Luándustaađâ

Luándustaađâ lii stuárus, mon nummeerlâš árvu lii universaal, ađai tot ij lah kiddâ saajeest ige ääigist. Luándustaađah láá váhá nuuvt ko matemaatlâš staađah, tego pii. Luándustaađah láá ovdâmerkkân Planck staađâ h, čuovâliähtu kuárusvuođâst c já gravitaatiostaađâ G. 

 Dimensioliih já dimensiottemes luándustaađah 

Dimensiolij luándustaađâi áárvuh láá kiddâ ohtâduvâin toin naalij, ete staađâ árvu muttoo, jis ton ohtâdâh muttoo. Ovdâmerkkân čuovâliähtu miäruštâlloo táválávt ohtâdâhhân meettereh sekuntist, kuás ton árvu lii 299 792 458. Jis čuovâliävtu miäruštâlâččij ohtâdâhhân kilomeettereh sekuntist, te ton árvu ličij 299 792,458.

Dimensiottemes luándustaađâi áárvuh iä lah kiddâ kevttum ohtâduvâin, pic toh láá táválávt dimensiolij staađâi uásimereh. Tastko dimensiottemes staađah láá tuše lovoh, te lii máhđulâš, ete miinii puátteevuođâ teoriaid ennust toi áárvuid. 

Sommerfeld staađâ α lii ohtâ tobdosumosijn dimensiottemes staađâin. Ton árvu lii mittedum iskoslávt viehâ tárkká (7,297 352 5376 x 10-3), mut tom ij lah vala puáhtám suorgiittiđ mongin teoriast. Nubbe tobdos ovdâmerkkâ lii prootoon já elektron massai koskâvuotâ mp / me, mon lohoárvu lii suulân 1 836,15267247.

Uási luándustaađâi áárvuin láá täärhih, tastko SI-vuáháduvvâst vuáđuohtâduvah láá miäruštâllum toi vievâst.

 Motomeh luándustaađah 

 Almolâš luándustaađah 

StaađâTubdâldâhÁrvuKoskâvuođâlâš epitärkkivuotâčuovâliähtu299 792 458 m/stärkki (ohtâduvâi miäruštâllâm mield)Gravitaatiostaađâ, 6,67428(67) × 10–11 m3·kg−1·s−21,0 × 10−4Planck staađâ6,626 070 15 × 10−34 J·stärkki (ohtâduvâi miäruštâllâm mield)redusistum Planck staađâ (Dirac staađâ)1,054 571 818 × 10−34 J·s

 Šleđgâmagneetlâš staađah 

StaađâTubdâldâhÁrvuKoskâvuođâlâš epitärkkivuotâKuárusvuođâ permeabiliteet ađai magneetstaađâ1,256 637 062 12(13) × 10−6 N·A−21,5 × 10-13Kuárusvuođâ permittiivlâšvuotâ ađai šleđgâstaađâ8,854 187 817 8128(13) × 10−12 F·m−11,5 × 10-13Kuárusvuođâ karakteristlâš impedans376,730 313 461... Ω1,5 × 10-13Coulomb staađâ8,987 551 792... × 109 N·m²·C−21,5 × 10-13Algâvárádâs1,602 176 634 × 10−19 Ctärkki (ohtâduvâi miäruštâllâm mield)<noinclude>

 Aatoom- já vááimusfyysiik staađah 

StaađâTubdâldâhÁrvuKoskâvuođâlâš epitärkkivuotâBohr suonjâr5,291 772 108(18) × 10−11 m3,3 × 10−9Klassiklâš elektron suonjâr2,817 940 2894(58) × 10−15 m2,1 × 10−9Elektron massa 9,109 382 15(45) × 10−31 kg5,0 × 10−8 Fermi lahtosstaađâ1,166 39(1) × 10−5 GeV−28,6 × 10−6Sommerfeld staađâ7,297 352 537 6(50) × 10−36,8 × 10−10Prootoon massa 1,672 621 637(83) × 10−27 kg5,0 × 10<sup>−8<sup>Rydberg staađâ10 973 731,568 525(73) m−16,6 × 10−12<noinclude>

 Kemia já termodynamiik staađah 

StaađâTubdâldâh já ciälhusÁrvuKoskâvuođâlâš epitärkkivuotâAatoommassaohtâdâh (1/12-uási čiđđâ-12-aatoom massaast)1,660 538 86(28) × 10−27 kg1,7 × 10−7Avogadro staađâ6,022 140 76 × 1023 mol−1tärkkiBoltzmann staađâ1,380 649 × 10−23 J·K−1tärkkiFaraday staađâ96 485,332 123 310 0184 C·mol−1tärkkiKaasustaađâ8,314 462 618 153 24 J·K−1·mol−1tärkkiMoolaarsâš Planck staađâ3,990 312 716(27) × 10−10 J·s·mol−16,7 × 10−9Ideaalkaasu molâsaijaasvuotâ,  ko =273.15 K já =100 kPa2,2710 954 64... × 10−2 m³·mol−1tärkkiko =273.15 K já =101.325 kPa2,2413 969 54... × 10−2 m³·mol−1tärkkiStefan-Boltzmann staađâ5,670 400(40) × 10−8 W·m−2·K−4tärkkiWien sirdâšemlaavâ staađâ 4,965 114 231...2,897 768 5(51) × 10−3 m·Ktärkki<noinclude>

 Käldeeh 

*