Çmimi Nobel për Letërsi

150pxMedaljoni i Çmimit për LetërsiFituesi i fundit Kazuo IshiguroVitiÇmime të ndara113 (1901-2016)Vite Shpërblim108 (1901-2016)Vite Jo shpërblim7 (1901-2015)Fituesi i parëSully PrudhommeVitiKombi Me më shumë çmime - 15
Çmimi Nobel për Letërsi është çmimi më i lartë për arritjet më të mëdha letrare nga një (ose disa) autorë brenda një viti.

Për herë të parë me këtë çmim u laureua shkrimtari francez Sully Prudhomme në vitin 1901, ndërsa i fundit në vitin 2016 Çmimin Nobel për Letërsi e fitoi shkrimtari amerikan Bob Dylan.
Shkrimtari i parë shqiptar që u emërua për këtë çmim ishte poeti kombëtar Gjergj Fishta, ndërsa në vitet ’90 disa herë u emërua prozatori i shquar Ismail Kadare, por fatkeqësisht ai ende nuk është laureuar me këtë Çmim.

 Historiku 
Shkencëtari suedez Alfred Nobel, në testamentin e tij të vitit 1895, ndër pesë çmimet që duhet të jepen, përcaktoi një çmim për letërsinë, për personin që në fushën e letërsisë krijon “veprën më të mirë në një drejtim ideal”. Laureati (fituesi i çmimit) duhej të përcaktohej nga “Akademia e Stokholmit”, që më vonë sipas statutit të Fondacionit Nobel u saktësua se është Akademia Suedeze. Sipas këtij statuti, përkufizohet belles-lettres, “jo vetëm letërsia, por edhe shkrimet e tjera, që për nga cilësia e formës dhe stilit kanë vlerë letrare”. Po ashtu u zbut qëndrimi që çmimi tu jepej veprave të botuara “në vitin paraprak” duke u zgjeruar edhe në “veprat e vjetra”, nëse “rëndësia e tyre nuk ishte bërë e qartë deri në atë kohë ”. Kandidatët, sipas statutit, duhet të emërohen me shkrim nga ata që mund ta bëjnë këtë deri më 1 shkurt të çdo viti. Sipas rregullores, të drejtën për të emëruar e ka Akademia Suedeze si dhe akademitë e tjera, institucionet dhe shoqatat e ngjashme me të në bazë të themelimit dhe të qëllimit. Gjithashtu këtë të drejtë e kanë edhe mësimdhënësit universitarë të estetikës, letërsisë dhe historisë. Një amandament i vitit 1949 qartëson kategorinë e mësimdhënësve: “profesorët e letërsisë dhe fillologjisë në universitete dhe kolegje universitare”. E drejta për të emëruar në atë kohë iu dha edhe fituesve të mëparshëm të Çmimit Nobel dhe “kryetarëve të shoqatave të autorëve që janë përfaqësues të krijimit letrar në vendet e tyre”. Statuti, po ashtu, përcakton themelimin e Komitetit të Nobelit “për të dhënë qëndrimin e tyre në lidhje me dhënien e çmimeve” si dhe të Institutit të Nobelit me një bibliotekë që duhej të mblidhte një koleksion substancial të letërsisë moderne.
Fituesi i Çmimit Nobel për letërsi shpallet çdo vit më 10 tetor.

 Medaljoni i Nobelit për Letërsi Sipas shpjegimit nga faqja zyrtare e Çmimit Nobel. 

Medalja e Akademisë Suedeze paraqet një djalë të ri që rri ulur nën një dru dafine, që i dëgjon dhe shkruan këngën e Muzës. Në medalje shkruan:
Inventas vitam juvat excoluisse per artes
që në përkthim të fjalëpërfjalshëm do të thotë:
krijimet përmirësojnë jetën që është e zbukuruar përmes artit.
Këto janë vargje nga Eneida e Virgjilit, kënga VI, vargu 663.

Emri i lauratëve gdhendet poshtë figurave, ndërsa teksti “ACAD. SUEC.” Do të thotë Akademia Suedeze.
Medalja e Çmimit Nobel për Letërsi është dizajnuar nga Erik Lindberg.

 Viti  Figura  Emri  ShtetiGjuha/ët 1901  80px  Sully Prudhomme  frëngjisht 1902  80px  Theodor Mommsen   gjermanisht 1903 80px  Bjørnstjerne Bjørnson   norvegjisht 1904 80px  Frédéric Mistral   oksitanezisht80px  José Echegaray y Eizaguirre   spanjisht 1905 80px  Henryk Sienkiewicz   polonisht 1906 80px  Giosuè Carducci   italisht 1907 80px  Rudyard Kipling    anglisht 1908 80px  Rudolf Eucken    gjermanisht 1909 80px  Selma Lagerlöf    suedisht 1910 80px  Paul von Heyse    gjermanisht 1911 80px  Maurice Maeterlinck    frëngjisht 1912 80px  Gerhart Hauptmann    gjermanisht 1913 80px   Rabindranath Tagore    bengalisht 1914  çmimi nuk është dhënë 1915  80px  Romain Rolland    frëngjisht 1916 80px  Verner von Heidenstam    suedisht 1917  80px  Karl Adolph Gjellerup    danisht80px  Henrik Pontoppidan    danisht 1918  çmimi nuk është dhënë 1919 80px  Carl Spitteler    gjermanisht 1920 80px  Knut Hamsun    norvegjisht 1921 80px  Anatole France    frëngjisht 1922 80px  Jacinto Benavente    spanjisht 1923 80px  William Butler Yeats    anglisht 1924 80px  Władysław Reymont    polonisht 1925 80px   George Bernard Shaw    anglisht 1926 80px  Grazia Deledda   italisht 1927 80px  Henri Bergson    frëngjisht 1928 80px  Sigrid Undset    norvegjisht 1929 80px  Thomas Mann    gjermanisht 1930 80px  Sinclair Lewis    anglisht 1931 80px  Erik Axel Karlfeldt   suedisht 1932 80px  John Galsworthy   anglisht 1933 80px  Ivan Aleksejeviç Bunjin  (në ekzil)  rusisht 1934 80px  Luigi Pirandello    italisht 1935  Çmimi nuk u dha. 1936  80px  Eugene O'Neill    anglisht 1937  80px  Roger Martin du Gard    frëngjisht 1938  80px  Pearl S. Buck    anglisht 1939 80px  Frans Eemil Sillanpää    finlandisht 1940  1943  çmimi nuk është dhënë 1944    Johannes Vilhelm Jensen    danisht 1945 80px  Gabriela Mistral    spanjisht 1946 80px  Hermann Hesse  a gjermanisht 1947 80px  André Gide   frëngjisht 1948  80px  Thomas Stearns Eliot    anglisht 1949 80px  William Faulkner   anglisht 1950 80px  Bertrand Russell   anglisht 1951 80px  Pär Lagerkvist   suedisht 1952  80px  François Mauriac   frëngjisht 1953 80px  Winston Churchill   anglisht 1954 80px  Ernest Hemingway   anglisht 1955 80px  Halldór Laxness    islandeze 1956 80px  Juan Ramón Jiménez   spanjisht 1957 80px   Albert Camus   frëngjisht 1958  Boris Pasternak(e rrefuzoi çmimin)    rusisht 1959 80px  Salvatore Quasimodo   italisht 1960   Saint-John Perse   frëngjisht Viti  FiguraEmri  ShtetiGjuha/ët 1961 Ivo Andrić  Jugosllavia serbokroatisht 1962    John Steinbeck   anglisht 1963    Giorgos Seferis   greqisht 1964  80pxJean-Paul Sartre(rrefuzoi çmimin)   frëngjisht 1965  Mihail Šolohov    rusisht 1966   Shmuel Yosef Agnon    hebraisht80px  Nelly Sachs    gjermanisht 1967  80px  Miguel Ángel Asturias    spanjisht 1968    Jasunari Kavabata   japonisht 1969  80px  Samuel Beckett   anglisht/frëngjisht 1970    Aleksandar Solženjicin   rusisht 1971 80px  Pablo Neruda   spanjisht 1972  80px  Heinrich Böll   gjermanisht 1973  80px  Patrick White   anglisht 1974  80px  Eyvind Johnson   suedisht   Harry Martinson  suedisht 1975    Eugenio Montale   italisht 1976    Saul Bellow    anglisht 1977 80px  Vicente Aleixandre   spanjisht 1978   Isaac Bashevis Singer    hebraisht 1979   Odiseas Elitis    greqisht 1980 80px  Czesław Miłosz    polonisht 1981    Elias Canetti      gjermanisht 1982 80px  Gabriel García Márquez    spanjisht 1983    William Golding   anglisht 1984   Jaroslav Seifert   çekisht 1985   Claude Simon   frëngjisht 1986 80px  Wole Soyinka   anglisht 1987 80px  Joseph Brodsky    ruse/anglisht 1988 80px  Naguib Mahfouz   arabisht 1989   Camilo José Cela   spanjisht 199080px  Octavio Paz    spanjisht 1991   Nadine Gordimer   anglisht 1992   Derek Walcott   anglisht 1993 80px  Toni Morrison   anglisht 1994 80px  Kenzaburō Ōe   japonisht 1995  80px  Seamus Heaney   anglisht 1996  80px  Wisława Szymborska   polonisht   1997  80px  Dario Fo   italisht 1998 80px   José Saramago   portugalisht 1999 80px  Günter Grass   gjermanisht 2000  80px  Gao Xingjian   kinezçe 2001  80px  Vidiadhar Surajprasad Naipaul   anglisht 2002  80px  Imre Kertész   hungarisht 2003 80px  J. M. Coetzee   anglisht 2004 80px  Elfriede Jelinek   gjermanisht 2005    Harold Pinter   anglisht 2006 80px  Orhan Pamuk   turqisht 2007 80px   Doris Lessing   anglisht 2008  80px   Jean-Marie Gustave Le Clézio   frëngjisht 2009  80px  Herta Müller   gjermanisht 2010  80px Mario Vargas Llosa  20px Peru   spanjisht 2011  80px Tomas Tranströmer     suedisht 2012  80px Mo Yan     kinezishtisht 2013  80px Alice Munro     anglisht 2014  80px Patrick Modiano     frëngjisht 2015  80px Svetlana Alexievich     rusisht 2016  80px Bob Dylan     anglisht 2017  80px Kazuo Ishiguro   anglisht  2018  80px Olga Tokarczuk   polonisht  2019  80px Peter Handke   gjermanisht  2020  80px Louise Glück   anglisht  2021  80px Abdulrazak Gurnah   anglisht

 Radhitja e shteteve fituese 
  - 15
  - 12
  - 10
  - 10
  - 8
  - 6
  - 6
  - 5
  - 5
  - 4
  - 3
  - 3
  - 2
  - 2
  - 2
  Japonia - 2
  - 2
  - 2
  - 2
  - 2
  - 1
  - 1
  - 1
  - 1
  Jugosllavia - 1
  Izraeli - 1
  Guatemala - 1
  Kolumbia - 1
  - 1
  Nigeria - 1
  Egjipti - 1
  - 1
  Republika Jugafrikane - 1
  Portugalia - 1
  - 1
  - 1
 20px Peru - 1
  Bjellorusia - 1

 Radhitja e gjuhëve 
 anglisht - 30
 frëngjisht - 14
 gjermanisht - 13
 spanjisht - 11
 suedisht - 7
 italisht - 6
 rusisht - 6
 polonisht - 6
 danisht - 3
 norvegjisht - 3
 hebraishte - 2
 greqisht - 2
 kinezçe - 2
 bengalishte - 1
 oksitanezishte - 1
 finlandishte - 1
 islandishte - 1
 serbokroatisht - 1
 çekisht - 1
 arabisht - 1
 portugalisht - 1
 hungarisht - 1
 turqisht - 1

 Referime 

 Shiko dhe këtë 
 Alfred Nobel
 Lista e fituesve të Çmimit Nobel

 Lidhje të jashtme 
 Nobelprize.org — Faqja Zyrtare
 The Nobel Prize Internet Archive 
 The Nobel Committees  of the Royal Swedish Academy of Sciences
 The Nobel Committee of the Karolinska Institute
 The Swedish Academy
 The Norwegian Nobel Committee
 Britannica Spotlight: Guide to the Nobel Prizes
 CNN: Nobel Centennial 
 The Local (Sweden) - Nobel Prizes

Kategoria:Çmimi Nobel për Letërsi
Kategoria:Çmime për letërsi