Vieresšlaajâ

Vieresšlaajâ lii iäláánšlaajâ, mii ij tiettuu monnii kuávlust algâalgâlâžžân, pic ulmuuh láá sirdám tom toho tátulávt teikâ vahâgist. 

Šaddotiettust ulmui fáárust levânâm šlaajah láá juohhum puáttimääigi mieldi tovlepuáđuláid já uđđâpuáđuláid. Tovlepuáđuliih ađai arkeofyteh láá sirdâšum uđđâ kuávlun nuuvt tovláá ääigist, ete sirdâšuumist iä lah čallum tiäđuh. Tuuriistšlaajâ lii sirdâšum turistij fáárust uđđâ kuávlun. 

Sääni puáđulâššlaajâ lii tooleeb kevttum siämmáá merhâšuumeest ko sääni vieresšlaajâ. Tääl Suomâ pirâskuávdáš lii meridâm, ete vieresšlaajâ meerhâš ulmui sirdem šlaajâ já puáđulâššlaajâ vuod lii levânâm tááláá kuávlun kieskâd jo-uv jiešmeidlist teikkâ ulmui vaikuttâs tiet.

Háitulâš vieresšlaajah
Puoh vieresšlaajah iä lah háituliih. Vieresšlaajâ lii háitulâš, jis tot vaaigut negatiivlávt algâalgâlâš ekosysteemân teikkâ ulmuu ekonomian. Vieresšlaajah pyehtih kištottâllâđ teikkâ ruossâlistuđ algâalgâlâš šlajâigijn, pivdeđ taid teikkâ levâttiđ taavdâid já parasiitijd. Maŋgii vieresšlaajâin váiluh luándulâš vajeh, salâsteijeeh já parasiiteh. Motomin oles eellimpirrâs rááhtus já raavâdkuáluseh pyehtih muttuđ vieresšlaajâ tiet, já algâalgâlâš šlaajâi eellimpiirâs sáttá meid uccođ. Ovdâmerkkân väldimeerâi suolluid puáttám rotáh já kisáh láá tovâttâm ennuv algâalgâlâš šlaajâi suhâjäämmim. Vieresšlaajah láá stuorrâ čuolmâ pirrâs uáinust.

Vieresšlaajâi vaikuttâs
Lii iävtuttum, ete vieresšlaajah láá tovâttâm 40 % šlaajâi suhâjämimijn. Vieresšlaajah láá stuorrâ uhke luándu maaŋgâhámásâšvuotân já eromâšávt sierâlum kuávlui endeemlâš šlaajáid. Vieresšlaajâi tovâttâm kuástádâsah láá 1,4 miljard dollarid, mii lii suulân 5 % maailm ekonomiast.Invasive species in the United States - www.maine.gov Čujottum 19.6.2021 (eŋgâlâskielân) Pyereest tubdum ovdâmerkkâ háitulâš vieresšlaajâst lii niilivuásku, mii lii tovâttâm 200 kyelišlaajâ suhâjäämmim jaavrijn, moid tot lii ištâdum.

Vieresšlaajah Suomâst
pienoiskuva|Aasiast vuálgus leijee rottá lii levânâm ubâ maailmân, já tast lii šoddâm kosmopoolitlâš háittuellee.
pienoiskuva|Mučisluupiin váldá šoddâmsoojijd meddâl endeemlâš šlaajâin.
Suomâst eelih suulân 600–1 000 vieresšlaaijâd, moh pottii jo ovdil koskâääigi. Šlaajâin 160 láá háituliih. Ive 2012 Suomâ pirâshaldâttâh já staatârääđi tuhhiittii aalmuglâš vieresšlajâvuávám. Vuávám ulmen lii estâdiđ háitulâš vieresšlaajâi tovâttâm hááituid já riiskâid luándun, luánduriggoduvâi kilelis ávhástâlmân, iäláttâssáid sehe ohtsâškode já ulmui pyereestvajemân. 

Ovdâmeerhah Suomâst tiättojeijee vieresšlaajâin
Elleeh
Njomâtteijeeh: miŋkki, kani, kanadamaaijuv, piisam, supipeenuv, vielgispieiniskodde, kissá, rottá
Lodeh: kanadačuánjá, faasaan, tuvvá, päkkinjunnjuhčâ 
Kyeleh: karppi, ränisrávdu, ajârávdu, peledšapšâ, kirjeluosâ, säggimonni
Cuobbuuh: ruojâcuábui  
Šlieddâelleeh: espanjačiegârippo, viiniluákkáskuáppu, vajâldeijeeskálžu, čunoiskálžu
Rapuelleeh: ulloskerreerapu, tiälkkurapu, ruákkisahe, merâpuákku, tiigerkaccuu
Tivreh: koloradokuorijâš

Šadoh
mučisluupiin, fiskismaijuukaali, stuorrâpalsam
Kuobbâreh já tiäbuh
rapurotto

Kirjálâšvuotâ
Happonen et al: Bios 1: Eliömaailma. Helsinki: WSOY, 2004. ISBN 951-0-26405-9.
Happonen, Holopainen, Sotkas, Tenhunen, Tihtarinen-Ulmanen, Venäläinen: Bios 3: Ympäristöekologia. WSOY, 2004. ISBN 951-0-27631-6.

 Fáádást eres soojijn 

 Käldeeh 

*