Kantoni Vaud

Kantoni i Vadit (lexo: Kanton Vad, Frëngjisht: Canton de Vaud, Gjermanisht: Waadt, Italisht: Cantone di Vaud ; Romansh: Chantun Vaud, Franco-Provençal: Quenton de Vôd) është njëri nga 26 kantonet e Zvicrës që shtrihet në jug-lindje të sajë dhe ka kryeqytet Lozanën.

Vaudi është kantoni i 3-të më i madh për nga popullsia dhe i 4-ti për nga madhësia. Ndodhet në Romandi ,pjesa frëngjishtfolëse e vëndit, dhe kufizohet me kantonin e Kështjellëreasit në veri, kantonet e Friburgut dhe Bernit në lindje, kantonin e Valë' në jug, kantonin e Gjenevës në jug-perëndim dhe Francën në perëndim.

 Gjeografia 

Kantoni shtrihet nga lumi Neuchâtel në veri ku kufizohet me Kanton Neuchâtel gjer tek Lumi Geneva në jug ku kufizohet me Kantonin e Gjenevës, Haute-Savoie dhe Kantonin e Valësë. Në Malet Jura në perëndim kantoni kufizohet me Francën dhe në lindje me Kantonin e  Fribourgut dhe Kantonin e Bernës.

Kantoni përfshin një teritor prej 3,212 km².

 Historia 
Përbërja momentale e kantonit daton nga 14 prilli i vitit 2003, duke e zëvendësuar atë nga viti 1885.

 Kultura 
Kantonit i referohen zakonisht si "kryeqyteti kulinar i Zvicrës" dhe është i njohur për djathërat, verërat dhe prodhimet e mishit.

 Ekonomia 

Kryeqyteti Lozana është qyteti më i madh në kanton ku gjenden industri të lehta të vendosura për rreth tijë. Në vitin 1998, 71.7% nga punëtorët punonin në sektorin terciar dhe 20.8% në sektorin sekundar.

 Demografia 
Popullata në këtë kanton është folëse e frengjishtes. Qendrat më të mëdha të banuara të kantonit janë kryeqyteti Lausanne me rreth 275,000 banorë (sipas të dhënave të vitit 2000), Montreux-Vevey  më rreth 70,000 banorë dhe Yverdon-les-Bains.

Qytete tjera të kantonit janë : Morges, Renens, Rolle etj.

Popullsia është frëngjishtfolëse dhe historikisht ka qënë protestante që prej Reformacionit. Kohët e fundit ky raport ka ndryshuar dhe në vitin 2000 kishte 40% protestantë dhe 34% katolikë

 Gjuhët 
Gjuhët kryesore të folura në shtëpi në kanton (për vitin 2020) janë:

 Frëngjisht: 82.40%
 Anglisht: 9.10%
 Portugalisht: 7.51%
 Gjermanisht: 5.15%
 Italisht: 5%
 Spanjisht: 3.88%
 Shqip: 2.37%
 Gjuhët sllave të jugut: 1.61%
 Të tjera: 6.75%

 Edukimi 

Kantoni është qendër e disa shkollave dhe universiteteve të njohura në Zvicër si:
 École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL)
 Université de Lausanne (UNIL)
 International Institute for Management Development (IMD)
 École Cantonale d'Art de Lausanne, Lausanne Art School (ECAL)
 Institut Le Rosey
 Glion Institute of Higher Education, Glion Institute of higher Education
 The American Graduate School of Business

 Rrethet 
Që nga viti 1803 Kanton Waadt është ndarë në 19 rrethe të cilat përfshijnë 382 bashki. (Plani i  riorganizimit të Waadt-it  në vitin 2007):

 Rrethi Aigle, kryeqyteti Aigle
 Rrethi Aubonne, kryeqyteti Aubonne
 Rrethi Avenches, kryeqyteti Avenches
 Rrethi Cossonay, kryeqyteti Cossonay
 Rrethi Echallens, kryeqyteti Echallens
 Rrethi Grandson, kryeqyteti Grandson
 Rrethi Lausanne, kryeqyteti Lausanne
 Rrethi Lavaux, kryeqyteti Cully
 Rrethi Morges, kryeqyteti Morges
 Rrethi Moudon, kryeqyteti Moudon
 Rrethi Nyon, kryeqyteti Nyon
 Rrethi Orbe, kryeqyteti Orbe
 Rrethi Oron, kryeqyteti Oron
 District de Payerne, kryeqyteti Payerne
 Rrethi Pays-d'Enhaut, kryeqyteti Château-d'Œx
 Rrethi Rolle, kryeqyteti Rolle
 Rrethi Vallée, kryeqyteti Le Sentier (in Le Chenit)
 Rrethi Vevey, kryeqyteti Vevey
 Rrethi Yverdon, kryeqyteti Yverdon-les-Bains

 Shih edhe 
 Bashkitë në Kanton Waadt
 Lausanne
 Gjuha frënge
 Gjuha Franco-Provençal

 Lidhje të jashtme 

 Amëza Zyrtare 
 Statistikat Zyrtare

Kategoria:Kanton Waadt
Kategoria:Kantone në Zvicër