سرائیکی صوبہ محاذ

22 نومبر 1969ء کوں اخباراں وچ ایہ خبراں آوݨ شروع تھی ڳئیاں جو حکومت جلدی ون یونٹ کوں ختم کر ݙیسی تے پراݨے صوبے بحال کر ݙتے  ویسن، تے اخباراں توں ایہ وی پتہ لڳا جو بہاولپور کوں ہک وکھری (انج) سنڄاݨ نہ ݙتی ویسی۔ فوراً 22 نومبر کوں علامہ ارشد بہاولپور دیاں مختلف پارٹیاں دا ہک سانجھا اجلاس سݙیا تان٘جو حکومت تے زور ݙتا ون٘ڄے جو او بہاولپور کوں صوبے دا درجہ ݙیوݨ تے غور کرے۔ انہاں پارٹیاں وچ کونسل لیگ، کنونشن لیگ، ڈیموکریٹک پارٹی، نیشنل عوامی پارٹی، جمعیت علمائے اسلام، پیپلز پارٹی، چیمبر آف کامرس، بار ایسوسی ایشن تے جماعتِ اسلامی شامل ہن۔ اِنہاں ساریاں پارٹیاں تے پریشر گروپس دے نمائندیاں ہک متفقہ قرارداد منظور کیتی، جیندے وچ ایہ اعلان کیتا ڳیا جو ون یونٹ دے ٹرٹݨ تے بہاولپور کوں ہک وکھرا صوبہ بݨایا ون٘ڄے۔ 

1970ء وچ ون یونٹ ختم تھیوݨ تے بہاولپور کوں پنجاب وچ ملا ݙتا ڳیا، حالانکہ نواب صادق محمد خان عباسی نال معاہدہ ہائی کہ صوبائی حیثیت بحال تھی ویسی۔

ایں توں ناراض تھی کے بہاولپور متحدہ  محاذ (بہاولپور صوبہ محاذ) قائم تھیا۔ 1970ء دے عام الیکشن وچ ایں محاذ نے بہاولپور صوبہ دی بحالی دے نعرے تے ٻہوں وݙی کامیابی حاصل کیتی۔ چار قومی اسمبلی تے ݙو صوبائی اسمبلی دیاں نشستاں جیتیاں۔ لوکاں نے لاٹھیاں کھادیاں، شہید وی تھئے تے ہزاراں گرفتار تھئے۔

24 اپریل 1970ءکوں فرید گیٹ بہاولپور تے پنجاب حکومت نے بربریت دا مظاہرہ کریندے ہوئے پر امن مظاہرین تے گولی چلا ݙتی جیندے نال ٻہوں سارے لوک شہید تے زخمی تھئے۔

 سرائیکی صوبہ محاذ 
بہاولپور صوبہ محاذ دے اڳواݨ ریاض ہاشمی بہاولپور صوبے دی بحالی کیتے رٹ وی کیتی، رٹ سپریم کورٹ وچوں خارج تھی ڳئی  وت  ریاض ہاشمی ہوراں 1972ء  ذوالفقار علی بھٹو نال ملاقات کیتی تاں بھٹو مشورہ ݙتا جو بہاولپور صوبہ ناممکن ہے، ایں سانڳے کجھ ٻئے ضلعے شامل کرتے سرائیکی صوبے دا مطالبہ کرو۔ https://www.dawn.com/news/881140/seraiki-nationalism-in-focus ریاض ہاشمی کوں ڳالھ سمجھ آ ڳئی تے انہاں دی کتاب بریف آف بہاولپور چھپݨ کیتے تیار ہائی. انہاں ایں کتاب تے سرائیکی علاقے دا نقشہ وی شائع کر ݙتا تے بہاول پور صوبہ محاذ دا ناں وٹا تے سرائیکی صوبہ محاذ رکھ ݙتا، 1972ء وچ ایندے صدر سیٹھ عبدالرحمان ہن۔ ایندے نال سرائیکستان دا لفظ منظر عام تے آیا۔ شروع وچ سرائیکی صوبہ محاذ دا دفتر بہاولپور وچ ہائی. ریاض ہاشمی کوں مصور سرائیکستان آکھیا ویندے۔ 
1984ء وچ تاج محمد خان لنگاہ سرائیکی صوبہ محاذ کوں فعال کیتا۔

 سرائیکی لوک سانجھ 
سرائیکی لوک سانجھ دی بنیاد استاد فدا حسین ڳاݙی بنگلہ کورائی وچ نومبر 1985ء وچ رکھی۔https://nyazamana.com/2016/11/saraiki-national-event/ ایہ ہک خالص ثقافتی تے فکری تنظیم ہے۔ ایندا مقصد فکری شعور ݙیوݨ ہے۔

 پاکستان سرائیکی پارٹی 
تاج محمد خان لنگاہ 7 اپریل 1989ء کوں پاکستان سرائیکی پارٹی دی بنیاد رکھی۔

 حوالے