Taras Ševtšenko

Taras Hryhorovytš Ševtšenko (, ) lâi ukrainalâš tivtâsteijee já taaiđâmáálár sehe 1800-lovo ukrainalii aalmuglii lihâstâs vaigutteijee. Suu tiivtah kieđâvušeh iänááš historjálijd tábáhtusâid kaasaaksoođij ääigi sehe olmooškode epiluholijd kolgâmušâid.

Eellim
Taras Ševtšenko šoodâi njuhčâmáánu 9. peeivi 1814 Moryntsist, Kiova kuvernementist, Ruošâ kiäisárkoddeest. Sun jaamij Pietarist njuhčâmáánu 10. peeivi 1861. Ševtšenko lâi kyevtkielâlâš. Sun sáárnui sehe ukrainakielâ já ruošâkielâ. 

Ševtšenko lâi eennâmuárji, já sust šoodâi uárbis 12-ihásâžžân. Eennâmuárjin Ševtšenko varrij omâsteijes P. Engelhardtáin vistig Vilnan já ive 1831 Pietarin. Pietarist Engelhardt huámášij, et Ševtšenko maatij mááláđ hirmâd pyereest, já tondiet ive 1828 Ševtšenko algâttij máálámpargoid oppâalgen. Ševtšenko máálái ovdâmerkkân Pietari Kesimuorâstuv enâduvâid. Pietarist sun uápásmui meiddei páiháláid ukrainaláid taidâráid. Ševtšenkon uđđâ skipáreh ruuđâid já luovâsmittii suu uárjivuođâst. Ševtšenkost šoodâi rijjâ almai vyesimáánu 5. peeivi 1838.

Karrieer
Rijjâ almajin Ševtšenko luuvâi Pietari taaiđâakatemiast, kost suu máttáátteijee tooimâi Karl Brjullov. Ive 1840 almostui Ševtšenko vuossâmuš tihtâantologia Kobzar. Ive 1841 almostui uđđâsist eeppisâš tihtâ Haidamaky já ive 1844 ballad Hamaliia. Iivij 1843, 1845 já 1846 Ševtšenko eelij huolhij kulen Ukrainast, kost sun uápásmui ovâmerkkân Panteleimon Kulišân, Myhailo Maksymovytšân já Varvara Repninan. Ševtšenko valmâštui Pietari taaiđâakatemiast ive 1845. Ive 1846 Ševtšenko finnij pargosaje Kiova ollâopâttuvâst sárgummáttáátteijen.

Tiivtah
Ševtšenko čaalij ohtsis 237 tihtâd, main ohtâ lii jurgâlum anarâškielân. Jukka Mettovaara lii jurgâlâm Testament (Zapovit) -nommâsii tiivtâ. Tom puáhtá luuhâđ Anarâš-loostâ numerist 2022-2.

Fáádást eres soojijn

Käldeeh

Luokka:Ive 1814 šoddâmeh
Luokka:Ive 1861 jämimeh
Luokka:Ukrainaliih taaiđâmáálájeijeeh
Luokka:Ukrainaliih tivtâsteijeeh