara, një drejtim të ngjashëm me ato të marra nga canids në Amerikën e Veriut.

Ngritja dhe rënia e hienave të ngjashëm me qentë
Pasardhësit e Plioviverrops arritën kulmin e tyre 15 milionë vjet më parë, me më shumë se 30 specie që janë identifikuar. Ndryshe nga shumica e llojeve moderne të hienave, hienat ishin të ngjashëm me një çakall dhe ushqeheshin me kafshë të ngordhura. Hienat-qenë ishin shumë të shumtë; në disa zona fosile, eshtrat e Ictitherium dhe ato të hienave të tjera të janë më të shumta se ato të të gjithë mishngrënësve të tjerë. Rënia e hienave-qenë filloi 5-7 milionë vjet më parë gjatë një periudhe ndryshimesh klimatike, e cila u përkeqësua kur kanimet kaluan urën e Beringut në Euroazi. Një specie, Chasmaporthetes ossifragus, arriti të kalonte urën e tokës në Amerikën e Veriut, duke qenë i vetmi hienë për ta bërë këtë. Chasmopothertes arriti të mbijetojë për disa kohë në Amerikën e Veriut duke devijuar nga shtyllat kursore dhe të dërrmuara të kockave të monopolizuara nga canids, dhe duke u zhvilluar në një sprinter të ngjashëm me gepardin. Shumica e hienave të ngjashëm me qentë ishun zhdukur nga 1.5 milion vjet më parë.

 Referime