دِلبر مولائی دا سفرنامہ

توبہ دے مسافر 
دِلبرمولائی اسم بامسمّٰی ہے ۔ جیویں اُوندا ناں ہے اُونویں اُوندا حال ہے ۔اوہ دِلبر وی ہے تے مولائی وی ۔ میکوں مولائی بندے ݙاڈھے چنگے لڳدِن ۔ دِلبر مولائی نال کئی سال پہلے میݙی ملاقات تھئی تاں میکوں اُوندا انداز ، ورت ورتارا ، ڳالھ مہاڑ چنڳی نظری ۔ ایں نوجوان وچ ٻل وی ہے کم کرݨ دی کل وی ۔ وَل اُوں میکوں آپݨیاں کتاباں دان کیتیاں ۔ ’’وسیبی سخنور‘‘تے اُردو وچ لکھّی پندھ وہاݨی’’لمحہ لمحہ عبرت‘‘ کتاباں پڑھیاں تاں میکوں احساس تھیا جو دِلبر مولائی لکھݨ دا ہنر جٖاݨدے۔

دِلبر مولائی ہک پڑھیا لکھیا نوجوان ہے ۔ اوہ سچا مومن وی ہے تے سچا زوار وی ۔ تاریخ اُتے وی نظر رکھدے تے جغرافیہ وی سمجھدے ۔ اوہ مذہب دا جٖاݨو وی ہے تے اسلامی مذہبی ہیروآں دے نال نال قدیم مذہبی اماماں تے اڳواݨاں دی حیاتی دے حال حویلے وی پڑھی ودے۔

’’توبہ دے مسافر‘‘ دِلبر مولائی دی پہلی سرائیکی پندھ وہاݨی ہے۔ پندھ وہاݨی وچ پڑھݨ آلے کوں نہ صرف معلومات ݙیوݨیاں ہوندن بلکہ اُوکوں سیل آلے علاقیاں دیاں اَوکھاں ، موسمی حالات تے لوکاں دے رویّے وی ݙساوݨے ہوندِن ۔ پندھ وہاݨی وچ مشاہدہ وی کم آندے تے تجربہ وی ۔ جیکر پندھ وہاݨی دینی تے مذہبی یا مقدس مقاماں دی ہووے تاں وَل جذبے دی لاڳ وی نال لڳ ویندی ہے پر اِہجیں سفرنامے وچ خیال رکھݨاں پوندے جو پڑھݨ آلا جہڑا حقیقت کوں ݙیکھݨاں چاہندے ، جذبات دے وافر ذخیرے ؍ جذبے کو ںمحسوس تاں کرے پر اصل موضوع دے نال ٹُردا رہوے۔

دِلبر مولائی دے سفرنامے وچ ایہ سارے لوازمات موجود ہِن ۔ اُونیں سفر وچ تھٻاکے وی مارِن تے راہ ویندیاں لوکاں نال ڳالھیں وی کیتِن ۔ اُونیں مشاہدہ وی بیان کیتے تے پچھلے تجربیاں کنوں رہ نمائی وی گھدّی ہے ۔ دِلبر مولائی سفرنامے وچ حقیقت پسندی کنوں کم گِھدّے ، مبالغے ، جذبات تے تخیّل کوں ’’پندھ وہاݨی‘‘ اُتّے زیادہ اثر نہیں پاوݨ ݙتّا۔ مصنف انسانی رویّے کوںوی سامھݨے رکھیے تے عبادت دے اصل مقصد کوں وی ۔ اُوں کھنڈی ہوئی بداخلاقی تے بے حیائی نال اپݨی پندھ وہاݨی کوں لِوڑیجݨ نِھیں ݙتّا ۔ دِلبر مولائی عقیدت نال ایں سفر نامے کوں شروع کیتے تے جذبے دے غلبے نال اِیکوں مُکائے۔سفرنامے وچ ثقافتی شئیں ، سماجی حالات ، لوکاں دے چنگے مندے ورت ورتاوے سمیت سبّھو کُجھ ایں بیان کیتے جو پڑھݨ آلا ایں محسوس کریندے جیویں اوہ آپ ہر جاء دا عینی شاہد؍اَکھّیں ݙیہدا گواہ ہووے۔

دِلبر مولائی پندھ کرینیں جتھاں جتھاں ڳئے ، اُتھوں دی تاریخ ، اُوں مقام اُتّے پچھوال دی گزری وہاݨی ، حکمراناں دے رویّے ، لوکاں دے حال حویلے ، سب کُجھ نشابر کریندا ڳئے ۔ مدینے ، مکّے کنوں شام ،وَل شام دے شہر دمشق ، وَل عراق تے عراق دے شہریں کاظمین ، کربلا ، کوفہ ، نجف ، اَتے اَخیر اِچ ایران دے سفر دا حال سبّھو کُجھ پڑھݨ لائق ہے ۔ ہر مُلک اِچ خاطر داریاں ، اُوں ملک دے کھاݨے ، لوکاں دے کھاݨے کھاوݨ دے انداز ݙساوݨ دے نال نال دِلبر مولائی آپݨے ملک نال تقابل وی کیتی ریہے۔لکھت دے ایں انداز نال ٻہوں ساریاں ڳالھیں سمجھݨ سَوکھیاں تھی ویندن تے قاری کوں پڑھ کے مزا وی سوایا آندے ۔ مصنف دا کمال ہے جو اُوں ٻنہاں مُلکاں دی سیل کریندیں اپݨے ملک کوں نِھیں بُھلایا ۔ اُتھوں دے حالات مطابق آپݨی ملکی ترقی دا احساس وی نال رکھے ۔ جیویں اوہ لکھدے:

’’سعودی عرب تے شام ، عراق تے ایران ، ولا آپݨاں پاکستان ۔ اِنہیں مُلکیں اِچ سیر سپاٹے کرکنیں ایہ نتیجہ کڈھے ۔ اِتھاں ٻہوں اعلیٰ پائے دی تجارت تھی سڳدی ہے ۔ تیل گیس ، معدنیات ، دریا ، سمندر ، مال مویشی ، زراعت تے افرادی قوت سمیت ہر شے ہے پئی۔‘‘

دِلبر مولائی حضرت حسین ؑتے آلِ رسول دا سچا محبتی ہے۔ایں پندھ وہاݨی وچ اُوندا جذبہ ، اُوندے احساسات ، اُوندی آلِ رسول نال عقیدت تے مذہب نال اُوندا خلوص وافر نظردے ۔ موقعے محل مطابق شعراں ، بنداں تے مرثیاں نال ڳندھیا دِلبر مولائی دا ایہ سفرنامہ آپݨی ہک نویکلی شان رکھدے۔

اُمید ہے جو ایں سفرنامے کوں ٻہوں محبت نال پڑھیا ویسی تے مستقبل دے زوار ایندے کنوں رہ نمائی گھنِسِن۔

یکم ستمبر2013ء

 حوالہ 
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان