Mesjeta

Mesjeta ose periudha mesjetare në historinë e Evropës, zgjati afërsisht nga fundi i shekullit të 5-të deri në fund të shekullit të 15-të, ngjashëm me periudhën post-klasike të historisë globale. Filloi me rënien e Perandorisë Romake Perëndimore dhe kaloi në Rilindjen dhe Epokën e Zbulimeve. Mesjeta është periudha e mesme e tre ndarjeve tradicionale të historisë perëndimore: antikiteti klasik, periudha mesjetare dhe periudha moderne. Periudha mesjetare në vetvete ndahet në Mesjetën e hershme, Mesjetën e Lartë dhe në Mesjetën e Vonë.

 Përmbledhje 
Rënia e popullsisë, kundërurbanizimi, rënia e autoritetit të centralizuar, pushtimet dhe shpërnguljet masive të fiseve, të cilat kishin filluar në antikitetin e vonë, vazhduan në mesjetën e hershme. Lëvizjet në shkallë të gjerë të periudhës së migrimit, duke përfshirë popuj të ndryshëm gjermanikë, formuan mbretëri të reja në atë që mbeti nga Perandoria Romake Perëndimore. Në shekullin e VII, Afrika e Veriut dhe Lindja e Mesme - së fundmi pjesë e Perandorisë Romake (ose Bizantine) Lindore - ranë nën sundimin e Kalifatit Umajad, një perandori islame, pas pushtimit nga pasardhësit e Muhamedit . Megjithëse pati ndryshime thelbësore në shoqëri dhe në strukturat politike, ndarja me antikitetin klasik nuk ishte e plotë. Perandoria Bizantine ende e madhe, vazhdimësia e drejtpërdrejtë e Romës, mbijetoi në Mesdheun Lindor dhe mbeti një fuqi e madhe. Ligji laik u avancua shumë nga Kodi i Justinianit . Në Perëndim, shumica e mbretërive përfshinin institucione ekzistuese romake, ndërsa peshkopata dhe manastire të reja u themeluan ndërsa krishterimi u zgjerua në Evropë. Frankët, nën dinastinë Karolingiane, krijuan shkurtimisht Perandorinë Karolingiane gjatë shekullit të 8-të dhe fillimit të shekullit të 9-të. Ajo mbuloi pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore, por më vonë iu nënshtrua presioneve të luftërave të brendshme civile të kombinuara me pushtimet e jashtme: vikingët nga veriu, maxharët nga lindja dhe saraçenët nga jugu.

Gjatë Mesjetës së Lartë, e cila filloi pas vitit 1000, popullsia e Evropës u rrit shumë pasi inovacionet teknologjike dhe bujqësore lejuan që tregtia të lulëzonte dhe ndryshimet klimatike të periudhës së ngrohtë mesjetare lejuan rritjen e rendimenteve të të korrave. Manorializmi, organizimi i fshatarëve në fshatra që u detyroheshin fisnikëve qiranë dhe shërbimet e punës, dhe feudalizmi, struktura politike ku kalorësit dhe fisnikët e statusit më të ulët u detyroheshin shërbimin ushtarak zotërinjve të tyre në këmbim të së drejtës për të marrë qira nga tokat dhe pallatet. dy nga mënyrat e organizimit të shoqërisë në Mesjetën e Lartë. Kjo periudhë pa edhe ndarjen formale të kishave katolike dhe ortodokse, me skizmën Lindje-Perëndim të vitit 1054 . Kryqëzatat, të cilat filluan në 1095, ishin përpjekje ushtarake nga të krishterët e Evropës Perëndimore për të rimarrë kontrollin e Tokës së Shenjtë nga myslimanët, dhe gjithashtu kontribuan në zgjerimin e të ashtuquajturit krishterim latin në rajonin Baltik dhe Gadishullin Iberik . Mbretërit u bënë krerët e shteteve kombëtare të centralizuara, duke reduktuar krimin dhe dhunën, por duke e bërë më të largët idealin e një të ashtuquajturi krishterim të bashkuar. Në Perëndim, jeta intelektuale u karakterizua nga skolasticizmi, një filozofi që theksonte bashkimin e besimit me arsyen, dhe nga themelimi i universiteteve . Teologjia e Thomas Aquinas, pikturat e Xhotos, poezia e Dantes dhe Chaucer, udhëtimet e Marco Polo dhe arkitektura gotike e katedraleve si Chartres shënojnë fundin e kësaj periudhe.

Mesjeta e vonë u shënua nga vështirësi dhe fatkeqësi, duke përfshirë urinë, murtajën dhe luftën, të cilat pakësuan ndjeshëm popullsinë e Evropës; ndërmjet viteve 1347 dhe 1350, Vdekja e Zezë vrau rreth një të tretën e evropianëve. Polemika, herezia dhe skizma perëndimore brenda Kishës Katolike paralelizuan konfliktin ndërshtetëror, grindjet civile dhe revoltat fshatare që ndodhën në mbretëri. Zhvillimet kulturore dhe teknologjike transformuan shoqërinë evropiane, duke përfunduar mesjetën e vonë dhe duke filluar periudhën e hershme moderne .

 Terminologjia 
Mesjeta është një nga tre periudhat kryesore në skemën më të qëndrueshme për analizimin e historisë evropiane : Antikiteti, Mesjeta dhe Periudha Moderne . Power Central Middle Ages p. 3 Një term i ngjashëm shfaqet për herë të parë në latinisht në 1469 si  ose "sezonin e mesëm". Miglio "Curial Humanism" Interpretations of Renaissance Humanism p. 112 Në përdorimin e hershëm, kishte shumë variante, duke përfshirë  , ose "mosha e mesme", e regjistruar për herë të parë në 1604, Albrow Global Age p. 205 (note 19) dhe  , ose "shekujt e mesëm", regjistruar për herë të parë në 1625. Murray "Should the Middle Ages Be Abolished?" Essays in Medieval Studies p. 4 Mbiemri "mesjetar" dhe "mesjetare" Flexner (ed.) Random House Dictionary p. 1194 "Mediaeval" Compact Edition of the Oxford English Dictionary që do të thotë diçka që i përket mesjetës, rrjedh nga  . 

Shkrimtarët mesjetarë e ndanë historinë në periudha të tilla si " Gjashtë epoka " ose " Katër Perandoritë ", dhe e konsideruan kohën e tyre si të fundit para fundit të botës. Mommsen "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'" Speculum p. 238 Koncepti i të jetuarit në një "moshë të mesme" ishte i huaj për ta, dhe ata i referoheshin vetes si "  ". ", ose "ne njerëzit modernë". Singman Daily Life p. x Në konceptin e tyre, epoka e tyre filloi kur Krishti i solli dritën njerëzimit dhe e krahasoi dritën e epokës së tyre me errësirën shpirtërore të periudhave të mëparshme. Humanisti dhe poeti italian Petrarch (v. 1374) ishte i pari që rishikoi metaforën. Ai ishte i bindur se një periudhë rënieje kishte filluar kur perandorët me origjinë joitaliane morën pushtetin në Perandorinë Romake dhe e përshkroi atë si një epokë "errësirë". Koncepti i tij u zhvillua më tej nga humanistët si Giovanni Boccaccio (v. 1375) dhe Filippo Villani të cilët theksuan "rilindjen" e kulturës në epokën e tyre pas një periudhe të gjatë errësirë kulturore. Mommsen "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'" Speculum pp. 228–238 Leonardo Bruni ishte historiani i parë që përdori periodizimin trepalësh në Historinë e Popullit të Firences (1442), me një periudhë të mesme "midis rënies së Perandorisë Romake dhe ringjalljes së jetës së qytetit diku në fund të shekullit të njëmbëdhjetë dhe të dymbëdhjetë". Hankins Introduction to History of the Florentine people by Leonardo Bruni pp. xvii–xviii Periodizimi trepalësh u bë standard pasi historiani gjerman i shekullit të 17-të Christoph Cellarius e ndau historinë në tre periudha: antike, mesjetare dhe moderne. Murray "Should the Middle Ages Be Abolished?" Essays in Medieval Studies p. 4

Pika e fillimit më e zakonshme për Mesjetën është rreth vitit 500, "Middle Ages" Dictionary.com me datën 476-viti kur u rrëzua perandori i fundit romak perëndimor-për herë të parë u përdor nga Bruni. Hankins Introduction to History of the Florentine people by Leonardo Bruni pp. xvii–xviii Datat e mëvonshme të fillimit përdoren ndonjëherë në pjesët e jashtme të Evropës. For example, Scandinavia in Helle, Kouri, and Olesen (ed.) Cambridge History of Scandinavia Part 1 where the start date is 1000 (on page 6) or Russia in Martin Medieval Russia 980–1584 Për Evropën në tërësi, viti 1500 shpesh konsiderohet të jetë fundi i Mesjetës, See the title of Epstein Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500 or the end date used in Holmes (ed.) Oxford History of Medieval Europe por nuk ka një datë përfundimtare të rënë dakord universalisht. Në varësi të kontekstit, ndonjëherë përdoren ngjarje të tilla si pushtimi i Kostandinopojës nga turqit në 1453, udhëtimi i parë i Kristofor Kolombit në Amerikë në 1492, ose Reformimi Protestant në 1517. Davies Europe pp. 291–293 Historianët anglezë shpesh përdorin Betejën e Fushës së Bosworth në 1485 për të shënuar fundin e periudhës. See the title of Saul Companion to Medieval England 1066–1485 and websites at English Heritage and BBC History Për Spanjën, datat e përdorura zakonisht janë vdekja e mbretit Ferdinand II në 1516, vdekja e Mbretëreshës Isabella I të Kastiljes në 1504, ose pushtimi i Granadës në 1492. Kamen Spain 1469–1714 p. 29

Historianët nga vendet që flasin romanisht priren ta ndajnë mesjetën në dy pjesë: një periudhë më të hershme "të lartë" dhe më vonë "të ulët". Historianët anglishtfolës, duke ndjekur homologët e tyre gjermanë, në përgjithësi e ndajnë mesjetën në tre intervale: "Early", "High" dhe "Late". Power Central Middle Ages p. 3 Në shekullin e 19-të, e gjithë Mesjeta shpesh quhej "Epoka e Errët ", por me miratimin e këtyre nënndarjeve, përdorimi i këtij termi u kufizua në Mesjetën e Hershme në fillim të shekullit të 20-të. Mommsen "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'" Speculum p. 226

 Periodizimi 
Periudha e mesjetës ndahet në tri nën periudha më të shkurtra e që janë:
 Mesjeta e hershme
 Mesjeta klasike
 Mesjeta e vonë

 Shih edhe 
 Antikiteti
 Kryqëzatat
 Historia e Evropës
 Historia e Ballkanit
 Universitetet mesjetare
 Humanizmi dhe Renesansa

 Literatura 










































































 Referime 

Kategoria:Mesjeta
Kategoria:Shekulli V