Dawladii Cabaasiyiinta

Khilaafadii Cabaasiyiinta (Af-Carabi الدولة العباسية) Waa magaca looyaqaano Khilaafada islaamka iyo qoyskii labaad 

oo kala danbeeyay,waana silsilada xukun ee labaad ee ugu dheer Xukuumadaihii soo maray islaamka.waxaa ka dheeraa Dawlada Cosmaniya cabaasiyiintu waxa ay jabiyeen oo ka adkaadeen Khilaafadii Umawiyiinta,waxa ay dabarjareen oo cidhibtireen dhamaan QoysUmawiyiinta, baaqigii kahadhay khilaafadii umiyiintu waxa uu u yaacay dhanka dhulkii la odhan jiray Andalus halkaas oo ay dawlad ka samysteen.

dawlada Cabaasiyiintu waxa ay ka aasaasay dad kasoojeeda kii ugu yaraa adeeradii Nabi Muxamed S.C.W. oo ahaa cabaas bin Cabdul mudalib ale raali haka noqdee, markii ay dawladan aasaasayeen waxa ay taakulo kaheleen.shacabkii looyaqaanay furuska.kuwaas oo ay cadaawada ka dhexeeaysay Umawiyiinta, sidoo kale cabaasiyiintu waxa ay adeegsadeen shiicada si ay uga taqalusaan Dawladii Umawiyiinta. Cabaasiyiinta kadib markii ay kacaankoodaas ku guulaysteen waxay dhiseen caasimaddoodii Baqdaad . Ayadoo noqotay magaalo kulansatay cilim iyo aqoonyahano, waxa ay xarun u hayd dawlad cabaasiyiinta ilaa ee tataarka ee ka dumiyaan khilaafda. Mudo 500 sano ee jireen cabaasiyiinta waxaa talada qabtay 37 khaliif oo ugu dambeeyay mustacsim bilaah oo dileen tataarka kadib waxey u guureen masar waxaana khilaafda sii jirtay 1517 markaas oo cusmaaniyiinta la wreegeen khilaafda.

Asaaskii dawlada
 Dacwada Cabaasiyiinta 
waxay bilaabatay Dacawada Cabaasiyiinta sanadkii 100H, waxaana dhidibada u aasay oo mudo maamulaayay Muxamad bin Cali aabaha Abuu Cabaas iyo Abuu Jacfar, si qarsoodi ah ayaa dadka loogu yeeraayay inay garab istaagaan cabaasiyiinta, Muxamad bin Cali wuxuu dhintay 125H waxaana hogaaminta kaga dambeeyay wiilkiis ibraahiim Al-imaam, markuu dhintay Hishaam bin Cabdi Malik 743 waxaa sii xumaatay xaalada Dawlada Umawiyiinta, waxaa dawlada asiibay khilaaf gudaha ah, burbur iyo dhaqaalihii oo aad u xumaaday taas oo awood siisay xisbiyadii iyo Dhaqdhaqaaqyadii mucaaridka ahaa ee kasoo horjeeday jirtaankeeda, kuwaas oo ku baahsanaa dhulka dawlada gaar ahaan dhulalka Ciraaq iyo Iiraan, Cabaasiyiinta oo ka faaideesanaya ayaa labalaabeen dacwada, 129H ayuu amray ibraahiim Al-imaam in la muujiyo dacwada, Abuu Muslim Khuraasaani ayuuna u diray mandiqada Khuraasaan, waxa uuna faray la dagaalanka umawiyiinta, Abuu Muslim Khuraasaani waxa uu gaaray guulo badan meelo badan ayuu qabsaday, laakin waxaa dhacday khaliifka Umawiyiinta Marwaan Ximaar inuu gacanta ku dhigo ibraahiim Al-imaam xabsigana dhigo, intaa la xerin ibraahiim Al-imaam wuxuu u dardaarmay Abuu Cabaas Al-Safaax inuu hor boodo dacwada una raro qoyskiisa Ciraaq.

Curashada Dawlada Cabaasiyiinta 
Ibraahiim Al-imaam xabsiga ayuu ku dhintay 132H, Abuu Cabaas Al-Safaax wuxuu u guuray asaga iyo qooskiisa Kuufa, Ciraaq. Kacdoonka Cabaasiyiinta wuxuu soo hooyay guulo badan Khuraasaan iyo Ciraaq ayaa ka baxday gacanta umawiyiinta, sanadkii 132H ku beegan 750 miiladi ayaa Abuu Cabaas Al-Safaax magaalada kuufa loogu doortay khaliifka cabaasiyiinta ee koowaad, waxa uu soo jeediyay Abuu Cabaas khudbad oo ku sheegay inay xaq u leeyihiin khilaafada. 

 Burburka Umawiyiinta 
Abuu Cabaas waxa uu u xil saaray adeerkii  Cabdulaahi bin Cali la dagaalanka Marwaan Ximaar khaliifka ugu dambeeyay umawiyiinta oo ciidan badan aruursaday, waxey ku kulmeen Dagaalkii Zaab, dagaalka oo aad u kululaa ayaa waxaa lagu jabiyay Umawiyiinta {{استشهاد ويب|مسار=https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/abdallah-ibn-ali%7Cعنوان=معلومات عن عبد الله بن علي بن عبد الله على موقع brockhaus.de|ناشر=brockhaus.de|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201021041602/https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/abdallah-ibn-ali%7C}}, Marwaan Ximaar ayaa ka cararay meesha wuxuu tagay Dimishiq ka dib Masar ayuu sii aaday, Cabdulaahi bin Cali wuxuu awooday inuu galo Dimishiq waxa uuna ka geestay xasuuq ba'an oo ku bartimaameestay Qoyska Umawiyiinta iyo taageerayaashood. 

Cabaasiyiinta ayaa sii bursaday Marwaan Saalax bin Cali guuto uu watay ayaana loo diray inay daba galaan, waxey ku guuleesteen inay dilaan Marwaan Ximaar

 Taariikhda Dawlada 
 xiliga cabaasiyiinta koowaad 750-861 
Abuu Cabaas Al-Safaax wuxuu ku dhintay Anbaar 754, waxaana xilka kaga dambeeyay walaalkiis Abuu Jacfar Al-Mansuur kaas oo awooday inuu xididaha dawlada cusub adkeeyo waxa uu wajahday balaawgiisa kacdoono badan oo ka mid ahaa kacdoonka adeerkii Cabdulaahi bin Cali iyo kii Maxamad Nafsu zakiya kuwaas oo dhamaan ka wada takhalusay sidoo kale Abuu Muslim Khuraasaani ayuu dilay, waxa uuna sidaas ku noqday hogaamiya deysan, waxaa lagu tilmaamaa inuu ahaa aasaasaha rasmiga ee Cabaasiyiinta, magaalada Baqdaad ayuu dhisay intii u dhaxeesay 766 waxa uuna ka dhigay caasimadiisa cusubكتاب دليل خارطة بغداد المفصل - تأليف الدكتور مصطفى جواد والدكتور أحمد سوسة - مطبعة المجمع العلمي العراقي - بغداد - 1958 م. كتاب العباسيون الاوائل - تأليف الدكتور فاروق عمر فوزي - لندن -1977, sanadkii 775 ayuu abuu jacfar dhintay xili uu gudanaayay xajka, wiilkiis muxamad al-mahdi ayaa khilaafda qabtay waxa uuna sii waday hagaajinta dawlada iyo daneenta beeraha iyo dadka fuqarada 785 ayuu dhintay,
Kadib markii uu dhintay Maxamad Al-mahdi sanadkii 785 waxa talada qabtay wiilkiisii Musa al-Hadi laakiin xukunkiisu ma siidheeraan isna waxa uu geeriyooday sanadkii xigay ee 786,  jagadana waxa ka dhaxlay walaalkii Haaruun Alrashiid haaruun waxa uu bilaabay in uu gudaha dawlada horumar kusameeyo, waxa uu dhisay Masaajido waawayn iyo qasriyo aad u bilicsan, waxaa lagu tilmaamaa waqtigiisa xiligii dahabiga ee dawladaكتاب "Islamic History- A New Interpretation" (مطبعة جامعة كمبريدج 1980م) للدكتور محمد عبد الحى شعبان، جامعة إكستر البريطانية أستاذ التاريخ الإسلامي ورئيس قسم اللغة العربية ومدير مركز دراسات الخليج العربي، ص 23, xiligigiisii ayay ahayd markii uguhoraysay ee dawladu ay isticmaasho Shamaca amaba ifka loogu talo galay in lagu qurxiyo wadooyinka waawayn iyo goobaha dawlada ee gaarka ah.waxaa hore u maray waxbarashada iyo Tiknoolejiga iyo cilmiga Xiddigiska waxa la ikhtiraacay waxyaabo badan oo ay kamidtahay saacada biyaha, waxaa kale oo ay dawladu horumarisay beeraha iyo sidii loo sii horumarinlahaa waxa ay dawladu samaysay Buundooyin iyo biyo xidheeno waawayn iyo goobo loogu talagalay in beeraha lagawaraabiyo. Haaruun markii hore wuxuu ku tiirsanaa qoyska baraamika kuwaas oo arimaha dawlada u dhiibay, balse mar dambe ayuu ku jeestay oo laayay خلافة هارون الرشيد ، قصة الإسلام، 24 شباط 2011. ,  wuxuu ahaa haaruun inuu xiligii aabihiis weeraray biriizanda asigoo ku qasbay inay jizyo bixiyaan, balse markii uu yimid nuqfuur wuxuu diiday jizyada haaruun ayaa ku duulay 806 waxa uuna gaarsiiyay khasaaro xun asigoona duldhigay nuqfuur shuruud adagهارون الرشيد, الخليفة المظلوم, ص 120- 121 , محمد الزين والشيخ محمد القطان, مكتبة السندس 1989,

shaaralmaan imbiraadoorka rooman muqadaska ayaa la sameeyay haaruun xiriir saaxibtinimo, waxayna is dhaafsadeen safiiro iyo hadiyado Charlemagne, Muhammad, and the Arab roots of capitalism by Gene W. Heck p.179-181 . Haaruun al-rashiid waxa oo dhintay 193H\809. dhimashadiisa ka dib waxaa dhashay dagaal u dhaxeeya labadiis wiil amiin iyo ma'muun oo qaatay afar sano ilaa markii dambe laga dilo amiin 813 oona ma'muun xilka qabto عبد الله المأمون ، موق أسرة آل باوزير، 24 شباط 2011.  , waxa aad u hormaray waqtigii ma'muun culuumta waxaa laga soo tarjamay afafka faarisiga gariiga suryaaniga الفكر السرياني وأثره على الفكر العربي ، موقع كنيسة القديسة تريزا في حلب، 24 شباط 2011.   ma'muun wuxuu ahaa inuu dhaxal suge ka dhigtay Cali Ridaa oo ka mid ahaa calawiyiinta waxa uuna ku badalay astaantii cabaasiyiinta mida calawiyiinta, taas oo sababtay in dad badan ee ka caroodaan El–Hibri, “The Empire in Iraq”, Cambridge History of Islam, 285–287, 407–408, 420., balse markuu dhintay Cali Ridaa 203H waxa oo. ku soo laabtay astaanta cabaasiyiinta. Ma'muun wuxuu waayihiisa dambe ku qasbay culumada inee dhahaan quraanka waa makhluuq taasi oo ah fikir muctazilada qabaan waxa uuna imtixaanay dad badanخلق القرآن وقدمه ، إسلام أون لاين، 24 شباط 2011.  , wuxuu dhintay ma'muun 218H\833 muctasim bilaah ayaana xilka qabtay, kaas oo xilka haayay 8 sano waxa oona waqti dheer ku bixiyay soo afjarida kacdoonkii baabaka al khurami ee majuusiga ahaa ثورة بابك الخرمي، الموسوعة العربية، 24 شباط 2011. , muctasim waxa oo aad u badsaday ciidan turki ah في التاريخ العباسي والأندلسي، الدكتور أحمد مختار العبادي ص117 baqdaad markay anfici weesay waxa oo dhisay magaalada samaara caasimad ayuuna ka yeeshay. imbiraadoorka biriizanda toofiil ayaa weeraro ku qaaday dhulka muslimiinta, muctasim oo ka jawaabaya ayaa sanadii 838 ku duulay camuuriya oo ahayd magaalada ugu muhiimsan biriizanda waxa oona dudunshay gabi ahaanteedba البداية والنهاية لابن كثير, muctasim waxa oo dhintay 842, wiilkiis alwaasiq ayaa xilka uga dambeeyay wuxuuna dhintay asna 847, Mutawakil Cala laah ayaa xilka qabtay kaasi oo ahaa kii ugu dambeeyay khulafada cabaasiyiinta ee xooga lahaa, waxaa ugu caansan oo sameeyay waa inuu Muctazilada qadka ka saaray Alsunadana soo dhaweeyay, turkida ayaa dileen asaga iyo wasiirkiis Fatax bin Khaan 247H\ 861

 Xiligii labaad ee Cabaasiyiinta 861-945 
dhimashada Mutawakil kadib waxey gashay daciifnimo waxaana awooda oo dhan u gacan gashay talyaasha turkida, waxey ka yeesheen khulafada ciyaar ciyaar, Mutawakil kadib waxey dileen afartii khaliif ee ku xigay kuwaas oo kala ahaa  Mustansir bilaah, Mustaciin bilaah, Muctaz bilaah iyo Muhtadi bilaah, kadib waxaa la xilka qabtay Al-Muctamad cala laah, sidoo kale waxaa sii batay kacdoonada ey wajajaheeso dawlada, waxaa ugu caansanaa Kacdoonkii zanj, kaa oo bilaawday  sanadkii 255H\869 waxeyna ka geestaan fasaad magaalooyin badanثورة الزنج في البصرة ، شبكة حنين، 28 شباط 2011.  ,  dawlada ayaa ku bixisay dadaal badan iyo qarashaad badan ilaa ay ka soo afjareen 270H\883, markuu yimid muctadad bilaah xilka 892, waxaa soo noolaatay heybada dawlada, wuxuuna sameeyay dhaqdhqaaq badan oo suura galiay inuu soo ceshado gobolada qaar ee weesay dawlada, wiilkiis Muktafi bilaah oo xilka uga dambeeyay ayaa meesha kasii waday dadaalada dib u soo celinta awooda dawlada, wuxuu dagaalo la galay Qaraamidada oo ahaayeen urur ddidanaa dawlada, markuu dhintay Muktafi 908dii waxaa xilka qabtay Muqtadir bilaah oo ahaa canug yar 13jir ah, waxaa durbadii halaabay nadaamkii foodada ayaa soo laabatay, qaraamidada ayaa sii awoodeesteen sanadkii 317H xaramka ayee dadka xajinaayo ku laayaan Xajar aswadka ayeyna la baxeen oo qaateen waxaa la waayay cid xajisa, sidoo kale dawladaha goosanaayo ayaa aad u batay, Faadumiyiinta ayaa lawareegeen Magrib 296H, dawladaha goostay waxaa ka mid ahaa Safaariyiinta, saamaaniyiinta, Buweehiyiinta, xamadaaniyiinta iyo ikhsheediyiinta, faragalinta ee talyaasha ku haayaan dawlada ayaa korortay, muqtadir wuxuu wajahay sedex afgambi, kii ugu dambeeyay ayuu ku dhintay 320H,

 Xlligii sedexaad ee Cabaasiyiinta (buweehiyiinta) 945-1055 
Buweehiyiinta oo ahaayeen dawlad shiico ah oo iiraan ka jirtay ayaa awoodeen inay qabsadaan Baqdaad 945 waxeyna ka dhigeen khaliifka Cabaasiga sawir camal, awoodii maamulka oo dhan ayagaa qabsadeen, qaab dulinimo ayee kula dhaqmeen khulafada heer waxey gaareen ay khulafada midkee doonaan xilka ka qaadaan mid kalana keenaan , Talyihii ugu horeeyay ee buweehiyiinta Mucizu Dawla wuxuu xilka ka siibay khaliifka Cabaasiga Mustakfi bilaah indhaha ayuuna ka riday ka dib xabsi buu galiyay ilaa uu ka dhintay{{استشهاد بكتاب|عنوان=التاريخ الأموي والعباسي|ناشر=مطبعة مركز جامعة القاهرة للتعليم المفتوح|مؤلف1=د. هاشم عبد الراضي|مؤلف2=أ.د. طه عبد المقصود أبو عُبَيّة|لغة=العربية|مكان=مصر|صفحة=211. Fitnada ayaa meel kasta ka bilaabatay, dawlada dhan waxey gashay daganaan la'aan, mar ay buweehiyiinta iyo xamadaaniyiinta is dagaalaan iyo mar ay daylam iyo turkida gudaha baqdaad isku dagaalaan, waqtigii Cadudu Dawla (367H-373H) xoogaa jawiga wuu dagay, laankin markuu dhintay fitnadii wey soo noqotay ilmihiis ayaa xilka isku qabsadeen, boqorkii Salaajiqada Dogrol bek ayaa damac ka galay ciraaq, waxa uu la soo dhaqaaqay ciidan turki ah oo fara badan, dagaal culus ka dib baqdaad ayuu galay, waxa uuna soo dhameeyay xukunkii Buweehiyiinta{{استشهاد ويب|مسار=https://resalapost.com/2021/03/21/%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%a7%d8%ac%d9%82%d8%a9-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b2%d8%b9%d8%a7%d9%85%d8%a9-%d8%b7%d8%ba%d8%b1%d9%84-%d8%a8%d9%83-%d9%88%d8%aa%d9%88%d8%b3/|عنوان=د. علي محمّد الصلابيّ - اجتماع السلاجقة على زعامة طغرل بك وتوسع دولتهم|موقع=رسالة بوست|لغة=ar|تاريخ الوصول=2021-05-23|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210322095229/https://resalapost.com/2021/03/21/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%82%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B2%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%B7%D8%BA%D8%B1%D9%84-%D8%A8%D9%83-%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B3/%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=2021-03-22 

 Xilligii afaraad ee cabaasiyiinta (salaajiqada) 1055-1157 
Sanadkii 1055 ayuu Dogrol bek soo galay Baqdaad waxaana loo caleemo saaray Suldaanالدولة السلجوقية ، قصة الإسلام، 1 آذار 2011. , Khaliifka Cabaasiyiinta ee waqtigaas wuxuu ahaa Al-Qaaim bi amri laah, Salaajiqada waxba kama duwaneen Buweehiyiinta oo wax awood ah uma ogoleen khulafada balse xushmad fiican bay u haayeen maadaama ay ahaayeen kuwa suni ah, xukunkii Salaajiqada aad buu u balaartay waxey ka qabsadeen Faadumiyiinta Shaamكتاب "تاريخ السلاجقة في بلاد الشام" ص28 وص29. sidoo kale Dawlada Ruum ayee ku jabiyeen Dagaalkii Mulaadkarad 1071, dhulka Anadool ayee gudaha u galeen ilaa Niiqiya, waqtigii Malik Shaah ayee gaareen Salaajiqada heerkii ugu sareeyay ee awooda, waziirkiisa Nadaamul Mulki ayaa lagu xasuustaa sida uu aqoonta u taageeri jiray iyo dugsiyadii badnaa uu dhisay ee loogu magacdaray, Malik Shaah markuu dhintay 1092 waxaa bilaawday dagaalo lgu hoobtay oo dhex mara wiilashiis Barkiyaaruuq iyo Maxamuud {{استشهاد ويب|مسار=http://www.hadigh.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%20%D8%AE%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89%20%D8%A8%D9%80%20%C2%AB%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%B1%20%D9%88%D8%AF%D9%8A%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A3%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A8%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AC%D9%85%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A8%D8%B1%20%D9%88%D9%85%D9%86%20%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87%D9%85%20%D9%85%D9%86%20%D8%B0%D9%88%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%A8%D8%B1%C2%BB%20(%D9%86%D8%B3%D8%AE%D8%A9%20%D9%85%D9%86%D9%82%D8%AD%D8%A9)/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%20%D9%85%D9%84%D9%83%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%20%D9%88%D9%85%D9%84%D9%83%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%D9%87%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF./i863&d1155166&c&p1|عنوان=فصل: وفاة السلطان ملك شاه وملك ابنه محمود.نداء الإيمان|موقع=www.hadigh.al-eman.com|تاريخ الوصول=2020-11-15|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201115142321/http://www.hadigh.al-eman.com/الكتب/تاريخ%20ابن%20خلدون%20المسمى%20بـ%20«العبر%20وديوان%20المبتدأ%20والخبر%20في%20أيام%20العرب%20والعجم%20والبربر%20ومن%20عاصرهم%20من%20ذوي%20السلطان%20الأكبر»%20(نسخة%20منقحة)/وفاة%20السلطان%20ملك%20شاه%20وملك%20ابنه%20محمود./i863&d1155166&c&p1|تاريخ أرشيف=15 نوفمبر 2020.

Waxyaabaha casrigaan uu la gaar yahay waa bilaabashada Weerarada Saliibiyiinta, sanadkii 1097 ayuu soo gaaray Shaam weerarkii koowaad ee saliibiyiinta waxeyna qabseed magaalooyin badan oo ka mid tahay Qudus ka dib xasuuq arxan daro oo ka geesteen{{استشهاد بكتاب|الأخير1=Fulk (or Fulcher) of Chartres, "Gesta Francorum Jerusalem Expugnantium [The Deeds of the Franks Who Attacked Jerusalem]"|الأول1=republished|editor1-last=Krey|editor1-first=August C.|editor2-last=Duncan|editor2-first=Frederick|عنوان=Parallel Source Problems in Medieval History|تاريخ=1912|ناشر=Harper & Brothers|مكان=New York|صفحات=109–115|مسار=http://www.fordham.edu/halsall/source/cde-jlem.html#fulcher1%7Cتاريخ الوصول=14 June 2019|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20140814175951/http://www.fordham.edu/halsall/source/cde-jlem.html%7Cتاريخ أرشيف=14 أغسطس 2014}}<nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=</الصوري، وليم|مؤلف2=ترجمة: د. حسن حبشي|عنوان=الحُرُوب الصليبيَّة|المجلد=الجُزء الثاني|صفحة=127 - 128|سنة=1992|ناشر=الهيئة المصريَّة العامَّة للكتاب|مكان=القاهرة - مصر|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.net/files/books-library.net-01181305Hr4A5.pdf&hl=ar%7Cمسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20211228164042/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.net/files/books-library.net-01181305Hr4A5.pdf&hl=ar%7Cتاريخ أرشيف=28 ديسمبر 2021, saliibiyiinta waxey ka dhiseen shaam afar imaaradood.

Khilaafaadka u dhaxeeya qoyska salaajiqada ayaa sii kordhay dagaalo aa tiro lahayna wey dhexmareen dhowr jeer ayaa la go'doomiyay baqdaad, Mustarshid bilaah khaliifka cabaasiyiinta ayaa isku dayay inuu soo ceshado awooda khulafada,  wuxuu bilaabay olole ka dhan ah salaajiqada balse sanadkii 1135 ayaa lagu jabiyay dagaal uu la galay suldaan Mascuud,  gacanta ayaana lagu dhigay waana la dilayالمسترشد بالله ، موقع حنين، 6 آذار 2011.   wiilkiis Al-raashid oo xilka uga dambeeyay ayaa sii amba qaaday ololihii ka dhanka ahaa salaajiqada asna waa laga adkaadayأمير المؤمنين الراشد بالله، إسلام ويب، 6 آذار 2011.  .

 Xiliga shanaad ee cabaasiyiinta 1157-1258 
Muqtafi bi amri laah ayaa rumeeyay dadaaladii khulafada ka horeeyay, heybadii khilaafda ayuu xoogaa soo celiay, wuxuu ka dhigay khilaafada mid xur u ah maamulka Baqdaad iyo deegaanada ku hareersan, halka gobolada kale ay u raacsanaayeen Cabaasiyiinta magac ahaan, sanadkii 1171 Masar ayaa looga khudbeeyay cabaasiyiinta kadib markii ay dhacday Dawladii Faadumiyiinta.

Ayuubiyiinta oo horkacaayay Salaaxudiin Ayuubi ayaa dagaalo la galeen saliibiyiinta waxeyna ka xoreryeen Qudus iyo deegaano badan 1187,  sidoo kale waxey  hor istaageen Weerarkii Sedexaad ee Saliibiyiinta الأيوبيون، اكتشف سوريا، 3 آذار 2011. 

Tataarka wuxuu ahaa inuu dhisay sanadkii 1206 dawlad awood badan oo qabsatay badanaa dhulka yuro-aasiya oo ku jirto Shiinaha iyo Ruushka, waxa uu burburiyay Dawladii khawaarzimiyiinta ee islaamiga ahayd 1220dii, intaas ka dib Khulafada Cabaasiyiinta cabsi xoogan ayaa soo food saartay, sanadkii 1242 waxaa khilaafada qabtay khaliif daciif ahaa oo Mustacsim bilaah la dhaho, wuxuu waziir ka dhigtay ibnu calqami oo xirirr dhaw la lahaa Tataarka, wasiirkan ayaa ku kacay khayaano wuxuu u fududeeyay Tataarka inay qabsadaan baqdaad, hogaamiyihii Tataarka Howlaakuu ayaa ciidan badan soo hor dhoobay Baqdaad 5ta febraay 1258, waxeyna ka hareereeyeen magaalada dhinac walba, khaliifka ayaa isku dayay wadahadalo balse Howlaakuu wuu ka diiday, waxeyna galeen magaalada 10ka Febraay ayagoo ka geestay xasuuq aa horay loo arag, tiro kor u dhaafeeso labo milyan oo qof ayee dileen oo ku jiro khaliifkii Baqdaad Mustacsim bilaahجيوش المغول حتى معركة عين جالوت (بالإنجليزية)، موقع صفحة استراتيجية، 6 آذار 2011. سقوط بغداد نهاية الحضارة ، الجهراء الثقافية، 6 آذار 2011. .

Cabaasiyiinta Masar
Ayuubiyiinta waxey dhamaatay dawladooda 1250 waxaana badalay mamaaliikta oo ahaayeen asal ahaan adoomo, xukuumada mamaaliikta ayaa awooday iney ku jabiso Tataarka Dagaalkii Ceynu Jaaluut 3 Sebetembar 1260 dhulka Shaam ayeena ka xoreryeen, sidaas ayee uga badbaadiyeen islaamka halistii tataarka.

waxaa soo gaaray masar axmad oo  walaal la ahaa khaliifka cabaasiyiinta mustansir, suldaan daahir Beebaris ayaa soo dhaweeyay waxaa loo doortay khaliif 1261dii, mustansir ayaa asna loogu yeeray, suldaanka ayaa siiyay ciidamo badan soo u soo ceshado baqdaad, balse isla sanadkaas dagaal oo la galay tataarka ayaa lagu waayay {{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/download/olomnasb_ymail_20160508/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%AC%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81.pdf%7Cعنوان=بحر الأنساب المسمى بالمشجر الكشاف|تاريخ=|موقع=المدينة المنورة|ناشر=مكتبة الملك عبدالعزيز بالمدينة المنورة (مخطوط) - إضافة النسابة اللغوي محمد بن مرتضى الزبيدي الحسيني|مكان=المنلكة العربية السعودية|تاريخ الوصول=|الأخير=الحسيني النجفي|الأول=إبن عميد|{{استشهاد ويب|مسار=http://alalbayt.com/?p=1110%7Cعنوان=موقع آل البيت يخاطب آل البيت حول العالم » جذوة الاقتباس في نسب بني العباس|موقع=alalbayt.com|تاريخ الوصول=2018-11-28|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20190413084955/http://alalbayt.com/?p=1110%7C. Waxaa sidoo kale yimid axmad bin xasan oo ka mid ahaa qoyska cabaasiyiinta khaliif ayaa loo doortay mustansir kadib waxa loogu yeeray xaakim bi amri laah.

Cabaasiyiinta masar aad bay u yareed inay soo fara gishadaan arimaha siyaasada kaliya doorkood wuxuu ku ekaa inay xoojiyaan sharcnimada salaadiinta mamaaliikta kuwaas oo heysteen awooda maamulka, suldaanka wuxuu u baahnaa inuu ka helo aqoonsi xaga khaliifka

Khilaafada cabaasiyiinta ee masar waxey jirtay ilaa 1517 markaas oo suldaanka cusmaaniyiinta saliim uu dumiyay xukunka mamaaliikta ee ka jiray shaam iyo masar, khaliifka ugu dambeeyay cabaasiyiinta mutawakil cala laah sedexaad ayaa uga dagay khilaafada suldaan saliim.

Guud ahaan cabaasiyiinta masar waxey jireen 256 sano waxaana khilaafada qabtay 17 khaliif.

Khulafada Cabaasiyiinta

 # khaliifka mudada xilka 1 Abuu Cabaas Al-Safaax 750-754 2 Abuu Jacfar Al-Mansuur 754-775 3 Maxamad al-Mahdi775-786 4 Muusa Al-Haadi786-787 5 Haaruun Al-Rashiid787-809 6 Maxamad Al-Amiin809-814 7 Ma'muun814-833 8 Muctasim bilaah 833 842 9 Al-Waasiq bilaah842-847 10 Mutawakil Cala laah847-862 11 Muntasir bilaah  862-862 12 Mustaciin bilaah  862-866 13Muctaz bilaah  866-869 14 Muhtadi bilaah 869-870 15 Muctamad cala laah 870-892 16 Muctadad cala laah892-908 17 Muktafi bilaah 902-908 18 Al-Muqtadir bilaah  908-932 19 alqaahir bilaah 932-934 20 al raadi bilaah 934-940 21 al mutaqi lilaah 940-944 22 al mustakfi bilaah 944-946 23 al mudiic lilaah946-974 24 al daaic lilaah 974-991 25 al qaadir bilaah991-1031 26 al qaaim bi amri laah1031-1075 27 al muqtadi bi amri laah 1075 -1094 28 al mustadhir bilaah 1094-1118 29 al mutarshid bilaah1118-1135 30 al raashid bilaah1135-1136 31 al muqtafi li amri laah 1136-1160 32 almustanjid bilaah1160-1170 33 almustadii bilaah1170-1180 34 al naasir lidiini laah 1180-1225 35al daahir bilaah1225-1226 36 mustansir bilaah1226-1242 37mustacsim bilaah 1242-1258

Xigasho
Category:Taariikhda Ciraaq
Category:Islaam
Category:Taariikh