Dogma

Dogma në kuptimin e gjerë është çdo besim i mbajtur në mënyrë të padiskutueshme dhe me siguri të pambrojtur. Mund të jetë në formën e një sistemi zyrtar parimesh ose doktrinash të një feje, si katolicizmi romak, judaizmi ose protestantizmi, si dhe pozicionet e një filozofi ose të një shkolle filozofike si stoicizmi. Mund të gjendet gjithashtu në sistemet e besimit politik, si komunizmi, progresivizmi, liberalizmi dhe konservatorizmi.

Në kuptimin poshtërues, dogma i referohet vendimeve të detyrueshme, si ato të interesave apo autoriteteve agresive politike. Në përgjithësi, ai zbatohet për disa besime të forta të cilat ithtarët e tij nuk janë të gatshëm ta diskutojnë në mënyrë racionale. Ky qëndrim emërtohet si dogmatik, ose si dogmatizëm, dhe shpesh përdoret për t'iu referuar çështjeve që lidhen me fenë, por nuk kufizohet vetëm në qëndrimet teiste dhe shpesh përdoret në lidhje me dogmat politike ose filozofike.

 Etimologjia 
Fjala dogma u përvetësua në shekullin e 17-të nga latinishtja: dogma, që rrjedh nga greqishtja e lashtë: δόγμα, e romanizuar: dogma, lit. 'mendim, besim, gjykim' nga greqishtja e lashtë: δοκεῖ, romanizuar: dokeî, fjale-per-fjale 'duket se...'. Shumësi bazohet në latinishten: dogmata, megjithëse dogmat mund të përdoren më shpesh në anglisht.

 Në filozofi 

 Pirronizëm 
Në pirronizëm, "dogma" i referohet pëlqimit të një propozimi për një çështje jo të dukshme. Parimi kryesor i pirronizmit shprehet me fjalën akatalepsi, e cila nënkupton aftësinë për të mos pranuar pëlqimin nga doktrinat në lidhje me të vërtetën e gjërave në natyrën e tyre; kundër çdo deklarate, kontradikta e saj mund të avansohet me arsyetim të barabartë. Rrjedhimisht, pirronistët refuzojnë miratimin në lidhje me propozimet jo evidente, d.m.th., dogmat. Pirronistët argumentojnë se dogmatistët, si stoikët, epikurianët dhe peripatetikët, nuk kanë arritur të demonstrojnë se doktrinat e tyre në lidhje me çështjet jo të dukshme janë të vërteta.

 Në fe 

 Krishtërim 
Në krishterim, një dogmë është një besim i komunikuar nga zbulesa hyjnore dhe i përcaktuar nga Kisha. Pozicionet fetare formale të organizatës mund t'u mësohen anëtarëve të rinj ose thjesht t'u komunikohen atyre që zgjedhin të bëhen anëtarë. Është e rrallë që marrëveshja me pozicionet formale të një organizate të jetë një kërkesë për pjesëmarrje, megjithëse anëtarësimi mund të kërkohet për disa aktivitete të kishës.

Në kuptimin më të ngushtë të interpretimit zyrtar të kishës për zbulesën hyjnore, teologët bëjnë dallimin midis dogmave të përcaktuara dhe jo të përcaktuara, të parat janë ato të përcaktuara nga organe autoritative si Curia Romake për Kishën Katolike, e dyta janë ato që mbahen universalisht. por nuk janë përcaktuar zyrtarisht, natyra e Krishtit si shëlbues universal është një shembull. Termi filloi në përdorimin juridik të filozofisë së vonë greke, në të cilin do të thoshte një dekret ose urdhër dhe filloi të përdorej në të njëjtin kuptim në teologjinë e hershme të krishterë. Protestantët në shkallë të ndryshme janë më pak formalë në lidhje me doktrinën dhe shpesh mbështeten në besimet specifike të emërtimit, por rrallë i referohen këtyre besimeve si dogma. Institucioni i parë jozyrtar i dogmës në kishën e krishterë ishte nga Shën Ireneu në Demonstrimin e tij të Mësimit Apostolik, i cili ofron një 'manual të gjërave thelbësore' që përbëjnë 'trupin e së vërtetës'.

 Katolicizëm dhe Krishtërim Lindor 
Për katolicizmin dhe krishterimin lindor, dogmat përmbahen në Kredon e Nicesë dhe në ligjet kanunore të dy, tre, shtatë ose njëzet këshillave ekumenikë (në varësi të faktit nëse njëri është Kisha e Lindjes, Ortodokse Orientale, Ortodokse Lindore ose Katolike Romake). . Këto parime [cilat?] janë përmbledhur nga Gjoni i Damaskut në Ekspozimin e tij të saktë të besimit ortodoks, i cili është libri i tretë i veprës së tij kryesore, i titulluar Burimi i Dijes. Në këtë libër ai ka një qasje të dyfishtë në shpjegimin e çdo neni të besimit: një, drejtuar të krishterëve, ku ai përdor citate nga Bibla dhe, herë pas here, nga veprat e Etërve të tjerë të Kishës, dhe i dyti, drejtuar të dy anëtarëve të jo. -Fe të krishtera dhe te ateistët, për të cilët ai përdor logjikën dhe dialektikën aristoteliane.

Vendimet e katërmbëdhjetë këshillave të mëvonshëm që katolikët i konsiderojnë si dogmatikë dhe një numër i vogël dekretesh të shpallura nga papët që ushtrojnë pagabueshmërinë papnore (për shembull, shih Konceptimi i Papërlyer dhe Supozimi i Marisë) konsiderohen si pjesë e trupit të shenjtë të doktrinës së Kishës Katolike.

 Judaizmi 
Në traditën e komentimit jude, dogma është një parim me anë të të cilit rabanimët mund të provojnë provat e besimit për ekzistencën e Zotit dhe të së vërtetës; dogma është ajo që është domosdoshmërisht e vërtetë për të menduarit racional. Në Kabalën hebraike, një dogmë është një arketip i Pardes ose Torah Nistar, sekretet e Biblës. Në raportin ndërmjet "të menduarit logjik" dhe "kabalës racionale", "Partzuf" është mjeti për të identifikuar "dogmën".

 Koncepte të ngjashme 

 Budizëm 
Pamja ose pozicioni (Pali diṭṭhi, sanskritisht dṛṣṭi) është një ide qendrore në budizëm që korrespondon me nocionin perëndimor të dogmës. Në mendimin budist, një pikëpamje nuk është një koleksion i thjeshtë, abstrakt i propozimeve, por një interpretim i ngarkuar i përvojës që formon dhe ndikon në mënyrë intensive mendimin, ndjesinë dhe veprimin. Prandaj, të kesh qëndrimin e duhur mendor ndaj pikëpamjeve konsiderohet një pjesë integrale e rrugës budiste, pasi ndonjëherë pikëpamjet e sakta duhet të vihen në praktikë dhe pikëpamjet e pasakta të braktisen, ndërsa në raste të tjera të gjitha pikëpamjet shihen si pengesa për iluminimin.

 Shiko edhe 
 Filozofia

 Literatura 





Kategoria:Fe
Kategoria:Filozofi
Kategoria:Dogmë
Kategoria:Parime
Kategoria:Stoicizëm