Përvoja afër vdekjes

Përvoja afër vdekjes (PAV) është një përvojë e thellë personale e lidhur me vdekjen ose vdekjen e afërt, të cilën studiuesit e përshkruajnë se kanë karakteristika të ngjashme. Kur janë pozitive, që shumica janë, përvoja të tilla mund të përfshijnë një sërë ndjesish duke përfshirë shkëputjen nga trupi, ndjenjat e levitimit, qetësinë e plotë, sigurinë, ngrohtësinë, gëzimin, përvojën e shpërbërjes absolute, rishikimin e ngjarjeve kryesore të jetës, prania e një drite dhe shikimi i të afërmve të vdekur. Kur janë negative, përvoja të tilla mund të përfshijnë ndjesi ankthi, shqetësimi, zbrazëtie, shkatërrimi, zbrazëtie të madhe, shikimi i vendeve të ferrit dhe "djallit".

PAV-të zakonisht ndodhin gjatë vdekjes klinike të kthyeshme. Shpjegimet për PAV-të ndryshojnë nga ato shkencore në ato fetare. Hulumtimi i neuroshkencës hipotezon se një PAV është një fenomen subjektiv që rezulton nga "integrimi i shqetësuar trupor multisensional" që ndodh gjatë ngjarjeve kërcënuese për jetën. Disa besime transcendentale dhe fetare për një jetë të përtejme përfshijnë përshkrime të ngjashme me PAV-të.

Në SHBA, rreth nëntë milionë njerëz kanë raportuar një PAV, sipas një studimi të vitit 2011 në Annals of the New York Academy of Sciences. Shumica e këtyre përvojave afër vdekjes rezultuan nga lëndime serioze që prekin trupin ose trurin.

 Etimologjia 
Termi ekuivalent francez expérience de mort imminente ("përvojë e vdekjes së afërt") u propozua nga psikologu dhe epistemologu francez Victor Egger si rezultat i diskutimeve në vitet 1890 midis filozofëve dhe psikologëve në lidhje me historitë e alpinistëve për rishikimin panoramik të jetës gjatë rënieve.Egger, Victor (1896). "Le moi des mourants", Revue Philosophique, XLI : 26–38.

Në vitin 1892, një sërë vëzhgimesh subjektive nga punëtorët që binin nga skelat, ushtarët e luftës që pësuan lëndime, alpinistët që kishin rënë nga lartësitë ose individë të tjerë që ishin afër vdekjes (pranë mbytjeve, aksidenteve) u raportuan nga Albert Heim. Kjo ishte edhe hera e parë që fenomeni u përshkrua si një sindromë klinike.

Në vitin 1968, Celia Green publikoi një analizë të 400 rrëfimeve të dorës së parë të përvojave jashtë trupit.Green, C., Out-of-the-body Experiences, London: Hamish Hamilton, 1968. Kjo përfaqësonte përpjekjen e parë për të ofruar një taksonomi të përvojave të tilla, të shikuara thjesht si përvoja anormale perceptuese ose halucinacione.

Në vitin 1969, psikiatreja zvicerane-amerikane dhe pioniere në studimet afër vdekjes Elisabeth Kübler-Ross botoi librin e saj On Death and Dying: What the Dying Have to Teach Doctors, Nurses, Clergy, and Their Own Families.

Termi "përvoja afër vdekjes" u përdor nga John C. Lilly në vitin 1972.Schlieter, Jens (2018). What is it like to be Dead? Near-death Experiences, Christianity, and the Occult. New York: Oxford University Press, pp. 205-6. Termi u popullarizua në vitin 1975 nga puna e psikiatrit Raymond Moody, i cili e përdori atë si një term ombrellë për elementët e ndryshëm (përvojat jashtë trupit, "rishikimi panoramik i jetës", Drita, tuneli ose kufiri).

 Tiparet e përvojës afër vdekjes 
Fenomenologjia e një PAV-i zakonisht përfshin këndvështrime fiziologjike (trupore), psikologjike (mendore, shpirtërore) dhe të prejardhura. Zakonisht përvoja ndodh në një renditje të dallueshme:
1. Ndjenja e të qenurit vdekur. 
2. Një përvojë e gjendjes jashtë trupit. Një ndjesi e pluskimit mbi trupin e vet dhe duke shikuar vendin përreth.
3. Ndjenja e të ndjerit mirë, qetë dhe pushtuar nga dashuria dhe paqja.
4. Një ndjesi e lëvizjes përpjetë nëpër një tunel drite apo shteg të ngushtë.
5. Takimi i të afërmëve tashmë të vdekur apo figurave spirituale dhe fjalosja me ta.
6. Ndeshja me qënie drite, apo të një drite (ndoshta me një figurë fetare apo hyjnore). 
7. Shikimin e jetës së kaluar para vetes si në një film.
8. Arritja e një kufiri apo caku.
9. Një ndjesi e rikthimit në trup (nganjëherë me forcë), shpesh shoqëruar me mosdashjen e personit. 

 Shkaqet 
Kjo dukuri ndodh tek njerzit qe i kane mbijetuar vdekjes, si pasoje e nje semundjeje te rende apo ngjarjeje vdekjeprurese dhe kane perjetuar gjendjen e komas, ndalimin e zemres dhe/apo encefalogramin e rrafshet. Keta njerez pas rigjallimit te tyre tregojne se kane perjetuar pervoja qe mund te ndahen ne dy grupe te medha:
 përvoja përtejtokësore: njeriu perjeton nje pervoje përtejtokësore, duke pare nganjehere vehtje apo te aferm tashme te vdekur, dhe duke kaluar vende te ngjashme me tunele drite apo hapesira qe disa i pershkruajne si vende biblike (parajse, ferr etj.)
 përvoja jashtë-trupore: njeriu largohet nga trupi i tij dhe qendron pezull duke marre pjese ne ngjarjet qe ndodhin perreth tij "nga jashte".

 Përvoja e Karl Gustav Jungut 
Nje nga pervojat me te njohura te ketij lloji eshte ajo qe pershkruan mjeku psikiater dhe pionier i psikoanalizes Karl Gustav Jung rreth perjetimeve te veta ne prag te vdekjes ne tekstin e tij autobiografik (vetejetshkrues) "Kujtime, endrra dhe mejtime", botuar vetem ne vitin 1961. Ne te vertete keto pervoja ai i perjetoi ne vitin 1944 ne nje aksident me nje frakture (thyerje kockash) e me pas nje ndalim zemre qe e çuan n e kome.

 Pasojat 

Kërkimet e dukurisë afër-vdekjes

 Pikëpamjet fetare dhe fiziologjike 
Literatura
 Rejmond Mudi
 Fransua Brune

 Artikuj ndërlidhës 
 Jeta
 Pasjeta, Jeta pas vdekjes apo Jeta përtej vdekjes
 Përvoja përtejtokësore
 Përvoja jashtë-trupore 
 Vdekja

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Ang. Fondacioni i Kërkimit mbi Përvojat Afër Vdekjes.
 Ang. Rrëfime të shumta mbi përvojat afër vdekjes.
 Ang. Rrëfime dhe vlerësime të PAV-ve.
 Ang. Njerzit kanë PAV-e me tru tashmë të vdekur. Pem Rejnolds 


Kategoria:Jetë e përtejme
Kategoria:Vdekje
Kategoria:Neuropsikiatri
Kategoria:Spiritualitet
Kategoria:Parapsikologji
Kategoria:Kërkime psikiatrike
Kategoria:Polemika shkencore