Lista e vezirëve të Perandorisë Osmane

Veziri i Madh i Perandorisë Osmane (Turqisht: Vezir-i Azam ose Sadr-ı Azam/Sadrazam; turqishtja osmane: صدر اعظم ose وزیر اعظم) ishte kryeministri de facto i sulltanit në Perandorinë Osmane, me fuqi absolute të avokat dhe, në parim, i përjashtueshëm vetëm nga vetë sulltani në periudhën klasike, para reformave të Tanzimatit, ose deri në Revolucionin e vitit 1908. Ai mbajti vulën perandorake dhe mund të thërriste të gjithë vezirët e tjerë për të marrë pjesë në punët e shtetit në Këshillin Perandorak; vezirët në konferencë u quajtën "vezirë kubbe" në lidhje me vendin e tyre të takimit, Kubbealtı ('nën-kube') në Pallatin Topkapı. Zyrat e tij ishin të vendosura në Portën Lartë.

 Historia 
Gjatë fazave të sapolindura të shtetit osman, "Veziri" ishte titulli i vetëm i përdorur. I pari nga këta Vezirë Osmanë që u titullua "Vezir i Madh" ishte Çandarlı Kara Halil Hayreddin Pasha (i njohur edhe si Çandarlı Halil Pasha Plaku). Qëllimi në krijimin e titullit "Vezir i Madh" ishte të dallonte mbajtësin e vulës së Sulltanit nga vezirët e tjerë. Titulli fillimisht më shpesh i përdorur i vezir-i amzam u zëvendësua gradualisht me sadrazam, që të dy do të thotë vezir i madh në praktikë. Gjatë historisë osmane, vezirët e mëdhenj janë quajtur edhe sadr-âlî ('vezir i lartë'), vekil-i mutlak ('avokat absolut'), sâhib-i devlet ('mbajtës i shtetit'), serdar-ıekrem ('gjeneral i hirshëm'), serdar-ı azam ('gjeneral i madh') dhe zât-â afsafî ('person vizieral') dhe başnazır, fjalë për fjalë "kryeministër" në turqishten osmane.

Në periudhat e vonshme të Perandorisë Osmane, veçanërisht gjatë dhe pas shekullit 19, Veziri i Madh filloi të mbante një pozicion pothuajse identik me atë të një kryeministri në shtetet e tjera evropiane. Reformat e vërejtura gjatë dhe pas Tanzimatit (1838), Epoka e Parë Kushtetuese (1876-1878) dhe Epoka e Dytë Kushtetuese (1908-1920) e sollën më tej zyrën e Vezirit të Madh në përputhje me standardin evropian, duke e bërë detyrën kreu i kabinetit të ministrave të tjerë. Gjatë dy epokave kushtetuese, Veziri i Madh shërbeu gjithashtu si kryetar i Senatit, dhomës së sipërme të Parlamentit Osman me dy dhoma. Me krijimin e Republikës së Turqisë në 1923, Kryeministri i Turqisë mori rolet e ish -zyrës.

Vezirët e mëdhenj shpesh zëvendësoheshin ose jepnin dorëheqje me radhë, duke çuar shpesh në paqëndrueshmëri politike. Vetëm në 10 vitet e fundit të Perandorisë, zyra e Vezirit të Madh ndryshoi dorën 13 herë midis 12 burrave; disa, si Ahmet Izet Pasha dhe Salih Hulusi Pasha, mbajtën detyrën për më pak se një muaj.

 Lista e Vizierëve të Mëdhenj 

 75px|Amblema e Perandorisë OsmaneVezirët e Perandorisë Osmane 75px|Flamuri i Perandorië Osmane Vezirët e mëdhenj
EmriKa filluarKa mbaruarAlaeddin Pasha13201331Nizamüddin Ahmed Pasha13311348Hacı Pasha13481349Sinanüddin Fakih Yusuf Pasha13491364Çandarlı Kara Halil Hayreddin Pasha136422 janar 1387Çandarlı Ali Pasha13871406İmamzade Halil Pasha14061413Beyazıd Pasha14131421Çandarlı (I) İbrahim Pasha 14211439Koca Mehmed Nizamüddin Pasha14291439Çandarlı Halil Pasha i Riu14391 qershor 1453Veli Mahmud Pasha 14531466Rum Mehmed Pasha14661469Ishak Pasha 14691472Veli Mahmud Pasha 14721474Gedik Ahmed Pasha14741477Karamanlı Mehmed Pasha14771481Ishak Pasha 14811482Davud Pasha14821497Hersekli Ahmed Pasha 14971498Çandarlı Ibrahim Pasha i Riu14981499Mesih Pasha14991501Hadim Ali Pasha 15011503Hersekli Ahmed Pasha 15031506Hadim Ali Pasha 15061511Hersekli Ahmed Pasha 15111511Koca Mustafa Pasha15111512Hersekli Ahmed Pasha151228 nëntor 1514Dukakinoğlu Ahmed Pasha18 dhjetor 15148 shtator 1515Hersekli Ahmed Pasha 8 shtator 151526 prill 1516Hadim Sinan Pasha26 prill 151622 janar 1517Yunus Pasha22 janar 151713 shtator 1517Piri Mehmed Pasha25 janar 151827 qershor 1523Pargalı İbrahim Pasha27 qershor 152314 mars 1536Ayas Mehmed Pasha14 mars 153613 korrik 1539Çelebi Lütfi Pasha13 korrik 1539prill 1541Hadim Süleyman Pashaprill 154128 nëntor 1544Rüstem Pasha 28 nëntor 15446 tetor 1553Kara Ahmed Pasha6 tetor 155329 shtator 1555Rüstem Pasha 29 shtator 155510 korrik 1561Semiz Ali Pasha10 korrik 156128 qershor 1565Sokollu Mehmed Pasha28 qershor 156512 tetor 1579Semiz Ahmed Pasha 12 tetor 1579 28 prill 1580Lala Kara Mustafa Pasha28 prill 15807 gusht 1580Koca Sinan Pasha 7 gusht 15806 dhjetor 1582 Kanijeli Siyavuş Pasha 24 dhjetor 158225 korrik 1584Özdemiroğlu Osman Pasha28 korrik 158429 tetor 1585Hadim Mesih Pasha1 nëntor 158514 prill 1586Kanijeli Siyavuş Pasha 14 prill 15862 prill 1589Koca Sinan Pasha 14 prill 15891 gusht 1591Serdar Ferhad Pasha 1 gusht 15914 prill 1592Kanijeli Siyavuş Pasha 4 prill 159228 janar 1593Koca Sinan Pasha 28 janar 159316 shkurt 1595Serdar Ferhad Pasha 16 shkurt 15957 korrik 1595Koca Sinan Pasha 7 korrik 159519 nëntor 1595Lala Mehmed Pasha19 nëntor 159528 nëntor 1595Koca Sinan Pasha 1 dhjetor 15953 prill 1596Damat İbrahim Pasha 4 prill 159627 tetor 1596Cigalazade Yusuf Sinan Pasha27 tetor 15965 dhjetor 1596Damat İbrahim Pasha 5 dhjetor 15963 nëntor 1597Hadim Hasan Pasha3 nëntor 15979 prill 1598Cerrah Mehmed Pasha9 prill 15986 janar 1599Damat İbrahim Pasha 6 janar 159910 korrik 1601Yemişçi Hasan Pasha22 korrik 16014 tetor 1603Malkoç Yavuz Ali Pasha16 tetor 160326 korrik 1604Lala Mehmed Pasha5 gusht 160421 qershor 1606Dervish Mehmed Pasha the Bosniak21 qershor 16069 dhjetor 1606Kuyucu Murad Pasha11 dhjetor 16065 gusht 1611Gümülcineli Damat Nasuh Pasha5 gusht 161117 tetor 1614Öküz Kara Mehmed Pasha 17 tetor 161417 nëntor 1616Damat Halil Pasha 17 nëntor 161618 janar 1619Öküz Kara Mehmed Pasha 18 janar 161923 dhjetor 1619Güzelce Ali Pasha23 dhjetor 16199 Mars 1621Ohrili Hüseyin Pasha9 Mars 162117 shtator 1621Dilaver Pasha17 shtator 162120 maj 1622Kara Davud Pasha20 maj 162213 qershor 1622Mere Hüseyin Pasha 13 qershor 16228 gusht 1622Lefkeli Mehmed Pasha8 gusht 162221 shtator 1622Gürcü Mehmed Pasha21 shtator 16225 shkurt 1623Mere Hüseyin Pasha 5 shkurt 162330 gusht 1623Kemankeş Kara Ali Pasha30 gusht 16233 prill 1624Çerkes Mehmed Ali Pasha3 prill 162428 janar 1625Filibeli Hafız Ahmed Pasha 8 shkurt 16251 dhjetor 1626Damat Halil Pasha 1 dhjetor 16266 prill 1628Gazi Ekrem Hüsrev Pasha6 prill 162825 tetor 1631Filibeli Hafız Ahmed Pasha25 tetor 163110 shkurt 1632Topal Recep Pasha10 shkurt 163218 maj 1632Tabanıyassi Mehmed Pasha18 maj 16322 shkurt 1637Bayram Pasha2 shkurt 163726 gusht 1638Tayyar Mehmed Pasha27 gusht 163823 dhjetor 1638Kemankeş Kara Mustafa Pasha23 dhjetor 163831 janar 1644Sultanzade Semiz Mehmed Pasha31 janar 164417 dhjetor 1645Nevesinli Salih Pasha17 dhjetor 164516 shtator 1647Kara Musa Pasha16 shtator 164721 shtator 1647Hezarpare Ahmed Pasha21 shtator 16477 gusht 1648Sofu Mehmed Pasha 7 gusht 164821 maj 1649Kara Dev Murad Pasha21 maj 16495 gusht 1651Melek Ahmed Pasha5 gusht 165121 gusht 1651Abaza Siyavuş Pasha 21 gusht 165127 shtator 1651Gürcü Mehmed Pasha27 shtator 165120 qershor 1652Tarhuncu Ahmed Pasha20 qershor 165221 Mars 1653Koca Dervish Mehmed Pasha21 Mars 165328 tetor 1654İpşiri Mustafa Pasha28 tetor 165411 maj 1655Kara Dev Murad Pasha 11 maj 165519 gusht 1655Ermeni Suleyman Pasha19 gusht 165528 shkurt 1656Gazi Hüseyin Pasha28 shkurt 16565 Mars 1656Zurnazen Mustafa Pasha (4 orë qeverisje)5 Mars 16565 Mars 1656 Abaza Siyavuş Pasha 5 Mars 165625 prill 1656Boynuyaralı Mehmed Pasha26 prill 165615 shtator 1656 Köprülü Mehmed Pasha15 shtator 165631 tetor, 1661Köprülü Fazıl Ahmed Pashatetor 31, 1661tetor 19, 1676Merzifonlu Kara Mustafa Pasha19 tetor, 167625 dhjetor, 1683Kara İbrahim Pasha15 dhjetor, 168318 nëntor, 1685Sarı Süleyman Pasha18 nëntor, 168518 shtator, 1687Abaza Siyavuş Pasha 18 shtator, 168723 shkurt, 1688Ayaşlı İsmail Pasha23 shkurt, 16882 maj, 1688Bekri Mustafa Pasha30 maj, 16887 nëntor, 1689Köprülü Fazıl Mustafa Pasha10 nëntor, 168919 gusht, 1691Arabacı Ali Pasha24 gusht, 169121 mars, 1692Merfizonlu Hacı Ali Pasha31 mars, 169217 mars, 1693Bozoklu Mustafa Pasha17 mars , 1693mars 1694Sürmeli Ali Pasha13 mars, 169422 prill, 1695Elmas Mehmed Pashamaj 3, 1695shtator 11, 1697Amcazade Köprülü Hüseyin Pashashtator 17, 1697shtator 4, 1702Daltaban Mustafa Pashashtator 4, 1702janar 24, 1703Rami Mehmed Pashajanar 25. 1703gusht 22, 1703Kavanoz Ahmed Pashagusht 22, 1703nëntor 16, 1703Damat Hasan Pashanëntor 18, 1703shtator 28, 1704Kalaylıkoz Hacı Ahmed Pashatetor, 1704dhjetor 25, 1704Baltacı Mehmed Pasha dhjetor 25, 1704maj 3, 1706Çorlulu Damat Ali Pasha maj 3, 1706qershor 15, 1710Köprülü Numan Pashaqershor 16, 1710gusht 17, 1710Baltacı Mehmed Pasha gusht 18, 1710nëntor 20, 1711Ağa Yusuf Pashanëntor 20, 1711nëntor 11, 1712Silahdar Süleyman Pasha nëntor 12, 1712prill 6, 1713Hoca İbrahim Pashaprill 6, 1713prill 7, 1713Silahdar Damat Ali Pashaprill 27, 1713gusht 5, 1716Hacı Halil Pashagusht 21, 1716tetor 1717Nişancı Mehmed Pashatetor 1717maj 9, 1718Nevşehirli Damat İbrahim Pashamaj 9, 1718tetor 16, 1730Silahdar Damat Mehmed Pashatetor 16, 1730janar 23, 1731Kabakulak İbrahim Pashajanar 23, 1731shtator 11, 1731Topal Osman Pashashtator 21, 1731Mars 12, 1732Hekimoğlu Ali Pasha Mars 12, 1732korrik 14, 1735Gürcü İsmail Pashakorrik 14, 1735dhjetor 25, 1735Silahdar Seyyid Mehmed Pashajanar 10, 1736gusht 5, 1737Muhsinzade Abdullah Pashagusht 22, 1737dhjetor 19, 1737Yeğen Mehmed Pashadhjetor 3, 1737Mars 23, 1739Hacı İvaz Mehmed PashaMars 17, 1739qershor 23, 1740Nişancı Hacı Ahmed Pashakorrik 22, 1740prill 7, 1742Hekimoğlu Ali Pasha prill 21, 1742tetor 4, 1742Seyyid Hasan Pashatetor 4, 1742gusht 10, 1746Tiryaki Hacı Mehmed Pashagusht 11, 1746gusht 24, 1747Seyyid Abdullah Pashagusht 24, 1747janar 2, 1750Divitdar Mehmed Pashajanar 9, 1750korrik 1, 1752Köse Bahir Mustafa Pasha korrik 1, 1752shkurt 16, 1755Hekimoğlu Ali Pasha shkurt 16, 1755maj 19, 1755Naili Abdullah Pashamaj 19, 1755gusht 24, 1755Nişancı Ali Pashagusht 24, 1755tetor 23, 1755Yirmisekizzade Mehmed Said Pashatetor 25, 1755prill 1, 1756Köse Bahir Mustafa Pasha prill 30, 1756dhjetor 3, 1756Koca Mehmed Ragıp Pashajanar 12,1757prill 8, 1763Tevkii Hamza Hamid Pashaprill 11, 1763shtator 29, 1763Köse Bahir Mustafa Pasha shtator 29, 1763Mars 30, 1765Muhsinzade Mehmed Pasha Mars 30, 1765gusht 7, 1768Silahdar Hamza Mahir Pashagusht 7, 1768tetor 20, 1768Yağlıkçızade Mehmed Emin Pashatetor 1768gusht 12, 1769Moldovancı Ali Pashagusht 12, 1769dhjetor 12, 1769İvazzade Halil Pashadhjetor 13, 1769dhjetor 25, 1770Silahdar Mehmed Pashadhjetor 25, 1770dhjetor 11, 1771Muhsinzade Mehmed Pasha dhjetor, 1771gusht 6, 1773İzzet Mehmed Pasha gusht 11, 1773korrik 7, 1775Moralı Dervish Mehmed Pashakorrik 7, 1775janar 5, 1777Darendeli Cebecizade Mehmed Pashajanar 5, 1777shtator 1, 1778Kalafat Mehmed Pashashtator 1, 1778gusht 22, 1779Silahdar Seyyid Mehmed Pashagusht, 1779shkurt 20, 1781İzzet Mehmed Pashashkurt 20, 1781gusht 25, 1782Yeğen Hacı Mehmed Pashagusht 25, 1782dhjetor 31, 1782Halil Hamid Pashadhjetor 31, 1782prill 30, 1785Şahin Ali Pashaprill 30, 1785janar 25, 1786Koca Yusuf Pasha janar 25, 1786maj 28, 1789Cenaze Hasan Pasha maj 28, 1789janar 2, 1790Cezayirli Gazi Hasan Pashajanar 2, 1790Mars 30, 1790Çelebizade Şerif Hasan Pashaprill 16, 1790shkurt 12, 1791Koca Yusuf Pasha shkurt 12, 17911792Damat Melek Mehmed Pasha1792tetor 21, 1794İzzet Mehmed Pashatetor 21, 1794tetor 23, 1798Kör Yusuf Ziyaüddin Pashatetor 23, 1798qershor 24, 1805Bostancıbaşı Hafız İsmail Pashashtator 24, 1805tetor 13, 1806Keçiboynuzu İbrahim Hilmi Pashatetor 13, 1806qershor 3, 1807Çelebi Mustafa Pashaqershor 3, 1807korrik 29, 1808Alemdar Mustafa Pashakorrik 29, 1808nëntor 15, 1808Çavuşbaşı Memiş Pashanëntor 16, 1808dhjetor, 1808Çarhacı Ali Pashadhjetor, 1808Mars, 1809Kör Yusuf Ziyaüddin Pasha Mars, 1809shkurt, 1811Laz Ahmed Pashashkurt, 1811korrik, 1812Hurşid Ahmed Pashakorrik, 1812Mars 30, 1815Mehmed Emin Rauf PashaMars 30, 1815janar 6, 1818Burdurlu Dervish Mehmed Pashajanar 6, 1818janar 5, 1820Seyyid Ali Pashajanar 5, 1820prill 21, 1821Benderli Ali Pashaprill 30, 1821prill 21, 1821Hacı Salih Pashaprill 30, 1821nëntor 11, 1822Deli Abdullah Pashanëntor 11, 1822Mars 4, 1823Turnacızade Silahdar Ali PashaMars 4, 1823dhjetor, 1823Mehmed Said Galip Pashadhjetor, 1823shtator 15, 1824Benderli Mehmed Selim Sırrı Pashashtator 15, 1824tetor 26, 1828Darendeli Topal İzzet Mehmed Pasha tetor 26, 1828janar, 1829Reşid Mehmed Pashajanar, 1829shkurt 17, 1833Mehmed Emin Rauf Pasha shkurt 17, 1833korrik 8, 1839Koca Mehmed Hüsrev Pashakorrik 8, 1839maj 29, 1841Mehmed Emin Rauf Pasha maj 29, 1841tetor 7, 1841Darendeli Topal İzzet Mehmed Pasha tetor 7, 1841shtator 3, 1842Mehmed Emin Rauf Pasha shtator 3, 1842korrik 31, 1846Koca Mustafa Reşid Pasha korrik 31, 1846prill 28, 1848İbrahim Sarim Pashaprill 28, 1848gusht 13, 1848Koca Mustafa Reşid Pasha gusht 13, 1848janar 27, 1852Mehmed Emin Rauf Pasha janar 27, 1852Mars 7, 1852Koca Mustafa Reşit Pasha Mars 7, 1852gusht 7, 1852Mehmed Emin Aali Pasha gusht 7, 1852tetor 4, 1852Damat Mehmed Ali Pashatetor 4, 1852maj 14, 1853Giritli Mustafa Naili Pasha maj 14, 1853maj 30, 1854Kıbrıslı Mehmed Emin Pasha maj 30, 1854nëntor 24, 1854Koca Mustafa Reşid Pasha nëntor 24, 1854maj 4, 1855Mehmed Emin Aali Pasha maj 4, 1855dhjetor 1, 1856Koca Mustafa Reşid Pasha dhjetor 1, 1856gusht 2, 1857Giritli Mustafa Naili Pasha gusht 2, 1857tetor 23, 1857Koca Mustafa Reşid Pasha tetor 23, 1857janar 7, 1858Mehmed Emin Aali Pasha 11 janar, 18588 tetor, 1859Kıbrıslı Mehmed Emin Pasha 8 tetor, 185924 dhjetor, 1859Mütercim Mehmed Rüşdi Pasha 24 dhjetor, 185927 maj, 1860Kıbrıslı Mehmed Emin Pasha 27 maj, 18606 gusht, 1861Mehmed Emin Aali Pasha 6 gusht, 186122 nëntor, 1861Keçecizade Mehmed Fuad Pasha 22 nëntor, 18616 janar, 1863Yusuf Kamil Pasha6 janar, 18633 qershor, 1863Keçecizade Mehmed Fuad Pasha 3 qershor, 18635 qershor, 1866Mütercim Mehmed Rüşdi Pasha qershor 5, 1866shkurt 11, 1867Mehmed Emin Aali Pasha 11 shkurt, 18677 shtator, 1871Mahmud Nedim Pasha shtator, 187131 korrik, 1872Mithat Pasha 31 korrik, 187219 tetor, 1872Mütercim Mehmed Rüşdi Pasha Oct, 1872shkurt, 1873Sakızlı Ahmed Esat Pasha 15 shkurt, 1873maj, 1873Şirvanlı Mehmed Rüşdi Pashamaj, 187314 shkurt, 1874Hüseyin Avni Pasha14 shkurt, 187425 prill, 1875Sakızlı Ahmed Esat Pasha prill, 1875gusht, 1875Mahmud Nedim Pasha gusht 21, 1875prill 13, 1876Mütercim Mehmed Rüşdi Pasha prill, 187619 dhjetor, 1876Mithat Pasha 19 dhjetor, 18765 shkurt, 1877İbrahim Edhem Pasha5 shkurt, 187711 janar, 1878Ahmed Hamdi Pasha11 janar, 18784 shkurt, 1878Ahmed Vefik Pasha4 shkurt, 187818 prill, 1878Mehmed Sadık Pasha18 prill, 1878maj, 1878Mütercim Mehmed Rüşdi Pasha maj, 1878qershor, 1878Mehmed Esad Saffet Pashamaj, 1878tetor, 1878Tunuslu Hayreddin Pashatetor, 187828 korrik, 1879Ahmed Arifi Pasha28 korrik, 1879shtator, 1879Küçük Mehmed Said Pasha18 tetor, 18799 qershor, 1880Cenani Mehmed Kadri Pasha 9 qershor, 188012 shtator, 1880Küçük Mehmed Said Pasha 12 shtator, 18802 maj, 1882Abdurrahman Nureddin Pasha 2 maj, 188212 korrik, 1882Küçük Mehmed Said Pasha 12 korrik, 188230 nëntor, 1882Ahmed Vefik Pasha1 dhjetor, 18823 dhjetor, 1882Küçük Mehmed Said Pasha 3 dhjetor, 188224 shtator, 1885Kıbrıslı Mehmed Kamil Pasha shtator, 1885shtator, 1891Ahmed Cevat Şakir Pashashtator, 1891qershor, 1895Küçük Mehmed Said Pasha9 qershor, 18953 tetor, 1895Kıbrıslı Mehmed Kamil Pasha tetor, 1895nëntor, 1895Halil Rifat Pashanëntor, 18959 nëntor, 1901Küçük Mehmed Said Pasha13 nëntor, 190115 janar, 1903Avlonyalı Mehmed Ferid Pasha15 janar, 1903korrik, 1908Küçük Mehmed Said Pasha 22 korrik, 19086 gusht, 1908Kıbrıslı Mehmed Kamil Pasha gusht, 1908shkurt, 1909Ahmed Tevfik Pasha31 Mars, 1909maj, 1909Hüseyin Hilmi Pashamaj, 1909janar, 1910İbrahim Hakkı Pasha12 janar, 191029 shtator, 1911Küçük Mehmed Said Pasha 4 tetor, 191117 korrik, 1912Ahmed Muhtar Pasha22 korrik, 191229 tetor, 1912Kıbrıslı Mehmed Kamil Pasha tetor, 191223 janar, 1913Mahmud Şevket Pasha23 janar, 191311 qershor, 1913Sait Halim Pasha12 qershor, 19133 shkurt, 1917Mehmed Talat Pasha4 shkurt, 19178 tetor, 1918Ahmet Izet Pasha14 tetor, 19188 nëntor, 1918Ahmed Tevfik Pasha 11 nëntor, 191810 Mars, 1919Damat Ferit Pasha 10 Mars, 19194 tetor, 1919Ali Rıza Pasha6 tetor, 19192 Mars, 1920Hulusi Salih Pasha8 Mars, 19202 prill, 1920Damat Ferid Pasha 5 prill, 192018 tetor, 1920Ahmed Tevfik Pasha 21 tetor, 192017 nëntor, 1922

 Lidhje të jashtme 
 Lista e plotë e vezirëve të Perandorisë Osmane
 Lista e plotë e vezirëve të mëdhenj të Perandorisë Osmane

!
Kategoria:Qeverisja e Perandorisë Osmane