Ilir Meta

Ilir Rexhep Meta (i lindur më 24 mars 1969) është një politikan shqiptar. Ai shërbeu si president i Shqipërisë nga 24 korrik 2017 deri më 24 korrik 2022. 

Më parë Meta ka shërbyer si Kryeministër nga viti 1999 deri në vitin 2002 dhe ka qenë Kryetar i Kuvendit të Shqipërisë nga viti 2013 deri në vitin 2017.  Ai ka mbajtur gjithashtu poste si zëvendëskryeministër, ministër për Evropën dhe Punët e Jashtme dhe Ministër i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës. Para kësaj ai ka mbajtur kryesinë e Komisionit Parlamentar të Integrimit Evropian. Ai themeloi Lëvizjen Socialiste për Integrim në vitin 2004.

Më 28 prill 2017, Meta u zgjodh President i Shqipërisë, duke marrë 87 vota nga 140 deputetë.  Më 9 qershor 2021, ai u fajësua zyrtarisht nga parlamenti shqiptar me 104 vota pro, duke e bërë atë presidentin e parë shqiptar në histori që u fajësua nga parlamenti.  Më 16 shkurt 2022, Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë rrëzoi shkarkimin dhe vendosi se akuzat ndaj tij nuk shkelin kushtetutën. 

 Jeta dhe karriera 

 1969–2004: Fillimet dhe Kryeministri 
Ilir Meta ka lindur në Çepan të Skraparit. Ai u diplomua në Fakultetin e Ekonomisë dhe Politikës, dega e Universitetit të Tiranës, ku ndoqi edhe studimet pasuniversitare.

Meta është angazhuar në politikë që nga viti 1990, pas rënies së komunizmit në Shqipëri, si pjesëmarrës aktiv në lëvizjen studentore kundër sundimit njëpartiak, që solli pluralizmin politik në Shqipëri. Që nga viti 1992 është zgjedhur deputet në të gjitha legjislaturat dhe ka qenë anëtar aktiv i disa komisioneve parlamentare. Nga viti 1996 deri në vitin 1997 ka qenë nënkryetar i Komisionit të Punëve të Jashtme të Parlamentit. Nga tetori 1998 deri në tetor 1999, Meta ka qenë Zëvendëskryeministër dhe Ministër i Koordinimit, si dhe Sekretar Shteti për Integrimin Evropian në Ministrinë e Punëve të Jashtme në mars – tetor 1998. [citim i nevojshëm]

Në vitin 2004, Meta u largua nga Partia Socialiste e Shqipërisë (PS) dhe themeloi partinë e tij, Lëvizjen Socialiste për Integrim (LSI). Nga viti 2004 deri në vitin 2006, Meta u emërua anëtar i Komisionit Ndërkombëtar për Ballkanin, i kryesuar nga ish-kryeministri i Italisë, Giuliano Amato. Komisioni hartoi një sërë rekomandimesh të rëndësishme për integrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian. 

Meta u bë kryeministër më 29 tetor 1999. Në moshën 30-vjeçare ai ishte kryeministri i dytë më i ri në historinë shqiptare pas Zogut I, i cili ishte 27 vjeç në kohën e zgjedhjes së tij në 1922. Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2001, ai fillimisht mbeti kryeministër. Presidenti i Shqipërisë, Rexhep Meidani, miratoi Qeverinë e Shqipërisë më 7 shtator 2001. Pesë ditë më pas, qeveria i dha një votëbesim kabinetit të Metës. Megjithatë, formimi i kabinetit të ri zgjati pothuajse tre muaj.  Më 29 janar 2002, Meta njoftoi dorëheqjen e tij si Kryeministër për shkak të grindjeve të brendshme partiake mes kreut të Partisë Socialiste Fatos Nano dhe atij. Pandeli Majko u zgjodh Kryeministër më 22 shkurt 2002.

Gjatë kësaj periudhe, Shqipëria u angazhua në një sërë reformash të rëndësishme, duke iu bashkuar Procesit të Stabilizim-Asociimit me Bashkimin Evropian.

 2009–2016: Zëvendëskryeministër 

Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2009, LSI fitoi katër mandate në Kuvendin e Shqipërisë, me 4.8% të votave totale. Partia së bashku me PSV91 u bënë partitë përcaktuese për të formuar koalicionin qeveritar.  Më 16 shtator 2009, LSI bëri aleancë me Partinë Demokratike të Shqipërisë (PD) për të formuar koalicionin qeveritar. 

Me formimin e qeverisë së re të kryesuar nga kryetari i Partisë Demokratike Sali Berisha, Meta u bë Zëvendëskryeministër dhe Ministër i Jashtëm njëkohësisht.  Ai ishte një aktivist i hershëm dhe i zëshëm për pa viza me Zonën Shengen, e cila u realizua në vitin 2010. Ai mbetet një nga aktivistët dhe avokatët më të zëshëm të integrimit rajonal dhe evropian për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, si një mjet për të forcuar më tej stabilitetin dhe paqen në rajon. [citim i nevojshëm]

Në vitin 2011, Meta shërbeu si Ministër i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës në qeverinë e qendrës së djathtë të Sali Berishës, Partia Demokratike e Shqipërisë, LSI, së cilës iu bashkua pas zgjedhjeve parlamentare të 2009-ës.

Në prag të zgjedhjeve të teta shumëpartiake të mbajtura në 2013, Meta dhe LSI u larguan nga koalicioni me Partinë Demokratike (PD) të krijuar në vitin 2009, për t'u kaluar në Partinë Socialiste (PS). Rezultati i zgjedhjeve ishte një fitore e Aleancës për Shqipërinë Evropiane që përmban LSI-në e udhëhequr nga PS dhe kreu i saj Edi Rama.  Më 10 shtator 2013, Kuvendi zgjodhi Metën Kryetar të Kuvendit me 91 vota pro dhe 45 kundër. 

 2017–2022: Presidenca 

Më 28 prill 2017, Meta u zgjodh President i Republikës së Shqipërisë në votimin e katërt me 87 vota nga 140. Ai mori detyrën më 24 korrik 2017. Në ceremoni ai u shoqërua vetëm nga fëmijët e tij, pasi bashkëshortja e tij Monika Kryemadhi refuzoi titullin e Zonjës së Parë për shkak të angazhimit të saj politik si kryetare e partisë së themeluar nga bashkëshorti i saj, me vajzën e tyre, Era Meta, e cila shërbente si Zonja e Parë de facto.

Më 26 nëntor 2019, një tërmet goditi qarkun e Durrësit të Shqipërisë, duke vrarë 51 persona, duke plagosur 3 000 të tjerë dhe duke dëmtuar 11 000 ndërtesa.  Në janar 2020, Meta u takua me ushtarët e Forcave të Mbrojtjes të Izraelit në Izrael, dhe i falënderoi ata për ndihmën e tyre në përpjekjet për lehtësimin e tërmetit,  duke i dhënë Repartit të Ushtarëve Medaljen e Artë Shqiptare të Shqiponjës. 

Ashtu si edhe me paraardhësin e tij, gjatë mandatit të tij fokusi kryesor ka qenë procesi i integrimit europian të Shqipërisë dhe sfidat globale që prekin Shqipërinë. Meta ka nënvizuar gatishmërinë e shqiptarëve për të forcuar partneritetin strategjik dypalësh me të gjitha vendet partnere në fushën e sigurisë dhe NATO-s. 

 Polemikat 

 Skandali i ryshfetit të filmuar 
Më 11 janar 2011, programi televiziv Fiks Fare në Top Channel transmetoi një video të regjistruar nga kamera e fshehtë në Ministrinë e Ekonomisë që përmbante biseda mes ministrit të Ekonomisë në atë kohë Dritan Prifti dhe Zëvendëskryeministrit të atëhershëm Ilir Meta. Videoja nis me Metën që i kërkon Priftit të ndërhyjë në një tender koncesioni për hidrocentralin Egnatia-Shushicë në këmbim të 700 mijë eurove dhe 7% të aksioneve. Më pas tregon se Meta kërkon që Prifti t'i japë ankandin për shitjen e naftës bruto Halilaj Holding Group në këmbim të 1 milion eurove.  Më pas Meta vazhdon duke i kërkuar Priftit që të punësojë aktivistë nga partia e tyre, LSI-ja në atë kohë e quajtur tani Partia e Lirisë (PL). Partia ishte partneri i vogël qeveritar në qeverinë e kryeministrit të atëhershëm Sali Berisha dhe kontrollonte ministritë e Ekonomisë, Punëve të Jashtme dhe Shëndetësisë.  Meta dëgjohet të mburret për shkak se ka marrëdhënie të mira me Kryegjykatësen Shpresa Becaj, pasi ka punësuar vajzën e saj si diplomate në një ambasadë, ai mund të ndikojë në vendimin e gjykatës. Më pas ai i kërkon Priftit që të heshtë aferën pasi ka frikë se prokuroria mund të hapë një hetim në qoftë se mëson për të. 

Kjo e detyroi të jepte dorëheqjen si Zëvendëskryeministër i Shqipërisë, edhe pse pretendonte se ishte i pafajshëm.  

 Akuzimi 
Më 9 qershor 2021, Meta u fajësua nga Kuvendi i Shqipërisë për shkelje të kushtetutës dhe u shkarkua nga posti i presidentit. Parlamenti e akuzoi atë për njëanshmëri dhe partiak gjatë zgjedhjeve parlamentare të prillit 2021, si dhe për nxitje të dhunës dhe destabilitetit.  Mocioni u paraqit nga Partia Socialiste e Shqipërisë në pushtet dhe 104 deputetë votuan pro shkarkimit të tij.  Më 16 shkurt 2022, Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë rrëzoi shkarkimin dhe vendosi se provat kundër Metës nuk përbënin shkelje të kushtetutës.  Si i tillë, Meta vazhdoi si President deri në skadimin e mandatit të tij më 24 korrik 2022. 

 Informator i Sigurimit 
Më 27 korrik 2022, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH) përcolli në Kuvend identitetin e figurës së lartë politike të cilësuar si “I.M.” në raportin fillestar.
Dy ish-komisione u krijuan për të kontrolluar historikun e politikanëve dhe lidhjet e tyre me regjimin komunist i dhanë Metës një “çertifikatë pastërtie”.  Meta mohoi gjithashtu pretendimet dhe kritikoi AIDSSH-në, duke e quajtur atë “Autoriteti i Manipulimeve”. 

 Lobimi 
Kronen Zeitung botoi një artikull në të cilin Meta akuzohet për lobim nëpërmjet një kompanie guaskë, artikulli pretendon se Meta pagoi 700 000 dollarë përmes një kompanie guaska qipriote për të marrë akses në inaugurimin e Donald Trump.  Më 20 janar 2017 Meta ndau një foto të tij dhe të kreut të LSI Petrit Vasili në rrjetet sociale gjatë inaugurimit të Donald Trump në Kryeqytetin, Uashington, DC. Meta pretendon se është ftuar nga Partia Republikane, por sipas një dokumenti të gjykatës amerikane, “700 000 dollarë të një avokati (i cili është) i afërt me Metën kanë kaluar përmes kompanisë off shore Dorelita Limited. Lëvizja Socialiste për Integrim nënshkroi një kontratë me avokatin e pretenduar disa javë përpara inaugurimit. 

 Arrestimi 
Më 21 tetor 2024, Ilir Meta u arrestua pasi u kthye nga një konferencë shtypi në Kosovën fqinje, pas një hetimi të zhvilluar nga SPAK me dyshimin për korrupsion, pastrim parash dhe fshehje të të ardhurave dhe pasurisë personale, sipas zëdhënësit të Partisë Liria, Tedi Blushi. Ky shënon arrestimin e dytë të madh të një ish-presidenti në Shqipëri pas arrestit shtëpiak të Sali Berishës. 

 Jeta personale 
Meta është bektashi, dhe i përmbahet vlerave tradicionale bektashiane.  Ai flet rrjedhshëm shqip, anglisht dhe italisht.  Ai është një mbështetës i flaktë i Celtic FC, duke shfaqur shpesh pasionin e tij për klubin në rrjetet sociale. Në korrik 2020, ai themeloi Klubin e parë të Mbështetësit Celtic në Shqipëri. 

Meta ishte i martuar me Monika Kryemadhin deri në qershor të vitit 2024 kur u divorcuan, ata deklaruan se kjo ishte shkaktuar nga nepotizmi politik dhe pasoja të tjera personale.  Ata kanë dy vajza dhe një djalë.

 Nderimet dhe çmimet 

  Kroacia:
 70x70px Kryqi i Madh i Urdhrit të Madh të Mbretit Tomislav (29 tetor 2019)
  Monako:
 70x70px Kryqi i Madh i Urdhrit të Shën-Çarls (16 tetor 2019)

Në mars 2012, Meta mori çmimin "Personaliteti më pozitiv për vitin 2010 në politikën e jashtme" nga Instituti Ndërkombëtar "IFIMES" në Lubjanë, Slloveni. Çmimin Metës ia dorëzoi ish- presidenti i Kroacisë, Stjepan Mesiç, i cili në të njëjtën kohë ishte edhe President Nderi i “IFIMES”. 

Meta është nderuar edhe nga disa qytete dhe qarqe të Shqipërisë me titullin “Qytetar Nderi”. 

 Referime 

Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës
Kategoria:Biografi shqiptare
Kategoria:Kryeministra të Shqipërisë
Kategoria:Presidentë të Shqipërisë
Kategoria:Njerëz nga Skrapari
Kategoria:Deputetë të Kuvendit të Shqipërisë
Kategoria:Njerëz që jetojnë
Kategoria:Ministra të Qeverisë së Shqipërisë
Kategoria:Ministra të Punëve të Jashtme të Shqipërisë
Kategoria:Bektashi
Kategoria:Sufi shqiptarë
Kategoria:Myslimanë shqiptarë
Kategoria:Diplomatë shqiptarë
Kategoria:Lindje 1969
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara