2025

2025 (MMXXV) lii normaalihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij já nuuvâi koskoho. Tot lâi 2020-lovo kuuđâd ihe.

 Tábáhtusah 
 Uđđâivemáánu 
 uđđâivemáánu 1. peeivi – Pertunmaa lohtui Mäntyharjun.
 uđđâivemáánu 1. peeivi – Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto šoodâi lavâlâžžân Liechtensteinist.
 uđđâivemáánu 4. peeivi – Nuorttâriijkâ littokansler Karl Nehammer almottij, ete sun iärrán virgestis já luápá Nuorttâriijkâ aalmugpiäláduv saavâjođetteijeevuođâst. 
 uđđâivemáánu 6. peeivi – Kanada uáiviminister Justin Trudeau almottij, ete sun iärrán virgestis.
 uđđâivemáánu 7. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Tiibetist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi suullân 7 Richter ciäkkáduv mield. Eennâmtuárgástâsâst jammii paijeel 90 olmožid.
 uđđâivemáánu 9. peeivi – Ive 2002 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 39. president Jimmy Carter staatâliih hävdidmeh uárnejuvvojii Washington D.C.:st.
 uđđâivemáánu 12. peeivi – Kroatia presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko kihheen ij finnim juovlâmáánust 2024 uárnejum vuossâmuu jienâstmist paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist tallaš Zoran Milanović finnij 74,68 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.
 uđđâivemáánu 20. peeivi – Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin väljejum Ovtâstum staatâi 47. president já 50. väripresident algâttáin virgeest.
 uđđâivemáánu 23.–26. peeivi – Skammâkoveh-elleekovefestivaal uárnejui Anarist. Suomâ staatâ ruttâšiäštutooimâi keežild káidusfestivaal ij uárnejum.
 uđđâivemáánu 25. peeivi – Kreika presidentvaaljâi vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.
 uđđâivemáánu 31. peeivi – Kreika presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.

 Kuovâmáánu 
 kuovâmáánu 3. peeivi – Pirkko Saisio vuoitij Vartio-palhâšume kirjestis Suliko.
 kuovâmáánu 5. peeivi – Pirkko Saisio vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis Suliko.
 kuovâmáánu 6. peeivi – Kreika presidentvaaljâi kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.
 kuovâmáánu 8. peeivi – Uđđâ muusik kišto fiinaal uárnejui Nokia Arenast Tamperest. Finalist Erika Vikman finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto. Vuáitu keežild sun ovdâstij Suomâ ive 2025 Euroviisuin Baselist Sveeicist.
 kuovâmáánu 8. peeivi – Libanon uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive 2022 maŋa.
 kuovâmáánu 12. peeivi – Kreika presidentvaaljâi niäljád jienâstemkerdi uárnejui. President valjiimân tarbâšuvvojii 151 jiennâd. Konstantínos Tasoúlas finnij 160 jiennâd, já te sun väljejui Kreika presidentin.
 kuovâmáánu 23. peeivi – Saksaast uárnejuvvojii littopeivivaaljah.
 kuovâmáánu 26. peeivi – Čuoigâm maailmmiäštárkištoh algii Ruándimist.

 Njuhčâmáánu 
 njuhčâmáánu 9. peeivi – Čuoigâm maailmmiäštárkištoh nuhhii Ruándimist.
 njuhčâmáánu 11. peeivi – Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah uárnejuvvojii.
 njuhčâmáánu 13. peeivi – Kreika presidentvaaljâid vuáittám Konstantínos Tasoúlas algâttij president virgeest.
 njuhčâmáánu 20. peeivi – Juho-Sire vuoitij nube Ibsen-palhâšume, taan keerdi čaitâlmistis Per Hansen.
 njuhčâmáánu 20. peeivi – Zimbabwelâš olympiavuojâdeijee já minister Kirsty Coventry väljejui Aalmugijkoskâsii olympiakomitea uđđâ saavâjođetteijen.
 njuhčâmáánu 28. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Myanmarist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 7,7 Richter ciäkkáduv mield. Eennâmtuárgástâsâst jammii paijeel 5 300 olmožid Myanmarist já paijeel 100 olmožid Thaienâmist.
 njuhčâmáánu 31. peeivi – Helsiglâš jieŋâskiärrujuávkku Jokerit vuoitij Mestis-miäštárvuođâ.

 Cuáŋuimáánu  
 cuáŋuimáánu 12. peeivi – Sámi Grand Prix uárnejui. Ive 2025 lii vuossâmuš kerdi, ko tot ij uárnejuu pessijâšlávurduv.
 cuáŋuimáánu 13. peeivi – Suomâst uárnejuvvojii sehe kuávlu- já kieldâvaaljah.

 Vyesimáánu 
 vyesimáánu 3. peeivi – Kuopiolâš jieŋâskiärrujuávkku KalPa vuoitij jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ, ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust lappeenrantalâš SaiPa vuástá.
 vyesimáánu 4. peeivi – Romania presidentvaaljâi vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui. Taan jienâstmist George Simion já Nicușor Dan peesáin jootkân.
 vyesimáánu 6. peeivi – Friedrich Merz väljejui Saksa littokanslerin.
 vyesimáánu 8. peeivi – Sämmiliih kirhoost -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejui Tuurkust.
 vyesimáánu 8. peeivi – Koŋklaavist kardinaal Robert Francis Prevost väljejui 267. paavin. Sun valjij paavinommânis Leo XIV. Taat lâi vuossâmuš kerdi, ko ovtâstumstaatâlâš kardinaal väljejui paavin.
 vyesimáánu 13.–17. peeivi – Euroviisuh uárnejuvvojii St. Jakobshallest, Münchensteinist, Sveeicist.
 vyesimáánu 13. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal uárnejui.
 vyesimáánu 15. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal uárnejui. 
 vyesimáánu 17. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal uárnejui.
 vyesimáánu 18. peeivi – Nuorttâriijkâ ovdâsteijee JJ vuoitij Euroviisuh-lávlumkišto pitáinis Wasted Love.
 vyesimáánu 18. peeivi – Sämitiggevaaljah uárnejuvvojii Ruotâst.
 vyesimáánu 18. peeivi – Romania presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko vuossâmuu jienâstmist kihheen ij finnim paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist Nicușor Dan finnij 53,60 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.
 vyesimáánu 25. peeivi – Suriname ovdâskoddevaaljah uárnejuvvojii. Vaaljâin Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh finnij 18 saijeed.
 vyesimáánu 25. peeivi – Ovtâstum staatah vuoitij jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoid 65 ive maŋa.
 vyesimáánu 31. peeivi – Josep-Lluís Serrano Pentinat vihkui Urgell pispen, já te sust šoodâi siämmást nubbe Andorra furstâ.

 Kesimáánu 
 kesimáánu 3. peeivi – Maadâ-Korea toledum presidentvaaljah uárnejuvvojeh.
 kesimáánu 10. peeivi – Sämmilâš taaiđâr Synnøve Persen vuoitij John Savio -palhâšume.
 kesimáánu 10.–13. peeivi – Sämmilij tieđâokko uárnejui Kuovdâkiäinust.
 kesimáánu 17. peeivi – Florida Panthers vuoitij jieŋâskiäru Stanley Cup.

 Syeinimáánu 
 syeinimáánu 2. peeivi – Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh algii.
 syeinimáánu 6. peeivi – Surinamelâš tuáhtár já politikkár Jennifer Geerlings-Simons väljejui Suriname presidentin.
 syeinimáánu 16. peeivi – Suriname uđđâ president Jennifer Geerlings-Simons algâttij president virgeest.
 syeinimáánu 18. peeivi – Slovenia lavâlistij eutanasia.
 syeinimáánu 27. peeivi – Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi fiinaal spellui St. Jakob-Park -stadionist Baselist. Tom vuoitij Eŋland.

 Porgemáánu 
 porgemáánu 1.–3. peeivi – Kaleva kištoh tuállojii Leppävaarast Espoost.
 porgemáánu 2. peeivi – Niäljád Aanaar Pride uárnejui. Pride suojâleijen lâi syemmilâš čurmâdâttee Elina Gustafsson.
 porgemáánu 15.–16. peeivi – Ijâttes ijjâ uárnejui.

 Čohčâmáánu 
 čohčâmáánu 8. peeivi – Stuorrâtigge- já sämitiggevaaljah uárnejuvvojii Taažâst. Stuorrâtiggevaaljâid vuoitij Taažâ pargeipiäládâh já sämitiggevaaljâid Taažâ sämmilij riijkâservi.
 čohčâmáánu 9. peeivi – SM-liiga vuáđuspellâmráiđu álgá.
 čohčâmáánu 9. peeivi – Ranska täsivääldi president Emmanuel Macron nomâttij piäluštâsminister Sébastien Lecornu uáiviminister viirgán.
 čohčâmáánu 16. peeivi – Malawi almoliih vaaljah uárnejuvvojii. Vaaljâin malawiliih väljejii staatâ president, 229 aalmugovdâsteijed já 509 páihálij stiivrâi airâsid. Malawi oovdiš president Peter Mutharika finnij 56,8 % jienâin presidentvaaljâin, já te sun väljejui Malawi presidentin.
 čohčâmáánu 21. peeivi – Ovtâstum kunâgâskodde, Australia, Kanada já Portugal virgálávt tubdâstii Palestiina jiečânâs staattân.
 čohčâmáánu 25. peeivi – Inga Ruginienė algâttij Liettua uáiviminister virgeest.

 Roovvâdmáánu 
pienoiskuva|Jaapaan uđđâ uáiviminister Sanae Takaichi ive 2024
 roovvâdmáánu 3.–4. peeivi – Parlamentvaaljah uárnejuvvojii Čeekist.
 roovvâdmáánu 6. peeivi – Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell já Shimon Sakaguchi vuoittii Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume.
 roovvâdmáánu 7. peeivi – John Clarke, Michel H. Devoret já John M. Martinis vuoittii Nobel-fyysiikpalhâšume.
 roovvâdmáánu 8. peeivi – Susumu Kitagawa, Richard Robson já Omar M. Yaghi vuoittii Nobel-kemiapalhâšume.
 roovvâdmáánu 9. peeivi – László Krasznahorkai vuoitij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume.
 roovvâdmáánu 10. peeivi – María Corina Machado vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume.
 roovvâdmáánu 10. peeivi – José Jerí algâttij Peru president virgeest.
 roovvâdmáánu 12. peeivi – EU uđđâ Entry/Exit System-räjirastaldittemtiätuvuáhádâh (EES) valdui anon.
 roovvâdmáánu 15. peeivi – Kunâgâs Harald V lehâstij 10. sämitige Taažâ peln.
 roovvâdmáánu 19. peeivi – Anarâškielâg Wikipedia teevdij 5.
 roovvâdmáánu 19. peeivi – Siisâkiškooh suáládii jálukeđgid Louvre-museost Pariisist Ranskaast.
 roovvâdmáánu 24. peeivi – Ive 2025 Irland presidentvaaljah uárnejuvvojii. Irlandlâš politikkár Catherine Connolly finnij 63,36 % jienâin, já te sun väljejui väljejui Irland presidentin.

 Skammâmáánu 
 skammâmáánu 16.–23. peeivi – Mielâtiervâsvuotâokko uárnejui Suomâst.

 20px Nobel-palhâšumeh 
Fyysiik – John Clarke, Michel H. Devoret já John M. Martinis
Kemia – Susumu Kitagawa, Richard Robson já Omar M. Yaghi
Kirjálâšvuotâ – László Krasznahorkai
Ráávhu – María Corina Machado
Talhâstieđâ – Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell já Shimon Sakaguchi

 Finlandia-palhâšumeh 
 Syemmilâš kirječällee Monika Fagerholm finnij čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis Döda Trakten / Kvinnor i revolt.	
 Syemmilâš kirječällee Tomi Kontio finnij párnái- já nuorâikirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis Koira nimeltään Kissa hyvästelee ystävän.	
 Syemmiliih kirječälleeh Paavo Teittinen finnij tiätukirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis Pitkä vuoro – Kuinka moderni orjuus juurtui Suomeen.

 Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn 
 Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2025

 Šoddâmeh 
 kuovâmáánu 7. peeivi – Ines Marie Lilian Silvia, Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ Carl Philip já prinses Sofia nieidâ

 Jämimeh 
 uđđâivemáánu 15. peeivi – David Lynch, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (š. 1946)
 njuhčâmáánu 5. peeivi – Raija Bartens, syemmilâš kielâtotkeeh já professor (š. 1933)
 njuhčâmáánu 21. peeivi – George Foreman, ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (š. 1949)
 njuhčâmáánu 24. peeivi – Mihku Biehttár, aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee (š. 1950)
 njuhčâmáánu 27. peeivi – Vuokko Eiras, syemmilâš fennougrist (š. 1941)
 cuáŋuimáánu 13. peeivi – Mario Vargas Llosa, ive 2010 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim perulâš kirječällee (š. 1936)
 cuáŋuimáánu 21. peeivi – Franciscus, katolilii kirho paavi iivij 2013–2025 (š. 1936)
 vyesimáánu 13. peeivi – José Mujica, uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já Uruguay 40. president (š. 1935)
 vyesimáánu 28. peeivi – George E. Smith, ive 2009 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1930)
 vyesimáánu 28. peeivi – Ngũgĩ wa Thiong'o, kenialâš kirječällee  (š. 1938)
 kesimáánu 9. peeivi – Sylvester Stewart, ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. 1943)
 kesimáánu 20. peeivi – Ivar Giaever, ive 1973 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1929)
 kesimáánu 20. peeivi – Pauli Nevala, syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (š. 1940)
 kesimáánu 25. peeivi – Boŋggu Ánte, tavesämmilâš puásuiolmooš já jyeigee (š. 1946)
 syeinimáánu 22. peeivi – Ozzy Osbourne, eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (š. 1948)
 syeinimáánu 26. peeivi – Paavo Hohti, syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (š. 1944)
 porgemáánu 7. peeivi – James Lovell, ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum Apollo 13 -mánudâšmääđhi komendeijee (š. 1928)
 porgemáánu 25. peeivi – Rainer Weiss, ive 2017 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1932)
 čohčâmáánu 6. peeivi – David Baltimore, ive 1975 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biolog (š. 1938)
 čohčâmáánu 13. peeivi – Hermeto Pascoal, brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (š. 1936)
 čohčâmáánu 16. peeivi – Robert Redford, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, elleekovestivrejeijee já pyevtitteijee (š. 1936)
 čohčâmáánu 18. peeivi – George F. Smoot, ive 2006 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (š. 1945)
 roovvâdmáánu 7. peeivi – John Gurdon, ive 2012 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (š. 1933)
 roovvâdmáánu 11. peeivi – Diane Keaton, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1946)
 roovvâdmáánu 12. peeivi – Liv Køltzow, taažâ kirječällee (š. 1945)
 roovvâdmáánu 18. peeivi – Roy Jacobsen, taažâ kirječällee (š. 1954)
 roovvâdmáánu 20. peeivi – Hans Pauli Strøm, färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. 1947)
 roovvâdmáánu 25. peeivi – Hamilton O. Smith, ive 1978 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. 1931)
 skammâmáánu 6. peeivi – James D. Watson, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. 1928)
 skammâmáánu 17. peeivi – Olga Temonen, syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. 1978)
 skammâmáánu 23. peeivi – Udo Kier, saksalâš čaittâleijee (š. 1944)
 skammâmáánu 29. peeivi – Inga Anna Olive Karlsen, juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (š. 1934)
 juovlâmáánu 25. peeivi – Anna Joma Granefjell, maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. 1936)

 Kalender 

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*