Tuzlla

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

Tuzla ( Serbo-Kroatisht cirilike : Tyзла ,  ) është qyteti i tretë më i madh i Bosnje-Hercegovinës dhe qendra administrative e Kantonit të Tuzlës të Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës . Që nga viti 2013, ajo ka një popullsi prej 110,979 banorësh. 

Tuzla është qendra ekonomike, kulturore, arsimore, shëndetësore dhe turistike e Bosnjës verilindore.  Është një qendër arsimore, e cila pret dy universitete. Ajo është gjithashtu është shtytësja kryesore industriale dhe një nga boshtet kryesore ekonomike të Bosnjës me një sektor të gjerë dhe të larmishëm industrial, duke përfshirë një sektor shërbimi në zgjerim falë turizmit të liqenit të kripur.

Qyteti i Tuzllës është shtëpia e liqenit të vetëm të kripur në Evropë si pjesë e parkut qendror dhe ka më shumë se 350,000  njerëz që vizitojnë brigjet e tij çdo vit.  Historia e qytetit daton që në shekullin e 9-të; Tuzlla moderne daton në vitin 1510 kur u bë një qytet i rëndësishëm garnizoni në Perandorinë Osmane . 

Në Bosnje dhe Hercegovinë, Tuzlla konsiderohet gjithashtu si një nga qytetet më multikulturore në vend dhe ka arritur të ruajë karakterin pluralist të qytetit gjatë gjithë Luftës së Bosnjës dhe më pas, me boshnjakë, serbë, kroatë dhe një pakicë të vogël hebrenjsh boshnjakë . me banim në Tuzla. 

 Etimologjia 
Emri Tuzlla është fjala turke osmane për minierën e kripës, tuzla, dhe u referohet depozitave të gjera të kripës që gjenden nën qytet. Duke përdorur emrin e tyre të përbashkët, qyteti është binjakëzuar me Tuzlën, një periferi e Stambollit.

 Lufta e Bosnjës 
parapamje| Memorial i masakrës së Tuzlës -The Gate-

"Here one does not live just to live

Here one does not live just to die

Here one also dies to live"

-Mak Dizdar

“At this place, on 25th of May 1995, a Serbian fascist aggressor ended 71 young lives by firing an artillery shell”

“Recite Surah Al-Fatiha and pray, remember and admonish”
Në zgjedhjet e vitit 1990, reformistët fituan kontrollin e komunës duke qenë e vetmja komunë në Bosnje ku fituan jo-nacionalistët. Gjatë luftës së Bosnjës për pavarësi midis 1992 dhe 1995 qyteti ishte e vetmja komunë që nuk qeverisej nga autoritetet e udhëhequra nga partia SDA . Pasi Bosnja dhe Hercegovina shpalli pavarësinë dhe u njoh nga Kombet e Bashkuara, qyteti u rrethua nga forcat serbe. Disa ditë më vonë forcat serbe sulmuan Tuzllën. Qyteti nuk u kursye nga mizoritë e Luftës së Bosnjës .

Në fillim të luftës, trupat e Brigadës së 92-të të Motorizuar të Ushtrisë Kombëtare Jugosllave, u zunë në pritë nga njësitë e Forcave të Mbrojtjes Territoriale të Bosnjës, ndërsa përpiqeshin të tërhiqeshin nga qyteti. Gjatë incidentit, rreth 92-200 trupa jugosllave u vranë dhe 33 u plagosën. Ai u konsiderua si një krim lufte.  

Më 25 maj 1995, një sulm mbi Tuzllën vrau 71 persona dhe plagosi 200 persona në atë që përmendet si masakra e Tuzlës, kur një predhë qëlloi nga pozicionet e serbëve në malin Ozren (130 mm arma e tërhequr fushore M-46) goditi rrugën qendrore dhe shëtitoren e saj. Civili më i ri që vdiq në atë masakër ishte vetëm dy vjeç.

Pas Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, Tuzlla ishte selia e forcave të SHBA-së për Divizionin Shumëkombësh (MND) gjatë Operacionit Përpjekja e Përbashkët IFOR dhe SFOR- it pasues.

 Pavarësia e pasluftës 
parapamje| Ndërtesa e Qeverisë së Kantonit të Tuzllës në flakë gjatë trazirave të vitit 2014 në Bosnje dhe Hercegovinë .
Në shkurt 2014 qyteti ishte skena e fillimit të trazirave të 2014 në Bosnje dhe Hercegovinë, të cilat u përhapën shpejt në dhjetëra qytete dhe qyteza në të gjithë Bosnje dhe Hercegovinën. Pas disa ditësh protesta të qeta, njerëzit humbën durimin dhe filluan të digjnin makina para ndërtesës së qeverisë së kantonit dhe më vonë ndërtesën vetë. Ndërtesa ende nuk është riparuar.

 Demografia 
djathtas|parapamje|250x250px| Një urë e vogël që tregon kalimin nga zona e Korzos në liqenet e Panonit.
djathtas|parapamje|250x250px| Liqenet Panoniane gjatë dimrit.
djathtas|parapamje|320x320px| Parku kryesor i Tuzlës, ndodhet pranë liqeneve Panoniane dhe zonës Korzo.
Demografia në komunën e Tuzlës:

 Regjistrimi i vitit 1971 
Gjithsej: 107,293

 53,271 (49,65%) – boshnjakë
 27.735 (25.84%) – kroatë
 21.089 (19,65%) – serbë
 2540 (2,36%) – jugosllavë
 2658 (2.47%) – të tjerë dhe të panjohur

 Regjistrimi i vitit 1981 
Gjithsej: 121.717

 52,400 (43,05%) – boshnjakë
 24,811 (20,38%) – kroatë
 20.261 (16,64%) – serbë
 19.059 (15,65%) – jugosllavë
 5186 (4.26%) – të tjerë dhe të panjohur

 Regjistrimi i vitit 1991 

 62,669 (47,61%) – boshnjakë
 21.995 (16,71%) – jugosllavë
 20,398 (15,49%) – kroatë
 20.271 (15,40%) – serbë
 6285 (4,77%) – të tjerë dhe të panjohur

 Regjistrimi i vitit 2013 
Gjithsej: 110 979

 80.774 (72,78%) – boshnjakë
 15,396 (13,87%) – kroatë
 3,378 (3,04%) – serbë
 11,431 (10.30%) – të tjerë dhe të panjohur

 Galeri 

 Referime 

Kategoria:Tuzlla

Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara