Format e pashtjelluara të foljes

Format e pashtjelluara të foljes janë: pjesorja, përcjellorja, paskajorja, mohorja. Format e pashtjelluara të foljes, për nga tipi i ndertimit mund të ndahen në dy grupe: Në grupin e parë përfshihen pjesorja dhe ato që janë ndërtuar mbi bazen e saj: forma e pashtjelluar mohore (pa larë) dhe përcjellorja (duke larë), kurse në grupin e dytë do të përfshihen format e pashtjelluara të tipit për të larë e me të larë, që janë ndërtuar mbi bazën e emrit prejfoljor asnjanës (të tipit të larë). 

 Pjesorja 
Në gjuhën shqipe pjesorja ka një përdorim të gjerë dhe të shumllojshëm. Shërben si bazë për të formuar kohët e përbëra me ndihmë të foljeve kam e jam. 
Shembull:
kohën e kryerkam lexuarkam hapurështë lexuarështë hapurkohën më se të kryerkisha lexuar, kisha hapurishte lexuarishte hapurkohën e kryer të tejshkuarpata lexuarpata hapurqe hapur
Pjesorja shërben si bazë edhe për formimin e formave (mënyrave) paskajore, përcjellore dhe habitore me ndihmë të fjalëzave përkatëse.
Shembull:
paskajorjapër të lexuarpërcjellorjaduke lexuar, duke hapur habitorjalexuakam, marrkam

Pjesorja shërben për të formuar edhe mbiemra dhe emra foljorë. P.sh. nxënës, mësues, i sjellshëm, i (e) bindur etj. Këta emra dhe mbiemra janë formuar me anë të foljes në pjesoren e cila është bazë e tyre: sjell, nxënë, bindur etj., duke marrë në fund njërën nga prapashtesat: -j, -s, -shëm e disa prej tyre edhe një nyje të përparme i, e ose të.

 Përcjellorja 
Folja në formën (mënyrën) përcjellore tregon një veprim që shoqëron ose përcjell veprimin e treguar me një folje tjetër. 
Përcjellorja ndërtohet duke vënë përpara pjesores së foljes fjalëzën duke: p.sh. Zbriti duke u mbajtur.
Sipas kohës në të cilën është folja kryesore, pra sipas kontekstit, përcjellorja mund të ketë kuptimin e së tashmes, të së shkuarës ose të së ardhmes. Përcjellorja përdoret kryesisht në ndërtime:
Shembull:
me funksion mënyrorDjemtë shkonin në shkollë duke kënduar një këngë të reme funksion kohorDuke ecur rrugës u kujtua se kishte harruar çelësatme funksion shkakorKali, duke kërkuar, siç duket, ecte me galop përbri gardhitme funksion kushtorDuke punuar pa u lodhur, njeriu mund të arrijë gjithçka
Përcjellorja përdoret shpesh edhe për të shprehur një veprim të dytë të bashkërenditur me veprimin e foljes kryesore. P.sh.:Tej dielli po perëndonte duke i dhënë qiellit një përskuqje te fortë.

 Paskajorja 
Folja e përdorur në formën paskajore shërben për të emëruar një veprim ose gjendje në mënyrë të pacaktuar d.m.th pa i'u referuar një kryefjale të caktuar. Në rolin e paskajores përdoret forma e tipit për të punuar, (me kuptim mohor) përdoret edhe forma e tipit pa punuar. Format e diatezave pësore e vetëvetore të këtyre paskajoreve sajohen me anë të pjesëzës u . P.sh. për të larë - për t’u larë; pa larë - pa u larë etj. 
Paskajorja përdoret në ndërtime me funksion qëllimor, përcaktor dhe kallëzuesor.
Shembull:
funksion qëllimorGruaja nxitoi hapat për të arritur të vegjëlitfunksion përcaktorAtë mbrëmje, radhën për të treguar përralla përpara gjumit e kishte babaifunksion kallzuesorKjo vërtetë qenka për të qeshur

 Mohorja 
Forma e pashtjelluar mohore ndërtohet duke vënë përpara pjesores së foljes fjalëzën me kuptim mohor -pa.
Shpreh moskryerjen e një veprimi në të shkuarën ose në të ardhmen. Përdoret kryesisht në ndërtime.
Shembull:
me funksion kohorTë gjithë këto përgatitje i bëmë pa ardhur mesuesime funksion mënyrorBeni ecte me nxitim pa kthyer kokën majtas e djathtashme funksion kushtorPa luajtur këmbët, nuk luajnë dhëmbët. 
Pra këto forma që u cekën më lartë nuk ndryshojnë, andaj edhe quhen forma të pashtjelluara.

 Shiko edhe 
Format e shtjelluara të foljes.

 Referimet 
 Grup autorësh - Gramatika e gjuhës shqipe ASHSH Tiranë 2002.
 Shaban Demiraj - Gramatika e gjuhës shqipe ETMM Prishtinë
 L.Mulaku, A.Kelmendi - Gramatika e gjuhës shqipe ETMM Prishtinë 1984
 Bari Beci - Gjuha shqipe, Libri shkollor Prishtinë 2003
 Bari Beci - Gjuha shqipe - Dukagjini 2006
 Zgjedhime të foljeve https://zgjedhime.org/showfoljet

Kategoria:Folje