Teherani

Teherani (tʰehˈɾɒn; presisht: تهران Tehrān) është kryeqyteti i Iranit dhe qendra e Provincës së Teheranit. Ky qytet ka (sipas te dhënave të vitit 2006) 7,354,000 banorë dhe 658 km2 hapësirë gjeografike.

Teherani ndodhet gjeografikisht në afërsi të disa kufijve, duke përfshirë kufirin e Turkmenistanit në verilindje.https://www.iranicaonline.org/articles/tehran-i/

Më shumë se gjysma e industrisë së Iranit është e bazuar në Teheran. Kjo industri përfshinë prodhimin e automobilave, elektronikës dhe paisjeve elektrike, prodhim të armatimit, tekstilit, prodhimet ndërtimore si dhe prodhime kimike. Gjithashtu është qendër botërore e shitjes së shtrojeve për dysheme dhe mobiljeve.

 Etimologjia 
Ka teori të ndryshme mbi origjinën e emrit Tehran (sq..Teheran). 

Faqja zyrtaree qytetit të Teheranit shkruan se emri "Tehran" vie nga fjalët persiane "Tah" që don të thotë "fund ose fund (në thellësi)" dhe "Ran" që don të thotë "tatëpjetë mali" - që në përkthim të drejtpërdrejt i bie, fund i tatëpjetës së malit. Kjo i bie bazuar në pozitën gjeografike të qytetit, e që ky sqarim mund të jet më i përafërti me të vërtetën e origjinës së emrit (دامنه ی بین دو کوه).

Teoria e dytë thot se fjala "Tehran" është e nxjerrur nga fjala Tiran/Tirgan, "Qëndrimi i Tir-it" (Tir është të qenit Zoroastrian hyjni e njejtë sikur në Mitologjinë Romake, Mekuri). 

Teoria e tretë është se Tehran don të thotë "vend i nxehtë", si antonim i kuptimit "vend i ftohtë" (p.sh. Shemiran)— hapsira më e ftohtë në Teheranin verior. Disa tekste në këtë këndvështrim e shpjegojnë se fjala Tehran në gjuhën perse do të thotë "fund i nxehtë i malit" (دامنه گرم).

 Historia 


 Demografia 

Në 2006 popullsia e Teheranit ishte 7.8 milion njerëz. Gjuha amtare e Teheranit është gjuha perse, dhe shumica e njerëzve në Teheran identifikohen si persian. 

Azarbajxhanasit formojn minoritetin më të madh në Teheran: 25% deri 1/3 e popullatës jan Azarbajxhanasit etnike. Minoritetet e tjerë jan Kurdët, Armenët, Gjeorgjianët, Arabët, dhe Jahuditë.

Pas revolucionit e 1979, për shakun e pasojat politike, sociale, dhe ekonomike, disa qytetarët e Iranit, shumica të Teheranit, vendosën të emigrojnë. Shumica e mërgimtarëve shkuan në SHBA, Francë, Gjermani, Suedi, dhe në Kanadë.

 Qyteti modern 
Kulla Azadi është ndërtesa e parë së cilës vizitorët i bien për rreth duke arritur nga Aeroporti Ndërkombëtarë Mehrabad, Teheran. Kulla është bërë një ikonë e qytetit dhe simboli kombëtar për Iranin.

 Struktura e qytetit 

Teherani është i ndarë në 22 qarqe, ku secili qark është qendër në vete administrative. Sëbashku me këto 22 qarqe qyteti ka këto lagje: Abbas Abad, Afsariyeh, Amir Abad, Bagh Feiz, Baharestan, Darakeh, Darband, Dardasht, Dar Abad, Darrous, Dehkadeh Olampik, Ekhtiyariyeh, Elahiyeh, Evin, Farmanieh, Gheitariye, Gholhak, Gisha, Gomrok, Hasan Abad, Jamaran, Jannat Abad, Javadiyeh, Jomhuri, Jordan, Lavizan, Narmak, Navvab, Nazi Abad, Niavaran, Park-e Shahr, Pasdaran, Punak, Ray, Sa'adat Abad, Sadeghiyeh,Sohravardi, Shahrara, Shahr-e ziba, Shahrak-e Gharb, Shemiran, Tajrish, Tehranpars, Vanak, Velenjak, Yaft Abad, Yusef Abad, Zafaraniyeh, etj.

Për më shumë shih listën

 Teherani i vjetër 
Disa nga lagjet më të vjetra të Teheranit janë: Udlajan, Sangelaj, Bazaar, Chaleh Meydan dhe Doulat. Chaleh Meydan është lagjeja më e vjetër e qytetit.

 Ekonomia 

Rreth 30% e sektorit publik të fuqisë puntore dhe 45% të industrisë së rëndë të Iranit janë të përqëndruara në Teheran dhe gati gjysma e këtyre punëtorëve punojnë për qeverinë. 

 Kultura 

 Demografia 

 Edukimi dhe shkenca 

 Qendra fetare 
 Xhamia e Sulltanit, ndërtuar nga Fath Ali Shah
 Xhamia Atiq, ndërtuar në vitin 1663.
 Xhamia Mo'ezz o-dowleh, ndërtuar nga Fath Ali Shah
 Xhamia Haj Seyd Azizollah, ndërtuar nga Fath Ali Shah
 Xhamia Al-javad mosque, xhamia e parë moderne në Iran.
 Xhamia The Old Sepahsalar.
 Xhamia e Re Sepahsalar (Madreseh e Motahari)
 Xhamia Filsuf o-dowleh, Qajar era
 Xhamia Moshir ol-Saltaneh, Qajar era
 Xhamia Mo'ayyer ol-Mamalik, Qajar era
 Shahr Banu Mausoleum etj.

 Politika 

 Qytetet e motërzuara 
 20px| Los Angeles, ShBA 
 20px| Havana, Kuba (2001)  
 20px| Pretoria, Afrika Jugore (planned 2002) 
 20px| Caracas, Venecuela (2005) 
 20px| Pekin, Kina (planned 2006)  
  Minsk, Bjellorusia (2006)
 20px| Dushanbe, Taxhikistani
 20px|  Lahore, Pakistani

 Personalitete 
Abbas Kiarostami Abbas Marufi Abdolkarim Soroush Abol-Ghasem KashaniAhmad Allahyari Ahmad Matin-Daftari Ali Amini Ali Akbar DehkhodaAli Parvin Amir Ansari Arash Labaf Ardeshir ZahediArfa Atrai Azar Nafisi Bahar Soomekh Bita FarrahiBozorg Alavi Camila Batmanghelidjh Deep Dish DJ AligatorEbrahim Hamedi (Ebi) Firouzeh Forough Farrokhzad Gholam Ali Haddad-AdelGholamreza Rouhani Hadi Saei Hassan Ali Mansur Hosein Ala'Jalal Al-e-Ahmad Kamran Shirdel Khosrow Vaziri Mahnaz AfsharMehdi Mahdavikia Mírzá Husayn-'Alí Mohsen Makhmalbaf Mostafa ChamranNiki Karimi Rahi Mo'ayeri Said Nafisi Shadmehr AghiliShaul Mofaz Simin Behbahani Shirin Ebadi Soleiman Haim

 Shih edhe 
Konferenca e Teheranit

 Lidhje të jashtme 

 Zyrtare 
 Tehran Municipality website (ANG)
 Tehran Geographic Information Center (ANG)
 Tehran's Islamic City Council (PER)
 Tehran Traffic Control Center (ANG)
 Information Center of Tehran Businesses and Locales (ANG)

Kategoria:Qytete në Iran
Kategoria:Kryeqytete në Azi
Kategoria:Kryeqytete
Kategoria:Teheran