Njësitë administrative të Polonisë

Njësitë administrative të Polonisë që nga viti 1999 është bazuar në tre nivele nënndarjeje. Territori i Polonisë është i ndarë në voivodeshipe (provinca); këto ndahen më tej në powiat (qarqe ose rrethe), dhe këto nga ana e tyre ndahen në gmina (komuna ose bashki). Qytetet e mëdha normalisht kanë statusin e gmina dhe powiat. Polonia aktualisht ka 16 voivodeshipe, 380 powiat (duke përfshirë 66 qytete me status powiat) dhe 2,478 gmina.

Sistemi aktual u prezantua në bazë të një sërë aktesh të miratuara nga parlamenti polak në vitin 1998 dhe hyri në fuqi më 1 janar 1999. Ndërmjet viteve 1975 dhe 1998 kishte pasur 49 "voivodeshipe" më të vogla dhe asnjë powiat (shih nënndarjet e Republikës Popullore Polake). Reforma krijoi 16 voivode më të mëdha (kryesisht të bazuara dhe të emërtuara sipas rajoneve historike) dhe rifuqi powiat.

Kufijtë e voivodeshipeve nuk pasqyrojnë gjithmonë kufijtë historikë të rajoneve polake. Rreth gjysma e Silesian Voivodeship i përket provincës historike të Polonisë së Vogël. Në mënyrë të ngjashme, zona rreth Radom, e cila historikisht është pjesë e Polonisë së Vogël, ndodhet në Masovian Voivodeship. Gjithashtu, Pomeranian Voivodeship përfshin vetëm ekstremin lindor të Pomeranisë historike, pasi pjesa perëndimore është në Gjermani dhe kufiri lindor është zhvendosur vazhdimisht.
parapamje|upright=1.5|Voivodeshipet e Polonisë

 Voivodeshipe 

Polonia aktualisht është e ndarë në 16 provinca të njohura si voivodeshipe (polonisht: województwa, njëjës województwo). Ligjërisht quhen "njësi të nivelit të parë" (jednostki I stopnia). Autoriteti administrativ në nivelin e voivodeshipit ndahet midis një guvernatori të emëruar nga qeveria qendrore, i quajtur voivodë (zakonisht një i emëruar politik), një asambleje të zgjedhur të quajtur sejmik dhe një bord ekzekutiv (zarząd województwa) të zgjedhur nga ai asamble. Udhëheqësi i atij ekzekutivi quhet marszałek.

 # Flamuri  Stema  Voivodeship  Emri polak  Kryeqytetet 1  center|60x60px  center|60x60px  Greater Poland  wielkopolskie  Poznań 2  center|60x60px  center|60x60px  Kuyavia-Pomerania  kujawsko-pomorskie  Bydgoszcz dhe Toruń 3  center|60x60px  center|60x60px  Lesser Poland  małopolskie  Kraków 4  center|60x60px  center|60x60px  Łódź  łódzkie  Łódź 5  center|60x60px  center|60x60px  Lower Silesia  dolnośląskie  Wrocław 6  center|60x60px  center|60x60px  Lublin  lubelskie  Lublin 7  center|60x60px  center|60x60px  Lubusz  lubuskie  Gorzów Wielkopolski dhe Zielona Góra 8  center|60x60px  center|60x60px  Masovia  mazowieckie  Warsaw 9  center|60x60px  center|60x60px  Opole  opolskie  Opole 10  center|60x60px  center|60x60px  Podlaskie  podlaskie  Białystok 11  center|60x60px  center|60x60px  Pomerania  pomorskie  Gdańsk 12  center|60x60px  center|60x60px  Silesia  śląskie  Katowice 13  center|60x60px  center|60x60px  Subcarpathia  podkarpackie  Rzeszów 14  center|60x60px  center|60x60px  Świętokrzyskie  świętokrzyskie  Kielce 15  center|60x60px  center|60x60px  Warmia-Masuria  warmińsko-mazurskie  Olsztyn 16  center|60x60px  center|60x60px  West Pomerania  zachodniopomorskie  Szczecin

 Powiat 

Çdo voivodeship ndahet në një numër entitetesh më të vogla të njohura si powiat (qarqe), të cilat janë ligjërisht "njësi të nivelit të dytë" (jednostki II stopnia). Numri i powiat për voivodeship ndryshon nga 12 (Opole Voivodeship) në 42 (Masovian Voivodeship). Ato përfshijnë dy lloje të ndarjeve administrative:

 314 powiat të duhura (të njohura si qarqe tokësore, powiaty ziemskie polake). Qarqet e tokës kanë një këshill të zgjedhur (rada powiatu), i cili zgjedh një bord ekzekutiv (zarząd powiatu) të kryesuar nga starosta.
 66 qytete me status powiat (qarqe qytetesh, powiaty grodzkie polake ose më formalisht miasta na prawach powiatu). Në qarqet e qytetit funksionet e këtyre institucioneve kryhen nga vetë këshilli i qytetit ((rada miejska, rada miasta) dhe kryetari i bashkisë i zgjedhur drejtpërdrejt (prezydent). Administrata e një qyteti të tillë funksionon edhe si powiat edhe si bashki.

 Gmina 

Që nga 1 janari 2019, ishin 2,477 gminy (të quajtura edhe komunë ose bashki). Një powiat zakonisht ndahet në një numër gminash (midis 3 dhe 19), megjithëse qarqet e qytetit përbëjnë gmina të vetme. Një gmina ka një këshill të zgjedhur si dhe një kryetar bashkie të zgjedhur drejtpërdrejt (i njohur si prezydent në qytetet e mëdha, burmistrz në shumicën e gminave urbane dhe urbane-rurale dhe wójt në gminat rurale). Një gmina mund të klasifikohet si:

 302 komuna urbane (gmina miejska, e përbërë nga një qytet (miasto)),
 642 komuna urbane-rurale (gmina miejsko-wiejska, e përbërë nga një qytet (miasto) së bashku me fshatrat përreth (wieś),
 1533 fshatra ose komuna rurale (gmina wiejska, që nuk përmban një qytet). 158 prej tyre quhen komuna të lidhura ose të lidhura (gmina obwarzankowa). Në këtë rast komuna rurale nuk përmban një qytet, por vetë administrata e saj ndodhet në një qytet ose një qytezë jashtë territorit të saj. 14 nga këto gmina e kanë administrimin e tyre në një qytet me status powiat, pjesa tjetër në bashkitë urbane. Kategoria administrative e gmina obwarzankowa u prezantua në vitin 2013 për t'u marrë me pabarazinë buxhetore në rastet në të cilat shumica e banorëve të një komune rurale punojnë dhe përdorin shërbimet sociale të një qyteti ose një qyteze aty pranë, por për shkak të adresën e regjistruar taksat e tyre ndahen në komunën e tyre rurale të vendbanimit. Në thelb gmina obwarzankowa është një territor rural i lidhur ngushtë me një territor urban dhe si i tillë dy administratat komunale punojnë në një koordinim të ngushtë administrativ dhe buxhetor.

 Njësi më të vogla 
Gminat përgjithësisht ndahen në njësi më të vogla, të quajtura osiedle ose dzielnica në qytete dhe sołectwo në zonat rurale. Megjithatë, këto njësi kanë një rëndësi më të vogël dhe janë në varësi të statusit të gminës.

 Nënndarjet historike 
Territori polak ka qenë subjekt i ndryshimeve të rëndësishme gjatë rrjedhës së historisë polake. Prandaj, ndarja moderne administrative polake, megjithëse në disa nivele të ngjashme me disa historike, është mjaft e ndryshme nga të tjerat. Ndarjet administrative historike polake mund të ndahen në periudhat e mëposhtme:

 para vitit 1569: Nënndarjet e Mbretërisë së Polonisë
 1569–1795: Nënndarjet e Komonuelthit Polako-Lituanez
 1795–1807: Nënndarjet e territoreve polako-lituaneze pas ndarjeve
 1795–1919: Nënndarjet e Mbretërisë së Galicisë dhe Lodomerisë
 1807–1815: Nënndarjet e Dukatit të Varshavës
 1815–1914: Nënndarjet e Kongresit Poloni
 1815–1848: Dukati i Madh i Posenit
 1848–1919: Provinca e Posenit
 1914–1919: Nënndarjet e territoreve polake gjatë Luftës së Parë Botërore
 1922–1938: Posen-Prusia Perëndimore
 1918–1939: Nënndarjet e Republikës së Dytë Polake
 1939–1945: Nënndarjet e territoreve polake gjatë Luftës së Dytë Botërore
 1945–1999: Nënndarjet e Republikës Popullore Polake
 që nga viti 1999: shih artikullin kryesor më lart

 Referime 

Kategoria:Njësi administrative në Poloni
Polonia