Zubeyr bin Cawaam R.C

Zubeyr bin Cawaam R.C (Afka Carabiga; الزيبر بن العوام، رضي الله عنه) waa Saxaabi ka mid ahaa tobanka Janada loogu bishaareeyay, waxaa dhashay eedada Rasuulka scw Safiyya binti Cabdi Muddalib, kaalin mug leh ayuuna ka qaatay dagaaladii hore ee islaamka hadee tahay waqtigii Rasuulka scw iyo xiliyada khulafa Raashidiin. 

{| class="infobox" align="right" style="font-size: 95%; border:5px solid; border-color:green; background-color: lightgray; text-align: left;"
|-

| colspan="2" style="font-size: larger; background-color: green; text-align: center;" | Zubeyr bin Cawaam الزُّبير بن العوام
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: orange" |saxaabi
|-
! colspan="2" style="text-align: center;" |xog ku saabsan
|-
!aabihiisa:
|Cawaam bin khuweylid
|-
!hooyadii 
|Safiyya binti Cabdi Muddalib
|-
!Dhashay:
|28 sano ka hor hijrada
|-
!Ku dhashay:
|Makka
|-
!Diintiisa:
|Islaam
|-
!Xaaska 
|Asma binti Abii Bakar
|-
!ilmahiisa
|Cabdulaahi bin Zubeyr, Curwa bin Zubeyr, Muscab bin Zubeyr
|-
!Walaalihiisa
|Saa'ib bin Cawaam, Cabdiraxmaan bin Cawaam,
|-
!Dhintay:
|46 H / 56 AD
|-
!Ku dhintay:
|Basra
|}
Wuxuu ahaa qofkii ugu horeeyay ee seef dar alla u siibta, wuxuuna u hijrooday Xabasha hijradii koowaad, ka dib Madiina ayuu u haajiray, wuxuuna kala qeyb galay Nabiga scw dhamaan duulaamadiis, Nabiga scw ka dib xiligii Khilaafada Raashidiinta wuxuu Zubayr ka qeyb qaatay Dagaalkii Yarmuuk iyo Furashada Masar, 

 Noloshiisa hore 

 Abtirsiinta 
Waa Zubeyr bin Cawaam bin khuweylid bin bin Asad bin Cabdi Cuzza bin Qusayyi bin Kilaab  oo reer Qurysh ah kana sii ah reer Asad. Aabihiis Cawaam waxey walaalo ahaayeen Khadiija xaaskii Rasuulka scw جمهرة أنساب العرب، لابن حزم، جـ1، صـ54  .

Hooyadii waa Safiyya binti Cabdi Muddalib bin Haashim oo ahayd eedada Rasuulka scw سير أعلام النبلاء لشمس الدين الذهبي، صفية بنت عبد المطلب، جـ2، صـ270 271 , waxeyna ku bah ahayd Xamza bin Cabdi Muddalib 

Waxaa Zubeyr la dhashay afar wiil oo kala ahaa: Cabdi Raxmaan bin Cawaam, Saa'ib bin Cawaam, Cabdi kacba bin Cawaam, Cabdulaahi bin Cawaam iyo afar gabdhood oo ayagana kala ahaa: Umu Saa'ib binti Cawaam, Umu Xabiiba binti Cawaam, Hinda binti Cawaam, Zeynaba binti Cawaam.

 Dhalashadiisa iyo barbaaridiisa 
Zubeyr wuxuu ku dhashay Makka halkaas ayuuna ku soo barbaaray, aabihiis Cawaam waxaa lagu dilay Dagaalkii Fijaar [http://islamport.com/w/adb/Web/511/801.htm العقد الفريد لابن عبد ربه الأندلسي، جـ 2، صـ 301]  Hooyadiis ayaana agoonimo ku soo korisay, waxey ahayd hooyadiis mid si adadag u la dhaqanta wey garaaci jirtay, adeerkiis Nowfal bin khuweylid ayaa canaantay oo ku dhahay "Naa saan ilmo looma tumo, waxaad u garaaci sida naag careeysan oo kale" ayadana waxey ugu jawaabtay tix gabay oo ku lee dahay;Qofkii dhaha aniga waa necbahay been buu sheegayEese waxaa u tumaa soo u caqliyeestoOo ciidanka u jabiyo, qaniimana kala imaadoxoolihiisana oo u noqon keed la qariyay | عنوان = ص458 - كتاب الإصابة في تمييز الصحابة - الزبير بن العوام - المكتبة الشاملة

| موقع = shamela.ws

| تاريخ الوصول = 2021-09-26

| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20210926095601/https://shamela.ws/book/9767/1149 | تاريخ أرشيف = 26 سبتمبر 2021 }}

Zubeyr adadagii ayuu bartay wuxuu noqday qof fudfud, ciyaalnimadiisa waxey Makka isku dagaaleen wiil, gacanta ayuuna ka jabiyay, hooyadii ayaa loo soo dacwooday, ayadana iskama waalin ee waxey dhahday; Sidey u aragtay lakarigaanma mukulaal mise timirama galeyr koreeya?  Soo if bixida islaamka iyo raacidiisa Nabiga scw 
Markii Nabi Muxamad scw la soo diray oo diinta islaamka la yimid wuxuu ka mid noqday Zubayr dadkii ugu horeeyay ee raaca diinta cusub, Zubeyr wuu yaraa markuu islaamayay waxaana da'diisa lagu sheegay 12 sano ama 16 sano, waxaa diinta ugu yeeray Abuu Bakar asiga iyo Cusmaan bin Cafaan, Sacad bin Abii Waqaas, Dalxa bin Cubeydilaahi iyo Cabdi Raxmaan bin Cawf dhamaantood hal mar ayee u tageen Nabiga scw, islaamka ayuu u sharxay aayado Qur'aan ahna wuu ku dul aqriyay, waxey qireen Ashahaadka weyna rumeeyeen دلائل النبوة للبيهقي، رقم الحديث: 498 .

Dacwada waxey ku socotay qarsoodi, Zubeyr iyo muslimiinta kale waxey Nabiga scw kula kulmi jireen guriga Arqam bin Abii Arqam البداية والنهاية، لابن كثير الدمشقي، الجزء الثالث، فصل: أول من أسلم من متقدمي الإسلام والصحابة وغيرهم، على ويكي مصدر, Muslimiinta waxey kala kulmi jireen cadaadis xoogan dhanka gaalada gaar ahaan qaraabadood, adoomada iyo kuwa liita oo sokeeya u joogin Makka ayaga aad ayee ugu sii darneyd, Zubeyr waxaa cadaabi jiray adeerkiis Nowfal oo ku qasbi jiray ka laabashada diinta, wuxuu ku duuduubi jiray darin markaas ayuu ku qaacin jiray, Zubeyr wuu ku mitidi jiray diintiisa ilaa markii dambe adeerkiis uu isaga tagay محض المرام في فضائل الزبير بن العوام، لابن المبرد، تحقيق: أبي المنذر الأزهري، الناشر: لطائف لنشر الكتب والرسائل العلمية، الطبعة الأولى، صـ 59 كتاب: موسوعة فقه الابتلاء، علي بن نايف الشحود، جـ 4، صـ 336  .

Wuxuu Zubeyr lahaa geesinimo iyo dhiiranaan aan caadi ahayn, maalin ayaa waxaa faaftay in Nabiga scw lagu qabtay Makka dhinceeda, markaas ayuu Zubeyr la baxay seef, qofkasta oo arkana aad buu ula yaabanaa, ilaa Nabiga scw oo uga tagay, wuxuu dhahay Nabiga scw "Maxaa ku helay Zubeyrow?" Wuxuu dhahay "Waxaa maqlay in lagu qabtay" wuxuu dhahay "Oo hadaba maxaa sameyn lahayd" wuxuu dhahay "Seeftaan ayaa ku dili lahaa cida ku haysata" Nabiga scw wuu u duceeyay asiga iyo seeftiisa, waxaa la dhahaa zubeyr waa qofkii ugu horeeyay ee dar alla seef ula baxa سير أعلام النبلاء، لشمس الدين الذهبي جـ1، صـ41: 67، ترجمة الزبير بن العوام .

 Hijrada Xabasha 
Dhibaatada muslimiinta ku haysatay Makka markii ay sii korortay oo xamil kari waayeen wuxuu Nabiga scw soo jeediyay inay u haajiraan dhulka Xabashida, asigoona ku tilmaamay boqorkeeda Najaashi inuu yahay caadil aan cidna lagu dulmin agtiisa, waxaa hijrootay kow iyo toban nin iyo labo dumar ama afar dumar, Zubeyr ayaana qeyb ka ahaa hijrada, waxey ka tageen Makka xeebta Badda Cas markey gaareen ayee laba doon kireesteen, waxaa soo daba gashay Qureysh oo rabaty inay dib u soo celiyaan, balse mar hore ayee ka tageen كتاب تيسير الكريم المنان في سيرة عثمان بن عفان رضي الله عنه - شخصيته وعصره، صـ 20   .

Dhulka Xabashida waxaa ku soo dhaweeyay Boqor Najaashi si nabad ayeena diintood ugu dhaqmi jireen, balse waxaa dhacday inuu soo baxay nin kula loolama xilka Boqor Najaashi, aad ayee muslimiinta uga walwaleen ninkaan cusub haduu xilka qabta inuu noqdo mid aan goleyn muslimiinta diintood, waxeyna ku duceysanyeen inuu Najaashi guuleesto, waxey rabaadeen inay ogaadaan ciday guushu raaceyso, Zubeyr ayaa dhahay; anaa soo ogaanaya, waxaa loo afuufay qarbad xabadkiis ayuu yeelay wuu ku dabaashay ilaa wabiga Niil dhinaca kale uga gudbay, hlkaas oo dagaalka ka socday, waxaa ilaahay jabiyay ninkii kale, Najaashi ayaana ku guuleestay dagaalka, Zubeyr wuxuu dib ugu soo laabatay muslimiinta asigoo bishaara u sida, farxad saaid ayeena dareemeen البداية والنهاية جـ3، باب:هجرة أصحاب رسول الله من مكة إلى أرض الحبشة ـ على ويكي مصدر.

 Hijrada Madiina 
Zubeyr wax badan muusan joogin Xabasha oo wuxuu ku soo laabtay Makka, asiga iyo qaar kale oo Muhaajiriinta ka tirsan سير السلف الصالحين لإسماعيل بن محمد الأصبهاني، جـ 1، صـ 229   , 

Makka wuxuu ku guursadey Asmaa binti Abii Bakar, mana haysan markuu guursanayay wax ahanti ah aan ka ahayn faraskiis , Zubeyr wuxuu u baxay safar ganacsi Shaam, soo laabadkiisa wuxuu dhax kula kulmay Nabiga scw iyo Abuu Bakar oo ku sii jeedaan Madiina wuxuuna siiyay dhar cad cad oo xertaan صحيح البخاري، كتاب مناقب الانصار، باب هجرة النبي  إلى المدينة، رقم (3906), 

Zubeyr markuu Makka ka soo haajiray wuxuu ku dagay Mundir bin Muxamad, Asma waxey qaaday uurka Cabdulaahi, waxeyna ahayd inay bilo dhameysatay markey Madiina u hijrooneysay البداية والنهاية لابن كثير - أحداث سنة 1 هـ - فصل في ميلاد عبد الله بن الزبير . Waxey ku dhashay Qubaa bisha Shawaal sanadkii 1aad ee hijrada البداية والنهاية لابن كثير - أحداث سنة 1 هـ - فصل في ميلاد عبد الله بن الزبير  dhalashad canugaan waxaa ku farxay muslimiinta oo dhan maadaama aan mudo canug u dhalan ilaa lagadhahay ilee lagu sheekeestay Yahuuda inay sixirtay صحيح البخاري - حديث رقم:5152 . 

Ka qeyb galkiisa dagaalada xiligii Rasuulka scw 
Wuxuu Zubeyr kala qeyb galay Nabiga scw dhamaan duulaamadiisa, fardooleyda ayuuna ka mid ahaa, waxaana ku yaalay jirkiisa wax badan oo dhaawacyo ah oo waran iyo durid ah, Xasan Bisri waxa uu yiri "Zubeyr jirkiisa waxaa ku taalay dhowr iyo sodon dhaawacyo ah, oo dhamaan Nabiga scw micigiisa ahaatay" waxaa la wariyay Nabiga scw inuu siiyay Zubeyr afar saami; hal saami oo kiisi ah, labo saami oo faraskiisa lee yahay, iyo hal saami oo qaraabonimo ah. 

 Duulaankii Beder 
Dagaalkii Beder wuxuu Nabiga scw la baxay 314 nin oo muslimiinta ka mid ah, labo qeybood ayuu ka kala dhigay; Muhaajiriin oo calan wadahood ahaa Cali bin Abii Daalib iyo Ansaar oo Sacad bin Mucaad calan wade u ahaa, Zubeyr iyo Miqdaad  labadood kaliya ayaa faras ka wateen ciidanka, wuxuu Zubeyr hogaamiyay garabka midig halka uu Miqdaad hogaaminayay garabaka bidix البداية والنهاية جـ3، باب:غزوة بدر العظمى يوم الفرقان يوم التقى الجمعان ـ على ويكي مصدر.

Ka hor dagaalka wuxuu Nabiga scw diray koox Saxaabada ah oo Cali bin Abii Daalib iyo Sacad bin Abii Waqaas ka mid yihiin si ay xog uga soo aruuriyaan ciidanka Qureysh, waxey la kulmeen labo nin oo xaga Qureysh ka socda kuwaas oo biyo waraabsanayeen, mid ayaa fakaday kii kale ayeena qabteen, markii ay wareesteen wuxuu dhahay ciidanka Qureysh ayaan la soconay way garaaceen ayagoo raba Abuu Sufyaan inuu sheego, Nabiga scw ayaa ku dhahay "ka leexda run buu sheegay" wuxuu isku dayay Nabiga scw inuu ka ogaado tirada ciidanka Qureysh balse ninkii wuxuu hadal ugu soo gaabiyay "way badan yihiin. Wayna awood xoogan yihiin" dhowr jeer markii la weydiiyay oo war intaas ka badana laga helin, wuxuu markii dambe Nabiga scw dhahay "Meeqo geel ayee qalaan maalintii" ninkii wuxuu dhahay: "Toban geel ah maalin walba" Nabiga scw oo qiyaasaya ayaa dhahay "Tiradooda waa kun, geel kasta boqol ayuu ku aadaa" الرحيق المختوم، لصفي الرحمن المباركفوري، جـ 1، صـ 169  .

Wuxuu Zubeyr ku dilay dagaalka Cubeyda bin Saciid bin Caas oo loo yaqiinay Abuu Daati Karkshi صحيح البخاري، كِتَاب الْمَغَازِي، بَاب شُهُودِ الْمَلَائِكَةِ بَدْرًا، حديث رقم 3723 , Curwa wuxuu dhahay; "Zubeyr waxaa ku taalay seddex dhaawac oo faraheeya gali jireen, labo waxey soo gaareen maalinkii Beder, halna maalinkii Yarmuuk" فضائل الصحابة - محمد حسن عبد الغفار، جـ 10، صـ 4   . Maalinkii Beder Zubeyr wuxuu xirnaa cimaamad jaale ah, maaliktakana waxey soo degeen cimaamado jaale ah ayagoo wata, wuxuu dhahay Nabiga scw "Malaa'igta waxey ku soo degtay qaabkii Zubeyr" تاريخ دمشق لابن عساكر، حرف الزاي، ذكر من اسمه زبير، الزبير بْن العوام بْن خويلد، رقم الحديث: 16914 .

 Duulaankii Uxud 
Wuxuu Zubeyr qeyb ka ahaa Dagaalkii Uxud, markuu dagaalka dhamaaday wuxuu Nabiga scw ka daba diray Qureysh ciidan 70 ah oo Zubeyr iyo Abuu Bakar ka mid ahaayeen si ay Qureysh ugu muujiyaan muslimiinta wali tabar inay lee yihiin صحيح البخاري، كتاب المغازي، باب الذين استجابوا لله والرسول، حديث رقم 3849 , waxey gaareen "Xamraa Al-Asad"   

Waxaa loo keenay Nabiga scw Abuu Cizza Al-jumaxi nin la dhaho oo maxbuus ahaan Qureysh looga qabtay, Zubeyr ayuuna faray inuu dilo السيرة النبوية لابن هشام، غزوة أحد، مقتل أبي عزة ومعاوية بن المغيرة . 

 Dagaalkii Axsaab iyo Dagaalada kaleeto 
Dagaalkii Axsaab wuxuu Zubeyr ku dilay Nowfal bin Cabdilaahi Al-Makhzuumi, ibni Isxaaq wuxuu dhahay: "Madaxa ayuu seefta uga dhuftay labo jeex ayuuna ka kala dhigay".  

Markii muslimiinta ku dhax faafay warar sheegaya Banuu Qureyda oo Nabiga scw axdi kula jureen inay buriyeen axdigii oo gadaal muslimiinta ka weerari rabaan wuxuu dhahay Nabiga scw "Yaa war nooga keeni karo nimanka?" Zubeyr ayaa dhahay "Aniga" mar labaad iyo mar seddexaad ayuu ku celiyay Nabiga scw, Zubeyr ayaana markasta dhahayay "Aniga" wuxuu Zubeyr u soo gutay howshii si dhameystiran Nabiga scw ayuuna la wadaagay. 

Dagaalkii Kheybara waxaa dhanka Yahuuda ka soo baxay Marxab walaalkiis oo Yaasir la oran jiray cid u soo baxda ayuuna dalbaday, Zubeyr ayaana u baxay, waxey dhaday Hooyadiis Safiyya "Rasuulka allow ma wiilkeygaa la dili" wuxuu dhahay Nabiga scw "May. Asigaa wax dilaayo insha Allah" sidii ayaa dhacday zubeyr wuu dilay ninkii markii ay kulmeen, Ka dib Muslimiintii waxay ka hadleen sida ay seeftiisu u af badan tahay; Zubeyr waxa uu ku jawaabay in aanay afaysan balse uu xoog badan u adeegsaday. البداية والنهاية جـ4، باب: سنة سبع من الهجرة غزوة خيبر في أولها ـ على ويكي مصدر. 

Wax yar ka hor Furashada Makka Zubeyr iyo Cali iyo ciidan kale waxaa loo diray inay soo qabtaan naag siday waraaq uu Xaadib bin Biltica ugu digaayay Qureysh, meel la yiraahdo Rowda khaaq oo Makka wax yar u jirta ayee uga daba tageen naagtii waxa ayna ku qasbeen inay u dhiibto waraaqda ilaa ay ka yeeshay صحيح مسلم، كتاب فضائل الصحابة، باب من فضائل أهل بدر رضي الله عنهم وقصة حاطب بن أبي بلتعة، حديث رقم 2494 . 

Markii muslimiintu galayeen Makka Zubeyr wuxuu siday mid ka mid ah seddexdii calan ee Muhaajiriinta wateen, waxa uuna hogaaminaayay garabka bidix ee ciidanka صحيح مسلم، كتاب الجهاد والسير، حديث رقم 1780 .  

Xilligii khulafada Raashidiinta
Markii uu dhintay Nabiga scw oo Abuu Bakar khaliif noqday Zubeyr wuxuu ka mid ahaa asaga Cali, Sacad iyo Dalxa ciidanka muslimiinta ee ka ilaalinaayay Madiina qabiilada Carabta, kadibna wuxuu Zubeyr u baxay la dagaalanka murtadiinta. Dagaalkii Yamaama ayuu ka qeyb galay, markii ciidankii Muslimiinta ay xaalad adag soo food saartay dagaalka wuxuu Zubeyr u jeediyay Muslimiinta khudbad dareen leh, si ay ruuxooda dib ugu soo nooleeyaan, ka dibna ay raaceen Muslimiintii oo dib u riixday ilaa ay ka gacan sareen dagaalka. Zubeyr walaalkiis Saa’ib bin Cawaam ayaa ku shahiiday dagaalka.

 Dagaalkii Yarmuuk 
Sidoo kale Zubayr wuxuu ka mid ahaa Dagaalyahanadii qeybta ka ahaa Dagaalkii Yarmuuk ee dhacay dhamaadka khilaafada Abuu Bakar iyo bilaawga khilaafada Cumar, wuxuu yiri ibni Kasiir «Waxaa ka mid ahaa dadkii xaadiray Dagaalii Yarmuuk Zubeyr bin Cawaam, wuxuuna ahaa saxaabada halkaas joogtay kan ugu fadliga badan, wuxuu ku juray ciidanka fardooleyda iyo halyeeyadood, koox geesiyaal ah ayaa is aruursadeen maalinkaas oo ku dhaheen: Maad weerartantid aan kula weerar qadnee? Wuxuu ku dhahay: idinka ma adkeysan kartiin. Waxey u sheegeen inay awoodi karaan. Zubeyr ayaa qaaday weerar ayagana wey la qaadeen markii safafka ciidanka Ruum la dhex galay ayee cabsadeen, Zubeyr se horey ayuu ugu sii socday ilaa safka dhinaca kale oo uga baxay, wuxuu ku soo laabtay asxaabtiis, mar labaad ayee u yimaadeen wuxuu falay sidii markii hore oo kale. Waxaa Zubeyr maalintaas soo gaartay labo dhaawac oo garbihiis dhexdood ah». Walaalkiis kale Cabdi raxmaan bin Cawaam ayaa ku dhintay dagaalkan.

 Furashada Masar 
Camar bin Caas markii oo u baxay furashada Masar muusan haysan ciidan ku filan, sidaas darteed waxoo u qoray AmiirkaMu’miniinta Cumar bin Khadaab gurmad inuu u soo diro, Cumar wuxuu diray 4 kun oo ciidan oo ay ku juraan Zubeyr, Miqdaad, Cubaada bin Saamit iyo khaarija bin Xudaafa, wuxuuna u qoray «Afar kun ayaa kuu soo diray, kunkii waxaa horkacaya nin u dhigma kun qof»  

Zubeyr iyo ciidankii gurmadka waxey u tageen Camar asiga oo go'doominaya dhufeyska Baabilyoon, Zubeyr markiiba wuxuu qaatay faraskiisa dhufeyka ayuuna ku soo wareegay kadibna ciidamada ayuu ku kala geeyay, go'doonka aad buu u dheeraaday mudo todobo bilood ayuuna qaatay, waxaa lagu dhahay Zubeyr: daacuun ayaa ka jira. Asna wuxuu ku jawaabay; daacuunka ayaaba u joognaa, markii dambe Zubeyr wuxuu dhahay «Nafteyda ayaan ilaahay u hibeeynaa, waxaana rajeynaa inay muslimiinta ku furtaan» jaraanjaro ayuu qaatay waxa uuna saaray dhufeyska dhinaciisa, kadib wuu fuulay wuxuuna ku dhahay hadaa maqashaan takbiir hal mar soo wada yaaca, waxaaba filawaa noqotay in la arkay Zubeyr oo dhufeyska misna takbiirsanaya, dadkii oo dhan xaggiis ayee aadeen, ciidankii Ruum waxey u maleeyeen in muslimiinta gudaha u galeen dhufeyskood markaas ayee baneeyeen fariisamahood, waxeyna hishiis ka dalbeen Camar bin Caas waana la siiyay.

Zubayr wuxuu kala sii qeyb galay Camar dhameystirka furashada Masar, wuxuu qeyb ka ahaa furshada Fayuum, Ceynu Shamsi iyo Bahansaa. Qabsashada Masar ka dib wuxuu Zubeyr u raacay Camar dhanka galbeedka, Tiriboli ayee gaareen oo furteen, waxey ku sii xijiyeen magaalooyin kale oo ka mid yihiin Sirta, iyo Libda ilaa ay gaareen Sharwaas oo buuraha Nufuusa dhacda. 

 Xubnaha shuurada ee lixda 
Cumar bin Khadaab khaliifka labaad ee islaamka waxaa lagu dhaawacay Madiina sanadkii 23H xilli uu dadka tujinaayay salaada, markii geeridiisa soo dhawaatay wuxuu u dardaarmay lix nin oo tobanka Jannada loogu bishaareeyay ka mid ah kuwaas oo kala ahaa: Cusmaan bin Cafaan, Cali bin Abii Daalib, Dalxa bin Cubeydilaahi, Zubeyr bin Cawaam, Cabdi Raxmaan bin Cawf iyo Sacad bin Abii Waqaas.Markii laga dhamaaday duugta Cumar ayee kulmeen lixdooda, Sacad wuxuu siiyay codkiisa Cabdi Raxmaan bin Cawf, Zubeyr wuxuu siiyay codkiisa Cali, halka Dalxa uu siiyay codkiisa Cusmaan bin Cafaan البخاري، كتاب فضائل أصحاب النبي، باب قصة البيعة، والاتفاق على عثمان بن عفان وفيه مقتل عمر بن الخطاب رضي الله عنهما، حديث رقم 3700   , markii dambe Cabdi Raxmaan bin Cawf ayaa is casilay wuxuu ray'i aruurin ka sameeyay dadweynaha muslimiinta dhexdood Cusmaan ayeena doorteen صحيح البخاري، كِتَاب الْأَحْكَامِ، بَاب كَيْفَ يُبَايِعُ الْإِمَامُ النَّاسَ، رقم الحديث: 6694 .

Dhimashadiisa
Zubeyr iyo Dalxa waxey ka mid ahaayeen dadkii aadka u difaaci jiray Cusmaan, markii la dilay waxey go'aansadeen inay u aar-gudaan محض المرام في فضائل الزبير بن العوام، لابن المبرد، تحقيق: أبي المنذر الأزهري، الناشر: لطائف لنشر الكتب والرسائل العلمية، الطبعة الأولى، صـ 87, Cali ayeena ugu yeereen inuu sida ugu dhaqsida badan qisaasta ugu fuliyo gacan ku dhiiglayaashii ka dambeeyay dilka Cusmaan حقيقة الخلاف بين الصحابة في معركتي الجمل وصفين وقضية التحكيم، لعلي محمد الصلابي، موسسة اقرأ للنشر والتوزيع والترجمة، الطبعة الأولى، صـ 28: 31, Cali wuxuu u sheegay inay is dajiyaan ilaa fursadii ku habooneed uu ka helaayo تاريخ الأمم والملوك لابن جرير الطبري، جـ 2، صـ 703  , balse bilooyin ka dib Dalxa iyo Zubeyr waxey u baxeen Makka ayagoo iska dhigaya Cumro awgeed inay u socdaan waxeyna gaareen Rabi aakhir 36H حقيقة الخلاف بين الصحابة في معركتي الجمل وصفين وقضية التحكيم، لعلي محمد الصلابي، موسسة اقرأ للنشر والتوزيع والترجمة، الطبعة الأولى، صـ 51: 55  Caa'isha ayee la kulmeen oo ayadana ku fakar ahayd, seddexdooda oo wada jira waxay dadka ugu yeereen u kicida dhiiga Cusmaan, waxey go'aansadeen inay aadaan Basra kadibna Kuufa si ciidamo badan oo garab u noqda khaliifka la dilay u soo aruuriyaan  

Markii Basra soo gaareen gudoomiyaha Basra Cusmaan bin Xuneyf ayaa u soo diray dad ka wareesta waxa ay u socdaan, waxey ugu jawaabeen inay rabaan kaliya dalbashada dhiiga Cusmaan. Gudoomiyaha qaar la taliyaashiis ka mid ah ayaa kula taliyay inuu ka hor istaago magaalada ilaa Cali uu ka imaanayo, waxaana arinkaas ka dhashay rabshad iyo isku dhac oo ku dhinteen todobaatan qof, markii dambe waxaa Basra la wareegay ciidanka Zubeyr iyo Dalxa, Cusmaan bin Xuneyf ayaana dibada looga saarayتاريخ الأمم والملوك لابن جرير الطبري، جـ 3، صـ 13: 19  .  

Cali wuxuu ahaa tan iyo markii uu maqlay bixida Zubeyr iyo Dalxa inuu qalad u arkaayo, wuxuu kala soo tagay Madiina ciidankiisa asigoo ku raad jooga ilaa Dii-Qaar meel la dhaho uu ka soo gaaray, waxay is dhaafsadeen asiga iyo dhanka Dalxa, Zubeyr iyo Caaisha dad wada xaajood ka shaqeeya oo Qacqaac bin Camar ka mid yahay, ilaa ay wax meel isla dhigeen oo hishiis lagu dhawaaday, habeenkii wuxuu Cali ku dhahay ciidaniisa «Aniga bari waan laabanaa, inigana diyaar garooba, yuuna I raacin bari qof Cusmaan dilkiisa lug ku lahaa»  

Ciidanka Cali maadaama ay ku jureen qaar badan oo Cusmaan dadkii dilay ah waxaa aad ugu adkaatay hishiiska labada dhinac ay gaareen, waxay ku tashadeen habeenimo inay kiciyaan dagaal sidaasna ay iyagu ku badbaadi karaan البداية والنهاية لابن كثير جـ 7، صـ 250، الموسوعة الشاملة  , sidii ayee yeeleen Waxayna labada dhinac geleen jahawareer, sidaas darteedna waxaa ka dhax  bilaawday dagaal toos ah oo aad u daran, Dalxa waxaa ku dhacay leeb iska socda oo u dhintay. 

Zubeyr isaga wuxuu isaga tagay dagaalka,  waxaana u sabab ahaa Cali oo xasuusiyay markii ay kulmeen hadal hadda ka hor uu Nabiga scw ku lahaa Zubeyr «Waxaad la dagaalami doontaa Cali adigoo ka gar daran» Zubeyr markii uu xasuustay dagaalka ayuu isaga tagay wiilkiis Cabdullaahi ayaa ku dhahay «Ma fuleeytinimo ayaa ku heshay» wuxuu ugu jawaabay Zubeyr «Waad og tahay inaa fuleey ahayn ee Cali ayaa i xasuusiyay wax aan horay uga maqlay Nabiga scw waxaana ku dhaartay inaa la dagaalamin» البداية والنهاية، ابن كثير الدمشقي، الجزء السابع، فصل: مسير علي بن أبي طالب من المدينة إلى البصرة بدلا من الشام على ويكي مصدر

Zubeyr dagaalkii markuu isaga baxay wuxuu yimid meel la yiraahdo "Waadi Subaac" geed hoostiis ayuuna jiiftay, Nin la odhan jiray Camr bin Jarmuuz ayaa soo daba galay oo go'aansaday inuu la socdo dhaq-dhaqaaqiisa, markuu helay Zubeyr oo hurda wuxuu is dhahay hadaa dishid Cali agtiisa abaal ayaa uga helee wuuna dilay, laakin Cali markii uu ogaaday wuu ilmeeyay waxa uuna dhahay Nabiga scw ayaa maqlay oo leh «Ugu bishaareey qofka dila ina Safiyya naarta»سير أعلام النبلاء، لشمس الدين الذهبي جـ1، صـ41: 67، ترجمة الزبير بن العوام .

Waxaa la dilay Zubeyr tobanka jumaada Aakhir sanadka 36H. Da'diisa waxaa lixdanka ula jiray lix sano ama todoba sano. Wuxuuna ahaa Alle haka raali noqdee qof raga dhex dhexaadka ah, oo maariin ah, gar yarna leh.

 Dardaarankiisa iyo hantidii uu ka tagay 
Wuxuu Zubeyr ka tagay hanti guryo ay ka mid yihiin guri ku yaalay Masar, guri kala oo Madiina ku yaalay iyo labo guri oo Basra iyo Kuufa ku kala yaalay, waxaase aad u badneed deenta lagu lahaa oo labo Milyan iyo labo boqoloo kun Dirham gaareysay, wuxuuna ahaa Zubeyr inuu uga dardaarmay wiilkiis Cabdullaahi ka hor dagaalka gudista deymaha, waxaana ka mid ahaa ddardaarnkiisa "Wiilkeeyow maanta lama dilaayo qof aan gardarneyn ama laga gardarneyn, anigana waxaa filayaa anigoo gardaran ley dilo, waxaase murug iigu daran deentayda" 

 Fadligiisa 
Waxaa loogu yeeraa Zubeyr "Xawaari" oo laga wado macno ahaan hiiliye. Nabiga scw wuxuu Xadiis ku dhahay «Nabi kasta waxa uu lee yahay Xawaari anigana Xawaarigeeya waa Zubeyr'» 

Abuu Hureyra waxaa laga wariyay inuu yiri; Nabiga scw iyo Abuu Bakar, Cumar, Cusmaan, Cali, Zubeyr iyo Dalxa ayaa wada saarnaa buurta Xira, waxaa dhaqaaqay dhagax Nabiga scw wuxuu dhahay «Xasil. Kuma saarna Nabi maahanee iyo Sadiiq iyo shahiid»''

Qoyskiisa

Xigasho 
Category:Islaam 
Category:Saxaabada