رواجآبپاشی چوݙھواں

قدرت رب کریم دی طرفوں ایہے قدرتی نَئیں ہن، جنہاں وچ بارش دے ݙِیہاڑاں چہ روہ دا پاݨی کَٹھا تھیوݨ نال ایں مُلخ دامان کوں فیض ملدے-

 💧 پہلا حصہ: قدرتی نَئیں دا بیان 
کالا روہ جیہڑا قیسی غر دے ناں نال مشہور ہے، اوہ کوہ سلیمان دے نیڑے درہ خضر زئی دی حد ٻَنےنال ھِ، جیہڑی چوݙھواں دی حد توں تقریباً 16 یا 17 کوہ پَچادھ آلےپاسے ھِ۔ علاقہ غیراِچ ایں کوں دھانہ آکھدے ہن۔ اتھاں ہک چشمہ اے جیں توں آپوں آپ پاݨی اُبھردے اَتے پاݨی کَٹھا تھیوݨ دے بعد شراݨیاں دے علاقے اچ ٹویا دادہ شارینہ توں ٹُردا پَئے۔ ایں سارے پاݨی دے اِکٹھ کوں دو ماندہ آکھدن۔ جَڈاں ایہہ پاݨی زام دے اُتے شراݨیاں دے علاقے توں باہر نِکلدا ہے تاں ایندیاں مُنْتَقل تھیوݨ آلیاں اے نَئیں جاری ،تھیندیاں ہن:

 "آب سیاہ" (کالا پاݨی):
 گنگ میاں خیلی
 گنگ بابڑ ​"
 آب سفید" (چٹا پاݨی):
 گُد
 کوڑا
 ترخوبہ
 ولیڑی

 لہاڑی 
جیہڑا پاݨی روک دے گھیر توں وَہہ تے جِھکی جاہ تے آ تے نکیاں نکیاں کَھݙاں بݨیندے ہے، انہاں دے ذریعے زمیناں دی سیٻاساڑی تھیندی اے۔ او پاݨی لہاڑی سݙیندے ۔ موضع چوݙھواں اتے گرہ نہر اِچ لہاڑیاں اے ہِن

 چوݙھواں دیاں لہاڑیاں 

 لہاڑی ٹایو (معروف نَیں)
 لہاڑی گرہ وند (معروف رتی کمر)
 شاخ منجوئی کلاں (معروف غوچکی)
 لہاڑی تور زویہ ​
 شاخ تورزویہ خُرد (نِکی)
 شاخ تور زویہ شمالی(اُبھی) 
 شاخ تور زویہ

 گرہ نہر دیاں لہاڑیاں 

 لہاڑی ڄَنڈوالی ​
 شاخ ​لہاڑی مکھ چیڑا
 لہاڑی بگی
 لہاڑی جمال آلی ​
 لہاڑی نرمل آلی ​
 لہاڑی نرمل آلی مِلی
 شاخ لہاڑی نرمل والی
 لہاڑی 
 شاخ لہاڑی 
 لہاڑی وندآلی
 شاخ وند
 شاخ وندآلی جنوبی(لمی) 
 لہاڑی چڑبوڑی ​

 ⚖️ دفعہ 2: آب سیاہ اَتے آب سفید وچ فرق 
جیڑھا پاݨی صاف درے توں نِکل کے گنگ وچ وَہندے، اوہ کالا پاݨی (آب سیاہ) سݙویندے ۔ کہں واری بارش دے سبب ایں پاݨی دا رنگ ڳَہرا تھی ونڄےتاں اوں ویلھے جیکر اوہ گنگ دے اندر سما کرے تاں اوں کوں آب سفید یعنی (نَیں) داپاݨی نی  سمجھیا ویندا۔ جَڈاں اوہ گنگ توں ودھ ونجے، تاں جیں قدر پاݨی گنگ وچ وَہندا رہسی اوہ آب سیاہ ہوسی اتے باقی پاݨی آب سفید کوں ہی سݙویندا ہے۔ ایں پاݨی اُتے آب سیاہ دے مالکان دا کوئی دعویٰ نقصان دے حوالے نال نہیں تھی سگدا۔