مجلسی آداب

سرائیکی وسیب دے لوک فرق مراتب دالحاظ کریندن، وڈے چھوٹے دی قدر کریندن تے ہک  ڈوجھے کوں عزت ڈیوݨ کیتے کچہری دے علاوہ عام گالھ مہاڑوچ چنگیں لقب ڈیندن۔ آپ توں وڈے مرد مانڑ ھوں کوں ‘‘ سئیں’’ تے تریمت کوں ‘‘ مائی سئیݨ’’ برابر عمر آلے کوں ‘‘ بھرا ’’ تے ‘‘ ادا’’ اتے بالک تریمت کوں ‘‘ بھین ’’ ادی تے ‘‘ بی بی مائی’’ دے لقب نال مخاطب  کیتا ویندے۔ آپ کنوں چھوٹے تےننڈھے ننیگر تے پتر دے ٻال کوں ‘‘ کاکا’’ تے ننڈھی ننیگر تے دھی دے بال کوں ‘‘ کاکی’’ تے دھی مائی دے پیاردے الانال سڈیا ویندے۔

 ڈاکڑ مہر عبدالحق  لکھدن 
‘‘ سرائیکی وسیب اچ عورت دا احترام تہذیبی روایت دا درجہ رکھدے عورت ، چاہے بالک ہووے ، پرنی ہوئی ہووے ، کنواری ہووے، بالڑی ہووے، بْڈھی ہووے، امیر یا غریب گھر دی ہووے، اوں کوْں اوندی عمر دے مطابق دھی مائی ، بھیݨ ، کاکی، بی بی، کا کی مائی ، کُنوار مائی ، بھیݨ ما ئی ، اماں، اماں بی بی ، مائی سیݨ ،اماں سیݨ، ڈاڈی اماں، ڈاڈی سیݨ وغیرہ  دےالقاب نال مخاطب کیتا ویندے ۔ بی بی تے مائی دے الفاط تاں عورتیں دے ناں دا حصہ  شمار تھیندن ۔ زال پے دا رشتہ ‘‘ جیون بندھن’’ تے انسانیت دی ‘‘ابدی قدر’’  دا درجہ رکھدے ۔ رت واسطے منڑس تے تریمت ہک ڈوجھے کوں پیار بھریں لفظیں نال مخاطب  کریندن ۔ جیکر بال جمیا ہویا ہووے تاں ٻال دا ناں گھن کے مرد آکھدن ‘‘ فلاں دی ماں’’ تے ڈوجھی صورت اچ مسات ، پتریر ، سوتر،بختاں آلی ، بھاگ بھری، جِند جیوی، جیویں ہوویں وغیرہ۔۔۔۔ ایویں عورت آکھدی اے ‘‘ فلاں دا اَبا’’ ٻال نہ ہووݨ دی صورت اِچ اوندے خاندانی لقب خان ملک ، مہر وغیرہ نال مخاطب  کریندی ۔’’ (46)

سرائیکی وسیب دے لوک عام گالھ مہاڑ اچ سائیں ، ہا سئیں، جی سائیں، سائیں میڈا۔ جیویں تْوں ۔ بھلے لولاکا وغیرہ دے مٹھے الفاظ استعمال کریندن۔ سرائیکی وسیب اِچ کھیر دے رشتے کوں خونی رشتے دے برابر تقدس حاصل اے۔ بزرگیں دے احترام کیتے محفل اچ اْٹھی کھڑݨ اتے انھیں کیتے جاأ  خالی کرݨ سعادت  سمجھا ویندے۔ ایندے علاوہ آپ کنوں وڈے کوں کَنڈ کرݨ ، اْوندے اگوں ٹرݨ ، اوندے برابر بانہوݨ اتے اوندے اگوں اچاالاوݨ کوں تہذیب  دے خلاف  سمجھا ویندے ۔ محنت مشقت  ، تحمل برداشت ، مہمان نوازی ، کشادہ دلی نیاز مندی قناعت پسندی ،انسان دوستی ، حق گوئی تے سچائی سرائیکی( لوکیں) دی ثقافت دے سنجاپوں اوصاف       تے نشان ہن۔   

 ڈاکڑ مہر عبدالحق لکھدن: 
سِدھے سادھے سیاݨ سوڈھے                                سندھ ساگر دے لوک 

پکا وَیر تے پکی یاری                                                صاف صفا ݙو ٹوک

 حوالہ 
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی