Suomâ

{{Staatâ tiäđuh
 | nommâ                       = Suomâ täsiväldi
 | noomah_virgálijn_kielâin    = Suomen tasavalta (suomâkielân)Republiken Finland (ruotâkielân)'
 | lippu                       = Flag of Finland.svg
 | vaakun                      = Coat of arms of Finland.svg
 | nommâ-genetiivist           = Suomâ
 | sajadâh                     = EU-Finland.svg
 | sajadâh-čielgiittâs         = Suomâ sajadâh Euroopist
 | staatâhäämi                 = parlamentaarlâš täsiväldi
 | staatâjođetteijee-tittel    = President
 | tááláš-staatâjođetteijee    = 
 | haldâttâhjođetteijee-tittel = Uáiviminister
 | tááláš-haldâttâhjođetteijee = 
 | uáivikaavpug                = Helsig
 | eres-kaavpugeh              = Espoo, Tampere, Vantaa, Oulu, Turku, Jyväskylä, Lahti
 | vijđodâh                    = 338 454,61
 | sisčääci_%                  = 10,2
 | ässeeloho_ihe               = 2020
 | ässeeloho                   = 5 528 008pxnet2.stat.fi - Ässeeloho Čujottum 8.7.2020 (suomâkielân)
 | ässeesaahâdvuotâ            = 16,3
 | aalmugstuárrum              = 0,30 %www.cia.gov - Aalmugstuárrum Čujottum 8.7.2020 (eŋgâlâskielân)
 | aalmugstuárrum_ihe          = 2020
 | virgáliih-kielah            = suomâkielâ, ruotâkielâ
 | vaaluut                     = euro
 | vaaluut-tubdâldâh           = EUR
 | bap-ihe                     = 2018
 | bap                         = 277 miljardwww.imf.org - Bruttoaalmugpyevtittâs Čujottum 8.7.2020 (eŋgâlâskielân)
 | bap-per-ässee               = 50 068
 | hdi-ihe                     =
 | hdi                         =
 | eennâmtuálu                 =
 | palvâlusah                  =
 | ráhtálâšvuotâ               =
 | äigi                        = UTC+2
 | kesiäigi                    = UTC+3
 | jiečânâsvuotâ-kiäst         =  autonomia – jiečânâsvuotâ – Sovjet-Ruoššâ tubdâstij jiečânâsvuođâ
 | jiečânâsvuotâ               = 29. njuhčâmáánu 18096. juovlâmáánu 191731. juovlâmáánu 1917
 | uánádâs                     = FI, FIN
 | fiävruin                    = FIN
 | kirdemmašinijn              = OH
 | jotolâh                     =
 | sundenummeer                = +358
 | internet TLD                = .fi
 | motto                       =
 | aalmuglaavlâ                = Maamme
 | aalmuglaavlâ_tiätuvuárkká   = United States Navy Band - Maamme.ogg
 | luuhâmmáttu                 =
 | oovdiš-staatah              =
}}
Suomâ teikkâ Suomâ täsiväldi ( teikkâ Suoma dásseváldi,  teikkâ Lääʹddjânnam tääʹssväʹldd,  teikkâ Suomen tasavalta,  teikkâ Republiken Finland) lii jiečânâs täsiväldi Tave-Euroopist Nuorttâmeerâ tavenuorttiibeln. Ton uáivikaavpug lii Helsig.

 Historjá 
 Suomâ já Euroop union 
Suomâ seervâi Euroop unionân uđđâivemáánu 1. peeivi 1995. Čuávuváá ive juovlâmáánu 19. peeivi Suomâ vuáláčaalij Schengen sopâmuš oovtâst Tanskain já Ruotáin.

Vittâ ive maŋeláá ađai njuhčâmáánu 25. peeivi 2001 Suomâ seervâi Schengen-kuávlun, já čuávuváá ive vuossâmuu peeivi tot seervâi meid eurokuávlun.

 Eennâmtiätu 

 Šoŋŋâdâh 
Puoh aigij puolâšulâttâs Suomâst, mii lii -51,5 cekkid, mittedui uđđâivemáánu 28. peeivi 1999 Kittâl Pokkaast. Talle Aanaar kuávlust šleeđgah potkânii maaŋgâ tiijmán, já čäcipocceeh jieŋŋuu. Meiddei autoh já rekah jieŋŋuu luodâ oolâ, já moottorkiälháigijn lijjii vädisvuođah. Anarist lâi jo valmâšin evakuistemvuávám ton várás, jis šleeđgah iä liččiigin maccâm.

Haldâttâh já politiik
Suomâ staatâhäämi lii täsiväldi. Suomâ staatâhovdâ lii täsivääldi president, kiän virgepaje pištá kuttâ ive, kuittâg enâmustáá kyehti virgepaje maŋaluvâi. Aalmug väljee president njuolgâ valjâiguin.Suomâ vuáđulaavâ 5. loho 

 Kuávlulâš jyehim 

 Eennâmkodeh 
Ive 2009 rääjist Suomâst láá lamaš 19 eennâmkodded, main ohtâ ađai Åland lii jiešhaaldâtlâš.Suomâ vuáđulaavâ 11. loho 

 Åland
 Kainuu
 Kanta-Häme
 Koskâ-Suomâ
 Koskâ-Pohjanmaa
 Kymileehi
 Lappi
 Maadâ-Kärjil
 Maadâ-Savo
 Maadâ-Pohjanmaa
 Päijät-Häme
 Pirkanmaa
 Pohjanmaa
 Satakunta
 Tave-Kärjil
 Tave-Pohjanmaa
 Tave-Savo
 Uusimaa
 Varsinais-Suomâ

 Pyereestvaijeemkuávluh  
Uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 Suomân vuáđuduvvii 21 pyereestvaijeemkuávlud.

 Suomâ historjálâš kuávlulâš jyehim 
Historjáliih eennâmkodeh Suomâst láá 9.

 President 
Presidentist lii vala-uv formaallâš kieldimvuoigâdvuotâ vuáđulaavâ mield ađai ko ovdâskodde lii tuhhiittâm laavâ já adelâm tom presidentân nanodemnáál, te president puáhtá kyeđđiđ laavâ naanoodhánnáá teikâ piettâl naanoodmist tom. Jis taat tábáhtuvá, te laahâ máccá ovdâskoodán, mii puáhtá val nanodiđ laavâ president naanoodhánnáá-uv. President noomât alemuid virgealmaid já joođeet oovtâst staatâraađijn Suomâ olgopolitiik.Suomâ vuáđulaavâ 7. lohoSuomâ vuáđulaavâ 8. loho Táválávt Euroop unionân kyeskee aašijd hoittáá uáiviminister.EU-asioiden käsittely valtioneuvostossa. Staatârääđi. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân) 

Presidentin väljejui ive 2024 Alexander Stubb, ko sun finnij 51,6 % jienâin ive 2024 presidentvaaljâi nube jienâstemkeerdist.

Virgálávt uáiviminister, eres ministereh já riehtikansler taheh staatârääđi. Taat kočoduvvoo távjá meid haldâttâssân''.Valtioneuvoston toiminta Staatârääđi. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân) Tááláš uáiviminister lii Petteri Orpo já staatâvarijminister Riikka Purra.

Haldâttâh
Suomâ vuáđulaavâ mield Suomâst staatâväldi kulá aalmugân já haldâttâsvääldi kevttih täsivääldi president já staatârääđi, mon jesâneh kalgeh navdâšiđ ovdâskode luáttámuš.Suomâ vuáđulaavâ 1. loho Suomâ ovdâskode lii oovtkáámmársâš parlament. Ovdâskoddeest láá 200 aalmugovdâsteijed, kiäh väljejuvvojeh koskâvuođâlâš ovdâskoddevaaljâin. Taah vaaljah tuállojeh neelji ive kooskâi.

Tuámustoovlih
Tuámuvääldi kevttih jiešráđáliih tuámustoovlih, moh juáháseh almolijd tuámustovlijd, haldâttâhtuámustovlijd já sierânâstuámustovlijd. Almolijd tuámustovlijd kuleh keerrivrievtih, hovirievtih já alemus riehti, main kieđâvušeh rijdo- já rikosaašijd sehe eres ucâmušaašijd. Haldâttâhtuámustovlijd kuleh haldâttâhriehti já alemus haldâttâhriehti.Hallinto-oikeudet oikeus.fi Čujottum 4.11.2020 (suomâkielân)Suomâ vuáđulaavâ 9. loho Čujottum 4.11.2020 (suomâkielân) Tain kieđâvušeh vaidâlusâid, moh láá šoddâm almoshaldâttuv toimâmist já miärádâsâin.

 Viehâdâh 
 Ässeeloho 
Suomâst láá suulân 5,5 miljovn ässed.

 Kielah 
Suomâ vuáđulaavâ mield Suomâ aalmuglâškielah láá suomâ- já ruotâkielâ. Kuittâg vuáđulaavâ 17 § 3 moomeent mield sämmilijn algâaalmugijn, romanijn já eres ucceeblovoin lii vuoigâdvuotâ paijeentoollâđ já ovdediđ jieijâs kielâ já kulttuur.Suomâ vuáđulaavâ 17. loho

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*