Bujqësia

parapamje| Shiriti mbrojtës i ripërshtatur në një traktor Fordson të mesit të shekullit të 20-të
parapamje| Rritja intensive e pulave për mish në një fermë pulash
parapamje| Punimet lavërtare në një arë
Bujqësia ose agrokultura është praktikë e kultivimit të bimëve dhe blegtorisë.  Bujqësia ishte zhvillimi kryesor në ngritjen e qytetërimit njerëzor të hershëm, ku bujqësia e specieve të zbutura krijoi teprica ushqimore që u mundësonin njerëzve të jetonin në qytete. Historia e bujqësisë filloi mijëra vjet më parë. Pas grumbullimit të drithërave të egra që filluan të paktën 105,000 vjet më parë, fermerët e sapolindur filluan t'i mbillnin ato rreth 11,500 vjet më parë. Delet, dhitë, derrat dhe bagëtitë janë zbutur mbi 10,000 vjet më parë. Bimët u kultivuan në mënyrë të pavarur në të paktën 11 rajone të botës. Bujqësia industriale e bazuar në monokulturë në shkallë të gjerë në shekullin e njëzetë dominoi prodhimin bujqësor, megjithëse rreth 2 miliardë njerëz vareshin ende nga bujqësia për mbijetesë .

 Hyrje 
Produktet kryesore bujqësore mund të grupohen gjerësisht në ushqime, fibra, lëndë djegëse dhe lëndë të para (të tilla si goma). Klasat e ushqimit përfshijnë drithërat, perimet, frutat, vajrat e gatimit, mishin, qumështin, vezët dhe kërpudhat. Mbi një e treta e punëtorëve në botë janë të punësuar në bujqësi, sektori i dytë vetëm pas sektorit të shërbimeve, megjithëse në dekadat e fundit, tendenca globale e një numri në rënie të punëtorëve në bujqësi vazhdon, veçanërisht në vendet në zhvillim, ku ndërmarrjet dhe fermat e vogla po tejkalohen nga bujqësia industriale. dhe mekanizimi që sjell një rritje të madhe të rendimentit të bimëve.

Agronomia moderne, mbarështimi i bimëve, agrokimikatet si pesticidet dhe plehrat, dhe zhvillimet teknologjike kanë rritur ndjeshëm rendimentet e të korrave, por të cilat shkaktojnë dëme ekologjike dhe mjedisore. Mbarështimi selektiv dhe praktikat moderne në blegtori kanë rritur në mënyrë të ngjashme prodhimin e mishit, por kanë ngritur shqetësime për mirëqenien e kafshëve dhe dëmtimin mjedisor. Çështjet mjedisore përfshijnë kontributin në ngrohjen globale, varfërimin e akuiferëve, shpyllëzimin, rezistencën ndaj antibiotikëve dhe ndotje të tjera bujqësore . Bujqësia është edhe shkaktar i ndjeshëm ndaj degradimit mjedisor, si humbja e biodiversitetit, shkretëtirëzimi, degradimi i tokës dhe ngrohja globale, të cilat të gjitha mund të shkaktojnë ulje të rendimentit të të korrave. Organizmat e modifikuar gjenetikisht përdoren gjerësisht, megjithëse disa janë të ndaluara në vende të caktuara.

 Etimologjia dhe shtrirja 
Fjala agriculture është një përshtatje e vonë në anglishten mejetare të fjalës nga gjuha latine , nga  'fushë' dhe  ' kultivim ' ose 'rritje'.  Ndërsa bujqësia zakonisht i referohet aktiviteteve njerëzore, disa lloje të milingonave,   termiteve dhe brumbujve kanë kultivuar të lashtat për deri në 60 milionë vjet më parë.  Bujqësia përkufizohet me qëllime të ndryshme, në kuptimin e saj më të gjerë duke përdorur burimet natyrore për të "prodhuar mallra që ndihmojnë jetën e njeriut, duke përfshirë ushqimin, fibrat, produktet pyjore, kulturat e kopshtarisë dhe shërbimet e tyre përkatëse".  Një përkufizim i përcaktuar kështu përfshin lavërtarinë ose bujqësinë e arave, hortikulturën, blegtorinë dhe pylltarinë, por hortikultura dhe pylltaria në praktikë shpesh përjashtohen.  Ai gjithashtu mund të dekompozohet gjerësisht në bujqësi bimore, që ka të bëjë me kultivimin e bimëve të dobishme,  dhe në bujqësi të kafshëve, prodhimin e kafshëve bujqësore. 

 Disiplinat 

 Drithi
 Bletaria
 Blegtoria
 Dhentaria
 Pemëtaria
 Perimtaria
 Lavërtaria
 Vreshtaria
 Agronomia
 Kopshtaria
 Shpendaria
 Gjedhëtaria
 Hortikultura
 Qumështaria
 Entomologjia
 Fitopatologjia

 Shih edhe 
 Agrobiznesi
 Agromineralet
 Shkenca bujqësore
 Shoqata e Bujqësisë Organike

 Literatura 



 Bolens, L. (1997). "Agriculture" in Helaine Selin (ed.), Encyclopedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht/Boston/London. p. 20–22.

 Jared Diamond, Guns, germs and steel. A short history of everybody for the last 13,000 years, 1997.
 .
 Watson, A.M. (1983). Agricultural Innovation in the Early Islamic World, Cambridge University Press.









 Referime 

Kategoria:Agronomi
Kategoria:Bujqësi
Kategoria:Industria ushqimore