Sarkazma

Sarkazma është ironia që ndryn në vetvete një gaz të hidhur, ironia në shkallën më të lartë. Godet, stigmatizon, si pasojë e një urrejteje dhe ndenjë hakmarrjeje ose përcmim të ashpër ndaj kundërshtarëve ose armiqve. Eshtë një armë e fuqishme me karakter politik, shoqëror dhe etik. E kanë përdorur me mjeshtëri dhe nga autorët si: S.Frashëri, A.Z.Cajupi, Nd.Mjeda, Asdreni, Noli, Migjeni, D.Agolli, Dh.Shuteriqi, I.Kadare etj. Të kuptuarit e hollësisë së këtij përdorimi kërkon interpretim të rendit të dytë të qëllimeve të folësit ose shkrimtarit; pjesë të ndryshme të trurit duhet të punojnë së bashku për të kuptuar sarkazmën.  

 Përdorimi 
Në letërsi sarkazma është përdorur me mjeshtëri nga Fan Noli, Andon Zako Çajupi, dhe Migjeni. 

Shembuj:
+Jam sulltan, mbret i vërtet
shoq te tjerë skam në jete
gjaketor e zemërderr
nga frika me bëjnë nder.
+Kur bëre dhe djall me brirë ...
C'deshe që bëre Turqinë?
+Gjaku ish bamë rubin për gjerdanë të martesave...
Kushtonia atij që ka më shumë merita për këtë vend!

Po ndonji ministri, o deputeti, o ndokujt tjetër...

Dictionary.com e përshkruan sarkazmën kështu:

 Studime 
Perspektivat kulturore mbi sarkazmën ndryshojnë shumë, me më shumë se disa kultura dhe grupe gjuhësore që e konsiderojnë atë ofenduese në shkallë të ndryshme. Sipas studimeve të bëra ngaThomas Carlyle ai del në përfundimin se "Sarkazmën tani e shoh të jetë, në përgjithësi, gjuha e djallit; për këtë arsye unë prej kohësh e kam hequr dorë prej saj". Nga ana tjetër, Fyodor Dostoevsky njohu në të një britmë dhimbjeje: Sarkazma, tha ai, ishte "zakonisht streha e fundit e njerëzve modestë dhe me shpirt të dëlirë kur privatësia e shpirtit të tyre shkelet në mënyrë të vrazhdë dhe ndërhyrëse". RFC 1855, një përmbledhje udhëzimesh për komunikimet në internet, përfshin një paralajmërim për të qenë veçanërisht të kujdesshëm me të pasi "mund të mos udhëtojë mirë". Një studim tjetër i sarkazmës përmes email-it i verifikon këto pretendime. Një përkthyes profesionist ka këshilluar që drejtuesit e biznesit ndërkombëtar "në përgjithësi duhet të shmangin sarkazmën në bisedat ndërkulturore të biznesit dhe komunikimet me shkrim" për shkak të vështirësive në përkthimin e sarkazmës.

 Pikësimi 
Janë propozuar disa forma të pikësimit për të treguar ironinë ose sarkazmën në bisedën e shkruar. Ndër më të vjetrat dhe më të dëshmuara shpesh janë pika e perkontimit - e çuar më tej nga Henry Denham në vitet 1580 - dhe shenja e ironisë - e çuar më tej nga Alcanter de Brahm në shekullin e 19-të. Të dyja këto shenja përfaqësoheshin vizualisht nga një pikëpyetje ⸮ prapa (Unicode U+2E2E). Secila prej këtyre shenjave të pikësimit përdoret kryesisht për të treguar se një fjali duhet të kuptohet si ironike, por jo domosdoshmërisht për të treguar sarkazëm që nuk është ironike. Një pikëçuditëse ose pikëpyetje në kllapa, si dhe thonjëza frikësuese, përdoren gjithashtu ndonjëherë për të shprehur ironi ose sarkazëm ironik.

 Sarkazma dhe Ironia 
Ndërsa sarkazma (tallje ose tallje e ashpër) shpesh shoqërohet drejtpërdrejt me ironinë verbale (që do të thotë e kundërta e asaj që thuhet) dhe të dyja përdoren shpesh së bashku; sarkazma nuk është domosdoshmërisht ironike sipas përkufizimit, dhe secili element mund të përdoret pa tjetrin.

Shembuj të sarkazmës dhe ironisë të përdorura së bashku:

 "O Zot, erdhe herët!" (Pasi njëri mbërrin jashtëzakonisht vonë).

 "Çfarë artisti i mirë je bërë!" (Kur do të thuash të shprehësh pakënaqësi).

Shembull i sarkazmës pa ironi: (shpesh i atribuohet Winston Churchill)

Pasi një spektator komenton për njërin që është i dehur: 

 "I dashur, nesër do të jem esëll, dhe ti do të jesh akoma i shëmtuar!"

Shembull i ironisë pa sarkazëm:

Pasi një mësues i njohur i kërkon falje klasës që iu përgjigj telefonit të tij në dhomën tjetër: 

 "Nuk e di nëse mund të të falim!"

Referime

Kategoria:Humor
Kategoria:Figura stilistike
Kategoria:Retorikë
Kategoria:Ironi