Mekanika

Mekanika është pjesa e fizikes qe merret me studimin e lëvizjes se trupave.  Mekanika ndahet ne dy pjesët e saj kinematika, dinamika.  Kinematika studion se si lëvizin trupat, madhësitë që karakterizojnë lëvizjen e tyre, si : zhvendosjen, shpejtësinë, nxitimin dhe lidhjen ndërmjet këtyre madhësive etj.  Dinamika studion shkakun e lëvizjes se trupave, lidhjen ndërmjet nxitimit dhe forcës qe shkakton nxitimin e trupave (ndryshimin e lëvizjes).  

Nganjëherë si pjesë e pavarur e mekanikës, merret dhe statika e cila studion kushtet, për të cilat lënda është në prehje (qetësi). 

 Lëvizja e trupit 
Vija të cilën e përshkon trupi i zgjedhur për krahasim që quhet trup krahasues (referent). Për të përshkruar ndonjë lëvizje janë të domosdoshme disa parametra ose madhësi fizike, që ne i quajmë elemente të lëvizjes. Meqenëse lëvizja kryhet në hapësirë dhe kohë atëherë elementet kryesore të lëvizjes janë hapësira dhe koha. Hapësira fizike përmban tri përmasa : gjatësinë , gjerësinë dhe lartësinë.  Që të trija këto madhësi janë distanca ose siç i quajmë në mekanikë rrugë. Rruga në mekanik zakonisht shënohet me shkronjën s (nga latinishtja Spatium). Njësia për rrugën në SI është metri që shënohet me shkronjën m. Koha që i nevojitet trupit referent të përshkrojë rrugën, zakonisht shënohet me shkronjën t (nga latinishtja tempus).

 Zhvendosja e trupit 
Vektori me origjine ne piken fillestare te lëvizjes se trupit dhe me skaj ne piken e fundit te levizjes se tij quhet zhvendosje. Zhvendosja e trupit është ndërrimi i pozitës së tij në boshtin x nga një pikë në pikën tjetër. Zhvendosja është madhësi vektoriale.  
Pra zhvendosja e një trupi quhet ndërrimi i pozitës se tij prej një pike ne piken tjetër te hapësirës.  Ndërsa bashkësia e krejt këtyre pikave quhet rruge.  

 Historia 
 Antikiteti 
Historia kryesore e mekanikës në antikitet ishte mekanika e Aristotelit."A history of mechanics". René Dugas (1988). p.19. ISBN 0-486-65632-2 Këtë traditë e vazhdon Hipparchus."A Tiny Taste of the History of Mechanics". The University of Texas at Austin. 

 Mesjeta 
Në Mesjetë, teoritë e Aristotelit u kritikuan dhe u ndryshuan nga një numër figurash, duke filluar me John Philoponusin në shekullin e gjashtë. Një problem qendror ishte ai i lëvizjeve të pjerrëta, të cilat u diskutuan nga Hipparchus dhe Philoponus. Kjo çoi në zhvillimin e teorisë së impulsit në shekullin e 14-të nga Jean Buridan, i cili zhvilloi teoritë modern të inercisë, shpejtësisë, nxitimit dhe sasisë së lëvizjes.  Këto punime dhe të tjera u zhvilluan në këtë shekull edhe nga Llogaritarët e Oksfordit si Thomas Bradëardine, i cili studio dhe formuloi ligje të ndryshme gjatë rënies së trupave.

 Koha e re 
Dy figurat kryesore në kohën e re janë Galile Galileo dhe Isak Njutoni. Deklaratat përfundimtare të Galileut në mekanikë, pjesërisht në rënien e trupave, ndodhen në librin Two New Sciences (1638). Vepra e Njutonit Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica paraqet llogari të detajuara matematikore të mekanikës. 

 Koha më e re 
Dy zhvillimet kryesore modern në mekanikë janë relativiteti gjeneral i Anshtajnit, dhe Mekanika kuantike, të dyja të zhvilluara në shekullin 20 si pjesë e ideve në fillim të shekullit 19.

 Nëndisiplinat e mekanikës 
Në vazhdim janë dy lista me subjekte që studiohen në mekanikë. 

 Mekanika klasike  
 Mekanika Njutoniane, teoria origjinale e lëvizjes (Kinematika) dhe forcës (Dinamika). 
 Mekanika analitike është formulim i mekanikës njutoniane me rëndësi të veçantë në sistemin e energjisë, më shumë se në forca. Dy degët kryesore të mekanikës analitike janë: 
 Mekanika Hamiltoniane
 Mekanika Lagrazhiane 
 Mekanika klasike statike gjeneralizon mekaniken klasike ordinere për të konsideruar sistemet në një gjendje të panjohur; shpesh përdoret për të derivuar vetitë termodinamike. 
 Mekanike qiellore, lëvizja e trupit në hapësirë : planetët, kometat, yjet, galaksitë, etj. 
 Astrodinamika, navigimi i anijeve, etj. 
 Mekanika e trupave të ngurtë, elasticiteti, vetitë e trupave të paformësuar. 
 Mekanika e thyerjes 
 Akustika, zëri në trupa të ngurtë, lëngje dhe gaze. 
 Statika, trupat gjysmë të ngurtë në ekulibrin mekanik. 
 Mekanika e fluideve, lëvizja e fluideve
 Mekanika kontinuale
 Hidrostatika, vetitë mekanike të lëngjeve 
 Statika e fluideve, lëngjet në ekuilibër 
 Mekanika e aplikuar ose Inxhinieria Mekanike 
 Biomekanika, trupat në biologji 
 Biofizika, proceset fizike në organizma të gjallë
 Relativiteti ose mekanika e Anshtajnit 

 Mekanika Kuantike 
Në vazhim janë pjesët e mekanikës kuantike : 
 Mekanika e valëve të Shrodingerit, e përdorur për të përshkruar funksionin valor të një pjesëze të vetme
 Mekanika matrikse që është një formulim alternativ që lejon konsiderimin e sistemeve me një numër të fundëm dimensionesh. 
 Mekanika kuantike statistikore që përgjithëson mekaniken kuantike ordinere në konsiderimin e sistemeve në gjendje të panjohur ; shpesh e përdorur për të derivuar vetitë termodinamike.
 Fizika parciale, lëvizja, struktura, dhe reaksionet e pjesëzave. 
 Fizika bërthamore, lëvizja, struktura, dhe reaksionet nukleare
 Fizika e materies së kondensuar, gazet kuantike, trupat e ngrutë, lëngjet etj.

 Referime 

 Bibliografia 
 Robert Stawell Ball (1871) Experimental Mechanics from Google books.


 Lidhje të jashtme 

  iMechanica: the web of mechanics and mechanicians
  Mechanics Definition 
  Mechanics Blog by a Purdue University Professor
 The Mechanics program at Virginia Tech
 Physclips: Mechanics with animations and video clips from the University of New South Wales
  U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics
 Interactive learning resources for teaching Mechanics
 The Archimedes Project

Kategoria:Fizikë
Kategoria:Shkencë