Dafina (bimë)

Dafina (Laurus nobilis), është një pemë aromatike me gjelbërim të përhershëm ose shkurre e madhe me gjethe të gjelbra, glabrous (të lëmuara). Është në familjen e bimëve të lulëzuara Lauraceae. Është vendas në rajonin e Mesdheut dhe përdoret si gjethe dafine për erëza në gatim. Laurus nobilis figuron dukshëm në kulturën klasike greko-romake.

Në mbarë botën, shumë lloje të tjera bimësh në familje të ndryshme quhen gjithashtu "gji" ose "dafinë", përgjithësisht për shkak të ngjashmërisë së gjetheve ose aromës me Laurus nobilis.

 Përshkrimi  
parapamje|majtas|Laurus nobilis
Dafinat janë të ndryshme në madhësi dhe lartësi, me përmasa të ndryshueshme dhe ndonjëherë arrin 7–18 m e lartë. Gjinia Laurus përfshin katër lloje të pranuara, karakteret kryesore diagnostike të të cilave shpesh mbivendosen.Mabberley, The Plant-Book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants, Cambridge University Press, 19 Jun 1997

Dafina e gjirit është dioecious (uniseksuale), me lule mashkullore dhe femërore në bimë të veçanta. Çdo lule është e verdhë-gjelbër e zbehtë, me diametër rreth 1 cm, dhe ato mbahen në çifte pranë një gjetheje. Gjethet janë glabrous, 6–12 cm të gjata dhe 2–4 cm të gjera, me një kufi të tërë (të pa dhëmbëzuar). Në disa gjethe, kufiri është valëzuar. Fruti është një dru i vogël, me shkëlqim, i ngjashëm me kokrra të kuqe, rreth 1 cm i gjatë që përmban një farë.

 Ekologjia 

Laurus nobilis është një relikt i përhapur i pyjeve të dafinës që fillimisht mbulonin pjesën më të madhe të Pellgut të Mesdheut kur klima e rajonit ishte më e lagësht. Me tharjen e Mesdheut gjatë epokës së Pliocenit, pyjet e dafinës u tërhoqën gradualisht dhe u zëvendësuan nga komunitetet e bimëve sklerofile më tolerante ndaj thatësirës, të njohura sot. Shumica e pyjeve të fundit të dafinës rreth Mesdheut besohet se janë zhdukur afërsisht dhjetë mijë vjet më parë, megjithëse disa mbetje ende vazhdojnë në malet e Turqisë jugore, Sirisë veriore, Spanjës jugore, Portugalisë veri-qendrore, Marokut verior, Ishujt Kanare. dhe në Madeira.

 Përdorimet njerëzore 
 Ushqimi 
Bima është burimi i disa bimëve të njohura dhe një erëze të përdorur në një shumëllojshmëri të gjerë recetash, veçanërisht në kuzhinat mesdhetare. Më shpesh, gjethet aromatike shtohen të tëra në salcat italiane të makaronave. Zakonisht ato hiqen nga enët përpara se të shërbejnë, përveç nëse përdoren si një garniturë e thjeshtë. Gjethet e plota të dafinës kanë një jetëgjatësi të gjatë prej rreth një viti, në temperaturë dhe lagështi normale. Gjethet e plota të dafinës përdoren pothuajse ekskluzivisht si agjentë shijeje gjatë fazës së përgatitjes së ushqimit.

Gjethet e bluara të dafinës, megjithatë, mund të gëlltiten në mënyrë të sigurt dhe shpesh përdoren në supa dhe aksione, si dhe janë një shtesë e zakonshme për një Bloody Mary. Kokrrat e thara të dafinës dhe vaji i gjetheve të shtypura mund të përdoren si erëza të forta dhe druri mund të digjet për aromatizues të fortë të tymit.

 Ornamentale 
Laurus nobilis kultivohet gjerësisht si një bimë zbukuruese në rajonet me klimë mesdhetare ose oqeanike dhe si bimë shtëpie ose serë në rajone më të ftohta. Përdoret në topiar për të krijuar kërcell të vetëm të ngritur me kurora në formë topi, në formë kutie ose të përdredhur; edhe për gardhe të ulëta. Megjithatë, ajo është në rritje të ngadaltë dhe mund të duhen disa vite për të arritur lartësinë e dëshiruar. Së bashku me një formë ari, L. nobilis 'Aurea' dhe një formë gjethe shelgu L. nobilis f. angustifolia, ka fituar Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.

Një nga dëmtuesit më të rëndësishëm që prek dafinat zbukuruese shkaktohet nga Trioza alacris (Triozidae), e cila nxit lakimin dhe trashjen e skajit të gjetheve për zhvillimin e nimfave të insektit, duke krijuar përfundimisht një tëmth të nekrozuar. Lloji është gjithashtu i prekur nga Coccus hesperidum.

 Mjekësi alternative 
parapamje|160px|Vaj esencial Laurus nobilis në shishkë qelqi të pastër
Në mjekësinë bimore, ekstraktet ujore të dafinës janë përdorur si astringent dhe sallam për plagët e hapura.. Përdoret gjithashtu në terapi masazhi dhe aromaterapie. Një ilaç popullor për skuqjet e shkaktuara nga dredhka helmuese, lisi helmues dhe hithra thumbuese është një llapë e njomur me gjethe dafine të ziera. Natyralisti romak Plini Plaku renditi një sërë kushtesh që vaji i dafinës supozohej të trajtonte: paralizën, spazmat, dhimbjet e nervit shiatik, mavijosjet, dhimbjet e kokës, katarat, infeksionet e veshit dhe reumatizmin.

 Përdorime të tjera 
Vaji i dafinës është një përbërës dytësor dhe karakteristikë dalluese aromatike e sapunit të Alepos.

 Referime 

Kategoria:IUCN Red List least concern species

Kategoria:Pemët e klimës mesdhetare
Kategoria:Bimë mjekësore të Afrikës
Kategoria:Bimë mjekësore të Evropës
Kategoria:Bimë
Kategoria:Erëza indiane
Kategoria:Bimë të përshkruara në 1753
Kategoria:Taksonë të emërtuar nga Karl Lineu
Kategoria:Bimët e kopshtit të Evropës
Kategoria:Bimë tolerante ndaj thatësirës
Kategoria:Pemë zbukuruese