Uŋgar

Uŋgar ( [ˈmɒɟɒrorsaːɡ] ) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Budapest.

 Historjá 
 Uŋgar já Euroop union 
Njuhčâmáánu 31. peeivi 1994 Uŋgar uusâi Euroop union jesânin. Uŋgar já Euroop union ráđádâlmeh pištii masa 10 ihheed, já toh nuhhii juovlâmáánu 13. peeivi 2002. Cuáŋuimáánu 12. peeivi 2023 Uŋgarist tollui aalmugjienâstem Euroop unionân servâmist. Aalmugjienâstmist 83,76 % jienâsteijein halijdii servâđ unionân, já te nelji peeivi maŋeláá Uŋgar vuáláčaalij Euroop union servâmsopâmuš. Siämmáá peeivi Uŋgar vuáláčaalij meiddei Schengen sopâmuš.

Uŋgar seervâi Euroop unionân vyesimáánu 1. peeivi 2004. Siämmáá peeivi oovce eres-uv eurooplâžžâd staattâd servii EU:n: Eestieennâm, Latvia, Liettua, Malta, Kypros, Puola, Slovakia, Slovenia já Čekki. 

Juovlâmáánu 21. peeivi 2007 Uŋgar seervâi Schengen-kuávlun. Uŋgar ij lah vala servâm eurokuávlun.

 Eennâmtiätu 
Uŋgar vijđodâh lii 93 028 km², mast 3 420 km² lii čääci. Vijđoduv mield Uŋgar lii maailm 110. stuárráámus staatâ.

 Sajadâh já rääjih 
Uŋgar lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Slovakia, tavenuorttân Ukraina, maadânuorttân Romania, mäddin Kroatia já Serbia sehe uárjin Slovenia já Nuorttâriijkâ. Uŋgarist staatârääjih láá ohtsis 2 106 km. Kuhemus rääji lii rääji Slovakiain, mii lii 627 km. Uánihumos rääji vist lii 94 km rääji Sloveniain. Uŋgar lii siseennâmriijkâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.

 Ránnjástaatâ  Rääji kukkodâh  Kárttá Slovakia  627 km 350px Ukraina  128 km Romania 424 km Kroatia  348 km Serbia  164 km Slovenia  94 km Nuorttâriijkâ  321 km

 Jäävrih já juuvah 
Uŋgar kuhemuuh juuvah láá Tonava uálgijuuhâ Tisza, Tonava, Raab () já Drava ().

Balaton lii Uŋgar stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 598 km², kukkodâh 77 km já kobdodâh 14 km.

 Morfologia 
Uŋgar alemus saje lii Kékes čokke (1 014 m). Ton vyeligumos saje vist lii Tiszajuuvâ riddo (78 m).

 Haldâttâh já politiik 
Uŋgar staatâhäämi lii parlamentaarlâš täsiväldi. Uŋgar staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii . 

 Kuávlulâš jyehim 
Uŋgar juáhhoo 19 läänin (), moh láá Uŋgar alemuu tääsi kuávluhaldâttâhohtâdâh. Staatâ uáivikaavpug Budapest lii meid lääni:

 ISO-koodi Vaakun Nommâ Haaldâtlâš kuávdáš Ässeeloho HU-BK  25px|center  Bács-Kiskun  Kecskemét   HU-BA  25px|center  Baranya  Pécs   HU-BE  25px|center  Békés  Békéscsaba   HU-BZ  25px|center  Borsod-Abaúj-Zemplén  Miskolc   HU-BU  25px|center  Budapest  Budapest   HU-CZ  25px|center  Csongrád-Csanád  Szeged   HU-FE  25px|center  Fejér  Székesfehérvár   HU-GS  25px|center  Győr-Moson-Sopron  Győr   HU-HB  25px|center  Hajdú-Bihar  Debrecen   HU-HE  25px|center  Heves  Eger   HU-JN  25px|center  Jász-Nagykun-Szolnok  Szolnok   HU-KE  25px|center  Komárom-Esztergom  Tatabánya   HU-NO  25px|center  Nógrád  Salgótarján   HU-PE  25px|center  Pest  Budapest   HU-SO  25px|center  Somogy  Kaposvár   HU-SZ  25px|center  Szabolcs-Szatmár-Bereg  Nyíregyháza   HU-TO  25px|center  Tolna  Szekszárd   HU-VA  25px|center  Vas  Szombathely   HU-VE  25px|center  Veszprém  Veszprém   HU-ZA  25px|center  Zala  Zalaegerszeg  

 Viehâdâh 

 Kaavpugeh 
pienoiskuva|Széchenyi salvânšalde Budapestist
Uŋgar taveuásist lii staatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug Budapest. Nubben stuárráámus kaavpug lii Debrecen, mii lii Uŋgar nuorttâuásist Romania rääji aldasijn. Kuálmádin stuárráámus kaavpug lii Szeged. Tot lii Uŋgar máddáákeejist Tiszajuuvâ riddoost. Niäljádin stuárráámus kaavpug lii Miskolc, mii lii Uŋgar tavenuorttân Bükk-nommâsii váráduv aldasijn.

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*