Pelé

Edson Arantes do Nascimento, KBE, (lindi më 23 tetor të vitit 1940 në Três Corações, Brazil - vdiq më 29 dhjetor 2022), i njohur si Pelé, është ish fubollist brazilian, i vlerësuar nga shumica si futbollisti më i mirë i të gjitha kohërave. Ka fituar titullin "Atleti i Shekullit" nga Komiteti Olimpik Ndërkombëtarë.

Në Brazil llogaritet si hero kombëtar, i njohur nga arritjet dhe kontributet në futboll, u shpall ambasador zyrtar botëror i FIFA-s dhe thesar kombëtar nga qeveria braziliane. Gjithashtu është i njohur për reagimet e tija për të ndihmuar ndryshimin e politikave për të varfërit (shenimin e golit të 1 000-të ua dedikoi fëmijëve të varfër brazilian). Gjatë karierës u bë i njohur si "Mbreti i Futbollit" (O Rei do Futebol), "Mbreti Pelé" (O Rei Pelé) ose thjesht ti "Mbreti" (O Rei).

Talenti i tij u njoh nga futbollisti Waldemar de Brito, i cili u angazhua që Pelé të luante për Santos Futebol Clube që në moshën 15 vjeçare dhe në moshën 16 vjeçare u angazhua për kombëtaren braziliane, kurse në moshën 17 vjeçare fitoi Kampionatin e parë Botërorë në futboll. Përkundër ofertave të shumta nga klubet futbollistike evropiane, kushtet e atëhershme ekonomike dhe rregullativat futbollistike braziliane mundësuan që të përfitonte Santos FC ku u angazhua për gati dy dekada, deri në vitin 1974. Pelé luajti si një sulmues i brendshëm e më vonë u njoh si lojtar udhëheqës, rregullues i lojës.

Është golashenuesi numër një i të gjitha kohërave i kombëtares braziliane të futbollit dhe i vetmi futbollist fitues i tre kupave botërore. Në vitn 1962 ishte pjesë e ekipit brazilian, por për shkak të një lëndimi në ndeshjen e dytë nuk mundi të vahzdojë ndeshjet e mëtejme të kupës. Zyrtarisht në nëntor të vitit 2007 FIFA shpalli se do ta dekorojë me medaljon të artë të kampionatit botërorë të vitit 1962 edhe përkundër mos pjesmarrjes së tij në finale duke e bërë lojtar të vetëm me tre medalje të arta të kampionateve botërore.

 Jeta e hershme 
Pelé lindi në Três Corações, Brazil, ishte i biri i futbollistit të Fluminenzes, Dondinho (João Ramos do Nascimento) dhe Maria Celeste Arantes.Robert L. Fish; Pelé (1977). My Life and The Beautiful Game: The Autobiography of Pelé, Chapter 2. Doubleday & Company, Inc., Garden City, New York. ISBN 0-385-12185-7 U emërua sipas zbuluesit amerikan Thomas Edison,Anibal Massaini Neto (Director/Producer), (2004). Pelé Eterno [Documentary film]. Brazil: Anima Producoes Audiovisuais Ltda. International: Universal Studios Home Video., por më shumë i pëlqen të e thirrin Edison.  Fillimisht fitoi llagapin Dico, nga familja e tij. Llagapin "Pelé" e mori gjatë ditëve shkollore kur gabimisht shqiptoi emrin e portierit të skuadrës Vasco da Gama, Bilé, duke e quajtur "Pilé". Fillimisht e urrente këtë llagap, kështu që u largua nga shkolla për shkak të sulmit ndaj shokëve të klasës për thirrjen e tij me atë llagap,, por sa më shumë që ankohej aq më shumë e thirrnin. Në autobiografinë e tij, Pelé thotë se nuk kishte idenë se çfar domethënie kishte llagapi, as edhe shokët e tij nuk e dinin. Edhe pse fjala rrodhi nga emri Bilé dhe pa asnjë kuptim në spanjollisht, në irlandisht fjala peile që shqiptohet njejtë, don të thotë futboll.

Duke u rritur në varfëri në Bauru, São Paulo, Pelé fitonte para shtesë duke pastruar këpucë në Klubin e Atletikës Bauru në ditët e ndeshjes. Mendonte të luante me babanë e tijë kariera e të cilit në klubin Atlético Mineiro përfundoi herët për shkakë të lëndimit në gju, kështu nuk mund t'i ofronte futboll të vërtetë kështu që Pèle zakonisht luante me një top të krijuar nga letrat të shtrënguara me lidhës ose me greipfruit.

Në vitin 1954 disa antarë të ekipit Ameriquinha duke u përfshirë dhe Pelé u ftuan t'i bashkangjiten ekipit Baquinho që udhëheqej nga lojtari ndërkombëtarë brazilian Waldemar de Brito, i cili luajti në vitin 1934 në Kampionatin Botëror të Futbollit në Itali. 

Në vitet e tija të 15-ta iu bashkangjit ekipit brazilian Santos FC për të rinj, kurse pas një sezoni kaloi në ekipin për të rritur.

 Karriera 

 Karriera në klube 

 Çmimet 
 Me klube 
 , Santos (garimet zyrtare)
 Campeonato Paulista: 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969 dhe 1973The 1973 Paulista was held jointly with Portuguesa.
 Torneio Rio-São Paulo: 1959, 1963 dhe 1964The 1964 Torneio Rio-São Paulo was held jointly with Botafogo.
 Torneio Roberto Gomes Pedrosa (Taça de Prata): 1968
 Taça Brasil: 1961, 1962, 1963, 1964 dhe 1965
 Copa Libertadores: 1962 dhe 1963
 Kupa Ndërkombëtare: 1962 dhe 1963
 South-American Recopa: 1968
  New York Cosmos
 NASL kampionë: 1977

 Me kombëtaren 

 FIFA Kampionati Botërorë: 1958, 1962, 1970
 Roca Cup: 1957, 1963

Të 32 trofetë ekipore sëbashku me Vítor Baían janë futbollistët më me shumë trofe në karierën e tyre.

 Statistikat 
 Rekodet në golashenim dhe ndeshje 

KlubiSezoniGarimet vendore në ligëLiga vendoreSub-total Kupa vendoreGarimet ndërkombëtare ekiporeZyrtarishtGjithësejNdeshjet miqësore nuk janë numëruar në statistikat zyrtare, kështu do të dukeshin statistikat pas llogaritjes edhe të ndeshjeve miqësore.Gjithësej përfshirëmiqësoretSPSTë gjitha statistikat e lidhura me golat e shenuar nga Pelé janë marrë golat e shenuar mes viteve 1957 dhe 1974 në SPS, RSPS, dhe Campeonato Brasileiro, të dhënat jan marrë nga http://soccer-europe.com/Biographies/Pele.html. Soccer Europe compiled this list from http://www.rsssf.com (The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation). For a full list of Pelé's goals see http://pele.m-qp-m.us/english/pele_statistics.shtml.RSPST. de PrataCamp. Brasil.T. BrasilCopa LibertadoresKupa NdërkombëtareNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaSantos19560*0*      0*0*      2*2*Pelé's first two matches for Santos are assumed here to be friendlies. No record of them exists in any of the tournaments listed at rsssf.com.2*2*195714+15*19+17*In 1957 the São Paulo championship was split into two halves, Série Azul and Série Branca. In the first half Pelé scored 19 goals in 14 games, and then in Série Azul he scored 17 goals in 15 games. See http://paginas.terra.com.br/esporte/rsssfbrasil/tables/sp1957.htm 95    38*41*      29*16*67*57*1958385888    4666      14*14*60*80*1959324576    39514*2*    40*47*83*100*1960303330    333300000034*26*67*59*1961264778    33555*7000036*48*74*110*1962263700    26375*2*4*4*2513*14*50*62*19631922814    27364*84*5*121616*52*67*1964213443    25376*70*0*0016*13*47*57*1965304975    37544*2*7*80018*33*66*97*196614130*0*    14*13*5*2*000019*16*38*31*19671817  14*9*  32*26*00000032*26*65*56*19682117  17*11*  38*28*00000038*28*73*55*19692526  12*12*  37*38*  000037*38*61*57*1970157  13*4*  28*11*  000028*11*54*47*1971198    211409  000040972*29*1972209    1653614  0000361474*50*19731911    30194930  0000493066*52*1974101    1792710  0000271049*19*Gjithësej412470534956*36*8434605*589*33301517Totalised statistics relating to Pelé's record between 1957 and 1974 in the Taça de Prata, Taça Brasil and Copa Libertadores are taken from http://soccer-europe.com/Biographies/Pele.html. Soccer Europe compiled this list from http://www.rsssf.com (The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation), but do not give a season-by-season breakdown. For a full list of Pelé's goals see http://pele.m-qp-m.us/english/pele_statistics.shtml. 3765664311201087

 Kutiat e hijëzuara paraqesin se garimet e rëndësishme nuk janë zhvilluar në atë vit.
 * Paraqet se ky numër është marrë nga tv dhënat në rsssf.com dhe this list.

KlubiSezoniNASLTjeraGjithësejNdeshjeGolaNdeshjeGolaNdeshjeGolaNY Cosmos19759514*10*23*15*1976241518*11*42*26*1977311711*6*42*23*Gjithësej643743*27*107*64*

 Pas futbollit 
250px|thumb|right|Pelé, djathtas, me presidentin brazilian Luiz Inácio Lula da Silva, majtas, dhe zonja e parë Marisa, 13 korrik, 2004.

 Filmografia 

 Os Estranhos (1969) (TV seri)
 O Barão Otelo no Barato dos Bilhões (1971)
 A Marcha (1973)
 Os Trombadinhas (1978)
 Escape to Victory (1981)
 A Minor Miracle (1983)
 Pedro Mico (1985)
 Os Trapalhões e o Rei do Futebol (1986)
 Hotshot (1987)
 Solidão, Uma Linda História de Amor (1990)
 Mike Bassett: England Manager (2001)
 ESPN SportsCentury (2004)
 Pelé Eterno (2004) - dokumetarë mbi karrierën e Pelès

 Shih edhe 
 Loja e bukur

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 National Soccer Hall of Fame - Pele
 BBC 2006 Vote World-Cup Greatest
 Video History of Pelé  (from LikeTelevision) -

Kategoria:Lindje 1940
Kategoria:Vdekje 2022
Kategoria:Futbollistë brazilianë
Kategoria:Futbollistë në kombëtaren braziliane
Kategoria:Fubollistë në Bauru AC
Kategoria:Futbollistë në Santos FC
Kategoria:Futbollistë në New York Cosmos
Kategoria:Futbollistë në Campeonato Brasileiro Série A
Kategoria:Futbollistë në 1958 FIFA Kupën e Botës
Kategoria:Futbollistë në 1962 FIFA Kupën e Botës
Kategoria:Futbollistë në 1966 FIFA Kupën e Botës
Kategoria:Futbollistë në 1970 FIFA Kupën e Botës
Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës