Perikliu

Perikliu (rreth 495–429 p.e.r, Greqisht: Περικλῆς, që do të thotë "i rrethuar nga lavdia") ishte një burrë shteti, orator dhe gjeneral i rëndësishëm me ndikim në Athinë gjatë Epokës së Artë—më hollësisht, periudha midis luftërave Persiane dhe Peloponeziane. Ai kishte prejardhje, nga mamaja, nga familja Alkmeonide.

Perikliu pati aq shumë ndikim në shoqërinë athinase, saqë Thukididi, historian i kohës së tij, e quajti "qytetarin më të lartë të Athinës". Perikliu e ktheu Lidhjen e Delosit në një perandori athinase dhe i udhëhoqi bashkëqytetarët e tij gjatë dy viteve të para të Luftës së Peloponezit. Periudha gjatë së cilës ai udhëhoqi Athinën, nga 461 në 429 p.e.r, ndonjëherë njihet si "Epoka e Perikliut", megjithëse periudha e përmendur mund të përfshijë edhe kohë më të herëta, si Luftërat Persiane, ose deri aq vonë sa shekulli që pasoi.

Perikliu ngriti artet dhe letërsinë; kjo qe një arsye kryesore pse Athina mbajti reputacionin e të qenit qendra edukative dhe kulturore e botës greke të lashtë. AI filloi një projekt ambicioz për ndërtimin e shumicës së strukturave mbijetuese në Akropol (duke përfshirë dhe Partenonin). Ky projekt e zbukuroi qytetin, nxori në pah lavdinë e tij dhe i dha punë njerëzve.L. de Blois, An Introduction to the Ancient World, 99 Më tej, Perikliu e rriti kaq shumë demokracinë athinase, saqë kritikët e quajnë atë një populist.S. Muhlberger, Periclean Athens .S. Ruden, Lysistrata, 80.

 Vitet e hershme 
Perikliu u lind më 495 p.e.r, në demosin e Kolargos në veri të Athinës. Ai ishte djali i politikanit Ksantipus, që, megjithëse u ostrakizua në vitet 485–484 p.e.r, u kthye në Athinë për të komanduar kontingjentin athinas në fitoren greke në Mikalë vetëm pesë vite më vonë. Mamaja e Perikliut, Agariste, ishte pasardhëse e familjes së fuqishme fisnike të Alkmeonidëve dhe lidhjet e saj familjare luajtën një rol shumë të rëndësishëm në fillimin e karrierës politike të Ksantipusit. Agariste ishte stërmbesa e tiranit të Sikionit, Klistenit dhe kishte xhaxha reformuesin suprem të Athinës, Klistenin, një Alkmeonid tjetër. Sipas Herodotit dhe Plutarkut, Agariste ëndërroi, disa netë përpara lindjes së Perikliut, sikur ajo kishte lindur një luan.Herodotus, VI, 131.Plutarch, Pericles, III. Një interpretim i anekdotës e trajton luanin si simbolin tradicional të madhështisë, por historia ndoshta aludon me madhësinë e pazakontë të kafkës së Perikliut, që u bë një shënjestër popullore e komedianëve të kohës.V.L. Ehrenberg, From Solon to Socrates, a239. (Ndonëse Plutarku thotë se ky deformim ishte arsyeja pse Perikliu mbante gjithmonë një helmetë, kjo nuk është e vërtetë; helmeta ishte simboli i gradës së tij zyrtare, si strategos (gjeneral)) L. Cunningham & J. Reich, Culture and Values, 73.

 "Përdorim një kushtetutë që s'ua ka zili ligjeve të të tjerëve, përkundrazi jo vetëm nuk imitojmë të tjerë, po jemi shembull edhe për disa. Emri i kësaj kushtetute është demokraci, mbasi qytetin e qeveris jo një pakicë, po shumica e qytetarëve; përsa u përket mosmarrëveshjeve të qytetarëve në jetën e tyre private, të gjithë kanë të drejta të barabarta simbas ligjeve, në zgjedhjen e atyre që marrin ofiqe në jetën publike, dhe preferohet jo ai që është prej kësaj ose asaj partie, po ai që është i zoti për degën ku destinohet; qytetari që është i vobektë, po është i zoti t'i bëjë të mira qytetit, nuk pengohet kurrë të marrë ofiqe nga fakti që rrjedh prej një klase shoqërore të ulët." Elegjia e Perikliut sipas Thukididit, ; 

Fisnikëria dhe pasuria e familjes së tij e lejuan Perikliun të ndiqte plotësisht prirjen e tij për arsimim.  Ai mësoi muzikën nga mjeshtrit e kohës (Damoni ose Pitokleidi mund të ketë qenë mësuesi i tij)Plutarch, Pericles, IVPlato, Alcibiades I, 118c dhe konsiderohet të ketë qenë politikani i parë që i jep rëndësi të madhe filozofisë. Ai shijonte shoqërimin me filozofët Protagora, Zenon të Elesë dhe Anaksagora. Anaksagora në veçanti u bë një mik i ngushtë dhe pati një ndikim të madh mbi të.M. Mendelson, Many Sides, 1 Mënyra e të menduarit dhe karizma retorike e Perikliut mund të kenë qenë prej emfazës së Anaksagorës në qetësinë emocionale përballë situatave të vështira dhe në skepticizmin ndaj fenomeneve hyjnore. Qetësia e tij proverbiale dhe vetë-kontrolli janë vlerësuar gjithashtu si aftësi të ndikuara nga Anaksagora.Plutarch, Pericles, VI and Plato, Phaedrus, 270a 
Perikliu i përkiste fisit lokal të Akamantëve (). Vitet e tij të hershme ishin të qeta; i riu introvert Perikli u përpoq t’i shmangej daljeve publike duke preferuar t’ia kushtojë kohën e vet studimeve.

 Karriera politike deri më 431 p.e.r 
 Hyrja në politikë 
Në pranverën e 472 p.e.r, Perikliu prezantoi Persët, vepër e Eskilit në Festivalin e Dionisit si liturgji, duke vërtetuar se ai ishte atëherë një nga njerëzit më të pasur të Athinës. Studiuesi Simon Hornblower thotë se përzgjedhja e dramave që bëri Perikliu, përfaqëson një paraqitje nostalgjike të fitores së famshme të Themistokliut në Betejën e Salamisit, dhe se politikani i ri mbështeste Themistokliun kundrejt kundërshtarit të tij politik Kimon, grupimi i të cilit pati sukses në ostrakizmin e Themistokliut pak më pas.S. Hornblower, The Greek World, 479–323 BC, 33–4

Plutarku thotë se Perikliu qëndroi i pari mes athinasve për dyzet vjet.Plutarch, Pericles, XVI Nëse kjo do ishte e vërtetë, Perikliu mund ta ketë marrë pozitën e lidershipit nga fillimin i viteve 460 p.e.r. Përgjatë këtyre viteve ai u përpoq të mbronte privacinë e tij dhe ta nxirrte veten si një model për qytetarët e tjerë. P.sh, ai i shmangej banketeve për të provuar se ai ishte i kursyer.Plutarch, Pericles, VIIPlutarch, Pericles, IX

Në 463 p.e.r Perikliu ishte paditësi kryesor i Kimonit, liderit të grupimit konservator, që u akuzua për neglizhimin e interesave jetësore të Athinës në Maqedoni.Aristotle, Constitution of Athens,  Ndonëse Kimonit iu hoqën tërë akuzat, ky konfrontim rezultoi në dobësimin e kundërshtarit më të madh politik të Perikliut.Plutarch, Cimon,  XV

 Ostrakizmi i Kimonit 
Rreth vitit 461 p.e.r, lidershipi i partisë demokratike vendosi se ishte koha të vinin shënjestrën mbi Aeropagun, një këshill tradicional i zotëruar nga aristokracia athinase, që më përpara kishte qenë organi më i fuqishëm i shtetit.Fornara-Samons, Athens from Cleisthenes to Pericles, 24–25 Drejtuesi i partisë dhe mentori i Perikliut, Efialti, propozoi një zvogëlim të thellë të fuqive të Aeropagut. Eklesia (Kuvendi i Athinës) e adoptoi propozimin e Efialtit pa kundërshti të fortë. Kjo reformë sinjalizonte ardhjen e një epoke të re të "demokracisë radikale". Partia demokratike gradualisht u bë dominuese në politikën e Athinës dhe Perikliu u duk i gatshëm të ndiqte një politikë populiste në mënyrë që të miklonte publikun. Sipas Aristotelit, qëndrimi i Perikliut mund të shpjegohet me faktin se kundërshtari kryesor politik i tij, Kimoni, ishte i pasur dhe bujar dhe qe i aftë t’i siguronte favorizimin e publikut duke dhënë në mënyrë të tepruar pasurinë e tij personale. Historiani  Loren J. Samons II argumenton se Perikliu kishte burimet e mjaftueshme për të pasur një sukses politik edhe me mjete private, nëse do të kishte zgjedhur të bënte kështu.L.J. Samons, What's Wrong with Democracy?, 80

Në 461 p.e.r, Perikliu arriti eliminimin e këtij kundërshtari të fuqishëm duke përdorur armën e ostrakizmit. Akuzimi i shtirur qe se Kimoni tradhtoi qytetin e tij duke qenë mik i Spartës.Plutarch, Cimon, XVI

Edhe pas ostrakizmit të Kimonit, Perikliu vazhdoi  të përkrahë një politikë sociale populiste. Ai fillimisht propozoi një dekret që lejonte të varfrin të ndiqte pjesët teatrale pa luajtur në to, me shtetin që paguante koston e pranimit të tyre. Me dekrete të tjera gjatë viteve 458-457 p.e.r ai i dhuroi paga bujare të gjithë qytetarëve që shërbenin si anëtarë jurie në Heliaia (gjykata supreme e Athinës).Fornara-Samons, Athens from Cleisthenes to Pericles, 67–73 Masa e tij më e diskutuar, gjithsesi, qe një ligj i vitit 451 p.e.r që kufizonte qytetarinë athinase vetëm për ata me prindër athinas në të dy anët.R. Martin,  An Overview of Classical Greek History

 "Me një fuqi pra të tillë, që e tregojnë edhe shenjat e mëdha, edhe dëshmitarët, do të fitojmë admirimin jo vetëm të bashkëkohësve, po edhe atë të brezave të ardhshëm, duke mos pasur nevojë as për lavdërim nga Homeri, as të ndonjë tjetri, i cili me vargjet e tij mbase do të kënaqë hë për hë, po pastaj e vërteta do ta përgënjeshtronte mendimin fantastik të krijuar prej vargjeve për punët tona. Ne e detyruam tërë detin dhe tokën t'i nënshtrohet guximit tonë dhe kudo kemi ngritur monumente të mirash dhe të ligash." Elegjia e Perikliut sipas Thukididit (II, 41) 

Kësi masash nxitën kritikët e Perikliut ta konsiderojnë atë si të përgjegjshëm për degjenerimin gradual të demokracisë athinase. Constantine Paparrigopoulos, një historian modern i rëndësishëm grek, argumenton se Perikliu kërkonte zgjerimin dhe stabilizimin e të gjitha institucioneve demokratike.K. Paparrigopoulos, History of the Greek Nation, Ab, 145 Kështu që ai miratoi legjislacionin që rriste aksesin e klasave më të ulëta ndaj sistemit politik dhe posteve zyrtare, të cilëve u ishin ndaluar këto të fundit.Aristotle, Constitution of Athens,  and Politics, 1274a Sipas Samonsit, Perikliu besonte se ishte e nevojshme të rritej demosi, në të cilin ai shihte një burim të pashfrytëzuar të fuqisë athinase dhe elementin më të rëndësishëm në dominimin ushtarak athinas.L.J. Samons, What's Wrong with Democracy?, 65 (Flota, struktura kryesore e fuqisë athinase qysh nga ditët e Themistokliut, ishte e përbërë pothuajse plotësisht nga anëtarë të klasave më të ulëta.Fine, The Ancient Greeks, 377–8)

Kimoni, nga ana tjetër, dukshëm besonte se nuk ekzistonte më hapësirë e lirë për një evolucion demokratik. Ai qe i sigurt se demokracia kishte arritur kulmin e saj dhe reformat e Perikliut po e çonin shtetin në rrugën qorre të populizmit. Sipas Paparrigopoulos, historia shfajësoi Kimonin, sepse Athina, pas vdekjes së Perikliut, u zhyt në përçarje politike dhe demagogji. Paparrigopoulos mban qëndrimin se një regres i padëgjuar ra mbi qytet, lavdia e të cilit u shkatërrua si rezultat i politikës populiste të Perikliut. Sipas një historiani tjetër, Justin Daniel King, prej demokracisë radikale përfituan njerëzit individualisht, por prej saj u dëmtua shteti.J.D. King, , 24–25 Nga ana tjetër, Donald Kagan pohon se masat demokratike që Perikliu vuri në veprim dhanë bazën për një fuqi politike të pakundërshtueshme.D. Kagan, The Outbreak of the Peloponnesian War, 79 Pas gjithë këtyre, Kimoni përfundimisht pranoi demokracinë e re dhe nuk e kundërshtoi ligjin e qytetarisë, pasi u rikthye nga mërgimi në 451 p.e.r.D. Kagan, The Outbreak of the Peloponnesian War, 135–136

 Drejtimi i Athinës 
Vrasja e Efialtit në 461 p.e.r i shtroi rrugën Perikliut për të konsoliduar autoritetin e tij. Pasi i mungonte një kundërshti e fortë pas mërgimit të Kimonit, lideri i padiskutueshëm i partisë demokratike u bë lideri i padiskutueshëm i Athinës. Ai qëndroi në pushtet pothuajse pa ndërprerje deri në vdekjen e tij më 429 p.e.r.

 Lufta e Parë e Peloponezit 
parapamje|"Fidia që i Tregon Frizën e Partenonit Perikliut, Aspasias, Alqiviadhit dhe shokëve", nga Sir Lawrence Alma-Tadema, 1868, Muzeu dhe Galeria e Artit e Birminghamit

Perikliu kreu fushatën e parë ushtarake gjatë Luftës së Parë të Peloponezit, që u shkaktua nga aleanca e  Athinës me Megarën dhe Argosin dhe reagimit të mëpasshëm të Spartës. Më 454 p.e.r ai sulmoi Sikionin dhe Akarnaninë.Thucydides, 1.111 Pastaj, ai pa sukses u përpoq të merrte Eniadën në gjirin e Korintit, përpara se të rikthehej në Athinë.P.J. Rhodes, A History of the Classical Greek World, 44 Në 451 p.e.r, Kimoni thuhet se është kthyer nga mërgimi dhe negocioi një armëpushim pesëvjeçar me Spartën, pas një propozimi të Perikliut, një ngjarje që tregon ndryshimin e politikës së strategjike të tij.Plutarch, Cimon, XVII Perikliu mund ta ketë kuptuar rëndësinë e kontributit të Kimonit në konfliktet kundër Peloponezianëve dhe Persëve. Anthony J. Podlecki argumenton se ky ndryshim I pozicionit të Perikliut mund të jetë shpikur prej shkrimtarëve të lashtë për të mbështetur idenë tendencioze se pikëpamjet e Perikliut janë të ndryshueshme.A.J. Podlecki, Perikles and his Circle, 44

Plutarku na thotë se Kimoni arriti një marrëveshje për ndarjen e fuqisë me kundërshtarët e tij, sipas së cilës Perikliu merrej me çështjet e brendshme kurse Kimoni merrte udhëheqjen e ushtrisë athinase dhe kryerjen e fushatave ushtarake të jashtme.Plutarch, Pericles, X Nëse kjo ujdi është bërë, atëherë ky është një tregues se Perikliu nuk ishte një strateg i madh. Kagan beson se Kimoni u adaptua me kushtet e reja dhe i dha shtysë shkrirjes politike të liberalëve të Perikliut me konservatorët e Kimonit.

Në mesin e viteve 450-të, Athinasit kryen një përpjekje të pasuksesshme për të ndihmuar një revoltë egjiptiane kundër Persisë, e cila çoi në rrethimin e gjatë të fortesës perse në Deltën e Nilit. Fushata arriti pikun me mundjen dhe shkatërrimin e plotë të trupave rrethues.J. M. Libourel, The Athenian Disaster in Egypt, 605–15 Më 451–450 p.e.r Athinasit dërguan trupa në Qipro. Kimoni i mundi persët në Betejën e Salamisit, por vdiq në 449 p.e.r. Thuhet se Perikliu i filloi të dy ekspeditat në Egjipt dhe Qipro,H. Aird, Pericles: The Rise and Fall of Athenian Democracy, 52 ndonëse disa studiues, si Karl Julius Beloch, thonë se hedhja në betejë e një flote aq të madhe i përshtatet më shumë shpirtit të Kimonit dhe politikës së tij.K.J. Beloch, Griechische Geschichte, II, 205

Për të ndërlikuar vijueshmërinë e kësaj periudhe komplekse ndih çështja e Paqes së Kaliasit, e cila i jepte fund armiqësisë ndërmjet grekëve e persëve. Vetë ekzistenca e këtij traktati vihet në dyshim dhe të dhënat dhe bisedimet janë po aq të paqarta.J. Fine, The Ancient Greeks, 359–361. Ernst Badian beson se një paqe mes Athinës e Persisë u ratifikua fillimisht në 463 p.e.r (duke e bërë ndërhyrjen athinase në Egjipt dhe Qipro dhunim të paqes) dhe u rinegociua në përfundim të fushatës në Qipro, duke u bërë e vlefshme prapë në 449-448 p.e.r.E. Badian, The Peace of Callias, 1–39. John Fine, nga ana tjetër, sugjeron se paqja e parë mes Athinës e Persisë u vendos në 450-449 p.e.r, si pasojë e llogaritjes strategjike të Perikliut se konflikti me Persinë po zvogëlonte aftësinë e Athinës për të përhapur ndikimin e saj në Greqi dhe Egje. Kagan beson se Perikliu përdori Kaliasin, kunat i Kimonit, si simbol i bashkimit dhe e dërgoi dhe herë të tjera për të biseduar për marrëveshje të rëndësishme.D. Kagan, The Outbreak of the Peloponnesian War, 108.

Në pranverë të vitit 449 p.e.r, Perikliu propozoi Dekretin e Kongresit, i cili çoi në një takim ("Kongres") të të gjitha shteteve greke për të konsideruar çështjen e rindërtimit të tempujve të shkatërruar nga persët. Kongresi dështoi për shkak të qëndrimit të Spartës, por qëllimet e vërteta të Perikliut ngelen të paqarta.Plutarch, Pericles, XVII Disa historian mendojnë se ai donte të krijonte një lloj confederate me përfaqësimin e tërë qyteteve greke; disa të tjerë mendojnë se ai donte të forconte emrin e Athinës.Wade-Grey, The Question of Tribute in 449/8 B. C., 212–29. Sipas historianit Terry Buckley objektivi i Dekretit të Kongresit ishte veç një mandat i ri për Lidhjen Deliane dhe mbledhja e "phoros" (taksave).T. Buckley, Aspects of Greek History 750–323 BC, 206.

 "Mos harroni se qyteti ynë ka fituar emër të madh në gjithë botën, mbasi s’është thyer nga mynxyrat; në luftë s’ka kursyer as mundime, as gjak dhe ka pasur një fuqi shumë të madhe. Kujtimi i kësaj fuqie, në qoftë se tashti do të përulemi, qoftë edhe pak do të mbetet për jetë në shpirtrat e stërnipëve." Elegjia e Perikliut sipas Thukididit (II, 64) 

Gjatë Luftës së Dytë të Shenjtë Perikliu udhëhoqi ushtrinë athinase kundër Delfit për t’i ridhënë Fokidës të drejtat mbi orakullin.Thucydides, 1.112 and Plutarch, Pericles, XXI Më 447 p.e.r Perikliu kreu fushatën e tij më të admiruar, largimin e barbarëve nga gadishulli trak i Galipolit, për të themeluar koloni athinase në rajon.Plutarch, Pericles, XIX Në këtë kohë, megjithatë, Athina sfidohej fuqishëm nga një numër revoltash të aleatëve (më saktë, të nënshtruarve të tyre). Më 447 p.e.r, oligarkët e Tebës komplotuan për hedhjen poshtë të partisë demokratike. Athinasit kërkuan dorëzimin e menjëhershëm, por pas Betejës së Koronesë, Perikliu u detyrua të pranonte humbjen e Beotisë për të marrë të burgosurit e betejës. Me Beotinë e humbur, Fokida dhe Lokrisi u bënë të paarritshëm dhe ranë nën kontrollin e oligarkëve të huaj.Fine, The Ancient Greeks, 368–69. Në 446 p.e.r, një kryengritje edhe më e rrezikshme nisi. Eubea dhe Megara u revoltuan. Perikliu kaloi për në Eube me trupat e tij, por u detyrua të kthehej sepse ushtria spartane kishte filluar pushtimin e Atikës. Me anë të rryshfeteve dhe pazarllëqeve, Perikliu zhduku rrezikun e pranishëm dhe spartanët u kthyen në shtëpitë e tyre.Thucydides, 2.21 and Aristophanes, The Acharnians, 832 Kur Perikliu më vonë u hetua për përdorimin e parave publike të qytetit, u vure se një tepricë prej 10 tallantash ishte harxhuar për "një synim shumë serioz". Prapë se prapë, "synimi serioz" (ryshfeti) ishte kaq i qartë për hetuesit saqë ata i miratuan harxhimet e kryera pa asnjë hetim të misterit.Plutarch, Pericles, XXIII Pasi ishte shuar kërcënimi spartan, Perikliu shkoi prapë në Eube për të ndalur kryengritjen. Ai pastaj u dha dënime të rrepta pronarëve të tokave në Kalkis, të cilët e humbën pronën e tyre. Banorët e Istaias, ndërkohë, që kishin therur gjithë ekuipazhin e një trireme athinase, u dëbuan dhe u zëvendësuan nga 2000 kolonë athinas. Kriza mori fund zyrtarisht me Paqen e Tridhjetë Vjetëve (dimër 446–445 p.e.r), në të cilën Athina hoqi dorë nga shumica e zotërimeve të saj në Greqinë kontinentale që i kishte marrë qysh më 460 p.e.r dhe si Athina, si Sparta ranë dakord që të mos tentonin të sulmonin aleatët e njëri tjetrit.

 Beteja e fundit me konservatorët 
Më 444 p.e.r, partitë demokrate dhe konservatore u përballën me njëra tjetrën në një betejë të egër. Drejtuesi i ri ambicioz i konservatorëve, Thukididi (mos të ngatërrohet me historianin), e akuzoi Perikliun për shthurje, duke kritikuar mënyrën se si i shpenzonte paratë për ndërtimet që po kryheshin. Thukididi arriti, fillimisht, të nxisë ndjenjat e asamblesë në favor të tij, por, kur Perikliu, lider i demokratëve, filloi të fliste, i gjunjëzoi konservatorët. Ai u përgjigj me vendosmëri, duke propozuar t’i paguajë qytetit për dëmet prej pronave të tij private.Plutarch, Pericles, XIV Qëndrimi i tij u prit me duartrokitje dhe populli athinas ostrakizoi Thukididin për 10 vjet dhe Perikliu vazhdoi të ishte në krye të arenës politike athinase.


 Sundimi i Athinës mbi aleatët 
Perikliu donte të stabilizonte dominimin e Athinës mbi aleatët dhe ta ngrinte lart mbi tërë Greqinë. Procesi gjatë të cilit Lidhja Deliane u transformua në Perandorinë athinase konsiderohet të ketë filluar përpara kohës së Perikliut,T. Buckley, Aspects of Greek History 750–323 BC, 196. kur aleatë të ndryshëm vendosën t’i paguajnë taksa Athinës në vend të dërgimit të anijeve për flotën e lidhjes, por transformimi u përshpejtua dhe u përfundua prej masave të marra nga Perikliu.H. Butler, The Story of Athens, 195 Hapat finalë në ndryshimin në perandori mund të jenë shkaktuar nga disfata athinase në Egjipt, e cila sfidoi dominimin e qytetit në Egje dhe që çoi në kryengritjen e disa aleatëve, si Mileti dhe Eritrea.D. Kagan, The Outbreak of the Peloponnesian War, 98 Ose sepse ekzistonte një frikë e vërtetë pas disfatës në Egjipt dhe kryengritjes së aleatëve, ose si një pretekst për të marrë kontrollin e financave të Lidhjes, Athina e kaloi thesarin e aleancës nga Delosi në Athinë në 454–453 p.e.r.T. Buckley, Aspects of Greek History 750–323 BC, 204. Në vitet 450–449 p.e.r kryengritjet në Milet dhe Eritre u shtypën dhe Athina ruajti sundimin mbi aleatët e saj.R. Sealey, A History of the Greek City States, 700–338 BC, 275. Rreth vitit 447 p.e.r Klearku propozoi Dekretin e Monedhave, që vinte monedhat e argjendta athinase, si monedhë në të gjithë aleatët. Një nga masat më të rrepta të dekretit thoshte se teprica që dilte nga prerja e monedhave shkonte në një fond special dhe kushdo që propozonte përdorimin për ndonjë synim tjetër, dënohej me vdekje.S. Hornblower, The Greek World 479–323 BC, 120.

Ishin pikërisht nga thesari i aleancës paratë që Perikliu i përdori për planin e tij ambicioz të ndërtimit, i përqendruar në "Akropolin Perikleas", i cili përfshinte Propilenë, Partenonin dhe statujën e artë të Athinasë, e skulptuar nga miku i Perikliut, Fidiasi.J. M. Hurwit, The Acropolis in the Age of Pericles, 87 etc. Në 449 p.e.r Perikliu propozoi një dekret që lejonte shpenzimin e 9000 tallanteve për një program të madh rindërtimi të tempujve të Athinës. Angelos Vlachos, një akademik grek, thotë se shfrytëzimi i parave të thesarit të aleancës është një nga përvetësimet më të mëdha në historinë njerëzore; ky shpërdorim, megjithatë, financoi disa nga krijimet më të mrekullueshme artistike të botës së lashtë.A. Vlachos, Thucydides' Bias, 62–63.

 Lufta samiane 
Lufta samiane ishte një nga ngjarjet ushtarake të fundit përpara Luftës së Peloponezit. Pas ostrakizmit të Thukididit, Perikliu u rizgjodh si strategos i ushtrisë, i vetmi post zyrtar që ai ka mbajtur ndonjëherë, megjithëse influenca e tij ishte kaq e madhe sa ta bënte atë sundues de fakto të shtetit. Në 440 p.e.r Samosi ishte në luftë me Miletin për kontrollin mbi Prienën, një qytet të lashtë të Jonisë në kodrat e Mikalës. Të mposhtur në luftë, Miletasit shkuan te Athinasit për ndihmë kundër samianëve.Thucydides, 1.115 Kur athinasit urdhëruan të dy palët të ndalnin luftimet dhe ta linin çështjen në dorë të gjykimit të athinasve, samianët refuzuan.Plutarch, Pericles, XXV Si përgjigje, Perikliu kaloi një dekret për të çuar ushtrinë në Samos, "duke i pohuar popullit të tyre se ndonëse u urdhëruan të ndalnin luftimet me Miletasit, ata nuk e zbatuan urdhrin". Në një betejë detare, athinasit të drejtuar nga Perikliu dhe nëntë gjeneralë të tjerë mundën ushtrinë e Samosit dhe vendosën një në ishull një administratë për t’i kënaqur ata. Kur samianët u revoltuan kundër sundimit athinas, Perikliu i detyroi rebelët të kapitullonin pas një rrethimi të gjatë prej tetë muajsh, i cili shkaktoi pakënaqësi në radhët e detarëve athinas.Plutarch, Pericles, XXVIII Perikliu pastaj shtypi një kryengritje në Bizant dhe, kur u kthye në Athinë, dha një elegji për të nderuar ushtarët e rënë në betejë.R. Sealey, A History of the Greek City States, 310

Ndërmjet viteve 438-436 p.e.r Perikliu drejtoi flotën athinase për në Pont dhe krijoi marrëdhënie miqësore me qytetet greke në rajon.C.J. Tuplin, Pontus and the Outside World, 28 Perikliu u fokusua edhe në projekte të brendshme, si fortifikimi i Athinës (ndërtimi i "murit të mesëm" rreth vitit 440 p.e.r), dhe krijimi i klelurkive (kolonive athinase) si Androsi, Naksosi dhe Thurii (444 p.e.r) dhe Amfipoli (437–436 p.e.r).Plutarch, Pericles, XI and Plato, Gorgias, 455e

 Sulmet personale 
parapamje|upright|Aspasia e Miletit (c. 469 p.e.r –  406 p.e.r), shoqe e Perikliut
Perikliu dhe shokët e tij gjithmonë sulmoheshin nga të tjerët, për shkak të regjimit demokratik athinas.Fornara-Samons, Athens from Cleisthenes to Pericles, 31 Pak përpara shpërthimit të Luftës së Peloponezit, Perikliu dhe dy nga miqtë e tij më të ngushtë, Fidia dhe Aspasia, përballuan një seri sulmesh personale dhe gjyqësore. 

Fidia, që ishte në krye të të gjitha projekteve ndërtuese, u akuzua fillimisht për përvetësimin e arit që do të përdorej për statujën e Athinasë dhe u akuzua për mungesë respekti, sepse kur skulptoi betejën e Amazonave në mburojën e Athinasë, ai gdhendi një figurë që dukej si ai dhe gjithashtu vendosi një figurë të ngjashme me Perikliun, i cili po luftonte me një Amazonë.Plutarch, Pericles, XXXI Armiqtë e Perikliut gjithashtu gjetën një dëshmitar të rremë kundër Fidias, me emrin Menon.

Aspasia, e cila shquhej për aftësinë e saj për të këshilluar e biseduar, u akuzua për korruptimin e grave të Athinës për të kënaqur dëshirat e Perikliut.Suda, article Aspasia Plutarch, Pericles, XXXIIN. Loraux, Aspasie, l'étrangère, l'intellectuelle, 133–164M. Henry, Prisoner of History, 138–139 Akuzat kundër saj ka shumë mundësi të kenë qenë veç shpifje pa prova, por e gjithë kjo që ndodhi ishte shumë e hidhur për Perikliun. Megjithëse Aspasias i ranë të gjitha akuzat pas një shfrimi emocional të Perikliut, miku i tij, Fidia, vdiq në burg dhe një tjetër mik i tij, Anaksagora, u sulmua për shkak të besimit të tij fetar nga eklezia (asambleja athinase).

Përtej këtyre akuzave fillestare, asambleja sulmoi Perikliun duke i kërkuar të justifikohej për shthurjen e tij dhe për keqpërdorimin e parave publike. Sipas Plutarkut, Perikliu ishte kaq i frikësuar nga gjyqi i ardhshëm saqë nuk e lejoi Athinën t’i dorëzohej Laqedemonasve. Beloch gjithashtu beson se Perikliu qëllimisht solli luftën për të mbrojtur pozitën e tij politike në qytet.K.J. Beloch, Die Attische Politik seit Perikles, 19–22 Kështu që, në fillim të Luftës së Peloponezit, Athina e gjeti veten në një pozicion të vështirë, kur i duhej t’ia besonte të ardhmen e saj një lideri, reputacioni i të cilit ishte lëkundur shumë për herë të parë në mbi një dekadë.

 Lufta e Peloponezit 
Shkaqet e Luftës së Peloponezit janë debatuar shumë, por shumë historianë të antikitetit ia hedhin fajin Perikliut dhe Athinës. Plutarku beson se Perikliu dhe athinasit e filluan luftën, duke i konsideruar taktikat e tyre "arrogante dhe luftëdashëse". Thukididi lë të kuptohet e njëjta gjë, duke besuar se lufta ishte shkak i frikës dhe shqetësimit të Spartës nga rritja e fuqisë së Athinës. Megjithatë, meqë ai konsiderohet si një admirues i Perikliut, Thukididi është kritikuar për anësi ndaj Athinës dhe kundër Spartës.

 Preludi i luftës 
parapamje|Anaksagora dhe Perikliu nga Augustin-Louis Belle (1757–1841)
Perikliu ishte i bindur se lufta kundër Spartës, e cila sipas tij nuk mund të zhdukte epërsinë e Athinës, ishte e pashmangshme nëse nuk ishte e mirëpritur.A.J. Podlecki, Perikles and his Circle, 158 Kështu që ai nuk hezitoi të dërgojë ushtarë në Kerkyrë për të përforcuar flotën e Kerkyrës, e cila ishte në luftë me Korintin.Thucydides, 1.31–54 Më 433 p.e.r flotat armike u përballën me njëra tjetrën në Betejën e Sibotës dhe një vit më vonë athinasit luftuan kundër kolonëve korinthianë në Betejën e Potidesë; këto dy ngjarje sollën edhe urrejtjen e madhe të Korintit ndaj Athinës. Gjatë së njëjtës periudhë, Perikliu propozoi Dekretin Megarian, i cili i ngjason një embargoje moderne tregtare. Sipas kushteve të dekretit, tregtarët megaras përjashtoheshin nga tregtia me Athinën dhe portet e perandorisë së saj. Ky ndalim pengoi shumë ekonominë megarase dhe dëmtoi paqen e brishtë mes Athinës dhe Spartës, e cila kishte lidhur aleancë me Megarën. Sipas George Cawkwell, një studiues i historisë antike, me këtë dekret Perikliu theu traktatin e Paqes Tridhjetë Vjeçare "por jo pa pamjen e një shfajësimi".G. Cawkwell, Thucydides and the Peloponnesian War, 33 Shfajësimi i athinasve ishte se megarasit e kishin kultivuar tokën e shenjtë kushtuar Demetrës dhe kishin pranuar në qytetin e tyre skllevër të arratisur, një sjellje të cilën athinasit e quanin të pamoralshme dhe të pabesë.T. Buckley, Aspects of Greek History 750–323 BC, 322.

Pas këshillimeve me aleatët, Sparta dërgoi një delegacion në Athinë që kishte disa kërkesa të caktuara, si dëbimi i familjes Alkmeonide përfshirë Perikliun dhe tërheqjen e Dekretit Megaras, duke kërcënuar me luftë nëse këto kërkesa nuk kryheshin. Qëllimi i dukshëm i këtyre propozimeve ishte nxitja e grindjes midis Perikliut dhe popullit; kjo ngjarje, në të vërtetë, do të vinte pak vite më vonë.Thucydides, 1.127 Gjatë asaj kohe, athinasit pa hezitim ndoqën këshillat e Perikliut. Në fjalimin e parë legjendar të cilin Thukididi e tregon, Perikliu i këshillon athinasit të mos i pranojnë kërkesat e kundërshtarëve, sepse kundërshtarët janë më të fortë nga ana ushtarake.Thucydides, 1.140–144 Perikliu nuk ishte i përgatitur të pranonte kërkesa të njëanshme, duke besuar se "nëse Athina mundej në këtë çështje, atëherë Sparta me siguri do vinte me më shumë kërkesa".A.G. Platias-C. Koliopoulos, Thucydides on Strategy, 100–03. Si pasojë, Perikliu u ofroi spartanëve një quid pro quo. Në shkëmbim të tërheqjes së Dekretit Megarian, athinasit kërkuan nga Sparta të braktisnin praktikën e tyre të dëbimit të të huajve nga territori i tyre (xenelasia) dhe të njihte autonominë e qyteteve të tyre aleate, një kërkesë që nënkuptonte se hegjemonia e tyre ishte e pamëshirshme.A. Vlachos, Thucydides' Bias, 20 Kërkesat u refuzuan nga spartanët dhe me asnjërën nga palët të pranonte ndonjë kërkesë, ato u bënë gati për luftë. Sipas Athanasios G. Platias dhe Constantinos Koliopoulos, profesorë të studimeve strategjike dhe politikës ndërkombëtare, "më mirë sesa t’i nënshtrohej kërkesave shtypëse, Perikliu zgjodhi luftën". Një tjetër konsideratë që mund ta ketë ndikuar qëndrimin e Perikliut ishte shqetësimi për ndonjë revolt në perandori të cilat mund të shpërndaheshin nëse Athina tregohej e dobët.V.L. Ehrenberg, From Solon to Socrates, 264.

 Viti i pare i luftës (431 p.e.r) 
parapamje|majtas|upright|Partenoni, një kryevepër e nxitur nga Perikliu, e pare nga jugu

Më 431 p.e.r, Arkidami i II, mbret i Spartës, dërgoi një delegacion të ri në Athinë, duke kërkuar që athinasit të pranonin kërkesat e Spartës. Ky delegacion nuk lejohej të hynte në Athinë, ngaqë Perikliu kishte hedhur në fuqi një ligj sipas të cilit asnjë delegacion Spartan nuk do mirëpritej nëse spartanët më përpara kishin filluar ndonjë veprimtari armiqësore ushtarake. Ushtria spartane ishte në këtë kohë e mbledhur në Korint dhe, duke e quajtur një veprim armiqësor, athinasit nuk lejuan pranimin e ndonjë prej të dërguarve të tyre.Thucydides, 2.12 Kur përpjekja e fundit për bisedime u zhduk, Arkidami pushtoi Atikën3, por nuk gjeti asnjë athinas atje; Perikliu, në dijeni të strategjisë së Spartës që të pushtonte e të shkatërronte territorin athinas, kishte caktuar të evakuonte të tërë popullsinë e rajonit brenda mureve të Athinës.Thucydides, 2.14

Nuk ekziston një llogari apo e dhënë e caktuar që të tregojë saktësisht sesi Perikliu arriti të bindte banorët e Atikës që të shpërnguleshin në zonat e populluara urbane. Për shumicën, shpërngulja do të thoshte largimi nga tokat dhe vendet e shenjta të tyre dhe ndryshimi i plotë i jetesës së tyre.J. Ober, The Athenian Revolution, 72–85 Prandaj, megjithëse pranuan të largoheshin, shumë banorë ruralë nuk ishin aspak të kënaqur nga vendimi i Perikliut.Thucydides, 2.16 Perikliu gjithashtu u dha bashkatdhetarëve të tyre këshilla për çështjet e tashme dhe i siguroi ata se nëse armiku nuk i plaçkiste fermat e tij, ai do t’ua ofronte pronën e tij qytetarëve. Ky premtim ishte i nxitur nga mendimi i tij se Arkidami, që ishte shok i tij, mund të kalonte nga pronat e tij dhe të mos e shkatërronte atë, ose si një gjest miqësie, ose si një veprim i llogaritur politik me qëllim që të armiqësonte Perikliun nga ata të sunduar prej tij.Thucydides, 2.13

 "Sa për burrat e shquar, çdo tokë është varr, ndërsa famën e mirë të tyre e tregon jo vetëm mbishkrimi i shtyllave në atdheun e tyre, po edhe në dhe të huaj; kujtim i heroizmave të tyre ruhet në zemrat tona, më tepër se në monumentet e tyre." Elegjia e Perikliut sipas Thukididit (2.43) 

Prapë se prapë, duke parë shkatërrimin e fermave të tyre, athinasit u zemëruan dhe filluan të shprehin pakënaqësinë e tyre drejt udhëheqësit (ndonëse në mënyre jo të drejtpërdrejtë), të cilin e konsideronin si atë që i tërhoqi drejt luftës. Por edhe me rritjen e presionit ndaj tij, Perikliu nuk iu dorëzua dëshirës dhe kërkesës së armikut për veprim të menjëhershëm e as nuk mendoi të ndryshonte strategjinë e tij fillestare. Ai gjithashtu shmangu mbledhjen e eklezias, duke pasur frikën e popullit, tej mase i nxehur nga shkatërrimi i fermave të tyre pa i mbrojtur ato, e cila mund shkujdesur mund të vendoste të përballej me ushtrinë e lavdishme spartane në tokë.Thucydides, 2.22 Meqë mbledhjet e kuvendit bëheshin për zgjedhjen e presidentëve të tij, "pritanëve", Perikliu nuk kishte asnjë kontroll formal mbi detyrat e tyre; por, respekti me të cilin Perikliu mbahej nga pritanët ishte i mjaftueshëm për t’i bindur ata të bënin çka i thoshte ai.D. Kagan, The Peloponnesian War, 69 Ndërsa ushtria spartane qëndroi në Atikë, Perikliu dërgoi një flotë prej 100 anijesh për të plaçkitur brigjet e Peloponezit dhe çoi përpara kalorësinë për të ruajtur fermat e shkatërruara pranë mureve të qytetit.Thucydides, 2.18 and Xenophon(?),Constitution of Athens,  2 Kur armiku u tërhoq dhe shkatërrimi e plaçkitja morën fund, Perikliu propozoi një dekret në të cilin autoritetet e qytetit duhet të vendosnin veçan 1000 tallante dhe 100 anije, nëse athinasit sulmoheshin nga forcat detare armike. Sipas kushtit më të rreptë, edhe propozimi i një mënyre të ndryshme të përdorimit të këtyre parave dënohej me vdekje. Gjatë vjeshtës së vitit 431 p.e.r, Perikliu drejtoi trupat athinase që pushtuan Megarën dhe disa muaj më vonë (dimër 431–430 p.e.r) ai ha një fjalim monumental dhe emocional, që nderonte athinasit e rënë për qytetin.Thucydides, 2.35–46

 Veprimet e fundit ushtarake dhe vdekja 
Më 430 p.e.r, ushtria spartane plaçkiti Atikën për herën e dytë, por Perikliu nuk u zbut dhe refuzoi të rishikonte planin e tij.Thucydides, 2.55 Jo i gatshëm për të luftuar me ushtrinë spartane në betejë, ai përsëri drejtoi një ekspeditë për të plaçkitur brigjet e Peloponezit, kësaj radhe duk marrë 100 anije athinase me vete.Thucydides, 2.56 Sipas Plutarkut, pak përpara lundrimit, një eklips diellor frikësoi ekuipazhin, por Perikliu përdori dijet e tij astronomike që kishte marrë nga Anaksagora për të qetësuar ata.Plutarch, Pericles, XXXV Në verën e po atij viti një epidemi u përhap dhe shkatërroi tërë Athinën.Thucydides, 2.48 and 2.56 Identiteti i saktë i sëmundjes është i paqartë dhe ka qenë burim për shumë debat. Prej gjendjes së keqe të qytetit, të shkaktuar nga epidemia, u shkaktua një zhurmë e madhe publike dhe Perikliu u detyrua të mbrojë veten në një fjalim të fundit emocional, version që na është dhënë nga Thukididi.Thucydides, 2.60–64 Ky konsiderohet një fjalim monumental, që zbulon virtytet e Perikliut por gjithashtu edhe hidhërimin e tij ndaj mosmirënjohjes së bashkatdhetarëve. Përkohësisht, ai arriti të zbuste neverinë e njerëzve dhe të hiqte qafe këtë zhurmë, por erdhi edhe oferta e armiqve të tij të brendshëm; ata arritën t’i heqin atij rolin e gjeneralit dhe e gjobitën me 15 deri 50 tallante. Burimet e lashta përmendin Kleonin, një protagonist në rritje dhe i gjallë në skenën politike athinase gjatë luftës, si akuzuesin dhe prokurorin publik në gjyqin e Perikliut.

Megjithatë, Brenda vetëm një viti, në 429 p.e.r, athinasit jo vetëm që e falën Perikliun po edhe e rizgjodhën si strategos. Ai u ringrit në krye të komandës së ushtrisë athinase dhe drejtoi të tëra veprimtaritë e operacionet ushtarake gjatë vitit 429 p.e.r, duke pasur edhe një herë nën kontroll pushtetin. Në atë vit, megjithatë, Perikliu pa vdekjen e të dy djemve të tij të ligjshëm, Paralusit dhe Ksantipusit, gjatë epidemisë. Morali iu zvogëlua, ai shpërtheu në lot dhe shoqëria e Aspasias nuk mund ta ngushëllonte atë. Ai vetë vdiq në vjeshtën e vitit 429 p.e.r prej murtajës.

Pak përpara vdekjes, miqtë e Perikliut u përqendruan pranë shtratit të tij, duke numëruar arritjet e tij gjatë paqes dhe duke nënvizuar nëntë trofetë e tij në luftë. Perikliu, megjithëse në agoni, i dëgjoi dhe i ndërpreu ata, duke i treguar titullin e tij më të madh e më të drejtë për të cilin duhet ta admironin; "që", tha ai, "asnjë athinas nuk mbajti asnjëherë zi prej meje".Plutarch, Pericles, XXXVIII Perikliu jetoi gjatë dy viteve e gjysmë të para të Luftës së Peloponezit dhe sipas Thukididit, vdekja e tij qe shkatërruese për Athinën, sepse pasardhësit e tij ishin inferior ndaj tij; ata preferuan të nxisnin të gjitha veset e vulgut dhe ndoqën një politikë të paqëndrueshme, duke u orvatur të ishin popullorë dhe jo të vlefshëm.Thucydides, 2.65 Me këto komente të hidhura, Thukididi vajton humbjen e një njeriu që e admironte, por gjithashtu lajmëron rënien e madhështisë dhe lavdisë së Athinës.

 Jeta personale 
Perikliu, duke ndjekur zakonin athinas, u martua fillimisht me një nga të afërmet e tij më të ngushta, me të cilën pati dy djem, Paralusin dhe Ksantipusin. Kjo martesë, megjithatë, nuk ishte e lumtur, dhe në vitin 445 p.e.r Perikliu u divorcua nga gruaja e tij të cilën ia ofroi një burri tjetër, në pajtim me të afërmit e saj meshkuj.K. Paparrigopoulos, Aa, 221 Emri i gruas së tij të parë nuk njihet; informacioni i vetëm ishte se ajo ishte gruaja e Hiponikut, përpara se të martohej me Perikliun dhe mamaja e Kaliasit prej martesës së saj të parë.Plutarch, Pericles, XXIV

 "Po unë jam i mendjes se do të mjaftonte që burrat, të cilët u treguan trima me vepra, të nderohen me vepra, si kundër e shihni se sa nderohen në këtë varrim të përgatitur prej qytetit dhe që lavdia e shumë trimave të mos varet vetëm nga gojëtaria e një njeriu, i cili mund të flasë mirë, po edhe keq." Elegjia e Perikliut sipas Thukididit (2.35) 

Gruaja të cilën ai me të vërtetë adhuronte ishte Aspasia. Ajo u bë e dashura e Perikliut dhe ata filluan të jetojnë me njëri tjetrin sikur të ishin të martuar. Kjo marrëdhënie ngjalli shumë reagime, madje edhe nga vetë djali i Perikliut, Ksantipusi, i cili kishte ambicie politike dhe nuk vonoi të shpifte kundër babait të tij.Plutarch, Pericles, XXXVI Megjithatë, këto persekutime nuk e zvogëluan moralin e Perikliut,ndonëse ai shpërtheu në lot për të mbrojtur Aspasian kur ajo u akuzua për korruptimin e shoqërisë athinase. Tragjedia e tij më e madhe personale qe vdekja e motrës së tij dhe të dy djemve të tij të ligjshëm, Ksantipusit e Pralusit, të gjithë të prekur nga epidemia, një fatkeqësi të cilën ai nuk arriti ta kapërcente.

Pak përpara vdekjes së tij, athinasit lejuan një ndryshim të vitit 451 p.e.r që e bënte djalin gjysmë athinas të tij me Aspasian, Perikliun e Ri, qytetar dhe trashëgimtar të ligjshëm të tij,Plutarch, Pericles, XXXVII një vendim kontradiktor duke ditur se Perikliu ishte ai që propozoi ligjin për pasjen e qytetarisë vetëm kur të dy prindërit ishin athinas.W. Smith, A History of Greece, 271

 Vlerësimi 
Perikliu shënon një epokë të tërë dhe ka frymëzuar debate konfliktuese rreth vendimeve të tij të rëndësishme, diçka normale duke ditur rëndësinë e tij si person politik. Fakti se në të njëjtën kohë ishte një gjeneral, shtetar dhe orator shumë aktiv, e bën të ndërlikuar vlerësimin objektiv të veprimeve të tij.

 Si lider politik 
parapamje|Një ostrakon me emrin e Perikliut të shkruar në të ( rreth 444–443 p.e.r), Muzeu i Agorës së lashtë athinase
Disa studiuesë bashkëkohorë, si Sarah Ruden, e quajnë Perikliun një populist, një demagog dhe agresiv,S. Ruden, Lysistrata , 80 kurse studiuesë të tjerë admirojnë karizmën e tij në udhëheqje. Sipas Plutarkut, pas marrjes së drejtimit të Athinës, "ai nuk ishte më i njëjti person si më përpara, jo më i nënshtruar e i bindur ndaj njerëzve të tjerë dhe i gatshëm për t’iu dorëzuar dëshirës së shumicës, si një timonier që drejton anijen përmes erërave".Plutarch, Pericles, XV Thuhet se kur kundërshtari i tij politik, Thukididi, u pyet nga mbreti i Spartës, Arkidami, se kush, Perikliu apo ai, ishte luftëtar më i mirë, Thukididi iu përgjigj pa asnjë hezitim se Perikliu ishte më i mirë, se edhe kur mundej, arrinte ta bindte turmën se ai kishte fituar. Sa i përket karakterit, Perikliu zor se qortohej nga historianët e lashtë, sepse "ai e mbante veten të panjollosur nga korrupsioni, ndonëse ishte i interesuar në fitimin e parave".

Thukididi, një admirues i Perikliut, thekson se Athina "vetëm në emër ishte demokraci, se në të vërtetë qeverisej nga qytetari i saj i parë". Me këtë koment, historiani shfaq çka ai shihte si karizmën e Perikliut për të drejtuar, bindur dhe ndonjëherë për të manipuluar. Ndonëse Thukididi përmend gjobitjen e Perikliut, ai nuk përmend akuzat kundër Perikliut dhe në vend të tyre merret me integritetin e Perikliut. Nga ana tjetër, në një nga dialogjet e tij, Platoni refuzon hyjnizimin e Perikliut duke thënë: "me aq sa di unë, Perikliu i bëri athinasit llafazanë, përtacë dhe dorështrënguar me fillimin e sistemit të gjobave publike".Plato, Gorgias, 515e Plutarku përmend kritika të tjera drejtuar Perikliut: "shumë të tjerë thonë se njerëzit prej tij filluan të ndanin tokat publike dhe mblidhnin taksa për shërbimet publike, duke rënë në zakone të këqija dhe duke kërkuar luks, të varur nga masat e tij publike, në vend të ishin të vetë-mjaftueshëm".

Thukididi argumenton se Perikliu "nuk e kishte marrë me vete populli, por ishte ai që i drejtonte ata". Gjykimi i tij nuk është i padiskutueshëm; disa kritikë të shekullit të 20-të, si Malcolm F. McGregor dhe John S. Morrison, kanë propozuar se ai mund të ketë qenë një fytyrë publike karizmatike që vepronte si ndihmës për një grup njerëzish të caktuar, ose popullit vetë.M.F. McGregor, Government in Athens, 122–23.J.S. Morrison-A. W. Gomme, Pericles Monarchos, 76–77. Sipas Kingut, me rritjen e fuqisë së popullit, athinasit e lanë veten pa një udhëheqës autoritar. Gjatë Luftës së Peloponezit, varësia e Perikliut për mbështetjen popullore për të qeverisur ishte e dukshme.

 Arritjet ushtarake 
Për më shumë se 20 vjet Perikliu udhëhoqi shumë fushata, kryesisht detare. Duke qenë gjithmonë i kujdesshëm, ai asnjëherë nuk mori përsipër një betejë që shfaqte shumë pasiguri dhe rrezik, pasi Perikliu nuk mund të miratonte "impulset mendjelehta të qytetarëve".Plutarch, Pericles, XVIII Ai e bazonte politikën e tij ushtarake në parimin e Themistokliut se dominimi i Athinës varej nga epërsia e fuqisë detare dhe besonte se peloponezianët ishin gati të pathyeshëm në tokë.A.G. Platias-C. Koliopoulos, Thucydides on Strategy, 105 Perikliu u përpoq të zvogëlonte këtë avantazh të Spartës, duke rindërtuar muret e Athinës. Sipas Josiah Oberit, profesor në Universitetin e Prinstonit, strategjia e rindërtimit të mureve ndryshoi radikalisht përdorimin e forcës në marrëdhëniet greke me shtetet e tjera.J. Ober, National Ideology and Strategic Defence of the Population, 254

 "Njeriu përtac pa dyshim do t’i kritikojë këto, po ai që do dëshiron të bëjë gjëra me rëndësi, do të kërkojë t’i imitojë. Çdo njeri që kërkon të sundojë mbi tjetrin, tërheq smirën dhe bëhet i mërzitur po ai që e tërheq këtë smirë, se kërkon të bëjë diçka të lartë, është njeri me mend. Urrejtja mban pak kohë, ndërsa mbetet përjetë lavdia që sjell dita e sotme ose e nesërmja." Elegjia e tretë i Perikliut' sipas Thukididit (2.64) 

Gjatë Luftës së Peloponezit, Perikliu filloi një "strategji të madhe", qëllimi i së cilës ishte lodhja e armikut dhe ruajtja e status kuo-së.A.G. Platias-C. Koliopoulos, Thucydides on Strategy, 98–99. Sipas Platias dhe Koliopoulos, Athina, si qyteti më i fortë, s’kishte pse ta mundte Spartën në beteja ushtarake dhe "vendosi të pengonte planin spartan për fitore". Dy parime bazë të "Strategjisë së Madhe të Perikliut" ishin mospranimi i pajtimit (duke i nxitur athinasit të mos hedhin poshtë Dekretin e Megarës) dhe shmangia e mbizgjatjes së konfliktit. Sipas Kagan, këmbëngulja e fortë e Perikliut që të mos ketë ekspedita diversioni mund të jetë prej kujtimeve të hidhura në Egjipt, të cilën ai e mbështeti.D. Kagan, The Outbreak of the Peloponnesian War, 83 Strategjia e tij thuhet të ketë qenë "aspak popullore", por Perikliu arriti të bindë publikun athinas ta ndjekë atë.A.G. Platias-C. Koliopoulos, Thucydides on Strategy, 119–120. Është për këtë arsye që Hans Delbrück e quajti një nga shtetarët dhe ushtarakët më të mëdhenj në histori.H. Delbrück, History of the Art of War, I, 137 Megjithëse bashkatdhetarët e tij kryen disa sulme agresive pas vdekjes së tij,V.L. Ehrenberg, From Solon to Socrates, 278 Platias dhe Koliopoulos argumentojnë se athinasit i ndenjën besnikë strategjisë së Perikliut për tu ruajtur e jo për të zgjeruar perandorinë e tyre dhe nuk hoqën dorë prej saj deri në Ekspeditën e Siçilisë. Ben X. de Wet jep përfundimin e tij se strategjia e Perikliut do kishte sukses nëse ai do jetonte më gjatë.B. X. de Wet, This So-Called Defensive Policy of Pericles, 103–19.

Kritikët e strategjisë së Perikliut, megjithatë, kanë qenë po aq të shumtë sa mbështetësit e tij. Një kritikë e zakonshme është se Perikliu gjithmonë ka qenë më i mirë si politikan e orator sesa si strateg.K. Paparrigopoulos, Aa, 241–42. Donald Kagan e quajti strategjinë e Perikliut "një formë mendimi i dëshiruar por që dështoi", Barry S. Strauss dhe Josiah Ober kanë thënë se "si strateg ai ishte një dështim dhe meriton të fajësohet për humbjen e rëndë të Athinës", dhe Victor Davis Hanson beson se Perikliu nuk përpunoi një strategji të qartë për një veprim efektiv sulmues i cili do të bënte që Teba dhe Sparta të ndalnin luftën.V.D. Hanson, Peloponnesian War, 58D. Kagan, Athenian Strategy in the Peloponnesian War, 54S. Strauss-J. Ober, The Anatomy of Error, 47 Kagan kritikon strategjinë e Perikliut në katër pika: e para, që duke refuzuar lëshime të vogla, e çoi drejt luftës; e dyta, se nuk u parashikua nga armiku, prandaj i mungonte besueshmëria; e treta, ishte e pafuqishme të shfrytëzonte mundësitë që mund të jepeshin; dhe e katërta, se varej në dorë të Perikliut për ta zbatuar atë dhe kështu ishte e destinuar të braktisej pas vdekjes së tij.D. Kagan, The Archidamian War, 28, 41. Kagan vlerëson se harxhimet ushtarake të Perikliut në këtë strategji gjatë Luftës së Peloponezit ishin 2000 tallanta në vit dhe bazuar në këto shifra ai do të kishte para për të vazhduar luftën vetëm për tre vjet. Ai përfundon se duke patur parasysh se Perikliu i dinte këto kufizimet, ai ka mundësi të ketë planifikuar për një luftë shumë më të shkurtër.V.D. Hanson, Peloponnesian War, 74-75D. Kagan, The Peloponnesian War, 61–62. Të tjerë, si Donald W. Knight, përfundon se strategjia ishte tepër mbrojtëse për të funksionuar.D. Knight, Thucydides and the War Strategy of Pericles, 150–60.

Nga ana tjetër, Platias dhe Koliopoulos i refuzojnë këto kritika dhe thonë se "athinasit e humbën luftën vetëm kur ata dramatikisht ndërruan strategjinë e madhe të Perikliut që qartësisht dhe domosdoshmërisht ndalonte pushtimet e reja".A.G. Platias-C. Koliopoulos, Thucydides on Strategy, 138 Hanson thekson se strategjia e Perikliut nuk ishte inovuese, por mund të çonte në një ngecje të situatës, e cila do të favorizonte Athinën. Është një përfundim popullor se ata që e pasuan atë u mungonin aftësitë dhe karakteri i tij.L.J. Samons, What's Wrong with Democracy?, 131–32.

 Aftësitë oratorike 
parapamje|Pikturë e Hector Leroux (1682–1740), që portretizon Perikliun dhe Aspasian, duke admiruar statujën gjigante të Athinës në studion e Fidiasit
Komentatorët modernë të Thukididit, bashkë me shkrimtarë dhe historianë të tjerë, kanë pikëpamje të ndryshme sesa nga fjalimet e Perikliut, të shkruara nga ky historian, në të vërtetë përfaqësojnë fjalët e vetë Perikliut dhe sa prej tyre janë thjesht krijim letrar apo parafrazim i Thukididit. Meqë Perikliu asnjëherë nuk shkruajti apo shpërndau ndonjë nga fjalimet e tij, asnjë historian nuk është i aftë t’i përgjigjet kësaj çështjeje me saktësi; Thukididi rikrijoi tre prej tyre nga kujtesa e tij, kështu që nuk mund të thuhet se ai nuk shtoi ndonjë nga nocionet apo mendimet e tij. Ndonëse Perikliu ishte burimi kryesor i frymëzimit, disa historianë kanë vënë re stilin letrar idealist e pasionant në fjalimet e Thukididit të atribuara Perikliut, në kundërshtim të pastër me stilin e ftohtë dhe analitik të vetë Thukididit. Kjo, megjithatë, mund të jetë rezultat i bashkimit të zhanrit të retorikës në zhanrin e historiografisë. Do të thotë, Thukididi thjesht mund të ketë përdorur dy stile të ndryshme për dy qëllime të ndryshme.

Kagan thotë se Perikliu përvetësoi "një formë të zhvilluar të fjalimit, të pastër nga hilet vulgare e horrtare të demagogëve" dhe, sipas Diodorus Sikulus, ai "linte pas të gjithë qytetarët e tij në oratori".Diodorus, XII,  39 Sipas  Plutarkut, ai shmangu përdorimin e dredhive në fjalimet e tij, ndryshe nga Demosteni pasionant dhe gjithmonë fliste qetësisht.Plutarch, Pericles, V Biografi veçon, megjithatë se poeti Jon thoshte se stili i të folurit të Perikliut ishte "mendjemadh dhe mënyra e adresimit disi arrogante dhe brenda kësaj mendjemadhësie e arrogance kishte një ndjenjë jo të vogël përbuzjeje e mospërfilljeje". Gorgias, në dialogun e Platonit, përdor Perikliun si shembull të oratorisë së fuqishme.Plato, Gorgias, 455d Në Meneksenus, megjithatë, Sokrati hedh fjalë të këqija për famën retorike të Perikliut, duke thënë ironikisht se meqë Perikliu është edukuar nga Aspasia, stërvitëse e shumë oratorëve, ai do të ishte superior ndaj atyre që stërviteshin nga Antifoni.Plato, Menexenus, 236a Ai gjithashtu ia atribuon autorësinë e Elegjive Aspasias e i sulmon bashkëatdhetarët e tij për nderimin që i bëjnë Perikliut.S. Monoson, Plato's Democratic Entanglements, 182–186 Sir Richard C. Jebb përfundon se "saç i veçantë si shtetar athinas, Perikliu ka qenë në dy pika i veçantë si orator athinas; e para, sepse mbante një pozicion kaq të lartë pushteti që askush para tij nu ke kishte arritur; e dyt, sepse mendimet dhe forca e tij morale i dhanë famë për elokuencën e tij, gjë që askush tjetër nuk e mori nga athinasit".Sir Richard C. Jebb, The Attic Orators

Shkrimtarët e lashtë grekë e quajnë Perikliun "Olimpik" dhe lavdërojnë talentet e tij; duke i folur "Greqisë gjëmuese e vetëtuese" dhe duke mbajtur armët e Zeusit teksa ligjëron.Aristophanes, Acharnians, 528–531 and Diodorus, XII, 40 Sipas Kuintilianit, Perikliu gjithmonë pregatitej fort për fjalimet e tij dhe përpara se të shkonte në tribunë, gjithmonë u lutej Zotave, që të mos nxirrte fjalë jo të duhura.Quintilian, Institutiones, XII, 9

 Trashëgimia 
Trashëgimia më e qashtër e Perikliut mund të vërehet në punët letrare dhe artistike të Epokës së Artë, shumica e të cilave mbijetojnë edhe sot. Akropoli, ndonëse në gërmadha, akoma qëndron dhe është simbol i  Athinës moderne. Paparrigopoulos shkruan se këto kryevepra janë "të mjaftueshme për ta bërë të pavdekshëm emrin e Greqisë".

Në politikë, Victor L. Ehrenberg argumenton se elementi bazë i trashëgimisë së Perikliut është imperializmi athinas, i cili i mohon lirinë dhe demokracinë e vërtetë të gjithë njerëzve përveç atyre të shtetit sundues.V. L. Ehrenberg, From Solon to Socrates, 332 Promovimi i këtij imperializmi arrogant cilësohet si shkaktar i shkatërrimit të Athinës.C.G. Starr, A History of the Ancient Ëorld, 306 Perikliu dhe politika e tij "zgjeruese" kanë qenë në qendër të argumenteve për të nxitur demokracinë në vendet e shtypura.V.D. Hanson, Peloponnesian War, 584L. Miller, My Favorite War

Analistë të tjerë mbrojnë humanizmin athinas gjatë Epokës së Artë.E.J. Power, A Legacy of Learning, 52 Liria e fjalës vlerësohet si trashëgimia që vazhdon deri në ditët e sotme.R.A. Katula, A Synoptic History of Classical Rhetoric, 18 Perikliu lavdërohet si "tipi ideal i shtetasit perfekt në Greqinë e lashtë". Gjithashtu Elegjia e tij konsiderohet si sinonim i luftës për demokraci dhe krenari qytetare.K. Mattson, Creating a Democratic Public, 32

 Shih gjithashtu 
 Greqia e lashtë

 Shënime 

 Referime 

 Referime 
 Burime parësore (greke dhe romake) 

 Aristofani, Akarnanët. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
  Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Aristoteli, Politika (Politics). Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Ciceroni, De Oratore. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Diodorus Siculus, Library, 12th Book. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Herodoti, The Histories, VI. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Platoni, Alcibiades I. Shih tekstin origjinal në Perseus program, nga 
 Platoni, Gorgias. Shih tekstin origjinal në Perseus program, nga 
 Platoni, Menexenus. Shih tekstin origjinal në Perseus program, nga 
 Platoni, Phaedrus, Shih tekstin origjinal në Perseus program, nga 
 Plutarku, Cimon. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 15px Plutarku, Pericles. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Kuintiliani, Institutiones. Shih tekstin origjinal në The Latin Library.
 , I-III. Shih tekstin origjinal në Perseus program.
 Ksenofoni (?), Constitution of Athens. Shih tekstin origjinal në  Perseus program.

 Burime dytësore 



 Beloch, K.J. (1884). Die Attische Politik seit Perikles . Leipzig (in German).
 Beloch, K.J. (1893). Griechische Geschichte. Volume II (in German).






 Delbrück, Hans (1920): History of the Art of War, University of Nebraska Press; Reprint edition, 1990. Translated by Walter, J. Renfroe. Volume 1.

 Encyclopaedic Dictionary The Helios. Volume VIII. article: The Funeral Speech over the Fallen. Volume XV. article: Pericles (në Greqisht).













 Kakridis, Ioannis Th. (1993). Interpretative Comments on the Pericles' Funeral Oration. Estia (in Greek).

 King, J.D. (2005). .











 Paparrigopoulos, Konstantinos (-Karolidis, Pavlos)(1925), History of the Hellenic Nation (Volume Ab). Eleftheroudakis (in Greek).
















 Vlachos, Angelos (1992). Remarks on Thucydides' History of the Peloponnesian War (Α΄-Δ΄). Volume I. Estia (in Greek).
 Vlachos, Angelos (1974). Thucydides' bias. Estia (in Greek).




 Lidhje të jashtme 

Jetëshkrime
 Britannica 11th Edition
 Peck, Harry Thurston

Perikliu dhe demokracia athinase
 McConville, Michael. A Critical Analysis of Athenian Democracy

Vlerësime të tjera për Perikliun dhe epokën e tij
 Ash, Thomas. From The Delian League To The Athenian Empire 
 Jebb, R.C. The Attic Orators from Antiphon to Isaeos
 Martin, Thomas R. An Overview of Classical Greek History from Mycenae to Alexander (Pericles' citizenship law)
 Muhlberger, Steve. Periclean Athens

Kategoria:Gjeneralë
Kategoria:Lindje - Shekulli V p.e.s.
Kategoria:Personazhe
Kategoria:Politikanë
Kategoria:Vdekje - Shekulli V p.e.s.