Makaahiil isaaq

thumb

 Beelaha Makahiil Isaaq
Beesha Makahiil waa qabiil weyn oo Soomaaliyeed oo ka tirsan beesha Sacad Muuse, faraca Subeer Awal, oo isaguna ka tirsan beelaha waaweyn ee Isaaq. Beesha Makahiil waxay leedahay taariikh qoto dheer, dhaqan hodan ah, suugaan fac weyn, iyo hogaamin bulsho oo soo jireen ah. Waxay caan ku tahay culimo, abwaano, aqoonyahanno, ganacsato, iyo odayaal dhaqameed.

 Subeer Awal 
Subeer Awal waxa uu dhalay lix wiil:

 Sacad Muuse
 Ciise Muuse
 Cadale Muuse
 Cigale Muuse
 Afgaab Muuse
 Cabdi Muuse

Beesha Sacad Muuse, oo ay Makahiil ka tirsan tahay, waa faraca ugu ballaaran ee Subeer Awal.<ref>mskaahiil history 

 Abtirsiinta Beesha Makahiil 
Makahiil waxa uu dhalay lix wiil:

 Xasan Makahiil
 Abokor Makahiil
 Cumar Makahiil
 Maxamed Makahiil
 Muuse Makahiil
 Nuux Makahiil
  Naaleeye Ali (Xasan Makaahiil

Qabiilka Makahiil wuxuu ka kooban yahay jilibyo iyo qoysas faro badan oo ku firirsan gobollo badan oo Geeska Afrika ah.

 Deegaamada Beesha Makahiil 
Beesha Makahiil waxay degaan ahaan ku firirsan tahay:

 Gobolka Maroodi-jeex: Hargeysa iyo nawaaxigeeda
 Gobolka Saaxil: Bulxaar
 Gobolka Soomaalida Itoobiya
 Jabuuti
 Kenya iyo Tanzania
 Dalalka qurbaha sida UK, Canada, USA, Norway

 Bulxaar 
Degmada Bulxaar waa xarun dhaqameed iyo taariikheed oo muhiim u ah Beesha Makahiil. Waa magaalo:

 Leh xeeb fac weyn
 A ahayd xarun ganacsi iyo kalluumaysi taariikhi ah
 Laga yaqaan hogaamiye dhaqameedyo, abwaano, culimo, ganacsato

 Haldoorka Beesha 

 Abwaano 
Beesha Makahiil waxay caan ku tahay abwaano suugaanta Soomaaliyeed aad ugu miisaan culus, waxaana ka mid ah:

 Sheekh Maxamuud sheekh muxumed Suufi )
 Sheekh Maxamuud Sheekh Muxumed Suufi 
Caalim Soomaaliyeed oo ka mid ahaa haldoorada diinta, gaar ahaan beesha Makaahiil Isaaq. Wuxuu caan ku ahaa baridda Tafsiirka Qur’aanka, Fiqiga, Tajwiidka iyo guud ahaan culuumta Islaamka. Sheekhu wuxuu sidoo kale ahaa Wasiirkii hore ee Wasaaradda Diinta iyo Awqaafta Somaliland, isaga oo door muuqda ka qaatay horumarinta adeegyada diinta iyo maamulka awqaafta. Wuxuu dhaxal cilmi ah reebay, isagoo soo saaray jiilal badan oo Qur’aan-barayaal iyo ducaad ah oo maanta ka hawlgala gudaha iyo dibedda dalka.

 Maxamed Xaashi Dhamac "Gaarriye" – Abwaan Soomaaliyeed oo caan ku ahaa curinta suugaanta casriga ah, qoraal-diineed iyo cilmi-baarista miisaanka maansada. Gaarriye waxa uu si weyn uga qayb qaatay hal-abuurka suugaanta, gaar ahaan silsiladdii caanka noqotay ee "Miimley", sidoo kale waxa uu lahaa gabayo siyaasadeed iyo bulsho oo si weyn loo aqoonsaday. Wuxuu sidoo kale la shaqeeyay khubaro caalami ah oo baaray miisaanka iyo qaafiyadda maansada Soomaaliga.BBC Somali, “Taariikhda Abwaan Gaarriye,” 2012.

 Abdiraxmaan Farah Jaamac (Guribarwaaqo), qoraa, wariye, hal-abuur iyo Wasiirkii hore ee Warfaafinta Somaliland.
 Xuseen Jaamac Rooble (Xaaji Gujis), abwaan, fanaan, jilaaga masraxiyadda iyo hal‑abuur faneed oo caan ka ahaa Somaliland.
 Feysal Omar Mushteeg, macalin, fanaan, hal-abuur ka qayb qaatay musicals, iyo ninkii Hal abuurkii  heesaha qaraamiga ah iyo subciska Soomaaliyeed.

 **Xasan Xaaji Cabdilahi (Xasan Ganey)** – Abwaan Soomaaliyeed oo caan ku ah suugaanta iyo dhaqanka.

 Culimo iyo Aqoonyahan 
Waxaa kale oo kasoo baxay:

 Culimo faafinta diinta Islaamka ku caan ah
 Aqoonyahanno waxbarashada iyo cilmi-baarista ku xeel dheer
 Caaqilo iyo xeer-beegayaal dhaqanka ka shaqeeya

 Doorka Bulshada 
Beesha Makahiil waxay door weyn ku leedahay:

 Ilaalinta dhaqanka
 Nabadaynta iyo xalinta khilaafaadka
 Waxbarashada iyo caafimaadka
 Ganacsiga iyo horumarinta deegaanka
 Ka qaybqaadashada siyaasadda iyo samafalka bulshada

 Beesha Makaahiil Isaaq 
Beesha Makahiil waa qabiil taariikhi ah oo fac weyn, lehna sumcad suugaan, diin, dhaqan iyo dad wax-gal ah. Waxay qayb weyn ka yihiin beesha Sacad Muuse, laf-dhabarta Subeer Awal. Degmada Bulxaar waxay matalaysaa xaruntooda dhaqameed ee ugu weyn.

 Tixraacyo 

 Xigashooyin Dibadda 

 Lewis, I.M. (1999). A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa. James Currey.
 Mukhtar, M. H. (2003). Historical Dictionary of Somalia. Scarecrow Press.
 Walls, M. (2011). State Formation in Somaliland: Bringing Deliberation to Institutionalism. UCL.
 Markus Hoehne (2015). Between Somaliland and Puntland: Marginalization, Militarization and Conflicting Political Vision.
 Somaliland Census and Demographic Data. Ministry of National Planning.