ہند ایرانی زباناں

ہند ایرانی زباناں خاندان ہند یورپی لسانی خاندان شاخاں ہند-آریائی، ایرانی، نورستانی زباناں دی تعداد 300 توں زائد ٻولݨ والے 1.5 ارب توں زائد اہم زباناں سارائیکی، فارسی، اردو، پشتو، بلوچی، ہندی

ہند ایرانی زباناں (Indo-Iranian languages) ہند یورپی لسانی خاندان دی سب توں وݙی تے اہم ترین شاخ ہے۔ ایہ زباناں جنوبی ایشیا (پاکستان، بھارت) توں گھن کے وسطی ایشیا تے مشرقِ وسطیٰ (ایران، افغانستان) تک پھیلی ا ہوئیاں ہن۔ دنیا دے تقریباً ڈیڑھ ارب لوگ ایں خاندان دی کوئی نہ کوئی زبان ٻولیندن۔ سرائیکی، فارسی، تے پشتو ورگیاں زباناں ایں ہکو وݙے لسانی درخت دی شاخاں ہن۔

 لسانی تقسیم 
ہند ایرانی خاندان کوں عام طور تے ترائے وݙیاں شاخاں وچ ونڈیا ویندے:

 ہند آریائی زباناں (Indo-Aryan): ایندے وچ سارائیکی، اردو، سندھی، پنجابی، ہندی تے بنگالی شامل ہن۔ ایہ برصغیر دی وݙی زباناں ہن۔
 ایرانی زباناں (Iranian): ایندے وچ فارسی، پشتو، بلوچی تے کُردی شامل ہن۔ ایہ زباناں ایران، افغانستان تے پاکستان دے کجھ حصیاں وچ ٻولیاں ویندن۔
 نورستانی زباناں (Nuristani): ایہ ہک چھوٹی شاخ ہے جیہڑی افغانستان تے پاکستان دے سرحدی علاقیاں (چترال وغیرہ) وچ ٻولی ویندی ہے۔

 تاریخ تے جدِ امجد زبان 
ماہرینِ لسانیات دے مطابق، ہزاراں سال پہلے ایں خاندان دی تمام زباناں ہک ہی مشترکہ زبان ہن، جینکوں پروٹو ہند ایرانی (Proto-Indo-Iranian) آکھیا ویندے۔ ایہ لوگ وسطی ایشیا دے علاقیاں وچ کٹھے رہندے ہن۔ تقریباً 2000 قبل مسیح دے قریب ایہ گروہ دو حصیاں وچ ونڈیج گئے:
 ہک گروہ جنوب دی طرف پاکستان تے بھارت وچ داخل تھیا (ہند آریائی)۔
 دوسرا گروہ مغرب دی طرف ایران تے افغانستان وچ آباد تھیا (ایرانی)۔

 سارائیکی تے فارسی دی مماثلت 
کیونکہ سارائیکی تے فارسی ہکو خاندان (ہند ایرانی) توں ہن، ایں واسطے انہاں دے بنیادی الفاظ ہݨ وی ہک ٻئے نال ملدن:

 سارائیکی  فارسی  معنی ما / اماں  مادر (Madar)  ماں پیو / بابا  پدر (Pedar)  باپ بھرا  برادر (Baradar)  بھائی دھیر  دختر (Dukhtar)  بیٹی نام / ناں  نام (Nam)  نام ݙند  دندان (Dandan)  دانت

 جغرافیائی پھیلاؤ 
ایں خاندان دا پھیلاؤ دنیا دے ہک ٻہوں وݙے رقبے تے ہے:
 مشرق وچ: بنگلہ دیش تے بھارت دے آخری کونیاں تک۔
 مغرب وچ: ایران تے ترکی دی سرحد تک۔
 شمال وچ: تاجکستان تے وسطی ایشیا تک۔
 جنوب وچ: سری لنکا تے بحرِ ہند تک۔

 اہمیت 
ہند ایرانی زباناں انسانی تہذیب، فلسفے تے مذہب دی تریخ وچ ٻہوں اہمیت رکھدیاں ہن۔ ویدک سنسکرت تے قدیم فارسی (اوستا) دی زباناں ہک ٻئے دے اِتیاں قریب ہن کہ انہاں کوں سمجھݨ والا ہک ٻئے دی تحریراں کوں آسانی نال سمجھ سڳدے ہئی۔ سارائیکی ایں عظیم ورثے دی ہک اہم وارث ہے جیہڑی اڄ وی انہاں قدیم جڑاں نال جڑی ہوئی ہے۔

 حوالے 

Category:لسانیات
Category:ہند ایرانی زباناں
Category:زباناں