Bariga Turkistan

Turkistanta bari ama loogu yeero East Turkistan sidoo kale dalka shiinuhu waxa uu ugu yeeraa xinjiang 

Waa meel ay kunoolyihiin Muslimiin badan oo lagu qiyaasay 9 Milyan wax kabadan

Waana dad uu shiinuhu  dhibaato xun ku ahayo , cidnana kama hadlin dhibkaas 

Bariga Turkestan , oo sidoo kale loo yaqaan Uyghuristan , waa eray leh macno fara badan oo ku xidhan xaaladda iyo adeegsiga.  Taariikh ahaan, eraygan waxaa soo saaray aqoonyahanno Ruush ah sida Nikita Bichurin qarnigii 19-aad si loogu beddelo eray kale oo reer galbeed ah, Turkestan Shiine ah, kaasoo tixraacaya Tarim Basin oo ku yaal qaybta koonfur-galbeed ee gobolka Xinjiang ee boqortooyadii Qing.  Farsamadii dhexe ee reer Faaris ee loo yaqaan "Turkestan" iyo astaamihiisii ​​ma aysan isticmaalin dadka maxalliga ah ee gobolka weyn waxaana Shiinuhu lahaa magac u gaar ah aag isku soo duuboo ilaa iyo xilligii Han ay u ahaayeen Gobollada Galbeedka, iyada oo qaybo ka mid ah Shiinaha ay ku tilmaamtay Xinjiang.  Qarnigii 18aad wixii ka dambeeya.  Magaca taariikhiga ah ee Uyghur ee loo yaqaan 'Tarim Basin' waa Altishahr, oo macnaheedu yahay "Lix Magaalo" oo ku yaal Uyghur.

Laga soo bilaabo qarnigii 20aad, gooni goosadyada Uyghur iyo taageerayaashooda waxay u adeegsadeen bariga Turkestan (ama "Uyghurstan") inay u riyaaqaan dhamaan magaalada Xinjiang, ama wadan madaxbanaan oo mustaqbalka ka jira gobolka Xinjiang ee Uyghur ee Ismaamul goboleedka (oo loo yaqaan Ürümqi in ay tahay magaalo madaxdeeda)  ).  Waxay diidaan magaca Xinjiang (oo macnaheedu yahay "Frontier Cusub" oo Shiine ah) sababta oo ah aragtida Shiinaha ee ka muuqata magaca waxayna doorbideysaa Bariga Turkestan inay xoogga saarto xiriirinta kooxaha kale ee Turkida.  Si kastaba ha noqotee, xitaa qorista wadaniyiinta, East Turkestan waxay sii haysataa macnaheeda juqraafi, dhuuban ee juquraafi ahaan.  Shiinaha gudahiisa, ereygu wuxuu leeyahay macno aan caadi ahayn maxaa yeelay asal ahaan wuxuu ka soo qaatay gumeystihii reer Yurub iyo adeegsiga ay hadda wadaan kooxaha mintidiinta.  Dowladda Shiinaha ayaa si firfircoon u diideysa adeegsiga.

Bariga Turkestan waa waddan xubin ka ah aas aaska Ururka aan la soo bandhigin iyo Ururka Dadka (UNPO), oo la sameeyay 1991. [1]

↑

UN "UNPO: Bariga Turkestan".  Qabiil aan la soo bandhigin iyo Ururka Dadka.  16 Disember 2015. Waxaa dib loo soo celiyay 24 Abriil 2019. ￼Xinjiang 《bariga turistan》  sidoo kale  si rasmi ah gobolka Xinjiang Uygur Autonomous Region  (XUAR), waa gobol si rasmi ah u madaxbannaan Waqooyiga-galbeed Shiinaha.  Ahaanshaha qaybta ugu weyn ee heer gobol ee Shiinaha iyo dalka 8-aad ee ugu weyn adduunka, Xinjiang wuxuu ku fadhiyaa wax ka badan 1.6 milyan km2 (640,000 mayl laba jibaaran). [2]  Qayb yar oo ka mid ah Xinjiang waxaa sheegta India, kuna tilmaamtay "Aksai Chin".  Xinjiang waxay xuduud la leedahay wadamada Mongolia (Bayan-Ölgii, Khovd iyo Govi-Altai), Russia (Altai Republic), Kazakhstan (Gobollada Bariga Kazakhstan iyo Almaty), Kyrgyzstan (Issyk Kul, Naryn iyo Osh Gobollada), Tajikistan (Gorno-Badakhshan)  Gobol madaxbannaan, Afgaanistaan ​​(Gobolka Badakhshan), Pakistan (Gilgit Baltistan) iyo Hindiya (Ladakh iyo Jammu iyo Kashmir).  Buuraha Karakoram, Kunlun iyo buuraha Tian Shan waxaa ku badan xadka Xinjiang, iyo sidoo kale gobollada galbeedka iyo koonfurta.  Xinjiang ayaa sidoo kale xuduud la leh Gobolka Tibet oo iskiis u madaxbannaan iyo gobollada Gansu iyo Qinghai.  Wadada ugu caansan ee wadada taariikhiga ah ee silk waxay soo martay dhulka laga bilaabo bari ilaa xadka waqooyi galbeed.

Tobannaankii sano ee la soo dhaafay, kayd badan oo saliid iyo macdan badan ayaa laga helay Xinjiang oo hadda waa gobolka ugu weyn ee Shiinaha laga soo saaro gaaska dabiiciga ah.

Waxay hoy u tahay dhowr qowmiyadood, oo ay ku jiraan Uyghur, Han, Kazakhs, Tibetans, Hui, Tajiks, Kyrgyz, Mongoli, Russia iyo Xibe. [3]  In kabadan dhowr iyo toban maamul oo iskii u madax banaan iyo gobollada laga tirada badan yahay ayaa ku yaal Xinjiang.  Shaqooyinka tixraaca luqadaha Ingiriisiga ee gaboobay ayaa badanaa u tixraaca aagga sida Turkestan Shiine. [4]  Xinjiang wuxuu u qaybsan yahay Barta loo yaqaan 'Dzungarian Basin' ee woqooyiga iyo Tarim Basin oo koonfurta ku taal bad baaxad ah.  Kaliya qiyaastii 9.7% aagga dhulka Xinjiang ayaa ku habboon in lagu noolaado aadamiga. [5]

Marka la haysto taariikh la diiwaangeliyay ugu yaraan 2 500 sano, isugeyn dadka iyo boqortooyooyinka ayaa u hanqal taagay inay gacanta ku dhigaan dhammaan ama qeybaha dhulkan.  Dhulku wuxuu ku yimid xukunka xukunkii Qing qarnigii 18aad, kaas oo markii dambe lagu beddelay dawladda Jamhuuriyadda Shiinaha.  Laga soo bilaabo 1949, waxay qayb ka ahayd Jamhuuriyadda Dadka Shiinaha wixii ka dambeeyay Dagaalkii Sokeeye ee Shiinaha.  Sanadkii 1954, Xinjiang Bingtuan waxaa loo sameeyay in la xoojiyo difaaca xuduudaha ee ka dhanka ah Soofiyeeti sidoo kalena la kobciyo dhaqaalaha gudaha.  Sannadkii 1955, Xinjiang waxaa loo beddelay gobol madaxbannaan oo laga soo doortay gobol.  Tobannaankii sano ee la soo dhaafay, dhaqdhaqaaqa madaxbanaanida bariga Turkestan, khilaaf gooni gooni ah iyo saameynta islaamiyiinta xagjirka ah labaduba waxay dhalisay xasillooni darro ka dhacda gobolka, iyada oo mararka qaar weeraro argagixiso iyo isku dhacyo u dhexeeya gooni-goosadyada iyo ciidamada dowladda. [6] [7]

Laga soo bilaabo 2014 [8] xubnaha Kashgar ee Muslimka Uyghur ee laga tirada badan yahay waxaa lagu hayaa xeryaha dib-u-soo-noqoshada ee Xinjiang, oo sida la sheegay looga golleeyahay in la beddelo fikirka siyaasadeed ee maxaabiista, aqoonsigooda iyo waxay rumeysan yihiin diintooda iyada oo loo marayo dhaqan-celin iyo jirdil. [9] [10] [  11] [12]  Guddi ka socda Qaramada Midoobay ayaa soo xigtay warbixinno ku saabsan sanadka 2018 in 1 illaa 2 milyan lagu hayo xeryaha dadka lagu baro. [13]  Shiinaha ayaa dafiray jiritaanka xarumo lagu xirayo wuxuuna u sheegay xarumaha inay yihiin "xarumaha waxbarashada xirfadaha."  warqad saxiix ah oo loo diray UN;  22ka dal ee saxeexay waraaqda tartamaya ee taageeraya sheekada reer Galbeedka, midkoodna ma ahayn aqlabiyad muslimiin ah