اَڄوکی سرائیکی تنقید

پیش لفظ 
                       دنیا دا ہر ادب اتیں ثقافت اپݨے لوکیل/ مقامیت توں سنجاٖتا ویندے،کیوں جو مقامیت ای کہَیں ادب دا بنیادی وظیفہ ہوندی اے۔ مقامیت کوں نو آباد کاریں نیں بہوں ساری کھس دھرو اچ مٹاوݨ دی کوشش کیتی پر ایہ ول وی کہیں نہ کہیں شکل اچ جیندی جاگدی رہئی اے۔مقامی آدمی کو ں ہمیشہ ’کمی، مصلی، راکھشس آکھیا گئے۔ایں توں علاوہ اُوکوں جاہل، مجرمانہ سوچ دا حامل وی سمجھا گئے۔اُنہاں اے کم اپݨی کتابیں، میڈیا ، ’دانشوریں‘ دے ذریعے کیتے۔ ایندی نشاندہی ایڈورڈ سعید نے اپݨی کتاب Orientalismاچ نوآبادکاریںدے تعصب تے کوڑ کوں دنیا دے سامنیْ نشابر کیتے۔ انہاں نے ’مہذب دنیا‘ کوں آکھیا کہ مشرق دی اے تصویر حقیقی کوئینی بلکہ غیر حقیقی اتے کوڑ تے قائم اے۔

                        مقامی لوکیں ہمیشہ کھس دھرو دے خلاف بھرپور اڑاند(مزاحمت) کیتی اے۔ انہاں لوکیں نے اپݨی مونجھ کوں اپݨی طاقت بݨایا اے۔ اتھوں دے لیکھکاں نے اپݨی لکھتاں اچ ایں ڳالھ کوں اڳونہیں ٹورے کہ ہک سچا تل وطنی کڈھائیں وی نفرت، تشدد اتے قتلام دی حمایت نئیں کریندا۔ انہاں ہمیشہ محبت، شانتی دی ڳالھ کیتی اے۔ 

                       میں ایں کتاب اچ ایہو ڳالھ کرن دی کوشش کیتی اے کہ ساݙی ماء بولی سرائیکی اچ شعروادب اتے تنقیدی سرمایہ بہوں اے۔ لوڑ ایں ڳالھ دی اے جو اساں ایکوں کیویں اڳونہیں ٹورسکدے ہیں۔ 

                       ایں کتاب دا منڈھلی حصہ خواجہ فرید سئیں دے حوالے نال اے۔ ایں حصے اچ میں بہوں سارے نویں موضوع تے ڳالھ کیتی اے۔ مثال دے طور تے: ’خواجہ غلام فریدؒ دی شاعری دا استعاراتی نظام ‘، ’خواجہ غلام فریدؒ دے کلام اِچ صنائع بدائع ‘،’خواجہ غلام فرید دے کلام اچ  مقامیت دا تصور ‘، فکرِ فریدؒ تے تہذبیں دا ٹکرائو‘، ’خواجہ فرید دی ہک کافی دی تفہیم(نازک نازک ڄٹیاں)‘

                       تنقید دے زمرے اچ وی تساں ڈیکھسو جو ساݙی سرائیکی تنقید کتھے کھڑی اے۔ اتے تنقید دا نواں تناظر ساݙے سامݨے کیویں نظردے۔ ایں حوالے نال ایں کتاب اچ ’اجوکی سرائیکی تنقید :نویں تناظر‘، ’مونجھ سے مزاحمت تک:سرائیکی تنقید دا نواں تناظر‘، اتے ’سرائیکی زبان تے ادب دے چند المناک پہلو ‘ جیہیں مضمون شامل ہن۔ 

                       کہیں وی ادب دی بنیادی سنڄاݨ شاعری ہوندی اے۔ایندے وچ کیتی گئی ڳالھ بہوں جلدی اثر کریندی اے۔ اتے ساݙی سرائیکی شاعری ایں حوالے نال رج کج اے۔ ایں کتاب اچ ساݙے اہم ترین شاعریں دے فن دا تجزیہ اتھوں دی ثقافتی تناظراچ کیتے ۔ مثال دے طور تے: ’سرائیکی شاعری دی صنف ’’کافی‘‘ دا تعارف ‘، ’شمیم عارف قریشی دی کافی تیں ہک نرولی جھات ‘، ’’رفعت عباس دی غزل(پڑچھیاں اُتے پُھل دے حوالے نال)‘، ’سئیں اشولال دی شاعری ‘، ’اقبال سوکڑی دی شاعری تیں ہک جھات ‘،’احمد خان طارق دے ݙوہرے تیں ہک جھات‘،’خالد اقبال: دی شاعری اِچ’’کویلی‘‘ دی علامت‘، ’مہندر پرتاب چاند: وچھوڑے دی ہک مثال‘، ’مزاحمتی شاعری دی ہِک مثال: منظور بھٹہ‘،’اظہر کلیاݨی اڄوکی سرائیکی شاعری دا نمائندہ شاعر ‘ 

نثر دے حصے اچ ’ڈاکٹر مہر عبدالحق دی آپ بیتی دامطالعہ ‘ اتے ’سرائیکی دا ہک معتبر لکھاری: ڈاکٹر حمید الفت ملغاݨی‘ دے حوالے ڳالھ مہاڑ کیتی اے۔

                       ایں کتاب دا ہک اہم حصہ ’قومیت تے ثقافت‘ دے عنوان نال وی ہے۔ جیندے وچ ایہ مضمون شامل ہن:’استاد فدا حسین ڳاڈی دا قومیتی شعور‘،’سرائیکی وسیب تے تصوف‘،’ساوݨ مینگھ ملہاراں ‘،’سرائیکی اجرک تے جدید سرائیکی شاعری دا بیانیہ‘،’میاں الہٰی بخش تے وچھوڑے دے ݙکھ وغیرہ

                       ایں موقع تے میں اپݨی سنگت کوں کیویں بلھ سگدا۔ ایاز احمد رند، اظہر کلیانی، شبانہ ایم فیض، طاہر مسعود مہار، ڈاکٹر حمید الفت ملغانی، میاں شمشاد حسین سرائی، پروفیسر بشریٰ قریشی، صابر جاذب اتے منظور بھٹہ دی محبتاں داتھورائیت ہاں۔ 

لیہ، ۲۸؍ جولائی ۲۰۲۰ء

ڈاکٹر مزمل حسین

0300-6767911

 حوالہ 
اَجٖوکی سرائیکی تنقید ، مصنف : ڈاکٹر مزمل حسین، ناشر: دستک پبلی کیشنز ، ملتان