Hobyo

Hobyo (Carabi: هوبيو ; Soomaali: Hobyo ) waa magaalo deked qadiimi ah oo ku taal dowlad goboleedka Galmudug ee dhaca waqooyiga iyo bartamaha gobolka Mudug.

Hobyo waxaa la aas aasay gabal-xeebeedka Boqortooyadii Ajuuraan qarnigii 13-aad. Dabayaaqadii qarnigii 17aad Hiraab waxay ku guulaysteen inay ka gadoodaan Saldanada Ajuuraan ee Hobyo ka talinaysay tan iyo qarnigii 13aad waxayna dhisteen imaam Hiraab madax banaan . Sida laga soo xigtay Bernhard Helander oo ka tirsan Jaamacadda Uppsala , "Iimaamka Hawiye waa jago dhaxal ah oo dhaqan ahaan uu hayo qof ka tirsan laanta curad.
Taariikhda
Boqortooyadii Ajuuraan iyo Xilligii Imaraadka Hiraab
Mareeg , Hobyo waxa ay u samaysatay meel xeeb ah oo ay dhistay Boqortooyadii Ajuuraan qarnigii 13aad. 
Si kastaba ha ahaatee, dabayaaqadii qarnigii 17-aad Hiraab waxay si guul leh uga soo horjeesteen Saldanada Ajuran waxayna aasaaseen Imaam Hiraab madax-bannaan  Sida laga soo xigtay Bernhard Helander oo ka tirsan Jaamacadda Uppsala , "Iimaamka Hiraab waa jago dhaxal ah oo dhaqan ahaan uu hayo qof ka tirsan laanta curad.
Lee Cassanelli buuggiisa The Shaping of Somali Society waxa uu sawir taariikhi ah ka bixinayaa Imaamnimada Hiraab . Wuxuu qoray:
"Sida uu qabo dhaqanka afka ah ee deegaanka, Imaamka Hiraab wuxuu ahaa isbahaysi xoog badan oo ka kooban kooxo aad isugu dhow oo wadaaga abtirsiin ka mid ah qabiilka Gorgaarte, wuxuu si guul leh uga soo horjeestay Suldaanka Ajuuraan wuxuuna dhisay xukun madax-bannaan ugu yaraan laba qarni laga soo bilaabo toddoba iyo tobankii boqol iyo wixii ka dambeeyay. 
Isbaheysigan ayaa waxaa ku lug lahaa madaxda iyo la taliyayaasha ciidamada Habar Gidir iyo Duduble oo ah Fiqi/Qaadi Sheekhaal , waxaana Imaamka loo qoondeeyay laanta Mudulood oo la rumeysan yahay inuu ahaa curad. Markii la aasaasay imaamyadu waxay ka talinayeen dhulalka laga soo bilaabo dooxada Shabeelle, gobollada Benaadir, aagga Mareeg ilaa dhulka oomanaha ah ee Mudug . 
Xarumaha beeraha ee Ceeldheer iyo Xarardheere waxaa ka mid ahaa wax soo saarka haruurka iyo digirta, iyadoo lagu kabay xoolo isugu jira geel, lo', ari iyo ido. Xoolaha, hargaha iyo haragga, iyadoo dhirta udgoon iyo sabiibku ay ahaayeen kuwa ugu horreeya ee la dhoofiyo sida bariiska, cuntooyin kale iyo dhar kale. Ganacsato doonaya alaabo qalaad ayaa Hobyo u yimid si ay uga iibsadaan dunta, Biraha qaaliga ah iyo Luul. Badeecooyinka ganacsi ee ka soo go’ay webiga Shabeelle ayaa la geyn jiray magaalada Hobyo si ganacsi ahaan loo geeyo. Sidoo kale, muhiimadda sii kordheysa iyo degitaanka degdega ah ee magaalooyinka kale ee koofurta ka xiga sida Muqdisho ayaa sii kordhisay barwaaqada Hobyo, ka dib markii ay soo badanayaan maraakiibta ku soo qulqulaya xeebaha Soomaaliya oo ku hakaday Hobyo si ay uga ganacsadaan una buuxiyaan saadka. 
Saldanada Hobyo
Dhammaadkii qarnigii 19aad, imaamnimadu waxay bilowday inay hoos u dhacdo. Bilowgii Gumeysiga Soomaaliya 1884-kii, wax yar ka dib Shirkii Baarliin, ayaa waxaa u suurtagashay in uu Hobyo qabsado Suldaan Keenadiid oo Majeerteen ahaa, oo da’yar oo hammi ahaa, wuxuuna dhisay Boqortooyadii Hobyo 1884-kii.
Laga soo bilaabo 1900 ilaa 1910, Hobyo waxaa xukumay Yuusuf Cali Keenadiid oo aasaasay Saldanada Hobyo 1884. Si la mid ah Saldanada Majeerteen , Saldanada Hobyo waxay samaysay awood dhexe oo xoog leh intii ay jirtay, waxayna haysatay dhammaan xubnaha iyo dabinada dawlad casri ah oo isku dhafan: xafiis xafiiseed shaqeynaya, madax-dhaqameed, calan leh, madax heersare ah.  Labada suldaan waxay sidoo kale haysteen diiwaanno qoran oo ku saabsan hawlahooda, kuwaas oo weli jira. 
Ugu horrayn Cali Yuusuf Keenadiid waxa uu hadafkiisu ahaa in uu gacanta ku dhigo Saldanada Majeerteen ee ay jaarka yihiin, oo uu markaas ka talinayey Boqor Cismaan Maxamuud oo uu adeer u yahay . Si kastaba ha ahaatee, waa uu ku guul darreystay dadaalkaas, waxaana aakhirkii lagu khasbay in loo musaafuriyo Yemen . Toban sano ka dib, sannadihii 1880-aadkii, Kenadiid wuxuu ka soo noqday Jasiiradda Carabta markab British ah oo ay la socdaan koox ka mid ah musketer- ka Hadrami iyo koox ka mid ah lieutenants. Iyaga oo gacan ka helaya, waxa uu ku guulaystay in uu aasaaso suldaan 1884.
Dhammaadkii qarnigii 19-aad, dhammaan boqorradii Soomaaliyeed ee jiray waxay heshiisyo la galeen mid ka mid ah quwadaha gumeysiga, Abyssinia, Britain ama Italy marka laga reebo Dhulbahante. Sidoo kale dabayaaqadii 1888 , Suldaan Keenadiid waxa uu heshiis la galay Talyaaniga , isaga oo maamulkiisa ka dhigay maxmiyad Talyaani ah . Boqor Cismaan oo la tartamayey waxa uu saxeexi doonaa heshiis kaas la mid ah oo ku wajahan Suldaankiisa sanadka soo socda. Labada taliye waxay saxiixeen heshiisyada ilaalinta si ay u horumariyaan ujeedooyinkooda ballaarinta. Saxiixa heshiisyada, taliyayaashu waxay sidoo kale rajaynayeen inay ka faa'iidaystaan ​​ujeedooyinka iska soo horjeeda ee quwadaha boqortooyada Yurub si ay si wax ku ool ah u xaqiijiyaan madax-bannaanida sii socota ee dhulkooda. 
Si kastaba ha ahaatee xiriirkii Hobyo iyo Talyaanigu waxa uu xumaaday markii Suldaan Keenadiid uu diiday soo jeedintii Talyaaniga ee ahayd in ciidamo British ah loo ogolaado in ay ka soo degaan Saldanaddiisa si markaasi ay u sii wadaan dagaalka ay kula jiraan ciidamadii Daraawiishta . Suldaan Keenadiid oo loo arkayey khatar aad u badan oo Talyaanigu soo wajahday, ayaa aakhirkii loo musaafuriyay magaalada Cadan ee dalka Yemen, ka dibna waxa loo musaafuriyay dalka Ereteriya , si la mid ah wiilkiisa Cali Yuusuf oo ah dhaxal sugaha boqornimadiisa.  Si kastaba ha ahaatee, si ka duwan dhulalka koonfureed, suldaannada waqooyi laguma xukumin xukun toos ah sababtoo ah heshiisyadii hore ee ay la saxiixdeen Talyaaniga. 
Cimilada
Hobyo waxay leedahay cimilo kulul oomane ah ( Köppen BWh ).

Tirakoobka dadweynaha
Hobyo waxaa ku nool dad gaaraya 11,800 oo qof. Degmada Hobyo ee ballaaran waxaa ku nool dad gaaraya 67,249 qof.
Gaadiidka
Hobyo waxay leedahay deked u adeegta magaalada. 
Gaadiidka hawada, magaalada waxaa u adeega Madaarka Obbia .
Bishii Agoosto 2019, Qatar waxay bilowday mashruuca lagu dhisayo dekedda Hobyo oo qeyb ka ah heshiisyadii horumarineed ee ay Soomaaliya iyo Qatar kala saxiixdeen December 2018. 
Sidoo kale eeg
Budhcad badeeda geeska afrika

Damo
Tixraac
"Dhageyso Gudoomiyaha Hobyo Oo Ka Hadlay Shacabka U Dhaw Magaalada Hobyo..."

Warbixinta Afrikada Saxaraha ka hooseeya, caddadka 57-67

Dawladnimada: Aafada iyo Rajada Soomaaliya

"Climate: Hobyo - Climate Garaafka, Heerkulka Garaafka, Jadwalka Cimilada"

Dadka Magaalada & Magaalooyinka Soomaaliya

"Shirkii Istanbul ee Soomaaliya 21 - 23 May 2010 - Qabyo qoraalka doodda ee miiska wareegga "Kaabayaasha Gaadiidka"

"Airport Obbia (CMO)"

"Qadar oo dhisme ka billowday dekedda bartamaha Soomaaliya"

"Qadar waxay qorsheyneysaa inay Deked Cusub ka dhisto Bartamaha Soomaaliya ee Hobyo"

Buugaag
Burburkii Dawladdii Soomaaliyeed: Saamaynta Dhaxal-galkii Gumaysiga

Waalli Rabbaani ah: Mohammed `Abdulle Ḥassan (1856-1920)

Xiriirinta dibadda
Hobyo, Soomaaliya