Kaledonia e Re

Kaledonia e ReNjihej më parë zyrtarisht si "Treva i Kaledonisë së Re dhe Vartësive" (frëngjisht: Territoire de la Nouvelle-Calédonie et dépendances), pastaj thjesht si "Treva e Kaledonisë së Re" (frëngjisht: Territoire de la Nouvelle-Calédonie), emri i plotë zyrtar në frëngjisht tani është vetëm Nouvelle-Calédonie (Ligji Organik i 19 marsit 1999, neni 222 IV — shih burimin zyrtar ). Duhet vënë re se gjykatat franceze shpesh vazhdojnë ta përdorin emrin Territoire de la Nouvelle-Calédonie. (frëngjisht: zyrtarisht: Nouvelle-Calédonie; bisedore: (la) Calédonie; nofka të përhapura: (la) Kanaky, (le) Caillou) është "bashkësi sui generis" (në praktikë një trevë e jashtme e Francës), e përbërë nga një ujdhesë kryesore, Grande Terre, Ishujt e Besnikërisë dhe disa ishuj të vegjël. Ndodhet në rajonin e Melanezisë në jugperëndim të Paqësorit. Me sipërfaqe sa gjysma e Tajvanit, Kaledonia e Re përbëhet prej 18.575,5 kilometra katrorë. Sipas vlerësimeve zyrtare, popullsia në janar 2008 numëronte 244,600 banorë. Kryeqyteti dhe qendra më e madhe e trevës është Nouméa. Valuta është Franku Paqësor (CFP).
parapamje|Shkëmbinjtë koralorë të Kaledonisë së Re nga ISS, 9 shtator 2020
Kaledonia e Re ka një sipërfaqe prej 18,575 km2 e ndarë në tre krahina . Provincat Veriore dhe Jugore janë në mëmëdheun e Kaledonisë së Re, ndërsa Provinca e Ishujve të Besnikërisë është një seri prej tre ishujsh në brigjet lindore të kontinentit. Popullsia e Kaledonisë së Re prej 271,407 banorësh (regjistrimi i tetorit 2019)  është me origjinë të ndryshme dhe ndryshon sipas gjeografisë; në provincat e veriut dhe të ishujve të Besnikërisë, popullsia indigjene e Kanakëve mbizotëron, ndërsa provinca e pasur Jugore përmban popullsi të konsiderueshme me origjinë evropiane ( Caldoches dhe metropolitanë francezë ), kanakë dhe polinezianë (kryesisht Wallisian ), si dhe grupe më të vogla të Azisë Juglindore . Pied-Noir dhe trashëgimia e Afrikës së Veriut . Kryeqyteti i Kaledonisë së Re është Nouméa .  

 Klima 
Klima është tropikale, me një sezon të nxehtë dhe të lagësht nga nëntori deri në mars me temperatura midis ,   dhe një sezon më i freskët dhe i thatë nga qershori në gusht me temperatura midis 20 and 23 °C (68 dhe 73 °F),  të lidhura nga dy interstiksione të shkurtra.  Klima tropikale është e moderuar fuqishëm nga ndikimi oqeanik dhe erërat tregtare që zbutin lagështinë, e cila mund të jetë afër 80%.  Temperatura mesatare vjetore është 23 gradë °C, me ekstremet historike 2.3 and 39.1 °C (36.1 dhe 102.4 °F) . 

 Grupet etnike 
Në regjistrimin e vitit 2019,  41.2% e popullsisë raportoi se i përkiste komunitetit Kanak (nga 39.1% në regjistrimin e vitit 2014  ) dhe 24.1% në komunitetin evropian ( Caldoche dhe Zoreille ) (në rënie nga 27.2% në regjistrimi i vitit 2014). Një tjetër 7.5% e popullsisë ose u vetëidentifikua si "kaledone" ose refuzoi të deklaronte një grup etnik (në rënie nga 9.9% në regjistrimin e vitit 2014). Shumica e njerëzve që vetë-identifikohen si "kaledonas" ose refuzojnë të deklarojnë një grup etnik mendohet se janë etnikisht evropianë. 

Komunitetet e tjera të vetë-raportuara ishin Wallisianët dhe Futunianët (8.3% e popullsisë së përgjithshme, nga 8.2% në regjistrimin e 2014), indonezianë që janë nga grupi etnik Javanez (1.4% e popullsisë totale, njësoj si në 2014),  Tahitianët (2,0% e popullsisë totale, nga 2,1% në regjistrimin e 2014), Ni-Vanuatu (0,9%, nga 1,0% në regjistrimin e 2014), Vietnamezët (0,8%, nga 0,9% në regjistrimi i vitit 2014), dhe aziatikë të tjerë (kryesisht kinezë etnikë ; 0.4% e popullsisë së përgjithshme, njësoj si në 2014).

Populli Kanak, pjesë e grupit etnik melanezian, është autokton në Kaledoninë e Re.  Organizimi i tyre shoqëror tradicionalisht bazohet në klane, të cilat identifikohen si klane "tokësore" ose "detare", në varësi të vendndodhjes së tyre origjinale dhe profesionit të paraardhësve të tyre.  Sipas regjistrimit të vitit 2019, Kanak përbën 95% të popullsisë në Provincën e Ishujve të Besnikërisë, 72% në Provincën Veriore dhe 29% në Provincën Jugore.  Kanakët priren të jenë me status më të ulët socio-ekonomik se sa evropianët dhe kolonët e tjerë.  

Evropianët u vendosën për herë të parë në Kaledoninë e Re kur Franca krijoi një koloni penale në arkipelag.  Pasi të burgosurit kishin përfunduar dënimet e tyre, atyre iu dha tokë për t'u vendosur.  Sipas regjistrimit të vitit 2014, nga 73,199 evropianë në Kaledoninë e Re, 30,484 kanë lindur aty, 36,975 kanë lindur në Francën Metropolitane, 488 kanë lindur në Polinezinë Franceze, 86 kanë lindur në Wallis dhe Futuna dhe 5,166 kanë lindur jashtë vendit.  Evropianët janë të ndarë në disa grupe. Kaldokët zakonisht përkufizohen si ata të lindur në Kaledoninë e Re, të cilët kanë lidhje stërgjyshore që shtrihen që nga kolonët e hershëm francezë.  Ata shpesh vendoseshin në zonat rurale të bregut perëndimor të Grande Terre, ku shumë vazhdojnë të kenë prona të mëdha bagëtish. 

 Ekonomia 
Kaledonia e Re ka një nga ekonomitë më të mëdha në Paqësorin Jugor, me një PBB prej 9.44 miliardë dollarë amerikanë në 2019.  GDP nominale për frymë ishte 34,780 dollarë amerikanë (me kursin e këmbimit të tregut) në 2019.  Është më e ulët se PBB nominal për frymë i Hawaiit, Australisë, Zelandës së Re dhe Guamit, por më e lartë se të gjitha vendet dhe territoret e tjera të pavarura dhe jo sovrane në Oqeani, megjithëse ka pabarazi të konsiderueshme në shpërndarjen e të ardhurave,  dhe gjatë. Mosbalancime strukturore të qëndrueshme midis Provincës Jugore dominuese ekonomikisht dhe Provincës Veriore më pak të zhvilluar dhe Ishujve Besnik.  Monedha në përdorim në Kaledoninë e Re është franga CFP, që nga maji 2020, e lidhur me euron me një normë prej 119,3 CFP në 1,00 euro.  Lëshohet nga Institut d'Émission d'Outre-Mer. 

Mbështetja financiare nga Franca është e konsiderueshme, duke përfaqësuar më shumë se 15% të PBB-së dhe kontribuon në shëndetin e ekonomisë.  Turizmi është i pazhvilluar, me 100,000 vizitorë në vit, krahasuar me 400,000 në Ishujt Kuk dhe 200,000 në Vanuatu .  Pjesa më e madhe e tokës është e papërshtatshme për bujqësi dhe ushqimi përbën rreth 20% të importeve.  Sipas FAOSTAT, Kaledonia e Re është një prodhues i rëndësishëm i: jamit (e 33-ta); taros (e 44-ta); dellit (të 50-ta); kokosit (52).   Zona ekskluzive ekonomike e Kaledonisë së Re mbulon 1,4 milionë km2 .  Sektori i ndërtimit përbën afërsisht 12% të PBB-së, duke punësuar 9.9% të popullsisë me rrogë në vitin 2010.  Prodhimi kufizohet kryesisht në aktivitete në shkallë të vogël si transformimi i produkteve ushqimore, tekstileve dhe plastikës. 

PBB (nominale) për frymë në 2019 (US$)


parapamje|Araucaria columnaris në Ishullin e Pishave

 Referime 

 Shiko dhe 

Kategoria:Territore franceze përtej detit
Kategoria:Kaledonia e Re