Kiina

Kiina aalmugtäsiväldi teikâ Kiina lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Peking. 

 Historjá 
Kiina lâi ive 2019 vuosmuš eennâm, mii luhostui finniđ komovuotâmooduul Mánudáá tuáhá.

 Eennâmtiätu 
Kiina lii vijđoduv mield maailm kuálmâdin stuárráámus staatâ Ruošâ já Kanada maŋa.

 Sajadâh já rääjih 
Kiina lii staatâ Aasiast. Tast láá 14 ránnjástaattâd: Afganistan (ohtâsâš rääji tuše 76 km), Bhutan, India, Kazakstan, Kirgisia, Laos, Mongolia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Ruoššâ, Tadžikistan, Tave-Korea já Vietnam. Kiinast lii meiddei merârääji Japanáin já Maadâ-Koreain. 
 Jäävrih já juuvah 

Jangtse lii Kiina kuhemus juuhâ. Ton kukkodâh lii suulân 6 300 km, já kulgâmvijđodâh lii suulân 1,8 miljovn km2. Jangtse lii maailm kuálmádin kuhemus juuhâ Amazon já Niili maŋa. 

 Morfologia 
Kiina alemus vääri lii Mount Everest, mii lii meid ubâ maailm alemus vääri. Ton alodâh lii 8 848,86 m merâasseest. Mount Everest lii Himalaja váráduvâst, Nepal já Kiina koskâsii rääjist. 

 Šoŋŋâdâh 
Kiina šoŋŋâdâh lii subarktâlâš tavveen já trooppisâš mäddin.

 Haldâttâh já politiik 

 Kuávlulâš jyehim 
Kiina lii juohhum 22 eennâmkoodán. Virgeomâhááh rekinisteh távjá Taiwan 23. eennâmkodden. Eennâmkuudij lasseen Kiinast láá meiddei 5 autonomisii kuávlu, 4 jiešhaldâšemkieldâ já 2 eromâšhaldâšemkuávlu. Autonomisijn kuávluin stuárráámus uási viehâduvvâst kuleh ucceeblovoaalmugáid.
Eennâmkodeh
Anhui (安徽)
Fujian (福建)
Gansu (甘肃)
Guangdong (广东)
Guizhou (贵州)
Hainan (海南)
Hebei (河北)
Heilongjiang (黑龙江)
Henan (河南)
Hubei (湖北)
Hunan (湖南)
Jiangsu (江苏)
Jiangxi (江西)
Jilin (吉林)
Liaoning (辽宁)
Qinghai (青海)
Shaanxi (陕西)
Shandong (山东)
Shanxi (山西)
Sichuan (四川)
Yunnan (云南)
Zhejiang (浙江) 
Autonomisiih kuávluh
Guangxi (zhuangeh) (广西)
Ningxia (hui-kiinaliih) (宁夏)
Sis-Mongolia (mongoleh) (内蒙古)
Sinkiang (uiguureh) (新疆)
Tiibet (tiibetliih) (西藏)

Jiešhaldâšemkieldah
Chongqing (重庆)
Peking (北京) (Beijing)
Shanghai (上海)
Tianjin (天津)

Eromâšhaldâšemkuávluh
Hongkong (香港)
Macao (澳门)

 Viehâdâh 
 Ässeeloho 
Ässeelovo mield Kiina lii maailm nubben stuárráámus staatâ India maŋa.

Oovtâ párnáá politiik
Kiinast lâi 35 ihheed (1980–2015) vyeimist nuuvt kočodum oovtâ párnáá politiik. Paarâ, kote finnij eenâb párnáid, sáhuttui. Jis sááhuid ij máksám, te párnáást šoodâi pävirttem, adai sunjin iä fallum sosiaal‑ já tiervâsvuotâpalvâlusah, sun ij škuávlejum ige sun peessâm paargongin. Aaibâs absoluutlâš taat laahâ ij kuittâg lamaš: tálutuállei tááhust nubbe-uv páárnáš lâi loválâš, jis vuosmuš páárnáš lâi nieidâ.

Alge finnim perrui lii lamaš Kiinast ain tehelâš, tastko alge kalga anneeđ huolâ puárásmuvvee vaanhimijnis. Viärráámuu tááhust oovtâ párnáá politiik čuávumuššân nieidâpárnááh abortistojii, hilgojii teikâ kuáđđojii registerhánnáá. Taat puoh puátá oinuđ vinnood šoddâm suhâpeljuáhášummeen vala kuhháá.

Ivij 2015–2021 lâi paaráid vyeimist kyevti párnáá politiik. Ive 2021 taat vuod muttui, já tastmaŋa lii lamaš lope finniđ kulmâ párnáá oovtâ perrui.

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*