Topi i Artë

Topi i Artë, ose Ballon d'Or, i njohur edhe si çmimi Futbollisti Evropian i Vitit, është një çmim vjetor futbolli. Çmimi i jepet lojtarit i cili konsiderohet të ketë bërë performancën më të mirë deri në fund të vitit sipas kalendarit. Çmimi u konceptua nga kryredaktori i revistës France Football – Gabriel Hanot, i cili kërkoi nga kolegët e tij për të votuar për lojtar të vitit në Evropë në vitin 1956. Fituesi i parë ishte Stanley Matthews i Blackpool. Në vitin 1995, të gjithë lojtarët profesionist tē çdo origjine u bënë të disponueshëm për të fituar çmimin. Çmimi u bë global në vitin 2007, duke kualifikuar të gjithë lojtarët profesionist në çdo klub të botës; përveç kësaj, trajnerët dhe kapitenët e ekipeve kombëtare fituan të drejtën e votimit për të zgjedhur fituesin. Kjo praktikë u ndal në vitin 2016.

Historia
Topi i Artë konsiderohet si çmimi më prestigjoz dhe i rëndësishëm personal në futbolli. Para vitit 2007, vetëm gazetarët kishin të drejtën e votimit dhe çmimin njihej me emrin Futbollisti Evropian i Vitit në anglisht dhe median ndërkombëtare. Edhe pas vitit 2007, çmimi vazhdoi të identifikohej me të njëjtin emër për shkak të origjinës si një çmim evropian, deri sa u bashkua me çmimim FIFA Lojtari Botëror i Vitit për t'u bërë çmim botëror. Anglezi Stanley Matthews ishte fituesi i parë i çmimit. George Weah nga Liberia është fituesi i vetëm afrikan i çmimit, duke u shpallur fitues në vitin 1995. Në atë vit, rregullat e pranueshmërisë u ndryshuan dhe Topi i Artë u zgjerua për të përfshirë të gjithë lojtarët e çdo origjine, aktivë në klubet evropiane. Dy vite më pas, Ronaldo i Brazilit u bë lojtari i parë amerikano-jugor që fitoi çmimin; ai ende mban rekordin si lojtari më i ri që fiton këtë çmim në moshën 21 vjeç dhe 96 ditë. Çmimi u bë global në vitin 2007 kur të gjithë futbollistët profesionist nga çdo klub në botë u kualifikuan për të fituar çmimin; gjithashtu, trajnerët dhe kapitenët e ekipeve kombëtare fituan të drejtën për të votuar. Në vitin 2016, kjo metodë ndaloi dhe vetëm gazetarët kishin të drejtën e votimit.

Lionel Messi mban rekordin për numrin e fitoreve, me tetë, kurse pesë herë fituesi Cristiano Ronaldo mban rekordin për më shumë nominime, me 18. Messi është lojtari i vetëm që e ka fituar çmimin me tre klube të ndryshme, i vetmi lojtar që e ka fituar me një klub jashtë Evrope si dhe lojtari me më shumë podiume, me 14. Johan Cruyff, Michel Platini dhe Marco van Basten e kanë fituar këtë çmim ngs tre herë. Me shtatë çmime secili, lojtarët holandezë, gjermanë, portugeze dhe francezë renditen të dytët për numrin e çmimeve të fituara, kurse argjentinasit të parët me tetë. Lojtarët nga Gjermania (1972, 1981) dhe Holanda (1988) zunë tre vendet e para në një vit të vetëm. Klubet gjermane (1972) dhe italiane (1988–1990) arritën të njëjtën arritje, duke përfshirë dy vite individuale të dominuara nga lojtarët e Milanit (1988, 1989), një rekord unik derisa klubet spanjolle përjetuan një dominim të paparë (2009–2012, 2015, 2016) dhe Barcelona (2010) u bë klubi i dytë që zë top-treshen. Topi i Artë ka treguar ndër vite një favorizim të lojtarëve sulmues, dhe, me kalimin e kohës,  ka shkuar në një grup kampionatesh dhe klubesh më ekskluzive. Para vitit 1995, dhjetë kampionate prodhuab fitues të Topit të Artë, ndërsa vetëm Anglia, Franca, Gjermania, Italia, Spanja dhe Shtetet e Bashkuara kanë që prodhues fitues që atëherë. La Liga e Spanjës ka më së shumë fitues të Topit të Artë gjithsej, me 24 fitore të ndara midis Barcelonës dhe Real Madridit; me dymbëdhjetë fitore secila, dy klubet spanjolle kryesojnë gjithashtu renditjen e përgjithshme të klubeve për prodhimin e më shumë fituesve.

Nga viti 2010 e deri në 2015, çmimi u bashkua me një të ngjashëm, me çmimjn FIFA Lojtari Botëror i Vitit, për të krijuar FIFA Topin e Artë, i cili do t'i jepej lojtarit më të mirë në botë përpara se FIFA-s dhe France Football vendosën të mos vazhdonin bashkpunimin e tyre. Fituesit e FIFA Topit të Artë gjatë kësaj periudhe konsiderohen fitues nga të dy organizatat. Pas vitit 2011, UEFA krijoi Çmimin UEFA Lojtari më i mirë në Evropë për të ruajtur traditën e Topit të Artë origjinal të nderimit në mënyrë specifike të një futbollisti nga Evropa. Në vitin 2020, Groupe Amaury, e cila është pronar e France Football, vendosi që asnjë çmim nuk do të jepej për vitin për shkak të ndikimit të pandemisë COVID-19 në futboll. Opinioni i përhapur publik ishte se Topi i Artë i vitit 2020 duhej t'i jepej Robert Lewandowskit.

France Football ndryshoi rregullat për Topin e Artë në vitin 2022. Ata ndryshuan kohën në mënyrë që çmimet të mos jepeshin për arritjet gjatë një viti kalendarik, por për një sezon futbolli. U vendos gjithashtu që një juri ndërkombëtare gazetarësh të specializuar, me një përfaqësues për çdo vend, nga 100 më të mirët në renditjen më të fundit botërore të FIFA-s, do të përcaktonte fituesin e çmimit; votimi kishte qenë më parë i hapur për të gjitha vendet që nga viti 2007. UEFA bashkëorganizon galan e Topit të Artë që nga viti 2024, me France Football që mban sistemin e votimit dhe emrin e Topit të Artë.

Kriteret
Topi i Artë bazohet në tre kritere kryesore:

1) Performanca individuale, të qënit vendimtar dhe karakteri mbreslënës;
2) Performanca e ekipit dhe arritjet;
3) Klasi dhe fair play.

Megjithatë, kritikët e kanë përshkruar herë pas here çmimin si një "garë popullariteti", duke kritikuar procesin e votimit, favorizimin e sulmuesve, si dhe idenë e veçimit sistematik të një individi në një sport ekipor.

Fituesit
 Lojtari Shënon numrin e fitoreve të çmimit për atë lojtar për atë kohë (në rast të lojtarëve me fitore të shumta)
+Fituesit e Topit të ArtëVitiRend.LojtariEkipiTopi i Artë (1956–2009)19561rë Stanley Matthews Blackpool472të Alfredo Di Stéfano Real Madrid443të Raymond Kopa Real Madrid3319571rë Alfredo Di Stéfano  Real Madrid722të Billy Wright Wolverhampton Wanderers193të Duncan Edwards Manchester United16 Raymond Kopa Real Madrid19581rë Raymond Kopa Real Madrid712të Helmut Rahn Rot-Weiss Essen403të Just Fontaine Reims2319591rë Alfredo Di Stéfano  Real Madrid802të Raymond Kopa Reims423të John Charles Juventus2419601rë Luis Suárez Barcelona542të Ferenc Puskás Real Madrid373të Uwe Seeler Hamburger SV3319611rë Omar Sívori Juventus462të Luis Suárez Internazionale403të Johnny Haynes Fulham2219621rë Josef Masopust Dukla Prague652të Eusébio Benfica533të Karl-Heinz Schnellinger 1. FC Köln3319631rë Lev Yashin Dynamo Moscow732të Gianni Rivera Milan553të Jimmy Greaves Tottenham Hotspur5019641rë Denis Law Manchester United612të Luis Suárez Internazionale433të Amancio Real Madrid3819651rë Eusébio Benfica672të Giacinto Facchetti Internazionale593të Luis Suárez Internazionale4519661rë Bobby Charlton Manchester United812të Eusébio Benfica803të Franz Beckenbauer Bayern München5919671rë Flórián Albert Ferencváros682të Bobby Charlton Manchester United403të Jimmy Johnstone Celtic3919681rë George Best Manchester United612të Bobby Charlton Manchester United533të Dragan Džajić Ylli i Kuq i Beogradit4619691rë Gianni Rivera Milan832të Gigi Riva Cagliari793të Gerd Müller Bayern München3819701rë Gerd Müller Bayern München772të Bobby Moore West Ham United703të Gigi Riva Cagliari6519711rë Johan Cruyff  Ajax1162të Sandro Mazzola Internazionale573të George Best Manchester United5619721rë Franz Beckenbauer  Bayern München812të Gerd Müller Bayern München79 Günter Netzer Borussia Mönchengladbach19731rë Johan Cruyff  Barcelona962të Dino Zoff Juventus473të Gerd Müller Bayern München4419741rë Johan Cruyff  Barcelona1162të Franz Beckenbauer Bayern München1053të Kazimierz Deyna Legia Warsaw3519751rë Oleg Blokhin Dynamo Kyiv1222të Franz Beckenbauer Bayern München423të Johan Cruyff Barcelona2719761rë Franz Beckenbauer  Bayern München912të Rob Rensenbrink Anderlecht753të Ivo Viktor Dukla Prague5219771rë Allan Simonsen742të Kevin Keegan Hamburger SV713tē Michel Platini Nancy7019781rë Kevin Keegan  Hamburger SV872të Hans Krankl Barcelona813të Rob Rensenbrink Anderlecht5019791rë Kevin Keegan  Hamburger SV1182të Karl-Heinz Rummenigge Bayern München523të Ruud Krol Ajax4119801rë Karl-Heinz Rummenigge  Bayern München1222të Bernd Schuster Barcelona343të Michel Platini Saint-Étienne3319811rë Karl-Heinz Rummenigge  Bayern München1062të Paul Breitner Bayern München643të Bernd Schuster Barcelona3919821rë Paolo Rossi Juventus1152të Alain Giresse Bordeaux643të Zbigniew Boniek Juventus3919831rë Michel Platini  Juventus1102të Kenny Dalglish Liverpool263të Allan Simonsen Vejle2519841rë Michel Platini  Juventus1102të Jean Tigana Bordeaux573të Preben Elkjær Hellas Verona4819851rë Michel Platini  Juventus1272të Preben Elkjær Hellas Verona713të Bernd Schuster Barcelona4619861rë Igor Belanov Dynamo Kyiv842të Gary Lineker Barcelona623rd Emilio Butragueño Real Madrid5919871rë Ruud Gullit Milan1062të Paulo Futre Atlético Madrid913të Emilio Butragueño Real Madrid6119881rë Marco van Basten  Milan1292të Ruud Gullit Milan883tē Frank Rijkaard Milan4519891rë Marco van Basten  Milan1292të Franco Baresi Milan803të Frank Rijkaard Milan4319901rë Lothar Matthäus Internazionale1372të Salvatore Schillaci Juventus843të Andreas Brehme Internazionale6819911rë Jean-Pierre Papin Marseille1412të Dejan Savićević Ylli i Kuq i Beogradit42 Darko Pančev Ylli i Kuq i Beogradit Lothar Matthäus Internazionale19921rë Marco van Basten  Milan982të Hristo Stoichkov Barcelona803të Dennis Bergkamp Ajax5319931rë Roberto Baggio Juventus1422të Dennis Bergkamp Internazionale833të Eric Cantona Manchester United3419941rë Hristo Stoichkov Barcelona2102të Roberto Baggio Juventus1363të Paolo Maldini Milan10919951rë George Weah Milan1442të Jürgen Klinsmann Bayern München1083të Jari Litmanen Ajax6719961rë Matthias Sammer Borussia Dortmund1442të Ronaldo Barcelona1433të Alan Shearer Newcastle United10719971rë Ronaldo  Internazionale2222të Predrag Mijatović Real Madrid683tē Zinedine Zidane Juventus6319981rë Zinedine Zidane Juventus2442të Davor Šuker Real Madrid683të Ronaldo Internazionale6619991rë Rivaldo Barcelona2192të David Beckham Manchester United1543të Milan6420001rë Luís Figo Real Madrid1972të Zinedine Zidane Juventus1813të Andriy Shevchenko Milan8520011rë Michael Owen Liverpool1762të Raúl Real Madrid1403rd Oliver Kahn Bayern München11420021st Ronaldo  Real Madrid1692të Roberto Carlos Real Madrid1453tē Oliver Kahn Bayern München11020031rë Pavel Nedvěd Juventus1902të Thierry Henry Arsenal1283të Paolo Maldini Milan12320041rë Andriy Shevchenko Milan1752të Deco Barcelona1393të Ronaldinho Barcelona13320051rë Ronaldinho Barcelona2252të Frank Lampard Chelsea1483të Steven Gerrard Liverpool14220061rë Fabio Cannavaro Real Madrid1732të Gianluigi Buffon Juventus1243të Thierry Henry Arsenal12120071rë Kaká Milan4442të Cristiano Ronaldo Manchester United2773të Lionel Messi Barcelona25520081rë Cristiano Ronaldo  Manchester United4462të Lionel Messi Barcelona2813të Fernando Torres Liverpool17920091rë Lionel Messi  Barcelona4732nd Cristiano Ronaldo Real Madrid2333të Xavi Barcelona170FIFA Topi i Artë (2010–2015)20101rë Lionel Messi  Barcelona22.65%2të Andrés Iniesta Barcelona17.36%3të Xavi Barcelona16.48%20111rë Lionel Messi  Barcelona47.88%2të Cristiano Ronaldo Real Madrid21.60%3të Xavi Barcelona9.23%20121rë Lionel Messi  Barcelona41.60%2të Cristiano Ronaldo Real Madrid23.68%3të Andrés Iniesta Barcelona10.91%20131rë Cristiano Ronaldo  Real Madrid27.99%2të Lionel Messi Barcelona24.72%3të Franck Ribéry Bayern München23.36%20141rë Cristiano Ronaldo  Real Madrid37.66%2të Lionel Messi Barcelona15.76%3të Manuel Neuer Bayern München15.72%20151rë Lionel Messi  Barcelona41.33%2të Cristiano Ronaldo Real Madrid27.76%3të Neymar Barcelona7.86%Topi i Artë (2016–vazhdon)20161rë Cristiano Ronaldo  Real Madrid7452të Lionel Messi Barcelona3163të Antoine Griezmann Atlético Madrid19820171rë Cristiano Ronaldo  Real Madrid9462të Lionel Messi Barcelona6703të Neymar Paris Saint-Germain36120181rë Luka Modrić Real Madrid7532të Cristiano Ronaldo Juventus4763të Antoine Griezmann Atlético Madrid41420191rë Lionel Messi  Barcelona6862të Virgil van Dijk Liverpool6793të Cristiano Ronaldo Juventus4762020Çmimi nuk u dha për shkak të Pandemisë së COVID-1920211rë Lionel Messi  Paris Saint-Germain6132të Robert Lewandowski Bayern München5803të Jorginho Chelsea46020221rë Karim Benzema Real Madrid5492të Sadio Mané Bayern München1933të Kevin De Bruyne Manchester City17520231rë Lionel Messi  Inter Miami4622të Erling Haaland Manchester City3573të Kylian Mbappé Paris Saint-Germain27020241rë Rodri Manchester Cityrowspan="3" 2të Vinícius Júnior Real Madrid3të Jude Bellingham Real Madrid20251rë Ousmane Dembélé Paris Saint-Germain13802të Lamine Yamal Barcelona10593të Vitinha Paris Saint-Germain703

Shënime

Lojtarët me më shumë çmime
parapamje|upright|Cristiano Ronaldo (majtas) dhe Lionel Messi (djathtas) fituan 13 Topa të Artë sëbashku nga viti 2008 e deri në 2023.
parapamje|upright|Karl-Heinz Rummenigge fitoi Topin e Artë në vitet 1980 dhe 1981.
parapamje|upright|Michel Platini e fitoi trofeun tre vite rresht nga viti 1983 e deri në 1985.

 Lojtari Fitues Vendi i dytë Vendi i tretë  Lionel Messi 8 (2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023) 5 (2008, 2013, 2014, 2016, 2017) 1 (2007)  Cristiano Ronaldo 5 (2008, 2013, 2014, 2016, 2017) 6 (2007, 2009, 2011, 2012, 2015, 2018) 1 (2019)  Michel Platini 3 (1983, 1984, 1985) 2 (1977, 1980)  Johan Cruyff 3 (1971, 1973, 1974) 1 (1975)  Marco van Basten 3 (1988, 1989, 1992)  Franz Beckenbauer 2 (1972, 1976) 2 (1974, 1975) 1 (1966)  Ronaldo 2 (1997, 2002) 1 (1996) 1 (1998)  Alfredo Di Stéfano 2 (1957, 1959) 1 (1956)  Kevin Keegan 2 (1978, 1979) 1 (1977)  Karl-Heinz Rummenigge 2 (1980, 1981) 1 (1979)  Luis Suárez 1 (1960) 2 (1961, 1964) 1 (1965)  Eusébio 1 (1965) 2 (1962, 1966)  Bobby Charlton 1 (1966) 2 (1967, 1968)  Raymond Kopa 1 (1958) 1 (1959) 2 (1956, 1957)  Gerd Müller 1 (1970) 1 (1972) 2 (1969, 1973)  Zinedine Zidane 1 (1998) 1 (2000) 1 (1997)  Gianni Rivera 1 (1969) 1 (1963)  Ruud Gullit 1 (1987) 1 (1988)  Lothar Matthäus 1 (1990) 1 (1991)  Roberto Baggio 1 (1993) 1 (1994)  Hristo Stoichkov 1 (1994) 1 (1992)  Andriy Shevchenko 1 (2004) 2 (1999, 2000)  George Best 1 (1968) 1 (1971)  Allan Simonsen 1 (1977) 1 (1983)  Ronaldinho 1 (2005) 1 (2004)  Stanley Matthews 1 (1956)  Omar Sívori 1 (1961)  Josef Masopust 1 (1962)  Lev Yashin1 (1963)  Denis Law 1 (1964)  Flórián Albert 1 (1967)  Oleg Blokhin 1 (1975)  Paolo Rossi 1 (1982)  Igor Belanov 1 (1986)  Jean-Pierre Papin 1 (1991)  George Weah 1 (1995)  Matthias Sammer 1 (1996)  Rivaldo 1 (1999)  Luís Figo 1 (2000)  Michael Owen 1 (2001)  Pavel Nedvěd 1 (2003)  Fabio Cannavaro 1 (2006)  Kaká 1 (2007)  Luka Modrić 1 (2018)  Karim Benzema 1 (2022)  Rodri 1 (2024)

Fitoret sipas shtetit
parapamje|Fituesit e Topit të Artë (nga e majta në të djathtë) Andriy Shevchenko, Oleg Blokhin, dhe Igor Belanov.
 Shteti Lojtarët Fitore  1 8  5 7  5 7  3 7  3 7  5 5  4 5  4 5  3 4  Bashkimi Sovjetik 3 3  1 1  1 1  1 1  Çekosllovakia 1 1  1 1  1 1  1 1  1 1  1 1  1 1

Fitoret sipas klubit
parapamje|Një nga Topat e Artë të Lionel Messit të shfaqur në muzeun e Barcelonës.
parapamje|Marco van Basten (majtas) dhe Ruud Gullit (djathtas), shok skuadre te Milani dhe kombëtarja holandeze, fituan Topin e Artë rresht në vitet 1987, 1988 dhe 1989.
 Klubi Lojtarët Fitore  Real Madrid 8 12  Barcelona 6 12  Juventus 6 8  Milan 6 8  Bayern München 3 5  Manchester United 4 4  Dynamo Kyiv 2 2  Internazionale 2 2  Hamburger SV 1 2  Ajax 1 1  Benfica 1 1  Blackpool 1 1  Borussia Dortmund 1 1  Borussia Mönchengladbach 1 1  Dukla Prague 1 1  Dynamo Moskva 1 1  Ferencváros 1 1  Inter Miami 1 1  Liverpool 1 1  Manchester City 1 1  Marseille 1 1  Paris Saint-Germain 1 1

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 France Football Faqja zyrtare Ballon d'Or

Kategoria:Çmime
Kategoria:Futboll