Alfabeti shqip

Alfabeti shqip është një variant i alfabetit latin i përdorur për të shkruar gjuhën shqipe. Ai u miratua në formën e tij të sotme në Kongresi i Manastirit, në vitin 1908. Përbëhet nga 36 shkronja, nga të cilat 7 janë zanore dhe 29 janë bashkëtingëllore.

+ Alfabeti shqip dhe vlerat fonetike Shkronjae madhe Shkronjae vogël Shenjat e AFN-së sipas standardit dhe dialekteve Shqiptimi standard, Shiko: „1. Phonology“ („Fonologji“)., Shiko: „A Note on Pronunciation“ („Një shënim në shqiptim“)., Shiko: f.14-15 „Alphabet und Aussprache“ („Alfabeti dhe Shqiptimi“)., Shiko: „Transliteration Guide“ („Udhëzues për Transliterimin“).. Toskërishte(veriore)phoible.org "Northern Tosk Albanian" Toskërishte (veriore) (I)phoible.org "Northern Tosk Albanian" Toskërishte (veriore) (II)  Toskërishte(Korçë)phoible.org "Tosk Albanian, Korçë" - Toskërishte, Korçë Arbërishte(Kundisa)phoilble.org "Arbëreshë Kundisa" - Arbërishte (Kundisa, IT) Arbërishte(Hora)phoible.org "Arbëreshë (Hora e Arbëreshëvet)" - Arbërishte (Hora e Arbëreshëvet, IT) Gegërishte(verilindore)phoible.org "Gheg Albanian (North-Eastern)" - Gegërishtja (verilindore). A  a    [a]  [ä]  [a]  [a]  [ä], [ã̈] B  b   [b]  [b]  [b]  [b]  [b] C  c   [t͡s], [t̪s̪]  [t͡s]  [t͡s]  [t͡s]  [t͡s] Ç  ç   [t̠ʃ]  [t̠ʃ]  [t̠ʃ]  [t̠ʃ]  [t̠ʃ] D  d   [d], [d̪]  [d]  [d]  [d]  [d̪] Dh  dh   [ð]  [ð͇ˠ]  [ð]  [ð]  [ð] E  e ,   [e̞]  [e]  [ɛ]  [ɛ]  [e], [ẽ] Ë  ë , ,   [ə]  [ə]  [ə]  [ə]  [ã̈], [ẽ] F  f   [f]  [f]  [f]  [f]  [f] G  g   [ɡ]  [ɡ]  [ɡ]  [ɡ]  [ɡ] Gj  gj , Shiko: „1. Phonology“ gj = /ɟ/  [ɟ͡ʝ]  [ɟ]  [ɡʲ]  [ɟ]   H  h   [h]  [h]  (Hj/hj)[ç]  (H/h)[x], (Hj/hj)[ç]  [h] I  i   [i]  [i], [i̯]  [i]  [i]  [i], [ĩ] J  j   [j]  [j]  [j]  [j]  [j] K  k   [k]  [k]  [k]  [k]  [k] L  l   [l]  [l]  [ʎ]  (L/l)[l], (Lj/lj)[ʎ]  [l], [ʎ] Ll  ll   [lˠ]  [ɫ]  [ɣ]~[ɫ]  [ɣ]  [ɫ̪] M  m   [m]  [m]  [m]  [m]  [m] N  n   [n], [n̠]  [n]  [n]  [n]  [n] ([ŋ]) Nj  nj   [ɲ̟]  [ɲ]  [ɲ]  [ɲ]  [ɲ] O  o ,   [o̞]  [o]  [ɔ]  [ɔ]  [o] P  p   [p]  [p]  [p]  [p]  [p] Q  q , Shiko: „1. Phonology“ q = /c/  [c͡ç]  [c]  [kʲ]  [c]   R  r   [ɾ]  [ɾ]  [ɾ]  [ɾ]  [ɾ]~[ɹ] Rr  rr   [r], [r̪]  [r]  [r]  [r]  [r] S  s   [s], [s̪]  [s]  [s]  [s]  [s] Sh  sh   [ʃ]  [ʃ]  [ʃ]  [ʃ]  [ʃ] T  t   [t], [t̪]  [t]  [t]  [t]  [t̪] Th  th   [θ]  [θ]  [θ]  [θ]  [θ] U  u   [u]  [u], [u̯]  [u]  [u]  [u], [ũ] V  v   [v]  [v]  [v]  [v]  [v] X  x   [d͡z], [d̪z̪]  [d͡z]  [d͡z]  [d͡z]  [d͡z] Xh  xh   [d̠ʒ]  [d̠ʒ]  [d̠ʒ]  [d̠ʒ]  [d̠ʒ] Y  y   [y]  [y]  [œ]  [œ]  [y], [ỹ] Z  z   [z], [z̪]  [z]  [z]  [z]  [z] Zh  zh   [ʒ]  [ʒ]  [ʒ]  [ʒ]  [ʒ]

Shënim: zanoret janë theksuar me ngjyrë të gjelbër. 
 shqiptimin e 36 shkronjave.

 Historia 
Hera e parë që përmendet shkrimi i shqipes është në një dokument kishtar katolik të vitit 1332, shkruar ose nga arqipeshkvi Guillaume Adam, ose nga murgu Brokard, ku pasqyrohet: Licet Albanenses aliam omnino linguam a latina habeant et diversam, tamen litteram latinam habent in uso et in omnibus suis libris ("Arbërit vërtetë kanë një gjuhë tjetër prej latinëve. Megjithatë, ata përdorin shkronja latine në të gjithë librat e tyre"). Ka studiues që e interpretojnë këtë fakt sikur arbërit e kohës shkruanin edhe latinisht, dhe jo medoemos gjuhën arbërore me shkronja latine.  

Historia e alfabeteve të mëpasme të shqipes lidhet ngushtë me ndikimin fetar te shqiptarët. Shkrimtarët nga viset veriore përdornin alfabetin latin nën ndikimin e Kishës Katolike, ndërsa ata nga viset jugore përdornin alfabetin grek nga ndikimi i Kishës Ortodokse; të tjerë përdorën alfabetin arab (Elifbaja shqipe) nga ndikimi i fesë islame. Përgjatë viteve 1750-1850 pati përpjekje për thurjen e një alfabeti origjinal shqiptar. Alfabeti i tanishëm është njëri nga dy variantet që u miratuan në Kongresin e Manastirit, mbajtur nga intelektualët shqiptarë në vitin 1908.

 Alfabete të përdorura në letërsinë e hershme 

E para referencë ndaj shkronjave latine ka qenë në një dorëshkrim mesjetar në latinisht të vitit 1332. Ndërsa pretendimi për zbulimin e parë të gjuhës arbërore është një dorëshkrim i Teodor Shkodranit i vitit 1210, me gjasë i shkruar me alfabet latin. 

Dokumenti i parë i gjuhës shqipe i gjetur me siguri është Formula e Pagëzimit, e shkruar më 1462 nga Pal Engjëlli me alfabet latin. Ajo përbën një fjali të shkurtër që mund të përdorej nga të afërmit në prag të vdekjes, të cilët e kishin të pamundur të shkonin në kishë.

Pesë shkrimtarët shqiptarë të shekujve XVI-XVII (Buzuku, Matrënga, Budi, Bardhi e Bogdani), që përbëjnë bërthamën e letrave shqipe, shkruan të gjithë me alfabet latin. Ky alfabet u mbajt nga shkrimtarët në viset veriore shqiptare deri në fillim të shekullit XX dhe është i njohur përgjithësisht me emrin Alfabeti i Shkodranishtes së vjetër, që nga Doktrina e Bogdanit e deri te botimet e shtypshkronjës "Zoja e Papërlyeme" që nisën më 1870 në Shkodër. 

Intelektuali grek Anastas Milo, në një fjalim të tij në Akademinë e Berlinit (rreth vitit 1702) përmend një alfabet shqiptar të thurur "rishtazi" nga Kozma Qiprioti, peshkop i Durrësit. Pandehet se ky alfabet shërbeu më pas për Ungjillin e Elbasanit. Anastasi e quante Kozmain "Kadmi i Shqipërisë".Minaoglou Charalampos, "Anastasios Michael and the Speech about Hellenism", Athens, 2013, p. 37 and note 90 në gjuhën greke.

 Bashkëtingëlloret 
+ Bashkëtingëlloret e gjuhës shqipe B  C  Ç  D  Dh  F  G  Gj  H  J  K  L  Ll  M  N  Nj  P  Q  R  Rr  S  Sh  T  Th  V  X  Xh  Z  Zh 

Bashkëtingëlloret klasifikohen
 a) Sipas vendit të formimit:
– buzore: p, b, m, f, v
– dhëmbore: t, d, th, dh, ll
– alveolare: c, x, n, s, z, l, rr, r
– paraqiellzore: ç, xh, sh, zh
– qiellzore: q, gj, nj, j
– prapaqiellzore: k, g, h
 b) Sipas pranisë ose mungesës së zërit dhe zhurmave, ndahen në:
– të zëshme: d, z, zh, x, xh, g, gj, dh, v, b, m, n, nj, j, l, ll, r, rr
– të pazëshme: t, s, sh, c, ç, q, k, th, f, p, h

 Zanoret 
+ Zanoret  A  E  Ë  I  O  U  Y 

Zanoret klasifikohen
 a) Sipas vendit të ngritjes së gjuhës drejt qiellzës, ndahen në:
– të përparme: i, y, e
– qendrore: ë, a
– të prapme: u, o
 b) Sipas shkallës së ngritjes së gjuhës drejt qiellzës, ndahen në:
– të hapura: a
– gjysmë të mbyllura: ë, e, o
– të mbyllura: i, y, u
 c) Sipas pjesëmarrjes ose jo të buzëve në formimin e tyre, ndahen në:
– të buzërzuara: y, u, o
– jo të buzërzuara: i, ë, a, e

 Shih edhe 
 Letërsia shqipe me alfabet arab
 Alfabetet e hershme shqipe
 Krijimi i alfabetit shqip
 Alfabeti

 Referime 



Kategoria:Alfabete latine
Kategoria:Shkrime të shqipes
Kategoria:Gjuha shqipe