Aeroporti Ndërkombëtar i Tiranës

Tirana International Airport Nënë Tereza (), i referuar shpesh si Aeroporti Ndërkombëtar i Rinasit, është një nga dy aeroportet kryesore ndërkombëtare të Republikës së Shqipërisë. Ai i shërben qytetit të Tiranës, zonës metropolitane dhe rajonit përreth në qarkun e Tiranës. Aeroporti është emëruar për nder të murgeshës dhe misionares katolike shqiptare, Nënë Tereza (1910–1997). Ndodhet  në veriperëndim të Tiranës, në bashkinë e Krujës, Qarku i Durrësit. Ajo ofron lidhje ndërkombëtare kryesisht brenda Evropës, me rrugët më të shpeshta për në Milano, Romë, Londër dhe Bergamo.

Aeroporti shërben si qendra kryesore për transportuesin flamur të vendit, Air Albania, si dhe për Albawings dhe Wizz Air. Aeroporti ofron shërbime të rregullta të pasagjerëve. është aeroporti më i madh dhe më i ngarkuar në Shqipëri dhe aeroporti i shtatë më i ngarkuar në Ballkan. Aeroporti tjetër kryesor i Shqipërisë është Aeroporti Ndërkombëtar i Kukësit i vendosur në verilindje të vendit.

 Historia 

 Zhvillimi i hershëm 
Aeroporti është ndërtuar nga viti 1955 deri në vitin 1957. Tirana kishte shërbime ajrore komerciale më parë. Aviacioni i brendshëm filloi në vitin 1926 kur linja ajrore gjermane Adria-Aero-Lloyd fitoi monopolin për linjat ajrore të brendshme në vend dhe filloi shërbimin e Tiranës, Shkodrës, Korçës dhe Vlorës. Këto operacione rezultuan jofitimprurëse dhe linja ajrore ia shiti të drejtat e saj kompanisë italiane Ala Littoria e cila hapi linjat e rregullta në vitin 1935 midis Tiranës në Shkodër, Kukës, Peshkopi, Kuçovë, Vlorë dhe Gjirokastër.  Në vitin 1938, transportuesi jugosllav Aeroput prezantoi fluturime të rregullta tregtare që lidhnin Tiranën me Beogradin, Serbi, me një ulje në Dubrovnik, Kroaci. 

Pas Luftës së Dytë Botërore dhe vendosjes së një regjimi komunist izolues në Shqipëri, transporti ajror ishte i rrallë. Nga viti 1944 deri në vitin 1948 ka pasur shërbim për Beogradin, por pas prishjes së marrëdhënieve me Jugosllavinë, deri në vitin 1953, ka pasur vetëm një lidhje dy herë në muaj me Budapestin që operohej nga kompania sovjeto-hungareze Maszovlet.  Nga viti 1953 deri në vitin 1955, nuk kishte asnjë shërbim ajror, deri në shkurt 1955 kur u inaugurua një linjë për në Moskë, e ndjekur më pas në kryeqytetet e tjera të Evropës Lindore. Në vitet 1970, Tirana ishte një nga qytetet e para evropiane që shërbehej nga CAAC Airlines e Kinës, me një fluturim javor për në Pekin nëpërmjet Bukureshtit dhe Teheranit. Në fund të viteve 1980, kishte gjashtë linja ajrore që fluturonin drejt Tiranës, me gjithsej nëntë udhëtime vajtje-ardhje në javë. 

Me rënien e komunizmit në Shqipëri në vitin 1991 dhe liberalizimin e mëpasshëm të kufizimeve të udhëtimit jashtë vendit për shqiptarët, numri i linjave ajrore që operojnë në aeroport u rrit me shpejtësi. Në vitin 1999, kishte 8 249 fluturime dhe 356 823 pasagjerë, shtatë herë më shumë se në 1991. 

 Bashkëkohore 
Pajisjet dhe objektet e trafikut ajror të aeroportit janë modernizuar shumë, pas investimeve të Tirana International Airport SHPK, një konsorcium i drejtuar nga Hochtief AirPort. Hochtief mori drejtimin e aeroportit më 23 prill 2005, për një periudhë koncesioni 20-vjeçare. 

Koncesioni përfshinte ndërtimin e një terminali krejtësisht të ri pasagjerësh dhe përmirësime të ndryshme të infrastrukturës, mes tyre ndërtimin e një rruge të re aksesi, parkingje të reja dhe një urë mbi rrugën e vjetër të hyrjes në aeroport.  Zgjerimi rezultoi në një rritje të numrit të pasagjerëve në vit, i vlerësuar në 1.5 milion pasagjerë për vitin 2009.   Numri i pasagjerëve u rrit efektivisht në më shumë se 1.5 milion në 2010. 

Ndërtesa e terminalit dhe zgjerimi i dytë i saj, ndërtesa e ngarkesave, peizazhi i saj dhe tendat e parkimit të saj u projektuan nga arkitekti malajzian Hin Tan nga Hintan. 

Në dhjetor 2016, Aeroporti njoftoi se u shërbeu 2 milionë pasagjerëve gjatë vitit 2016, duke arritur momentin e dytë historik.  Në dhjetor të 2024 arriti shifrën e 10 milionë pasagjerëve për vitin 2024, duke shënuar një rritje prej 225% krahasuar me vitin 2019. 

 Pronësia 
Në vitin 2017, China Everbright Limited u bë pronari i vetëm i Tirana International Airport Nënë Tereza. Pas arritjes së një marrëveshjeje me Qeverinë Shqiptare për t'i dhënë fund monopolit të saj në fluturimet ndërkombëtare nga Shqipëria, Hochtief AirPort shiti funksionimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës Nënë Tereza tek China Everbright Limited,  një kompani e specializuar në menaxhimin e aseteve, investimet direkte, brokerimin dhe investimet bankare.  Më 25 dhjetor 2020, Kastrati Group bleu të gjitha aksionet e aeroportit nga China Everbright Limited për 71 milionë euro.[citim i nevojshëm]

 Transporti tokësor 
parapamje| Pika e taksive në aeroport
parapamje| SH60 që lidh Aeroportin e Tiranës me Autostradën SH2 Tiranë-Durrës
Aeroporti lidhet me autostradën SH60  larg rrugës SH2 Durrës - Tiranë. Taksitë dhe objektet e makinave me qira janë në dispozicion në aeroport. Udhëtimi nga Tirana në aeroport zgjat 20–25 minuta.

 Autobus 
Një autobus aeroporti, i vendosur jashtë terminalit Arrivals, niset çdo orë në orë (06:00-02:00), për në qendër të qytetit dhe udhëtimi zgjat rreth 30 minuta.  Anija kryen një shërbim çdo orë midis aeroportit dhe pjesës së pasme të godinës së Operas në qendër të Tiranës.

 Hekurudhor 
Një linjë e re hekurudhore e lehtë elektrifikuar po ndërtohet midis Tiranës dhe Durrësit me një lidhje me Aeroportin e Tiranës, e planifikuar të përfundojë brenda 2024-25. 

 Incidente dhe aksidente 

 3 tetor 2006: Fluturimi 1476 i Turkish Airlines, që fluturonte nga Tirana në Stamboll, u rrëmbye nga Hakan Ekinci në hapësirën ajrore greke. Avioni, me 107 pasagjerë dhe gjashtë anëtarë të ekuipazhit në bord, transmetoi dy sinjale të koduara rrëmbimi të cilat u kapën nga forcat ajrore greke; fluturimi u ndal nga avionët ushtarakë dhe u ul i sigurt në Brindisi, Itali.
 30 qershor 2016: Tre persona të armatosur dhe të maskuar hynë në terminalin e mallrave, ku vodhën një shumë të madhe parash që do të transportoheshin jashtë vendit me aeroplanë. Shuma e parave të gatshme mund të ishte deri në 3 milionë euro. Incidenti shkaktoi shqetësime për sigurinë kombëtare.  
 9 Prill 2019: Një fluturim i Austrian Airlines i drejtuar për në Vjenë u vonua për 3 orë, pas një grabitje të armatosur. Motorët e avionit po punonin, kur tre burra të veshur me maska dhe me veshje ushtarake u ngjitën në gyp, duke vjedhur 6 milionë euro. Një nga grabitësit u qëllua për vdekje në shkëmbim zjarri me policinë rreth një kilometër larg aeroportit. 

 Shiko gjithashtu 

 Transporti ne Shqiperi
 Ekonomia e Shqipërisë
 Lista e aeroporteve në Shqipëri
 Aeroporti Ndërkombëtar i Kukësit
 Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës

 Referime 

Kategoria:Memoriale të Nënë Terezës
Kategoria:Aeroporte në Shqipëri

Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Aeroporti Ndërkombëtar i Tiranës
Kategoria:Transporti në Tiranë
Kategoria:Aviacioni në Shqipëri