Iran

{{Staatâ tiäđuh
| nommâ = Iran islamlâš täsiväldi
| noomah_virgálijn_kielâin = 'جمهوری اسلامی ایران <small>(farsikielân) Džomhūrī-je Eslāmī-je Īrān</small>
| lippu = Flag of Iran.svg
| vaakun = Emblem of Iran.svg
| nommâ-genetiivist = Iran
| sajadâh = Iran (orthographic projection).svg
| sajadâh-čielgiittâs = 
| staatâhäämi = islamlâš täsiväldi
| staatâjođetteijee-tittel = President
| tááláš-staatâjođetteijee = Masoud Pezeshkian
| haldâttâhjođetteijee-tittel = 
| tááláš-haldâttâhjođetteijee = 
| uáivikaavpug = Teheran
| eres-kaavpugeh = Mašhad,Isfahan,Karaj
| vijđodâh = 1 648 195
| sisčääci_% = 7,07
| ässeeloho_ihe = 2020
| ässeeloho = 84 315 683
| ässeesaahâdvuotâ = 52
| aalmugstuárrum = 1,22
| aalmugstuárrum_ihe = 2014
| virgáliih-kielah = farsikielâ
| vaaluut = Iran rial
| vaaluut-tubdâldâh = IRR
| bap-ihe = 
| bap = 
| bap-per-ässee = 
| hdi-ihe = 
| hdi = 
| eennâmtuálu = 
| palvâlusah = 
| ráhtálâšvuotâ = 
| äigi = UTC+3.30
| kesiäigi = UTC+4.30
| jiečânâsvuotâ-kiäst = 
| jiečânâsvuotâ = 
| uánádâs = IR
| fiävruin = IR
| kirdemmašinijn = EP
| jotolâh = uálgispiälásâš
| sundenummeer = +98
| internet TLD = .irایران.
| motto = استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی ("Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi")
| aalmuglaavlâ = سرود ملی جمهوری اسلامی ایران (Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān)
| aalmuglaavlâ_tiätuvuárkká = Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga
| luuhâmmáttu = 
| oovdiš-staatah = 
}}
Iran ( Īrān) teikkâ Iran islamlâš täsiväldi ( Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān) lii staatâ Aasiast. Iran uáivikaavpug lii Teheran, mii lii ollâ Elbursvaarij máddáábeln. 

 Historjá 
Ive 1935 räi staatâ virgálâš nommâ lâi Persia.Iran profle. BBC World News. Čujottum 29.6.2020 (eŋgâlâskielâ‎n) 

 Eennâmtiätu 
Iran lii Saudi-Arabia maŋa Aldanuortâ nubben stuárráámus riijkâ. 

 Sajadâh já rääjih 
Iran lii Kaspiameerâ já Persialuovtâ kooskâst. Iran ránnjástaatah láá Armenia, Azerbaidžan já Turkmenistan tavveen, Turkki já Irak viestârist sehe Afganistan já Pakistan nuorttân. Kuhemus rääji lii rääji Irakáin, mii lii 1 599 km. Uánihumos rääji vist lii 44 km rääji Armeniain. Merâriddo lii ohtsis suulân 2 440 km (Kaspiameerâ riddo lii 740 km).

 Ránnjástaatâ  Rääji kukkodâh  Kárttá Afganistan  921 km 350px Armenia  44 km Azerbaidžan  689 km Irak  1 599 km Pakistan  959 km Turkki  534 km Turkmenistan  1 148 km

Morfologia

Iran alemus vääri lii Damavand, mii paijaan 5 610 meetter alodâhân. Tot lii eennâm taveuásist. Massiivliih Zargosväärih haldâšeh eennâm viestâruási.

Eennâm lii iänááš uásild čunoiääpi, tuše taveoosij váráduvâi vieltijn šaddeh lostâvyevdih.

Šoŋŋâdâh
Iran nuorttâuásist lii Lut čunoiääpi, mii nabdoo lemin ohtâ maailm kumemuin soojijn. Mittedmij mield ton čunoiase puáhtá leđe joba +70,7 °C (159,3 °F) liegâs.

Haldâttâh já politiik

Kuávlulâš jyehim

Iranist láá 5 kuávlu,همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند ("Provinseh láá juohhum viiđâ kuávlun"). Hamshahri Online. 22.6.2014. Čujottum 25.6.2020. (farsikielân) main láá 31 provinsid ( ostān, ml. استان‌ها ostānhā). Kesimáánu 23. peeivi 2010 uđđâsumos já 31. prooviins Alborz šoodâi Teheran prooviinsist.Provinces of Iran 21.4.2016: Statoids. Čujottum 23.6.2020. (eŋgâlâskielâ‎n) Provinseh láá juohhum šahrestaanáid já šahrestaaneh haldâttâhpirrâduvváid (bakhš'').

 Ekonomia 
 Iäláttâsah 
Iran maadâuásist Persialuovtâ riddoost lii kavnum ennuv eennâmoljo já eennâmkaasu. Vyebdimáin oljo já kaasu finnee Iran iänááš uási puáđuinis. Oljopuáđuiguin lii huksejum enâmân tááláá-áigásâš ráhtulâšvuotâ. 

Pumbul, ollâtásásiih kieđâiguin rahtum persialiih ráánuh sehe jieškote-uvlágán heđâlmeh já pähkineh kuleh meiddei Iran tuálvumpyevtittâssáid.

Kuálástem lii Iranist tehálâš. Persialuovtâst láá paijeel 200 kyelišlaaijâd, main suulân 150 puáhtá puurrâđ. Kaspiameerâst tiättojeh ovdâmerkkân kaarpih, luosah, siergih já vuáskuneh.

Energia
Iran lii OPEC vuáđudeijeejeessân. Ive 2012 Iran lâi OPEC nubben stuárráámus já maailm viđâdin stuárráámus oljopyevtitteijee (Ruoššâ, Kiina já Ovtâstum staatah iä kuulâ OPECân), já ton tiäđust leijee oljoriggoduvah lijjii kuálmádin stuárráámuuh Saudi-Arabia já Venezuela maŋa. Ive 2012 Iran jieijâs haaldust lâi 10 % maailm tiäđust leijee oljovuárháin. Ton haaldust lijjii meiddei maailm nubben stuárráámuuh eennâmkaasuvuárháh Ruošâ maŋa.

Oljo já kaasu lasseen teháliih luánduriggoduvah láá keđgičiđđâ, kromi, ryevdimalmâ, veški, lajo, maŋŋaan já riššâ.

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*