ہنس تے سمندر

ہک ہئی ہنس ۔اوہ ہر جاء اُݙدا ‘موتی کھاندا تے اڳوں تے ٹُرویندا۔ ہک جاء سمندر دے کنارے اُوکوں ٻہوں سارے موتی نظر اَئے ۔ اوہ اُتھاں لہہ پیا تے کنارے اُتّے رہݨ لڳ ڳیا۔اوہ روز سمندر دے کنارے تے آندا جہڑے موتی سمندر ٻاہر کڈھ سٹیندا ‘اوہ چُڳدا کھاندا ‘اپݨی گُجّی بھریندا اَتے اپݨے ٹِکاݨے تے لڳا ویندا۔ روز ݙیہاڑی وی آند ویند نال ہنس تے سمندر اِچ پیار پئے ڳیا اَتے ݙونہیں ہک ٻئے دے گھاٹے یار بݨ ڳئے ۔ ہُݨ سمندر ہنس دی خاطر زیادہ اُچھلدا تے زیادہ موتی ٻاہر کڈھ سٹیندا۔ ہنس موتی چُڳدا اَتے مزے کریندا۔ ݙیکھݨ آلے جانور ‘ وَݨ ٻوٹے اُنہاں دا پیار ݙیکھ کے سڑدے رہندے ۔ اَخیر اُنہاں سمندر دے کن بھرے جو ہنس تیݙا گلہ کریندے۔ اُنوّں ہنس کوں اَکھیونیں جو سمندر آہدے جو میں موتی نہ کڈھاں تاں ہنس بُکھ کنوں مر ویسی ۔ ہنس آکھیا جے میں موتی نہ کھاواں تاں سمندر دے موتی ریت اِچ پئے پئے رُل ویسن ۔ سمندر ویریاں تے حسدیاں دیاں ڳالھیں وچ آ ڳیا اَتے اُونیں موتی ٻاہر نہ کڈھݨ دی نیت کر گھدی ۔ اگلٖے ݙینہ ہنس سمندر اُتّے موتی چُڳݨ آیا ‘ سمندر چھولی ٻاہر کڈھی تاں اوہ خالی ہئی ۔ہنس سمجھ ڳیا جو سمندر میݙا دشمن بݨ ڳئے ۔ ہنس سمندر کوں آکھیا :

سُݨ سمندر تناں ہنس کے وے

(سمندر سُݨ گھن‘ توں ہنس دی خاطر)

میناں لامبی چھولی نہ ݙے

(میݙے کیتے لمبی چھولی نہ ݙے)

میں ٻیٹھا اُݙ جاوساں

(میں جہڑا ٻیٹھا ہاں اُݙ ویساں)

میناں پاکھ سنوارن ݙے

(میکوں پر صاف کرݨ ݙے)

پنکھ سنوارے پرواز کرے

(پر صاف کرکے اُݙ ڳیا)

پچھیّ ڳاڑھا رنگ بھرے

(بعد اِچ گھاٹا رنگ بھریجا)

اُݙݨ ہار ہانسلاپِچھیّ وَݨ وَݨ میلا کرے ( ہنس اُ ݙڳیا تاںبعد اِچ ہر درخت میلا نظر آسی) 

ہنس ایہ آکھ کے اُݙ ڳیا تے اپݨے وطن کن پرواز کر ڳیا۔ سمندر بخیلی کیتی ہئی ۔ رب سمندر کوں ایہ سزا ݙتی جو سمندر دا پاݨی ہَولے ہَولے سُک ڳیا ۔ وَݨ ‘ کنڈے ‘ ٻوٹے سُک سڑ ڳئے اَتے سمندر وچ خالی ریت رہ ڳئی ۔ ریت ہوا نال اُݙدی رہندی ۔ ہر پاسے سُنڄ بر نظر آوݨ لڳ ڳیا ۔ سمندر جو مونجھا تھیا تاں ہنس کوں لبھّݨ کیتے اوہ انسان دا رُوپ دھار کے ٹُر پیا اَتے ویندیں وڳدیں ہنس دے دیس ونڄ پُنّا۔ اُتھاں اوکوں اپݨا یار ہنس نظر آیا ۔ اونیں اُوں کنوں پُچھیا :

ٻئے پکھی سب اُجلے توں کیوں میلا ہنج (ہِیں)؟

ہنس جواب ݙتا:

ہک جُھراوا ݙیس دا ݙوجھی سڄݨاں والی ݙنج (اُداسی) ۔ 

سمندر آکھیا :

میں تیݙا یار سمندر ہاں ۔لوکاں ساکوں بچھائے تے لڑائے ۔ جو تیݙا حال ہے اوہو میݙا حال ہے ۔

سمندر آکھیا:

سر سُکّی بیڑو ہلی پاݨی ڳیئو پتال 

(ریت سڑ سُک ڳئی ۔ پاݨی پتال اِچ لہہ ڳے)

اُݙݨ ہارا ہانسلا میݙی وَل نہ لدھوئی سار

(اُݙݨ آلے ہنس آ ۔ تیں میݙی سنبھال نہ لدھی)۔

ہنس آکھیا :

ہنسلا تِڑ نہ چھوڑئیے جے جل کھارا ہو

(جے پاݨی کھارا وی ہووے تاں وی گھر نہ چھوڑو)

چِھلر چھلر بھٹکا وسیں تناں بھلا نہ کاشے کو

(جاء جاء تے خراب تھیسیں ۔ تیݙا اصلوں بھلا نہ تھیسی)

سمندر کوں اپݨی غلطی دا احساس تھی ڳیا ۔ ݙونہیں ڳل کنڈ لڳے تے آپت وچ وَلا دوست بݨ ڳئے ۔ سمندر واپس اپݨے تاݙے تے چلا آیا۔ اوندا پاݨی پتال کنوں اُتّے آ ڳیا اَتے ہنس اوندیاں چھولیاں ؍موجاں وچ موج کرݨ لڳ ڳیا۔

…………

میݙی پروفیسر ہنس نال پراکرت ‘ اُپ بھرنش تے پشاچی بارے ڳالھ تھئی ۔ پروفیسر ہنس دا خیال ہا جو سرائیکی اُتّے سنسکرت دے اثرات ہِن اَتے ایہ سنسکرت وچوں نکلی ہے ۔ میں اُنہاں دی ڳالھ نال کامل اتفاق نہ کیتا ۔ میں آکھیا جو سرائیکی اُتّے سنسکرت دے اثرات اونویں ہِن جیویں یونانی ‘ عربی ‘ فارسی وغیرہ دے ہِن پر سرائیکی سنسکرت وچوں نھیں نکلی ۔ میں آکھیا جو سرائیکی زبان دراوڑاں کنوں وی پہلے دی ہے ۔ ایہ کول ‘ بھیل ‘ سنتھال ‘ گونڈ ‘ خانہ بدوش (پکھّی واس) قبیلیاں دے زمانے دی زبان ہے ۔ سرائیکی دیاں خاص اَوازاں کئیں وی درواڑی زبان وچ کوئنیں۔وَل ایہ اَوازاں کتھوں آئیاں ہِن؟ پکی ڳالھ ہے ایہ اَوازاں درواڑاں کنوں اڳے دیاں ہِن۔ جیکر دراوڑاں دیاں زباناں وچوں ہوون ہا تاں کئیں دراوڑی زبان براہوی ‘ ملیالم ‘ تیلگویا  مراٹھی وغیرہ وچ وی تاں ہووِن ہا۔ ڈاکٹرراج کمار ملک وی ایں بحث وچ شامل ریہے۔ ظہور دھریجہ وی اپݨا حصہ پاتا۔ منوہر شرما ‘ بلدیو اوجھا وی مزے نال سُݨدے ریہے اَتے ایں طرحاں ایہ من چھکویاں ڳالھیں پنج وڄے شام تئیں جاری ریہاں۔ پنج وڄے اَساں راج کمار ملک دے دفتر توں تلّے لتھّے ۔ پروفیسر ہنس اُنہاں نال چلے ڳئے ۔ منوہر شرما تے بلدیو اوجھا گھر کوں ٹُرے تے اساں سیل دا پروگرام بݨایا۔

 حوالہ 
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان