Vilajeti i Janinës

Vilajeti i Janinës, Salname-yi Vilâyet-i Yanya ("Yearbook of the Vilayet of Janina"), Vilâyet matbaası, Yanya [Greece], 1288 [1871]. in the website of Hathi Trust Digital Library. ishte një ndarje administrative e nivelit të parë (vilajet) e Perandorisë Osmane, e themeluar në vitin 1867. Në fund të shekullit të 19-të, thuhet se kishte një sipërfaqe prej 18,320 km².Europe by Éliseé Reclus, page 152 Ajo u krijua nga bashkimi i pashallëkut të Janinës dhe pashallëkut të Beratit me sanxhaqet e Janinës, Beratit, Gjirokastrës, Prevezës, Tërhallës dhe Kosturit. Kosturi më vonë u degradua në kaza dhe u kufizua me Vilajetin e Manastirit dhe Tërhalla iu dha Greqisë në vitin 1881.
parapamje| Një hartë që tregon ndarjet administrative të Perandorisë Osmane në 1317 Hixhri, 1899 Gregorian, duke përfshirë Vilajetin e Janinës dhe sanxhakët e tij.

 Ndarjet administrative 
Sanxhakët e Vilajetit: Yanya Vilayeti | Tarih ve Medeniyet

 Sanxhaku i Janinës (Janina, Ajdonat, Filat, Meçova, Leskovik, Konicë)
 Sanxhaku i Gjirokastrës (Gjirokastër, Delvinë, Saranda, Përmet, Frashër, Tepelenë, Kurvelesh, Himarë)
 Sanxhaku i Prevezës (Prevezë, Lluri, Margëlliç)
 Sanxhaku i Beratit (Berat, Vlorë, Leshnjë, Fier)

 Historia 
 Lëvizja Kombëtare Greke në Epir 
parapamje| Institucionet arsimore në Vilajet (1908): e kuqe për greqisht, vjollcë për rumanisht, blu për italisht
parapamje| Harta osmane e pjesës jugore të Vilajetit (1896)
Megjithëse një pjesë e popullsisë vendase kontribuoi shumë në Luftën e Pavarësisë së Greqisë (1821–1830), rajoni i Epirit nuk u bë pjesë e shtetit grek në atë kohë. Në vitin 1878 shpërtheu një rebelim me revolucionarët, kryesisht epirotë, duke marrë nën kontroll Sarandën dhe Delvinën. Megjithatë, ajo u shtyp nga trupat osmane, të cilët dogjën 20 fshatra të rajonit.

Në vitin pasardhës, popullsia greke e rajonit të Janinës autorizoi një komitet për të paraqitur para qeverive evropiane dëshirën e tyre për bashkim me Greqinë.

Në vitin 1906 u themelua organizata Shoqëria Epirote nga anëtarët e diasporës epirote, Panagiotis Danglis dhe Spiro Milo, që synonte aneksimin e rajonit në Greqi  duke furnizuar grekët vendas me armë zjarri.

 Rilindja Kombëtare Shqiptare 
Vilajeti i Janinës ishte një nga qendrat kryesore të jetës kulturore dhe politike të shqiptarëve që jetonin në Vilajetin e Janinës dhe Vilajetin e Manastirit. Një nga arsyet më të rëndësishme ishte ndikimi i arsimit dhe kulturës greke që morën shkrimtarët shqiptaro-jugorë në shkollën e famshme greke të Janinës, Zosimea. Abdyl Frashëri, ideologu i parë politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare ishte një nga gjashtë deputetët e Vilajetit të Janinës në Parlamentin e parë osman në vitet 1876–1877. Abdyl Frashëri, nga Frashëri, Shqipëria moderne, së bashku me Mehmet Ali Vrionin nga Berati dhe disa anëtarë të komunitetit shqiptar të Janinës, themeluan Komitetin Shqiptar të Janinës në maj të vitit 1877. Frashëri luftoi kundër vendimeve të Traktatit të Shën Stefanit. Megjithatë, Lidhja e Prizrenit, ishte kryesisht shqiptare myslimane, ndërsa të krishterët ortodoksë vendas ndjenin më shumë simpati ndaj çështjes greke.Γιάννης Χατζής. Η Αλβανική Εθνική Κίνηση και η Προοπτική μιας Ελληνοαλβανικής Προσσέγγισης. p. 67

 Fundi i sundimit osman 
Gjatë Revoltës Shqiptare të vitit 1912 Vilajeti i Janinës u propozua si një nga katër vilajetet që do të përbënin Vilajetin Shqiptar. Qeveria osmane i dha fund revoltave shqiptare duke pranuar pothuajse të gjitha kërkesat e kryengritësve shqiptarë më 4 shtator 1912, që përfshinte formimin e vilajetit më vonë në 1912.

Pas Luftës së Parë Ballkanike të viteve 1912-1913 dhe Traktatit të Londrës, pjesa jugore e vilajetit, duke përfshirë Janinën, u përfshi në Greqi.: "In February 1913 the Greek Army seized Ioannina, the capital of Epirus. The Turks recognized the gains of the Balkan allies by the Treaty of London, in May 1913." Greqia kishte pushtuar edhe Epirin e Veriut gjatë Luftërave Ballkanike, por Traktati i Bukureshtit, i cili përfundoi Luftën e Dytë Ballkanike, ia caktoi Epirin e Veriut Shqipërisë.: "The Second Balkan War had short duration and the Bulgarians... to an independent Albania."

 Demografia 
Ka pasur një sërë vlerësimesh për përkatësinë etnike dhe fetare të popullsisë vendase. Perandoria Osmane klasifikonte dhe numëronte qytetarët e saj sipas fesë dhe jo etnisë, gjë që çoi në regjistrime joefikase dhe mungesë klasifikimi të popullsive sipas grupeve të tyre etnike.classified Turkish Foreign Policy, 1774–2000 William M. HaleTransactions of the Royal Historical Society Royal Historical SocietySarajevo:A Bosnian Kaleidoscope, Fran MarkowitzRegion, Regional Identity and Regionalism in Southeastern Europe, Klaus RothThe Arab world, Turkey, and the Balkans (1878–1914): a handbook of historical statistics Justin McCarthy Vilajeti ishte i banuar kryesisht nga shqiptarët dhe grekët, ndërsa fetë kryesore ishin Islami dhe Ortodoksia e Krishterë.The revolution of 1908 in Turkey, Aykut Kansu

Sipas Aram Andonjan dhe Zavren Biberjan, në vitin 1908 nga një popullsi totale prej 648,000 banorësh, 315,000 ishin shqiptarë, shumica e të cilëve ishin myslimanë dhe ortodoksë, si dhe disa që ishin ndjekës të katolicizmit romak. Arumunët dhe grekët ishin përkatësisht rreth 180,000 dhe 110,000. Komunitetet më të vogla përfshinin bullgarët, turqit, romët dhe hebrenjtë.

Sipas Michail Sakellariou, me një popullsi totale prej 550,000 banorësh, grekët ishin më të shumtët me 300,000, shqiptarët të dytët me 210,000, dhe kishte gjithashtu 25,000 arumunë dhe 3,000 hebrenj. Sanxhakët e Janinës, Prevezës dhe Gjirokastrës ishin kryesisht grekë, sanxhaku i Igumenicës (atëherë Gümeniçe, Reşadiye midis 1909 dhe 1913 për nder të Mehmet V, Sulltanit Osman) kishte një shumicë të vogël grekësh dhe ai i Beratit në veri ishte kryesisht shqiptar. 

Sipas Sir Hamilton Alexander Rosskeen Gibb në vitin 1895 ka pasur rreth 224,000 myslimanë. Popullsia ortodokse përfshinte rreth 118,000 grekë dhe rreth 129,500 shqiptarë, kurse popullsia hebreje arrinte në 3,500 veta. Sipas Zafer Golen, dy të tretat e popullsisë ishin myslimanë shqiptarë, ndërsa sipas Dimitrios Chasiotis 419,403 nga popullsia e përgjithshme ishin grekë, së bashku me 239,000 turq dhe shqiptarë, dhe 6,000 hebrenj. Lontos vlerësoi se 3/4 e popullsisë ishin të krishterë.

 Statistikat zyrtare osmane të viteve 1893 dhe 1911 Grupi 1893 Kemal H. Karpat. Ottoman Population Records and the Census of 1881/82-1893 Int. J. Middle East Stud. 9 (1978), 237-274, p. 37 1911  Ortodoks (Grekët) 286,304 311,032 Myslimanët (Turqit) 225,415 244,638 Hebrenjtë 3,677 3,990 Katolikët 83 - Të tjerë 997 1,175 Total 516,476 560,835

 Vlerësimet jozyrtare të Vilajetit të Janinës Përkatësia etnike Numri Grekët 110,000 - 419,403 Shqiptarët 210,000 - 315,000 Arumunët 25,000 - 180,000 Turqit 10,000 - 20,000 Bullgarët 20,000 Romët 7,000 Hebrenjtë 3,000 - 6,000 Gjithsej 475,000 - 648,000

 Referime 

Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1867
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1912

Kategoria:Greqia osmane
Kategoria:Shqipëria nën Perandorinë Osmane