Xhuzepe Garibaldi

{{Infobox officeholder
| name                = Giuseppe Garibaldi
| image               = Garibaldi (1866).jpg
| caption             = Garibaldi më 1866
| office1             = Anëtar i Dhomës së Deputetëve të Mbretërisë së Italisë
| term_start1         = 18 shkurt 1861
| term_end1           = 2 qershor 1882
| office2             = Diktatori i Siçilisë
| term_start2         = 17 maj 1860
| term_end2           = 4 nëntor 1860
| office3             = Ministri i Luftës së Republikës Romake
| term_start3         = 9 shkurt 1849
| term_end3           = 25 prill 1849
| birth_name          = Giuseppe Maria Garibaldi
| birth_date          = 4 korrik 1807
| birth_place         = Nica, Perandoria Franceze
| death_date          = 2 qershor 1882 (74 vjet)
| death_place         = Caprera, Mbretëria e Italisë
| nationality         = Italian, Peruan (1851–1882)
| party               = 
| spouse              = 
| children            = Menotti, Ricciotti, and 6 others
| signature           = Appletons' Garibaldi Giuseppe signature.png
| allegiance          = 
| branch_label        = Branch
| branch              = 
| serviceyears_label  = Service years
| serviceyears        = 1835–1871
| rank                = General
| commands            = 
| battles_label       = Luftërat
| battles             = Lufta Ragamuffin

| predecessor3        = Pozita u themelua'
| successor3          = Pozita u shfuqizua}}
Giuseppe Garibaldi (; 4 korrik 1807 – 2 qershor 1882) ishte një gjeneral, patriot, revolucionar dhe republikan italian. Ai kontribuoi në bashkimin italian dhe krijimin e Mbretërisë së Italisë. Ai konsiderohet si një nga gjeneralët më të mëdhenj të kohëve moderneBrooks, Constant (1991). Antonio Panizzi: Scholar and Patriot. "Chapter VIII. Panizzi and Garibaldi. The Kingdom of Italy". Manchester University Press. p. 133. dhe një nga "baballarët e atdheut" të Italisë, së bashku me Camillo Benso, Kontin Cavour, Viktor Emanuelin II të Italisë dhe Giuseppe Mazzini.Bouchard, Norma (2005). Risorgimento in Modern Italian Culture: Revisiting the Nineteenth-Century Past in History, Narrative, and Cinema. Madison: Fairleigh Dickinson University Press. p. 76. . Garibaldi njihet edhe si "Heroi i Dy Botërave" për shkak të ndërmarrjeve të tij ushtarake në Amerikën Jugore dhe Evropë.

Garibaldi ishte një ndjekës i nacionalistit italian Mazzini dhe përqafoi nacionalizmin republikan të lëvizjes "Italia e Re". Ai u bë një mbështetës i bashkimit italian nën një qeveri republikane demokratike. Megjithatë, duke u shkëputur nga Mazzini, ai u bashkua në mënyrë pragmatike me monarkistin Cavour dhe Mbretërinë e Sardenjës në luftën për pavarësi, duke nënshtruar idealet e tij republikane ndaj atyre nacionaliste derisa Italia u bashkua. Pasi mori pjesë në një kryengritje në Piemonte, ai u dënua me vdekje, por u arratis dhe lundroi në Amerikën e Jugut, ku kaloi 14 vjet në mërgim, gjatë të cilave mori pjesë në disa luftëra dhe mësoi artin e luftës guerile.Ridley, Jaspar (2001). Phoenix: Garibaldi (illustrated, reprint ed.). London: Phoenix Press. . Në 1835 ai u bashkua me rebelët e njohur si Ragamuffins (farrapos''), në Luftën Ragamuffin në Brazil, dhe mori kauzën e tyre për krijimin e Republikës Riograndense dhe më vonë Republikën Catarinese. Garibaldi gjithashtu u përfshi në Luftën Civile të Uruguait]], duke ngritur një forcë italiane të njohur si Këmishat e Kuqe, dhe ende festohet si një kontribues i rëndësishëm në rindërtimin e Uruguait.

Në vitin 1848, Garibaldi u kthye në Itali dhe komandoi dhe luftoi në fushatat ushtarake që përfundimisht çuan në bashkimin italian. Qeveria e përkohshme e Milanos e bëri atë gjeneral dhe Ministri i Luftës e gradoi në gjeneral të Republikës Romane më 1849. Kur shpërtheu lufta e pavarësisë në prill 1859, ai udhëhoqi Gjuetarët e tij të Alpeve në pushtimin e qyteteve të mëdha në Lombardi, duke përfshirë Varezen dhe Komon, dhe arriti në kufirin e Tirolit Jugor; lufta përfundoi me marrjen e Lombardisë. Një vit më pas, ai drejtoi Ekspeditën e Njëmijëve në emër dhe me pëlqimin e Victor Emmanuel II. Ekspedita ishte një sukses dhe përfundoi me aneksimin e Sicilisë, Italisë Jugore, Marche dhe Umbria në Mbretërinë e Sardenjës përpara krijimit të një mbretërie të bashkuar të Italisë më 17 mars 1861. Fushata e tij e fundit ushtarake u zhvillua gjatë Luftës Franko-Prusiane si komandant i Ushtrisë së Vosges.

Garibaldi u bë një figurë ndërkombëtare për pavarësinë kombëtare dhe idealet republikane, dhe konsiderohet nga historiografia dhe kultura popullore e shekullit të njëzetë si heroi më i madh kombëtar i Italisë.

Garibaldi gjithashtu frymëzoi figura të mëvonshme si Jawaharlal Nehru and Che Guevara.Di Mino, Massimiliano; Di Mino, Pier Paolo (2011). Il libretto rosso di Garibaldi. Rome: Castelvecchi Editore. p. 7. . Historiani A. J. P. Taylor e quajti atë "figurën e vetme tërësisht të admirueshme në historinë moderne".

Referime


Kategoria:Lindje 1807
Kategoria:Vdekje 1882
Kategoria:Gjeneralë
Kategoria:Udhëheqës ushtarakë
Kategoria:Nacionalistë
Kategoria:Historia e Italisë
Kategoria:Revolucionarë