Mitauro ye chiTuruki

Mitauro ye chiTuruki  imhuri ye mitauro makumitatu-(ma)shanu (35)Dybo A.V. (2007). "ХРОНОЛОГИЯ ТЮРКСКИХ ЯЗЫКОВ И ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ КОНТАКТЫ РАННИХ ТЮРКОВ" [Chronology of Turkish Languages and Linguistic Contacts of Early Turks] (PDF) (in Russian). p. 766. Archived from the original (PDF) on 11 March 2005. Retrieved 1 April 2020. yaka gwarwa, inotaurwa ne Vaturuki we Yurezhiya kubva ku Mabvazuva eYuropu uye Chamhembe cheYuropu kuPakati peEzhiya, Maodzanyemba eEzhiya (Sibheriya), uye Madokero eEzhiya. Mitauro ye chiTuruki yakatanga kunzvimbo dzeMabvadzuva eEzhiya kubva ku Mongoriya ne Maodzanyemba-e-madokero eChayina, kuchiProto-Turuki chinofungidzirwa kuti chaituarwa, kubva kwavaka tandamudzwa kusvika kuPakati pe Ezhiya kusvika kure kuMadokero pamillennium rekutanga. Mitauro iyi inopangurwa zvichienderana ne yendero (continuum) re mutauronyina.Grenoble, L.A. (2003). Language Policy in the Soviet Union. Springer. p. 10.

 Mamemba 
Tafura inoteera yakagadzirwa zvichienderana ne scheme ye hupango hwakapuwa na Lars Johanson
Proto-TurkicCommon TurkicSouthwestern Common Turkic (Oghuz) SalarWest Oghuz Old Anatolian Turkish (extinct)
 Ottoman Turkish (extinct)
 Pecheneg (extinct)
 Turkish
 Gagauz
 AzerbaijaniEast Oghuz Chiturukimeni
 Khorasani TurkicSouth Oghuz Qashqai
 Chaharmahali Turkic
 Afshar language
 Sonqori dialect(Arghu) KhalajNorthwestern Common Turkic (Kipchak) Kipchak (extinct)West Kipchak Kumyk
 Karachay-Balkar
 Crimean Tatar
 Urum
 Krymchak
 Karaim
 Cuman (extinct)North Kipchak (Volga–Ural Turkic) Tatar
 Bashkir
 Old Tatar language (extinct)South Kipchak (Aralo-Caspian) Kazakh
 Karakalpak
 NogayEastern Kipchak (Kyrgyz–Kipchak) Kyrgyz
 Fergana Kipchak (Kipchak Uzbek) (extinct)Southeastern Common Turkic (Karluk)West Karluk UzbekEast Karluk Uyghur
 Ili Turki
 Chagatai (extinct)
 Khorezmian (extinct)
 Karakhanid (extinct)Northeastern Common Turkic (Siberian)North Siberian Sakha (Yakut)
 DolganSouth SiberianSayan Turkic Tuvan
 Tofa
 Soyot (extinct, partly revitalized)
 Dukhan
 TuhanAltai and Yenisei Turkic Chulym
 Fuyu Kyrgyz
 Khakas
 Kumandin
 Northern Altai
 Chelkan
 Tuba
 Shor
 Southern Altai
 Telengit
 Teleut Western Yugur (Western Uyghur, Yellow Uyghur)
 Fuyu Kyrgyz
 Aini
 Orkhon Turkic (extinct)
 Old Uyghur (extinct)Oghur Chuvash
 Khazar (extinct)
 Bulgar (extinct)

 Kuenzanisa mashoko 
The following is a brief comparison of cognates among the basic vocabulary across the Turkic language family (about 60 words).

Empty cells do not necessarily imply that a particular language is lacking a word to describe the concept, but rather that the word for the concept in that language may be formed from another stem and is not cognate with the other words in the row or that a loanword is used in its place.

Also, there may be shifts in the meaning from one language to another, and so the "Common meaning" given is only approximate. In some cases, the form given is found only in some dialects of the language, or a loanword is much more common (e.g. in Turkish, the preferred word for "fire" is the Persian-derived ateş, whereas the native od is dead). Forms are given in native Latin orthographies unless otherwise noted.
Mapereterwo anozivikwaChiproto-TurukiChituruki cheKareChiturukiChiazeriChikarakhanidhi ChikashikaiChiturukimaniChitatariChikaraimuChibhashikiraChikazakhiKyrgyzChiuzibbekiChiuighuriChisakhane
ChiyakutiChichuvhashiHukamababa, tate*ata, *kaŋata, apa, qaŋbaba, atababa, ataapa, atabowa/ataataata, atayataata, atayataataotaataağaatte, aśu, aşşeamai, mhai, mai*ana, *ögana, ögana, anneanaana, eneana/nänäeneana, änianaana, inä(y)/asayanaeneonaanaiyeanne, annü, amăşĕmwanakomana*oguloɣuloğuloğuloɣul, ohuloğulogululuvulululuuloʻgʻiloghuluolıvăl, ulmurume*ēr, *érkekererkekər/erkəkerkekkišierkekirėrir, irkäker, erkekerkekerkakererar/arśınmusikana*kï̄ŕqïzkızqızqɨzqïz/qezgyzqızqɨzqıðqyzkızqizqizkııshĕrmunhu*kiĺi, *yạlaŋukkiši, yalaŋuqkişikişikišikişikeşekišikeşekisikişikishikishikihiśınmwenga*gélinkelingelingəlinqalɨŋgälingelinkilenkelinkilenkelinkelinkelinkelinkiyiitkinambhuyakaynanaqaynanaqäynänägaýyn eneqayın anaqäynäqaıyn enekayneneqaynonaqeyinanahuńamaNhengo dze mwirimoyo*yürekyürekyürekürəkjürekiräg/ürägýürekyöräküriak, jürekyöräkjúrekjürökyurakyüreksürexçĕreropa*kiānqankanqanqanqanganqanqanqanqankanqonqanxaanyunmusoro*baĺčbašbaşbaşbašbašbaşbaşbašbaşbasbaşboshbashbaspuś/pośvhudzi, bvudzi*s(i)ač, *kïlsač, qïlsaç, kılsaç, qılsač, qɨltik/qelsaç, gylçäç, qılčač, sač, qɨlsäs, qılshash, qylçaç, kılsoch, qilsach, qilbattax, kılśüś, hulziso*göŕközgözgözközgez/gözgözküzkioź, gozküðkózközkoʻzközxarax, köskuś/kośtsiye*kirpikkirpikkirpikkirpikkirpikkirpigkirpikkerfekkirpikkerpekkirpikkirpikkiprikkirpikkılaman, kirbiihărpăkzhebe; zheve; nzeve*kulkakqulqaqkulakqulaqqulaq, qulqaq, qulxaq, qulɣaqqulaqgulakqolaqqulaxqolaqqulaqkulakquloqqulaqkulgaaxhălhamhuno*burunburunburunburunburunburnburunborınburunmoronmurynmurunburunburunmurun, munnumurunruoko*kolqolkolqolqolqolgolqulkolqulqolkolqoʻlqolхolhulchanza*el-igeligeləleligälelalaqanalakanilikiliialămunwe; chigunwe*erŋek, *biarŋakerŋekparmakbarmaqbarmaqburmaqbarmaqbarmaqbarmaxbarmaqbarmaqbarmakbarmoqbarmaqtarbaqpürne/porńanzwara*dïrŋaktïrŋaqtırnakdırnaqtɨrŋaqdïrnaqdyrnaktırnaqtɨrnaxtırnaqtyrnaqtırmaktirnoqtirnaqtıngıraqçĕrneibvi*dīŕ, *dǖŕtizdizdiztizle-
(to press with one's knees)dizdyzteztɨzteðtizetizetizzatiztobukçĕrśi, çerkuśśitsapfu*baltïrbaltïrbaldırbaldırbaldɨrballïrbaldyrbaltırbaldɨrbaltırbaltyrbaltırboldirbaldirballırpılshoka; tsoka*(h)adakadaqayakayaqaδaqayaqaýakayaqajaxayaqaıaqayakoyoqayaqataquradumbu*kạrïnqarïnkarınqarınqarɨnqarngarynqarınqarɨnqarınqarynkarınqorinqerinxarınhırămMhukahorse*(h)atatatatatatatatatatatatotatatut/otmombe; n'ombe*dabaringek, tabarinek, davar, sığırinək, sığıringek, ingen; tavarseğersygyrsıyırsɨjɨrhıyırsıyrsıyırsigirsiyirınaxĕneimbwa*ït, *köpekïtit, köpekitɨtkepägitetit´etıtitititıtyıtăhove*bālïkbalïqbalıkbalıqbalɨqbalïqbalykbalıqbalɨxbalıqbalyqbalıkbaliqbeliqbalıkpulăinda*bïtbitbitbitbitbitbitbetbitbetbıtbitbitbitbıtpıytă/puťăOther nounsimba*eb, *barkeb, barqev, barkevevävöýöyüy, üvöyúıüyuyöyśurttent*otag, *gereküotaɣ, kereküçadır, otağçadır; otaqotaɣ, kereküčadorçadyr; otagçatırodasatırshatyr; otaýçatırchodir; oʻtoqchadir; otaqotuuçatărchino*yōlyolyolyoljolyolýolyuljolyuljoljolyoʻlyolsuolśulzambuko*köprügköprügköprükörpüköprügköpriküperkiopriuküperkópirköpürökoʻprikkövrükkürpekĕpermuseve*okoqokoxoqox/tirokuqoquqoqokoʻqoqoxuhămoto; muriro*ōtōtod, ateş (Pers.)odotototutotutototoʻtotuotvut/votdota*külkülkülkülkülkil/külkülkölkulkölkúlkülkulkülkülkĕlmvura*sub, *sïbsubsususuvsusuwsusuhıwsýsuusuvsuuuşıv/şungarava, hwato*gḗmikemigemigəmikemigämiköymägemikämäkemekemekemakemekimĕnyanza*kȫlkölgölgölkölgöl/gelkölkülgiol´külkólkölkoʻlkölküölkülĕzuva*güneĺ, *günküngüneş, güngünəş, günkün, qujašgin/güngünqoyaş, könkujašqoyaş, könkúnkünquyosh, kunquyash, künkünhĕvel, kungore*bulïtbulutbulutbuludbulutbulutbulutbolıtbulutbolotbultbulutbulutbulutbılıtpĕlĕtstarnyeredzi*yultuŕyultuzyıldızulduzjulduzulluzýyldyzyoldızjulduzyondoðjuldyzjıldızyulduzyultuzsulusśăltărpasi*topraktopraqtopraktorpaqtopraqtorpaqtopraktufraqtopraq, topraxtupraqtopyraqtopuraktuproqtupraqtoburaxtăprahilltop*tepö, *töpötöpütepetəpətepedepetübätebetübätóbetöbötepatöpetöbötüpĕmuti/rukuni*ïgačïɣačağaçağacjɨɣačağaĵagaçağaçahačağasaǵashjygaçyogʻochyahachmasyıvăśMwari (Tengri)*teŋri, *taŋrïteŋri, burqantanrıtanrıteŋritarï/Allah/XodataňrytäñreTieńritäñretáńiriteñirtangritengritangaratură/torădenga*teŋri, *kȫkkök, teŋrigökgöykökgey/göygökkükkökkükkókkökkoʻkkökküöxkăvak/koakAdjectivesrefu*uŕïnuzunuzunuzunuzunuzunuzynozınuzunoðonuzynuzunuzunuzunuhunvărămitsva*yaŋï, *yeŋiyaŋïyeniyenijaŋɨyeŋiýaňyyañajɨŋgɨyañıjańajañıyangiyengisañaśĕnĕmafuta*semiŕsemizsemiz, şişmansəmizsemizsemizsimezsemizhimeðsemizsemizsemizsemizemissamărzara*dōlïtoludoludolutoludoludolytulıtolɨtulıtolytolotoʻlatoluqtolorutullichena*āk, *ürüŋāq, ürüŋak, beyaz (Ar.)ağaqaqakaqaqaqaqakoqaqşurătema*karaqarakara, siyah (Pers.)qaraqaraqärägaraqaraqaraqaraqarakaraqoraqaraxarahura, horatsvuku*kïŕïlqïzïlkızıl, kırmızı (Ar.)qızılqɨzɨlqïzïlgyzylqızılqɨzɨlqıðılqyzylkızılqizilqizilkıhılhĕrlĕManumerimotsi; poshi*bīrbirbirbirbirbirbirberbir, bɨrberbirbirbirbirbiirpĕrrembiri; piri*ékiekiikiikiẹkiikkiikiikeekyikeekiekiikkiikkiikkiikkĕtatu; nhatu*üčüčüçüçüčuǰ, u̇čüçöčüćösüšüčuch/u̇čüch/üçüsviśśĕ, viśĕ, viśina*dȫrttörtdörtdördtörtderd/dörddörtdürtdörtdürttórttörttoʻrttörttüörttăvattăshanu*bēĺ(k)béšbeşbeşbéšbäşbeşbešbišbesbeşbesh/beşbesh/beşbiespillĕktanhatu, nanatu*altïaltïaltıaltıaltïaltïalty (altï)altïaltïaltïaltïaltïolti (ålti)altäaltault, ultă, ulttănomwe*yétiyetiyediyeddijetiyeddiýedicidejediyetežetijetiyettiyettisetteśiççesere*sekiŕsäkizsekizsəkkizsek(k)iz, sik(k)izsӓkkizsekizsigezsekizhigeðsegizsegizsäkkizsäkkizaɣïssakkăr, sakărpfumbamwe; pfemba*tokuŕtoquzdokuzdoqquztoquzdoġġuzdokuztugïztoɣuztuɣïðtoɣïztoguzto’qqiztoqquztoɣustăxxăr, tăxărgumi*ōnononononononunonunononoʻnonuonvunnă, vună, vunmakumiiri*yẹgirmiyigirmi/yégirmiyirmiiyirmiyigirmi, yigirmeigirmi, iyirmiyigrimiyegermeyigirmiyegermežïyïrmaǰïyïrmayigirmäyigirmäsüürbeśirĕmmakumitatu*otuŕotuzotuzotuzotuzottizotuz (otuð)otuzotuzutïðotïzotuzo’ttizottuzotutvătărmakumiina*kïrkqïrqkırkqırxqïrqġèrḫ (ɢərx)kyrk (kïrk)qırq (qïrq)kïrxqïrqqïrïqkïrkqirqqirqtüört uonxĕrĕxmakumishanu*elligäligelliǝlli (älli)el(l)igälli, ẹllielliillemakumitanhatu*altmïĺaltmïšaltmışaltmış (altmïš)altmïšaltmïšaltmyş (altmïš)altmïšaltïmïšaltïmïšalpïsaltïmïšoltmish (åltmiš)altmišalta uonultmălmakuminomwe*yẹtmiĺyētmiš/syetmişyetmişyetmišyetmišýetmiş (yetmiš)ǰitmešyetmiš/syetmešžetpisǰetimišyetmišyätmišsette uonśitmĕlmakumisere*sekiŕ ōnsäkiz onseksensǝksǝn (säksän)seksünsӓɣsensegsenseksenseksen, seksanhikhenseksenseksensakson (säksån)säksänaɣïs uonsakăr vun(ă)makumipfemba*dokuŕ ōntoquz ondoksandoxsantoqsantogsantuksantoksan, toxsantukhantoqsantoksonto'qson (tȯksån)toqsantoɣus uontăxăr vun(ă), tăxăr vunnăzana*yǖŕyüzyüzyüzjüziz/yüzýüzyözjiz, juz, jüzyöðjúzjüzyuzyüzsüüsśĕrchuru; chiuru*bïŋbïŋbinminmiŋ, menminmüň (müŋ)meŋmin, binmeŋmïŋmïŋming (miŋ)miŋtïhïïnčapinCommon meaningChiproto-TurukiOld TurkicTurkishAzerbaijaniKarakhanidQashqaiTurkmenTatarKaraimBashkirKazakhKyrgyzUzbekUyghurSakha/YakutChuvash
Azerbaijani "ǝ" and "ä": IPA /æ/

Turkish and Azerbaijani "ı", Karakhanid "ɨ", Turkmen "y", and Sakha "ï": IPA /ɯ/

Turkmen "ň", Karakhanid "ŋ": IPA /ŋ/

Turkish and Azerbaijani "y",Turkmen "ý" and "j" in other languages: IPA /j/

All "ş" and "š" letters: IPA /ʃ/

All "ç" and "č" letters: IPA /ʧ/

Kazakh "ž": IPA /ʒ/

Kyrgyz "ǰ": IPA /ʤ/

 Mumwe mitauro inogona kuva nehukama 

 Chikoriya

 Mabviro eruzivo 
Turuki
Turuki
Turuki