Aristoteli

Aristoteli (384 - 322) Shefik Osmani:Fjalor i pedagogjisë, Shtëpia Botuese "8 Nëntori", Titanë, 1983, fq. 36 - 37.  ishte filozof, mendimtar dhe shkencëtar i shquar i Greqisë antike. Ai lindi ne vitin 384 para Krishtit ne Stragirë te Greqis Veriore dhe ishte gjeniu më i madh intelektual i botës antike perëndimore. Ai luhatet midis idealizmit dhe materializmit. Aristoteli ishte themelues i shkollës peripatetike si dhe themelues dhe sistematizues i shumë shkencave dhe disiplinave shkencore. Ai ishte personaliteti universal i kohës së vjetër. Quhet ndryshe edhe "filozof i fatlumturisë".Hajrullah Koliqi:Historia e pedagogjisë botërore I, Universiteti i Prishtinës, Prishtinë, 1997, fq.
 89. Njihej edhe nga ana e dijetarëve mesjetar arab të cilët e vlerësuan me epitetin "Mësuesi i parë" (; ).

Aristoteli vijuesi i mendimit të shkollës së Sokratit në sistemet e arsyetimit materialist ndryshe nga Platoni kryesisht idealist sipas disa studjuesve të bashkohsisë është një mendimtar i njohur i botës antike dhe përfaqson shkollën e tij në historinë e filozofisë . Aristoteli ishte mësuesi i Aleksandri i Madh në disa dislplina shkencore të kohës duke realizuar formimin e liderit befasues dhe perandorit të ri një fenomen i veçantë ende për studjuesit . Shkrimet e tij mbulojnë shumë lëndë - duke përfshirë fizikën, biologjinë, zoologjinë, metafizikën, logjikën, etikën, estetikën, poezinë, teatrin, muzikën, retorikën, psikologjinë, gjuhësinë, ekonominë, politikën dhe qeverinë - dhe përbëjnë sistemin e parë gjithëpërfshirës të filozofisë perëndimore.

 Biografia 
Aristoteli lindi në Stragira, të Trakisë , rrjedh nga një familje e arsimuar, në të cilën tradicionalisht kultivoheshin shkencat natyrore dhe mjekësia. I ati i Aristotelit ishte mjek në oborrin mbretëror të mbretit maqedonas Amintesi II, kurse më vonë edhe të Filipit.

Në moshën shtatëmbëdhjetë vjeçare, Aristoteli shkoi në Athinë, në akademinë e Platonit, ku qëndroi plot 20 vjet me radhë, derisa vdiq mësuesi i tij Platoni.

Menjëherë pas vdekjes së Platonit, Aristoteli u largua nga Athina dhe, me kërkesë të Filipit II të Maqedonisë, udhëzoi Aleksandrin e Madh që filloi në vitin 343 pes. Mësimdhënia Alexander i dha Aristotelit shumë mundësi. Ai krijoi një bibliotekë në Liceun që e ndihmoi atë të prodhonte shumë nga qindra libra të tij, të cilat ishin rrotulla të papirusit. Fakti që Aristoteli ishte një nxënës i Platonit kontribuoi në pikëpamjet e tij të mëparshme të Platonizmit, por, pas vdekjes së Platonit, Aristoteli u zhyt në studime empirike dhe u zhvendos nga platonizmi në empirizëm. Ai besonte se të gjitha konceptet dhe njohuritë përfundimisht bazoheshin në perceptimin. Pikëpamjet e Aristotelit mbi shkencat natyrore paraqesin themelet që bazohen në shumë nga veprat e tij.

Sipas Aristotelit, qenia e çdo gjëje apo ndodhie zhvillohet nga shumë mundësi të lëndëve të fshehta me ndihmën e lëvizjeve të fuqisë formuese. Afirmimi dhe përdorimi i sistemit të Aristotelit në mesjetën evropiane është i njohur si Aristotelizmi.

Në njohjen e Aristotelit dhe veprimtarisë së tij, merita të mëdha kanë dijetarët myslimanë në radhë të pare Ibën Sina i njohur në perëndim me emrin Avicena dhe Ibën Rushd (Averroès) nga Kordoba, të cilët me punën e tyre dhe analizat e komentet e shkëlqyera e bënë të kuptueshme dhe akoma më cilësore filozofinë e Aristotelit. 

 Vepra (Corpus Aristotelicum) 

Logica - Organon (Όργανον)
Categoriae (Κατηγοριαι)
De interpretatione (Περὶ Ἑρμηνείας)
Analytica priora (Ἀναλυτικῶν προτέρων) Α-Β
Analytica posteriora (Ἀναλυτικῶν ὑστέρων) Α-Β
Topica (Τοπικῶν) Α-Θ
De Sophisticis Elenchis (Περὶ σοφιστικῶν ἐλέγχων)
Physica (Φυσικῆς Ἀκροάσεως) Α-Θ
De caelo (Περὶ οὐρανοῦ) Α-Δ
De generatione et corruptione (Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς) Α-Β
Meteorologica (Μετεωρολογικῶν) Α-Δ
De mundo ad Alexandrum (Περὶ κοσμοῦ πρὸς Ἀλεξάνδρων)*
De anima (Περὶ ψυχῆς) Α-Γ
Parva naturalia
De sensu et sensibilibus (Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν)
De memoria et reminiscentia (Περὶ μνήμης καὶ ἀναμνήσεως)
De somno et vigilia (Περὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως)
De insomnis (Περὶ ἐνυπνίων)
De divinatione per somnum (Περὶ τῆς καθ’ ὕπνον μαντικῆς)
De longitudine et brevitate vitae (Περὶ μακροβιότητος καὶ βραχυβιότητος)
De juventute et senectute (Περὶ νεότητος καὶ γήρως)
De vita et morte (Περὶ ζωῆς καὶ θανάτου)
De respiratione (Περὶ ἀναπνοῆς)
De spiritu (Περὶ πνεύματος)
Historia animalium (Περὶ τὰ ζῷα ἱστορίαι) Α-Κ
De partibus animalium (Περὶ ζῴων μορίων) Α-Δ
De motu animalium (Περὶ ζῴων κινήσεως)
De animalium incessu (Περὶ πορείας ζῴων) 
De generatione animalium (Περὶ ζῴων γενέσεως) Α-Ε
De coloribus (Περὶ χρωμάτων)*
De audibilibus (Περὶ ἀκουστῶν)*
Physiognomica (Φυσιογνωμονικῶν)*
De plantis (Περὶ φυτῶν) Α-Β*
Mirabilium auscultationes (Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων)*
Problemata (Προβλημάτων) Α-ΚΑ-ΚΘ,ΛΑ-ΛΗ*
De lineis insecabilibus (Περὶ ἀτόμων γραμμῶν)*
De ventorum situ et nominibus (Ἀνέμων θέσεις καὶ προσηγορίαι)*
De Melisso, Xenophane, Gorgia (Περὶ Ξενοφάνους, Περὶ Ζήνωνος, Περὶ Γοργίου)*
Metaphysica (Τῶν μετὰ τὰ φυσικά) Α-Κ
Ethica Nicomachea (Ἠθικῶν Νικομαχείων) Α-Κ
Magna moralia (Ἠθικῶν Μεγάλων) Α-Β*
Ethica Eudemia (Ἠθικῶν Εὐδημίων) Α-Η
De virtutibus et vitiis (Περὶ ἀρετῶν καὶ κακίων)*
Politica (Πολιτικά) Α-Θ
Oeconomica (Οἰκονομικῶν) Α-Β*
Ars Rhetorica (Τέχνης ῥητορικῆς) Α-Γ
Ars Poetica (Περὶ ποιητικῆς) The Complete Works of Aristotle, Ed. Jonathan Barnes, 2 vol., Princeton University Press, 1984.

 Shiko edhe 
 Liceumi antik
 Shkolla Peripatetike
 Akademia e Platonit

 Burime tjera 
 Aristotle for Everybody
 Eugene Gendlin (2012). Line by Line Commentary on Aristotle's De Anima, Volume 1: Books I & II; Volume 2: Book III. Spring Valley, New York: The Focusing Institute. Available online in PDF.
 Terence Irwin (1988). Aristotle's First Principles. Oxford: Clarendon Press, ISBN 0-19-824290-5.

 Lidhje të jashtme 

 Stanford Encyclopedia of Philosophy:
 Aristotle (general article) 
Aristotle in the Renaissance 
Biology 
Causality 
Commentators on Aristotle *Ethics 
Logic 
Mathematics 
Metaphysics 
Natural philosophy 
Non-contradiction 
Political theory 
Psychology 
Rhetoric
 Aristoteles-Park in Stagira  
 Massachusetts Institute of Technology  
 Perseus Project at Tufts University.
 University of Adelaide  
 P. Remacle
 The 11-volume 1837 Bekker edition of Aristotle's Works in Greek (PDF ) 
 Aristotle Collection  (translation).

 Referime 

Kategoria:Filozofë të lashtë grekë
Kategoria:Kozmologë
Kategoria:Meteorologë
Kategoria:Lindje 384 p.e.s.
Kategoria:Vdekje 322 p.e.s.
Kategoria:Aristoteli