ملتان اُتے مغلاں دا حملہ

سارے تاریخاں دا اِین٘دے اُتّے اتفاق ہِے جو چنگیز خان نے دریائے سندھ کوں پار نہ کِیتا ہَئی۔ پَر اُون٘دا جرنیل طرطائیآئینِ اکبری وِچ اِیں جرنیل دا ناں "ترم طائی" لِکّھیا ہِے۔ سندھ کوں پار کر تے بھیرہ تئیں آن اَپڑیا اَتے ایں شہر دی اَبادی کوں حُکم ݙِتُّس جو فوج کِیتے ٻیڑیاں تیار کرو۔ تہوں تھولی جئیں مُد وِچ ٻیڑیاں تیار تھی ڳئیاں۔ طرطائی نے انّھاں ٻیڑیاں کوں دریائے جہلم وِچ پاء ݙِتّا اَتے وݙّے وݙّے پتّھر تاریخ روضتہ الصفا۔ انّھاں وِچ بھروائے، تاں جو انّھاں نال ملتان اُتے حملہ کر سڳے۔ جہڑیلے ایہ فوج ملتان اَپڑی تاں اُوں نے منجنیقاںتاریخ جہاں کشائے جوینی۔ نال قلعہ اُتے سنگباری شروع کر ݙِتّی۔ فصیل جاء جاء کنوں شکستہ تھی ڳئی۔ ہوورتھ دے بیان دے مطابق طرطائی دے نال مغل شہزادہ "بیلا" وی ہَئی۔ ایہ ݙُون٘ہائیں جرنیل فوج کوں لرین٘دے پئے ہَنمولانا نور احمد خان فریدی، تاریخ ملتان (جلد اوّل)، قصر الادب رائٹرز کالونی، ملتان۔صفحہ نمبر 164۔ ۔ 
 قباچہ درویشاں دی پناہ وِچ 
انّھاں ݙیہاڑیاں وِچ شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ آپݨے پیر و مرشد شیخ الشیوخ سہروردیؒ کِیتے ݙاڈھے فکر ون٘د تھین٘دے پئے ہَن۔ مغلاں دی فوج نے اسلامی ملکاں وِچ دھاندلی مچائی ہَئی۔ طوفانِ نوحؑ دے بعد دُنیا اُتے ایہ ٻہوں وݙّی مصیبت ہَئی جہڑی نوعِ انسانی اُتے نازل تھئی ہَئی۔ منگولیا دی اِیں تِکّھی تے تیز اَن٘دھاری نے ہزاراں شہراں کوں بے چراغ کر ݙِتّا ہَئی۔ سئیں شیخ الاسلام پریشانی دے اِیں عالم وِچ بغداد کَن ٹُر پئے، ہالی ہِک منزل ٹُرے ہَن، جو سیّد جلال الدین تبریزیسیّد جلال الدین ربریزی نے کئیں ورھیاں تئیں شیخ الشیوخ دے محاقہ دے نال چُلّھا اَتے دیگ سِر اُتے چاوݨ دی خِذمت انجام ݙِتّی ہَئی۔ اَتے خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ نال ملاقات تھئی۔ شیخ جلال الدین تبریزی نے فرمایا:-
"شیخ الشیوخ دا فرمان ہِے جو تُساں وَل ون٘ڄّو"فوائد الفواد، جلد نمبر ١، صفحہ نمبر ٣٤۔۔
مُرشد دی خیر تے عافیت سُݨ تے سئیں کو اطمینان تِھیا۔ اَتے آپݨے با کمال مہماناں دے نال ملتان کَن وَل آئے۔
ملتان اَپڑ تے ایہ ݙُون٘ہائیں بزرگوار سئیں شیخ الاسلام دے کول مِمھان تھئے۔ تِرِیہے بزرگ عشاء دے وضو نال سویل دی نماز ادا کرین٘دے ہَن، اَتے نفلاں وِچ پورا قرآن مجید مُکا گِھن٘دے ہَن۔ انہائیں لیل و نہار وِچ ایہ خدا یاد درویش حیاتی لنگھین٘دے پئے ہَن جو طرطائی نے ملتان اُتے حملہ کر ݙِّتاملتان اُتے مغلاں دا حملہ۔ سلطان ناصر الدین قباچہ گھاٻر تے شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ دی خانقاہ وِچ آیا عرض کِیتُس:- 
"اے خُدا یاد درویشو! کُئی چارہ گری کرو! خُدا دی قسم، ڄیکر مغل شہر وِچ وَڑ آئے، تاں ہِک متنفس وی جِین٘دا نہ بچسی!" 
اُوں ویلے سئیں خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ نے ہِک تیر منگوایا اَتے قباچہ دے حوالے کر تے فرمایونیں:- 
"ایہ تِیر گِھن ون٘ڄو، اَتے رات دے ان٘دھارے وِچ اِیکوں بُرج کنوں دُشمناں کَن سَٹ ݙیؤ!" 
سئیں خواجہ فرید الدین مسعود گنج شکرؒ فرمین٘دے ہِن جو:- "قباچہ اُوہ تِیر گِھن تے چلا ڳِیا اَتے حسب الارشاد رات کوں کمان گِھن تے قلعہ دے ہِک بُرج اُتے اَپڑیا۔ اَتے چلّہ چڑھا تے تیر پوری طاگت نال مغلاں دی فوج اُتے سَٹ ݙِتّا۔ خُدا دی شان جو رات دے ان٘دھارے وِچ اُوہ بے پناہ لشکر اِیں طرحاں غتربود تِھیا جو سویلے اُون٘دا نشان تئیں نہ ریہا"سیر العارفین۔ از مولانا جمالی۔۔
اِیں واقعے دا قباچہ دے اعتقاداں اُتے ایہ اثر تِھیا جو اُوہ درویشاں کوں ملک کِیتے آیۂ رحمت سمجھݨ لڳ ڳِیا۔ تَہُوں کُجھ ݙیہاڑے بعد سئیں خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ  دہلی کَن اَتے شیخ جلال الدین تبریزیؒ غزنی کَن ٹُرݨ لڳّے تاں اُوں نے ݙاڈھی مِنّت خوشامد نال انّھاں کوں کُجھ مُد ٻِیا روکݨ دی کوشِت کِیتی اَتے عرض کِیتُس:- 
"چند گاہ دیگرے سایۂ برکت دریں مقام ارزانی فرمائیدکُجھ مُد ٻِیا مُلتان اُتے سایہ فگن رہؤوو۔!"
پَر سئیں خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ نے معذرت کرین٘دے ہوئے فرمایا جو اَساں لوک ڈھیر مُد اِتّھاں نئیں رُک سڳدے، کیوں کہ ایہ جاء سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ دی تحویل وِچ ݙِتّی ون٘ڄ چُکّی ہِے، اَتے ہمیشاں انّھاں دے پناہشیخ محی الدین ابن العربی اَتے انّھاں دے سان٘ویں وچار آلے مشائخاں دا اعتقاد ہِے جو دُنیا دے ظاہری نظام دے نال نال ہِک باطنی نظام وی ہِے، جہڑا قطباں، ابدالاں، اَتے اوتاداں دے سِر اُتے قائم ہِے۔ شیخ ابن العربی نے فتوحات مکیہ وِچ کئیں جاء اِیں نظرئیے دی تائید کِیتی ہِے۔ تَہُوں ہِک موقع تے فرمین٘دے ہِن جو:- "جہڑیلے ولی مقامِ قطبیت، غوثیت اَتے فردیت کوں طے کر تے مرتبہ محبوبیت کوں اَپڑ وین٘دا ہِے تاں اُون٘دی ذات مظہرِ اِلٰہی تھی وین٘دی ہِے اَتے اُون٘دا ارادہ وی ارادۃ اللہ تھی وین٘دا ہِے۔" شک مُتُّوں سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ ملتانی قدس سرہٗ آپݨے ویلے دے غوث الاغواث اَتے فرد الافراد ہَن۔ سئیں خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ نے اِیں بناء تے فرمایا جو ملتان دے علاقے دا نظام انّھاں دے سِر تے قائم ہے۔ وِچ رہسی۔ ایہ آکھ تے ݙُون٘ہائیں بزرگ آپݨے آپݨے پن٘دھ اُتے ٹُر پئےمولانا نور احمد خان فریدی، تاریخ ملتان (جلد اوّل)، قصر الادب رائٹرز کالونی، ملتان۔صفحہ نمبر 165-167۔ ۔ 

 ٻِیا ݙیکھو 
 شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ ملتانی۔ 
 ملتان اُتے مغلاں دا ݙوجھا حملہ۔
 جلال الدین خوارزم شاہ دا ملتان اُتے حملہـ 

 حوالے 

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے حاکم
ونکی:شیخ الاسلام دے ٻیلی۔
ونکی:ملتان اُتے حملے
ونکی:سرائیکستان اُتے حملے