Tajikistan

Tajikistan waa dal ku yaala qaarada Aasiya 

Tajikistan (￼i / dʒiːkɪstɑːn /, / waxay si rasmi ah u tahay Jamhuuriyadda Tajikistan (, Jumhurii Tojikiston), waa dal buuraley ah, dal ku yaal Bartamaha Aasiya oo leh  aag dhan 143,100 km2 (55,300 sq mi) iyo dad lagu qiyaasey 9,275,828 qof. [1]  Waxaa xaduud u ah Afghanistan xagga koonfureed, Uzbekistan dhinaca galbeed, Kyrgyzstan dhanka woqooyi, iyo Shiinaha dhanka bari.  Meelaha dhaqameed ee dadka reer Tajik waxaa ka mid ah Tajikistan xilligan la joogo iyo sidoo kale qaybo ka mid Afghanistan iyo Uzbekistan.

Dhulka hadda ka kooban Tajikistan wuxuu hore u ahaan jiray dhaqamo badan oo qadiim ah, oo ay ku jirto magaalada Sarazm [2] ee Neolithic iyo Dahabka, oo markii dambe hoy u ahayd boqortooyooyinka ay xukumaan dad diimo kala duwan iyo dhaqamo ay ka mid yihiin, ilbaxnimada Oxus,  Dhaqanka Andronovo, Buddhism, Masiixiyada Nestoriyaanka, Zoroastrianism, Manichaeism iyo Islam.  Aagga waxaa xukumayey boqortooyooyin fara badan iyo dynasties, oo ay ku jiraan Boqortooyada Achaemenid, Boqortooyada Sanaania, Heftahalite, Boqortooyada Samanid, Mongol Empire, boqortooyadii Timurid, Khanate ee Bukhara, Boqortooyada Ruushka, iyo markii dambe Midowga Soofiyeeti.  Midowgii Soofiyeeti dhexdooda, xuduudaha casriga ee dalka waxaa la soo saaray markay qayb ka ahayd Uzbekistan sidii jamhuuriyad iskeed u madaxbannaan ka hor inta aysan noqon jamhuuriyad buuxda oo Soviet 1922 ah. [3]

9kii Sebtember 1991, Tajikistan waxay noqotay qaran madaxbanaan oo madax banaan markii Midowgii Soofiyeeti burburay.  Dagaal sokeeye ayaa isla markiiba la dagaalamay madaxbanaanida kadib, oo soconeysa laga soo bilaabo 1992 ilaa 1997. Ilaa iyo dhamaadka dagaalka, xasiloonida siyaasadeed ee dhowaan la asaasay iyo kaalmooyinka shisheeye waxay u ogolaadeen dhaqaalaha dalka inuu kobco.  Sida dhammaan dowladaha kale ee dariska la ah Eeshiya ee Bartamaha, dalka, oo uu hogaaminayo Madaxweyne Emomali Rahmon ilaa 1994, waxaa dhaleeceeyay dhowr urur oo aan dowli aheyn oo ku aadan hogaaminta awooda, xoriyada diinta, musuqmaasuqa iyo ku xadgudubka baahsan ee xuquuqda aadanaha.

Tajikistan waa jamhuuriyad madaxweyne oo ka kooban afar gobol.  Inta ugu badan dadka Tajikistan waxay ka tirsan yihiin qowmiyadda Tajik, [4] kuwa ku hadla Tajik (lahjad reer Faaris).  Ruushka waxaa loo adeegsadaa luqadda isir ahaan.  In kasta oo gobolka uu yahay mid dastuuri ah, haddana diinta Islaamka waxaa ku dhaqma 98% dadweynaha.  Gorno-Badakhshan Oblast ee Tajikistan, in kasta oo ay deggan tahay dadka deggan, haddana waxaa jira kala duwanaansho luqadeed oo kala duwan halka Rushani, Shughni, Ishkashimi, Wakhi iyo Tajik ay yihiin qaar ka mid ah luqadaha lagu hadlo.  Buuruhu waxay daboolaan wax kabadan 90% dalka.  Waxay leedahay dhaqaale kala guur ah oo si weyn ugu tiirsan xawaaladaha, aluminiumka iyo soosaarka suufka.  Tajikistan waxay xubin ka tahay Qaramada Midoobay, CIS, OSCE, OIC, ECO, SCO iyo CSTO sidoo kale waa lamaane NATO PfP ah.

↑

￼

↑

Site "Goobta Proto-magaalo ee Sarazm".  UNESCO.org.  UNESCO.  Waxaa laga keydiyay asalka 4tii Agoosto 2014. Waxaa dib loo helay 9 Agoosto 2014. Xaddid la'aanta aan la aqoonsan | xaalad-magaalo = la iska indhatirey (caawin) ￼

↑

Bergne, Paul (2007) Dhalashada Tajikistan: Aqoonsiga Qaranka iyo Asal ahaan Jamhuuriyadda, IB Taurus & Co Ltd, pg.  39-40

↑bariga Turkistan

￼