Distrikti i Brçkos

parapamje|right|250px| Pozita gjeografike. 
parapamje|250px|right
parapamje|Kufijtë përpara formimit të Komunës së Brckos
Komuna e Brçkos (: Brčko distrikt BiH) është komunë në Bosnje dhe Hercegovinë ,e cila formalisht është nën drejtimin e dy kombeve por faktikisht ka shkallë të lartë të autonomisë dhe organet e veta drejtuese. Qendra administrative e komunës është qyteti Brçko. Komuna e Brçkos zyrtarisht është vendosur më 8 mars të vitit 2000.
Kjo komunë është shpallur në tërë teritorin e komunës së Brçkos që ka pasur nga periudha e paraluftës,territor qe sipas marrveshjes së Dejtonit 48% i takon Republikës Serbe (duke llogaritë edhe vet qytetin e Brçkos) ndërsa 52% federatës së B dhe H.

Para luftës komuna e Brçkos ka pasur 87.332 banorë (sipas regj. të vitit 1991), 45% boshnjak, 25% kroat, 21% serb, 6% jugosllav dhe 3% të tjerë.Siapas ish kryetarit të komunës Brank Dmajanit , popullsia e sotme përbëhet nga 40% serb, 39% boshnjak dhe 20% kroat. Distrikti i Brçkos përfshinë një territor prej 493 km2 dhe ka rreth 80.000 banorë. Ndërsa qyteti i Brçkos ka 38.479 banorë.

Rrethi ka një sipërfaqe prej 208 km² me një popullsi totale prej rreth 87,332 banorë (vlerësimi 2007). Kryeqyteti i saj është qyteti i Brčko, me rreth 31,500 banorë (sipas censusit 2007).

 Histori 
Rrethi i Brçkos u krijua pas një procesi arbitrazhi të kryer nga Përfaqësuesi i Lartë i OKB për Bosnje dhe Hercegovinën. Në Marrëveshjen e Paqes të Dejtonit, megjithatë, procesi mund të arbitronte vetëm mosmarrëveshjen mbi vijën kufitare ndërmjet entiteteve (kufirit). Rrethi i Brçkos u formua nga i gjithë territori i ish-komunës Brčko, nga të cilat 48% (përfshirë qytetin e Brčko) ishte në Republika Srpska, ndërsa 52% ishte në Federatën e Bosnjë dhe Hercegovinës. Pas luftës, Bashkimi Evropian mbajti një prani diplomatike për të ruajtur paqen në zonë.

Në vitin 2006, sipas Urdhrit të Misionit Monitorues të OKB-së, i gjithë "legjislacioni i entitetit në rrethin e Brçkos dhe vijën kufitare" u shfuqizua. Rezoluta e dhënë nga mbikëqyrësja e Brčko, Susan Johnson, heq të gjitha ligjet për entitetet federale të Bosnjë-Hercegovinës në Distrikt, dhe gjithashtu heq vijën kufitare. Vendimi i bën ligjet e Distriktit dhe ligjet e Shtetit të Bosnjë-Hercegovinës (përfshirë ligjet e Republikës Socialiste të Bosnje-Hercegovinës) parime ligjore bazë brenda Qarkut.

Brčko ishte i vetmi element i Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit që nuk u finalizua. Marrëveshja e arbitrazhit u finalizua në prill 1996, duke rezultuar në një ''"qark" siç u përmend më lart, që do të administrohej nga përfaqësia ndërkombëtare, në personin e një ambasadori të caktuar nga një mision i OSBE.

Përfaqësuesi i parë i OSBE-së për rrethin e Brçkos mbërriti në qershor 1996. Përpara kësaj date, Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) kishte një zyrë përfaqësuese modeste, të drejtuar fillimisht nga Randolph Hampton. Ndërkohë, përpara se qarku i Bërçkos të përfaqësohej siç parashikohej nga marrëveshjet pas arbitrare, u mbajtën zgjedhjet lokale dhe u siguruan paketa ndihme humanitare, me bashkëpunimin e agjencive USAID dhe [[:en: Drejtoria e Përgjithshme e ECHO. Mbrojtja Civile Evropiane dhe Operacionet e Ndihmës Humanitare. Distrikti njihej si qendër e programeve të ndryshme ndërkombëtare për rindërtimin e Bosnje-Hercegovinës, të gjitha të drejtuara kryesisht nga qeveritë e huaja, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara.

Zona fillimisht u administrua nga komuniteti ndërkombëtar. Qarku i Brçkos u krijua zyrtarisht më 8 mars 2000, pasi ishte e qartë se të dy entitetet nuk mund të vendosnin se cila zonë duhet t'i caktohej secilës palë. Qeveria përbëhet nga pjesë të barabarta të tri grupeve etnike. Krahas administratës së tij, rajoni ka legjislacionin e vet të postës, taksave dhe policisë.

Deri në gusht të vitit 2012, zyrtarët e zgjedhur vendorë ndihmoheshin nga një mbikëqyrës ndërkombëtar. Mbikëqyrësi kishte kompetenca të gjera, duke përfshirë kompetencën për të shpallur vendime detyruese. Ai ishte përgjegjës për lehtësimin e kthimit të refugjatëve, promovimin e një qeverie demokratike dhe multietnike dhe riaktivizimin e ekonomisë. OSBE dhe EUFOR mbajtën praninë e tyre në distrikt pas pezullimit të mbikëqyrjes dhe delegacioni i Bashkimit Evropian ngriti një seminar në Brçko. Mandati i Përfaqësuesit të Lartë mbetet i pandryshuar.

Aktet nënligjore në Federatë
Distrikti Brčko, edhe pse teorikisht administrohet nga të dy entitetet e federuara boshnjake, është në praktikë një ent i tretë i Republikës së Bosnjë-Hercegovinës, që ka të njëjtat të drejta si Republika Serbe e Bosnjës dhe Federata e Bosnjë-Hercegovinës.

Brčko është nën administrimin e drejtpërdrejtë të Federatës, por rrethi konsiderohet si territor i lirë, domethënë nën administrimin e të dy enteve të federuara, ose edhe si territor i përbashkët mes tyre, në formën e  bashkëpronësi .

Kufijtë
Brčko kufizohet në jug dhe veriperëndim me Federata e Bosnjë dhe Hercegovinës, në lindje dhe perëndim me Republika Serbe e Bosnjës, në veri me Republika e Kroacisë dhe në verilindje me Republikën e Serbisë.

 Popullsia 
1971
 Popullsia ishte 74 771 banorë, e shpërndarë si më poshtë:

 boshnjak - 30 181 (40.36%)
 Kroatët - 24 925 (33.33%)
 Serbët - 1086 (1.45%)
 jugosllave 5 %
 Të tjerët - 870 (1.18%)

1991
 Komuna e Bërçkos para luftës kishte 87 332 banorë, duke përfshirë:

 boshnjakët - 45 %
 Kroatët - 25 %
 Serbët - 21 %
 jugosllave 6 %
 Të tjerët - 3%

1997
 Popullsia e territorit të rrethit është 33 623 banorë, duke përfshirë:

 boshnjak - 10 569 (31.39%)
 Kroatët - 2650 (7.81%)
 Serbët - 18 193 (52.09%)
 jugosllave 5 %
 Të tjera - 0.4%

Nuk ka pasur një regjistrim zyrtar që nga viti 1991, kështu që disa nga të dhënat e raportuara këtu janë vetëm vlerësime.

2006
 Popullsia e rrethit u vlerësua në 78 863 persona, e shpërndarë si më poshtë:

 boshnjak - 32 332 (43,95%)
 Kroatët - 7919 (11.50%)
 Serbët - 38 618 (46.55%)

Regjistrimi i vitit 1961

Regjistrimi i vitit 1971

Regjistrimi i vitit 1981

Regjistrimi i vitit 1991

 Regjistrimi 2013

 Vendndodhjet 
Rrethi i Brçkos ka 59 lokalitete:

 Kurrim
 Boće
 Boderista
 Brcko
 Brezik
 Brezovo Polje
 Vula e Brezovo Polje
 Brka
 Brod
 Bukovac
 Bukvik Donji
 Bukvik Gornji
 Buzekara
 Cerik
 Çađavac
 Cande
 Čoseta
 Donji Rahiq
 Donji Zovik
 Dubrave
 Dubravice Donje
 Dubravice Gornje
 Gajevi
 Gorice
 Gornji Rahiq
 Gornji Zovik
 Grbavica
 Gredice
Islamoc
 Krbeta
 Krepshiq
 Laništa
 Lukavac
 Maoça
 Markovic Polje
 Ograđenovc
 Omerbegovača
 Palanka
 Oktapod popullor
 Potoçari
 Rašljani
 Ražljevo
 Repino Brdo
 Sandici
 Skakava Donja
 Skakava Gornja
 Slijepčevići
 Stanovi
 Šatorovici
 Shtrepci
 Trnjaci
 Ulice
 Ulović
 Vitanovići Donji
 Vitanovići Gornji
 Vuçilovac
 Vujiçiqi
 Vukšić Donji
 Vuksic Gornji

 Qeveria dhe Politika 
Kuvendi i rrethit të Brçkos ka 29 ulëse. Vendet ndahen si më poshtë për secilën palë:

 6 vende të Partia Demokratike e Serbisë
 5 vende nga Partia Social Demokrate
 4 vende nga Partia e Veprimit Demokratik
 3 vende në Bashkimi Demokratik Kroat
 3 vende nga Partia për Bosnjë dhe Hercegovinën
 2 vende në Aleanca e Social Demokratëve të Pavarur
 2 vende nga Partia Fshatare Kroate
 2 vende nga Partia Socialiste e Republika Srpska
 1 vend nga Partia Demokratike
 1 vend vakant kandidat i pavarur

Sipas përkatësisë etnike:
 13 boshnjak
 11 Serbët
 5 kroat

 Mbikëqyrësit 
Një "mbikëqyrës ndërkombëtar" u emërua për rrethin e Brçkos. Ai gjithashtu shërben si Zëvendës Përfaqësuesi i Lartë. Ky pozicion u pezullua në vitin 2012. “Mbikëqyrësit” e mëposhtëm ushtronin këtë detyrë:
  Robert William Farrand,7 mars 1997 - 2 qershor 2000
  Gary L. Matthews, 2 qershor 2000 - 14 mars 2001
  Gerhard Sontheim, 14 mars 2001 - 20 prill 2001 (i përkohshëm)
  Henry Lee Clarke, 20 prill 2001 - 1 tetor 2003
  Gerhard Sontheim, 1 tetor 2003 - 16 janar 2004 (i përkohshëm)
  Susan Rockwell Johnson, 16 janar 2004 - 1 tetor 2006
  Raffi Gregorian, 1 tetor 2006 - 2 gusht 2010
  Gerhard Sontheim, 2 gusht 2010 - 22 shtator 2010 (i përkohshëm)
  Roderick Moore, 22 shtator 2010 - ?

 Kryetarët e komunave 
Në pushtet në qark ishin kryetarët e mëposhtëm:
 Miodrag Pajić (Serbisht) 1993 - 13 nëntor 1997
 Borko Reljić (Serbisht) 13 nëntor 1997 - 15 prill 1999
 Sinisa Kisić (Serbisht) 15 prill 1999 - 12 nëntor 2003
 Ivan Krndelj (Kroatisht) 12 nëntor 2003 - 3 dhjetor 2003
 Branko Damjanac (Serbisht) 3 dhjetor 2003 - 8 dhjetor 2004
 Mirsad Djapo (boshnjak) 8 dhjetor 2004 - 12 shkurt 2009
 Dragan Pajić (Serbisht) 12 shkurt 2009 - ?

 Njerëz të jashtëzakonshëm 
 Edo Maaika —reperi
 Mladen Petrich  është një futbollist ndërkombëtar kroat
 Vesna Pisarovych  është një këngëtare e muzikës pop
 Lepa Brena  është këngëtar
 Edvin Kanka Čudić  është një mbrojtëse e të drejtave të njeriut nga Bosnja
 Anil Dervišević — Pronar i klubit të volejbollit "Denver-Area", trajner i ekipit të volejbollit për femra të Bosnje dhe Hercegovinës
 Jenana Sheganovich  është pianiste
 Anton Maglika  është një futbollist kroat
 Jasmin Imamovich  është politikan
 Natasha Voynovich  është një modele serbe
 Mato Tadic  është gjyqtar
 Brankica Mykhailovych  është një volejbollist serb, kampion bote dhe evropian, fitues i medaljes së argjendtë në  Lojërat Olimpike Verore 2016
 Ines Jankovic  është një stiliste serbe
 Nikola Kovach  është një lojtar profesionist Counter-Strike: Global Offensive

shih edhe 
 Bërçka
 Bosnja dhe Hercegovina

 Lidhje të Jashtme 
 http://www.brcko.co.ba/

Kategoria:Bosnjë dhe Hercegovinë