Khilaafada Islaamka

khilaafada islaamka afka carabiga; الخلافة إلاسلامية, waa Nadaam xukun oo islaamka qabo, kaas oo umada islaamka ay hal dawlad oo shareecada ku dhaqanto hoos timaadoنظام الحكم في الإسلام (الخلافة )، الألوكة الثقافية، نشر في 10 نوفمبر 2014، دخل في 18 يناير 2016. , Hogaamiyaha dawladaas waxaa loogu yeeraa khaliif (kii badalay) maxaa yeealay wuxuu badalay booskii Nabi muxamad scw ee ahaa hogaaminta muslimiinta، dhaqan galinta shareecada iyo faafinta dacwada Islaamka.

 Afarta Khulafo Raashidiinta 
Khulafo Raashidiin  (; (sidoo kale loo yaaqaano: Rashidiinta, Afarta Khulafo) waa afartii asxaabi ee ku xigtey Nebi Muxamed (n.n.k.h) maamulka iyo hogaanka dawladii Islaamka, kuwaasi oo kala ah:

 Abu Bakr Sadiiq - ﺃﺑﻮ ﺑﻜﺮ ﺍﻟﺼﺪﻳﻖ
 Cumar (Cumar bin Khataab) - ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ
 Cusmaan binu Cafaan - ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ iyo
 Cali (Cali binu abi Dalib) - ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺃﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ

Ereyga Khaliif (Caliph; ﺍﻟﺨﻼﻓﺔ) waa khaliifyadii hogaaminayay maamulka diinta Islaamka.

Khulafo al-Rashiidiintu waa afarta asxaabi ee hogaanka iyo talada maamulka Dawladda Islaamka la waday Nebi Muxamed SCW  intii uu noolaa isla markaana gacanta ku dhigay ayagoo iskaga dambeeyay hogaaminta dowladii Islaamka. Wakhtigii Khulafo al Raashidiinta Dawladda Islaamku aad ayay u balaadhatay waxayna gaadhay meelo badan oo ka mid ah Bariga Dhexe, galbeedka qaarada Yurub, waqooyiga Afrika, bariga fog iyo wadano aad u badan oo kale. 

Wakhtigani maamulka Dawladda Islaamka ee Afarta Khulafo wuxuu bilaabmey 8dii Juune sanadkii 632 C.D; wuxuuna dhamaadaa 28 Luuliyo sanadkii 661 C.D taasi oo ku beegan goortii la dilay Cali binu Abi Dalib ee xilka iyo hogaanka Dawladda Islaamka uu la wareegay Mucaawiya binu Abi Sufyaan. 
Intii Afarta Khulafo talada Dawladda Islaamka hayeen waxay qabsadeen dhu aad u baaxad weynt taasi oo lagu qiyaaso 9,000,000 km² (sagaal milyan mitir laba-laaban)
(3,474,919 sq mi). 
Tirada dadka ku hoos jirey maamulka iyo hogaanka Khulafo al-Raashidiinta waxaa lagu sheegaa 40,300,000 (qiyaas dhan 40 milyan oo qof).

 Abu Bakar Sadiiq 

Abu Bakr Abu Bakr Sadiiq (ingiriis: Abu Bakr; carabi: أبو بكر الصديق; magaca dhamaystiran Cabdullah ibn Abi Quhafa "عبد الله بن أبي قحافة") dhashay Oktoobar 573 C.D magaalada Makka ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 23 Ogosto 634 C.D, waa saaxiibka koowaad ee [[Nebi Muxamed] SCW], hogaamiyihii labaad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka CS."Abu Bakr Sadiiq""ingiriis: Abu Bakr; carabi: أبو بكر الصديق; magaca dhamaystiran Cabdullah ibn Abi Quhafa "عبد الله بن أبي قحافة"", from islam4theworld 

Abu Bakr wuxuu ahaa hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka intii uu Nebigu SCW noolaa iyo markii uu geeriyoodayba."hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka" Sidoo kale wuxuu ahaa sodoga iyo saaxiibka koowaad ee [[Nebi Muxamed] SCW] (n.n.k.h). Abu Bakr"sodoga iyo saaxiibka koowaad ee [[Nebi Muxamed] SCW]" waxa uu hogaanka iyo talada Khulafada Rashiidiinta hayay ka soo biloow 632–634 C.D markaasi oo uu noqday hogaamihii kowaad Muslimiinta iyo khaliifyada ka dib markii Nebi Maxamed geeriyooday., from Encyclopædia Britannica 

Abu Bakr waxaa loo yaqaaney Al-Siddiq (run sheege)Juan Eduardo Campo, "Encyclopedia of Islam", Infobase Publishing, 2009  sababtoo ah wuxuu ahaa ninkii ugu horeeyay ee rumeeya Nebiga iyo qofkii labaad ee ugu hor rumeeyay diinta Islaamka, waxa ka horeeyay xaaskii Nebiga waa Khaddiijo

 Xidhiidhka Nebiga & Abuu Bakr 
Marka laga yimaado saaxiibnimada nebiga, Abu Bakr wuxuu ahaa sodoga Nebi Muxamed. Sanadkii 623 C.D ayaa Abu Bakr al-Sadiiq gabadhiisa Caisha u aroosiyay nebiga (wakhtigaasi oo Caisha ay jirtey 9 sano); midani waxay sii adkeeysay xidhiidhka iyo isku-xidhnaanta labadooda.Shahid Ashraf, "Encyclopaedia of Holy Prophet and Companions", Anmol Publications PVT. LTD., 2004, ISBN 81-261-1940-3  
Intii nebigu noolaa, Abu Bakr sadiiq wuxuu ahaa saaxiibka iyo la-taliyaha kowaad ee Nebi Muxamed asagoo kala qeyb galay arimo aad u badan. 

 Hogaanka Abu Bakr 

Goortii nebigu SCW u hijroonayay magaalada Madina Abu Bakr wuxuu ahaa qofka kali ah ee rasuulka SCW la galay safarkaasi. Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed SCW qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada,"Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada" qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk."qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk"
Dagaaladani wuxuu Abu Bakr ku kharash gareeyay in badan oo dhaqaalihiisa ka mid ah. 

Si kastaba ha ahaatee, goortii [[Nebi Muxamed] SCW ] geeriyooday waxaa khulafo Raashidiintu si waafaqsan dardaarankii nebiga isla garteen in Abu Bakr lagu wareejiyo hogaanka iyo talada maamulka dowladii Islaamka. Wakhtigani waxaa dhacday khilaaf aad u wayn oo dad badan ayaa diinta Islaamka dib uga noqdey maadaama nebigii SCW waxyigu ku soo dagayay geeriyooday. 
Abu Bakr sadiiq wuxuu hogaanka Dawladda Islaamka hayay labo sano iyo xoogaa (27 bilood) taasi oo uu isku duba ridey maamulka Dawladdaasi."Abu Bakr sadiiq wuxuu hogaanka Dawladda Islaamka hayay labo sano iyo xoogaa (27 bilood) taasi oo uu isku duba ridey maamulka Dawladdaasi"

 Cumar bin Khadaab 

Cumar Amiir al-Mu'miniin (ingiriis: 'Umar; carabi: ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ; magaca dhamaystiran Cumar ibn Al-Khattab "ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ") dhashay 579 C.D magaalada Makka ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 03 Nofember 644 C.D (26 Dulhijjah 23 Hijri), wuxuu ahaa saaxiibka labaad ee Nebi Muxamed, hogaamiyihii sadexaad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka."Cumar bin Khatab""ingiriis: 'Umar; carabi: ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ; magaca dhamaystiran Cumar ibn Al-Khattab "ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ"", from islam4theworld 

 Xidhiidhka Cumar & Nebiga 

Cumar bin Khattab wuxuu ahaa hogaamiyihii ugu awooda badnaa khulafo al-Raashidiinta kaasi oo meel sare kaga jirey maamulka Dawladda Islaamka intii uu Nebigu noolaa iyo markii uu geeriyoodayba."hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka" 
 Hogaamintii Cumar 

23 Ogosto 634 ka dib markuu dhintey Abu Bakr ayuu hogaanka iyo talada kala wareegay hogaamiyehii kowaad ee Khulafada Rashiidiinta waa Abu Bakr oo talada hayay ka soo biloow 632–634 C.D., from Encyclopædia Britannica 

Intii nebigu noolaa, Cumar bin Khattab wuxuu ahaa saaxiibka iyo la-taliyaha labaad ee Nebi Muxamed asagoo kala qeyb galay arimo aad u badan. Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada,"Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada" qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk."qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk"
Dagaaladani wuxuu Abu Bakr ku kharash gareeyay in badan oo dhaqaalihiisa ka mid ah. 

Si kastaba ha ahaatee, goortii Nebi Muxamed geeriyooday waxaa khulafo Raashidiintu si waafaqsan dardaarankii nebiga isla garteen in Abu Bakr lagu wareejiyo hogaanka iyo talada maamulka dowladii Islaamka.

 Cusmaan Bin Caffan Cusmaan Cusmaan binu Caffan (ingiriis: ʻUthmān ibn ʻAffān; carabi: ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ; magaca dhamaystiran Cusmaan ibn Caffan "ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ") dhashay 577 C.D magaalada Daa'if ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 20 June 656 C.D (18kii Dulhijjah
35 Hijrada ka dib), wuxuu ahaa saaxiibka sadexaad ee Nebi Muxamed, hogaamiyihii afaraad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka."Cusmaan bin Caffan""ingiriis: ʻUthmān ibn ʻAffān; carabi: ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ; magaca dhamaystiran Cusmaan ibn Caffan "ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ"", from islam4theworld 
 Dhalashaddii & Islaamidii Cusmaan 
Cusmaan binu Caffan wuxuu ka dhashay qabiilka Ummayad ee reer Makka kuwaasi oo ahaa reer awood badan oo ka tirsan beel-weynta Quraysh. 
Cusmaan wuxuu ahaa hogaamiye ka mid ah khulafo al-Raashidiinta kaasi oo talada iyo hogaanka maamulka Dawladda Islaamka la wareegay asagoo ah 65 jir, ka dib markii uu Cumar bin Khattab dhintey."hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka" 

 Hogaamintii Cusmaan 

Wakhtigii uu hogaanka maamulka Dawladda Islaamka hayay Cusmaan wuxuu gaadhsiiyay heer aad u sareeysa isla markaana uu qabsaday dhul aad u badan ooy ka mid yihiin boqortooyadii Beershiya (dhulka maanta loo yaqaano Iiraan), meelo ka mid ah Khorasan (deegaanada maanta lagu magacaabo wadanka Afghanistan) iyo meelo badan oo ka mid ah bariga Yurub., from Encyclopædia Britannica 

Intii nebigu noolaa, Cusmaan bin Caffan wuxuu ahaa saaxiibka iyo la-taliyaha sadexaad ee Nebi Muxamed asagoo kala qeyb galay arimo aad u badan. Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada,"Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada" qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk."qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk"
Dagaaladani wuxuu Abu Bakr ku kharash gareeyay in badan oo dhaqaalihiisa ka mid ah.

 Cali Bin Abi Dalib 

Cali Cali binu Abi Dalib (ingiriis: Alī ibn Abī Tālib; carabi: ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺃﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ; magaca dhamaystiran Cali ibn Abi Daalib "ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺃﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ") dhashay 13kii Rajab 22 H.K Sebtembar 20, 601 Kacbada, Makka ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 21kii Ramadaān 40 H.K ≈ Janaayo 27, 661 C.D Masjid Kufa, Kufa, Ciraaq, wuxuu ahaa ina adeerka iyo wiilka sodoga u yahay Nebi Muxamed, hogaamiyihii shanaad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka."Cali bin Dalib""ingiriis: "Alī ibn Abī Tālib; carabi: ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺃﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ; magaca dhamaystiran Cali ibn Abi Daalib "ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺃﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ"", from islam4theworld 

Cali binu abi Daalib wuxuu ka wiilkii ugu da'da yaraa ee aqbala diinta Islaamka kaasi oo dadka raacsan Sunnigu u yaqaanaan Khaliifkii Afaraad ee Khulafo al-Raashidiinta; sidoo kale dadka raacsan Shiicada waxay u aqoonsan yihiin Imaamkii kowaad iyo kan xaqa u leh ee ku xiga Nebi Muxamed. 
Cali wuxuu ahaa hogaamiye ka mid ah khulafo al-Raashidiinta kaasi oo talada iyo hogaanka maamulka Dawladda Islaamka la wareegay nin yar, ka dib markii uu Cusmaan bin Caffan dhintey."hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka", from Encyclopædia Britannica

 Khilafaadii Umawiyiinta Khulafadii Umawiyiinta (ingiriis: Umayyad Caliphate; carabi: ﺍﻟﺨﻼﻓﺔ ﺍﻷﻣﻮﻳﺔ ama ﺍﻷﻣﻮﻳﻮﻥ) waa waa dowladii Islaamka ee maamulka kala wareegtay Afarta Khulafo taasi oo uu aasaasay Khaliifka 5aad ee ku xigay Khulafo Raashidiinta. Boqortooyada Dawladdani waxaa sameeyay asxaabiga weyn ee Mucaawiya wakhti ka dambeeysay dhimashaddii Nebi Muxamed (c.s.w)."(ingiriis: Umayyad Caliphate; carabi: ﺍﻟﺨﻼﻓﺔ ﺍﻷﻣﻮﻳﺔ ama ﺍﻷﻣﻮﻳﻮﻥ)" Boqortooyada waxaa aasaasey Mucawiya (af-carabi: ﺍﻷﻣﻮﻳﻮﻥ, ama ʾUmawiyyūn, sidoo kale ﺑﻨﻮ ﺃﻣﻴﺔ, Banū ʾUmayya) taasi oo saldhig u ahayd magaalada barakeysan ee Makka."labaad ee maamuladii afarta khulafo Islaamka ee la sameeyay dhimashaddii Nebi Muxamed (c.s.w)" 
Ka dib maamulkii Cusmaan binu Cafaan (644–656), waxaa hogaanka dowladii Islaamka la wareegay Mucawiya binu Sufyaan oo si xoog ah ku qabsaday maamulka isla markaana ka dhigay hogaanka Islaamiyiinta mid dhaxaltooyo ah. Mucawiya wuxuu wakhti dheer masuul ka ahaa gobolada dalka Suuriya, markuu la wareegay maamulka dowladii Islaamkana wuxuu magaalo madax ka dhigtey caasimada Dimishiq."Mucawiya wuxuu wakhti dheer masuul ka ahaa gobolada dalka Suuriya" 

Si kastaba ha ahaatee, wakhtigii Umawiyiintu haysay hogaanka boqortooyadii Islaamka waxay gaadhsiiyeen dhul aad u balaadhan ayagoo qabsadey waqooyiga Afrika, dhamaan deegaanada Bariga dhexe, meelo ka mid ah Aasiyada kore ilaa meelo badan oo koonfurta Yurub ah sida wadanada Isbayn, Giriig iyo gasiiradaha u dhow."Aasiyada kore ilaa meelo badan oo koonfurta Yurub ah sida wadanada Isbayn, Giriig" Markey Dawladda Umawiyiintu mareysay meeshii ugu sareeysay waxay heeysatay dhul aad u balaadhan oo dhan 5.79 mayl labalaaban (15,000,000 km2), taasi oo ah boqortooyadii ugu balaadhneyd ee dunidu aragto iyo mida shanaad ee ugu weyn waligeed. 

 Mucaawiye bin abii sufyaan 



Wakhtigii uu noolaa Nebi Muxamed (n.n.k.h) Mucaawiya wuxuu xoghayeSahih Muslim, The book of (Virtues of the companions), narration no. [6409]:168-(2501) numbered by mohammad fo'ad abdul-baqi u ahaa nebiga, taas oo xataa markuu dhintey uu jagadaasi u sii hayay khulafadii la wareegtay hogaanka dowladii Islaamka sida Abu Bakar iyo Cumar (Cumar bin Khataab).AD 2036 Is the End: The Truth about the Second Coming of Christ and the meaning of life, p. 77. By Christian Jacobsen  Intaas waxaa dheer, Mucaawiya wuxuu ka qayb galay dagaalo badan iyo qaswado xoog leh, waxaana tusaale fiican inoo ah dagaalkii lagu furtey Suuriya ee lagaga guuleystay boqortooyadii Baaysantiin, deegaankaasi oo markii dambe lagu wareejiyay hogaanka Mucaawiya.A Chronology Of Islamic History 570-1000 CE, By H.U. Rahman 1999 Page 48 and Page 52-53
Waxa DiYaariyey Suldaan sudaysi cumar

 Khulaafadii Cabaasiyiinta 

Khulafadii Cusmaaniyiinta

 Qoraalo La Mid Ah 

 Khulafo Raashidiin
 Cumar bin Khadaab
 Abu Bakr al-Sadiiq
 Cusmaan binu Cafaan
 Cali bin Abi-Dalib 
 Umawiyiin
 Mucawiye
 Khulafadii Umawiyiinta
 Khulafadii Cabaasiyiinta
 Khulafadii Cusmaaniyiinta
 Islaam

 Xigasho 

Category:Dagaaladii Islaamka
Category:Boqortooyada Islaamka
Category:Khulafo Raashidiin
Category:Boqortooyada Islaamka
Category:Khulafo Raashidiin
Category:Islaam
Category:Diin
Category:Aqoon
Category:Islam
Category:Ilbaxnimo
Category:Taariikh
Category:Dad
Category:Noole
Category:Nolol