Nikishtani

Gjeografia 

KARAKTERISTIKAT NATYRORE - GJEOGRAFIKE

Pozita gjeografike, kufijtë dhe madhësia e territorit

Fshati Nikishtan shtrihet në lartësi mbidetare prej  merta lartësi mbidetare, pra është fshat luginor. Gjendet në 42˚03’ të gjerësisë gjeografike veriore dhe 20˚20’ të gjatësisë gjeografike lindore. Fshati Nigishtan gjendet në pjesën veriperëndimore të qytetit të Shkupit, gjendet 13 kilometra larg qytetit të Shkupit. Në vitin 1996 kur u bë ndarja territoriale, fshati Nigishtan u përfshi në komunën e Karposhit, por pas ndarjes së re territoriale të vitit 2004 fshati Nigishtan hyri në kuadër të komunës së Gjorçe Petrovit. Nigishtani është 9 kilometra larg nga qendra komunale e cila gjendet në komunën e Gjorçe Petrovit. Në pjesën lindore të fshatit Nigishtan gjendet i Mali Zi i Shkupit, pika më e lartë e të cilit është Sheshtina me një lartësi prej 1651 metra lartësi mbidetare, nga ana perendimore gjendet fshati Graçan dhe nga ana veriperëndimore gjendet fshati Kuçkovë, i cili është i popullarizuar me popullsi maqedone. Nga ana e majtë e fshatit Nigishtan kalon lumi Lepenc, i cili paraqet bukuri për fshatin.

Relievi

Fshati  Nigishtan  shtrihet  në  pjesën  e lugines të cilin e rrethojne disa male të vogla përreth, fshati është në lartësi mbidetare  1152  metra. Hapësira  ku  gjendet  fshati  është  rrafshinore, në  disa vende ështe edhe e pjerrët në pjesët afër maleve. Në pjesën, juglindore vazhdon  hapësira  e  fushës, ndërsa  nga  hapësira  ku  është  fshati  duke  shkuar  ka  veriperëndimi  fillojnë  malet ku edhe mbaron në kufirin me Republikën e Kosovës. Në pjesën fushore erozioni  fluvial  ose  lumor dhe nga prurjet e përoit i cili kalon nëpër fshat paraqet  procesin  gjeomorfologjik  të  formave  relievore  si  rezultat  i  ujërave  rrjedhës. Formimi  i  formave  relievore  kryhet  në  kuadër  të  proceseve  fluviale. Relievi  është  i  formuar  si  pasojë  shumëvjeçare e  erozionit  të shirave dhe bartjeve nga  pjesa  e  rrjedhës  së  përroit të fshatit dhe duke  sjellur  materialin  sedimentues  dhe  duke  e  grumbulluar  në  hapësirën  ku  gjendet  fshati. Për  këtë  reliev  kemi  si  fakte  format  të cilat gjenden në pjesën e poshtme të fshatit, kurse në pjesën e epërme dhe pjeset e pjerëta të fshatit kanë reliev kodrinor të cilin e përbëjnë shkëmbinj sedimentar gëlqeror. Relievi  ka  ndikuar  që  fshati  të  ketë  një  shtrirje  të grumbulluar dhe gjatësore.

Klima

Klima  merret  si  regjim  i  tipeve  të   motit, varet  nga  kompleksi  i  dukurive  të  cilat ndahen  në  dy  grupe  kryesore: elementet  klimatike  dhe  faktorët  klimatik . Klima  paraqet  karakteristikë  specifike  fiziko – gjeografike. Prej  klimës  gjegjësisht  prej  elementeve  dhe  dukurive  klimatike  siç janë: temperatura, lagështia  e  ajrit, reshjet  me  të  madhe  ndikojnë  për  procesin  e  formimit  të  tokës  prodhuese, sasisë  së  ujit  të  lumenjëve, begatisë  dhe  llojllojshmërisë  së  botës  bimore  dhe  shtazore. Gjithashtu  kushtet  klimatike  kanë  veprim  të  ndryshëm  edhe  ndaj  ekonomisë, para  së  gjithash  në  bujqësi, komunikacion, si  edhe  ndaj jetës  dhe  shëndetit  të  njerëzve  në  fshatin  Nigishtan. Në  klimën  drejtpërsëdrejti  ndikojnë  më  shumë  faktorë  klimatikë. Më  të  njohur  janë: pozita  gjeografike  dhe  relievi, afërsia  me  Detin  Adriatik  pra  në  linjë  ajrore  larg  është  80 km, ndikimi  i  qarkullimit  të  përgjithshëm  të  atmosferës. Pozita  gjeografike  e  fshatit, gjegjësisht  gjerësisë  gjeografike  që  shtrihet. Struktura  relievike  është  faktorë, ka  ndikim  të  rëndësishëm  ndaj  klimës. Relievi  ndikon  paralelisht  me  lartësinë  dhe  drejtimin  e  shtrirjes  së  maleve, luginës  lumore, dhe  pjesës  fushore. Masivi  malor  i  Sharrit gjendet  larg  Nigishtanit  pra gjendet  në  pjesën  perëndimore, nuk  lejon  depërtimin  e  ndikimeve  të  ngrohta  nga  perëndimi  por  gjithashtu  ndal  edhe  masat  ajrore  të ftohta  nga  veriu  dhe  verilindja. Gjithashtu  Mali  i Zi i Shkupit  pengon  depërtimin  e  masave ajrore nga lindja. Mali i cili qëndron në pjesën lindore, pra para fshatit nuk  mundëson që masat ajrore që vijnë nga Deti  Egje, por ato mund të futen në pjesën fushore të tij. Faktorët  klimatikë  ndikojnë direkt  në  elementet  dhe  dukuritë  meteorologjike – klimatike. Elementet  dhe  dukuritë  meteorologjike janë: temperatura  e  ajrit, reshjet, erërat, lagështia  e  ajrit, shkëlqimi diellor, vranësira  dhe  mjegullirat. Në temperaturën e ajrit ndikon gjerësia gjeografike, struktura  relievore, largësia  prej  detërave, prezenca  e  ujërave, bota  bimore, etj. Në  varshmëri  prej  këtyre  faktorëve paraqiten  ndryshimet  në  temperaturë, si në drejtimin horizontal ashtu edhe në atë  vertikal. Temperatura  e  ajrit  trajtohet  si  element themelor në përcaktimin e tipit klimatik të një vendi. Klima është e mesme  kontinentale. Klima është me kontraste të shprehura nëpër stinët, mirëpo  është e shëndetshme.
Lëvizja  e  temperaturës  është  me  rëndësi  të shihet  edhe  sipas  stinëve  të  vitit. Kjo  ka  rëndësi  të  madhe  për  zhvillimin  ekonomik, në  rend  të  parë  të  prodhimtarisë  bujqësore . Inverzioni  i  temperaturës  sajohet  kur  ajri  i  ftohtë  prej  pjesë jugore  si  më  i  rëndë  lëshohet  në  fushën  fshatit  dhe  prej  pjesës  fushore  ajri  i  ngrohtë  ngritet  lartë, i  cili  si  më  i  lehtë  do  të  ngritet  në  male. Ajri  i  këtillë  i  ftohtë  mund  të  qëndrojë  shumë  kohë  në  pjesën  fushore, që  pos temperaturave  ekstreme  të  ulëta  mund  të  formohen  edhe  mjegullira  të  dendura, kurse  në  malet  e  larta  për  rreth  ngrohë  dielli. Dukuria  e  inverzionit  kaplon  edhe  fshatin  Nigishtan. Gjatë  inverzionit  të  temperaturës  në  pjesën  fushore  është  më  ftohtë  se   në  fshat dhe pjesët malore të fshatit. Natyrisht, kjo  dukuri  e  lëvizjes  së  masave  ajrore  që  sajon  inverzioni  janë  kryesisht  në  muajt  e vjeshtës  dhe  dimrit.
Vranësira  është  element  i  rëndësishëm  klimatik, sepse  ndikon  në  rrezatimin  diellor  dhe  tokësor, temperaturën  e  ajrit, lagështinë  relative  të  ajrit, në  sasinë  e  reshjeve  e  tjerë. Vranësira mestare në Nigishtan është e lartë. Kështu, për  shembull, vlera  e  vranësirës  arrin  prej  5,6  të  dhjetat. Vranësira  mesatare  mujore  është  më  e  madhe  gjatë  muajve  të  dimrit, ndërsa  më  e  vogël  gjatë  stinës  së  verës.
Erërat  lokale, si  element  me  rëndësi  klimatike  kushtëzohen  nga  qarkullimi  ajror  dhe  topografia . Specifikat  gjeo – morfologjike  dhe  karakteristikat  e  përgjithshme  klimatike, janë  dukuri  të  shpeshta  si  rezultat  i  ndryshimeve  të  temperaturës  midis  hapësirave  të  caktuara. Lëvizjet  e  masave  ajrore – erërat  janë  të  determinuara  prej  konfiguracionit  të  terrenit . Shpeshtësia e erës së veriut është  220‰ dhe  me  fuqi  mesatare  pre 1,5 bofora dhe me shpejtësi prej 1,6 m/s. Veriu  fryn  gjatë  gjithë  vitit  por  maksimumin  e arrin gjatë prillit prej 270‰  me  shpejtësi  mestare  prej  2,1 m/s. Era  verilindore  paraqitet me shpeshtësim prej vetëm  90‰, me fuqi prej  1,9 boforave dhe me  shpejtësi  deri  në  2,2 m/s. Fuqia  maksimale  e  erës  verilindore  arrin  prej  8 boforave  me  shpejtësi  maksimale  prej 19 m/s. Era veriperëndimore dallohet me shpeshtësi  mesatare  prej  76‰  me  shpejtësi  prej  1,5 m/s  dhe  me  fuqi  prej 1,6  bofora. Fuqia  maksimale  e  erës  veriperëndimore  arrin  10 bofora, me shpejtësi maksimale prej  26,5 m/s. Era perëndimore dallohet me shpeshtësi  prej 68‰, era juglindore 48‰, era jugperëndimore 44‰ dhe  ajo jugore prej 25‰. Shpejtësia e këtyre erërave lëvizë prej 3 deri në  9,7 m/s.
Reshjet janë përbërësit kryesorë për formimin e rrjedhjeve sipërfaqësore ujore. Hartat  izohietike paraqesin sasinë e reshjeve në vende të ndryshme, ku vijat izohietike bashkojnë  pikat e vendeve me sasi të  njejtë të reshjeve. Sasia mesatare e reshjeve është 783.8 mm. Sasia më e madhe e reshjeve bie gjatë stinës së vjeshtës. Gjatë periudhës së verës ka më pak  sasi të reshjeve edhe atë në muajin gusht dhe shtator. Reshjet bien në formë të shiut, borës  dhe breshërit. Reshjet  e  borës  janë  gjatë  dimrit. Paraqiten  afro  22  ditë  në  vit me  reshje  bore. Trashësia  e  borës  shkon  deri  25  centimetra  në  vit. Periudha  me  reshje  bore  zgjat  nga  nëntori  deri  në  mars.  Reshje  breshëri  kemi  gjatë  periudhës  së  verës. Breshëri  shkakton  dëme  në  bujqësi. 
Ngricat  në  Fushen e Shkupit fillojnë  me  26  tetor, ndërsa  data  e  11  prillit  të  stinës  së  pranverës  është  fundi  i  tyre. Mesatarja  e  ngricave  arrin  prej  168 ditë. Megjithatë, ditë  me  ngrica  të  vërteta  janë vetëm  90 ditë. Ngricat  në  disa  raste  sjellin  dëme  në  kulturat  bujqësore. 
Sasia e madhe e reshjeve, gjatë pranverës  dhe  vjeshtës  shkakton  përmbytje  të  pjesës  fushore  dhe  të  fshatit. Përmbytje  të pjesës fushore kemi  pasur  gjatë  vitit  1979, por  përmbytje  më  të  vogla  kemi  pasur  edhe  pas  vitit  1979, të cilat kanë qenë të shkaktuara edhe nga përroi i fshatit. Përmbytjet të fshatit në vitet e fundit nuk kemi sepse nuk ka shumë  reshje.

Hidrografia

Pasuria  me  ujëra  ka  qenë  si  shkak  për  themelimin  e  këtij  vendbanimi  dhe  funksionimin  e  tij  të  mëtutjeshëm. Atari  i  fshatit  Nigishtan  është  shumë  i  pasur  me  ujëra  nëntokësorë  karstik  dhe  mineral, me  përrocka, lumenjë  të  vegjël  por  në  afërsi  të  fshatit  kalon  lumi  Lepenec. Ujërat  karstik  dhe  mineral  përdoren  nga  ana  e  popullsisë  së  fshatit  për  pije  dhe  nevojat  tjera, kurse  uji  i  përrockave  dhe  lumenjëve  të  vegjël   përdoret  për  ujitjen  e  sipërfaqeve  bujqësore. Uji  është  pasuria  e  madhe  e  cila  mundëson  jetën  në  këtë  fshat. Ujërat  janë  afër  sipërfaqes afërsisht  5 m deri 12 metra. Edhe  pse  kemi  pasuri  të  madhe  me  ujëra  nëntokësorë  dhe  sipërfaqësor, ato  mund  që  në  të  ardhmen  të  jenë  të  papërdorshëm  si  shkak  i  ndotjes  së  madhe. Gjithashtu  përrockat, lumenjtë  e  vegjël  dhe  ujërat  nëntokësorë  mund  që  të  shteren  nga  shkaku  i  përdorimit  të  tepërt  të  ujit  në  mënyrë  të  pakontrolluar  nga  ana  e  banorëve  të Nigishtanit. Duhet  që  në  të  ardhmen  të  merret parasysh mbrojtja dhe menaxhimi i ujërave.

Lloji  i  Tokave

Hapësira  e  atarit  të  fshatit Nigishtan krakterizohet  me  disa  tipa  tokash – dheu  të  ndryshme, në  varshmëri  prej  cilësive  të  substratit  në  të  cilat  janë formuar. Pos substratit,  rol  të  rëndësishëm  në  formimin  e  tyre  ka  luajtur  dhe  luanë  edhe  struktura  e  relievit, ekspozicioni  i  terrenit  dhe  pjerrtësia  e  tij, kushteve  dhe  specifikave  klimatike ( rrezatimi  diellor, temperaturat, reshjet ) , fuqia  transportuese  e  ujërave  ( erozioni  fluvial ), struktura  e  botës  bimore, e  tjerë. Në  bazë  të  kushteve  të  këtilla, gjatë  evulucionit  të  gjatë  gjeologjik  dhe  ndryshimeve  tektonike  të  blloqeve  shkëmbore  e  sedimenteve  të  periudhave  të  ndryshme  kanë  formuar  që  në  sipërfaqe   relativisht  të  vogla  të  paraqiten  tipa  tokash  të  ndryshme. Pra, formimi  i  tokave  është  rezultat  i  veprimit  të  proceseve  të  gjata  kohore  pedogjenetike  në  kushte mikrorajonale, fragmentet  e  të  cilave  dëshmojnë  për  një  strukturë  të  llojllojshme  të  substratit  dhe  të  kushteve  të  tjera  sekondare  në  formimin  e  tyre . Në  varshmëri  prej  lartësisë  mbidetare  ndryshojnë  edhe  tipet  e  tokave, pra  lloji  i  tokës  është  ndryshe  nga  pjesa  e  rrëzës  së  malit  dhe  fushës.
Kushtet  e  klimës  kontinentale  me  ngrohtësi  të  mjaftueshme  për  argjilogjenezë, pastaj  ndërrimi  prej  verës  së  ngrohtë  dhe  të  thatë  në  dimra  me  lagështi  të  ashpër  dhe  paraqitja  e  pyjeve  termofile  dhe  kserofilë  të  dushqeve, me  përqindje  të  madhe    mbulese  të  tokës  me  vegjetacion  kserofil  barishtor, relievi  i  përshtatshëm  ka  ndikuar  për  formimin  e  tipave  dherave  është  pothuaj  sekondar  sepse  nuk  paraqiten  si  stadium  i  parë. Në  stadiumin  e  evulucionit  i  paraprijnë  dherat  e  klasave  A – C  dhe  AC. Një  prej  proceseve  kryesore  për  formimin  e  këtyre  dherave  është  humusi, pra në pjesën fushore, si  dhe  elementet  tjera  biogjene. Këto  procese  kryhen  me  shndërrimin  e  dherave  të  pasura  me  bazë  mbetjesh  prej  vegjetacionit  të  druror  dhe  vegjetacionit  barishtor, me  formimin  e  horizontit  më  të  hollë  humusor, me  humus  në  të  cilin  mbretërojnë  tokat  humusore  ndaj  tokave  fluviobazike  ( të  tharbëta ) dhe  ajo  kryesisht  vjen  si  rezultat  i  lidhjeve  të  fraksioneve  me  Ca  dhe  argjilat .
Në  sajimin  e  dheut, faktorë  dominant  gjithsesi  janë  ndikimi  i  dritës  dhe  nxehtësisë  diellore, ndikimi  i  ngricave, erërave, reshjeve. Në  formimin  e  dheut  prodhues  ndikojnë  edhe   ujërat  rrjedhës: lumenjtë, përrojet, lugjet  të  cilët  shtresojnë  rërë  të  imët, lym, etj. Gjithashtu, në  mënyrë  aktive  ndikojnë  edhe  bimët  dhe  shtazët. Në  ritjen  e  kualitetit  të  dheut  prodhues  ndikon  edhe  njeriu  me  punën  e  tij.Në  pjesën  e  thellë  fushore  kemi  të  përhapur  tokën  moçalore, e  cila  është  joproduktive, me  shumë  punë  sjellë  shumë  pak  produkte  bujqësore. Kjo  tokë  është  fituar  me  tharjen  e  moçaleve  të  cilët  kanë  zënë  një  sipërfaqe  të  madhe.
Toka  aluviale  përfshinë  një  sipërfaqe  më  të  madhe  ashtuqë  përfshinë  hapësirën  më  të  madhe  të  fushës  së  Nigishtanit  dhe  hapësirën  rreth  fshatit  dhe  hapësirën  ku  është  fshati. Toka  aluviale  është  formuar  me  shtresimin  e  materialit  të  imët  prej  lumenjve  në  pjesën  rrafshinore. Ky   tip  i  tokës  karakterizohet  me  përbërje  ranore – argjilore  ose  argjilore – ranore. Janë  të  begatshme  me  materie  ushqyese  dhe  është  e  plleshme. Në  tokën  aluviale  kultivohen  kulturat  kopshtare, kulturat  furagjere  dhe  industriale. 
Në  pjesën  ku  mbaron  fshati  dhe  ku  fillon  rrëza  e  maleve, paraqitet  toka  e  kuqe. Kjo  lloj  toke  dallohet  prej  asaj  mediteranike  për  nga  pëbërja  gëlqerore. Kjo  lloj  toke  përmban  argjil  dhe  koloide  dhe  dallohen  për  nga  varfëria  me  humus, prandaj  bëjnë  pjesë  në  tokat  e  grupit  me  plleshmëri  të  vogël. Në  këtë  tokë  më  parë  është mbjellur duhan, është  kultivuar  hardhia  e  rrushit  dhe është mbjellur thekër, tërshërë, elb dhe  shumë  pak është  mbjellë  grurë, kurse  tani vetëm  1  deri  2  hektarë edhe  atë mbjellet me  drithëra. Toka  e  kuqe  është  hapësirë  nën    kullota  e  me  këtë  mundëson  që  banorët  e  fshatit  të  kullotin  bagëtinë. Kullotat  mundësojnë  zhvillimin  e  blegtorisë  në  këtë  fshat.
Toka  ngjyrë  kafeje  bën  pjesë  në  tokat  e  tipit  të  ganjaçeve, podzolet  dhe  tokat  silikate  ngjyrë kafeje. Lloji  i  këtillë  i  tokës  është  sajuar  nën  ndikimin  e  pyjeve ( bungu, dushku, frashëri, shkoza  dhe  pyje  të  tipeve  të  tjera ) dhe  vegjetacionit  barishtor. Toka e  këtillë  paraqitet  në  malet e ulta të cilët e rrethojnë fshatin. 
Tokat  prodhuese  janë  begati  e  madhe  e  fshatit  Nigishtan. Është  e  pamundshme  të  mendohet  zhvillimi  i  bujqësisë  pa  toka  prodhuese. Ato  janë  shumë  të  rëndësishme  për  jetën  e  njeriut, sepse  janë  burim  për  prodhimin  e  ushqimit. Në  to  prodhohen  të  gjitha  llojet  e  kulturave  drithërore, perimet, kulturat  industriale, furagjere, pemët  dhe  hardhia  e  rrushit. Prej  tyre  sigurohen  prodhimet  e  nevojshme  për  ushqimin  e  popullsisë  dhe  lëndë  të  ndryshme  për  industri. Toka  e  cila  është  e  përhapur  në  pjesën  e  maleve    është  e  pasur  me  kullosë. Kullotat  në  male  ndikojnë  në zhvillimin  e  blegtorisë  që  është  shumë  me  rëndësi   për  ushqimin  e  popullsisë.

Bota  bimore  dhe  shtazore

Bota  bimore  dhe  shtazore  është  karakteristike  si  për  nga  llojet  ashtu  edhe  për  nga  struktura  e  shtrirjes  së  llojeve  bimore  në  brezat  hipsografik. Poashtu  është  karakteristike  edhe  bota  shtazore  i  përgjigjet  zonës  së  mesme  klimatiko – vegjetative  kontinentale  evropiane.
Brezi  i  bungut  është  karakteristikë  për  zonën  më  dendroflorë  jo  vetëm  në  këtë  hapësirë, por  edhe  më  gjërë. Është  karakteristike  të  përmendet  se  ky  lloj  druri  meqenëse  se  gjendet  në  lartësinë  mbidetare  prej  650 – 800  metra  lartësi  mbidetare, dhe  më  afër  vendbanimit, pjesa  më  e  madhe  e  sipërfaqeve  të  tyre  është   e  shkatërruar. Bungu  ndahet  kryesisht  në  dy  grupe  të  mëdha: bungu  i diellit ( bungu  i  bardhë )  dhe   bungu  i  hijeve  ( bungu  i  zi ). Malet të cilat e rrethojnë fshatin  disponojnë  me  një  sipërfaqe  shumë  tepër  të vogël  të  drurit  të  bungut. Llojet  më  të  rëndësishme  të  bungut  që  hasen  është  dushku  ( Quercus  robur  L. )  dhe  dushku  i  butë  ( Quercus  fraineto ). 
Në  pjesën  fushore  dhe  në  hapësirën  e  fshatit  hasen  bimët  natyrore  si: trendafili  i  egër, plepi, bagremi, frashëri, mështekna  dhe  shumë  bimë  të  ulëta, kurse  prej  bimëve  kultivuese  kemi  drithërat ( gruri, elbi, thekëra, tërshëra ), pemët  ( molla, dardha, kajsia, pjeshka, rrushi, qershia, vishnja, fiku, kivi, kumbulla  e  zezë, kumbulla  e  rëndomtë, arra, lajthia, etj ) perimet  ( domatet, patatet, specat, bizelja etj ), bimët  industriale ( duhani, soja, luledielli, etj ), bimët  foragjere  ( jonxha, tërfili, etj ). Ndërsa  në  kompleksin  malor  kemi  të  përhapura  kullotat, pastaj  ka  shumë bimë  shëruese, kurse  prej  llojeve  të  drunjëve  kemi: dushkun, dushkun  e  butë, lajthinë, frashërin, shkozën, ahun  i  cili  në  kohën  e  fundit  zenë  një  sipërfaqe  prej  rreth  2  deri  3  hektarë, dëllinja, pisha, trendafilin  e  egër, thëna, mështekna, jorgovani, etj.
Bota  shtazore  është  shumë  e  pasur  pasiqë  e  mundësojnë  kushtet  e  përshtatshme  klimatike, hidrologjike  dhe  bota  bimore. Bota  shtazore  është  e  pasur  me  kafshët  dhe  shpezët. Kemi  shtazë  shtëpiake  dhe  të  egra  dhe  poashtu  kemi  shpezët  e  buta  dhe  shpezët  e  egra. Prej  kafshëve  shtëpiake  kemi: lopën, dhinë, delen, kalin, kurse prej  kafshëve  të  egra  kemi: kaprollin, ujkun, dhelprën, luqerbullin, derin  e  egër, qelbësin, macën  e  egër, lepurin, lloje  të  ndryshme  të  krimbave, hardhucën, shumë  insekte, lloje  të  ndryshme  të  gjarpërinjëve, lloje  të  shumta  të  peshqëve, bretkocën, etj. Prej  shpezëve  shtëpiake  kemi: pulën, patën, rosën, gjelin  e  detit, pëllumbin  e  butë, kurse  prej  shpezëve  të  egra  kemi: pëllumbin, fazanin, thëllëzën, skifterin, patën  e egër, rosën  e  egër, korbin, laraskën, shqiponjën, llojet  e  ndryshme  të  bilbilave, pulën  e  zezë, etj. Por  në  llojet  dhe  numrin  e  shtazëve  ndikon  negativisht  njeriu  i  cili  për  çdo  ditë  po  pret  në  mënyrë  të  pakontrolluar, i  thanë  pjesët  kënetore  me  këto  veprime  zvogëlon  arealin  e  shtazëve, por  gjithashtu  vlen  të  përmendet se disa gjuetarë po gjuajnë kafshët  dhe  shpezët të  cilët  janë   lloje  të  rrezikuara. Bota  shtazore  ka  një  rëndësi  të  madhe  për  banorët e  këtij  fshati  pasi  që  njëherit  sigurohet  ushqim  si  dhe  mundësojnë  zinxhirin  ushqimor  në  natyrë. Pasuria  e  botës  bimore  dhe  shtazore  mundëson  që  të  zhvillohet  turizmi  malorë në  të  ardhmen. Duhet  që  në  të  ardhmen  të  merren  masa  për  mbrojtjen  e  botës  bimore  dhe  shtazore, që  kanë   vlerë  shumë  të  madhe  për  popullsinë  e  këtij  fshati.

 Demografia 

VEÇORITË  DEMOGRAFIKE

Historia  e  popullimit

Sa i perket historikut të fshatit, sipas teftereve apo dokumenteve turke të shekullit të XVII, thuhet se ky vendbanim është i vjeter dhe se aty pranë kanë kaluar dy rrugë kryesore që kanë lidhë Shkupin me Grykën e Kaçanikut dhe Malsinë e Sharrit, të cilat janë ndarë në fshatin Bardovcë  të  Shkupit dhe kanë kaluar pranë fshatit. Për  vjetërsinë  e  fshatit  dihet  sipas  disa  të  dhënave  prej  fshatarëve.
Sa i perket historikut të fshatit, sipas teftereve apo dokumenteve turke të shekullit të XVII, thuhet se ky vendbanim është i vjeter dhe se aty pranë kanë kaluar dy rrugë kryesore që kanë lidhë Shkupin me Grykën e Kaçanikut dhe Malsinë e Sharrit, të cilat janë ndarë në fshatin Bardovcë  të  Shkupit dhe kanë kaluar pranë fshatit. Për  vjetërsinë  e  fshatit  dihet  sipas  disa  të  dhënave  prej  fshatarëve.
Në  vitin  1947  Nigishtani  ka  qenë  fshat  i  tipit  të  dendur, qendra  e  fshatit  ka  qenë  te  Xhamia  e  vjetër, ku tash xhamia e vjetër nuk egziston, për arsye se kemi ndërtu   Xhami  të  re. Në  vitn  1947  në  fshat  kanë  jetuar  banorë  shqiptarë  me  fe  islame. Nigishtani  ka  qenë  i  ndarë  në  dy  mahallë: Mëhalla  e  Poshtme  dhe  e  Epërme.Thuhet se  në  fshat  ka  pasur  një  xhami  dhe  një  kishë. Xhamia  ka  qenë  e  ndërtuar  shumë  moti.          Fshati  Nigishtan  me një  shpejtësi  shumë  të  madhe  i  është  ndryshuar  pamja  dhe  është  rrtiur  numri  i  shtëpive  dhe  numri  i  banorëve. Sot  është  fshat  i  madh  dhe  i  rregulluar  mirë, me  një  infrastrukturë në gjendje të mirë. Sot fshati ka  afërsisht  230  shtëpi  dhe  1200 banorë, ka  një  shtrirje  gjatësore përgjatë luginës së fshatit, me  një  qendër, posedon një shkollë  8  vjeçare, ka një objekt fetar pra një xhami, 3  dyqane, një çajtore,  një  stadium  për  futboll  të  vogël, ka edhe puntori të vogla zdrukthtarish, të cilët bëjnë punimin dhe rregullimin e mobiljeve, dyrve dritareve dhe shum produkteve tjera të drurit. Bujqësia  dhe  blegtoria  janë  degë  kryesore  ekonomike.

Numri  i  popullsisë

Dihet  se  objekti  themelor  i studimit  të  demogjeografisë   është  përcjellja  e  lëvizjes të numrit të popullsisë së përgjithshme që njëherit paraqet përcaktuesin kryesor të të gjitha  strukturimeve të mëtejshme. Me lëvizjen e përgjithshme të numrit të popullsisë nënkuptojmë: lëvizjen  e  numrit  të  përgjithshëm, lëvizjen  biologjike  ose  natyrore, lëvizjen  mekanike  dhe  lëvizjen  shoqërore, që  është  lëvizje  cilësore.

Të  gjitha  këto  komponenta  demografike  të  popullsisë  e  kanë  thelbin  e  vet  të  lëvizjes – evolimit, treguesit  dhe  mënyrën  e  përllogaritjes. 

Numri  i  përgjithshëm  i  popullsisë  është  treguesi  statistikor  i  pare  i  cili  sigurohet  nga  regjistrimet  e  popullsisë  në  atë  që  quhet  “ momenti  kritik ”  ose  ndryshe  thënë  paraqet  momentin  e  regjistrimit  të  popullsisë  në  një  vend  të  caktuar  e  në  këtë  rast  në  fshatin  Nigishtan. Kur  merret  nga  regjistrimi  numri  i  popullsisë  është  tregues  statistikor  momental. Numri  i  popullsisë  pasqyron  ndryshimet  që  ndodhin  në  popullsinë  e  një  territori  në  kohë, kuptohet  nën  ndikimin  e  faktorëve  të  ndryshëm  si: lindshmëria, vdekshmëria, migrimet, luftërat, epidemitë, etj .
Duke  qenë  kështu  një  madhësi  shumë  e  ndryshueshme. Për  të  patur  tregues  të  tillë  statistikorë  sa  më  korrekt  para  se  të  fillojë  regjistrimi  i  popullsisë  është  e  domosdoshme  të  përcaktohet  saktësisht  se  çfarë  do  të  konsiderohet  popullsi  e  arealit  human  përkatës  gjeografik. Tradicionalisht  kanë  ekzistuar  dy  përcaktime  themelore: popullsi  e  përhershme  ( banuese ) dhe  popullsi  e  pranishme  në  momentin  e  regjistrimit, pavarësisht  se  ku  është  vendbanimi  i  saj .
Në  vitin  1961  fshati  Nigishtan  ka  pasur  gjithsejt  594. Në  vitin  1994  numri  i  banorëve  ka  qenë  869  banorë. Në  vitin  2002  sipas  të dhënave  jozyrtare  numri  i  banorëve  është  1083, kurse  tash  numri  i  popullsisë  është  diku  rreth  1208  banorë.

Lëvizja  natyrore  e  popullsisë

Rritja  e  numrit  të  popullsisë, kryesisht  është  rezultat  i  shtimit  natyror, që  paraqet  dallim  midis  lindshmërisë ( natalitetit )  dhe  vdekshmërisë ( mortalitetit ), ndërsa  në  masë  të  vogël  edhe  prej  lëvizjes  mekanike  të  popullsisë. Shtimi  natyror  i  popullsisë  varet  prej  më  shumë  faktorëve, para së  gjithash, prej  rritjes  së  standardit  jetësor, mbrojtjes  shëndetësore, nivelit  kulturoro – arsimor  të  popullsisë, edukimit  të  bashkëshortësive  për  planifikimin  e  familjeve, emancipimi  i  gruas, politika  popullative  etj. Lëvizja  natyrore  e  popullsisë  është  një  ndër  komponentat  kryesore  të  lëvizjes  së  përgjithshme  të   popullsisë. Ajo  njëherësh  është  edhe  lëvizje  biologjike, por  që  nuk  mund   të  merret  në   vetvete  dhe  e  shkëputur  nga  bashkëveprimi  me  një   sërë  faktorësh, të  cilët  shprehen  në  mënyra  të  ndryshme, qoftë  drejtpërdrejt  apo  tërthorazi. Komponentët  kryesore  të  lëvizjes  natyrore  janë: lindjet  dhe  vdekjet, ( por  nuk  duhet  të  mohohet  edhe  roli  i  martesave, shkurorëzimeve, aborteve  etj.).

Në  tërësinë  e  lëvizjes  natyrore  të   popullsisë  së  pari  rëndësi ka të  kuptuarit  e  përmbajtjes  në  konceptin  “ lëvizje  natyrore  e  popullsisë ”. Me  këtë  konceptim  duhet  të  kemi  parasysh  faktorët  “ natyrorë ”  ose  “ biologjikë ”    si  bazë  e  kësaj  lëvizjeje  që  janë  lindshmëria  ( nataliteti )  dhe  vdekshmëria ( mortaliteti ). Lëvizja  natyrore  e  popullsisë  shoqërohet  me  rrjedhoja  në  lëvizjen  e  përgjithshme  të  popullsisë  por  kjo  nuk  duhet  patjetër  të  merret  e  ballafaquar  me  lëvizjen  mekanike  të  popullsisë. Për  këtë  duhet  të  pranojmë  dy  modele  të  popullsisë: popullsi  e  mbyllur  dhe  popullsi  e  hapur.
Popullsi  e  mbyllur  do  të  thotë  tërësia  e  njerëzve  që  popullon  një  hapësirë  të  caktuar, rritja  e  së  cilës  varet  kryesisht  nga  niveli  i  shtimit  natyror, p.sh.  popullsia  fshatit  Nigishtan  në  vitet  1948 – 1961.
Popullsi  e  hapur  paraqet  tërësinë  e  njerëzve  që  popullon  një  hapësirë  të  caktuar  e  cila  ka  rezultuar  si  nga  lëvizja  natyrore  dhe  nga  ajo  mekanike. Në  popullsinë  e  mbyllur  studimi  i  rritjes  së  popullsisë  është  më   i  thjeshtë, pasi  mbështetet  vetëm  në  rezultatin  e  shtimit  natyror, ndërsa  në   popullsinë  e  hapur  studimi  është  shumë  më  i  ndërlikuar, pasi  shtron  si  domosdoshmëri njohjen e  të  gjitha  elementëve  që   përfaqësojnë  lëvizjen  natyrore  dhe  atë  mekanike  të  popullsisë. Përgjithësisht  sot  në  botë  shumica  e  shteteve  i  përkasin  tipit  të  popullsisë  së  hapur  sepse  thuajse  gati  të  gjitha  vendet  e  botës  janë  të  hapura  dhe  popullsia  e  tyre  vazhdimisht  lëviz  nga  një  vend  në  një  vend  tjetër. Popullsi  e  hapur  është  edhe  popullsia  e  fshatit  Nigishtan. Rëndësi  ka  në   konceptimin  e  lëvizjes  natyrore  të  popullsisë, edhe  gjerësia  e  kuptimit  e  cila  lidhet  me  tërësinë  e  elementëve  që  i  nënshtrohen  analizës. Për  këtë  përdoren  dy  kuptime: kuptim i  ngushtë  dhe  kuptimi i  gjërë  i  lëvizjes  natyrore.
Kuptimi  i  ngushtë  e  koncepton  lëvizjen  natyrore  si  rezultante  e  dallimeve  të  dy  faktorëve: lindjeve  dhe  vdekjeve  dhe  ky  është  koncepti  më  i  përdorshëm. Kuptimi  i  gjerë  i  lëvizjes  natyrore  ka  të  bëj  me  pranimin  edhe  të  faktorëve  të  tjerë   në  rezultatin  e  saj  siç  janë: martesat, shkurorëzimet, intensiteti  i  natalitetit, shkalla  e  fertilitetit femëror, kontingjentet e grup moshave fertile, steriliteti i popullsisë, vdekshmëria  specifike etj.Të  gjithë  këto  elemente  edhe  kur  analiza  bëhet  sipas  kuptimit  të  ngushtë, duhet  të  merren  parasysh  pasi  është  e  pamundur  që   lëvizja  natyrore  të  spjegohet  jashtë  kuadrit  të  evulucionit  ekonomiko – shoqëror  dhe  jashtë  kuadrit  të  treguesve  të  tjerë  demografik. Rëndësi  të  veçantë  ka  analiza  sipas  kuptimit  të  gjërë  kur  duhet  të  përcaktohet  tipi  i  lëvizjes  natyrore  të  popullsisë. Për  të  kuptuar  drejt  ecurinë  e  tërësishme  të  lëvizjes  natyrore  të  popullsisë  është  e  domosdoshme të  analizohen  elementet   e  saj  duke  i  parë  në  kuadrin  e  bashkëveprimit  të  ndërsjellë  si  dhe  në  raport  me  evulucionin  e  përgjithshëm  të  popullsisë  në  kuadër  të  rrjedhave  bashkëkohore  socio – ekonomike.
Numri  i  popullsisë  në  vitin  1961  ka  qenë  594, në vitin  1994  është  rritur  për  275  persona  pra  ka  arritur  në  869  banorë. Të  dhënat  janë  zyrtare  të  marrura  nga  Enti  i  Statistikës  së  Republikës  së  Maqedonisë, në  Shkup.  Numri  i  banorëve  në  vitin  2008  ka  arritur  në  1208  banorë, ky  numër  është  si  jo  zyrtar. Në  fshatin  Nigishtan  kemi  shtim  natyror  prej  14‰. Popullsia  është  e  moshës  së  re. Shkalla  e  shtmit  natyror  para  vitit  1994  ka  qenë  më  e  lartë, kurse  tash  çdo  vit  ulet  numri  i  të  lindurve.

Dendësia  e  popullsisë

Si  parametër  shumë  i  përshtatshëm  për  interpretimin  e  përhapjes  së  popullsisë  në  botë  merret  dendësia  mesatare  e  popullimit. Më  shpesh  dendësia  mesatare  e  popullimit  ka  të  bëj  me  numrin  e  popullsisë  që  jeton  në  një  sipërfaqe  të  caktuar  apo  1 km².  Sipërfaqja përgjithshme  e  atarit  të  fshtatit  është  10,4 km², kurse numri  i  popullsisë  është  1208. Dendësia  mesatare  është  116  banorë  në  1 km².

Veçoritë  strukturore  të  popullsisë

Për  zhvillimin  e  ekonomisë  dhe  veprimtarive  shoqërore  i  rëndësishëm  është  numri  i  përgjithshëm  i  popullsisë. Mirëpo  zhvillimi  i  tyre  varet  më  shumë  dhe  drejtëpërdrejt  nga  struktura  e  popullsisë. Do  të  përmendet  struktura  kombëtare, struktura  gjinore, struktura  e  moshës, struktura  arsimore. Karakteristikat  strukturale  të  popullsisë  janë  tregues  të  rëndësishëm  për  dinamikën  e  popullsisë. Ndryshimet  e  strukturave  tregojnë  jo  vetëm  shënimin  kuantitativ, por  edhe  si  karakteristikë  kualitative  të  caktuar  demografike.

Përbërja  fetare  e  popullsisë

Në  fshatin  Nigishtan  kemi  një  fe, pra fenë islame. E cila i ka edhe traditat e veta të cilat i vërtetojnë edhe varezat dhe xhamia e vjetër e cila ka qenë më parë. Edhe pse në fshatin Nigishtan ëshë një vend të cilin e quajnë të kisha, sipas asaj njeriu sigurisht që mendon se ka pasur ndonjëher të ndërtuar ndonjë kishë, mirëpo atë nuk e vërteton asgjë konkrete, nuk ka shenja as në vareza se ndonjëher ka pasur krishter apo ndonjë shenjë tjetër e cila do e vërtetonte egzistimin e asaj kishe, apo se gjoja ka pasur popullsi krishtere. Fshati Nigishtan si një fshat me tradita islame, ka një popullsi të veçuar dhe shum puntore në aspektin fetar, rrjedhimisht dhe atë njerëzor.

Kategoria:Fshatra në komunën e Gjorçe Petrovit
Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut