Jaapaan

Jaapaan  ( Nihonkoku teikkâ Nipponkoku) lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Tokio.

Historjá
Japanist sattui korrâ eennâmtuárgástus njuhčâmáánust 2011, já ton čuávumuššân ollâ tsunami teeivâi tavenuorttii pele riddokuávlun. Taan keežild 18 000 olmožid hevvânii. 2 500 ulmuu rummâšeh iä lah kuássin kavnum. Taat tsunami tovâttij meid váimusvyeimilágádâs päärti Fukushimast, mii lâi viärráámus Tšernobyl 1986 maŋa.

Eennâmtiätu
Jaapaan vijđodâh lii 377 915 km², mast 13 430 km² lii čääci. Vijđoduv mield Jaapaan lii maailm 63. stuárráámus staatâ já 4. stuárráámus suáluistaatâ Australia, Indonesia já Madagaskar maŋa.

 Sajadâh já rääjih 
Jaapaan lii jiečânâs staatâ Aasiast. Japanist iä lah staatârääjih, tastko tot lii suáluistaatâ.  Staatâ rájášuvá tavveen Ohotameerân, nuorttân Kuálhismeerân, mäddin Filippiinijmeerân, maadâviestârist Nuorttâ-Kiina meerân já viestârist Jaapaanmeerân. Merâriddo lii ohtsis 29 751 km.

 Suolluuh 
Japanist láá 14 125 suollud. Ton stuárráámuuh suolluuh láá Honshū (227 938,23 km²), Hokkaidō (77 982,36 km²), Kyūshū (36 782,34 km²) já Shikoku (18 296,25 km²).

 Jäävrih já juuvah 
Jaapaan kuhemuuh juuvah láá Shinano (367 km), Tone (322 km), Ishikari (268 km), Teshio (256 km) já Kitakami (249 km).

Biwa lii Jaapaan stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 670,3 km².

 Morfologia 
Jaapaan alemus saje lii stratotullâvääri Fuji čokke (3 776 m). Ton vyeligumos saje vist lii Hachirōlaguun () riddo (-4 m).

Jaapaan suálui lii Kuálhismeerâst nuuvt kočodum Tullâriäggást, kost eennâmtuárgástusah já tullâvääri rusomeh láá táváliih nannaamráptui lihâdem keežild. Jaapaan lii hárjánâm eelliđ tágárij luándualmoonmijgijn, já ovdâmerkkân huksimnoormih láá čovgâdeh, vâi rakânâsah killájeh eennâmtuárgástusâid. Meiddei ulmuuh láá škuávlejum tágárij tilij várás.

 Haldâttâh já politiik 
Jaapaan staatâhäämi lii vuáđulavâlâš monarkia. Jaapaan staatâhovdâ lii . Tááláš kiäisár lii .

 Ekonomia 

 Ráhtulâšvuotâ 
Jaapaan lii ráhtulâšvuođâ stuorrâväldi.

Etinummeer
Japanist láá kulmâ etinummeer: . Täin 119 lii puálukode etinummeer, 110 poolis já 118 merâkosáttuv.

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*