ہند آریائی

ہند آریائی زباناں خاندان ہند یورپی لسانی خاندان شاخ ہند-ایرانی $\leftarrow$ ہند-آریائی زباناں دی تعداد 200 توں زائد ٻولݨ والے 1.5 ارب توں زائد اہم زباناں سارائیکی، اردو، ہندی، سندھی، پنجابی، بنگالی

ہند آریائی زباناں (Indo-Aryan languages) ہند یورپی لسانی خاندان دی ہک وݙی تے اہم شاخ ہے۔ ایہ زباناں جنوبی ایشیا (پاکستان، بھارت، بنگلہ دیش، نیپال) تے سری لنکا وچ ٻولیاں ویندن۔ دنیا دے تقریباً ہک تہائی لوگ ایں گروہ دی کوئی نہ کوئی زبان ٻولیندن۔ سارائیکی زبان دا تعلق براہِ راست ایں لسانی خاندان نال ہے، جیہڑی قدیم پراکرت تے سنسکرت دے اثرات توں بݨی ہے۔

 تاریخ تے ارتقاء 
ہند آریائی زباناں دا سفر وسطی ایشیا توں شروع تھیا، جتھوں آریائی لوگ ہندوستان وچ داخل تھئے۔ ماہرینِ لسانیات نے ایندے ارتقاء کوں ترائے وݙے دوراں وچ ونڈیا ہے:

 قدیم ہند آریائی دور: ایں دور وچ ویدک سنسکرت تے کلاسیکی سنسکرت ٻولی ویندی ہئی۔
 وسطی ہند آریائی دور: ایں دور وچ سنسکرت دی شکل بدلی تے "پراکرت" تے "پالی" زباناں وجود وچ آئیاں۔
 جدید ہند آریائی دور: ایہ دور 1000ء دے بعد شروع تھیندا ہے، جیندے وچ سارائیکی، اردو، پنجابی، تے سندھی ورگیاں جدید زباناں بݨیاں۔

 سارائیکی زبان دا مقام 
سارائیکی زبان ہند آریائی خاندان دی ہک قدیم ترین رکن ہے۔ لسانی تحقیق دے مطابق، سارائیکی وچ قدیم آریائی تے دراوڑی زباناں دے الفاظ ہک خاص ترتیب نال موجود ہن۔ سارائیکی دے مخصوص لہجے تے صوتی آوازاں (جیویں ڳ، ڄ، ݙ، ݨ) اینکوں ایں خاندان دی ٻیاں زباناں توں منفرد بݨیندن۔

 جغرافیائی پھیلاؤ 
ہند آریائی زباناں برصغیر دے ہک ٻہوں وݙے رقبے تے پھیلی ا ہوئیاں ہن:
 مغربی گروہ: سارائیکی، پنجابی، سندھی۔
 مرکزی گروہ: اردو، ہندی۔
 مشرقی گروہ: بنگالی، آسامی۔
 جنوبی گروہ: مراٹھی، سنہالی (سری لنکا)۔

 لسانی مماثلت 
ہند آریائی زباناں وچ آپس وچ ٻہوں زیادہ مماثلت پائی ویندی ہے۔ ایندی وݙی وجہ انھاں دا مشترکہ جدِ امجد (Sanskrit) ہے۔ کجھ الفاظ دی مثال ہیٹھ ݙتی گئی ہے:

 سارائیکی  سندھی  پنجابی  سنسکرت  اردو ہتھ  ہتھُ  ہتھ  Hasta  ہاتھ اکھ  اکھی  اکھ  Akshi  آنکھ پاݨی  پاݨی  پاݨی  Paniya  پانی کَن  کَنُ  کَن  Karna  کان

 حوالے 

Category:لسانیات
Category:ہند آریائی زباناں
Category:سارائیکی زبان