Nju Meksiko

New Mexico apo spanjisht Nuevo México (sqt. Nju Meksiko / Meksika e re) është një shtet federal në Shtetet e Bashkuara Jugperëndimore. Është një nga shtetet malore të Maleve Shkëmbore jugore, që ndan rajonin Four Corners të SHBA-së perëndimore me Utah, Kolorado dhe Arizona, dhe kufizohet me Teksasin në lindje dhe juglindje, Oklahoma në verilindje dhe shtetet meksikane të Chihuahua dhe Sonora në jug. Kryeqyteti i shtetit është Santa Fe, i cili është kryeqyteti më i vjetër në SHBA, i themeluar në vitin 1610 si selia e qeverisë së Nuevo México në Spanjën e Re; qyteti më i madh është Albuquerque.

Nju Meksiko është i pesti më i madhi nga pesëdhjetë shtetet, por me pak më shumë se 2.1 milion banorë, renditet i 36-ti për nga popullsia dhe i 46-ti për nga dendësia e popullsisë. Klima dhe gjeografia e saj janë shumë të ndryshme, duke filluar nga malet e pyllëzuara deri te shkretëtira të rralla; Rajonet veriore dhe lindore shfaqin një klimë më të ftohtë alpine, ndërsa perëndimi dhe jugu janë më të ngrohtë dhe më të thatë; Rio Grande dhe lugina e tij pjellore shkon nga veriu në jug, duke krijuar një klimë bregore përmes qendrës së shtetit që mbështet një habitat bosque dhe klimë të dallueshme të pellgut të Albuquerque. Një e treta e tokës së Nju Meksikës është në pronësi federale dhe shteti pret shumë zona të mbrojtura të shkretëtirës dhe monumente kombëtare, duke përfshirë tre Vende të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, më të shumtën nga çdo shtet.

Ekonomia e Nju Meksikos është shumë e larmishme, me sektorë kryesorë duke përfshirë nxjerrjen e naftës dhe mineraleve, fermë bagëtie, bujqësinë, lëndën drusore, kërkimin shkencor dhe teknologjik, turizmin dhe artet, veçanërisht tekstilin dhe artet pamore. Produkti i përgjithshëm i saj i brendshëm bruto (PBB) në vitin 2020 ishte 95.73 miliardë dollarë, me një PBB për frymë prej rreth 46,300 dollarë. Politika tatimore e shtetit karakterizohet nga taksimi i ulët deri në mesatar i të ardhurave personale të rezidentëve sipas standardeve kombëtare, me kreditime tatimore, përjashtime dhe konsiderata të veçanta për personelin ushtarak dhe industritë e favorshme; më pas, industria e saj e filmit është një nga më të mëdhatë dhe me rritjen më të shpejtë në vend. Për shkak të zonës së saj të madhe dhe klimës ekonomike, Nju Meksiko ka një prani të konsiderueshme ushtarake amerikane, duke përfshirë White Sands Missile Range dhe qendra kërkimore federale me vlerë strategjike, të tilla si Laboratorët Kombëtarë Sandia dhe Los Alamos. Shteti priti disa objekte kryesore të Projektit Manhattan, i cili zhvilloi bombën e parë atomike në botë dhe ishte vendi i testit të parë bërthamor, Trinity.

Historia e Nju Meksikos ka kontribuar në karakterin e saj unik demografik dhe kulturor. Një nga vetëm gjashtë shtetet me shumicë të pakicës, ai ka përqindjen më të lartë të kombit të hispanikëve dhe latino-amerikanëve dhe përqindjen e dytë më të lartë të amerikanëve vendas pas Alaskës. Nju Meksiko është shtëpia e një pjese të Kombit Navajo, 19 komuniteteve federale Pueblo dhe tre fiseve të ndryshme Apaçët. Popullsia e saj e madhe hispanike përfshin Hispanot, të cilët rrjedhin nga kolonët e hershëm spanjollë, si dhe Chicanot dhe Meksikanët. Flamuri njumeksikan, i cili është ndër më të njohurit në SHBA, pasqyron origjinën eklektike të shtetit, duke mbajtur ngjyrën e kuqe dhe të artë të flamurit spanjoll së bashku me simbolin e lashtë të diellit të Zia, një fis Puebloan. Grumbullimi i ndikimeve indigjene, spanjolle, meksikane, hispanike dhe amerikane është gjithashtu e dukshme në kuzhinën unike, zhanrin e muzikës dhe stilin arkitektonik të Nju Meksikos.

 Gjeografia 

 Demografia 

 Ekonomia 

 Kultura 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 New Mexico Magazine
 New Mexico Tourism Department


Kategoria:Shtetet Federale të Amerikës