صوفی فیض محمد دلچسپ: سرائیکی صوفی کلام دا نمایاں شاعر

صوفی فیض محمد دلچسپ:

سرائیکی صوفی کلام دا نمایاں شاعر

صوفی فیض محمد دلچسپ ایک معروف سرائیکی شاعر ہن اتے آپ تخلص “دلچسپ”  دے ناں نال جانٹے ویندےہن ۔ آپ 1934ء وچ جندو پیرکمال تحصل لیاقت پور وچ پیدا تھئے‘ شاعری دا مُنڈھ 1954ء وچ 20سال دی عمر وچ بٖدھا‘ حضرت جانباز جتوئی اَتے استاد دلشاد احمد پوری آپ دے اُستاد ہن‘ ڈڈھ درجن توں زائد شعری مجموعے تخلیق کیتے‘ 5مارچ 1982ء کوں موٹر سائیکل نال حادثہ تھیا تے شاعری دے بادشاہ صوفی فیض محمد دلچسپ اپنْے خالق حقیقی کوں ونج ملیے ۔ انہاندےوالد حاجی قادر بخش خودہک ممتاز سرائیکی شاعر ہ۔دلچسپ صاحب دا کلام روحانی اتے عاشقانہ رنگیں نال بھرواں ہاا۔ ایں باجھوں سرکاری سطح اتے  انہاں دی شاعری دے  اعتراف وچ گولڈ میڈل نال وی  نوازیا گیا

کلام دی خصوصیات

	نعتِ رسولؐ وچ مہارت: دلچسپؒ نے حضور اقدس صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی نعت بہوں  شفقت اتے اہتمام دے نال  آکھیے۔ انہاں دی  مشہور نظم “حضورؐ دا ظہور” وچ حضورؐ دی آمد دا بیان ایں انداز وچ بیان  کیتا گیا کہ پڑھن  والے تے بہوں گہرا  اثر تھیندے۔

	حمد و نعت  اتے کا فیاں: اانہاں نے حضور اتے اہلِ بیت دی مدح وچ حمد، نعت، کافی اتے مرثیے کثرت نال لکھیے۔ انہاں دی شاعری وچ "حمد، نعت، مولود، قصیدہ"وغیرہ دا   عام ورتیا  گیا۔

	سادہ و عام فہم اسلوب: دلچسپؒ دی شاعری وچ عام لوکاں کوں سمجھ آون  والے سادہ الفاظ ملدن۔ انہاں نے اپنی روحانی اتے عرفانی گالھیں کوں وی عام فہم انداز وچ بیان  کیتا، جیندے  نال انہاں  دے کلام دا رنگ زیادہ دلنشین بن گیا۔ 

صوفیانہ فکر اتے محبت: انہاں دے  کلام وچ عشقِ الہیٰ اتے ہستی دی حقیقت تے صوفیانہ خیالات نمایاں ہن۔ انہاں دی اپنی نظماں  وچ خدا نال قربت اتے عشقِ رسولؐ دا جوش بھرپور انداز وچ پیش  کیتا گے۔ 

عشق و محبت: دلچسپؒ دے  اشعار وچ انسانیت، محبت اتے احساسِ کائنات دا رنگ وی نمایاں ہے۔ انہاں نے اپنی دھرتی اتے اپنے لوکاں نال محبت دا اظہار کریندیے  ہوئے بعض نظماں وچ ہمدردی اتے اتحاد دا پیغام ݙتے۔

مشہور کلام دیاں  مثالاں

نعتِ رسولؐ:

توڑیں واقف ہا رب رازاں دا، محبوب کوں آکھے بٖول مِٹھا

صدیقؓ دے صدق پیارے دی، ہک گاٖلھ مُکے بٖئی چول بیٹھا

میڈٖی نظر اِتھاں تیڈٖی نظر اُتھاں، کر وزن اے نظراں تول بیٹھا

دلچسپؔ رضائیں ہک جُز ہِن، ہَیں مالک نہ بھن بھول بیٹھا …

ہک بیا نعتیہ ڈوہڑہ

نہ سِک وچ ڈھیر سِکا سوہنْا، کر مِہر تے گٖل چا لا مدنی

تیڈٖے نام مِٹھے دل تھام گھدے، ہُنْ دَر دَر نہ رُلوا مدنی

مَیں سُنْدا ہاں لجپال ہیں توں لجپالی پال ڈٖکھا مدنی

دلچسپؔ غریب نمانْے دی، ہُنْ اُجٖڑی جھوک وَسا مدنی

حضورؐ دا ظہور: شاعر حقیقت کوں نہ بُھل اروار اَئے ہے پار دا

جبریل دی طاقت نہیں جٖمنْاں ڈٖسے سرکار دا



مسجدِ نبویؐ پر کلام:

جڈٖاں مسجد نبویؐ دے دُوروں اَئے نوری نظر مینار میکوں

گنڈھی عرش توں رحمت فرش تلک آیا ڈٖہدیں چین قرار میکوں

آیاں خوشیاں استقبال کرنْ بھنی چھوڑ تے مونجھ مونجھار میکوں

دلچسپؔ گناہاں وچ پُر ہم گل لا تے چا سرکار میکوں

  … قاصد دی روانگی (نظم):

من ناں خدا‘ ونج قاصدا‘ رُس گٖے مٹھا‘ ایہو ڈٖے منا

کر چاوفا‘ نہ دیر لا‘ بس دلربا ‘ ایویں گھن تے آ

  … اتے ایں طرز دے  کجھ اور قطعات اپنی دھرتی اپنے لوگ: اس نظم وچ شاعر نے اپنی دھرتی اتے اپنے لوگوں نال بے پناہ محبت دا اظہار دیا ہے۔ حیات اتے خدمات 

صوفی فیض محمد دلچسپ نے ۱۹۶۰ء دی دہائی وچ لیاقت پور وچ ادبی تنظیم “بزمِ فیض” قائم دی، جہاں سرائیکی زبان و ادب دی ترویج ݙتی ویندی ہئی۔ 

انہاں نے سرائیکی مشاعریں وچ حصہ گھدا اتے کئی اول انعامات وی حاصل کیتےے۔ 1968ء وچ سابق گورنر پنجاب محمد عباس خان عباسی نے انہاں کوں سونے دا تمغہ دتا  اتے بہاولپور دے  کمشنر میر عجم خان نے ا تمغہ خادمِ سرائیکی ادب نال نوازیا۔ 1969ء وچ غالب دی صد سالہ برسی  اتےانہاں کوں تمغہ غالب وی ملیا۔ 

دلچسپؒ دے کئی شعری مجموعے شائع تھیے؛ بعد وچ انہاں تمام اشعار کو ںیکجا کرکے “دیوانِ دلچسپ” دے نام نال مرتب کیتا گیا۔ 

انہاں نے اپنے دور وچ سرائیکی زبان و ادب کوں ایک نئی پہچان دی اتے عوام وچ سرائیکی شاعری دی اہمیت اجاگر کیتی۔ انہاں دے سینکڑوں شاگرد ہوئے جنہاں نے انہاں  نال متاثر تھئی کریں  سرائیکی ادب کوں فروغ دتا۔ 

صوفی فیض محمد دلچسپ دا انتقال 1980ء دی دہائی دےاوائل وچ ہویا۔ اپنے تخلص دے برعکس انہاں دا شمار اس دور دے بے ریا عاشقیں وچ تھیندے۔

شاعری دے موضوعات 

مذہبی و روحانی موضوعات: حضور اکرمؐ دی شان وچ شاعری، نعت، ذکرِ خدا، صوفی عقائد و محبتِ الٰہی وغیرہ۔ 

سماجی و وطنی شعور: اپنی دھرتی اتے لوگوں نال محبت، قومیت، اتحاد اتے خدمت خلق دےموضوعات۔

	صوفیانہ و فلسفیانہ خیالات: عشقِ حقیقی، انسانیت دا درس، وجود دی حقیقت اتےغور۔

	محبت و جمالیات: عام انسانیں دی روزمرہ زندگی، جذبیاں اتے محبت دے رنگ۔

نتیجہ

صوفی فیض محمد دلچسپ سرائیکی صوفی کلام  دا  ہک عظیم شاعر تھیے۔ انہاں دے  اشعار وچ دینداری اتے روحانیت دی جھلک ݙسدی ہے، ایندے نال ہی زمینی محبت اتے انسانی جذبات دی عکاسی وی ملدی ہے۔ اپنی بے ساختہ سادگی اتے جذبِ محبت نال بھرپور شاعری دی بدولت انہاں نے سرائیکی دےادب وچ منفرد مقام حاصل  کیتا۔ دلچسپؒ دے کلام نے عام لوکاں دے دلیں کوں مسحور کیتا  اتے آون والی نسلاں کیتے مشعلِ راہ دا  پیغام ونݙایا۔ انہاں  دی خدمات اتے کلام کوں اردو اتے سرائیکی دے ادب دا قیمتی سرمایہ سمجھیا ویندے۔

حوالہ جاتفوزیہ فیض الحسن

طالبہ : بی ایس سرائیکی  (پنجواں سمسٹر)

سیشن : 2025-27 

شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور