اشٹادھائی

اشٹادھائی (Aṣṭādhyāyī) مصنف پانینی زبان سنسکرت ابواب 8 (اشٹ) اصول (Sutras) 3,959 موضوع لسانیات تے گرامر

اشٹادھائی (سنسکرت: अष्टाध्यायी) قدیم ماہرِ لسانیات پانینی دی تصنیف ہے جیہڑی سنسکرت گرامر دے اصولاں تے مشتمل ہے۔ ایہ دنیا دی قدیم ترین کتب وچوں ہک ہے جیہڑی اڄ وی اپنی درستی تے منطق پاروں جدید لسانیات تے کمپیوٹر سائنس دی بنیاد سمجھی ویندی ہے۔ "اشٹادھائی" دا لفظی مطلب ہے "اٹھ ابواب والی کتاب"۔

 کتاب دی ساخت 
ایں کتاب کوں پانینی نے اٹھ ابواب وچ تقسیم کیتا ہے، تے ہر باب دے چار ذیلی حصے ہن۔
 سوترا (Sutras): پوری کتاب تقریباً 4,000 مختصر فارمولیاں (سوتراں) تے مشتمل ہے۔ ایہ فارمولے ایں قدر مختصر ہن کہ انھاں کوں یاد کرݨا سوکھا ہئی۔
 منطق (Logic): پانینی نے الفاظ کوں بݨاوݨ واسطے ہک ریاضیاتی نظام وضع کیتا۔ انھاں نے ݙسیا کہ کیویں ہک بنیادی جڑ (Root) توں مختلف الفاظ بݨائے ونڄ سڳدے ہن۔

 اشٹادھائی دی اہمیت 
1. زبان دا تحفظ: ایں کتاب نے سنسکرت کوں ہک مستقل شکل ݙے ݙتی، جیندے پاروں ایہ ہزاراں سال گزرݨ دے باوجود تبدیل نہیں تھئی۔
2. سائنسی بنیاد: ایہ دنیا دی پہلی ایسی کتاب ہے جیندے وچ زبان کوں ہک "مشین" یا "سافٹ ویئر" وانگ سمجھایا گیا ہے۔
3. اثرات: دنیا دی تمام ہند-آریائی زباناں (بشمول سرائیکی، اردو تے ہندی) دی گرامر دے پچھوں کہیں نہ کہیں شکل وچ اشٹادھائی دے اصول کارفرما ہن۔

 جدید دور تے اشٹادھائی 
بیسویں صدی وچ جݙاں کمپیوٹر دی زباناں (Programming Languages) بݨاوݨ دا کم شروع تھیا، تاں ماہرین حیران رہ گئے کہ پانینی نے ہزاراں سال پہلے اوہو "الگورتھم" استعمال کیتے ہن جیہڑے اڄ کمپیوٹر سافٹ ویئر وچ استعمال تھیندے ہن۔ خاص طور تے "Backus-Naur Form" (BNF) جیہڑی کمپیوٹر گرامر واسطے استعمال تھیندی ہے، اوہ اشٹادھائی دے اصولاں دے ٻہوں قریب ہے۔

 حوالے 

Category:لسانیات دی کتب
Category:سنسکرت
Category:قدیم علمی کتب