Saldanadii Ajuuraan

Boqortooyadii ajuuraan waa boqortooyo ka jirtay dhulka soomaalida ka hor gumeestaha, waxaa la'aasaasay qarnigii 10aad ee miilaadiga waxaana asaasay boqor Sheekh Maxamad Alam Baalacad oo loo yaqaano “Ajuuraan”. Midabka calanka Suldanadii Ajuuraan waxay ahayd guduud iyo qeenid. sababihii uu u aasasay boqortooyadaan waxay ahayd, Intuusan aas aasin Boqortooyadaan qarnigii tobanaad ee miilaadiga waxaa jiray maamul ay lahaayeen aabayaashiisa oo aan saas usii xoog badnayn, waxaana kusoo duuulay cadaw, kadib cadawgaasi waxaa la dagaalamay Boqor Maxamed Alam Baalcad, waxaana dhex maray dagaal aad u qaraaran ugu dambayntii waxaa ay guusha raacday Boqor Maxamed Alam Baalcad. Rasul ibn Cali wuxuu ahaa boqorkii ee ugu muhiimsanaa boqorada ay soo mareen Saldanadii Ajuuraan.

Dagaalkaasi kadib maxamad alam baalcad  waxuu bilaabay in uu asaasaaso boqortooyo oo lamagacbaxday  Ajuuraaun  kalimadaan ujuuraaun oo ah kalimad oo carabi ah  micnihiisuna uu yahay “Dad ku shaqaynaya lacag” Dhulkana wxuu ku magacabay awoowihiisa oo loyaqanay Suumaal, Wuxuuna  kadhisay  magaalada xamar guri oo looga arimiyo boqotooyada  gurgaas oo ilaa iyo hada kuyaala magaalada xamar, waxaa uuna magaalada Xamar gudaheedii uu ku wareejiyay darbi, waxaa uuna u sameeyay  albaab laga galo iyo mid laga baxo, albaabahaasina waxaa ku qornaa magaciisii. Boqor Shekh maxamad alam baalcad  sidoo kale wuxuu dhisay maxakamado maxkamadahaasi wxaajoogay qaadiyaal , Sidokale wuxuu dhisay boolis oo jooga wadooyinka waa waayn ee soomaaliya. 
Wuxuu ka loo dhisay ciidan oo military ah oo leh  horjoogayaal , Wuxuu kalow dhisay ciidamada sirta oo jooga meelwaba, Wuxuu kaloo dhisay ciidamada bada kuwaasoo ilaalinaya bad waynta Hindiya iyo bada Cadan.
Dhulmareenka Ibnu Baduuda Oo Ka Warbixiyay Heerka Uu Gaarsiisanyahay Maamulka Ajuuraan
Dhul mareenka Ibnu Batuuta oo ka waramayay heerka uu gaarsiisanyahay maamulka ciidamada badda ee boqortooyadii Ajuuraan, wuxuu ku qoray buugiisa sidan: “Maraakiibta kolkey Imadaan dekada Muqdisho waxaa u imaanaya naaquuda-yaasha maraakiibta wada askar waydiinaysa halka laga leeyahay markabka, meesha uu ka yimid, waxa uu sido iyo meesha uu u socdo”

Boqor Sheekh Maxamed Alam Baalcad Waxuu kaloo dhisay xafiisyo oo ku yaala meel walba oo laga uruuriyo canshuurta , Waxaana canshuurta laga qaadi jiray:
1-Baraleeyda
2-Xoolalayda
3-Maraakiibta kusoo xirata dekadaha
4-Marakiita mara badwayta hindiya iyo bada cadan
5-Kuwa ka jalaabta badweynta Hindiya iyo bada Cadan.
Faraca Boqor Sheekh Maxamed Alam Baalcad
Boqor Sheekh maxamad alam balcad oo hada loo yaqaano ajuuraan Ayaa wuxuu dhalay todobo wiil, waxaa ayna kala yihiin sidaan:1-Walmage2-Baydaan 3-Badbaydaan4-Saanle5-Saanlemage6-Toore7-DhaqsooreWuxuu kaloo boqor Sheekh Maxamed lahaa adeero oo ladhashay abihiisii waxayna kala yihiin sidan:1-Hintire2-Waranle3-Garuure4-UruureBoqor Sheekh maxamad alam balcad markuu dhintay waxaa dhaxlay wiilkiisii ugu waynaa ee boqor Walmage.
Hormarkii Ay Sameeyeen Boqortooyadii Ajuuraan
Boqortooyada ajuuraan ayaa bilowday in ay homariso magaalooyinka iyo wadooyinka waawayn ee soomaaliya, waxayna ka dhistay magaalooyinka Muqdisho iyo Marka guryo kasamaysan dhagax.

Waxay kaloo qodeen ceelal dhaadheer oo aad ufara badan  loona yaqaano hara digeed waxaana kamid ahaa ceelashaasi: 1-Wardheere2-Walawaal3-Danood4-Faafan5-Xara dheere6-Ceeldheere7-Ximan gareenSidoo kale waxay ceelal ka qodeen dhulalka oomanaha ah iyo shabeelooyinka iyo jubooyinka.Waxay kaloo sameeyeen taalooyiin oo ku yaala magaala kasta ilaa iyo hadana raad kooda ay muuqdaan qaar kqamid ah, taasina waxaa ay mar qaati u tahay hanaan wanaaga boqortooyadii Ajuuraan.
Taalooyiinkaasi qaar kamid ah waxaa ay ahaayeen qubuuro loo dhiso madaxda sar sare sida boqrada, taalooyiinkaasi oo aad u shabaha ahraamta waxaa kamid ah, taalada Gasanuge oo u dhaxeysa magaalooyiinka Eyl iyo Beyla.Talooyiinka noocyadoodii kale ayaa inta badan ku yaala buuraha korkooda, waxaa la aaminsanyahay in loo isticmaali jiray qubuuro meelaha qaarkood, waxaana loo yaqaanaa Xabaalo tiiri ama Taalo tiiraad.
Taalooyiinka nooca kale oo kamid ah oona aadka ugu baahsan meelo kamid ah soomaaliya waxaa  lagu dooran jiray  hogaamiyaasha.Boqortooyadii Ajuuraan waxey kaloo dhiseen buudooyiin badan oo ay saareen wabiyada Juba iyo Shabeelle, waxaa ayna Soomaaliya ka dhigeen meesha aduunka ugu masaajidaha badan gaar ahaan magaalada Muqdisho, waxaana masaajidahaasi ugu caansan:1.	Masjidka Arbaca Rukun .2.	Masjidka Jaamaca, oo ku yaala Xamar weyne.3.	Masjidka Foqradiin .4.	Masjidka Axnaafta , oo ay dumiyeen gumeystihii Taleyaaniga markii ay  wadanka qabsadeen, waxaa ayna ka dul dhiseen baar oo ay u bixiyeen baar Savoy.Sidoo kale Boqortooyadii Ajuuraan waxaa ay laheyd caasimado waxaa ayna kala ahaayeen sidan:
1.	Muqdisho
2.	Marka
3.	Baraawe
4.	Bardhere
5.	Afgooye
6.	Zaylac
7.	Harar
8.	Khalaafo
9.	Bu’aale
10.Bandar qaasim
11.Hobyo

 Rasul ibn Cali 
Rasul Ibn Cali wuxuu ilka boqortooyada haystay xiligii ugu muhiimsana ee duulaanka Burtuqaal ku qaaday Boqortooyada Ajuraan.