Aqoonta dirtiris

Aqoonta dirtiris, Cilmiga Dirtiris-aqoon ama Dirtiris-maal ()  wa cilmiga iyo aqoonmaalka hiddosidaha, durriyadaynta iyo kalamidka koromosoomka iyo DNA-ga noolaha. Dirtirismaalka waa farac muhiim ah oo ka tirsan cilmiga bayoloji sababtoo ah durriyadayntu waa xubno muhiim u ah unkasho. Gregor Mendel, oo aqoonyahan ah, wuxuu daraaseeyay xararka "durriyadaynta isirudhaleenta", hababka lagu gudbiyo durriyada waalidka ilaa ubadkooda (caruurta) habmaamus muddo qaadanayso. Wuxuu falanqayay in nooluhu (dhirta digirta) ay helaan astaamo iyada oo loo marayo "unugyo dhaxal ah" oo gooni ah. Eraygan, oo weli la isticmaalo maanta, wuxuu yahay qeexitaan aan si cad u qeexayn waxa loo yaqaan hiddoside.

Durriyadaynta isirudhaleenta iyo durriyadaynta molikuyuulka iyo aaladahooda  ah ayaa weli ah mabaadi'da ugu muhiimsan ee cilmiga dirtirismaalka ee qarniga 21aad, laakiin cilmiga dirtiris-maalka ee casriga ah ayaa ballaaray si uu u barto hawsha iyo dabeecadda hiddosidaha. Qaab-dhismeedka iyo kaalinta hiddosidaha, kala duwanaanshiyaha, iyo qaybinta ayaa la daraaseeyaa iyadoo la tixraacayo unugga, noolaha, iyo dulucda bulshada (sinji kasta ha ahaato). Cilmiga dirtirisaqoonta wuxuu dhalay faracyo badan oo cilmi-baaris ah, oo ay ku jiraan cilmiga dirtiris-aqoonta molikuyuulka, "epigenetics", iyo cilmiga dirtiris-aqoonta bulshada. Noolaha lagu daraaseeyo kuliyadda ee balaarran ee cilmigan waxay ku saabsan yihiin qaybaha nolosha (archaea, bakteeriyada, iyo eukarya).

Hanaanka dirtirisku, waxay kaashadaan bey'adda iyo khibrada noolahaas si ay u midhadhaliyo hanaqaadka, tisqaadka iyo dabeecadda noolahaas, taas oo badanaa loo yaqaan dabiici vs. barbaarin. Bey'adda gudo-unug iyo duleed-unug ee unugga ama noolaha nool, wuxuu kordhin karaa ama hoos u dhigi karaa qorista, halqafka, isweydaarinta ama nuqulaynta hiddosidaha. Tusaale soojireen ah waa labo iniin galley oo dirtiris ahaan iskumid ah: mid lagu riday cimilo qandac ah iyo mid kale oo lagu riday cimilo abaar ah (oo aan lahayn biyo ama roob ku filan). Inkastoo dhererka laba gufiska galleyda ay si hiddo ahaan ah go'aansan tahay, kan ku jira cimilo abaar / qallalan wuxuu kaliya korayaa ilaa badhka dhererka kan ku jira cimilo qandac, sababo la xiriira yaraanta biyo iyo nafaqo ee deegaanka uu ku jiro.

Tixraac

Category:Bayoloji