Karadaku (mal)

Karadaku (maqedonisht dhe serbisht: Скопска Црна Гора Skopska Crna Gora "Mali i Zi i Shkupit"; Albanian: Karadaku) është një varg malor dhe rajon etnogjeorafik në Maqedoninë e Veriut, Dardani dhe Serbi. Maja më e lartë është Ramno (1,651m) në Maqedoni të Veriut.
parapamje|300px|pamje nga fshati Kokaj

 Historia 

 Koha Osmane 
parapamje|Nahijet e Karadakut
Gjatë periudhës osmane rajoni mbeti jashtë mundësive të administratës së rregullt civile osmane. Pjesa dardane e rajonit u shndërrua në nahije nga osmanët dhe u quajt Karatonlu, ndërsa pjesa maqedonase u shndërrua në nahije dhe u quajt Karadak. Në këtë periudhë në rajon u vendosën shumë fise shqiptare, kështu që rreth 8-10% e popullsisë shqiptare i përkiste fisit Berisha, ndërsa pasardhësit e fisit Krasniqi u vendosën në fshatrat Goshincë, Sllupçan, Alashec dhe Runica. Ka edhe pjesëtarë të fisit Mirdita dhe Sopi të cilët u vendosën në rajon.

Pas reformave të Tanzimatit në 1839 dhe shkarkimit të pashallarëve vendas, shqiptarët nga Karadaku dhe Shari, të udhëhequr nga Dervish Cara, ngritën krye në Haraçinë.La Question Nationale En Europe Du Sud-Est: Genese, Emergence Et Développement de L'Identite Nationale Albanaise Au Kosovo Et En Macedoine Author Bashkim Iseni Publisher Peter Lang, 2008 ,   p.174 Në janar të vitit 1844 kryengritësit pushtuan Gostivarin dhe Tetovën. Në shkurt 1844 kryengritësit sulmuan dhe pushtuan të gjithë rajonin, dhe qytetet e Shkupit, Kumanovës, Preshevës, Bujanës, Vranjës dhe Leskocit.Albanische Geschichte: Stand und Perspektiven der Forschung Volume 140 of Südosteuropäische Arbeiten Authors Oliver Jens Schmitt, Eva Anne Frantz Editors Oliver Jens Schmitt, Eva Anne Frantz Publisher Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 2009  ,  p. 168

Gjatë mesit të viteve 1800, shqiptarët katolikë u dëbuan nga autoritetet osmane.

Gjatë revoltës shqiptare të vitit 1910, luftëtarët shqiptarë nga Karadaku nën komandën e Idriz Seferit u rebeluan kundër osmanëve dhe arritën t'i mposhtin ata në betejën e Kaçanikut.Elsie 2012, p. 403 Në vitin 1912, shqiptarët u rebeluan përsëri dhe Luftëtarët nga Karadaku arritën të pushtonin Shkupin.Pearsons 2004, p. 24

 Historia moderne 
Rajoni u bë pjesë e Mbretërisë së Serbisë pas Luftës së Parë Ballkanike. Pas kësaj, rajoni u shndërrua në një fushë beteje midis forcave serbe të mbështetura nga çetnikët dhe kaçakët shqiptarë nën drejtimin e Idriz Seferit dhe Ajet Sopi Bllatës, si dhe kryengritësve maqedonas të IMRO-së.https://upload.wikimedia.org/wikibooks/sq/a/a9/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf Trotsky 1980, p. 117 Rajoni u pushtua nga Mbretëria e Bullgarisë gjatë Luftës së Parë Botërore dhe u bë pjesë e Mbretërisë së sapokrijuar të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve pas përfundimit të saj.

Gjatë periudhës së ndërmjetme, shumë kolonizatorë serbë u vendosën në rajon.

Pas pushtimit të Jugosllavisë në vitin 1941 rajoni iu dha Mbretërisë së Bullgarisë, e cila rezultoi në rezistencën shqiptare të udhëhequr nga Mulla Idriz Gjilani. Kryengritja e Karadakut më vonë u shtyp kryesisht nga Bullgaria dhe forcat partizane jugosllave pas Operacionit Stracin-Kumanovë dhe Dardani, por luftimet me intensitet të ulët nën komandën e Hasan Ali Remnikut vazhduan deri në vitin 1951.

Gjatë Luftave Jugosllave, seperatistët serbë të mbështetur ngaJugosllavia kërkuan të krijonin një shtet të shkëputur serb të quajtur "Republika e Karadakut" në ket rajon.

Nga viti 1998 deri në vitin 1999, gjatë Luftës së Dardanisë, "Zona Operative e Karadakut" e UÇK-së (e cila përfshinte gjithashtu pjesë të mëdha të Rajonit të Anamoravës) mbeti joaktive, kështu që rajoni pati më pak luftime se pjesët e tjera të Dardanisë. Por nga viti 1999 deri në vitin 2001, gjatë kryengritjes shqiptare në Luginën e Preshevës dhe kryengritjes shqiptare në Maqedoni të Veriut, pjesët serbe dhe maqedonase të rajonit u bënë bastionet kryesore të organizatave separatiste shqiptare UÇK dhe UÇPMB dhe një bastion i nacionalizmit shqiptar, kështu që rajoni pa shumë konflikte të armatosur kundër forcave Jugosllavë dhe Maqedonasë.

 Personalitete 
Artikulli Kryesor: :Kategoria:Njerëz nga Karadaku
 Idriz Seferi
 Agim Ramadani
 Njazi Azemi
 Ismet Jashari
 Toma Raspasani
 Riza Halimi
 Mulla Jakup Asipi

 Fiset në Karadak 
Ndryshe nga krahinat e tjera në Maqedoninë e Veriut me shumicë shqiptare, Karadaku ka qenë gjithmonë i banuar nga 12 fiset gegë dhe ka qenë vazhdimisht i qeverisur nga Kanuni i Lekë Dukagjinit. Fisi Berisha është më i madhi në ket krahinë. Fise të tjera të zakonshme përfshijnë Sopi, Krasniqi, Shala, Thaçi, Gashi dhe Kryeziu. Fisi Sopi, në veçanti, ka një histori të gjatë në këtë zonë dhe shquhet për një nënfis, gjë që është e pazakontë për Kosovën. Përqendrimi i lartë i fiseve shqiptare në Karadak ka të ngjarë të rrjedh nga fakti se tre Nahijet që përbënin Karadakun nuk u pushtuan kurrë plotësisht nga osmanët, duke u lejuar atyre një farë autonomie brenda perandorisë. Disa fise në ket krahinë, veçanërisht në Grykën e Karadakut dhe ne Kopilaqë, praktikuan kriptokatolicizmin deri në shekullin e 20-të, kur shumica përfundimisht u konvertuan në Islam.

Shumica e Berishëve në Grykën e Karadakut janë me origjinë nga Mirdita. Thuhet se Mema dhe Kola kanë ardhur në këtë zonë, dhe nga këta dy vëllezër janë formuar disa fshatra si: Lezbali, Kurbali, Gruhali, Shurdhan, Pidiq, Stanqiq, Stanec, Buhiç, Ilincë, Caravajkë, Korac, Haxhaj, Çeliku, Dunavë e tjerë.

Fshatrat e Memës janë: Lezbalia, Kurbalia, Caravajka, Isëukajt, Seferi, Haxht, Koraqtë, gjysma e Ilincës, dy lagje në Ranatoc, tri lagje në Stançiq, Peçena, Depca, Kureç, Zhegër dhe Muçibabë.

Fshatrat e Kolës janë: Gruhalia, Nezaj, Staneci, Buhiqi, gjysma e Ilincës, Shurdhani, Pidiqi, Dunavi, Stanqiqi, Selishta, Isufajt, Demirajt, Rushtajt, Çeliku, Lipovica dhe Koliqi.

Mema kishte ardhur me dy djemtë e vet: Aliun dhe Maliqin. Maliqi kishte shkuar në fshatin Korbliq të Karadakut të Kaçanikut.

 Berisha 

Beguncë, të gjithë banorët
Binçë, 10 Shtëpi
Debelldeh, të gjithë banorët
Shushtë, të gjithë banorët
Remnik, 9 Shtëpi
Shashare, të gjithë banorët
Lladovë, të gjithë banorët
Llashticë, të gjithë banorët
Tunaj (Dunavë), të gjithë banorët
Pidiq, të gjithë banorët
Haxhaj, të gjithë banorët
Demiraj, të gjithë banorët
Shurdhan, të gjithë banorët
Stanqiq, 39 Shtëpi
Nosale, 1 Shtëpi
Llovca, 3 Shtëpi
Bilincë, të gjithë banorët
Burincë, të gjithë banorët
Muçibaba, të gjithë banorët
Zhegër, 63 Shtëpi (shumica e banorëve)
Selishtë, të gjithë banorët
Sllubicë, të gjithë banorët
Çeliku, të gjithë banorët
Uglarë, 8 Shtëpi
Stublinë, të gjithë banorët
Buhiç, të gjithë banorët
Bukuroci, të gjithë banorët
Caravajka, të gjithë banorët
Depca, të gjithë banorët
Ilinca, të gjithë banorët
Kurbalia, të gjithë banorët
Maxhera, të gjithë banorët
Peçena, të gjithë banorët
Ranatoci, 4 Shtëpi
Sefer, të gjithë banorët
Stanec, të gjithë banorët
Rahovicë, 29 Shtëpi
Letovicë, 24 Shtëpi
Osllarë, 6 Shtëpi
Allashec, 12 Shtëpi
Vaksince, 23 Shtëpi
Vishticë, 17 Shtëpi, 27 Shtëpi Arrëni (degë e fisit Berisha)
Gllazhnja, 9 Shtëpi
Goshincë, 24 Shtëpi
Izvor, 18 Shtëpi
Likovë, 21 Shtëpi
Llojan, 10 Shtëpi
Mateç, 29 Shtëpi
Nikushtak, 58 Shtëpi
Orizare, 27 Shtëpi
Hotla, 22 Shtëpi
Hërkoc, të gjithë banorët
Strima, të gjithë banorët
Tanushevc, 54 Shtëpi
Brezë, 120 Shtëpi
Grushina, 28 Shtëpi
Majanca, të gjithë banorët
Orllanca, të gjithë banorët
Kërrbliq, të gjithë banorët
Runjevë, të gjithë banorët
Dimcë, 3 Shtëpi
Neçac, 4 Shtëpi
Paldenicë, të gjithë banorët

 Thaqi 

Remnik, 39 Shtëpi
Skifteraj, 5 Shtëpi
Zhegër, 1 Shtëpi
Uglarë, 56 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Corrotica, të gjithë banorët
Rainca, 76 Shtëpi
Shoshaja, 15 Shtëpi
Rahovicë, 16 Shtëpi
Lluçan, të gjithë banorët
Konçul, 12 Shtëpi
Vaksince, 58 Shtëpi
Llojan, 105 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Mateç, 1 Shtëpi
Orizare, 20 Shtëpi
Drenogllavë, të gjithë banorët
Stagovë, të gjithë banorët
Dimcë, 8 Shtëpi

 Sopi 

Binçë, 15 Shtëpi
Buzovik, të gjithë banorët
Lubishtë, të gjithë banorët
Goden i Madh, të gjithë banorët
Nosale, 9 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Llovca, 20 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Kokaj, të gjithë banorët
Pograxhë, të gjithë banorët
Bërçeci, të gjithë banorët
Norça, të gjithë banorët
Rainca, 27 Shtëpi
Ranatoci, 7 Shtëpi
Rahovicë, 27 Shtëpi
Letovicë, 20 Shtëpi
Nesalcë, 78 Shtëpi
Osllarë, 5 Shtëpi
Dobrosin, 44 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Sllupçan, 40 Shtëpi
Grushina, 27 Shtëpi
Lirishtë, 7 Shtëpi
Gjurgjedell, 22 Shtëpi
Nikoc, të gjithë banorët
Neçac, 13 Shtëpi
Dromjak, të gjithë banorët

 Krasniqi 

Lipovica, të gjithë banorët
Mjakë, të gjithë banorët
Skifteraj, 1 Shtëpi
Goden i vogel, të gjithë banorët
Zhegër, 4 Shtëpi
Uglarë, 1 Shtëpi
Ranatoci, 1 Shtëpi
Rahovicë, 5 Shtëpi
Letovicë, 1 Shtëpi
Allashec, 26 Shtëpi
Vaksince, 12 Shtëpi
Gllazhnja, 31 Shtëpi
Goshincë, 26 Shtëpi
Izvor, 18 Shtëpi
Likovë, 13 Shtëpi
Mateç, 68 Shtëpi
Hotla, 95 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Sllupçan, 33 Shtëpi
Brezë, 42 Shtëpi
Grushina, 10 Shtëpi
Lirishtë, 3 Shtëpi
Gjurgjedell, 26 Shtëpi
Vërtomicë, të gjithë banorët

 Gashi 

Binçë, 7 Shtëpi
Remnik, 29 Shtëpi
Stubëll e Epërme, të gjithë banorët
Stubëll e Poshtme, të gjithë banorët
Vërnakollë, të gjithë banorët
Vërnez, të gjithë banorët
Skifteraj, 81 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Stanqiq, 26 Shtëpi
Zhegër, 14 Shtëpi
Shoshaja, 10 Shtëpi
Rahovicë, 146 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
Bellanoc, të gjithë banorët
Zllakuçani, të gjithë banorët
Llojan, 4 Shtëpi
Nikushtak, 25 Shtëpi
Orizare, 20 Shtëpi
Hotla, 8 Shtëpi
Ropalcë, 6 Shtëpi
Strazha, të gjithë banorët

 Kryeziu 

Zhegër, 4 Shtëpi
Rainca, 15 Shtëpi
Vaksince, 17 Shtëpi
Sllupçan, 44 Shtëpi
Tanushevc, 17 Shtëpi

 Shala 

Nosale, 1 Shtëpi
Bukoci, të gjithë banorët
Garja, të gjithë banorët
Rainca, 16 Shtëpi
Letovicë, 25 Shtëpi
Nesalcë, 18 Shtëpi
Konçul, 34 Shtëpi
Vishticë, 12 Shtëpi
Likovë, 16 Shtëpi
Mateç, 61 Shtëpi
Nikushtak, 67 Shtëpi
Brezë, 24 Shtëpi
Grushina, 11 Shtëpi

 Morina 

Gosponica, të gjithë banorët
Rahovicë, 3 Shtëpi

 Hoti 

Rahovicë, 4 Shtëpi

 Kelmendi 

Dobrosin, 4 Shtëpi

 Bytyqi 

Vaksince, 35 Shtëpi
Ropalcë, 24 Shtëpi

 Luma 

Gllazhnja, 25 Shtëpi
Likovë, 13 Shtëpi
Gjurgjedell, 4 Shtëpi

 Mati 

Likovë, 73 Shtëpi
Ropalcë, 21 Shtëpi

 Shih edhe 
 Anamorava
 Karadaku (rajon)
 Majat më të larta malore në Kosovë

 Referime  

Kategoria:Gjeografia e Kosovës
Kategoria:Male në Kosovë

Kategoria:Krahina shqiptare