Richard F. Heck

Richard F. Heck (porgemáánu 15. peeivi 1931 Springfield, Massachusetts, Ovtâstum staatah – roovvâdmáánu 10. peeivi 2015 Quezon City, Filippiineh) lâi ovtâstumstaatâlâš kemist. Ive 2010 sun vuoitij oovtâst Akira Suzukijn já Eiichi Negishijn Nobel-kemiapalhâšume pargostis palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist.

 Eellim já oppâm 
Richard Frederick Heck šoodâi porgemáánu 15. peeivi 1931 Springfieldist, Massachusettsist, Ovtâstum staatâin. Ko Heck lâi 8-ihásâš, te suu peerâ varrij Los Angelesân.

Luvâttuv maŋa sun luvâškuođij kemia Kalifornia ollâopâttuvvâst Los Angelesist (UCLA). Heck valmâštui tiettui kandidaatin ive 1952. Valmâštum maŋa sun joođhij ollâopâttuv totken professor Saul Winstein -tutkâmjuávhust. Heck tuuđhâi el. aryylsulfonaatij solvolyys, mast sun nágáttâlâi tuáhtárin ive 1954.

 Karrieer 
Tuáhtárin valmâštum maŋa Heck varrij Zürichân, Sveeicin, ko sun finnij Ovtâstum staatâi aalmuglâš tieđâsiättusist stiipeend tutkâm várás. Tobbeen-uv sun tuuđhâi aryylsulfonaatij solvolyys, taan keerdi professor Vladimir Prelogáin ETH Zürichist. Ive 1955 sun maacâi UCLA:n, kost sun joođhij naaburjuávhu uásálistem tutkâm.

Ive 1956 sun sirdui Wilmingtonân, Delawaren porgâđ Hercules Powder tutkâmkuávdáást. Tobbeen sun tuuđhâi polymeerkemia ennuv. Suu ovdâolmooš David Breslow iävtuttij, ete Heck puávtáččij vuáijuđ sirdâšemmetalláid.

Ive 1971 Heck sirdui Hercules Powder tutkâmkuávdáást Delaware ollâopâttâhân. Ollâopâttuvvâst sun tuuđhâi jieškote-uvlágán palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist. Täin reaktioin merhâšitteemus lâi alkeen já aryylhaaliid labdemreaktio. Heck pargo tiet eres totkeeh-uv postii ovdediđ jieškote-uvlágán palladiumkatalysistum reaktioid. Ive 1989 Heck paasij iäláttâhân ollâopâttuvvâst.

 Palhâšumeh 
Pargostis Heck vuoitij maaŋgâlágán palhâšuumijd. Ive 2005 sun finnij Wallace H. Carothers -palhâšume. Ive 2006 Ovtâstum staatâi kemiaservi keigij sunjin Herbert C. Brown -palhâšume, tondiet ko sun tuuđhâi synteetlâš vuovijd kreatiivlávt. 

Roovvâdmáánu 6. peeivi 2010 Heck, Akira Suzuki já Eiichi Negishi finnejii Nobel-kemiapalhâšume pargostis palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist. (Internet Archive) Siämmáá ive Uppsala ollâopâttâh nomâttij Heck kunneetuáhtárin.

Ive 2011 Heck finnij meid Glenn T. Seaborg -miitaal pargostis.

 Priivaateellim 
Ive 1979 Heck lâi Manilast määđhist, ko sun teividij filippiinlâs Socorro Nardo. Muáddi ive tast maŋa suoi naajáin. Ive 2006 suoi varrijn Filippiináid. Socorro Nardo-Heck jaamij ive 2012, já Heck jaamij muáddi ive maŋeláá roovvâdmáánu 9. peeivi 2015. Sunnust iä lamaš párnááh.

 Keejâ meid 
 Heck-reaktio

 Käldeeh 

Luokka:Ive 1931 šoddâmeh
Luokka:Ive 2015 jämimeh
Luokka:Nobel-kemiapalhâšume vyeitteeh
Luokka:Ovtâstumstaatâliih kemisteh
Luokka:Uppsala ollâopâttuv kunneetuáhtáreh