Tripoli

Tripoli ose Tarabulluzi (arabisht طرابلس Taràbulus) është kryeqyteti i Libisë dhe ka rreth 500.000 banore (sipas statistikave te tetorit 2007). 80% e popullsisë është myslimani synnite. Ai ështe qendra politike, ekonomike dhe kulturore, si edhe pika kyçe e transportit te vendit. 

 Pozita gjeografike 
Tripoli gjendet ne pjesën veri perëndimore te vendit dhe shtrihet rreth 4 km përgjatë detit Mesdhe, mesatarisht 84 m mbi nivelin e detit.  Zona e qytetit kap një sipërfaqe prej 250 km katrore.

 Klima 
Tripoli përfshihet ne zonën klimaterike nëntropikale.  Temperatura mesatare vjetore arrin kuoten e 20,2 °C dhe sasia mesatare vjetore e reshjeve shkon deri ne 301 mm.  Muaji me i nxehte ështe gushti me mesatarisht 28,1 °C dhe muaji me i ftohte ështe janari me 12,1 °C.  Sasia me e madhe e reshjeve bie ne janar, rreth 60 mm, ndërsa nga muaji qershor deri ne gusht pothuaj se nuk ka fare reshje.

 Historia 
parapamje|Pamje nga pjesa historike e Tripolit.
Qyteti i Tripolit ështe themeluar ne shekullin e 7. p.e.s nga fenikasit me emrin Oea.  Ne kohen e grekeve te Silicisë qytetit Oea iu shtuan edhe dy qytetet fqinje Sabratha dhe Leptis Magna dhe te tria se bashku morën emrin Tripoli (tri-per tre qytete).

Pas Luftës se Dyte Punike romaket ia kaluan qytetin numideve (banore te Afrikës veriore, aty ku sot shtrihen Tunizia dhe Algjeria).  Nen qeverisjen e Septemius Severus (lindi ne Leptis Magna me 11 prill 146 si biri i një familje kalorësiake romake dhe vdiq me 4 shkurt 211) u themelua ne shek. 3. e.s., Provinca Tripolitane me kryeqytet Oea-n, nga e cila ka ardhur emri i sotshëm i Tripolit.  Periudha e lulëzimit ekonomik përfundoi me rënien e Perandorisë Romake.

Nga sulmet e shumta te Vandaleve dhe të Normanëve popullsia pësoi një rënie nga 30.000 ne 7.000 banore.  Pas pushtimit te Arabeve ne shek. e 7., fati i Tripolit kaloi ne duart e Berberëve.  Për një periudhe te gjate Tripoli i përkiste Tunizit (kryeqytetit te Tunizise), deri sa ne fund te shek. 15 arriti te fitonte Pavaresine. Ne vitin 1509 qyteti u pushtua nga Duka i Spanjës, Pietro i Navarres.  Perandori Karl. V ia kaloi qytetin ne vitin 1530 Johaniteve si timar, por ne vitin 1551 Tripoli u mor nga turqit, nga Turgut Reis (Dragut), i cili u emërua nga Sulltani Bej i Tripolit. 

Ne vitin 1711 Pashai turk Ahmad Karamanlli (i Pare) pothuajse u shkëput plotësisht nga Porta e Lartë dhe themeloi keshtu Dinastine e Karamanlijve (1711-1835). Lufta e francezeve e vitit 1728 e ndërmarre kundër Tripolit përfundoi me shkatërrimin thuajse total te qytetit. Ne vitin 1801 vijoi pastaj Lufta Amerikano-Tripoliane. Vetëm me marrjen e Algjerisë nga francezet ne vitin 1830, iu dha fund edhe piraterisë detare ndaj Tripolit. 

1835 duke përfituar nga luftërat e shumta ne Tripoli, Porta e Larte i dha fund zotërimit te familjes Karamanlli duke e shnderruar Tripolin ne një Vilajet te Perandorisë Turke.

Gjate Luftës Italo-Turke, ne vitin 1911 Tripoli u pushtua nga Italia. Ne Luftën e Dyte Botërore me 23 janar 1943 qyteti u pushtua nga trupat britanike.

Pas shpalljes se Pavarësisë ne vitin 1951 dhe themelimit te një shteti unik nen drejtimin e mbretit Idriz, Tripoli u shpall kryeqyteti i vendit ne vitin 1963.

Ne vitin 1986 qyteti u be pikësynimi i sulmeve ajrore amerikane si rrjedhoje e vendimit te qeverise amerikane për te zhdukur dhe eliminuar aktivitetet terroriste te përkrahura nga Libia. (Operacioni El Dorado Canyon).

 Shih edhe 
 Libia
 Tripoli (Liban)

 Lidhje te jashtme 
 The Tripoli Internet Database
 Tripoli-Lebanon.com 
 Tripoli. MiddleEast.com

Kategoria:Kryeqytete në Afrikë
Kategoria:Qytete në Libi
Kategoria:Arkeologji
Kategoria:Port