Grenlanda

Grenlanda (; Danisht : Grønland) - "Vend i Gjelbërt" është një krahinë vetqeverisëse e Mbretërisë së Danimarkës, e cila gjendet ndërmjet Oqeanit Arktik dhe atij Atlantik, në lindje të Arkipelagut Arktik Kanadez. Megjithëse nga pikëpamja fiziko-gjeografike i përket kontinentit të Amerikës së Veriut, historikisht dhe kulturalisht Grenlanda ka lidhje më të ngushta me Europën prej të shkuarës së saj kur ka qenë e kolonizuar nga Norvegjia dhe Danimarka, por edhe prej lidhjeve të ngushta me fqinjin ishullor të saj, Islandën.

Grenlanda është ishulli më i madh në botë. Tre të katërtat e sipërfaqes së saj janë të mbuluara nga shtresa akulli të përhershme. Me një popullsi prej 56,609 banorësh në vitin 2023, është territori me popullsinë më pak të dendur në botë. Një e treta e popullsisë jeton në kryeqytetin e vendit Nuuk. Shumica e popullsisë së saj përbëhet nga kombësia Inuit, paraardhësit e të cilëve u zhvendosën në shekullin e XIII-të nga tokat e brendshme të Kanadasë drejt ishullit.

 Historia 

 Gjeografia 

Grenlanda është një ishull me një sipërfaqe prej 2.166.086 km² nga e cila 1.755.637 km² (81%) është e mbuluar me akull. Bregdeti ka një gjatësi prej 39.330 km, që është gati sa gjatësia e Ekuatorit.

Pesha e mbulesës së akullt në brendësi të ishullit ka krijuar kanjonin rreth 300 m nën nivelin e detit.DK Atlas, 2001. Të gjitha vendbanimet janë përgjat bregdetit i cili nuk është i mbuluar me akull. Më së shumti banorë jetojnë në brgdetin perëndimor. Territori në verilindje, i cili përfshin pjesët e Grenlandës Veriore dhe Lindore, nuk është pjesë e asnjë njësie administrative, porse është vend ku gjindet parku më i madh kombëtar në botë.

Në pjesën qendrore të Grenlandës , e cila është e mbuluar me akull, gjinden më së paku katër stacione hulumtuese shkencore dhe kampe. Radiostacioni Jørgen Brøndlund Fjord deri në vitin 1950 ka qenë radiostacioni më verior në botë.

Toka e Perit, gadishulli në pjesën veriore të Grenlandës, nuk është e mbuluar me akull për shkak se ajri është shumë i thatë për tu formuar mbulesa e borës. Nëse e tërë mbulesa e akullit të shkrihet, niveli i detit mbarëbotëror do të rritej me 7 m dhe Grenlanda do të shëndrrohej në arqipelag.Greenland Melt May Swamp LA, Other Cities, Study Says

 Demografia 
Konsiderohet se banorët e parë kanë qenë vikingët, pas shekullit XVI në bregdetin e Grenlandës  kanë jetuar eskimezët, të cilët janë marrë me peshkim. Në shekullin XVIII fillojë kolonizimi i danezëve dhe në vitin 1953,  Grenlanda bëhet pjesë përbërëse e Danimarkës.
djathtas|parapamje|158x158px|Grenlanda nga sateliti

 Shënime 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 


Kategoria:Vartësi daneze
Kategoria:Territoret e varura në Amerikën e Veriut
Kategoria:Koloni të shuara norvegjeze
Kategoria:Territoret inuit
Kategoria:Vende ishullore
Kategoria:Anëtarë të Këshillit Nordik
Kategoria:Shtete nordike
Kategoria:Rajonet e Arktikut
Kategoria:Territore të veçanta të Bashkimit Evropian
Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1979