Planifikimi urban

Urbanistika, ose planifikimi urban, është studimi dhe teoria e ndërtimit dhe pajisjes me shërbime të qyteteve ose kulturave kryesisht urbane. Një person që e ushtron profesionin e urbanistikës quhet një urbanist apo urbaniste.

Në Shqipëri, historikisht, me termin "urbanistikë" është nënkuptuar projektimi urban. Gjithashtu, në Shqipëri pas vitit 1990, si sinonim me termin Urbanistikë është përdorur edhe termi Planifikim urban por ky i fundit vë theksin edhe tek proceset politike - krahas atyre teknike - të planifikimit që karakterizojnë sistemet demokratike me pushtet te decentralizuar, p.sh. përgjithësisht vendimarrja për llojet e lejuara të përdorimit të tokës bëhet në nivelin lokal dhe jo atë qëndror dhe kryesisht me procese pjesmarrje të publikut. Në ligjin e fundit të miratuar nga qeveria shqiptare Për planifikimin e territorit futet edhe termi Planifikim i territorit që është një koncept më i gjerë që përfshin edhe planifikimin urban.

Historik i shkurtër

Ndonëse urbanistika ka ekzistuar si profesion që në themelimin e qyteteve të para, urbanistika moderne lindi si profesion në dekadat e para të shek. XX, kryesisht në përgjigje të kushteve të këqija higjeniko-sanitare dhe social-ekonomike të qyteteve industriale që po rriteshin me shpejtësi. Fillimisht me këto çështje u morën profesionistët më të ndërgjegjshëm nga fusha si arkitektura dhe inxhinieria e ndërtimit. Më pas, në këtë grup u shtuan edhe specialistë të shëndetit publik, ekonomistë, sociologë, juristë, dhe gjeografë, pasi kompleksiteti i menaxhimit të qyteteve nisi të kuptohej më qartë. Teknikat bashkëkohore të planifikimit urban e rajonal për analizimin, projektimin, dhe krijimin e zonave urbane u zhvilluan prej sintezës ndër-disiplinore të këtyre fushave. Sot urbanistika mund të përshkruhet si procesi teknik e politik që ka të bëjë me mirëqenien e popullsisë, kontrollin e përdorimeve të tokës, projektimin e mjedisit urban, përfshirë rrjetet e transportit dhe komunikacionit, dhe mbrojtjen e mjedisit natyror.

Nënkategoritë e Profesionit të Urbanistikës

Nga tematika mund të dallojmë brenda urbanistikës këto kategori:

 Planifikim Fizik
 Sistemet e Strehimit
 Planifikim Transporti
 Planifikim Mjedisor
 Planifikim Ekonomik

Për nga shkalla gjeografike e planifikimit mund të dallojmë këto kategori:

 Projektim Urban
 Planifikim Urban
 Planifikim Rajonal
 Planifikim Ndërkombëtar

Arsimimi në Profesionin e Urbanistit

Në Evropë, përfshirë në Shqipëri, hyrja në profesionin e urbanistit arrihet me marrjen e një diplome universitare. Në Amerikën e Veriut, hyrja ne profesionin e urbanistit arrihet me marrjen e një diplome pasuniversitare Master. Aktualisht në Shqipëri ka tre universitete që ofrojnë diplome në urbanistikë ose në arkitekturë me nën-specialitet urbanistikë:

 Universiteti Politeknik i Tiranës
 Universiteti Polis
 Universiteti Epoka

Universitet tjetër që ofron program në shqip dhe diplomë në urbanistikë (si nën-specialitet i arkitekturës) është Universiteti Shtetëror i Tetovës, në Republikën e Maqedonisë së veriut.

Urbanistë të famshëm në botë
Renditje kronologjike:

 Projektues të njohur 
 c. 332 p.e.s Dinocrates - Aleksandria, Egjipt
 c. 408 p.e.s Hippodamus - Pireu, Thuri, Rodi
 1682 William Penn - Philadelphia, Pennsylvania
 1791 Peter Charles L'Enfant, - Washington, DC, SHBA
 1853 Baron Haussmann - projektuesi i shëtitoreve te gjera në Paris 
 1859 Ildefons Cerdà - projektuesi i lagjes Eixample ne Barcelonë
 1882 Arturo Soria y Mata - Ciudad Lineal, Madrid
 1898 Ebenezer Howard - Qyteti-Kopsht
 1909 Daniel Burnham - Chicago, Illinois
 1912 Walter Burley Griffin - Canberra
 1925 Ernst May - njesite e banimit ne Frankfurt, Gjermani, perfshire Römerstadt
 1927 Bruno Taut - projektet Hufeisensiedlung, Berlin
 1928 Henry Wright - Radburn, New Jersey
 1930 Robert Moses, pergjegjesi për urban renewal ne New York
 1930 Ernst May - Magnitogorsk dhe 20 projekte te tjera urbane në Bashkimin Sovietik
 1935 Frank Lloyd Wright - Broadacre City (koncept)
 1950 Le Corbusier - Chandigarh, India
 1957 Lucio Costa - Brasília, Brazil
 1960 Konstantinos Doxiadis - Islamabad, Pakistan
 1964 Jaime Lerner - Curitiba, Brazil (transportation and land use combination)
 1966 Walt Disney - Experimental Prototype Community of Tomorrow EPCOT (Koncept) 
 1970 Paolo Soleri - Arcosanti, Arizona, si dhe koncepti i arkologjise.
 1973 Moshe Safdie - Coldspring New Town, Baltimore, Maryland
 1984 Andres Duany, Elizabeth Plater-Zyberk - Seaside, Florida
 1990 Peter Calthorpe - Laguna West, California

Teoricien të njohur të urbanstikës

 Christopher Alexander
 Donald Appleyard
 Peter Calthorpe
 Manuel Castells
 Constantinos Doxiadis 
 Andres Duany
 Peter Hall
 Jane Jacobs
 Kevin A. Lynch
 Richard L. Meier
 Lewis Mumford
 Edward Soja
 William H. Whyte

 Referime 

Kategoria:Planifikim urban
Kategoria:Shkencë
Kategoria:Sociologji