Sulaalada labaatanaad

Sulaalada labaatanaad ee masar (ingiriis: twentieth dynasty of Egypt)  (oo loo yaqaan sulaalad XX, sidoo kale sulaalad 20aad ama sulaalad 20) waa sulaalada saddexaad iyo ugu dambeeyay ee xilligii Boqortooyada Cusub ee Masar, oo socday laga bilaabo 1189 BC ilaa 1077 BC. Sulaalada 19aad iyo 20aad waxay wadajir u sameeyeen xilligii loo yaqaan “Xilliga Ramesses” sababo la xiriira xukunka boqorrada magaca "Ramesses". Sulaaladan guud ahaan waxaa loo arkaa inuu calaamad u yahay bilowga hoos u dhaca Masar, iyadoo la adeegsanayo isbeddelka xilliga Birta ee ilaa Xilligii Dhicidda Sebenka Naxaasta.. Xilligii Sulaalada 20aad, Masar waxay wajahday dhibaatooyinka dagaalka ee dadka Badda ka yimid. Sulaaladani si guul leh ayuu uga difaacay Masar, inkastoo uu qaatay dhaawac culus.

Taariikhda Kadib geeridii boqoradii ugu dambeeyay ee Sulaalada 19aad, Boqorad Twosret, Masar waxay gashay xilli dagaal sokeeye. Sababta dagaalka sokeeye weli lama oga, sababtoo ah diiwaanada taariikhiga ah ayaa lumay. Dagaalka ayaa ku dhammaaday markii Setnakhte uu ku soo biiray boqortooyada, isagoo aasaasay Sulaalada 20aad ee Masar.

Laga soo bilaabo xukunkii Setnakhte iyo wiilkiisa Ramesses III, Masar waxay wajahday dhibaatada ay sababtay soo-dhawaanshaha Dadka Badda. Weerarradan ayaa qayb ka ahaa taxane dhibaatooyin ah oo ka dhacay luuqyo badan oo Fadhi-badeed ah. Si wadajir ah, dhibaatooyinkan waxaa badanaa loo yaqaan burburkii Xilliga Dhicidda Sebenka Naxaasta.

Dadkii Badda waxay dhaawac weyn u geysteen dadka Masar, taasoo muuqata diiwaanada taariikhiga ah. Mid ka mid ah qoraalladu wuxuu leeyahay:

"Marka ay wax walba isku dhacaan, dhulka waa laga saaray oo loo kala firdhay dagaalka dhexdiisa. Ma jirin dhul ka hortagi kara gacmahooda, laga bilaabo Hatti, Kode, Carchemish, Arzawa, iyo Alashiya ilaa... dhammaan meelahaas ayaa hal mar laga gooyey. Xerada ayaa lagu aasaasay Amurru. Dadkaasi waxay burburiyeen dadka iyo dhulkooda oo waxay u muuqdeen sidii meel aan horay u jirin. Waxay u soo dhaqaaqeen Masar, halka dabka loogu diyaar garoobay."

 Qoraal laga helay pylon-kii labaad ee macaanka Ramesses III ee Medinet Habu

Ma ahayn Masar kaliya oo ay saamaysay weerarka dadka Badda. Boqortooyadii Hittites, oo ah cadow muddo dheer joogay oo u taagnaa Masar, ayaa burburtay oo aysan mar kale soo kicin. (Qoraalkan sare, Hittites waxaa loo yaqaan "Hatti".)

Guulkii dagaalka Djahy iyo dagaalka Delta ee sannadka 8aad ee xukunkii Ramesses III, Masar waxay si guul leh uga horjoogsatay dadka Badda ee soo duulay, iyagoo ka ilaalinaya Masar burburka sida bulshooyinka kale ee Xilliga Dhicidda Sebenka Naxaasta.. Xilligii Sulaalada 20aad, inta badan macbadyo ayaa la dhisay si loo muujiyo awoodda Masar. Si kastaba ha ahaatee, waxay sidoo kale muujinayaan awoodda sii kordhaysa ee wadaaddada iyo kuwa dhallinyarada boqortooyada.

Sulaalada 20aad wuxuu hoos u dhacay sababo la xiriira isbeddelka cimilo ee daran, khilaafaadka qoyskii boqortooyada, iyo awoodda sii kordhaysa ee wadaaddada iyo dadka taajirta. Kadib geeridii Ramesses XI, boqoradii ugu dambeeyay ee Sulaalada 20aad, waxaa bilowday xilli fowdo ah. Waxaana dhammaaday Smendes, oo ka mid ahaa dadka taajirta ee Masar, oo noqday boqoradii ugu horreysay ee Sulaalada 21aad. Grandet, Pierre (2014-10-30). "Early–mid 20th dynasty". UCLA Encyclopedia of Egyptology. 1 (1): 4.

tixraac

Category:Taariikhda qadiimiga ee Punt iyo Masar