Siri Broch Johansen

Siri Broch Johansen, orjâlâškielân Juho-Sire teikkâ Veivoktár-Álber-Sire (š. njuhčâmáánu 9. peeivi 1967 Uunjargâ, Taažâ) lii tavesämmilâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee, máttáátteijee já kielâpargee. Sun lii porgâm iäljárávt orjâlâškielâ oovdân, vâi tot sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid, já vâi sij, kiäh láá monâttâm kielâs Taažâ assimilaatiopolitiik keežild, puávtáččii väldiđ tom maasâd. 

 Eellim 
Siri Broch Johansen šoodâi njuhčâmáánu 9. peeivi 1967 Uunjaargâst, Taažâst. Suu eeči lâi tavesämmilâš máttáátteijee Albert Johansen (1928–1985), já suu enni lâi taažâ máttáátteijee Kristine Broch Johansen (1931–2011). Siri lii sunnuu kuálmád pärni. Sust lii stuorrâviljâ Bjørn (š. 1963) já stuorrâuábbi Marit (š. 1965) sehe uccâviljâ Dag (š. 1970). Johansen eenikielâ lii tárukielâ ige orjâlâškielâ, tastko suu vanhimeh meridáin sárnuđ tuše tárukielâ pääihist. Sun lii kuittâg oppâm orjâlâškielâ maŋeláá já lii sirdám tom jieijâs párnái taan eenikiellân.

Siri aasâi elimis nelji vuossâmuu ive Puálmágist. Sun jođeškuođij vyeliškoovlâ ive 1974. Tastko sun lâi távjá pyeccee, Säämist leijee Seida škoovlâ lasseen Siri juuđij meiddei Oslost leijee Voksentoppen instituut, mii lii uáivildum párnáid, kiäin lii astma teikkâ mottoom allergia, já pyecceiviäsu škoovlâ. Ive 1979 Siri jođeškuođij Puálmág škoovlâ, maid suu uábbi já sijdâkyeimih jo juttii. Ihe maŋeláá sun sirdâšui maasâd Seida škoovlân, tastko sun ferttij jođeškyettiđ paješkoovlâ. Sun valmâštui ive 1983 já varrij Čäcisuollui áámmátškoovlâ várás. Talle sun luvâškuođij orjâlâškielâ.

Áámmátškoovlâ majemuu ive sun varrij Oslon já algâttij uápuid Sagene máttáátteijeeollâškoovlâst (). Tobbeen sun oopâi orjâlâškielâ nuuvt pyereest, ete sun tattui máttááttiđ orjâlâškielâ Oslo sämmiláid škovlâláid, já te sun algâttij orjâlâškielâ máttáátteijen Oslost porgemáánust 1993.

 Karrieer 
 Čalluuh 
Johansen čáálá sehe tárukielân já orjâlâškielân. Suu kiirjijn motomeh láá jurgâlum eres kieláid tegu maadâsämikielân, juulevsämikielân já suomâkielân.

 Teatter- já televisiopargo  
 Teatter 
Čaaitâlmčällen Johansen debytistij ive 2009 čaitâlmáin Eatnanspáppastallan, maid sun čaalij uáppeidis improvisistmij vuáđuld. Muáddi ive maŋeláá sun pyevtittij kabaree Samenes aften – Odne lea du vuorru oovtâst stivrejeijee Sara Margrethe Oskaláin já čaittâleijee Stamen Stancheváin já meid čaittâlij kabareest. Ive 2013 sun pyevtittij muusikteatterčaaitâlm ČSV-republihkka, mii muštâl tom, maht eellim jiečânâs sämistaatâst puávtáččij leđe. Čaaitâlm lâi ohtsâš tave-eennâmlâš proojeekt, moos uásálistii meid Oula Guttorm, Anna Näkkäläjärvi-Länsman, Anders Rimpi já Sara Margrethe Oskal. 

Čohčuv 2014 Johansen čäällim Gurut guvlui Heahtás lâi Piäiváš-aalmuglâšteatter ohjelmist. Turnee aalgij Kuovdâkiäinust roovvâdmáánu aalgâst, já tot nuuvâi Oslost skammâmáánu pelimuddoost. Ive 2016 sun čaalij MariAmira - fortellinger om flukt, maid sun ovdedij oovtâst Kongsbakken áámmátškoovlâ draamalinjá 2. luoka uáppeiguin.

 Jienâčaittâlem 
Sämitige alguu vuáđuld Yle já Gutsy Animations -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ Muumileehi-rááiđu orjâlâškielân, anarâškielân já nuorttâlâškielân. Johansen lii jienâčaittâlâm Muumieeni roolâ orjâlâškielâg rááiđust. Toos lasseen sun lii luuhâm sehe jieijâs já iáräsij kiirjijd páádán.

 Muusik 
Johansen lii lávloo-uv. Ive 2001 sun jurgâlškuođij kanadalâš musikkár Leonard Cohen pittáid orjâlâškielân. Täid pittáid Johansen lii meid lávlum maŋgii lyeve alne. Ive 2002 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkiišton. Sun uásálistij lávlumuásán pittáin Mo nu gis lea, mon saanijd já nuotâ sun lâi jieš ráhtám. Ive 2005 almostum uđđâ orjâlâškielâg salmâkiirján Johansen lii čáállám já nuottim kulmâ saalmâ: nr 470, 562 já 589. Toos lasseen sun lii jurgâlâm oovtâ saalmâ ađai saalmâ 597.

 Palhâšumeh 
Johansen lii finnim Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume jo kuohtii: ive 2012 kirjestis Sárá beaivegirji já uđđâsist ive 2016 kirjestis Mun lean čuoigi. Njuhčâmáánust 2024 sun finnij Ibsen-palhâšume iävtukkâsvuođâ čaitâlmistis Sálva Håndtak, mon vuosâeehid uárnejui čohčâmáánu 6. peeivi 2023 Hålogaland teatterist. Kuovâmáánust 2025 almostui almottâs, ete Broch Johansen lii oppeet iävtukkâssân Ibsen-palhâšumán, taan keerdi čaitâlmistis Per Hansen. Taan-uv Ibsen-palhâšume sun vuoitij.

 Pargoh 
 Albumeh 
 Nurâldâhskiäruh 
Johansenist lii pittá čuávuváá skiärust:

 2002 – Sami Grand Prix 2002, pittáin Mo Nu Gis Lea?

 Kirjeh 
 2010 – Saras dagbok
 2010 – Sárá beaivegirji
 2012 – Eatnanspáppastallan
 2014 – Jeg er en skiløper
 2015 – Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva 
 2015 – Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets stora Minerva 
 2017 – Elsa Laula Renberg. Sápmelaččaid ovdamanni
 2020 – Brev til kommisjonen
 2020 – Reivvet kommišuvdnii
 2023 – Sabmie ovttastuvvon siiddat: friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte – teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden (čaitâlmeh orjâlâš- já tárukieláid)
 2024 – Ujus Unni

 Johansen toimâttem kirjeh 
Johansen lii toimâttâm maaŋgâkielâsâš Sámi skuvlahistorjá -rááiđu oovtâst Svein Lundáin, Elfrid Boinein já Siv Rasmussenáin. Rááiđu lii luuhâmnáál neetist.  

 2005 – Sámi skuvlahistorjá 1
 2007 – Sámi skuvlahistorjá 2
 2009 – Sámi skuvlahistorjá 3
 2010 – Sámi skuvlahistorjá 4
 2011 – Sámi skuvlahistorjá 5
 2013 – Sámi skuvlahistorjá 6

 Johansen jurgâlem kirjeh 
 2016 – Skeaŋka: Kristus-muitalus, čáállám Anne-Grethe Leine Bientie
 2019 – Prinsa Alit, čáállám Marc de Bel

 Johansen kirjeh eres kieláid 
 1997 – Mii leat ain dás, orjâlâškielân jurgâlâm Ingrid Nordal
 2010 – Saaran gærja, maadâsämikielân jurgâlâm Aasta Vangberg
 2010 – Sárá biejvvegirjje, juulevsämikielân jurgâlâm Samuel Gælok
 2014 – Mun lean čuoigi, orjâlâškielân jurgâlâm Sauli Guttorm

 Pitáh eres kiirjijn 
 2010 – Fornorskningsoffer, monolog MonolUng-kirjeest 
 2015 – Válddes don ge! maid don dagat? sámi nuorat ja gárihuhttinmirkkot, čáállám Anna Rita Spein já orjâlâškielân jurgâlâm Elle Márjá Vars. Johansen lii čáállám kiirján nelji fiktiomuštâlus.

 Čuágástâhčäällimkirjeh 
 2017 – Jeg er en skiløper 
 2024 – Reivvet kommisuvdnii

 E-kirjeh 
 2017 – Jeg er en skiløper 
 2021 – Brev til kommisjonen 
 2021 – Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára, čáállám Harald Gaski
 2024 – Reivvet kommisuvdnii

 Jienâkirjeh 
 2010 – Sárá beaivegirji (CD-jienâkirje), páádán luuhâm Sara Margrethe Oskal
 2010 – Sárá biejvvegirjje (MP3-jienâkirje), juulevsämikielân jurgâlâm Samuel Gælok já páádán luuhâm Elli-Ristin Tuorda 
 2014 – Mun lean čuoigi (CD-jienâkirje), orjâlâškielân jurgâlâm Sauli Guttorm já páádán luuhâm Oula Guttorm
 2016 – Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva, páádán luuhâm Liv Steen 
 2017 – Jeg er en skiløper, páádán luuhâm Jonas Strand Gravli 
 2018 – Elsa Laula Renberg. Sápmelaccaid ovdamanni, páádán luuhâm Magne Ove Varsi

 Johansen páádán luuhâm kirjeh 
 2021 – Brev til kommisjonen 
 2021 – Hás čálát! - sámegiela veahkkegirjjáš, čáállám Inger Marie Gaup Eira já Maaren Palismaa
 2021 – Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára, čáállám Harald Gaski
 2022 – Davvin 1. Nordsamisk for begynnere, čáállám Inga Guttorm, Klaus Peter Nickel já Johan Jernsletten  já 
 2022 – Davvin 2. Samisk for begynnere, čáállám Inga Guttorm, Klaus Peter Nickel já Johan Jernsletten  já 
 2022 – Davvin 3. Samisk for deg som kan litt, čáállám Inga Guttorm, Klaus Peter Nickel já Johan Jernsletten  já 
 2022 – Davvin 4. Samisk for deg som kan litt, čáállám Inga Guttorm, Klaus Peter Nickel já Johan Jernsletten  já 
 2022 – Flukta til Finnmark 1800-talet, čáállám Kathrine Nedrejord
 2023 – Stemmer fra Sápmi - beretninger fra et stjålet land, čáállám Patricia Fjellgren já Malin Nord

 Kietâčalluuh 
 2019 – Ghosts/Bivttas/Now you see me, now you dont
 2022 – Eadnemáddu
 2023 – Sálva Håndtak

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

Luokka:Ive 1967 šoddâmeh
Luokka:Sämmiliih čaaitâlmčälleeh
Luokka:Sämmiliih čaittâleijeeh
Luokka:Sämmiliih kirječälleeh
Luokka:Sämmiliih oppâkirječälleeh
Luokka:Taažah čaittâleijeeh
Luokka:Taažah kirječälleeh