Maxamed Xaashi Gaani

Mohammed Hashi Gani( Soomaali: Maxamed Xaashi Gaani ) oo loo yaqaan "Hashi Gani" waxa uu ahaa sarkaal ka tirsan milatariga Soomaaliya iyo Sareeye Guuto oo ka soo shaqeeyay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed xilligii Jamhuuriyaddii Dimuqraadiga ahayd ee Soomaaliya intii u dhaxaysay 1980-1991. Isagoo guddoomiye ka ahaa magaalada Hargeysa ee waqooyiga Soomaaliya wuxuu hoggaaminayey taliska qaybta 26aad. Xaashi Gaani waxa ay Soomaalida waqooyi ee ka soo jeeda beesha Isaaq ku eedaysay in uu dusha ka saaray jirdilka iyo dilalka intii uu ahaa taliyaha ciidanka.

Taariikh nololeedka
Xaashi Gaani ayaa lagu xusaa doorkii uu kula dagaalamay jabhaddii SNM ee ay Itoobiya taageerto, gaar ahaan gobollada Waqooyi Galbeed Soomaaliya . Halkaas oo loo magacaabay Badhasaabkii Hargeysa , xilligii Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Siyaad Barre . Mudadii uu gudoomiyaha ka ahaa waxa lagu dhaliili jiray in uu si adag uga taxadari jiray shacabka SNM iyo Isaaqa
Isagoo lagu eedeeyay dilal iyo xadgudubyo ka dhan ah xuquuqul insaanka oo ka dhacay gobollada Waqooyi-galbeed ee Soomaaliya, Xaashi Gaani oo la wareystay ayaa yiri;
Qof kastaa wuu ku eedayn karaa qof xadgudubyo. Laakiin xuquuqul insaanka - waxaan ahaa askari, waxaan difaacayay waddan. Dalkaas waxaan ka difaacayay jabhad ay taageerto dawladda Itoobiya. Waxaa igu waajib ah in aan ilaaliyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, waxaanan ilaalinayay xuduudahayga. Haddii aad ugu yeeri doonto falkaas “xadgudubyada xuquuqda aadanaha” - ma aqaan waxaan iraahdo. Ma aaminsani inaan galay wax xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha.
- General Maxamed Xaashi Gaani
Xirfad
Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
Dagaalkii Ogaden 1977 Gaani wuxuu ka mid ahaa taliyayaashii ciidamada Soomaalida. Dagaalo badan ayuu soo arkay, wuxuuna dagaal galay ilaa dhamaadkii dagaalkii lagu jabiyay ciidankii Soomaaliyeed. Ka dib waxaa xilkii uu ka hayay Koofurta loo bedelay dhanka Waqooyi, waxaana loo magacaabay taliyaha qeybta 26-aad (Soomaaliya) . Laga bilaabo dabayaaqadii 1970-meeyadii, Xaashi Gaani waxa uu shaqadiisa ka bilaabi lahaa waqooyiga Soomaaliya. Waxa loo magacaabay Taliyaha Qaybta 26-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo fadhigoodu yahay magaalada Hargeysa ee Waqooyiga dalka, oo hadda ah maamul aan Somaliland aqoonsanayn oo ka tirsan Soomaaliya.
Afraad Jabhad
Waxyaabihii ugu horeeyey ee uu Gaani sameeyey waxa ka mid ahaa sidii uu u cabudhin lahaa kacdoonka beesha Isaaq ee ku dhowaa gobolada Somaliland iyo Haud , halkaas oo ururkii Afraad ee dhawaan la sameeyey ee Maxamed Faarax Dalmar Yuusuf oo loo yaqaan Maxamed Cali ay ka fallaagoobayeen ciidamada Soomaaliya iyo Jabhadda Xoraynta Soomaali Galbeed . Markii hore Gaani waxa uu isku dayey in uu hub ka dhigis ku sameeyo oo uu xoog ku raro kooxaha nabad-diidka ah, balse taasi waa ay ku fashilantay. Gaani wuxuu go'aansaday inuu qabto hoggaamiyihii dhaqdhaqaaqa Afraad , sidaas darteed wuxuu u diray ciidamo si gaadmo ah u soo qabta Maxamed Cali oo nool. 1979kii isaga oo la maqan rag uu aad ugu kalsoonaa, ayaa Maxamed Cali weerar gaadmo ah lagu qaaday, waxaana lagu qabtay meel la yiraahdo Cataroosh oo Xarshin u dhow , oo ka tirsan aagga Haud .  Waxa la keenay Maxkamadda Sare ee Muqdisho , laakiin wax yar ka dib waa la sii daayay , ka dib markii uu soo dhex galay oo uu samatabbixiyey saaxiibkii ay isku dhawaayeen iyo Janaraalkii SNM Maxamed Xaashi Lixle . Jabhaddii Afraad waxay soconaysaa ilaa 1982-kii, markaasoo ay si rasmi ah ugu biirtay aasaaskii garabkii milateri ee Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed , Jabhaddii Jabhadda ayaa u samaysatay ilaalinta iyo soo celinta madax-bannaanidii luntay ee Somaliland
Jabhada SNM
Isku day dil oo fashilmay
11-kii Noofambar 1982-kii, Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaaliyeed ee Isaaqa ayaa qorsheeyey hawlgal ay isku dayeen in ay ku dilaan Gaani. Hawl-galkaasi waa lagu guul-darraystay, waxaana qasab noqotay in gabi-ahaanba laga tago, sababtuna waxa ay ahayd markii uu Gaani gacanta ku dhigay Cabdillaahi Askar  
1983-kii Janaraal Xaashi Gaani waxa uu xadhiga ka jaray Jabhaddii SNM oo uu gacanta ku dhigay Kornayl Cabdillaahi Askar oo hore u ahaan jiray XDS .  Xaashi Gaani waxa uu jidh dil u geystay Cabdilaahi Askar oo uu dalbaday intelle, waxaanu dadweynaha ku casuumay Tiyaatarka Qaranka ee Hargeysa 12-ka April oo ku beegan maalinta Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed. General Xaashi ayaa ka soo muuqday masraxa, wuxuuna kala badh qaawiyey Kornayl Cabdilaahi Askar.
Burco-Duuray weerar
17kii Oktoobar 1984kii, xubno ka tirsan SNM ayaa qaaday weerar abaabulan oo ujeedkoodu ahaa in ay khalkhal galiyaan maamulkii dawladdii Soomaaliya ee waqooyiga Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, ciidamada dowladda oo ay ku xoojiyeen awood dheeri ah, ayaa markii ay filanayeen duulaanka, waxay si adag isaga caabiyeen weerarka. Jabhadii SNM waa la jebiyey, waxaana la gaarsiiyey khasaare aad u badan, ka dibna dib ayey u gurteen. Taliyihii militariga SNM, Maxamed Xaashi Lihle waa lagu jebiyay laguna dilay dagaal ka dhan ah ciidamadii dawladda ee uu hoggaaminayey Xaashi Gaani,  taas oo loo arkayay guul la taaban karo.
Geerida Maxamed Xaashi Lihle waxay dhabar jab weyn ku ahayd jabhadii SNM. Axmed Maxamed Maxamuud (Siilanyo) dagaalka ka dib waxa uu yidhi: 
"Haddii Lixle dhintay, waa inaan dhammaanteen noqonnaa sidii Lixle oo kale"
Jabhadda Waddaniga Soomaaliyeed
Burburkii Jamhuuriyaddii Dimuqraadiga ahayd ee Soomaaliya ka dib , Xaashi Gaani waxa uu ahaa xubin muhiim ah oo ka tirsan Jabhaddii Qaranka Soomaaliyeed ee SNF, oo uu hoggaaminayey rag hore daacad ugu ahaa taliskii Siyaad Barre. Hoggaanka siyaasadda SNF oo uu hoggaaminayey wasiirkii hore ee gaashaandhigga Jeneraal Cumar Xaaji Masallah ayaa fadhigoodu ahaa magaalada Nairobi ee dalka Kenya , halka garabka militariga uu hoggaaminayey Jeneraal Maxamed Xaashi Gaani oo fadhigoodu ahaa magaalada Luuq ee gobolka Gedo.                  SNF waxa ay si joogto ah u matali doontaa dhammaan shirarka waaweyn ee dib - u-heshiisiinta iyo nabada ee Soomaaliya 1990- meeyadii .
Sidoo kale eeg
Siyaad Barre

Maxamed Xirsi Moorgan

Tixraac
Qaamuuska Taariikhda Soomaaliya

"Jabhada Soomaaliyeed guulo waaweyn ayay ka gaareen dagaalka"

"Wareysi ay IRIN la yeelatay Major General Muhammad Gani, taliyihii hore ee militariga waqooyi galbeed"

Dawladaha Burburay: Burburka iyo Soo Celinta Maamulka Sharciga ah

https://books.google.so/books?id=ynEhEAAAAQBAJ&pg=PA65&dq=operation+birjeex&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiRvdPula6PAx

"Dib-u-eegis lagu sameeyo kororka iyo dhicistii Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya, 1960-2012"

Soo celinta rajada = Socaliinta rajada : buug-gacmeedka askari

"BGEN Mohammed Hashi Gani oo u gacan qaaday LGEN Robert C. Kingston"

Historical Dictionary Of Somaalia Maxamed Xaaji Mukhtaar