سرائیکی زبان دے ماخذات

سرائیکی زبان دے ماخذ 
عام طور تے زباناں دے ماہرین سرائیکی زبان دے حسب ذیل ماخذ گنوائے ہن۔مختصر تاریخ زبان و ادب سرائیکی، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز

 دراوڑی 
وادی سندھ وچ آٹھ ہزار سال قبل مسیح دراوڑ قوم فتح حاصل کر کے آئی۔ ایہہ قوم بحیرہ روم دے پاسوں آئی ۔ میسوپوٹیمیا، عراق، عرب تے بلوچستان دے رستے توں تھی کے وادی سندھ آندے ہویں اپنے مشہور شہر موہن جو دڑوموہنجودڑو تے ہڑپہ وساۓ۔ ایں وقت دی مقامی قوم سستی تے کاہلی وچ ڈب چکی ہئی، پر دراوڑ کافی مہذب تے طاقتور قوم ہئی۔ ظامی بہاولپوری لکھدے  "سرائیکی ایں وادی دے پہلے آبادکاراں دی زبان ہئی تے جیہڑیلے دراوڑاں نے اتھاں اقتدار سنبھالیا، سرائیکی دراوڑی دے نال موجود ہئی۔" دلشاد کلانچوی دے مطابق: "دراوڑی پہلی زبان ہئی جیہڑی قدیم سرائیکی تے اثرانداز تھئی۔ اج وی کئی دراوڑی الفاظ سرائیکی وچ زندہ ہن، مثلاً کنڈ، وینی، کھری وغیرہ۔"

 اسوری 
رگ وید دے مطابق، دراوڑاں دے بعد اسوری قوم اقتدار وچ آئی تے تراۓ ہزار سال قبل مسیح تک وادی سندھ تے ݙوجھے علاقے انہاں دے زیرِ اثر رہے۔ ظامی بہاولپوری لکھدے : "اایں فاتح قوم دی زبان کوں 'اسورکی' آکھیا ویندہ ہئی، جیہڑا بعد وچ سرائیکی بن گیا۔ اسورکی تے سرائیکی وچ کئی حرف مشترک ہن، مثلاً س، ر، ا، ک، ی۔"

 آریا 
دراوڑاں دے بعد آریا آئے۔ ایہہ پندرہویں توں ݙاہویں صدی ق م تک شمال مغرب توں وادی سندھ آندے رہیے۔ انہاں دراوڑاں کوں ہنکار کے کڈھ دتا۔

کرسٹا ایف کوپر دے مطابق، آریائی زبان سنسکرت وچ وی کئی مقامی الفاظ شامل تھے، مثلاً: سنسکرت: جالا، ہالا، ڈنڈا سرائیکی: جالا، ہل، ڈنڈا

 پالی 
بدھ مت دے دور وچ، پالی زبان دا سرائیکی نال میل جول تھیا۔ ہیون سانگ دی شہادت ہے کہ چھٹی صدی عیسوی وچ ملتان وچ ہزاراں بھکشو وسدے ہن۔ کچھ مشترکہ الفاظ: سنگ، بھت، پتر وغیرہ۔

 دردئی (پشاچی) 
ایران تے افغانستان دے رستے پشاچی قوم وادی سندھ آئی۔ ایہہ غیر مہذب ہئی تے انہاں دی زبان 'دادرک' ہئی، جیہڑی اج کل کشمیری، شینا تے چترالی وغیرہ وچ زندہ اے۔

 دراچڈہ 
پشاچی قوم دے بعد دراچڈہ زبان وادی سندھ وچ موجود رہی، جیہڑی دردئی زبان دی بگڑی ہوئی شکل ہئی۔ دراچڈہ وچ 'ڈ' تے 'ج' دی آواز حلق توں نکلیندی اے، جیہڑا آج دی سرائیکی تے سندھی وچ وی موجود اے۔

 شور سینی 
شور سینی زبان برصغیر وچ ہک وڈے علاقے وچ بولی ویندی ہئی۔

ایہہ زبان مہاراشٹری، سوراشٹری، دراچڈہ، سندھی تے سرائیکی دی ماں کہلائی ویندی اے۔ کچھ مشترکہ الفاظ: کٹورا، تھال، توا، رکابی۔

 ماگھدی 
ماگھدی وی ہک قدیم آریائی زبان ہے۔ بعض محققین دے مطابق ایہہ شور سینی توں وی قدیم ہے۔

شور سینی توں اندرونی زباناں تے ماگھدی توں بیرونی زباناں پیدا ہوئیاں۔

 عربی 
آریائیاں دے زوال دے بعد عرب آئے۔

محمد بن قاسم دے وقت عربی کوں مقبولیت ملی۔ عربی حروف تے عربی رسم الخط (خطِ نسخ) اپنایا گیا۔

 فارسی 
داریوش اعظم دے زمانے توں فارسی اثر شروع ہویا۔ محمود غزنوی دے حملے توں بعد فارسی عام ہو گئی تے ملتان فارسی دا مرکز بنیا۔ چ، ژ، گ ورگے الفاظ فارسی توں سرائیکی وچ آئے۔

 انگریزی 
انگریزیں ایں علاقے وچ پیر ڄماۓ تاں اتھوں دے لوکاں انگریزی زبان توں استفادہ کیتا اتے انگریزی زبان دے ٻہوں سارے الفاظ تبدیلی دے بعد سرائیکی زبان وچ داخل تھئے

 سندھی 
سندھی تے سرائیکی کو بھیݨیں آکھیا ویندے کیوں جو انہاں دے ٻولݨ وچ بہوں زیادہ فرق پایا ویندے۔البتہ رسم الخط وچ بہوں زیادہ فرق ھے۔ ڈاکٹر غلام الانا سندھی اتے سرائیکی دی بنیاد دراچڈہ اپ بھرنش ڈسیندن۔

 بلوچی 
بلوچ قومیں دی وڈی تعداد سرائیکی علاقے وچ آباد ھے اتے بلوچستان دے اکثر علاقیں وچ ݙوجھیاں زباناں دے طور تے ٻولی ویندی ھے۔ݙوں الگ خاندانیں دیاں اے زباناں ہک ݙوجھے تے اثرات رکھیندین۔

 پشتو 
سرائیکی علاقےتے ہک عرصے تک پٹھاݨیں دی حکومت رہی ہے۔جتھاں ملتانی پٹھاݨیں ملتانی(سرائیکی) بولݨی شروع کر ݙتی اتھاں پشتو زبان دے اثرات وی سرائیکی تے مرتب تھے۔

 نتارا 
مختصر ایہ کہ سرائیکی اپنی موجودہ صورت تقریبا ہزار سال پہلے اختیار کر گھدی ہئی۔سرائیکی دی جیہڑی صورت اپ بھرنش شکل وچ موجود ہئی ، عربی فارسی دے اثر نال مکمل طور تے تبدیل تھی گئی۔اے وجہ ہے کہ پچھلے ہزار سال وچ سرائیکی دے جیہڑے نمونے ملیے او سرائیکی دی موجودہ شکل دے مشابہہ ہن۔انہاں تے عربی فارسی دا اثر نمایاں ھے ۔ حضرت مُلا دا "نورنامہ" جیکوں 501ھ دی تصنیف منیا ویندے۔ایندا نمونہ ݙیکھو پنج سے سال جو گذرئیے ہجرت بعد رسولوں مُلاں کہے غریب ویچارا کم علماواں کولوں

اردو توں سرائیکی ترجمہ(ارم گل) مختصر تاریخ

 حوالے