تاریخ شاہی (احمد یادگار)

تاریخ شاہی یا تاریخ سلاطین افاغنہ مؤرخ احمد یادگار دی تالیف ہے جینکوں تاریخ ہندوستان وچ مسلم عہدِ حکومت دے مستند ترین ذخیرہ ہائے تاریخ وچ شمار کیتا ویندا ہے۔

 تاریخ 
چونکہ اے تاریخ صرف سلاطین افاغنہ دے ادوارِ حکومت دا احاطہ کریندی ہے لیکن سلطنت سور دے سلاطین (جنہاں دی حکومت پندرہ سال توں زائد دے عرصہ تے محیط ہئی) دے تذکرے وچ شاہانِ سلطنت مغلیہ دا تذکرہ وی اہم ہئی، ایں کیتے مصنف احمد یادگار نے مغلیہ سلطنت دے پہلے ترائے مغل شہنشاہاں دے حالات لکھݨ مناسب سمجھیا۔ اے کتاب احمد یادگار نے بنگال دے کرانی خاندان دے آخری سلطان داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ (متوفی 12 جولائی 1576ء) دے حکم نال تصنیف کیتی ہئی۔ مصنف کتابِ ہذا احمد یادگار دے متعلق تاریخی مواد یا سوانحی تفصیلات موجود نہیں، البتہ او بنگال دے سلطان داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ (متوفی 12 جولائی 1576ء) دے دربار نال منسلک ہئی۔ ایں توں معلوم تھیندے کہ اوں دی وفات غالباً 1580ء دے بعد تھئی ہوسی جݙݨ کہ اوں ویلے جلال الدین اکبر مغل شہنشاہ دی حیثیت نال ہندوستان تے حکومت کریندا پیا ہئی۔ داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ دی خواہش ہئی کہ سلاطین افاغنہ دی ہک تاریخ اوں طرز تے تحریر کیتی ونڄے جیویں کہ منہاج سراج جوزجانی (متوفی 1260ء) دی تاریخ طبقات ناصری اتے ضیاء الدین برنی (متوفی 1357ء) دی تاریخ فیروزشاہی لکھی ڳئی ہئی۔ مستشرق و مؤرخ ہنری بیوریج (متوفی 8 نومبر 1929ء) نے لکھا ہے کہ: ’’غالباً ایں کتاب دا اہم ترین او حصہ ہے جیندے وچ مصنف بابر دی حکومت دے آخری ݙو سالاں دا حال بیان کیتا ڳیا ہے، یوں اے تاریخ تزکِ بابری، تاریخ فرشتہ اتے ابو الفضل فیضی دے اکبر نامہ دے ضمیمہ دا کم ݙیندی ہے۔‘‘

 تفصیلات 
تاریخ ہندوستان وچ اے کتاب اہم ترین ماخذ دی حیثیت دی حامل ہے۔ ایں کتاب وچ مؤلف احمد یادگار نے ہندوستان دے افغان سلاطین اتے مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر (متوفی 26 دسمبر 1530ء) دے عہدِ حکومت دے آخری ݙو سالاں دے مفصل واقعات بیان کیتے ہن۔ کتابِ ہذا وچ مصنف احمد یادگار نے سنین یا تواریخ دا زیادہ لحاظ نہیں رکھا۔ او ہر افغان بادشاہ دے دورِ حکومت دے آخر وچ خیالی اتے بعض اوقات بے سروپا کہانیاں بیان کریندا ہے تاں جو انہاں دے عہدِ حکومت دی خشک اتے بے روح واقعات تے مشتمل تاریخ وچ کجھ جان پیدا تھی ونڄے۔ کئی مقامات تے فارسی زبان وچ اردو زبان دے وی کجھ الفاظ استعمال کیتے ڳئے ہن۔

 جن سلاطین افاغنہ کا تفصیلاً تذکرہ کیا گیا 

 لودھی سلطنت کے سلاطین 

 سلطان بہلول لودھی (855ھ- 894ھ/ 1451ء تا 1489ء)
 سلطان سکندر لودھی (894ھ- 923ھ/ 1489ء تا 1517ء)
 سلطان ابراہیم لودھی (923ھ- 932ھ/ 1517ء تا 1526ء)

 سلاطین سلطنت سور 

 سلطان شیر شاہ سوری (946ھ- 952ھ/ 17 مئی 1538ء تا 22 مئی 1545ء)
 سلطان اسلام شاہ سوری (952ھ- 960ھ/ 27 مئی 1545ء تا 22 نومبر 1554ء)
 سلطان فیروز شاہ سوری (960ھ- 960ھ/ نومبر 1554ء تا جنوری 1555ء)
 سلطان محمد عادل شاہ (960ھ/ 1555ء)

 شاہان سلطنت مغلیہ 

 ظہیر الدین محمد بابر (21 اپریل 1526ء تا 26 دسمبر 1530ء)
 نصیرالدین ہمایوں (30 دسمبر 1530 تا 17 مئی 1538ء)
 جلال الدین اکبر (14 فروری 1556ء تا 1557ء)

 طباعت و اشاعت 
تاریخ ہندوستان کے مستشرقین ہنری مئیرز ایلیٹ (متوفی 30 دسمبر 1853ء) اور جان ڈاؤسن (متوفی 23 اگست 1881ء) نے ہندوستان کی تاریخ، اس کے اپنے مؤرخین کی زبانی کی پانچویں جلد میں شائع کیا۔

 ٻیا ݙیکھو 

 احمد یادگار

 ہندوستان کی تاریخ، اس کے اپنے مؤرخین کی زبانی
 دہلی سلطنت کے حکمرانوں کی فہرست
 ابو الفضل فیضی

 حوالہ جات