Xhamajka

Xhamajka është shtet ishullor në Detin e Karaibeve. Ai është ishulli i tretë më i madh — pas Kubës dhe Hispaniolës — i Antileve të Mëdha dhe Karaibeve. Xhamajka shtrihet rreth 145 km (90 mi) në jug të Kubës, dhe 191 km (119 mi) në perëndim të Hispaniolës (ishulli që përmban vendet e Haitit dhe Republikës Domenikane); Territori i Jashtëm Britanik i Ishujve Cayman shtrihet 215 km (134 mi) në veri-perëndim.

Fillimisht i banuar nga popujt indigjenë Taíno, ishulli ra nën sundimin spanjoll pas ardhjes së Kristofor Kolombit më 1494. Shumë nga njerëzit indigjenë ose u vranë ose vdiqën nga sëmundjet, pas së cilës spanjollët sollën një numër të madh skllevërsh afrikanë në Xhamajka si punëtorë. Ishulli mbeti një zotërim i Spanjës deri në vitin 1655, me emrin Santiago, kur Anglia (më vonë Britania e Madhe) e pushtoi dhe e quajti Xhamajka. Ajo u bë një pjesë e rëndësishme e Indeve Perëndimore Britanike koloniale. Nën sundimin kolonial të Britanisë, Xhamajka u bë një eksportues kryesor i sheqerit, me një ekonomi plantacionesh të varura nga importimi i vazhdueshëm i skllevërve afrikanë dhe pasardhësve të tyre. Britanikët i emancipuan plotësisht të gjithë skllevërit më 1838, dhe shumë të liruar zgjodhën të kishin ferma mbijetese në vend që të punonin në plantacione. Duke filluar në vitet 1840, britanikët filluan të përdorin punën e detyruar kineze dhe indiane për të punuar në plantacione. Ishulli arriti pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar më 6 gusht 1962.

Me 2.8 milionë njerëz, Xhamajka është vendi i tretë më i populluar anglofon në Amerikë (pas Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë), dhe vendi i katërt më i populluar në Karaibe. Kingston është kryeqyteti i vendit dhe qyteti më i madh. Shumica e xhamajkanëve janë me prejardhje afrikane Sub-Sahariane, me pakica të rëndësishme evropiane, aziatike (kryesisht kineze), indiane, libaneze dhe të racave të përziera. Për shkak të shkallës së lartë të emigrimit për punë që nga vitet 1960, ekziston një mërgatë e madhe xhamajkane, veçanërisht në Kanada, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. Vendi ka një ndikim global që përgënjeshtron madhësinë e tij të vogël; ishte vendlindja e fesë Rastafari, muzikës reggae (dhe zhanreve të lidhura si dub, ska dhe dancehall), dhe është e shquar ndërkombëtarisht në sport, veçanërisht në kriket, sprint dhe atletikë."Reggae." Encyclopedia of Popular Music, 4th ed. Ed. Colin Larkin. Oxford Music Online. Oxford University Press. Web. 16 February 2016. Xhamajka është konsideruar ndonjëherë si superfuqia kulturore më pak e populluar në botë.

Xhamajka është një vend me të ardhura të mesme me një ekonomi shumë të varur nga turizmi; ka mesatarisht 4.3 milionë turistë në vit. Vendi performon pozitivisht në masat e lirisë së shtypit, qeverisjes demokratike dhe mirëqenies së qëndrueshme. Xhamajka është një monarki kushtetuese parlamentare me pushtetin e dhënë në parlamentin dydhomësh të Xhamajkës, i përbërë nga një Senat i emëruar dhe një Dhomë e Përfaqësuesve e zgjedhur drejtpërdrejt.  Andrew Holness shërben si Kryeministër i Xhamajkës që nga marsi 2016. Si një mbretëri e Komonuelthit, me Charles III si mbret, përfaqësuesi i emëruar i Kurorës është Guvernatori i Përgjithshëm i Xhamajkës, një detyrë e mbajtur nga Patrick Allen që nga viti 2009.

 Etimologjia 
Vendasit, Taino, e quajtën atë Xaymaca në gjuhën e tyre, që do të thotë "Toka e drurit dhe ujit" ose "Toka e burimeve ujore".

Në gjuhën e folur, xhamajkanët i referohen ishullit të tyre si "Shkëmbi". Emrat zhargon si "Jamrock", "Jamdown" ("Jamdung" në Jamaican Patois), ose shkurtimisht "Ja", kanë rrjedhur nga kjo.

 Historia 
 Sundimi spanjoll (1509–1655) 

Kristofor Kolombi ishte evropiani i parë që pa Xhamajkën, duke pretenduar ishullin për Spanjën pasi zbarkoi atje më 1494 në udhëtimin e tij të dytë në Amerikë. Pika e tij e mundshme e uljes ishte Dry Harbour, i quajtur Discovery Bay, dhe St. Ann's Bay u emërua "Saint Gloria" nga Kolombi, si shikimi i parë i tokës. Ai u kthye më vonë më 1503; megjithatë, ai u mbyt anija dhe ai dhe ekuipazhi i tij u detyruan të jetonin në Xhamajka për një vit, duke pritur për t'u shpëtuar.Samuel Eliot Morison, Admiral of the Ocean Sea: A Life of Christopher Columbus, 1942, pp. 653–54. Samuel Eliot Morison, Christopher Columbus, Mariner, 1955, pp. 184–92.

Një kilometër e gjysmë në perëndim të St. Ann's Bay është vendi i vendbanimit të parë spanjoll në ishull, [[Sevilla la Nueva (Xhamajk|Sevilla, i cili u krijua në vitin 1509 nga Juan de Esquivel, por u braktis rreth vitit 1524, sepse u konsiderua i pashëndetshëm. Kryeqyteti u zhvendos në Spanish Town, më pas i quajtur St. Jago de la Vega, rreth vitit 1534. Ndërkohë, Taínos filluan të vdisnin në numër të madh, si nga sëmundjet e futura ashtu edhe nga skllavërimi nga spanjollët. Si rezultat, spanjollët filluan të importonin skllevër nga Afrika në ishull.

Shumë skllevër arritën të arratiseshin, duke formuar komunitete autonome në zona të largëta dhe lehtësisht të mbrojtura në brendësi të Xhamajkës, duke u përzier me Tainon e mbetur; këto komunitete u bënë të njohura si Maroon. Shumë jehudë ikën nga inkuizicioni spanjoll për të jetuar në ishull. Ata jetuan si converso dhe u persekutuan shpesh nga sundimtarët spanjollë, dhe disa u kthyen në piraterinë kundër transportit detar të Perandorisë Spanjolle.Kritzler, Edward, The Jewish Pirates of the Caribbean, Anchor, 2009, p. 15, 

Nga fillimi i shekullit të 17-të vlerësohet se jo më shumë se 2,500–3,000 njerëz jetonin në Xhamajkë.Parker, Matthew (2011). The Sugar Barons.

 Periudha e hershme britanike 

Anglezët filluan të interesoheshin për ishullin dhe, pas një përpjekjeje të dështuar për të pushtuar Santo Domingo në Hispaniola, admirali William Penn dhe gjenerali Robert Venables udhëhoqën një pushtim të Xhamajkës më 1655.*Parker, Matthew (2011). The Sugar Barons. Betejat në Ocho Rios më 1657 dhe Rio Nuevo më 1658 rezultuan në disfata spanjolle; komuniteti Maroon nën udhëheqjen e Juan de Bolas ndërroi anën nga spanjollët dhe filloi të mbështeste anglezët.> Me ndihmën e tyre u sigurua disfata spanjolle. Në vitin 1661 u formua qeveria civile angleze dhe ushtarët Roundhead e kthyen vëmendjen e tyre te qeverisja dhe përgjegjësitë bujqësore.

Kur anglezët pushtuan Xhamajkën, shumica e kolonistëve spanjollë u larguan, me përjashtim të jehudëve spanjollë, të cilët zgjodhën të qëndronin. Skllevërit spanjollë i liruan skllevërit e tyre përpara se të largoheshin. Shumë skllevër u shpërndanë nëpër male, duke u bashkuar me komunitetet tashmë të krijuara maroon. Gjatë shekujve të skllavërisë, marunët xhamajkanë krijuan komunitete të lira në brendësi malore të Xhamajkës, ku ruajtën lirinë dhe pavarësinë e tyre për breza të tërë, nën udhëheqjen e liderëve marun si Juan de Serras.Mavis Campbell, The Maroons of Jamaica 1655–1796: a History of Resistance, Collaboration & Betrayal (Massachusetts: Bergin & Garvey, 1988), pp. 14–25.

Ndërkohë, spanjollët bënë disa përpjekje për të rimarrë ishullin, duke nxitur britanikët të mbështesin piratët që sulmonin anijet spanjolle në Karaibe; si rezultat pirateria u bë e shfrenuar në Xhamajka, me qytetin e Port Royal që u bë i famshëm për paligjshmërinë e tij. Spanja më vonë njohu zotërimin anglez të ishullit me Traktatin e Madridit (1670).C. V. Black, History of Jamaica (London: Collins, 1975), p. 54. Pas kësaj, autoritetet angleze u përpoqën të frenonin ekseset më të këqija të piratëve.

Në vitin 1660, popullsia e Xhamajkës ishte rreth 4,500 të bardhë dhe 1,500 të zinj.Donovan, J. (1910). Jamaica.  Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company Nga fillimi i viteve 1670, ndërsa anglezët zhvilluan plantacione me kallam sheqeri të punuara nga një numër i madh skllevërsh, afrikanët e zinj përbënin shumicën e popullsisë.Trevor Burnard, "A failed settler society: marriage and demographic failure in early Jamaica", Journal of Social History, Fall, 1994. Irlandezët në Xhamajkë përbënin gjithashtu një pjesë të madhe të popullsisë së hershme të ishullit, duke përbërë dy të tretat e popullsisë së bardhë në ishull në fund të shekullit të 17-të, dyfishi i popullsisë angleze. Ata u sollën si punëtorë dhe ushtarë pas pushtimit të vitit 1655. Shumica e irlandezëve u transportuan me forcë si të burgosur politikë lufte nga Irlanda si rezultat i luftërave të vazhdueshme të Tre Mbretërive. Migrimi i një numri të madh irlandezësh në ishull vazhdoi në shekullin e 18-të.

Një formë e kufizuar e qeverisjes vendore u prezantua me krijimin e Dhomës së Asamblesë së Xhamajkës në 1664; megjithatë, ajo përfaqësonte vetëm një numër të vogël pronarësh të pasur plantacionesh.Cundall, Frank. (1915) Historic Jamaica. London: Institute of Jamaica. p. 15. Në vitin 1692, kolonia u trondit nga një tërmet që rezultoi në disa mijëra të vdekur dhe shkatërrimin pothuajse të plotë të Port Royal.

 Politika 

parapamje|Brenda Parlamentit Xhamajkan
Xhamajka është një demokraci parlamentare dhe monarki kushtetuese. Kreu i shtetit është Mbreti i Xhamajkës (aktualisht Mbreti Charles III), i përfaqësuar në nivel lokal nga Guvernatori i Përgjithshëm i Xhamajkës. Guvernatori i Përgjithshëm emërohet nga Kryeministri i Xhamajkës dhe i gjithë kabineti dhe më pas emërohet zyrtarisht nga monarku. Të gjithë anëtarët e kabinetit emërohen nga guvernatori i përgjithshëm me këshillën e kryeministrit. Monarku dhe guvernatori i përgjithshëm shërbejnë kryesisht për role ceremoniale, përveç kompetencave të tyre rezervë për t'u përdorur në situata të caktuara krize kushtetuese. Pozicioni i monarkut ka qenë një çështje e debatit të vazhdueshëm në Xhamajkë për shumë vite; aktualisht të dyja partitë kryesore politike janë të përkushtuara për kalimin në një republikë me president.Rob Crilly, "Jamaica unveils plan to ditch Queen as head of state" , The Telegraph, 16 April 2016. Retrieved 3 September 2016."Editorial: The Monarchy And Beyond" , The Jamaica Gleaner, 12 September 2015. Retrieved 3 September 2016.

Kushtetuta aktuale e Xhamajkës u hartua në vitin 1962 nga një komitet i përbashkët dypartiak i legjislaturës xhamajkane. Ai hyri në fuqi me Aktin e Pavarësisë së Xhamajkës, 1962, i cili u miratua nga Parlamenti i Mbretërisë së Bashkuar, i cili i dha Xhamajkës pavarësinë.

Parlamenti i Xhamajkës është dydhomësh, i përbërë nga Dhoma e Përfaqësuesve (Dhoma e Ulët) dhe Senati (Dhoma e Lartë). Anëtarët e Dhomës (të njohur si Anëtarë të Parlamentit ose deputetë) zgjidhen drejtpërdrejt, dhe anëtari i Dhomës së Përfaqësuesve, i cili, sipas gjykimit më të mirë të guvernatorit të përgjithshëm, është më i aftë të komandojë besimin e shumicës së anëtarëve të asaj House, emërohet nga guvernatori i përgjithshëm për të qenë kryeministër. Senatorët emërohen së bashku nga kryeministri dhe udhëheqësi parlamentar i opozitës dhe më pas emërohen nga guvernatori i përgjithshëm.

 Partitë politike 
Xhamajka ka pasur tradicionalisht një sistem dypartiak, me pushtetin që shpesh alternohet ndërmjet Partisë Kombëtare Popullore (PNP) dhe Partisë Laburiste të Xhamajkës (JLP). Partia me pushtetin aktual administrativ dhe legjislativ është Partia Laburiste e Xhamajkës, pas fitores së saj në 2020. Ka edhe disa parti të vogla që ende nuk kanë fituar një vend në parlament; më e madhja prej tyre është Lëvizja Kombëtare Demokratike (NDM).

 Ndarjet administrative 

Xhamajka është e ndarë në 14 famulli, të cilat janë grupuar në tre qarqe historike që nuk kanë asnjë rëndësi administrative.

Në kuadrin e qeverisjes vendore famullitë caktohen "Autoritete Lokale". Këto autoritete lokale më tej emërtohen si "Korporata Komunale", të cilat janë ose bashki të qytetit ose bashki të qytetit. Çdo bashki e re e qytetit duhet të ketë një popullsi prej të paktën 50,000 banorësh dhe një komunë qyteti një numër i caktuar nga Ministri i Pushtetit Lokal. Aktualisht nuk ka komuna të qytetit.

Qeveritë vendore të famullive të Kingston dhe St. Andrews janë konsoliduar si bashkia e qytetit të Kingston & St. Andrew Municipal Corporation. Komuna më e re e qytetit është Komuna e Portmore, e krijuar në vitin 2003. Ndërsa ndodhet gjeografikisht brenda famullisë së Shën Katerinës, ajo qeveriset në mënyrë të pavarur.

Qarku CornwallKryeqytetikm2Qarku MiddlesexKryeqytetikm2Qarku SurreyKryeqytetikm2 1 HanoverLucea  450 6 ClarendonMay Pen1,196 11 KingstonKingston25 2 Saint ElizabethBlack River1,212 7 ManchesterMandeville   830 12 PortlandPort Antonio814 3 Saint JamesMontego Bay  595 8 Saint AnnSt. Ann's Bay1,213 13 Saint AndrewHalf Way Tree453 4 TrelawnyFalmouth  875 9 Saint CatherineSpanish Town1,192 14 Saint ThomasMorant Bay743 5 WestmorelandSavanna-la-Mar  807 10 Saint MaryPort Maria   611  

center

 Gjeografia 

Gjeografia e shtetit

 Ekonomia 

Ekonomia e shtetit

 Demografia 

 Kultura 

Kultura e Shtetit

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 Qeveria 
 Qeveria simbolet e pavarësisë 
 Jamaica Turizmi


Kategoria:Vende në Amerikën Veriore
Kategoria:Vende në Karaibe
Kategoria:Vende ishullore
Kategoria:Vende dhe territore ku anglishtja është gjuhë zyrtare
Kategoria:Koloni të mëparshme spanjolle
Kategoria:Koloni të mëparshme britanike
Kategoria:Shtetet anëtare të Komunitetit të Karaibeve
Kategoria:Shtetet anëtare të Komonuelthit të Kombeve
Kategoria:Shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara
Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1962