Sali Njazi Dede

Sali Njazi Dede Baba (Starje, 1876 - Tiranë, 28 nëntor 1941) ka qenë kryegjysh (dedebaba) i Bektashizmit.

 Biografia 
U lind në Starje të Kolonjës më 1876, i biri i Dervish Cufes, por u rrit në Stamboll ku familja e tij qe zhvendosur në vogëli të tij për një jetesë më të mirë. 

Arsimimin bektashi e mori në shtëpinë e mjeshtrit (, eufemizëm për teqenë e Haxhi Bektash Veliut) in Hacıbektaşköy në Anadollin Qendror. Më 1897 u bë myhib i Fejzi Dedejt nga Maricaj, më 1899 u bë myxhyret dhe më 1908 u bë babà. Më tej u dërgua në Shqipëri që të zgjidhte një konflikt mes dedesë dhe familjes Çelebiu, si dhe të mblidhte fonde. 

Me t'u kthyer edhe njëherë në teqenë e Haxhi Bektash Veliut në Anadoll, iu dha dora për t'u bërë dedè. Me kalimin në ahiret të Haxhi Fejzi Dedejt më 1916, u emërua dede baba (kryegjysh). Si i tillë dhe si prijës shpirtëror i pir evi-së gëzoi mjaft autoritet dhe nam në bashkësitë bektashie në Shqipëri, Anadoll, Irak dhe Egjipt. Më 1925 tarikati bektashi u ndalua në Turqinë e udhëhequr nga Mustafa Qemal Ataturku dhe teqetë iu mbyllën që të gjitha, me ligj. parapamje|majtas|Tyrbe afer Ahmet Myftar Dede

Kongresi i 3-të i bektashinjve që u mbajt në teqenë e Turanit më 1929, drejtuar nga Baba Zylfua i Melçanit, bektashinjtë vendosën që kryegjyshatën (Dedebaballëku) ta vendosnin në Tiranë, Shqipëri. Meqë asnjë nga baballarët e Shqipërisë Jugore nuk qenë të gatshëm të linin teqetë e tyre për t'u zhvendosur në Tiranë, vendosën të thërrisnin nga Turqia Sali Njazi Dedebabanë për të qenë kryetar i bektashinjve. Salih Njaziu mbërriti në Shqipëri nga fundi i 1929, duke zbarkuar në Sarandë, qëndroi cazë me Baba Selim Ruhiun dhe më pas u vendos në teqenë e Melçanit, e cila qe edhe e para seli qendrore faktike e bektashinjve në Shqipëri. 

Megjithëse figurë shumë e shquar në Turqi, Sali Njaziu i dha shumë shtysa jetës fetare të bektashinjve në Shqipëri. Ai prezantoi shartet e rëndësishme fetare që kryheshin nëpër teqetë e zëshme të Haxhibektashkëjit, Dimetokës, Qerbelasë dhe më pas në Merdivenkëjit në Stamboll. Sharte në të cilat dervishët theksonin zotimin e tyre të beqarisë, por nuk u shoqëruan nga shumësia e besimtarëve meqë ishte më i shtrënguar se me ç'ishin mësuar dervishët shqiptarë. 

Selia e re e bektashinjve u përfundua më 1941 në rrethinat e Tiranës nën prijësinë e tij, gjatë pushtimit italian. 

Më 28 nëntor 1941 Sali Njazi Dedebabai dhe dervish Aziz Levani ranë pre e një komploti dhe thuhet se u vranë nga qarqet fashiste. Detajet e vrasjes së tyre nuk u zbardhën kurrë. Pandehet se u vranë dhe teqeja e tyre u plaçkit si pjesë e një fushate terrori dhe shtypjeje nga pushtuesit italianë që synonte të vinte përposhtë Lëvizjen Çlirimtare. Burimet italiane pandehnin se qe vrarë nga plaçkitës të rëndomtë. 

Sipas dëshmisë personale të Tanush Kasos, mëngjesin e ditës kur ndodhi ngjarja, kishte terhequr nga banka një shumë të hollash për meremetimin e teqesë. Vite më vonë me pohimin e një familjari të njërit prej dy grabitësve, grabitësit kishin qenë Shemsi Totozani dhe Bilbil Klosi - vrasjen e kreu Totozani.Kaso, Tanush (2011), Ja kush e vrau Kryegjyshin Bektashian Sali Njazi Dede, Almanak nr. 1, Tiranë: Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit. fq. 185-191. 

Një figurë e lartë e bektashizmit në Shqipëri dhe në botë. Albapost, në ciklin e figurave të shquara për vitin 2001, ka emërtuar në emisionin e pullave Sali Njazi Dedein.

 Lidhje të jashtme 
 Sali Njazi Dede Baba (Kryegjyshata Botërore Bektashiane)

 Referime 

Kategoria:Lindje 1876
Kategoria:Vdekje 1941
Kategoria:Njerëz nga Kolonja
Kategoria:Baba bektashi
Kategoria:Shqiptarë të ekzekutuar
Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Janinës