ملٹی اسٹیج فلیش ڈسٹیلیشن (ایم ایس ایف)

اے نمکین پاݨی کوں مٹھا (پیوݨ جوڳا) بݨاوݨ دا ہک وݙا تے دنیا وچ سب توں زیادہ استعمال تھیوݨ آلا طریقہ ہے۔

ملٹی اسٹیج فلیش ڈسٹیلیشن کیا ہے؟

اے نمکین پاݨی توں مٹھا پاݨی بݨاوݨ دا ہک صنعتی طریقہ ہے۔ ایں طریقے وچ پاݨی کوں مخصوص حرارت (Pressure) تے گھٹ دباؤ (Low Pressure) دے حالات وچ واڳو (Flash) کروایا ویندے، یعنی اچانک ہک گھٹ دباؤ والے خانے وچ داخل کیتا ویندے تاکہ او بخارات (Vapor) وچ تبدیل تھیوے۔ اے عمل کئی مراحل (Multiple Stages) وچ تھیندے، ہر مرحلے تے پاݨی دا درجہ حرارت تھوڑا تھوڑا گھٹایا ویندے تے ہر دفعہ کجھ پاݨی بخارات بݨا کے کڈھا ویندے، جیہڑا بعد وچ کنڈنسر اچ جمع (Condense) تھی کے مٹھا پاݨی بݨ ویندے۔

ایں نظام دے مکھ حصے
برائن ہیٹر (Brine Heater): اے ہک وݙا ہیٹر ہوندے جیندے وچ نمکین پاݨی (Brine) کوں بھاپ (Steam) نال گرم کیتا ویندے۔ عام طور تے اینکوں 90-110 ڈگری سینٹی گریڈ تک گرم کیتا ویندے۔
فلیش چیمبرز (Flash Chambers) / اسٹیج: اے لڳاتار کئی (15 کنوں 40 تک) وݙے خانے ہوندن۔ ہک توں بعد ہک ایں ترتیب نال کہ ہر اڳلے خانے دا دباؤ پچھلے توں گھٹ ہووے۔ ہر خانے دے اندر کنڈنسر دے پائپ (Condenser Tubes) ہوندن۔
کنڈنسر دے نظام (Condensing System): ہر فلیش چیمبر دے اندر پائپ ہوندن جنہاں وچ سرد سمندر دا پاݨی وہندا رہندے۔ اے پائپ بخارات کوں پانی وچ تبدیل کرݨ دا کم کریندن۔
بھاپ کنڈنسر (Steam Jet Ejectors) یا ویکیوم پمپ: اے سسٹم توں ہوا تے دیگر گیساں کوں کڈھ کے گھٹ دباؤ (Vacuum) پیدا کریندن تاکہ پاݨی گھٹ درجہ حرارت تے وی واڳو تھی سڳے۔
پاݨی جمع کرݨ دا تھاں (Product Water Collection): ہر اسٹیج وچ کنڈنسر اچ جیہڑا مٹھا پاݨی ملدے، او جمع تھیندا ویندے۔
برائن باہر کڈھݨ دا نظام (Brine Blowdown): جیہڑا گھاٹا تھیا نمکین پاݨی (Concentrated Brine) کٹھا تھیندے او آخری اسٹیج توں باہر کڈھ ݙتا ویندے۔

ایں دا کم کرݨ دا طریقہ کار (Step by Step)

پہلا قدم: گرم کرݨ
سمندر دا نمکین پاݨی پہلے برائن ہیٹر وچ ویندے، جتھاں او بھاپ نال گرم تھیندے۔ اے درجہ حرارت اچا ہوندے (مثلاً 100 ڈگری) تے عام دباؤ تے، ایں واسطے او حالی وی پاݨی دی صورت وچ رہندے، بخارات نی بݨدا۔
ݙوجھا قدم: اے گرم پاݨی ہݨ پہلے فلیش چیمبر وچ داخل تھیندے۔ اے چیمبر گھٹ دباؤ تے ہوندے۔ جیویں اے گرم پاݨی گھٹ دباؤ والے تھاں وچ داخل تھیندے، تاں اوندے ابلݨ دا درجہ حرارت گھٹ ہوندے۔ ایں واسطے گرم پاݨی دا کجھ حصہ فوراً ای بخارات وچ تبدیل تھی ویندے۔ ایں عمل کوں "واڳو تھیوݨ (Flashing)" آکھدن۔
تریجھا قدم: کنڈنسر دا مٹھا پاݨی بݨاوݨ،
ایہ بݨݨ آلے بخارات چیمبر دے اندر رکھے کنڈنسر دے پائپاں اچ ویندن۔ انہاں پائپاں دے اندر سرد سمندر دا پاݨی وہندا پیا ہوندے۔ بخارات ایں سرد سطح تے مٹھے پاݨی وچ تبدیل تھی ویندن تے جمع تھیندن ویندے۔
چوتھا قدم: لڳاتار مراحل وچ واڳو تھیوݨ،
جیہڑا پاݨی پہلے مرحلے وچ بخارات نی بݨا سڳدا، او ہݨ ݙوجھے فلیش چیمبر وچ داخل تھیندے۔ اے چیمبر پہلے توں وی گھٹ دباؤ تے ہوندے، ایں واسطے پاݨی دا درجہ حرارت تھوڑا گھٹ تھیوݨ دے باوجود، اوندے وچوں کجھ حصہ ولدا واڳو تھی کے بخارات بݨ ویندے۔ اے بخارات ول ݙوجھے چیمبر دے کنڈنسر دے پائپاں تے مٹھا پاݨی بݨیندن۔
ایہو جیا عمل لڳاتار:
اے سلسلہ آخری فلیش چیمبر تک چلدا رہندے۔ ہک توں بعد ہک ہر مرحلے تے پاݨی دا درجہ حرارت گھٹدا رہندے تے ہر دفعہ کجھ نہ کجھ پاݨی بخارات بݨ کے مٹھا پاݨی ݙیندے۔
آخری قدم: فضلہ پاݨی دا اخراج،
جیہڑا پاݨی آخری اسٹیج توں نکلدے، او ٻہوں گھاٹا نمکین تھی چُکا ہوندے، کیونکہ اوندے وچوں مٹھا پاݨی کڈھیج چُکا ہوندے۔ اینکوں برائن بلو ڈاؤن سݙیا ویندے تے اینکوں سمندر وچ واپس سٹ ݙتا ویندے۔

ملٹی اسٹیج فلیش ڈسٹیلیشن دے فائدے
وسیع پیمانے تے پیداوار: اے دنیا دے وݙے ڈیسیلینیشن پلانٹس وچ استعمال تھیندے تے روزانہ لکھاں گیلن پاݨی بݨیندے۔
بھروسے مند: ایں نظام دا ڈیزائن سادہ تے پکا ہوندے، جیندے وجہ توں اوندی ݙیکھ بھال آسان ہوندی ہے۔
معیاری مٹھا پاݨی: ایندے نال ملݨ آلا پاݨی ٻہوں صاف تے اعلیٰ معیار دا ہوندے، جیندے وچ نمک دی مقدار نہ ہووݨ دے برابر ہوندی ہے۔
کم خرچ ایندھن (کجھ صورتاں وچ): جے پلانٹ کہیں پاور پلانٹ نال مل کے چلے تاں اوندی فاضل حرارت (Waste Heat) استعمال کر کے ایندھن دی لاڳت گھٹیج سڳدی ہے۔

نقصانات
توانائی دا زیادہ استعمال: اے طریقہ روایتی طور تے حرارتی توانائی تے انحصار کریندے، جیندے واسطے ایندھن دی لاڳت زیادہ ہوندی ہے۔
سنڄاء (Corrosion): گرم نمکین پاݨی دے سامݨے ہووݨ پاروں مشینری دے حصے جلدی خراب تھی سڳدن، جیندے کیتے ݙیکھ بھال مہنگی پوندی ہے۔
موسمیاتی اثرات: گھاٹا تھیا نمکین پاݨی (Brine) جے درستی نال سنبھال کے نہ سٹا ونڄے تاں سمندر دے ماحول تے منفی اثر پئے سڳدے۔
زیادہ سرمایہ: اے پلانٹس لاوݨ دی ابتدائی لاگت ٻہوں زیادہ ہوندی ہے۔
خلاصہ
ملٹی اسٹیج فلیش ڈسٹیلیشن ہک پراݨی پر ثابت شدہ تکنیک ہے جیہڑی خاص کر خلیجی عرب دیاں ریاستاں (سعودی عرب, متحدہ عرب امارات وغیرہ) وچ نمکین پاݨی توں مٹھا پاݨی حاصل کرݨ کیتے وسیع پیمانے تے ورتی ویندی اے۔ اگرچہ اینکوں توانائی دی لوڑ زیادہ ہوندی ہے، پر ایندی پیداواری صلاحیت تے بھروسے مندی اینکوں ہک اہم تکنیک بݨیندی ہے۔
تحقیق، اسماعیل بھٹہ

حوالے