Festivali i 11-të i Këngës në RTSH

Festivali i 11-të i Këngës në RTSH u zhvillua më 22 dhe 25 Dhjetor të vitit 1972 në Tiranë. Festivali shënoi një ngjarje të bukur artistike, duke përfshirë ndryshimin që po kërkohej në të gjithë elementët e kulturës dhe artit në Shqipëri, që nga liberalizmi në veshje dhe deri në pamjen e jashtme.  Ky festival u dënua nga diktatori Hoxha si një festival që përhapte kulturën borgjeze (dicka e shpallur në kundërshtim me parimet shtetërore) perëndimore dhe shumë nga organizatorët dhe pjesëmarrësit u dënuan me burgime të gjata. 

 Programi i Festivalit 
Festivali i 11-ë u zhvillua në tri netë 22, 23 dhe 24 dhjetor 1972. Regjisor i festivalit ishte Mihal Luarasi. Prezantues ishin Edi Luarasi dhe Bujar Kapexhiu. Këngë fituese u zgjodh “Kur vjen pranvera” kënduar nga Tonin Tërshana. Këngëtarët që kënduan në Festivalin e 11 të Këngës në RTSH ishin:
 Zija Saraçi - Me këngën "Sonte u takoj të Gjithëve"
 Bashkim Alibali
 Dorian Nini
 Ema Qazimi
 Françesk Radi
 Iliriana Çarçani
 Hilmi Hoxha
 Justina Aliaj
 Lefter Agora
 Liljana Kondakçi
 Lindita Sota (Theodhori) 
 Petrit Dobjani
 Suzana Qatipi
 Sherif Merdani - këndoi këngën "Duart e tua"
 Shkëlqim Pashollari
 Tonin Tërshana - këndoi këngën fituese "Kur vjen pranvera"
 Valentina Gjoni
 Vaçe Zela - këndoi këngën "Natën vonë"
Kompleksi i Elbasanit këndoi kengen "Rruga e Dibres"

Juria e kryeqytetit ishte ajo që përmbysi rezultatin e votimit, në përfundim të natës finale, duke i dhënë çmimin fitues këngës "Kur vjen pranvera". Në dimrin komunist të viteve '72 besohej për një "pranverë" në jetën e shoqërise shqiptare. Nuk është aspak e rastit përse fitoi kjo kënge: anëtarë të jurisë së kryeqytetit ishin studentet e vitit të fundit të inxhinierisë elektrike. Në këtë festival këngët u kënduan vetëm nga një kengëtar, nuk u përsëritën. Gjithashtu u dha vetëm një çmim i parë, nje i dytë dhe një i tretë.

Përmbledhjet, këngët pjesëmarrëse të secilës natë, fituesit, deri në festivalin e 30-të, këtu e kudo që t'i lexoni, janë hedhur nga Jozef Zamputti që i ka të regjistruara direkt nga festivaletShënim i autorit i cili kontribuoi me artikujt për Festivalet e këngës ne RTSH, në Wikipedia-n shqip dhe këto të dhëna janë direkt nga Fletorja e tij e Shënimeve për këto Festivale. Njëlloj janë rregjistruar nga Jozef Zamputti koncertet "Kur vjen pranvera".

 Këngët pjesëmarrëse 
Ishte festivali i parë ku këngët nuk u përsëriten dhe këngëtaret interpretonin vetëm një këngë duke marrë shembull nga festivali i Sanremos që, pikërisht në shkurt të atij viti (24-26.2.1972), filloi të mos i përsëriste këngët me interpretues të tjerë (vetëm Festivali i 1-rë, i 2-të dhe i 6-të i Sanremos kanë pasur nga një interpretues për këngët si dhe të gjithë festivalet që vijnë pas këtij viti 1972).

Por, mbas kritikave ndaj Festivalit të 11-të, festivalet tona do të ktheheshin prapë në këngët me dy interpretë të ndryshëm deri në Festivalin e 24-t (1985) kur, përfundimisht, këngët nuk do të përsëriteshin më. 

Meqë këngët nuk përsëriteshin, 20 këngët pjesëmarrëse u kënduan të gjitha natën e parë, që u nda në dy pjesë. Orkestra nën drejtimin e Gasper Çurçisë kishte më shumë tingëllim frymor e ritmik. Eshte ky festival ku merr pjese per here te pare nje kompleks modern: Kompleksi i Elbasanit me kengetar Sherif Merdanin, qe interpretoi kengen "Rruga e Dibres". Tematika e këngëve ishte për rininë, dashurinë, miqësite rinore, bile edhe për problemet botërore (kënga "Kur dëgjojme zëra nga bota" ). Meqë këngët nuk përsëriteshin, ato ishin më të gjata në ekzekutim, sidomos me intervalet orkestrale. Gjithashtu në spektakël, për herë të parë, kishte edhe të ftuar; ndër ta Abdulla Grimci, drejtuesi artistik i Festivalit të parë. Në këtë festival fillojne karrierën e tyre këngëtaret Lindita Sota (Theodhori) e Suzana Qatipi. Fillojnë karrierën e tyre kompozitorët Josif Minga, Aleksandër Peçi, Enver Shëngjergji.   

Midis këtyre festivaleve ky është festivali i vetëm ku u dhanë vetëm një çmim i parë, një i dytë dhe një i tretë (edhe kjo gjë nën shembullin e festivalit të Sanremos). Por që nga Festivali i 12-ë do të kthehet prapë në çmimet e përhershme: një çmim i parë, dy çmime të dyta, tre çmime të tretë (me përjashtime të vogla), deri në Festivalin e 29-ë siç vazhdon edhe sot: një i parë, një i dytë, një i tretë. Natën finale, gjatë votimit të fundit, merreshin në fillim votat e jurive të qyteteve të ndryshme dhe në vend të parë ishte "Udhët janë të bukura" ("Kafe Flora"), por juria e fundit e Tiranës e përmbysi rezultatin duke nxjerrë në vend të parë këngën "Kur vjen pranvera". Tonin Tershana qe interpretoi mjeshterisht këtë këngë e ka fitoren e tretë.  

Është festivali i vetëm i atyre viteve ku votonin juritë e gjithë qyteteve kryesore.   

 Nata e parë - 22.12.1972 
+PJESA E PARËRadha e 
prezantimitTitulli i këngësMuzika     Teksti    Interpretuesi1Sonte u takoj të gjithëve     Josif MingaShaban MuratiZija Saraçi2Në ekranin e televizoritAgron Xhunga     Ibrahim GaniJustina Aliaj3Dhoma 23Flamur ShehuBetim MuçoShkëlqim Pashollari4Shoqja më e mirëÇesk ZadejaPetraq Qafëzezi    Dorian Nini5Një kujtim nga detiVasil ÇuniSadik BejkoLefter Agora6Cila stinë të pëlqenGëzim LaroIlirian MeziniValentina Gjoni7Kur vjen pranveraPjetër GaciFatos ArapiTonin Tërshana8PërshëndetjeAvni MulaTonin MilotiPetrit Dobjani9Rruga e DibrësAlfons BalliçiAgim ShehuKompleksi i Elbasanit10Kush më njeh muaAgim ProdaniDritëro AgolliEma Qazimi
+PJESA E DYTËRadha e
prezantimitTitulli i këngësMuzika    Teksti       Interpretuesi1Kur dëgjojmë zëra nga botaFrançesk RadiSadik BejkoFrançesk Radi2Vajza e qelqeveTasim HoshafiHilmi Hoxha3Nuk them se s'të kujtojFerdinand DedaLirim DedaFatbardha Rakipi4Mozaik tingujsh, mozaik ngjyrash   Aleksandër PeçiNatasha LakoLiliana Kondakçi5Vajzat dhe kompozitoriAleksandër LaloRoland GjozaSuzana Qatipi6Mbrëmja e funditEnver Shëngjergji   Enver Shëngjergji  Bashkim Alibali7Një degë e gjelbërKujtim LaroSadik BejkoIliriana Çarçani8Natën vonëTish DaijaLlazar SiliqiVaçe Zela9Duart e tuaKastriot GjiniAgim ShehuSherif Merdani10Udhët janë të bukuraAgim KrajkaAgim ShehuLindita Sota
. 

 Nata e dytë - 23.12.1972 
U përsëritën po këto 20 këngë.

 Nata finale - 24.12.1972 
Dolën 10 këngë sipas radhës së mëposhtme:

 Sonte u takoj të gjithëve
 Shoqja më e mirë
 Mozaik tingujsh, mozaik ngjyrash
 Mbrëmja e fundit
 Kur vjen pranvera
 Natën vone
 Një degë e gjelbër
 Duart e tua
 Kush më njeh mua
 Udhët janë të bukura

 Çmimet 

 Çmimi i parë 

 Kur vjen pranvera - muzika Pjetër Gaci, teksti Fatos Arapi

 Çmimi i dytë 

 Udhët janë të bukura - muzika Agim Krajka, teksti Agim Shehu

 Çmimi i tretë 

 Kush më njeh mua - muzika Agim Prodani, teksti Dritëro Agolli

 Reagimet politike 
Festivali i 11 shënoi një nga të paktat raste të shprehjes së lirisë artistike gjatë regjimit komunit, e cila u prit me kundërshti të mëdha politike, përndjekje e internime të artistëve dhe drejtuesve artistikë të festivalit. Ky festival do të shënonte kulminacionin e përpjekjeve për të thyer rregullat e ngurta të Realizmit Socialist në muzikë dhe kulturë.

Shumica e pjesëmarrësve të këtij festivali u internuan ose u burgosën, ndërkohë që shumë të tjerë u pushuan nga puna. Prezantuesja Edi Luarasi pësoi një kalvar të tërë vuajtjesh, ndërsa bashkëshorti i saj Mihallaq Luarasi, i cili ishte njeri i spikatur i artit të asaj kohe, u burgos pas akuzave politike kundër artit të tij. 

Në shtypin e kohës filloi një valë artikujsh kundër imitimeve moderniste dhe më në fund Plenumi i katërt i Komitetit Qendror të PPSH në vitin 1973 zyrtarizoi censurën, si reagim mbi modernizmin e festivalit. Censura do të pasohej me një goditje të madhe kundrejt artit dhe kulturës dhe më pas do të përfshinte edhe aspektet e tjera të jetës.

Në atë plenum u goditën rëndë zhvillimet e reja të letërsisë, dramës, muzikës, pikturës etj, ku në mënyrë të veçantë u bënë ndëshkime për Fadil Paçramin e Todi Lubonjën. Vetë diktatori Enver Hoxha mbajti një fjalim ku theksoi se shfaqjet e huaja, liberale, borgjeze kishin përfshirë çdo shtëpi komunisti dhe duheshin marrë masa që kjo të ndalohej.

Mbas Pleniumit të 4-t jo vetëm që u ndaluan të gjitha këngët e këtij festivali, por edhe nuk u lejuan të këndojnë më Justina Aliaj, kantautori Françesk Radi, Dorian Nini etj. 

 Lidhje të jashtme 

 Referime 
Kategoria:1972 në Shqipëri
Kategoria:Festivale në Tiranë
Kategoria:Festivali i Këngës në TVSH

Kategoria:Krime gjatë komunizmit në Shqipëri