Baraawe

Barawa (Soomaali: بَراوِّ Barāwe ,Maay: Barawy , Sawaaxili : بَرَأَاوٖ Baraawe , Carabi: ﺑﺮﺍﻭة Barāwa , Italian : Brava ) , sidoo kale loo yaqaano Baraawe iyo Baraawe , waa caasimadda Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya. Waxay u shaqeysaa sidii magaalo deked ah oo ku taal Koonfur-galbeed ee gobolka Shabeellada Hoose ee Soomaaliya Wajaheysa Badweynta Hindiya, Barawa waxay u adeegtaa sidii dekedda ugu weyn ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed. 

Taariikh
Asal ahaan
Magaalada Baraawa waxaa aasaasay Aw-Cali oo Tunni ah oo ka tirsan Raxanweyn . Aw-Cali ka hor intii aanu Baraawe aasaasin waxa uu soo kormeeray dhul ballaadhan oo u dhexeeya Goobwayn iyo Baraawe. Aw-Cali waxa uu raadinayay meel ku habboon baahida qoyskiisa. Hal xaqiiqo ah oo Aw-Cali uu u adkaysan waayey waxa ay ahayd neecaw badweynta oo cusub oo uu markiiba weydiiyey wada shaqaynta dadkiisa. Taariikhda afku waxa ay sheegaysaa in ka hor intii aanu Aw-Cali u soo guurin magaalada Baraawe ay dadka Tunnida iyo xoolahooda intooda badan degeen deegaan aan ka fogayn Baraawe iyo nawaaxigeeda. Inta badan taariikhyahanadu waxay caddeeyeen in Aw-Cali laftiisu uu ka soo jeedo qabiil Tunni ah.
Aw-Cali ka dib markii uu gogol-xaar u dhigay hoygiisa cusub, Tunni badan ayaa u soo guuray deegaanka, kuwaas oo badankoodu ka soo haajireen xeebaha berriga iyo badda. Taariikhda afku waxay aqoonsan tahay in kooxdani ay yihiin dadkii ugu horreeyay ee ku noolaa magaalada Baraawe. 
Dhexe
Tunni Sultanate
Tunnida, oo ka kooban shan beelood (Dacfarad, Dakhtira, Goygali, Xajuwaa, iyo Waridi), ayaa ahaa kuwii ugu dambeeyay ee Jiddu soo geliya gudaha gudaha, halkaas oo ay ka dhisteen Suldaan iyaga u gaar ah oo la yiraahdo Tunni Sultanate . Tunni waxay heshiis la gashay Jiddu si Tunni u degto daanta galbeed ee Shabeelka, Jidduduna waxay degtay daanta bari. Labaduba waxay sidoo kale ku heshiiyeen inay iska caabiyaan gelitaanka shisheeye, si loo ogolaado Seddah Saamood oo keliya (saddexda lugood, kuwaas oo kala ah Tunnida, Jidduga, iyo dugaagga). Si kastaba ha ahaatee, waxay aqbaleen soo-galootiga muslimiinta ugu horreeya, Hatimi oo ka yimid Yemen iyo Amawi ka yimid Suuriya , qiyaastii qarnigii 10aad, labadaba arrimo diimeed iyo ganacsi. Barawa oo uu aasaasay nin Tunni ah oo la odhan jiray Aw-Al waxay noqotay caasimad cusub oo loo dhisay Saldanada Tunni. Magaaladu way horumartay oo waxay noqotay mid ka mid ah xarumaha Islaamka ee Geeska , Culimaa’udiinka Barawaani, oo ay soo jiitaan ardayda wax ka barata gobolka oo dhan. Culimadii Muslimiinta ee waagaas, sida Ibn Saciid , waxay Baraawe ka qoreen "Jasiirad Islaami ah oo ku taal xeebaha Soomaaliya." Al-Idriisi ayaa sidoo kale ka sheekeeyay dhismaha Guryaha Muraayadyada ah, waxaana uu xusay in Baraawe ay ka buuxaan Badeecooyin isugu jira kuwa gudaha iyo dibadda ah. 
Baraawa waxa ay caan ku ahayd farsamayaqaankeeda guriga iyo tolnimada dharka alindi / kioy , iyo kufi baraawaha . Kabo kabo, hub iyo maacuunta ay weheliyaan waxyaabo badan ayaa weli magaalada ku jira. Dhagaxaanta geesaha dhoobada ah ayaa ku badan Buur Heybe . Xardho u gaar ah iyo alaabta sida mihmil (Quraanka nasashada)) iyo Atir ama sariirta arooska. Biraha qaaliga ah ayaa lagu shubay dahab iyo buundooyin bir ah oo isku xidhi doona guryo dabaqyo ah oo sare ah. Haweenka iyo dadka da'da ah uma baahna inay galaan waddooyinka dadku ku badan yahay si ay magaalada uga gudbaan. Coral waa la ururiyay ka dibna waa la shiday si loogu daro qayb lime ah
Ajuran Sultanate
Baraawe iyo nawaaxigeeda waxay hoos tageen Boqortooyadii Ajuuraan ee ka talin jirtay inta badan koonfurta Soomaaliya iyo bariga Itoobiya . Dhulkaas wuxuu ku fidsanaa min Xaafuun oo waqooyi ah, ilaa Qelafo oo galbeed ka xigta, ilaa Kismaayo oo dhanka koonfureed ah. 
Barawa waxa ay ku jirtay wakhtigi Ajuuraan wakhtigeedii dahabiga ahaa .  Sida laga soo xigtay Ibn Saciid qarnigii saddex iyo tobnaad wuxuu ku tilmaamay Baraawe inay tahay mid ka mid ah saddexda magaalo ee ugu muhiimsan xeebaha Bariga Afrika oo ay la socdaan Muqdisho iyo Marka oo dhamaantood u adeegaya sidii xarumaha ganacsiga iyo Islaamka ee Badweynta Hindiya .  Sannadkii 1430-kii, Barawa waxay ka mid ahayd 18-ka dekedood ee galbeedka ah ee magaca lagu xusay wareegto boqortooyo ah oo uu soo saaray Xuande Emperor , waxaa loo magacaabay Pu-la-wa, (不喇哇). Laga soo bilaabo waayo-aragnimadiisii ​​intii lagu jiray safarradii qaaliga ahaa ee Ming horaantii qarnigii 15aad, badmareenkii Shiinaha Fei Xin wuxuu ku tilmaamay dadka Barawa inay yihiin kuwo saafi ah oo daacad ah. 
Sannadkii 1506-dii, dagaalkii Baraawa waxa uu bilaabmay ka dib markii Boqortooyadii Boortaqiisku ay go’aansatey in ay duulaan ku qaado oo ay qabsato magaalada dekedda leh ee Soomaalida. Taliyaha ciidanka Boortaqiisku wuxuu ahaa Tristão da Cunha : wuxuu damcay inuu qabsado dhulka Ajuran, halkaas oo lagu dagaalamay dagaalkii Barawa. Muddo dheer oo is-qabqabsi ah ka dib, askartii Burtuqiisku waxay gubeen magaalada oo ay bililiqeysteen. Si kastaba ha ahaatee, iska caabin adag oo ay sameeyeen dadka deegaanka iyo askarta ayaa keentay in Burtuqiisku ku guuldareysto in ay si joogto ah u qabsadaan magaalada. Qaxootigii u qaxay gudaha ayaa aakhirkii dib u soo laabtay oo dib u dhisay Barawa, Tristão da Cunha ayaa ku dhaawacmay dagaalkan. Dagaalka ka dib, magaalada Baraawe ayaa si degdeg ah uga soo kabsatay weerarka.
Muddada Casriga ah ee Hore
Xilligii hore ee casriga ahaa, Barawa waxa xukumayay Saldanadii Geledi . Waxaa loo tixgeliyey dekedda ugu weyn ee boqortooyada. Magaaladu waxay ahayd qiyaastii 4/5-aad ee Soomaaliga iyo 1/5-aad Baravanese iyadoo inta badan dadka Soomaaliyeed ay ahaayeen Tunni .
Geledi Suldan Axmed Yuusuf walaalkii Abobokur ayaa cashuurta caadiga ah ka qaadan jiray dadka reer magaalka ah isaga oo ka wakiil ah Suldaan taas waxa lagu xusay 1876 kii xisaabtii baarlamaanka Ingiriiska.
Qabiilka Soomaaliyeed ee Ruuxwaina . Caaqilkan iyo qabiilada kale ee ka dambeeya Baraawe, Marka iyo Muqdisho waa Axmed Yuusuf, oo deggan Galhed, oo maalin socod ah ama ka yar magaalada dambe. Laba maalmood waxaa ka xiga gudaha Dafert, oo ah magaalo weyn oo uu maamulo Aweka Haji, walaalkiis. Kuwani waa magaalooyinka ugu waaweyn ee Ruhwaina. Marka afar, shan iyo lix saac ay u kala horreeyaan waxaa magaalada Marka ku sugan magaalooyinka Golveen (Golweyn), Buulo Mareerta , iyo Caddoormo, oo uu maamulo Abobokur Yusuf, oo ah walaal kale, inkastoo magac ahaan uu ka amarqaato caaqil magaciisa ugu horreeya ah, uu lacag caddaan ah ku soo rogo akoonkiisa, wuxuuna la xaajoonayaa guddoomiyeyaasha Marka iyo Baraawe. Waxa uu kula nool yahay 2,000 oo askari oo u badan addoomo ku sugan Buulo Mareeta; Magaalooyinka Guulveen oo uu inta badan soo booqdo iyo Caddormo oo ay Somalidu degto wax soo saarka, Lo'da iwm. oo ay ganacsi ballaaran kula jiraan magaalada Marka. Suldaan Axmed walaalkii Abobokur Yuusuf ayaa maamulayay dhulalka ka soo horjeeda dekedaha Banaadir ee Baraawe & Marka, wuxuuna sidoo kale abaal-marin ka helay Baraawe. Abobokur Yuusuf waxa uu caado u ahaa in uu ergo u soo diro Baraawe si uu abaal ugu bixiyo, waxaanu ka soo qaadan jiray lacag dhan 2,000 oo dollar sannadkii. 
Ugu dambayntii, 1908dii, Baraawa waxay hoos timid maxmiyad Talyaani ah , ka dibna waxaa lagu daray Italian Somaliland 1910 ka dib markii uu geeriyooday Suldaankii ugu dambeeyay ee Cismaan Axmed . Laakiin Talyaanigu wuxuu la kulmay iska caabin adag qaybo badan oo ka mid ah xeebta Banaadir. Gobollada berriga iyo ganacsiga ganacsatada Soomaaliyeed waxay ahaan lahaayeen kuwo aan caqabad ku ahayn madaxbannaanidooda sannadaha soo socda. 
Sheekh Uways al-Baraawi waxa uu abaabulay Ikhwaan , waxana uu hoggaaminayey kacdoonkii Banaadir, ee lagu jabiyey 1908. Sheekh Uways waxa uu u haajiray Biyoole si uu dib u abaabulo Ikhwaankiisii, laakiin waxa la dilay 1909-kii Mohammed Abdullah Hassan sababo diimeed. Waxaa kaloo la dilay Khaliif Sheekh Faraj oo isaga beddelay 1925. Si kastaba ha ahaatee, amarkii Uwaysiya ee loogu magac daray shahiid Sheekh Uways, ayaa ka curtay guud ahaan Koonfurta Soomaaliya iyo Afrikada Bari, taasoo Jameecada ka aas aastay gobolka webiyada ee koonfurta Soomaaliya iyo gobollada deriska la ah. Kuwani waxay u adeegeen sidii xarumaha samafalka iyo waxbarashada.
Casri ah
Marka laga soo tago Sheekh Uways, Baraawe waxa ay soo saartay culimo aad loo tix-gelinayo oo ay ka mid yihiin Sheekh Uways Al-Baraawi , Sheekh Nuureeyi Axmed Saabir , Sheekh Xaaji Sadiiq , Sheekh Qaasim Al-Baraawi , Sheekh Mucalim Nuuri , Shariif Qulatayn iyo gabar abwaanad ah, Dada Masiti . 
Magaaladu waxay ahayd xaruntii xisbigii xisbiga Digil-Mirifle (HDM) ee la aas aasay 1947kii; waxay markii dambe noqotay Xisbul-xaakimka Mustaqil Al-Somalia oo Doorashadii ugu horreysay ka dhacday Muqdisho, Xisbiya (Xisbiya) waxaana loo doortay Hoggaamiyaha (HDMS) Jeylaani Sheekh Bin Sheekh (Xisbiga Madaxa-bannaan ee Dastuurka Soomaaliya, HDMS). 
Barawa ayaa aad hoos ugu dhacday ka dib markii kaabayaasha gumeysiga ee la cusboonaysiiyay lagu soo kordhiyay Marka iyo Muqdisho . Xornimada ka dib magaaladu waxay ahayd mid si weyn looga indhatiray dawladda Soomaaliya. Ka dib barnaamijyadii dib u dejinta qaxoontiga magaaladu waxa soo gaadhay dhibaato ka dib markii dadka cusubi ay awoodi waayeen inay si dhakhso ah u qaataan dhaqanka magaalada. Dhaxaltooyo ayaa ku luntay dagaaladii sokeeye ee Siyaad Barre iyo maleeshiyadii Moorgan ay magaalada bililiqeysteen. 1997-dii waxaa lagu daray Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya dib u dhis ayaa dhici lahaa balse soo ifbaxa Al-Shabaab ayaa taasi hakisay. 
Sannadkii 2009-kii ayay ahayd markii xoogagga Al-shabaab ay la wareegeen gacan ku haynta degmada Baraawe. Bishii Sebtembar ee sannadkaas, weerar ay ciidammada Maraykanku ku qaadeen aaggaas ayaa lagu dilay Saleh Ali Saleh Nabhan , oo lagu tuhunsanaa in uu ka tirsan yahay Al-Qaacida . 
Bishii Oktoobar 2013, Ciidanka Badda Mareykanka ee Navy SEAL Team Six ayaa weerar aan lagu guuleysan ku qaaday guri xeebta ku yaal oo ku yaalla magaalada Baraawe, halkaas oo ay ku bartilmaameedsadeen Mukhtaar Abuu Zubeyr , hoggaamiyaha Al-Shabaab.  Weerarkii ka dib, al-Shabaab waxay bilaabeen hawlgallo ay magaalada ka wadeen.
Kadib markii uu bilaawday Howlgalka Badweynta Hindiya , Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya oo gacan ka helaya kuwa AMISOM ayaa dib ula wareegay gacan ku heynta degmada Baraawe bishii Oktoobar 2014- kii 
Tirakoobka dadweynaha
Barawa waxaa ku nool dad gaaraya 260,800 oo qof.  Degmada ballaaran ee Baraawe waxaa ku nool dad gaaraya 350,800 oo qof. 
Dadka ugu badan ee magaalada deggan waa qabiilka Tunni , oo ah koox-hoosaad ka tirsan Digil, oo ay degan yihiin tiro yar waa Garre, Sheekhaal, Bravanese . Marka laga soo tago luqadda caadiga ah ee Bravanese (Chimini), oo ah lahjad Sawaaxili ah , Tunni waxay ku hadlaan luqadda Tunni (lahjad Soomaali ah ) inta soo hartayna waxay ku hadlaan luqadda Soomaaliga ee caadiga ah. 

 Dhaqaalaha 
magaalada waxaa dega soomaali badankeeda, waxa dhaqaalaheedu ku tiirsanyhay wax soo saarka bada iyo dekeda oo laga dhoofin jiray dhuxusha inkastoo hada la joojiyay.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya
Buugaag
Sharaxaada Xeebaha Bariga Afrika iyo Malabar: Bilowgii Qarnigii Lix iyo Tobnaad ee Duarte BarbosaLoo daabacay Bulshada Hakluyt

Xigasho
Cagaaran
Tixraac
"Lafta gareen oo heshiis lagu gaaray Dekada Baraawe la galay shirkad laga leeyahay dalka Kuwait - Radio Risaala: Somali News Online"

"Maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya ayaa heshiis ku kacaya 500 milyan oo dollar la saxeexday shirkad Kuwaiti ah oo lagu horumarinayo dekedda

Wadaaddadii Benaadir: Barashada Islaamka, Ganacsiga iyo Aqoonsiga Magaalnimo ee Soomaalida qarnigii sagaal iyo tobnaad

"Wadarta Abtirsiimada Qabiilka Soomaaliyeed ( daabacaad labaad)"

"Ciidamada Mareykanka waxay garaaceen kooxaha xagjirka ah ee ka dambeeya weerarrada E. Afrika"

"Cabsi ayaa soo wajahday magaalada Soomaaliyeed ee ay weerareen ciidamada kumaandooska ee SEAL"

Muqdisho: Ciidamo Soomaali iyo Afrikaan ah oo ka qabsaday Al-shabaab"

"Soomaaliya waxay joojinaysaa ka ganacsiga dhuxusha ee laga mamnuucay dekedda lagala wareegay al-Shabaab"

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

"Refworld | Soomaaliya: Warbixin ku saabsan qabiilka Tuenis ee ka yimid Baraawe oo ay ku jiraan luqadaha lagu hadlo, sifooyinkooda gaarka ah, sifooyin kasta oo lagu aqoonsan karo, iyo qabiilooyinka ka soo jeeda Barawa ay ku hadlaan Chimini"

Category:Soomaaliya
Category:Magaalooyinka Soomaaliya