ملٹیپل ایفیکٹ ہیومیڈیفیکیشن (ایم ای ایچ)

ملٹیپل ایفیکٹ ہیومیڈیفیکیشن (MEH) ہک ڈسٹلیشن پروسس ہے جیڑھی کئی مرحلیاں (ایفیکٹس) وِچ پاݨی کوں صاف کرݨ کیتے حرارت (تپش) دا استعمال کریندی اے۔ ایں طریقے نال نمکین پاݨی (Sea Water) کوں مٹھا تے پیوݨ دے قابل بݨایا ویندے۔ ایں سسٹم کوں عام طور تے ڈیسیلینیشن پلانٹس وِچ استعمال کیتا ویندے۔

ایم ای ایچ کیویں کم کریندی ہے؟

ایم ای ایچ دے کم کرݨ دا طریقہ کار کجھ ایں طرح ہے:

1. حرارت دا داخلہ (Heat Input): ایں سسٹم کوں چلاوݨ کیتے پہلے مرحلے وِچ حرارت دی لوڑھ ہوندی اے۔ اے حرارت کہیں بوائلر، صنعتی عمل توں فضلا حرارت (Waste Heat) یا ول سورج دی حرارت (Solar Thermal) نال حاصل کیتی ویندی اے۔

2. بخارات بݨاوݨ (Evaporation): اے حرارت ہک ایواپوریٹر (Evaporator) وِچ نمکین پاݨی کوں ݙتی ویندی اے، جیندے نال پاݨی بخارات (Vapor) وِچ تبدیل تھی ویندے۔ نمک تے ٻئے خراب مادے پاݨی وِچ ای رہ ویندن۔

3. کنڈنسر دا استعمال (Use of Condensation): اے بخارات ہک کنڈینسر (Condenser) وِچ لڳے پائپاں دے اتوں گزردن۔ انہاں پائپاں دے اندر ٹھنڈا نمکین پاݨی ویندا پیا ہوندے۔ بخارات دی حرارت ایں نمکین پاݨی کوں حاصل تھیندی اے تے او وی بخارات بݨاوݨ دے قابل تھی ویندے۔ ایویں پہلے مرحلے دے بخارات کنڈینس تھی کے صاف پاݨی وِچ تبدیل تھی ویندن۔

4. مرحلیاں دا سلسلہ (Multiple Effects): ایں طریقے نال حرارت دی ہک Input کئی واری استعمال تھیندی اے تے ہک توں بعد ہک کئی مرحلیاں وِچ زیادہ توں زیادہ صاف پاݨی حاصل تھیندا ہے۔ عام طور تے ہک پلانٹ وِچ 4 توں 21 تک مرحلے (ایفیکٹس) ہوندن۔ جیہڑے جیہڑے مرحلے زیادہ ہوسن، انہاں توں سسٹم دی کارکردگی (Efficiency) وی زیادہ ہوسی۔

ایں سارے عمل وِچ ویکیوم (خلا) وی بݨایا ویندے تاکپ پاݨی کوں گھٹ درجہ حرارت تے ابالیا ونڄ سڳے، جیندے نال توانائی دی بچت تھیندی اے۔

ایم ای ایچ دے فائدے

توانائی دی بچت: اے روایتی ڈسٹلیشن توں ٻہوں گھٹ توانائی استعمال کریندی اے کیونکہ او ہک ای حرارت کوں کئی واری استعمال کریندی اے۔
فضلا حرارت دا استعمال: اے صنعتی عملاں توں نکلݨ والی فضلا حرارت (Waste Heat) کوں وی استعمال کر سڳدی اے، جیندے نال لاڳت گھٹ تھیندی اے۔
اعلیٰ معیار دا پاݨی: اے ٻہوں صاف تے خالص پاݨی ݙیویندی اے جیہڑا پیوݨ، صنعت تے طبی مقاصد کیتے بہوں چنڳا ہوندے۔
پیمانہ (Scalable): اینکوں چھوٹے یا وݙے پیمانے تے وی بݨایا ونڄ سڳدے۔

ایم ای ایچ دے نقصان

ابتدائی لاڳت: ایندے پلانٹ دی تعمیر دی لاڳت ٻہوں زیادہ ہوندی اے۔
ݙیکھ بھال: ایں سسٹم دی ݙیکھ بھال وی ہک پیچیدہ تے مہنگا کم ہے۔
کنسنٹریٹ (Brine) دا مسئلہ: ایں عمل وِچ نمکین پاݨی دی باقیات (Brine) آخر اچ  کڈھیندے، جینکوں صحیح طریقے نال ٹھکاݨے لاوݨ ہک ماحولیاتی چیلنج ہے۔

سرائیکی علاقے کیتے اہمیت

سرائیکی خطہ جیہڑا کہ پاݨی دی قلت (Water Scarcity) دا شکار ہے، ایندے علاوہ زیریں سندھ دا علاقہ جتھاں پاݨی کھارا تھی ڳئے، اتھاں ایں قسم دی ٹیکنالوجی ہک نعمت ثابت تھی سڳدی اے۔ اگر سورج دی حرارت (Solar Thermal) نال ملٹیپل ایفیکٹ ہیومیڈیفیکیشن پلانٹس لائے ونڄن تاں نمکین پاݨی کوں مٹھا تے قابل استعمال بݨایا ونڄ سڳدے، جیندے نال پیوݨ دے پاݨی دے مسئلے کوں کافی حد تک حل کیتا ونڄ سڳدے۔

خلاصہ
ملٹیپل ایفیکٹ ہیومیڈیفیکیشن ہک جدید تے توانائی بچت آلا طریقہ کار ہے جیہڑا حرارت دے ذریعے نمکین پاݨی کوں صاف پاݨی وِچ تبدیل کریندے۔ ایندے مہنگے ہووݨ دے باوجود، اے پاݨی دی کمی والے علاقیاں کیتے ہک پائیدار حل اے۔تحقیق، اسماعیل بھٹہ
حوالے