Axmed Soomaali

LAMADEGAANKA KALAHAARI

Af-ingiriisi: Kalahari Desert
Af-carabi: صحراء كالاهاري
Afrikaanis: Kalahari-woestyn.

Lamadegaanka Kalahaari wuxuu dhacaa Qaaradda Afrika dhankeeda Koonfureed waddamada Namiibiya, Botoswaana,  iyo koonfur Afrika, Waa Lamadegaanka 7aad ee Caalamka ugu weyn iyo ka 2aad ee Afrika ugu weyn wuxuu ku fadhiyaa Baaxad-dhuleed oo dhan 900,000 km² una dhiganta 350,000 mayl².

Nooca Lamadegaankani waa Safaane ama waa Deegaan cawseed qallalan, dhul kulul oo Oomane ah, Sagaal bilood oo sannadka ah waa Jiilaal wax kayar Laba bilood ayuu Roobku Da'aa Guud ahaan roob Celceliskiisu u dhexeeyo 200-500 millimitir.

Kalahaari waxaay leedahay Dooxooyin, Taagag, Harooyin, iyo Togag waaweyn oo Engegan Webiga la yidhaahdo "Okavango" ayaa ah Webiga keliya ee biyihiisu joogtada yihiin wuxuuna u qulqulaa dhanka Waqooyi Galbeed, qaybo badan oo dhulkan ah waa Deegaan milixaysan oo dhana ah, Dhanka Waqooyi waxaa jira meelo badan oo qoyaan yar leh sida Numazu, Harada Nogami iyo Makarikari Lowland, Koonfurta waxaa ku yaal dhul bacaad ah oo aad u ballaadhan, dhinaca Koonfur Galbeedna waxaa ku yaal Beerta Qaranka ee "Kara Hari" oo ku taal meelaha ay badiba ku nool yihiin Xayawaanka Duurjoogta ahi. 

Meelo badan oo ka mid ah cidhifayada Kalahaari waxa laga helaa dhul-daaqsimeed fidsan oo soo jiita Xayawaanno tiro badan oo Duurjoog ah dhulkan waxa loo yaqaannaa "Kalahari Basin".

Kalahaari waxaa ka jirta Cimilo qallafsan oo uu qabatimay nooluhu, marka la gaadho Dhammaadka Bisha October Heerkulku maalintii wuxuu gaadhaa 40⁰ halka uu habeenkii Hoos ugu dhaco wax ka yar 17⁰,  Wuxuu u badan yahay Dhul-cawseed dhirtiisuna waa Geed-qodxeed.

Waxaa laga helaa Noole tiro badan Oo ay kamid yihiin Noocyo  kala duwan oo Shimbiro ah sida, Galaydhka, Gorgorka, Baqalyaha, Guumaysta, Shimbiraha dhexe ah iyo Yaryarada, waxa ku nool Ugaadh ay kamid yihiin Biciidka, Goodirka, iyo Noocyada Deeradu, waxaa lag helaa Duurjoogta Waaweyn sida, Maroodiga, Wiyisha, Waraabaha, Libaaxa, Geriga, Lo'gisida, Shebeelka, Harimcadka, Yeyda, Dameer-farawga, Qarandida, Xamaarato kala duwan iyo Cayayaan.

Xayawaanka ugu caansan Kalahaari waa nooc kamida Dabagaallaha (Shurunshuur), kaa oo Afka ingiriisida lagu dhaho "Meerkat" Afka carabigana "ميركات/دقيق", Waa hilib-cun sidoo kale wuxuu quutaa dhirta, wuxuuna ku dhaqan yahay meelo badan oo ka mida Kalahaari, waa noole Qaab bulsho ahaana uwada nool koox walibana waxay gaadhaa ilaa 50 xubnood.

Magaca Lamadegaankan Kalahaari wuxuu ka soo jeedaa luuqadda Taswana ee lagaga hadlo Koonfurta Afrika Erayga "Kgala" oo micnihiisu yahay "Harraad daran" ama "Kgalagadi" oo micne ahaan noqonaysa "Dhul oomane ah", Waxaa laga helaa Macdan Ay kamid yihiin Yuraaniyamta iyo Naxaastu.