Tivari

Tivari (malazisht: Бар/Bar), i njohur edhe si Tivari i Ri, është qytet bregdetar në jug të Malit të Zi. Është porti më i madh i Malit të Zi si dhe qendra e Komunës së Tivarit.

Në qytetin e Tivarit jetojnë 17,727 banorë, sipas censusit të v. 2011. Komuna e Tivarit, ecila ka një sipërfaqe prej 598 km2, ka një popullsi prej 42,068 banorësh.

Në pranverën e vitit 1945, Tivari ishe vendi ku u masakruan rreth 1500–2000 shqiptarë në rastin e quajtur Masakra e Tivarit.


 Etimologji 
Në gjuhën shqipe njihet si Tivar, ndërsa në gjuhët sllavojugore thjeshtë si Бар/Bar. Në gjuhën italiane njihet si Antivari apo Antibari; në gjuhën greke si Antivarion (Αντιβάριον) app Thivárion (Θηβάριον); në latinisht si Antibarium. Emri i këtij qyteti është i lidhur me emrin e qytetit të Barit në Itali dhe i cili përshkruan poziten gjeografike, përballë qytetit të Barit dhe në anën e përtejme të detit Adriatik.

 Historia 
Ekspedita të ndryshme të arkeologëve kanë vërtetuar se sipërfaqja e qytetit dhe rrethinës  së tij kanë qenë të populluara që në parahistori.  Materialet e gjetura tregojnë prezencën e Ilirëve.  Mendohet se qyteti është ndërtuar mbi apo në afërsi të qytetit të lashtë të njohur si Antipargal në shekullin e VI. Emrin Antibarium (Përballë Barit në Itali) duket të jetë përmendur rreth shekullin X.

Duket se shumë sundues të Dioklesë kanë përdorur këtë qytet si seli të tyre.  Kështu sunduesi i parë i Dioklesë Mihali e ka konfirmuar kurorëzimin në këtë qytet sikurse më vonë Bodini.

Nga 1166 deri më 1183 qyteti ishte nën zotërimin e bizantinëve nga të cilët Stefan Nemanja e kishte marrë dhe bashkangjitur së bashku me Zetën sundimit të tij në Rashkë.

Nga relacioni i kryepeshkopit të Tivarit Guljelm Adam drejtuar Dukës së Burgonjës Filipit të VII Valua, 1332
(MONUMENTIS POUR L’HISTOIRE DES PROVINCE DE NAMUR, vëll. IV, f. 293-298. Origj. latinisht. Përkthyer nga frëngjishtja.)

Argjipeshkvi i Tivarit Gulielm Adae shkruan ne 1332 një vepër në latinisht për mbretin e Francës Filipi VI dhe nuk harron të shkruaje këtë frazë lapidare : "Shqiptaret kanë një gjuhe krejt tjetër dhe të ndryshme nga latinishtja, kanë alfabetin latin në të terë librat e tyre".

Nga viti 1443 deri 1571 qyteti administrohej kryesisht nga Venedikasit. Gjatë mesjetës ishte qendër e bregdeti jugorë dhe kishte një status qytet-shteti deri sa më 1571 bie nën sundimin otoman, Selim II, deri më 1878.

Shkencëtari njohur italian Gjuliem Markoni vendosi lidhjen e parë telegrafike midis Tivarit dhe Antibarit më 30 gusht 1904 dhe më 1908 për herë të parë futet në përdorim linja hekurudhore  cila e bënte këtë qytet ndër qytet e parët të lidhura me hekurudhë në Ballkan (1913).

Tivari ishte po ashtu ndër qytetet e parë  në Mal të Zi që filloi luftën kundër fashistëve (13 qershor 1941).

Që nga lufta e dytë botërore e deri në ditët e sotshme qyteti është në përbërje të Republikës së Malit të Zi dhe është qendër komune.

 Ekonomia 

 Demografia 
Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003, komuna e Tivarit ka pasur 40.037 banorë, të vendosur në 83 vendbanime.

Përbërja nacionale :

Ethnicity in 2003

EthnicityNumberPercentageMalazezë19.96044,14 %Serbë11.21824,81 %Shqiptarë 5.45012,05 %Myslimanë2.8526,31 %Boshnjakë1.0262,27 %Kroatë2680,59 %Roma500,11 %Other7221,60 %Të padeklaruar1.7713,92 %Pa të dhëna1.9064,21 %Gjithsej45.223100 %
Sipas rezultateve preliminare të regjistrimit të popullsisë së vititi 2011, komuna e Tivarit ka pasur  42368 banorë me 14211 ekonomi familjare dhe  33312 .Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT

Komuna ka 83 fshatrat e saj (2003) 
40.000 banorë, qyteti vetë 13.700 banorë.  Në 
Bar, një kryepeshkop katolik ka vendin e tij në 
Regjistrimin e vitit 2003, pas nacionaliteteve 
shpreh : 
Malazezët 44,14 % 
24,81 % serbë 
12,05 % shqiptarë 
6,21 % sllav myslimanët 
2,27 % boshnjakë 
10,52 % të tjera

Përbërja fetare :
 ortodoks - 23.855 (59,58 %)
 mysliman - 11.036 (27,56 %)
 katolik - 3.101 (7,74 %)
 të tjerë - 192 - (0,47 %)
 të pa përcaktuar - 789 (1,97 %)
 nuk besojnë - 417 (1,04 %)
 të panjohur - 647 (1,64 %)

Gjuhët :
 serbisht - 24.138 (60,28 %) 
 malazezisht - 10.235 (25,56 %) 
 shqip - 3.505 (8,75 %) 
 boshnjakisht - 286 (0,71 %) 
 kroatisht - 161 (0,40 %)
 boshnjake - 110 (0,27 %) 
 tjera dhe të panjohura - 1.602 (4,03 %)

 Kultura 

 Politika 

 Shih edhe 
 Masakra e Tivarit
 Tivari i Vjetër

 Lidhje të jashtme 
vendndodhja
 harta satelitore (-{Maplandia}-)
  Planet dhe vendbanimet në hartë (-{Mapquest}-) 
Referime


Kategoria:Komuna e Tivarit