Astanaja

Astana (Kazakisht: Астана, Rusisht: Астана) është kryeqyteti i Kazakistanit. Me një popullsi prej 1,423,726 banorësh brenda kufijve të qytetit, është e dyta më e madhe në vend pas Almaty. Qyteti shtrihet në brigjet e lumit Ishim në veri të Kazakistanit. Ndodhet brenda Rajonit Akmola, por administrohet vetë. Fillimisht i themeluar si Aqmoly në vitin 1830, qyteti më vonë u riemërua Akmolinsk, Tselinograd dhe Aqmola përpara se të merrte emrin Astana në vitin 1998, që do të thotë "kryeqytet" në kazakisht. Në vitin 2019, qyteti përkohësisht mori emrin Nur-Sultan për nder të ish-presidentit Nursultan Nazarbayev, por u rikthye në emrin Astana në vitin 2022.

Historia e Astanës është shënuar nga një rritje e shpejtë, veçanërisht pasi u bë kryeqytet. Sot, Astana njihet për arkitekturën e saj futuriste, duke strehuar institucione kyçe qeveritare si Rezidenca Akorda, Parlamenti dhe Gjykata Supreme. Është bërë një qendër e rëndësishme për kulturën, arsimin dhe tregtinë në Kazakistan dhe Azinë Qendrore.

Qyteti është i njohur për monumentet e tij moderne, duke përfshirë Baiterek, i cili simbolizon pavarësinë e Kazakistanit, Qendrën e Argëtimit Khan Shatyr dhe Xhaminë Hazrat Sultan, një nga më të mëdhatë në Azinë Qendrore. Pallati i Paqes dhe Pajtimit, i projektuar për të pritur ngjarje kulturore dhe ndërfetare, thekson rolin e qytetit si një qendër për dialog dhe bashkëpunim. Në vitin 2021, Astana u njoh si një nga 10 destinacionet turistike prioritare të Kazakistanit. Vizitorët mund të eksplorojnë vende kulturore si Opera e Astanës dhe Muzeu Kombëtar i Republikës së Kazakistanit, së bashku me parqe si Parku Presidencial dhe Parku Qendror, të cilat ofrojnë hapësira rekreative përgjatë Ishim.

 Emrat 
Vendbanimi Akmoly u themelua në vitin 1830, ndoshta i emëruar sipas një pike referimi lokale. Në vitin 1832, atij iu dha statusi i qytetit dhe u riemërua Akmolinsk. Në vitin 1961, nën Nikita Hrushçov, u riemërua Tselinograd, që rusisht do të thotë "Qyteti i Tokave të Pashkelura". Në vitin 1991, pas pavarësisë së Kazakistanit, emri u ndryshua në Akmola.

Në dhjetor 1997, qyteti zëvendësoi Almaty si kryeqytet i Kazakistanit, dhe në maj 1998, u riemërua Astana, që do të thotë "kryeqytet" në kazakisht. Në mars 2019, kryeqyteti u riemërua në Nur-Sultan për nder të Presidentit Nursultan Nazarbayev, i cili sundoi prej kohësh, menjëherë pas dorëheqjes së tij. Në shtator 2022, Presidenti Kassym-Jomart Tokayev nënshkroi një amendament kushtetues për t'u rikthyer në emrin Astana. Që nga viti 2022, ai mban Rekordin Botëror Guinness për kryeqytetin me më shumë ndryshime emri në kohët moderne.

 Demografia 

Që nga janari i vitit 2025, popullsia e Astanës është 1,528,703; më shumë se dyfishi i popullsisë së vitit 2002 prej 493,000 banorësh.

Që nga viti 2025, kazakët etnikë përbënin 82.3% të popullsisë së qytetit, duke përfaqësuar një rritje të konsiderueshme nga vetëm 17% në kohën e pavarësisë së vendit.

Grupet etnike (2025):
 Kazakët: 82.3%
 Rusët: 8.6%
 Ukrainasit: 1.4%
 Tatarët: 1%
 Uzbekët: 0.6%
 Të tjerët: 6%

Në vitin 1989, Tselinograd kishte një popullsi prej 281,000 banorësh. Përzierja etnike ishte rreth 17.7% kazake, 54.1% ruse dhe 28.2% grupe të tjera etnike.

Deri në vitin 2007, popullsia e Astanës ishte më shumë se dyfishuar që kur u bë kryeqytet, në mbi 600,000, dhe kaloi 1 milion në vitin 2017. Punëtorët migrantë - të ligjshëm dhe të paligjshëm - janë tërhequr nga e gjithë Kazakistani dhe shtetet fqinje si Uzbekistani dhe Kirgistani, dhe Astana është një magnet për profesionistët e rinj që kërkojnë të ndërtojnë një karrierë. Shumica e emigrantëve në Astana janë rusë.

Sport
parapamje|Astana Arena
parapamje|Barys Arena
Astana ka një klub futbolli FC Astana, cili luan në Premierligën Kazake. E themeluar në vitin 2009, FC Astana fitoi gjashtë tituj lige, tre Kupa të Kazakistanit dhe pesë Superkupa të Kazakistanit. Stadiumi i tyre vendas është Astana Arena, i cili shërben gjithashtu si shtëpi për kombëtaren kazake të futbollit dhe FC Bayterek.

Astana është shtëpia e disa ekipeve profesionale të hokejit në akull. Barys Astana, një anëtar themelues i Ligës Kontinentale të Hokejit në vitin 2008 dhe me seli në Barys Arena.Barys Arena. Nomad Astana dhe HC Astana luajnë në Kampionatin Kazak të Hokejit.

Astana Pro Team, i themeluar në vitin 2007, merr pjesë në UCI World Tour. Ekipi është një nga ekipet më të suksesshme të çiklizmit rrugor të viteve të fundit, duke fituar disa turne të mëdhenj. BC Astana i VTB United League dhe Ligës së Basketbollit të Kazakistanit është e vetmja skuadër profesionale basketbolli në Astana. Është skuadra më e suksesshme e basketbollit në Kazakistan me tre tituj të Ligës së Basketbollit të Kazakistanit dhe katër Kupa të Basketbollit të Kazakistanit.

Transporti
Astana ka Aeroportin Ndërkombëtar të Nursultanit, që u projektua nga arkitektin japonez Kisho Kurokawa. Po ashtu projektohet dhe një metro nëntokë, Astana Metro.

 Referime  	

 Lidhje të jashtme 
 Faqja zyrtare
 Aeroporti i Astanës

Kategoria:Kryeqytete në Azi
Kategoria:Qytete në Kazakistan
Kategoria:Kryeqytete në Evropë
Kategoria:Kryeqytete