Vilajeti i Kosovës

parapamje|Vilajeti i Kosoves — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907)

Vilajeti i Shkupit më vonë i Kosovës ishte një ndarje administrative gjatë sundimit të Perandorisë Osmane. Krijimi i tij është bërë më 1868 i njohur si Vilajeti i Prizrenit ku e kishte edhe qendrën. Në këtë kohë vilajeti i Kosovës shtrihej në territoret e Kosovës së vitit 2000, sanxhakut të Dibrës, sanxhakut të Shkupit dhe sanxhakut të Nishit. Në veri dhe veri-lindje kufizohej me Serbinë, në jug-lindje me Maqedoninë, në jug me vilajetin e Manastirit, në jug-perëndim me vilajetin e Shkodrës, ndërsa në veri-perëndim me Malin e Zi dhe Bosnjën.

 Historia 
Vilajeti i Kosovës është themeluar si Vilajet i Prizrenit në 1868 dhe më pas si Vilajet i Kosoves në vitin 1877. Valiu i parë i vilajetit të Kosovës ka qenë Halil Rifat Pasha. Në përbërje të vilajetit të Kosovës kanë qenë 6 sanxhaqet - rrethet, të cilat i udhëhiqnin muttesarrifët apo kryetarët e rretheve. Në kuadër të sanxhaqeve kanë qenë kazatë, e në kuadër të kazave - nahijet. Vilajeti i Kosovës kufizohej në lindje me Bullgarinë, në perëndim me vilajetin e Shkodrës, Malin e Zi dhe Bosnjën e Hercegovinën, në veri me Serbinë dhe në jug me vilajetin e Manastirit dhe vilajetin e Selanikut. Vilajeti i Kosovës, duke filluar në lindje nga qyteti i Shtipit e deri në perëndim tek qyteti i Plevljes, përfshinte një territor shumë të gjerë gjeografik.  Si kryeqytet i vilajetit të Kosovës ka qenë Prishtina prej vitit 1879 e gjer në vitin 1893, ndërsa prej vitit 1893 e gjer në vitin 1912 ka qenë Shkupi.Faik Miftari në revistën  Nr.218, Fq.42  - KBI e Kosovës - Prishtinë, shtypi  - 2007 Prishtinë; PDF në internet 
Para Luftës së Parë Ballkanike, thuhet se deri më tashti pak është ditur se cilët kombësi përbëjnë Perandorinë Osmane. Pasi ceken të gjithë popujt që përbëjnë Perandorinë Osmane ku numërohen ndër të tjerë turqit, turkomanët, arabët, grekët, bullgarët, kurdët, armenët, shqiptarët, serbët, kozakët, izraelitët, cincarët, vllahët, çerkezët, romët, sirianët, latinët e popuj të tjerë, në këtë kontekst shtrohet çeshtja se, si do të mbetet përbërja etnike para dhe pas Luftës së Parë Ballkanike.

Statistikat në dokumentin flet për popullatën serbe në Perandorinë Osmane qet në pah se serbët ishin shumë pak në numër dhe se ata nuk kishin pasur synime për t’iu bashkëngjitur Mbretërisë së Serbisë. Por çfarë flet ky dokument për shqiptarët? Sipas këtij dokumenti, shqiptarët dallohen shumë nga popujt tjerë që jetojnë nën Perandorinë Osmane edhe sa i përket aspektit etnologjik, por edhe atij demografik. Shqiptarët ndahen në gegë Vilajeti i Kosoves dhe Shkodres, që jetojnë në veri dhe në toskë që jetojnë në mes dhe përbëjnë një popullatë prej 1.5 milion (një milion e gjysmë) dhe tri të katërtat e tyre i përkasin fesë myslimane, 200.000 prej tyre janë katolikë romanë dhe të tjerët janë krishterë ortodoks. Popullata shqiptare ka qenë shumicë në trojet që ishin të sajat, por që pas Luftërave Ballkanike dhe terrorit që është ushtruar ata kishin rënë nën sundimin e Serbisë pas vitit 1912.Dokumentet franceze: Ja sa shqiptarë e sa serbë pati në Perandorinë Osmane para Luftës së Parë Ballkanike- 

 Demografia 
Në vilajetin e Kosovës jetonin kryesisht shqiptarët, turqit dhe boshnjakët, si myslimanë shumicë, si dhe me pakicë bullgarët, serbët, grekët, vllehtë, si të krishterë. Në vitin 1893 kishte gjithsej 847.419 banorë, prej të cilëve 507.800 myslimanë dhe 340.339 të krishterë.

Struktura e popullsisë brenda kufirit të vilajetit me kalimin e kohës e sidomos pas luftrave ballkanike pësoi ndryshime të mëdha. Kështu më 1921 në hapsirën e ish vilajetit popullsia përbëhej nga shumica shqiptare si dhe nga një numër serbësh dhe maqedonas. Numri i banorëve në vitin 1921 ishte 490 500 frymë, ku 62,0 % e kësaj popullsi përbëhej nga shqiptarët, 26,7 % serbët dhe 3,9 % turqit.

 Administrimi 
parapamje|Selia e Vilajetit të Kosovës në Shkup
Nën administrimin e Vilajetit të Kosovës hynin disa sanxhaqe si:
 Sanxhaku i Shkupit : kazaja Shkup, Kumanovë, Kaçanik, Shtip, Radovish, Koçan, Kratovë, Peçevë, Egri-Palankë.
 Sanxhaku i Prizrenit : kazaja Prizren, Rahovec, Lumë, Tetovë.
 Sanxhaku i Pejës : kazaja  Pejë, Gjakovë, Guci, Beranë, Tërgovishtë.
 Sanxhaku i Prishtinës : kazaja Prishtinë, Mitrovicë, Vuçitërnë, Gjilan, Preshevë.
 Sanxhaku i Pazarit të Ri : kazaja Pazari i Ri, Senicë, Kolashin, Akovë, Novi Varoshi, Prepoljë.
Administratorët zyrtarë periudha amdiministratori lindi - vdiq më:Vilajeti i Prizrenit qershor 1869 - janarar 1871        Ismail Rahmi Pasha Tepedelenlizade               1806 - 1875 janarar 1871 - nëntor 1871      Safvet Pasha Tatar                - 1895 nëntor 1871 - gusht 1872        Galib Pasha Sari   gusht 1872 - prill 1873        Abdurrahman Nureddin Pasha        1836 - 1912 prill 1873 - Maj 1873        Mehmed Aqif Pasha Arnavud Kalkandelenli        1822 - 1893           Maj 1873 - prill 1874        Hysejn Hysni Pasha               - 1877 1874 - 1877                ....  Vilajeti i Kosovës Shkur 1877 - qershor 1878        Halil Rifat Pasha                  1827 - 1901 qershor 1878 - dhjetor 1879        Mehmed Nazif Pasha Manastirli      1832 - 1889 dhjetor 1879 - gusht 1880        Hysejn Fiqri Pasha                - 1888 gusht 1880 - qershor 1881        Osman Nuri Pasha Potirikli   qershor 1881 - korrik 1883        Ahmed Hifzi Pasha                  1832 - 1900 korrik 1883 - tetor 1885        Abdi Pasha   tetor 1885 - tetor 1889        Mehmed Faik Pasha Selanikli        1838 - 1908 tetor 1889 - dhjetor 1890        Ahmed Ejub Pasha                  1833 - 1894 dhjetor 1890 - qershor 1891        Abdylkadir Qemali Pasha            - 1892 qershor 1891 - korrik 1892        Mehmed Shaqir Pasha                - 1898 korrik 1892 - dhjetor 1893        Edhem Pasha   dhjetor 1893 - prill 1900        Hafiz Mehmed Pasha Erzurumlu  (I-ra)     1847 - 1903 prill 1900 - janar 1903        Mehmed Reshad Beu   janar 1903 - prill 1903        Hafiz Mehmed Pasha Erzurumlu  (II-ta)    1847 - 1903  prill 1903 - prill 1905        Shaqir Pasha   prill 1905 - gusht 1908        Mahmud Shevqet Pasha               1856 - 1913 gusht 1908 - maj 1909        Mehmed Hadi Pasha Bagdadli         1861 - 1932 Maj 1909 - gusht 1909        Hysejn Hysni Pasha                1856 - 1926 gusht 1909 - nëntor 1910        Ali Mazhar Beu   nëntor 1910 - nëntor 1911        Halil Beu   nëntor 1911 - gusht 1912        Mazhar Beu   gusht 1912                   Ali Galib Pasha Mystedami          1863 - 1918

 Shiko dhe këtë 
 Lidhja e Prizrenit
 Pashallëku i Beogradit
 Doktrina e shenjt serbe
 Kosova nën Perandorinë Osmane
 Reforma agrare dhe kolonizimi i Kosovës
 Lokalitete Shqiptare në Principatën serbe (1817-1865)

 Burimi i të dhënave 
 Vilajeti i Kosovës më 1878-1912 nga Shukri Rahimi
 Regjistri turk i vitit 1485* - nga Prof. As. Dr. David Luka


Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1877
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1913
Kosova
Kategoria:Historia e Kosovës
Kategoria:Kosova nën Perandorinë Osmane