دیہاتی رہائش دیاں خاصیتاں

1 کچے مکان 
                انہیں لوکیں دے مکان اکثرکچے تے ہک بئے کنوں پرے پرے یعنی الگ الگ ہوندن ۔ ہن پکے مکان تیزی نال بݨن لگ پین ۔ 

 2.مکانیں دی بݨاوٹ 
اے مکان کھلے صحن رکھدن ۔ لیکن کم از کم ہک کمرہ یا ݙو کمرے اپݨی رہائش کیتے تے ہک چھوٹا جھیاں کمرہ (بھاݨاں) سردیں وچ ڈنگریں کیتے بݨیندن۔ جیڑھے لوکیں دا معیار زندگی قدرے اُْچا ہے او ہک کمرہ (کوٹھا ) کوں بیٹھک بݨاگھندن ۔ تے وڈے وڈے زمیندار لوکیں دی آمدو رفت (آوݨ ونجݨ ) کیتے مردانہ ڈیرہ بݨاگھِندن جتھاں رہائش دیاں سہولتاں ہوندن۔ 

 3۔زرعی کمیں اچ تخصیص 
ایں جھئے لوک زرعی کمیں وچ تخصیص رکھدن تے سوائےاپݨے زرعی کمیں دے بیا کوئی کم نی کریندے۔

 4.باہمی اختلافات 
انہیں لوکیں وچ اختلافات وی پیدا تھیندے رہندن۔ جیندے وچ پاݨی لاوݨ ، زناوریں دا فصلیں کوں نقصان پجاوݨ ، مال چوری کرݨ ، فصلیں دی چوری کرݨ ، زمین دی حد بندی ، عو رتیں نال ناجائزتعلقات وغیرہ شامل ہن۔ 

 5.باہمی تعاون 
انہیں لوکیں وچ باہمی تعاون دی بنیاد تے زندگی خوشگوار گزردی اے۔ اپݨے زناوریں کوں زمینیں وچ کْھلا بدھݨ ۔ پاݨی وچ ڈوجھیں کنوں مد د گھنݨ ، فصل کپواوݨ تے رہاوݨ وچ ہک بئے دی مد د کرݨ ، کماندویلݨ وچ مدد، فصل چاوݨ اچ مدد، شادی بیاہ تے ڈکھ سکھ ، بیماریں وچ امداد شامل ہن۔ 

 6. مشترکہ قبرستان 
انہیں رہائشیں دے درمیان مشترکہ قبرستان وی ہوندے جتھاں مردیں کوں دفن کیتا ویندے

 7.  جدید سہولتاں 
 بجلی دے پھیلاو دا اثر گھر گھر تھئے ۔ تے بہوں سارے گھریں کوں بجلی فراہم تھئی ۔ جیندے نال روشنی ، ہوا دے نال نال ٹی وی وی آ گئی ۔ ایندے علاوہ پکیں سڑکیں دے ذریعے کھیت رہائش دے مکینیں کوں وڈیں وڈیں سڑکیں نال رلا ڈتا گئے جیندی وجہ نال شہریں تک پجݨ سوکھا تھی گیا۔

 8. ضروریات زندگی 
‘‘ اینجھیں علاقیں وچ چند گھر یں دے فاصلے تے دکان ہوندی اے۔ جتھاں عام ضروریات دیاں چیزاں ملدن جیندے وچ تیل، صابݨ ، ماچس ، دالیں تے بالیں دے کھاوݨ پیوݨ دیاں چیزاں شامل ہن ، کپاہ ، مکئی ، داݨے ، چاول وغیرہ دے خام مال اشیا دے بدلے وی چیزاں ملدن تے اے خام مال ویچݨ دے کم وی آندے۔’’ (9)

 9.جدید زراعت اچ رجحان 
محکمہ زراعت دا عملہ نمائشی پلاٹ بݨیندے تے جدید طرز کاشت دے نال زیادہ پیداوار دا ثبوت ݙے کے لوکیں دے ذہنیں کوں مشینی کاشت دو مائل پھریندے ۔ جیندی وجہ نال جدید رجحانات اچ وادھا تھیند اپئے ۔ 

 10. ݙنگریں دا ڈاکٹر 
ݙنگریں دے ڈاکٹر دا وی انہیں نال براہ راست تعلق ہے۔ جیڑھے ویلے کوئی زناور بیمار تھیندے اوں ویلے مالک زناور کوں ݙنگریں آلی ہسپتال گھن ویندے جیڑھے کہیں نال دے گاوں یا شہر وچ ہوندے یا ݙنگریں ڈاکٹر کوں اپݨے نال گھن آندن ۔ تے آپڑیں کھیت اچ ہی اوندا علاج کرویندے۔    

 11. نمبردار:   
ہر موضع دا ہک نمبر دار ہوندے جیڑھا زکوۃوعشر دے علاوہ آبیانہ تے مالیہ وصول کریندے ۔ او کاشت کاریں دا خزانچی ہےتے وصول شدہ رقم کوں سرکاری خزانے اچ جمع کریندےنمبردار کوں کمیشن ملدے۔ حکومت دی طرفوں زمینی فیصلے یا تبدیلی یا کہیں ریونیو آفیسر دی حلقے وچ آمددی اطلاع نمبردار دے ذریعے وصول تھیندی اے۔ نمبر دار سرکاری چوکیدار دے ذریعے موضع دے لوکیں کوں اطلاع پچیندے۔ 

 12.پٹواری 
نہری تے مالی ڈو پٹواری ہوندن جیڑھے زمین دا ریکارڈ رکھدن۔ تے زمین دا مالیہ و آبیانہ متعین کریندن۔زمین گھنݨ ویچݨ تے جھیڑیں دی صورت اچ مالی، پٹواری اہم کردار ادا کریندن، پٹواری انہیں ساریں لوکیں وچ اہم شخصیت اے۔

 13پرائمری سکول 
: حسب ضرورت فاصلے تے پرائمری سکول چھوریں (لڑکے) تے چھورہیں (لڑکی) کیتے ہوندے ۔ سکول ماسڑ وی انہیں لوکیں کیتے بہوں اہم ہے۔

 14.                ذرائع ابلاغ 
ریڈ یو دے شوقین لوک ایندے پروگرامیں کنوں مستفیدتھیندن ۔ مگر ہن ایندی جاہ ٹی وی گھندا ویندے۔ 

 حوالہ 
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی