Rod Ajlënd

Rhode Island (shqiptohet: Rode Ajlënd) zyrtarisht Shteti i Rhode Island, është një shtet në rajonin e Anglisë së Re të Shteteve të Bashkuara Verilindore. Është shteti më i vogël i SHBA-së sipas sipërfaqes dhe i shtati më pak i populluar, me pak më pak se 1.1 milion banorë që nga viti 2020, por është i dyti më i dendur pas Nju Xhersit. Rhode Island kufizohet nga Connecticut në perëndim dhe Massachusetts në veri dhe lindje, dhe ndan një kufi të vogël detare me Nju Jorkun. Providence është kryeqyteti dhe qyteti më i populluar i shtetit.

Amerikanët vendas jetuan rreth Gjirit Narragansett për mijëra vjet përpara se kolonët anglezë të fillonin të mbërrinin në fillim të shekullit të 17-të. Rhode Island ishte unik midis trembëdhjetë kolonive britanike pasi u themelua nga një refugjat, Roger Williams, i cili iku nga persekutimi fetar nga Kolonia e Gjirit të Massachusetts për të krijuar një strehë për lirinë fetare. Ai themeloi Providence në vitin 1636 në tokë të blerë nga fiset lokale, duke krijuar vendbanimin e parë në Amerikën e Veriut me një qeveri të qartë laike. Kolonia e Rhode Island dhe Plantacionet Providence më pas u bënë një destinacion për disidentët fetarë dhe politikë dhe të përjashtuarit shoqërorë, duke e fituar emrin "Ishulli i Rogues".

Duke reflektuar statusin e saj si një qendër e tolerancës relative dhe mendimit të lirë, Rhode Island ishte kolonia e parë që bëri thirrje për një Kongres Kontinental në vitin 1774 dhe e para që hoqi dorë nga besnikëria e saj ndaj Kurorës Britanike më 4 maj 1776. Pas Revolucionit Amerikan, gjatë i cili ishte shumë i pushtuar dhe i kontestuar, Rhode Island u bë shteti i katërt që ratifikoi Nenet e Konfederatës më 9 shkurt 1778. Duke favorizuar një qeveri qendrore më të dobët, ajo bojkotoi konventën e vitit 1787 që hartoi Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara, të cilën fillimisht e refuzoi të ratifikojë; ishte i fundit nga 13 shtetet origjinale që e bëri këtë, më 29 maj 1790.

Ai u emërua zyrtarisht Shteti i Rhode Island dhe Plantacionet Providence gjatë epokës koloniale, por zakonisht u bë i njohur si thjesht "Rhode Island". Në nëntor 2020, votuesit e shtetit miratuan një ndryshim në kushtetutën e shtetit duke hequr zyrtarisht "dhe Plantacionet Providence" nga emri i tij i plotë. Nofka e tij zyrtare është "Shteti i Oqeanit", një referencë për 400 milje (640 km) të vijës bregdetare dhe gjireve dhe hyrjeve të mëdha që përbëjnë rreth 14% të sipërfaqes së tij totale.Office of the Secretary of State: A. Ralph Mollis: State Library . Sos.ri.gov. Retrieved on July 12, 2013.

Emri
Para vitit 2020, emri i tij zyrtar ishte Shteti i Rhode Island dhe Plantacionet Providence, që rrjedhin nga bashkimi i katër vendbanimeve koloniale. Vendbanimet e Rhode Island (Newport dhe Portsmouth) ishin në atë që zakonisht quhet Aquidneck Island sot, por quhej Rhode Island në kohët koloniale. Plantacionet Providence ishte emri i kolonisë së themeluar nga Roger Williams në kryeqytetin e shtetit të Providence.

Është e paqartë se si ishulli mori emrin Rhode Island, por dy ngjarje historike mund të kenë qenë me ndikim:

 Eksploruesi Giovanni da Verrazzano vuri në dukje praninë e një ishulli pranë grykës së Gjirit Narragansett më 1524, të cilin ai e krahasoi me ishullin Rodos në brigjet e Greqisë. Eksploruesit e mëvonshëm evropianë nuk ishin në gjendje të identifikonin saktësisht ishullin e përshkruar nga Verrazzano, por kolonistët që u vendosën në këtë zonë supozuan se ishte ky ishull.Giovanni da Verrazzano emëroi një vend në Rhode Island Puntum Iovianum për nder të mikut të tij Paolo Giovio (Jovium në latinisht) (1483–1542), humanist dhe historian. Giovio zotëronte Cèllere Codex të Verrazzanos që përmbante tekstin e udhëtimit të tij të parë.

 Adriaen Block kaloi pranë ishullit gjatë ekspeditave të tij në vitet 1610 dhe ai e përshkroi atë në një rrëfim të vitit 1625 të udhëtimeve të tij si "një ishull me pamje të kuqërremtë", që ishte "een rodlich Eylande" në holandisht të shekullit të 17-të, që do të thotë një e kuqe. ose ishull i kuqërremtë, që supozohet se evoluon në emërtimin Rhode Island. Historianët kanë teorizuar se kjo "pamje e kuqërremtë" rezultoi ose nga gjethja e kuqe e vjeshtës ose nga argjila e kuqe në pjesë të bregut.

Përdorimi më i hershëm i dokumentuar i emrit "Rhode Island" për Aquidneck ishte në 1637 nga Roger Williams. Emri u aplikua zyrtarisht në ishull në vitin 1644 me këto fjalë: "Aquethneck do të quhet tani e tutje Isle of Rodes ose Rhode-Island". Emri "Ishulli i Rodes" është përdorur në një dokument ligjor deri në vitin 1646.Office of the Secretary of State: A. Ralph Mollis: State Library . Sos.ri.gov. Retrieved on April 12, 2014. Hartat holandeze qysh në vitin 1659 e quajnë ishullin "Ishulli i Kuq" (Roodt Eylandt).

Gjeografia

Demografia
Zyra e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara vlerësoi se popullsia e Rhode Island ishte 1,059,361 më 1 korrik 2019, një rritje prej 0,65% që nga regjistrimi i vitit 2010. Në regjistrimin e vitit 2020 në SHBA, popullsia e saj ishte 1,097,379.

Sipas regjistrimit të vitit 2010, 81.4% e popullsisë ishte e bardhë (76.4% të bardhë johispanik), 5.7% ishin të zi ose afrikano-amerikan, 0.6% amerikano indian dhe vendas të Alaskës, 2.9% aziatike, 0.1% vendase havajane dhe banorë të tjerë të ishullit të Paqësorit, 3.3% nga dy ose më shumë raca. 12.4% e popullsisë ishin me prejardhje hispanike ose latine (ata mund të jenë të çdo race).

Nga njerëzit që banojnë në Rhode Island, 58.7% kanë lindur në Rhode Island, 26.6% kanë lindur në një shtet tjetër, 2.0% kanë lindur në Porto Riko, zona të ishullit të SHBA-së ose kanë lindur jashtë vendit nga prindër amerikanë, dhe 12.6% kanë lindur i lindur i huaj.

Sipas Zyrës së Regjistrimit të SHBA, që nga viti 2015, Rhode Island kishte një popullsi të vlerësuar prej 1,056,298, që është një rritje prej 1,125, ose 0,10%, nga viti i kaluar dhe një rritje prej 3,731, ose 0,35%, që nga viti 2010. Kjo përfshin një rritje natyrore që nga regjistrimi i fundit i 15,220 njerëzve (pra 66,973 lindje minus 51,753 vdekje) dhe një rritje për shkak të migrimit neto të 14,001 njerëzve në shtet. Imigrimi nga jashtë Shteteve të Bashkuara rezultoi në një rritje neto prej 18,965 personash, dhe migrimi brenda vendit shkaktoi një rënie neto prej 4,964 personash.

Hispanikët në shtet përbëjnë 12.8% të popullsisë, kryesisht popullsi domenikane, portorikane dhe guatemalane.

Sipas regjistrimit të vitit 2000, 84% e popullsisë së moshës 5 vjeç e lart flisnin vetëm anglishten amerikane, ndërsa 8,07% flisnin spanjisht në shtëpi, 3,80% portugalisht, 1,96% frëngjisht, 1,39% italisht dhe 0,78% flasin gjuhë të tjera në shtëpi në përputhje me rrethanat.

Grupi etnik më i populluar i shtetit, të bardhët johispanikë, ka rënë nga 96,1% në 1970 në 76,5% në 2011. Në vitin 2011, 40,3% e fëmijëve të Rhode Island nën moshën një vjeç i përkisnin grupeve racore ose të pakicave etnike, që do të thotë se kishin të paktën një prind që nuk ishte i bardhë johispanik.

6.1% e popullsisë së Rhode Island u raportua si nën 5 vjeç, 23.6% nën 18 vjeç dhe 14.5% ishin 65 vjeç ose më të vjetër. Femrat përbënin afërsisht 52% të popullsisë.

Feja
Një sondazh i Pew për vetë-identifikimin fetar të banorëve të Rhode Island tregoi shpërndarjen e mëposhtme të përkatësive: katolikë 42%, protestantë 30%, jehud 1%, Dëshmitarë të Jehovait 2%, budizëm 1%, mormonët 1%, hinduizëm 1% dhe jo-fetare 20%. Emërtimet më të mëdha janë Kisha Katolike me 456.598 pasues, Kisha Episkopale me 19.377, Kishat Baptiste Amerikane USA me 15.220 dhe Kisha e Bashkuar Metodiste me 6.901 pasues.

Rhode Island ka përqindjen më të lartë të banorëve katolikë të çdo shteti, kryesisht për shkak të imigrimit të madh irlandez, italian dhe franko-kanadez në të kaluarën; kohët e fundit, në shtet janë krijuar gjithashtu komunitete të rëndësishme portugeze dhe të ndryshme hispanike. Megjithëse ka përqindjen më të lartë të përgjithshme katolike të çdo shteti, asnjë nga qarqet individuale të Rhode Island nuk renditet ndër 10 më katolikët në Shtetet e Bashkuara, pasi katolikët janë të shpërndarë në mënyrë të barabartë në të gjithë shtetin.
parapamje|Sinagoga Touro është ndërtesa më e vjetër ekzistuese e sinagogës në Shtetet e Bashkuara
Komuniteti hebre i Rhode Island, me qendër në zonën Providence, u shfaq gjatë një vale imigrimi hebre, kryesisht nga shtetl evropiane lindore midis viteve 1880 dhe 1920. Prania e Sinagogës Touro në Newport, sinagoga më e vjetër ekzistuese në Shtetet e Bashkuara, thekson se këto valë të dyta të emigrantëve nuk krijuan komunitetin e parë hebre në Rhode Island; një valë relativisht më e vogël e hebrenjve spanjollë dhe portugez emigruan në Newport gjatë epokës koloniale.

Ekonomia

Kultura

Referime


Kategoria:Shtetet Federale të Amerikës