سرائیکستان دی اسلام توں پہلے دی تاریخ

سرائیکستان: اسلام توں پہلے دی تاریخ

سرائیکی وسیب، جیڑھا اجوکے جنوبی پنجاب تے مشتمل اے، دی تاریخ اسلام دی آمد توں بہوں پراݨی اے۔ اے خطہ ہزاراں سالاں توں انسانی تمدن دا مرکز رہیا اے اتے کئی وݙیاں تہذیباں اتے حکومتاں اتھاں وَسدیاں رہیاں ہَن۔ اسلام توں پہلے دے دور کوں سمجھݨ سانڳے اساکوں وقت دے پردے پچھے ونڄݨا پوسی۔

 ہاکڑا تہذیب 
ہاکڑا تہذیب جنوبی ایشیاء دی ہک پراݨی تہذیب ہئی جیڑھی گھگھر-ہاکڑا دریا دے کنارے وَسی ہوئی ہئی۔ اِیہ تہذیب خاص کر پاکستان دے چولستان صحرا اَتے بھارت دے کُجھ علاقیں اچ پَھلی پُھلی۔

اِیہ انڈس ویلی سولائزیشن (سندھ طاس دی تہذیب) دے شروعاتی دور (تقریباً 3300 توں 2800 قبل مسیح) دے نیڑے دی سمجھی ویندی ا ہے۔ آثار قدیمہ دے ماہرین کوں ہاکڑا دریا دے سُکے ہوئے رستے دے کٹھے کئی ساریاں جاہیں توں ایں تہذیب دے نشان مِلے ہِن۔

ہاکڑا تہذیب دی خاص گالھ او برتݨ ہِن جیڑھے اتھوں لَبھے ہِن، جنہاں کوں "ہاکڑا ویئر" آکھیا ویندا ہے۔ اِیہ برتݨ ہتھ نال بݨائے ڳئے ہِن اَتے انہاں دی ہک وکھری شکل اَتے بناوٹ ہوندی ہئی۔ ایں توں علاوہ، اتھوں لَبھݨ آلے کُجھ ٹھکانڑیں توں زیر زمین رہائشی گڑھے وی مِلے ہِن۔

چولستان اچ گنویریوالا جیڑھا ہک وݙا آثار قدیمہ دا تھاں ہے، ہاکڑا تہذیب دا ہک اہم مرکز ہئی۔ ایں تہذیب دے لوک ممکن ہے خانہ بدوش وی ہِن اَتے مستقل بستیاں بݨا تے وی رہندے ہِن۔

ہاکڑا دریا دا سُکݨ ایں تہذیب دے زوال دی ہِک وݙی وجہ بݨیا، جیں پاروں اتھوں دی آبادی کُجھ ٻئے علاقیں وَل منتقل تھی ڳئی۔ اڄ وی ہاکڑا دریا دا سُکیا ہویا بستر اَتے ایں تہذیب دے آثار اتھوں دی پراݨی تریخ اَتے ثقافت دی گواہی ڈیندے ہِن۔

 وادی سندھ دی تہذیب 
سرائیکی وسیب دا سبھ توں قدیم تے شاندار دور وادی سندھ دی تہذیب (تقریباً 3300 توں 1700 قبل مسیح) نال جڑیا ہویا اے۔ ہڑپہ اتے موئن جو دڑو جیہے وݙے شہر سندھ اتے پنجاب وچ موجود ہن، اتے سرائیکی وسیب دے کئی علاقیاں خاص طور تے چولستان اتے دریاواں دے کنارے ایں عظیم تہذیب دے آثار مِلدے ہَن۔ ایں دور دے لوک شہری منصوبہ بندی، تجارت، زراعت اتے دستکاری وچ ماہر ہن۔ انہاں دا رہݨ سہݨ دا ول طریقہ اُچے معیار دا ہا اتے انہاں دا اپݨا اک منفرد رسم الخط ہا جیہڑا اڄ تئیں پوری طرحاں سمجھیا نی ڳیا۔ سرائیکی وسیب وادی سندھ دی تہذیب دا ہک اہم حصہ ہا اتے اتھوں دے لوک ایں تمدن دی ترقی وچ اہم کردار ادا کریندے ہن۔

. ہڑپہ تے موہنجو داڑو دی تہذیب: سرائیکستان سندھ تے پنجاب دی سرحد تے وسدا رہیا اے، جتھے ہڑپہ تہذیب دا اثر ملدا اے۔ ایہ تہذیب تقریباً 2500 ق م توں وی پرانی اے۔ لوک زراعت، مٹی دے برتن، دھات تے تجارت نال وابستہ ہُسن۔

 آریائی دور 
وادی سندھ دی تہذیب دے زوال توں بعد، ایں خطے تے آریائی لوکاں دی آمد تھئی۔ آریائی دور (تقریباً 1500 توں 500 قبل مسیح) وچ وینداں لکھیاں ڳیاں اتے ایں خطے دی سماجی اتے مذہبی زندگی وچ وݙیاں تبدیلیاں آئیاں۔ سرائیکی وسیب "سپت سندھو" یعنی ست دریاواں دی سرزمین دا حصہ ہا، جیہڑا آریائیاں دا ابتدائی وطن ہا یا انہاں دے اہم علاقیاں وچوں ہک ہا.

 مہاجن پد اتے مقامی حکومتاں 
آریائی دور توں بعد، سرائیکی وسیب مختلف مقامی حکومتاں اتے مہاجن پدਾਂ دے زیر اثر رہیا۔ ملتان، جیہڑا اڄ سرائیکی وسیب دا مرکز اے، قدیم دور توں ہک اہم شہر رہیا اے۔ خیال کیتا ویندا اے کہ ملتان دا ناں "مالی" قوم دے ناں تے پیا جیہڑی اتھاں آباد ہائی۔ ایں شہر دا ذکر قدیم ہندو متون وچ وی ملدا اے اتے اے ہک اہم تجارتی اتے مذہبی مرکز ہا۔

 سکندر اعظم دا حملہ 
326 قبل مسیح وچ سکندر اعظم نے خطے تے حملہ کیتا۔ ملتان دے نیڑے مالوی قوم نال اوہدی وݙی جنگ تھئی جیں وچ سکندر زخمی تھی ڳیا ہا۔ کجھ تاریخ داناں دا خیال ایہ ہے  کہ اوچ شریف دا شہر سکندر اعظم نے "اسکندریہ علی سندھ" دے ناں نال آباد کیتا ہا۔ سکندر دے حملے نال خطے دی تاریح تے وݙے اثرات پئے، بھان٘ویں اوہدا قبضہ گھٹ عرصے سانڳے رہیا۔

 موریہ اتے بقیہ حکومتاں 
سکندر دے ون٘ڄݨ توں بعد، سرائیکی وسیب چندر گپت موریہ دی اڳواݨی وچ موریہ سلطنت دا حصہ بݨیا۔ موریہ دور وچ بدھ مت اتے جین مت دا وی اتھاں پرچار تھیا۔ موریہ سلطنت دے زوال توں بعد اے خطہ مختلف مقامی اتے علاقائی طاقتاں جیویں کہ شنگا، کنوا، کشان اتے گپتا حکمراناں دے زیر تسلط رہیا۔ ایں دوران ملتان اتے اوچ شریف علمی، تجارتی اتے مذہبی مرکز بݨے رہے۔ ہندو مت، بدھ مت اتے بقیہ مقامی عقیدے ایں دور وچ موجود ہن۔

 کُشن سلطنت تے گندھارا 
کُشن راجاں دے دور وچ ایہ علاقہ گندھارا تہذیب نال جُڑیا، جتھوں بدھ مت دی مصوری تے مجسمہ سازی دا وڈا ارتقا تھیا۔

 رائے اتے برہمن خاندان 
ستویں صدی عیسوی وچ، اسلام دی آمد توں کجھ چر پہلے، سرائیکی وسیب تے سندھ دے رائے اتے بعد وچ برہمن خاندان دی حکمرانی ہائی۔ ملتان اتے اوچ شریف ایں حکومتاں دے اہم شہر ہن۔ ایں دور وچ وی تجارت اتے علم و فنون دا سلسلہ جاری رہیا۔

مجموعی طور تے، اسلام توں پہلے سرائیکی وسیب دی تاریخ وادی سندھ دی تہذیب دی شاندار وراثت، آریائی اثرات، سکندر اعظم دے حملے اتے مختلف مقامی اتے علاقائی حکومتاں دے دور تے پھیلی ہوئی ہے۔ اے خطہ ہمیشہ توں مختلف ثقافتاں، مذہباں اتے تجارتی رستیاں دا سنگم رہیا ہے، جیں سانڳے اتھوں دا تمدن بہوں امیر اتے متنوع ہا۔

 ٻیا ݙیکھو 

 سلطنت ملتان 
 امارت ملتان
 آریائی دور
ونکی:تاریخ سرائیکستان