Sabri Hamiti

Sabri Hamiti (Dumnicë, 10 maj 1950) është shkrimtar, studiues, profesor letërsie dhe akademik shqiptar nga Kosova.

 Jetëshkrimi 
Sabri Hamiti lindi më 10 maj 1950 në Dumnicë, Podujevë, nga baba Hamit Hamiti dhe nana Mehreme Duriqi. U rrit në familje bashkë me tri motra e dy vëllezër. 1957 Hyri në shkollën fillore në vendlindje. 1968 Mbaroi gjimnazin në Podujevë dhe u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Nisi botimet letrare në Bota e re e në gazeta e revista të tjera. Mori pjesë në demonstratat e studentëve në Prishtinë. I ndjekur nga policia, disa muaj jetoi duke u fshehur te të dashurit e tij. 1972 U diplomua shkëlqyeshëm në Universitetin e Prishtinës, në gjuhë e në letërsi shqipe. Botoi veprën e parë letrare te Rilindja e Prishtinës. Regjistroi studimet pasuniversitare me temë “Poetika e re shqipe” në Universitetin e Sorbonës në Paris, mirëpo për mungesë parash u kthye në Prishtinë. 1973 U martua me Kumrije Rugovën, moshatare dhe mike e studimeve. Hyri në punë në shtëpinë botuese Rilindja të Prishtinës. Nisi studimet pasuniversitare në Fakultetin Filozofik të Zagrebit, të cilat i kreu pas dy vitesh. 1980 Për një vit akademik u specializua për teorinë e formave letrare në École des Hautes Études en Sciences Sociales, në Paris. Mori Diplomën e Shkallës së Lartë për letërsi frënge e qytetërim frëng në Universitetin e Sorbonës në Paris. 1987 U doktorua me temë nga letërsia bashkëkohore shqipe në Universitetin e Prishtinës. 1989 Hyri në lëvizjen për Pavarësinë e Kosovës, të prirë nga Ibrahim Rugova, mik i tij i studimeve. Më vonë, shtatë herë me radhë (1992, 1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2014) u zgjodh deputet në Kuvendin e Kosovës, ndërsa nga viti 2006 është anëtar i Kryesisë së Kuvendit. 1993 U zgjodh profesor i letërsisë shqipe në Universitetin e Prishtinës. Po ashtu është ligjërues në studimet postdiplomike të letërsisë. 1995 Si anëtar i Komisionit Kombëtar punoi për njësimin e programeve shkollore të lëndëve nacionale dhe për hartimin e teksteve të përbashkëta për të gjitha shkollat shqipe. Më 24 shtator 1998 persona të panjohur të Sigurimit të fshehtë serb i bënë atentat në shkallët e banesës së tij në Dardani të Prishtinës. U shpëtua nga mjekët shqiptarë me ndihmën e Zotit. 2000 U zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës. 2008 U zgjodh anëtar i rregullt i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës. 2023 U zgjodh anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
2025 U nderua me titullin Doctor Honoris Causa nga Universiteti i Tiranës. https://unitir.edu.al/universiteti-i-tiranes-nderon-akademik-prof-dr-sabri-hamitin-me-titullin-doctor-honoris-causa/

Sabri Hamiti jeton dhe punon në Prishtinë.

Mbi veprën letrare
Shqiptimi poetik si rebelim tematik e gjuhësor kundrejt letërsisë pararendëse shfaqet me figura të forta si Njeriu vdes i ri, madje në trajtë titulli. Më tutje kërkimi si vetënjohje, duke krijuar variantet e Narcisit modern, si figurë themelore e letërsisë në shkallën e parë të shkrimit. Edhe më tutje figurat e kujtimeve personale, të shtrira në kohë dhe në botën e të tjerëve, që presin me thikën e harrimit; dhe ritëm, rimë, muzikë.

"Trungu ilir", figurë kryesore e identitetit e sprovuar në Kohën moderne të rrethanave. Trungu ilir, një libër kult, i dramatizuar në teatër dhe shfaqje e ndaluar nga censura. "Leja e njohtimit", 1985, libër binjak me të parin, kërkim i identitetit të rrezikuar nga jashtë, duke përfshirë një referencë të largët me fantazinë apo utopinë negative të Oruelit në 1984. Kujtimet e të ndodhurave i mbledh poema dramatike "Kutia e zezë".

"Kaosmos", shenjë a thirrje për frikën e torturën sistemore që prek individualitetin e universalitetin e njeriut. Dramatika e marshit barbar në ardhje e në shkuarje, ashtu dhe bukuria e jetës në rendin e përmbysur: parajsa, purgatori, ferri. Mandej "ABC" si katalog i dhembjeve etnike, me figurat që si shpërthyes të mprehtë prekin në kohë e në hapësirë. Melankolia, së fundi është gjendje e figurë për pasojat që ka bota e ndjesive e kaluar nëpër botën e egërsive.

Romani i rinisë "Njëqind vjet vetmi" shtreson psikologjinë e vetmitarit që rritet ndërmjet mungesave e pengesave. Aty është jeta e tre brezave që i ngjajnë kaq shumë njëri tjetrit. Vetmia është shekullore: njëqind vjet, por kjo është figurë e pambarimit. Referenca reale shkon nga Lidhja e Prizrenit e këndej. Po shkrimi ndjek logjikën e vet, që nga legjenda e përralla për të përfunduar në një epilog baladik të njohjes dhe të vetënjohjes shqiptare.

"Futa" e "Misioni", dy tekste dramatike që lidhen fort me ndodhjet në Kosovë në deceniet e fundit të shekullit XX. Një shkrim i rrezikshëm dhe i rrezikuar, që universalen don ta provojë me realen: situata për t’u identifikuar. Dy heronjtë tragjikë të dramave japin tipa të ndryshëm heronjsh shqiptarë: një herë hero i mashtruar, herën tjetër hero i flijuar. Dhe këtu mbetet të rindërtohet heroi veprues, si vizion apo si realitet i vendit, që do ta përmbyllë skemën e heronjve shqiptarë.

"Sprovat për një poetikë", një trajtim e kërkim teorik i letërsisë shqipe i të gjitha periudhave, shfaqet që nga libri i parë "Variante" deri te libri i fundit "Bioletra", për të krijuar një sistematikë të kërkimit e një sistem të të menduarit. Pra, letërsia a priori e kritika a posteriori. Nga poetika e autorëve te poetika e periudhave dhe tutje te poetika e letërsisë shqipe. Dhe në fund të fundit poetika personale në "Bioletra", e shfaqur si një teori e shkrimit dhe e leximit letrar.

Dy periudha të letërsisë shqipe: letërsia filobiblike dhe letërsia romantike rrokin katër shekujt e parë të kësaj letërsie. E para duke pasur karakteristikë zotëruese parashkrimin biblik, kurse e dyta duke e pasur për bazë temën e zgjimit nacional ashtu dhe shpërthimet individuale romantike. Të dyja të lexuara nëpërmjet autorëve më të mëdhenj. E para me Buzukun, Budin, Bogdanin e Varibobën, e dyta nëpërmjet De Radës, Naimit, Serembes, Pashko Vasës, Samiut, Mjedjes, Çajupit. Vetëdija për dy doktrina letrare.

Letërsia e gjysmës së parë të shekullit XX, e shfaqur më parë si letërsi e modelit kritik, përballë modelit himnizues romantik. E vijuar me letërsinë moderne që zbulon e shfaq poetika e individualitete të fuqishme letrare. Zhvillim i hovshëm i të gjitha gjinive letrare duke krijuar një ambient e një vetëdije ku krijohet dialogu i çuditshëm ndërmjet autorëve të mëdhenj, si Faik Konica, Gjergj Fishta e Fan S. Noli në një anë dhe Lasgush Poradeci, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli e Migjeni në anën tjetër.

Interpretimi i veprave të zgjedhura të autorëve të zgjedhur të letërsisë bashkëkohore. Shkrim i një dialogu të mbrendshëm letrar, në të cilin autorët e veprat e zgjedhin lexuesin-interpretuesin po aq sa ai i zgjedh këto. Kjo dëshmon më tepër një sistematikë të shkrimit e të leximit sesa një sistem. Pra, loja e përhershme e kërkimit është që autorët, krijuesi e interpretuesi, t’i shfaqen të hapur njëri-tjetrit, për të gjetur bashkërisht universalen letrare në trajtë të poetikës.

Katër monografi letrare për autorët e njohur të letërsisë bashkëkohore shqipe: dy të hullisë së shkrimit tradicional, një e nismës moderne e një e shkrimit modern. Njëri i futur në kodifikimin moral dhe i rebeluar fort (Hivzi Sylejmani), tjetri i bërë popullor nëpërmjet humanitetit e moralitetit të letërsisë (Nazmi Rrahmani); një poet i nemun e i ndjekur nga talenti i vet (Bilal Xhaferri) dhe autori emblematik i letërsisë moderne shqipe në gjysmën e dytë të shekullit XX (Anton Pashku).

"Sympathia: testamente për Urtakun" (2004), përmbledhje poetike me frymë personale e metafizike përnjëherësh, e lidhur pandërmjetshëm me "Melankolinë" (1999) e vitit të tmerrit e të mrekullisë për shkrimtarin e Kosovën, poezi e elementaritetit fizik e shpirtëror që dëfton frymë bashkëndjenje (sympathia e titullit). Librat sistematizues për fenomene letrare e kufitare me letërsinë: "Bioletra" (2000), "Tematologjia" (2005) dhe "Albanizma" (2009) bëjnë trininë "Poetika shqipe", siç është quajtur në një botim tërësor të triave në vitin 2010. Studimi i temave, shkollave, kodeve, ligjërimeve, formave, figurave e shkallëve të letërsisë evoluon në një poetikë historike të shqipes. "Utopia letrare" (2013) studion veprat përfaqësuese utopike dhe distopike shqiptare në përqasje me letërsinë e përgjithshme utopike dhe distopike, prej traktateve sociale te letërsia fiksionale, një vepër e re në ngrehinën poetiko-historiko-letrare shqipe në përthyerje me veten dhe me botën perëndimore, në gjirin e të cilës ka lindur dhe gjallon. Librat monografikë për dy figura të mëdha kombëtare, shkrimtarë e misionarë: "Presidenti Ibrahim Rugova: Memento për Rugovën" (2007) dhe "Zef Pllumi" (2013) për Rugovën shkrimtar, prijës politik e njeri dhe Pllumin, misionarin e besimit me rrnue për me tregue, që bëhet besim letrar.Sipas tekstit "Një jetë dhe një vepër letrare: Sabri Hamiti" në Muhamet Hamiti BESIMI LETRAR, Parnas, Prishtinë, 2016, ff. 280-287 "Ndre Mjedja" (2016) përvijon portretin letrar të shkrimtarit të madh në 150-vjetorin e lindjes, i cili kaloi nëpër tri formacione stilistike letrare për të mbetur përgjithmonë liriku klasik i shqipes.

 Veprat letrare 
 Poezi 
parapamje|Ballina e librit Litota

 Njeriu vdes i ri, 
 Faqe e fund, 
 Thikë harrimi, 
 Trungu ilir, 
 Leja e njohtimit 1985, 
 Lind një fjalë, përzgjedhje, 
 Kaosmos, 
 ABC, Albetare për fëmijë të rritur, 
 Melankolia, 
 Sympathia, 
 Lulet e egra, 
 Litota, 
 Kukuta e Sokratit, 
 Prishtina mon amour,  

 Roman 
 Njëqind vjet vetmi (Sabri Hamiti), 

 Drama 
 Futa, 
 Misioni, 
 Pasioni, 
 Maja, 

 Kritikë/Eseistikë/Studime 
parapamje|Ballina e librit Lasgushi qindvjeçar
 Variante, 
 Teksti i dramatizuar, 
 Kritika letrare, 
 A-ZH, Romanet e Nazmi Rrahmanit, 
 Arti i leximit, 
 Njeriu kryengritës, 
 Vetëdija letrare, 
 Faik Konica: jam unë, 
 Tema shqiptare, 
 Poeti i nemun Bilal Xhaferri, 
 Letra shqipe, 
 Lasgushi qindvjeçar, 
 Bioletra, 
 Studime letrare, 
 Shkollat letrare shqipe, 
 Tematologjia, 
 Presidenti Ibrahim Rugova (Memento për Rugovën), 
 Letërsia moderne, Tiranë, 
 Albanizma, 
 Poetika shqipe, 
 Utopia letrare, 
 Zef Pllumi, 
 Ndre Mjedja, 
 Anton Pashku, 
 Testamenti, studime, ese, 
 Át Gjergj Fishta, Botime Françeskane, Shkodër, 
 Naim Frashëri, 
 Enigma e poezisë, 
 Stilografia, 
 Kanoni - Ese për letërsinë shqipe, 

 Tekste shkollore 
 Letërsia e vjetër shqipe, ,
 Letërsia moderne shqipe, ,
 Letërsia romantike shqiptare, 

 Vepra komplete,  
parapamje|Ballina e një vepre të kompletit
 Vëllimi i parë: Poezi
 Vëllimi i dytë: Poezi
 Vëllimi i tretë: Poezi
 Vëllimi i katërt: Roman
 Vëllimi i pestë: Drama
 Vëllimi i gjashtë: Kritika letrare
 Vëllimi i shtatë: Letërsia filobiblike, Letërsia romantike
 Vëllimi i tetë: Letërsia moderne
 Vëllimi i nëntë: Letërsia bashkëkohore
 Vëllimi i dhjetë: Letërsia bashkëkohore

Libra të Sabri Hamitit në gjuhë të huaja
Në gjuhë të huaja

 Nož zaborava, 1976 
 Lična karta, 1990 
 Albanian Literary Schools, 2004 
 Les ecoles litteraires albanaises, 2004 
 Dialogue des chasseurs barbares, 2005 
 La Mission, 2007 
 Passion, 2023
 The Literary Canon, 2025

 Studime për veprën e Sabri Hamitit 
 Dr. Ibrahim Rugova "Sistemi poetik i Sabri Hamitit", Tiranë, 2013.
 Dr. Nysret Krasniqi "Sabri Hamiti", Prishtinë, 2011.
 Muhamed Çitaku "Strategjitë e rrëfimit: romani Njëqind vjet vetmi i Sabri Hamitit", Prishtinë, 2010.
 Munish Hyseni "Sabri Hamiti - Bibliografi (1967-2015), Prishtinë, 2015.
 Alban Nuredini Sistemi poetik i Lasgush Poradecit dhe Sabri Hamitit, Prishtinë, 2015.
 Liber Amicorum për Sabri Hamitin - botuar në 70-vjetorin e lindjes së shkrimtarit, Prishtinë 2020.
 Alban Nuredini Sabri Hamitit the Poet&Thinker, (poezi të përkthyera në anglisht), Prishtinë, 2022.
 Agnesa Beqiri Proza moderne shqipe - Koliqi, Pashku, Hamiti, Prishtinë, 2024.

 Tekste të Sabri Hamitit 
 Në gjuhën shqipe 

Sabri Hamiti: Shkollat letrare shqipe
Sabri Hamiti: Monumentet e kulturës së identitetit shqiptar
Sabri Hamiti: Fraza e pambaruar
Sabri Hamiti: Njeriu meditant, njeriu militant

Në gjuhë të huaja
Sabri Hamiti: Albanian literary schools (Përkthyer nga Dr. Muhamet Hamiti)
Sabri Hamiti: Les écoles littéraires albanaises  (Përkthyer nga Dr. Halit Halimi)
Poezi të Sabri Hamitit në anglishte (Përkthyer nga Dr. Robert Elsie)

Mirënjohjet shtetërore
parapamje|Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"
 Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit, 2003
 Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu", 2010

Shpërblimet letrare
 Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik Thikë harrimi, 1975 
 Shpërblimi vjetor për librin më të mirë të autorëve të rinj në ish-Jugosllavi, për romanin Njëqind vjet vetmi, 1976 
 Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik Trungu ilir, 1979 
 Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, Trungu ilir, 1979 
 Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, Vetëdija letrare, 1989 
 Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, Kaosmos, 1990 
 Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik ABC, 1994 
 Shpërblimi "Naim Frashëri" për librin më të mirë shkollor të vitit për librin Letërsia shqipe, Libri Shkollor, 1995 
 Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik Melankolia, 1999 
 Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik Sympathia, 2004 
 Penda e Argjendtë për librin më të mirë kritik në botimet shqiptare për librin Tematologjia''; akorduar nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë, 2006
 Çmimi kombëtar "Azem Shkreli", për veprën jetësore në fushën e letërsisë nga Ministria e Kulturës e Kosovës, 2010
 Çmimi i Madh për Letërsinë për vitin 2010 nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë për veprën letrare "Poetika shqipe"
 Çmimi për veprën më të mirë studimore për librin "Zef Pllumi", Panairi i 16-të i Librit, Tiranë, 2013
 “Çmimi Special” për kontributin kulmor për letërsinë dhe kulturën shqipe i Akademisë Kult, 2014
 Çmimi Kombëtar "Àt Zef Pllumi" për Monografi, Lezhë 2019
 "Çmimi i karrierës" për kontributin në fushën e kulturës dhe letërsisë shqipe, Lezhë, 2023
 Çmimi "Jakov Xoxa" për librin studimor 'Stilografia', 2023

 Literatura 




 Lidhje të jashtme 
 Dr. Ibrahim Rugova: Përurimi i veprës së madhe të Sabri Hamitit
Prof. dr. Ali Aliu: Revolta ëndërrimtare
Prof. dr. Zejnullah Rrahmani: Lexuesi duhet të mësojë notin për ta ndier shijen e paanësisë së detit të poezisë së Sabriut
Dr. Kujtim M. Shala: Sprova për një Poetikë
Dr. Kujtim M. Shala: TEMATOLOGJIA: THEMA E LOGOS
Drama "Misioni" e Sabri Hamitit në frëngjisht

Kategoria:Biografi shqiptare
Kategoria:Romancierë shqiptarë
Kategoria:Poetë shqiptarë

Kategoria:Lindje 1950
Kategoria:Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"
Kategoria:Njerëz nga Prishtina
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Zagrebit
Kategoria:Dramaturgë shqiptarë
Kategoria:Kritikë shqiptarë
Kategoria:Eseistë shqiptarë
Kategoria:Profesorë të Universitetit të Prishtinës
Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës

Kategoria:Marrësit e Urdhrit të Skënderbeut (1990-)
Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës