ملتان اُتے مغلاں دا ݙوجھا حملہ

٦٣٣ ہجری وِچ سلطان شمس الدین التمش جھوک لݙا ڳِیا۔ اُون٘دے بعد بھان٘ویں جو برائے ناں سلطان رکن الدین، سلطانہ رضیہ، سلطان بہرام دے ناں نال کئی حاکم دہلی دے تخت اُتے ٻیٹھے، پَر کئیں کوں استقلال نصیب نہ تِھیا۔ سارے دے سارے ݙُو ݙُو ترائے ترائے سال حکومت کرݨ دے بعد مارے گئےمولانا نور احمد خان فریدی، تاریخ ملتان (جلد اوّل)، قصر الادب رائٹرز کالونی، ملتان۔صفحہ نمبر 175۔ ۔ 

 ملتان وَل مغلاں دی وَلھیٹ وِچ 
جہڑیلے دہلی دی بد امنی دا حال ڳوان٘ڈھی مُلکاں تئیں اَپڑیاِ تاں سالے نوئین ناں دا ہِک منگول سردار ملک شمس الدین حاکم ہرات دی مَدَت نال ٦٤٤ ہجری وِچ ملتان اُتے چڑھ آیا۔ عید الاضحیٰ دا موقع ہَئی۔ شہر وِچ خوف تے ہراس پھیل ڳِیا۔ 

 شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ دی شفقت نال جنگ بندی 
سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ کوں اطلاع مِلّی تاں سئیں نے حاکمِ ملتان دے ذریعے ملک شمس الدین حاکمِ ہرات کوں سَݙوایا۔ اُوہ ݙاہ سواراں دے نال لوہاری ٻوہے دے نیڑے آ تے سئیں دے قدمبوس تِھیا۔ سئیں نے فرمایا:-
"بھئی! جین٘ویں وی تھی سڳدا ہووے، اِیں بَلا کوں دفع کرو اَتے میݙے ٻالاں کوں عِید کرݨ ݙیؤ!" 
ملک شمس الدین اُوں ویلے منگول سردار دی خِذمت وِچ ڳِیا اَتے طے پایا جو ڄیکر گورنر ملتان ہِک لَکھ اشرفی بطورِ تاوانِ جنگ ادا کرے تاں گھیرا چایا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ ݙُوجھے ݙِین٘ہ سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ نے ہِک لَکھ اشرفیاں آپݨے پَلّیوں خاص طور تے منگول سردار کوں گَھلّیاں اَتے چنگیز خان نے آپݨی طرفوں ہرات دے حاکم کوں شاہانہ تحفے پیش کِیتے۔ جین٘دے نال مطلع سیاست کنوں جنگ تے جدل دے ایہ مہیب بَدَّل چَھٹ ڳئے اَتے شہر قتلِ عام کنوں ٻچ ڳِیا"تاریخ نامہ ہرات" از سیف بن محمد بن یعقوب ہروی۔ صفحہ نمبر 157-158۔۔ عصامی ٹھیک اِی تاں آہدا ہِے:- 
بہر ملک اگرچہ امیرے بود
ولے در پناہے فقیرے بود
ترجمہ: ہر مُلک دا ڄیکر بظاہر کُئی نہ کُئی حاکم ہون٘دا ہِے، پَر اُون٘دے اُتّے کُئی نہ کُئی درویش وی ضرور سایہ فگن ہون٘دا ہِے۔

 شیخ الاسلام بحیثیت باطنی حاکمِ ملتان 
کُئی شک نِھیں سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ ملتان دے باطنی حاکم ہَن۔ اِیں کِیتے خواجہ قطب الدین بختیار کاکی نے فرمایا ہَئی جو ملتان شیخ بہاء الدین دی تحویل وِچ ݙِتّا ون٘ڄ چُکّیا ہِے، اَتے ہمیشاں اِنّھاں دی پناہ وِچ رہسی۔ اَساں ݙیہدے ہِسے جو جہڑیلے تئیں سئیں دی ذاتِ والا صفات اِیں شہر اُتے سایہ فگن رہی، ایہ شہر ہر طرح کنوں محفوظ اَتے مصنون ریہا۔ نہ صرف امن تے اَمان قائم رِیہا، بلکہ روحانی طور تے وی اِین٘دا مقام اُچّا کر ݙِتّا۔ 
سئیں محبوبِ اِلٰہی نظام الدین اولیاء فرمین٘دے ہِن جو ہِک بندہ جہڑا تازہ تازہ ملتان کنوں آیا ہَئی، میکوں ݙسایُس جو سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ دیاں باندیاں چکّی پِیہن٘دیاں ہِن تاں قرآن مُکا تے اُٹھدیاں ہِن۔ جہڑیلے نوکراں دا دینی معیار ایݙا اُچّا ہووے تاں شہر دے اکابر اَتے اشراف دی خُدا پرستی دا کیا آکھݨ تھی سڳدا ہِے۔ 
ہِک موقع تے سئیں شیخ الاسلام نے اِیں شہرِ اُتے انوار تے تجلّیات دا نزول تِھین٘دا ݙِٹّھا تاں اختیار مُتُّوں آکھ پئے:- 
ملتانِ ما بجنّتِ اعلیٰ برابر است! 
آہستہ پا بنہ کہ مَلَک سجدہ می کنند
ترجمہ: اَساݙا ملتان فردوسِ بریں آلی کار ہِے، ہَولے پیر رکّھو جو فرشتے سجدہ کرین٘دے پئے ہِن۔
ملتان کوں "ملتانِ ما" (یعنی میݙا ملتان) آکھݨ تے سئیں نے اصلوں مبالغہ نِھیں فرمایامولانا نور احمد خان فریدی، تاریخ ملتان (جلد اوّل)، قصر الادب رائٹرز کالونی، ملتان۔صفحہ نمبر 176۔ ۔ 

 ٻِیا ݙیکھو 
 شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ ملتانی۔ 
 ملتان اُتے مغلاں دا حملہـ
 جلال الدین خوارزم شاہ دا ملتان اُتے حملہـ 
 سلطان شمس الدین التمش۔ 

 حوالے 

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علماء
ونکی:ملتان دے صوفیاء
ونکی:ملتان دے حاکم
ونکی:شیخ الاسلام دے ٻیلی۔
ونکی:ملتان اُتے حملے
ونکی:سرائیکستان اُتے حملے