شاکر شجاع آبادی۔ سرائیکی دا نشابر ناں

لکھت: عابدہ کریم (ایم فل سرائیکی) 
ݙوہڑہ سرائیکی شاعری دی خاص تے من بھاوݨی صنف اے تے سرائیکی شاعری دا ٻہوں وݙا حصہ ݙوہڑے تے مشتمل اے۔ سرائیکی شاعری وچ غزل، نظم، حمد، نعت، قصیدہ، منقبت، ہائیکو، سرائیکو، غرض سب کجھ لکھیا ویندا پے پر سرائیکی شاعری دی اپݨی سنڄاݨ تے مقبولیت ہے ۔سرائیکی شاعری جیں صنف کوں اپݨا سمجھدی اے او کافی تے ݙوہڑے دی صنف اے۔ کافی دی مقبولیت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لایا ونڄ سڳدے جو سرائیکی زبان دے مہان صوفی شاعر خواجہ غلام فریدؒ دی ساری شاعری کافیاں دی شکل وچ ملدی اے۔ انہاں دا ہک سمورا دیوان جیڑھا جو 271کافیاں تے مشتمل اے سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا سرمایہ اے۔ ایں طرحاں سرائیکی ݙوہرے دی اہمیت اے ہے جو زمانہ قدیم توں ݙوہڑہ سرائیکی شاعری وچ لکھیا ویندا پئے ۔ سرائیکی زبان دے ہر شاعر ایں صنف وچ قلم چلاوݨ دا اہر کیتے مگر ایں صنف کوں عروج ݙیوݨ وچ احمد خان طارق، امان اللہ ارشدؔ تے ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دا ناں نشابر اے۔

سرائیکی علاقے دے نال نال سرائیکی زبان کوں اللہ تعالیٰ خاص انعام    و اکرام نال نوازیا ہے، سرائیکی وسیب دی دھرتی پیار، محبت، امن نال سنگھری پُنگری ہوئی اے ایں وسیب دی زبان چس رس ، مٹھاس، شائستگی تے نزاکت وچ اپݨی مثال آپ اے۔ سرائیکی زبان و ادب تے ڳالھ کرو تاں ایں زبان دی جھولی وچوں ایجھے وݨ پھپھڑین جنہاں دی چھاں وچ سرائیکی ادب ودھے پھلے تے ترقی کیتے۔ سرائیکی شعری ادب دی ڳالھ کروں تاں بابا فرید الدین مسعود گنج شکرؒ دے اشلوک توں گھن کرائیں خواجہ غلام فرید سئیںؒ دی کافیاں نال رڄیا ہویا دیوان تے ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دے ݙوہڑیاں نے سرائیکی شاعری کوں ہک نویکلا مقام و مرتبہ دان کیتے۔ سرائیکی شاعری دا وجود انہاں ستوناں دے بغیر بے سہارا ہے۔

 ڄاݨ سنڄاݨ 
ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دا تعلق انہاں دے ناں توں نشابر ݙسدے جو انہاں دا تعلق ملتان دی ہک تحصیل شجاع آباد نال ہے۔ آپ دا اصل ناں محمد شفیع تے ادبی ناں شاکر شجاع آبادی اے ، احٖ کل ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی مشہور ہن۔ کیوں جو ریاست بہاولپور دی تاریخی درسگاہ ’’دی اسلامیہ یونیورسٹی آف بہاولپور‘‘ نے شاکر شجاع آبادی کوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری ݙے کرائیں شاکر شجاع آبادی کوں ڈاکٹر شجاع آبادی بݨا ݙتے۔ انہاں دے ابے سئیں دا ناں مولوی اللہ یار ہا۔ آپ 1955ء شجاع آباد دی ہک وستی چاہ ٹٻے والا وچ ڄمے۔ آپ دینی تعلیم دے نال نال وستی دے سرکاری سکول توں پنجویں تک دی تعلیم حاصل کیتی ہئی۔ 1986ء توں سرائیکی شاعری لکھݨ دا مُنڈھ ٻدھیا تے ݙوہڑے دی صنف کوں اپݨا سمل بݨایا۔ شاکر شجاع آبادی دی وجہ شہرت وی ایہو ݙوہڑہ بݨیا۔ ݙوہڑے دے نال نال آپ دیاں نعتاں، سرائیکی غزلاں، اردو غزلاں ، گیت تے قطعے آپ دا کل ترکہ ہن۔ ڈاکٹر شجاع آبادی اساݙی نوجوان نسل دا من بھاوݨاں شاعر اے۔ آپ سرائیکی زبان دے او شاعر ہن جنہاں کوں سرائیکی وسیب دے نال نال پورے پاکستان وچ سب توں زیادہ پڑھیا تے سݨیا ویندے، انہاں دے کلام وچ فکر تے دانائی دے ایجھے راز لُکیے ہوئے ہوندن جو ہزاراں دی ڳنتری دے مجمعے وچ خاموشی دا عالم ہوندے صرف شاکر دی آواز تے کلام ہوندے تے واہ واہ ہوندی اے۔

 تخلیقات 
1پیلے پتر ݙوجھی واری  تریجھی واری 1989ء 1994ء1996ء بزم شعاع سرائیکی احمد پور شرقیہ  دلنور پبلشر ز نور پور نورنگا بہاول پور، جھوک پبلشرز ملتان 

2 شاکر دے ݙوہڑے 1989ء دلنور پبلشرز نور پور نورنگا بہاولپور

03 پتھر موم  ݙوجھی واری  1996ء  2002ء ، جھوک پبلشرز ملتان 

04 لہو دا عرق، ݙوجھی واری  2000ء  2001 ء ، جھوک پبلشرز ملتان

05 خدا ڄاݨے 2001ء  جھوک پبلشرز ملتان

06 منافقاں توں خدا بچاوے 2005ء  جھوک پبلشرز ملتان 

07 کلام شاکر 2018ء جھوک پبلشرز ملتان 

09 کلیات شاکر 2023ء  گفتگو پبلی کیشنز اسلام آباد

 غزل 
توں محنت کر تے محنت دا صِلہ ڄاݨے ، خدا ڄاݨے

توں ݙیوا ٻال کے رکھ چا، ہوا ڄاݨے، خدا ڄاݨے

اے پوری تھیوے نہ تھیوے مگر بیکار نئیں ویندی

دعا شاکرؔ توں منگی رکھ دعا ڄاݨے، خدا ڄاݨے

                       ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی نے سرائیکی وسیب دے لوکاں دے مسائل کوں اپݨا موضوع بݨائے ، غربت، بے روزگاری دی ڳالھ کیتی اے ، کئی سالاں توں سرائیکی مظلوم عوام دے دِلاںدی آواز بݨی ہوئی ہے۔ آپ خود ٻولݨ دی صلاحیت توں محروم ہن مگر سرائیکی عوام دیاں محرومیاں کوں اُجاگر کرݨ دا اہر کریندا ݙسدے۔ انہاں دی شاعری وچ جاء جاء تے مزاحمت دے عناصر وی ݙیکھݨ کوں ملدن۔ شاعر دی ڳالھ ہک شخص ، ہک وسبے، ہک زمانے سانگے نی ہوندی، اوندی ڳالھ جمل جہان سانگے ہوندی اے پر اے ڳالھ حقیقت اے جو شاعر جݙاں وی ڳالھ کیتی اے اوندا پہلا موضوع اوندا اپݨا وسیب تے دھرتی ہوندی اے۔ شاکر وی ایں دھرتی تے وسیب دا شاعر اے، اوندا اپݨا وطن ، اپݨا وسیب، اپݨے لوک، اپݨی تاریخ، تے ثقافت اے، جنہاں دا ذکر انہاں دی شاعری وچ نتر تے سامݨے آندے۔ شاکر اپݨے وسیب دے لوکاں دیاں محرومیاں انہاں دے حقوق، انہاں دی بیروزگاری دا جواب منگدا ݙسدے۔

غریب کوں کیں غریب کیتے، امیر زادو جواب ݙیوو

ضرورتاں دا حساب گھنو، عیاشیاں دا حساب ݙیوو

شراب دا رنگ لال کیوں اے؟ کباب دے وچ ماس کیندا

شباب کیندا، کئیں اُڄاڑے، حساب کر تے جناب ݙیوو

زیادہ پھلدا اے کالا جیکوں، خرید گھندا ہے اوہو کرسی

الیکشن دا ڈرامہ کر کے، عوام کوں نہ عذاب ݙیوو

قلم ہے منکر نکیر شاکرؔ جتھاں وی لُکسو اے تاڑ گھنسی

غلاف کعبہ دا چھک تے بھانویں ، ناپاک منہ تے نقاب ݙیوو

ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دی شاعری سرائیکی وسیب دی مکمل عکاسی کریندی اے ، خاص کر سرائیکی نوجوان نسل دے جذبات کوں اُبھارݨ دے نال نال اِنہاں دی عکاسی وی کریندی اے۔ جیکر انہاں دی شاعری دے اسلوب دی ڳالھ کروں تاں انہاں دی شاعری وچ آسان سرائیکی لفظاں دا ورتاوا کیتا ڳے۔ انہاں کوں ہر بندہ آسانی نال پڑھ تے ایندا مفہوم سمجھ سڳدے جو شاکر آکھݨ کیا چاہندے۔ شاکر اساݙے معاشرے دے ہک ہک پُکھ کوں نشابر کریندا ݙسدے۔ شاعر غریب دے حق دی ڳالھ کریندے۔ اُنوندی روزی روٹی تے مستقبل دی ڳالھ کریندے۔

میں سُݨینداں دل توں نکلی ہوئی غزل کجھ غور کر

مہربانی ائے خدائے لم یزل کجھ غور کر

کہیں دے کتے کھیر پیون کہیں دے ٻچے بُکھ مرن

رزق دی تقسیم تے ہک واری ول کجھ غور کر

شاکر دی فکر دا ہک ٻیا پہلو ݙیکھو

فکر دا سجھ اُبھردا ہے سوچیندیں شام تھی ویندی

خیالاں وچ سکون احٖ کل ڳلیندیں شام تھی ویندی

گریباں دی دُعا یا رب خبر نئیں کن کریندا ہیں

سدا ہنجواں دی تسبیح کوں پھریندیں شام تھی ویندی

شاکر شجاع آبادی دی حیاتی دا جائزہ گھنوں تاں انہاں اپݨی حیاتی وچ ڈھیر سارے بھوڳ بھوڳین ، اپݨی معذوری کوں اپݨی کمزوری نی بݨایا بلکہ محنت مشقت نال محنت مزدوری کر تے اپݨا تے اپݨے ٻالاں دا ڈھڈھ پالیے، بیماری نال کلہا لڑدا رہیے، ٻولݨ دی طاقت جو ناں ہئی تاں قلم کوں اپݨا ہتھیار بݨائے، مگر کہیں کوں شکوہ نی کیتا ، صبر و شکر نال حیاتی گزاری اے، ہر ویلے رب دا شکر ادا کیتے تے ایں صبر و شکر کوں اپݨے ناں دا حصہ بݨائے ، محمد شفیع توں شاکر شجاع آبادی بݨے۔ ادب دی دنیا وچ محمد شفیع کوں ہر کوئی شاکر شجاع آبادی تے ہُݨ ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دے ناں نال ڄاݨدن۔ اپݨی حیاتی دی عکاسی شاکر شجاع آبادی خود اپݨی ہک غزل وچ ایں طرحاں بیان کریندے:

زندگی ہک ٻوجھ ہے بس چئی وداں

چَوّدی نی پر کنڈ پِچھوں لڑکئی وداں

اجھو مُکدے پندھ گھر نزدیک ہے

تھکے بُت کوں ایہو لارا لئی وداں

شاکر شجاع آبادی دیاں نعتاں کوں سرائیکی وسیب دے ہر نعت خواں نے پڑھ تے وسیب وچ اپݨا ناں بݨائے ہر محفل تے ہر میلاد تے عید دے ہر موقع تے شاکر دیاں نعتاں لوکاں دے دِلاں کوں منور کیتے۔ 

ویندی تاں اُونویں پئی ایں اے باد صبا مدینے

       ݙکھیاں دے حال چئی ونڄ ݙیویں سݨا مدینے

ہر مسیت وچ، ہر جمعہ، ہر عید ، ہر مولودی ، ہر محبوب ﷺ دا دیوانہ شاکر دی ایں نعت کوں سُر وچ پڑھدا کھڑے ۔ لوک کم کاج چھوڑ چھاڑ تے ایں نعت کوں سُݨدے کھڑن۔

ایویں شاکر دے ڳاوݨ سرائیکی وسیب دے نامور گلوکاراں ڳا تے وݙی شہرت حاصل کیتی اے۔انہاں دا جڳ مشہور گیت 

’’واہ جو پیار کیتوئی رول ݙتوئی وچ روہی واہ وو سڄݨ تیݙے وعدے‘‘ 

ایں گیت کوں سرائیکی زبان دے ہر گلوکار ہر جاء ڳا تے اپݨا ناں بݨائے۔ انہاں گلوکاراں وچ عالمی شہرت یافتہ گلوکار عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے نال نال  سخاوت حسین دیوانہ، مستانہ، منصور ملنگی تے کئی ٻے گلوکار شامل ہن۔

واہ جو پیار کیتوئی رول ݙتوئی وچ روہی

واہ وو سڄݨ تیݙے وعدے

ݙے کے وِچھوڑا ماہی کر ڳیوں کنارے

جیواں تاں جیواں ہُݨ کیندے سہارے

میکوں نہ نال نتوئی رول ݙتوئی وچ روہی

ݙے کے وِچھوڑا ماہی کیتی کمال اے

نوہی چا پُچھیا آ کے شاکر دا حال اے

ایجھی چا دِلڑی چتوئی رول ݙتوئی وچ روہی

شاکر شجاع آبادی دی اردو شاعری کوں ݙیکھو تاں انہاں سرائیکی زبان دے نال نال قومی زبان اردو وچ وی اپݨے خیالات کوں نشابر کرݨ دا تݨ مریندا ݙسدے ہر زبان وچ خیالات دے اظہار دی اپݨی چس رس ہوندی اے کیوں جو ہر زبان اپݨی جھولی وچ نویکلے لفظاں دا وݙا خزانہ رکھیندی اے۔ اے زبان دی وݙائی ہوندی اے جو ہر شاعر ، ادیب تے نثر نگار دی قلم دی طاقت بݨ تے اینکوں مقام و مرتبہ عطا کریندی اے۔ اردو زبان اساݙی قومی زبان ہووݨ دے نال نال پاکستان دا ہر شہری اینکوں آسانی نال سمجھ وی سڳدے تے روز مردہ دے معاملات سانگے اینکوں ورتیندے ۔ ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی نے ایں زبان دا آسرا گھن تے اپݨے خیالات، تجربات، احساسات کوں سوجھل کریندا ݙسدے۔ انہاں دی ہک اردو غزل دی ونکی سب نال سانجھی:

مارا مارا پھر رہا ہوں اجالوں کیلئے

زندگی ہے اک تماشا دنیا والوں کیلئے

ابر برسا تو گلوں نے موتی چومے شبنمی

میری ہی اک چھونپڑی تھی گرتے ژالوں کیلئے

شاعر انسانی جذبات تے احساسات دا ترجمان ہوندے، اوندا ہک ہک شعر اوندے خیالات دی پیروی کریندا پیا ہوندے، ݙوہڑا سرائیکی ادب دی قدیم تے سدا بہار صنف اے۔ شاکر دے ݙوہڑیاں توں کون واقف کینی ، اڄوکے دور وچ سرائیکی شاعری دے دیوانے شاکر دے ݙوہریاں توں اݨ واقف نہ ہوسن جنہاں سرائیکی دے شعراء کرام دی شاعری دی چس چاتی ہوسی ، انہاں وچ شاکر دا ناں سب توں اُتے ہوسی، شاکر دے ݙوہرے دی تاثیر اے ہے جو جیڑھا بندہ ہک واری شاکر کوں پڑھ گھدے او ول بس شاکر شاکر کریندا ݙسدے۔ ایندے ہر ہک ݙوہڑے دا اپݨا سنگھار اے اپݨا رنگ اے اپݨا موضوع اے تے انہاں کوں پڑھ تے ایویں ڄاپدے جو شاکر اے ݙوہڑہ میݙے کیتے لکھے۔ انسان دا ݙکھ ہووے سکھ ہووے، خوشی یا وت غمی، محبوب نال ملاقات ہووے تے بھانویں اوندی تعریف، محبوب دے نخرے ہوون یا اوندی ناراضگی ، سڄݨ کوں مناوݨا ہووے یا ول اپݨی محبت دا احساس ݙیواوݨاں ہووے، اوندی مونجھ ہووے یا اونکوں مونجھا کرݨا ہووے، غربت ہووے یا بے روزگاری ، وفا ہووے یا بے وفائی ، رووݨ ہووے یا کِھلݨ تہاکوں ہر جاء تے شاکر ملسی اوندے لفظ ملسن اوندی سوچ ملسی اوندی شاعری ملسی۔ شاکر دے ݙوہڑیاں دی چس دا کوئی جوڑ کائینی، انہاں دے ݙوہڑیاں دی چس وکھری تے سڄاک اے۔ 

 نمونہ کلام 
(1) 

بے وزنے ہیں تیݙی مرضی ہے بھان٘ویں پا وچ پا بھان٘ویں سیر اچ پا

پا چن دی چٹی چاندݨی وچ یا رات دے سخت اندھیر اچ پا

بھان٘ویں کہیں دشمن دی فوتکی تے یا جھمر دے کہیں پھیر اچ پا

راہ رُلدے شاکر کنڳݨ ہیں بھان٘ویں ہتھ وچ پا بھان٘ویں پیر اچ پا

(2) 

توں ساݙا بݨ نہ بݨ دلبر ہے ڳالھ صفا اساں تیݙڑے ہیں

ݙے گوݙے نال توں جاہ ساکوں یا دُور ٻلہا اساں تیݙڑے ہیں

ساݙے ݙوہیں ہتھ ہن اکھیں تے جیں قسم چوا اساں تیݙڑے ہیں

رکھ آپ غلامی وچ شاکر یا ویچ وٹا اساں تیݙڑے ہیں

……}{……

 حوالہ: کتاب لڑی چھی ماہی "حوا" بہاول پور توں چوݨ