احمد خان طارق دے ݙوہڑے تے ہک جھات

جے اساں معاصر سرائیکی شاعری تے غور کروں تاں جیہڑے ساکوں ݙو ،ترائے وݙے شاعر نظردن ، احمد خان طار ق اُنھاں چوں ہک ہن۔سوال ایہ ہے جو وݙا نشابر شاعر کون ہوندے؟ اوندا جواب ݙیوݨا بہوں ضرور ی ہے ۔شاعرانہ تے فنکارانہ عظمت، کنیں سائنس دان یاڳارا مٹی نال کندھ اُسارݨ آلے مستری دی فنکاری آلی کار نی ہوندی بلکہ ایہ وݙائی فنی ،فکری تے ادبی شعور دے نال نال ذوقِ سلیم دی دولت مُحابوں کیئں وی فنکار دا اثاثہ ہوندی ہے ۔جے شاعر یکیاں جمالیاتی لطافتاں دی رفاقت اِچ عمرانی ،تہذیبی ،ثقافتی تے تاریخی شعور وی اپݨے من اِچ رکھیندا ہووے تاں ول اوندی عظمت دا سفر آغاز تھیسی۔پر ایہ سفر آغاز ہوسی انتہا نہ ہوسی، ناتکمیل ہوسی،وَل عظمت کیویں بݨسی ؟ ایندے کیتے شاعر کوں اپݨی ’’ڈکشن ‘‘ جدا بݨاونٹی پوسی اتے ایہ ڈکشن وی چلدے پھردے نی بݨدی بلکہ اپݨے پچھوں وݙی فنی ریاضت اَتے شاعرانہ ترفع دی متقاضی ہوندی ہے ۔آکھیا ویندا ہے جو ہر خیال اپݨا پیرانہ گھن کے آندے ،جیویں اوندا خیال ہوسی انویں پیرا یہ وَل اونویں ہوسی،ایں خیال تے پیرایہ نہ گھن کے آندے ،جیویں اوندا خیال ہوسی اونویں پیرایہ وَل ہوسی،ایں خیال تے پیرایہ دے ملاپ نال لفظ اپݨی پوری ماہیت نال ’’خیال‘‘ کوں قاری توݨیں پُچیندے ہِن۔احمد خان طارقؔ دا شعری پیرایہ ایں ڳالھ دی وݙی مثال ہے۔

                       احمد خان طارقؔ دا ڄم پل سندھو تے سنگھڑدے علاقہ اِچ تھیا ،پہاڑاں دی عظمت تے سندھ دی وسعت اَتے گہرائی آلی کار طارقؔ دی شاعری اپݨے ڈکشن تے اَواز دے محابوںاپݨی سنڄاݨ پئی۔ݙوہڑا تے کافی سرائیکی وسیب دیاں قدیم اصناف ہِن ،انہاں داݙونگھا تاثر مونجھ، اُداسی تے او ’’ نمانتا‘‘ ہے جہڑی وسیب دی مجموعی سُنڄاݨ بݨدی ہے۔سرائیکی وسیب دا ایہ فخر ہے جو ایندا اپݨا جغرافیہ ،تاریخ ،ثقافت تہذیب تے معاشرت دے نال نال اپݨا ادب تے زبان ہے۔ اِیں ادب اِچ ݙوہڑاتے کافی اِتھوں دے لوکاں دے ہر حوالے نال بھر پور ترجمانی کیتی ہے۔جے ایہ آکھیا ونڄے تاں غلط نہ ہوسی جو کافی تے ݙوہڑاا اِی وادی سندھ دی وسوں دے جذبات و احساسات دے اظہار دے وݙے ذریعے ہِن۔جینویں برصغیر اِچ مسلماناں دی تہذیبی سُنڄاݨ غزل ،مرثیہ تے قصیدہ تصور تھیندا ہے اونویں اِی کافی تے ݙوہڑا سرائیکیاں دی سُنڄاݨ ہے۔احمد خان طارقؔ جیں وݙے فنکار اِیں سُنڄاݨ دے محافظ ہِن۔آکھیا ویندا ہے جو فنون لطیفہ، آثار قدیمہ اَتے اساطیر تیں وی قوم دی تاریخ تے وسیبی سُنڄاݨ دے بنیادی مآخذ ہوندن ۔شاعری، لوک ادب اَتے ٻہوں سارے ایہو جَیں حوالے وسیب کوں ہمیشہ زندہ جاوید رکھیندے ہِن۔ساݙے وسیب دے لوکاں دے یکے جذبات تے احساسات تے سماجی رویے وی انہاں مآخذ اِچ موجود ہِن ۔ احمدخان طارقؔ دے ݙوہڑے ساݙے ’’اَڄ ‘‘ دے وݙے اظہار ’’کافی‘‘ تے’’ ݙوہڑے‘‘ اِچ زیادہ نشابر تھئین ،احمد خان طارقؔ کوں اے امتیاز حاصل ہے  جو اُنہاں اپݨے جذبات دا بنیادی اظہار کافی تے ݙوہڑے اِچ نشابر کیتے۔ احمد خان طارقؔ دے شعرتے انہاں دے ݙوہڑے ݙکھ تے مونجھ دیاں کہانیاں ہن ۔کیں کیں جاہ تے انہاں دے ݙوہڑے داستانواں رنگ اِچ ،کتھائیں، اساطیر اِچ ، کتھائیں لیچنڈ اِچ اَتے کتھائیں رومانس دے پردے اِچ دِل کوں موہ گھندے ہِن۔

                       لون جائی نس آکھیا ہائی جو وݙے تے عظیم ادب دی خاصیت ’’ارفعیت ‘‘ ہے۔اے Subimiltyدا ترجمہ ہے ۔ایندا صحیح مفہوم انگریزی دے ݙو لفظاں نال ظاہر تھیا ہے۔پہلا Heightاَتے ݙوجھاElebationجیں توں مرادہے ڄو اعلیٰ تے ارفع ادب سامع تے قاری کوں تخیل اَتے جذباتی تجربے دی بلندی تے گھن ویندا ہے۔ایہو جَیں ادب دا خالق او ادیب ہوندا ہے جیندے خیالات عالی ہوندے ہِن،جذبے دی شدت توں علاوہ اوکوں زبان وبیان دے استعمال دا فن وی آندا ہووے کر ݙیندا ہے۔احمد خان طارقؔ دے ݙوہڑے لون جائی نس دے ایں نظریہ دی وݙی مثال ہِن۔احمد خان طارق ؔ دے ݙوہڑیں دی امتیازی خاصیت ہک ایہ وی ہے جو انہاں دا تاثربہوں دیر پاتے ݙونگھا ہے،آکھیا ویندا ہے جو چنڳاتے پیار ا شعرا و ہوندے جہڑا باربار پڑھیا ونڄے اَتے ہر دفعہ پڑھݨ نال نویں معنی تے مفہوم ݙیوے ۔اِیں تناظر اِچ احمد خان طارقؔ دے ݙوہڑے بار بار پڑھݨ دی خاصیت رکھیندے ہِن۔ انہاں دی لفظیات اَتے شعری ساختیات وسیب دی اپݨی زبان تے ثقافتی سُنڄاݨ نال سامنٹے آندی ہے ۔وسیبی تلمیحات ،تشبیہات ،کنائے تے استعارے طارق ؔ دے شعری کینوس کوں وسیع کریندے ہن۔انہاں دے ݙوہڑے بعض اوقات ڈرامائی اسلوب نال تخلیق تھین ،ݙوہڑا دا آغاز تے اوندا کلائمکس ڈرامائی نظر دے اَتے ایہ انداز بے ساختگی دی وݙی مثال ہے ،بعض ویلے تاں ایویں ڄاپدے جیویں طارقؔ ابڑغت خواب اِچوں جاڳ پئے تے اپݨا ں خواب سُݨاݙتس ،ہک ہک مصرعہ، مصور دے رنڳاں آلی کار قاری کوں متوجہ کریندے ،تخلص دا استعمال وی چابکدستی نال کریندے ہِن ،قافیہ تے ردیف دا استعمال فنی حسن وی وݙی مثال ہے ،ایہ سبھو پہلو طارقؔ کوں ’’خان ‘‘بݨیدیاں ہِن۔

                       شاعری محض وزن تے بحر دا ناں نی،ایہ تخلیق تے اختراع دا ناں وی ہے ۔احمد خان طارقؔ دے کول’’ شعر برائے شعر‘‘نی، اُنھاں محض اوزان تے بحراں نال مقدار پوری نی کیتی ہے بلکہ تخلیق تے اختراع دی اعلیٰ منزل پا کے سرائیکی وچ لاجواب ݙوہڑے لکھے ہِن ۔اساں اپݨی بحث دے آغاز ا چ آکھیا ہئی جو وسیبی ݙکھاں دا بہترین اظہار انہائیں صنفاں (ݙوہڑے، غزل، کافی،نظم) اِ چ تھیا ہے۔ایہ ڳالھ سچ ہے جو مونجھ تے وچھوڑے توں جنم گھنݨ آلے ݙکھاں آلی ریت ساݙیاں کافیاں تے ݙوہڑیں اِچ موجو د ہِن ۔طارق ہوریں دے ݙوہڑے ایں ریت دا ودھارا ہن۔انہاں رومانس دے پردے اِچ سرائیکیاں دے ݙکھاں کوں نویں نویں رنڳاں اِچ بیان کیتے اتھوں لڳدے جو طارقؔ صرف رومانس دے شاعرنی بلکہ اُنہاں کوں اپݨے وسیب دا تہذیبی ،سماجی اَتے سیاسی شعور وی حاصل ہے۔پر ایہ شعور دا استعمال کرݨ ویلے لطافت ،ترفع اَتے فنی حسن کوں نظر اندازنی کریندے بلکہ لطیف لفظیات اپݨی زنبیل اِچ محفوظ رکھیندے ہن تے اظہار دے موقع تے اپݨے خیال کوں انہاں لفظاں نال آراستہ کر گھندے ہن۔ایں ڳالھوں معاصر ݙوہڑا طارقؔ دی سُنڄاݨ بݨیئے ،ݙوہڑا تاں بہوں شاعر لکھیندے پئے ہن پر طارق ؔ ہکو ہے تے میݙے وسیب دا ٻہوں سارا فنی تے فکری خزانہ تاں ݙوہڑے وچ اپݨی سُنڄاݨ رکھیندے ، جݙاں توݨیں وسیب ہے تݙاں توݨیں ݙوہڑا ہے اَتے جݙاں توݨیں طارقؔ ہے سرائیکی ݙوہڑے کوں موت نی آسڳدی ۔

 حوالہ 
اَجٖوکی سرائیکی تنقید ، مصنف : ڈاکٹر مزمل حسین، ناشر: دستک پبلی کیشنز ، ملتان