آگرہ ۔ سنگ مر مر وچ خواب

ممتاز حیدر ݙاہر

سویرے ساڈھے چھی وڄے روانہ تھیوں تاں دہلی حالی تئیں اونگھدا پیا ہا ۔ کہیں کہیں ویلے کوئی کار یا رکشہ سناٹے کوں تروڑݨ دا ترلا کریندا ہا ، پر لحظے دے شوکاٹ دے بعد وَل چُپ تھی ویندی ہئی۔ دہلی کوں پچھونہاں چھوڑیندے ، فرید آباد دا صنعتی علاقہ لنگھدے جرنیلی سڑک تے ٹُردے ڳیوسے ۔ بدر پور تے بلوگڑھ کنوں تھیندے ہک جاء تے کھڑ تے ناشتہ کیتا ۔ رستے وچ تھوڑے تھوڑے پندھ دے بعد مغل ، اوبرائے تے اشوکا ہوٹل والئیں دے سوہݨے ٹورسٹ ہٹ بݨے ہوئے ہن ۔ ناشتہ کریندے ٻیٹھے ہاسے جو ہک آدمی سُوریں دا اَجڑ گھن تے سڑک پار کیتی ۔ اَکھیندن سُور دا ناں گھنݨ نال چالھی ݙینہہ زبان پاک نی تھیندی تے اساں تاں جِیندے جاڳدے ، کِھلدے کھیݙدے سُور اَکھیں نال ݙٹھی کھڑوں ۔ ایمان دی سلامتی دیاں دُعائیں منگدے ٹُر پیوسے۔

ݙینہ چڑھدا ڳیا ۔سفر گھٹدا ڳیا تے اساں متھرا دے ٻاہروں ونڄ لنگھیوسے ، آگرہ نیڑے تھیندا ڳیا ۔ سکندرہ آیا تاں اساں رُک ڳیوسے ۔ سکندرہ وچ مغل سلطنت دا عظیم ترین شہنشاہ اکبر اعظم اَبدی نندر سُتّا پے ۔ پندھرویں عیسوی صدی وچ سکندر لودھی آگرہ کوں مرکز بݨایا تاں اُوندے نال ہک شہر آباد کیتُس تے قلعہ اُسروایُس ۔ سکندرہ ناں دا او شہر ہُݨ بِھڑ تھی ڳے ۔ پر اکبر دی چھیکڑی آرام گاہ ہووݨ دی حیثیت نال لفظ ’’سکندرہ‘‘ حالی تئیں تاریخ اِچ ساہ گھندا پئے ۔ ہک وݙا دروازہ لنگھ تے ٻہوں وݙے اڳواڑ کوں عبور کرݨ دے بعد مقبرے دی عمارت اِچ داخل تھیوسے ۔ ہر پاسے چُپ دا راج ہا ۔ سناٹے وچ آپݨے ساہ دیاں لہراں وی محسوس تھیندیاں پیاں ہَن ۔ شہنشاہ اعظم تخلیئے وچ ہَن ۔ با ادب با ملاحظہ ہوشیار۔عالم پناہ دے جلال تے تنہائی مسلّط ہئی ۔ خود کوں ہیبت دی گرفت کنوں آزاد کر تے عقیدت دے چار لفظ پڑھ کراہیں ٻاہر آ ڳیوسے۔ سکندرہ آگرہ نال ڳنڈھیا ہوئے ۔کجھ اڳوں ونڄ تے رونق والا علاقہ شروع تھیا تے وَل اساں پُراݨے شہر اِچ آ ڳیوسے ، جئیں تاریخ دیاں کئی پرتاں اُتھلدیاں ݙٹھین۔

آگرہ دا ناں سب توں پہلے ترائے سو سال قبل مسیح دے رزمیہ مہا بھارت اِچ ملدے ۔ اُوں دور اِچ اینکوں ’’اگرابانا‘‘(سنسکرت اِچ بہشت) سݙیندے ہن۔ ݙوجھی صدی عیسوی اِچ سکندر اعظم دے جغرافیہ دان پٹولمی آپݨے بݨائے ہوئے دنیا دے نقشے وچ اینکوں آگرہ لکھیا ۔ وقت دے نال نال ایندی اہمیت ہولے ہولے ودھدی ڳئی تے شاہ جہاں تاج محل بݨا تے آگرہ کوں وی امر کر ݙتا ۔ محبت دی عظیم یادگار دا وارث ایہ شہر ہُݨ مشینی تھی ڳئے۔

مختلف سڑکیں کنوں تھیندے تاج روڈ تے آ ڳیوسے۔ ایں روڈ تے اعلیٰ  اعلیٰ ہوٹل اِن۔ہک موڑ مُڑیوں تاں وݙا سارا گیٹ نظریا ۔ اساں تاج محل دے نیڑے آ ڳے ہاسے۔ دروازہ لنگھ تے کار رُک ڳئی تے اَساں شو ق کوں ہک مُٹھ کرتے تاج محل دے سامݨے لہہ پیوسے۔

ممتاز دے دور دے بازار تے سرانہہ کنیں اساݙی کنڈ ہئی تے سامݨے روضہ تاج محل دا او دروازہ ہا جئیں دے سوہݨپ کوں ݙیکھ تے بہشت دے دَر یاد آ ونڄن۔ سیاحیں دی آمد دا مُنڈھ ٻدھیج ڳیا ہا ۔ اساں ٹکٹ گھن تے دروازہ عبور کیتا تاں سامݨے تاج محل ہا ۔ تاج محل وقت دے چہرے تے ہنجھ ، رعایا دا آپݨی محبوب ملکہ کوں خراج محبت دی او گواہی جیڑھی ہک بادشاہ نے جذبے دی سچائی دے طور تے تخلیق کیتی ۔ او نشانی جیڑھی مستحکم محبت دی سُنڄاݨ دی علامت اے۔

ارجمند بانو (ممتاز محل) مردے ویلے وصیت کیتی جو اُوندی یاد اِچ ہک ایجھی عمارت اُساری ونڄے جیڑھی اُونکوں رہندی دُنیا تئیں زندہ رکھے ۔ ملکہ نور جہاں دی بھتریجی ارجمند بانو ، شاہجہاں دی محبوب ملکہ ہئی ۔ اُنویہ سال دی عمر اِچ شاہجہاں دی کنوار بݨی تے اَٹھاراں سال تئیں شاہجہاں تے ہندوستان ݙونہیں تے حکومت کرݨ دے بعد 1040ھ وچ چوݙاں ٻال ڄماوݨ دے بعد فوت تھی ڳئی ۔ اُوندی وصیت کوں پورا کرݨ کیتے شاہجہاں دنیا جہان دے ہنر مندیں کوں کٹھا کیتا تے اَخیر سالیں دی مُدّت ، ہزاریں دی محنت تے کروڑیں دی لاگت دے نال زمین دے سینے تے ہَولے ہَولے ہک عمارت تخلیق تھیندی ڳئی ۔ ارجمند بانو دی وصیت تے شاہجہاں دی محبت تاج محل دی صورت اِچ تکمیل کوں پہنچی ۔ ہک مصور آکھیا ہا ’’ملکہ دی موت تے شاہجہاں دئیں اَکھیں وچوں جیڑھیاں ہنجوں وُڑھیاں ہَن اُنہاں وچوں ہک منجمد تھی تے سنگ مر مر دے ایں روضے اِچ تبدیل تھی ڳئی اے۔‘‘

تاج محل دی گرفت کنوں خود کوں چھڑوا تے پؤڑیاں لہݨ پئے ڳیوسے پرے پرے تئیں ساوے چُچ میدان تے درخت ایں سوہݨپ وِچ فوارے لڳے ہوئے ہن۔ ہَولے ہَولے قدم بھریندے ، تاج محل دے حُسن کوں اَکھیں اِچ جذب کریندے ودھدے ڳیوں تاں اینویں محسوس تھیندا ہا جو اساݙے قدم زمین نال جکڑیج ڳن تے تاج محل اڳوں تے ٹُردا اَمدے ۔ خبر نی کتنی دیر لڳی تے کون اڳوں تے ودھیا ۔ اصل عمارت دیاں پؤڑیاں چڑھݨ کنوں پہلوں جتیاں لہاوݨ دے بدلے کپڑے دے خلاف انہاں تے چڑھا تے پؤڑیاں چڑھ ،تاج محل دی چھاں تلے ونڄ کھڑوسے ۔ ہک دفعہ چارے پاسوں دا پھیرا مار کراہیں ݙکھݨ والے وݙے دروازے کنوں اندر لنگھ ڳیوں۔

اَدھ اِچ ارجمند بانو دی قبر ہئی تے سڄے پاسے کنوں شاہجہاں دی ۔ تاج محل دے سامݨے جمنا دے پرلے کنارے تے شاہجہاں اپݨے مدفن واسطے تاج محل دے نمونے تے کالے پتھر (سنگ سیاہ) دی ہک عمارت اُسرواوݨ شروع کیتی جیڑھی مکمل نہ تھی سڳی ۔ شاہجہاں دی حیاتی چھیکڑی اَٹھ سال لال قلعے وچ قیدی دی حیثیت نال گزرئیے جیڑھے ویلے سلطان السلاطین ، شہنشاہِ زمان مرکزِ رحمتِ پروردگار ، سایہِ عنایتِ کردگار، آفتابِ سپہر عزت و اقبال ، نیرِّ برجِ جاہ و جلال ، مہرِ آسمان عزت و تمکین ، کارفرمائے دولت و دین ، صاحبقراں ثانی شاہجہاں بادشاہ غازی قید اِچ انتقال فرمایا تاں اُوندی سراندی صرف شہزادی جہاں آرا ہئی جئیں اَٹھ سال پیئو نال قید بھوڳی ۔پیئو دے مرݨ دے بعد شہزادی جہاں آرا سونے دیاں ݙو ہزار اشرفیاں محتاجیں اِچ ونڈݨ کیتے ݙیوݨ دا ارادہ کیتا تاں پہریداریں روک ݙتا جو قیدئیں کوں خیرات ونڈݨ دا اختیار کائنی ۔ اَخیر ایں بے اختیار دا جنازہ قلعے دے پچھلے دروازے کنوں مزدوریں تے تلویں طبقے دے لوکیں دفن واسطے چاتا ۔ حضرت اورنگزیب پیئو دے جنازہ اِچ شرکت نہ کیتی تے شاہجہاں کوں لاوارثیں وانگوں تاج محل اِچ آپݨی محبوب ملکہ دے پاسے نال دفن کیتا ڳیا۔

قبریں دے چَودھاروں اُسریل احاطے دئیں کندھئیں تے چھت دے اُتّے نقاشی گُلکاری ، سنگتراشی تے شیشہ گری دے نادر نمونے اُوں دور دی ہنر مندی دیاں زندہ مثالاں بݨ تے بَکھدے کھڑے ہَن ۔ ہک جاء کنوں ریڑھ لہہ تے تلے اصل قبریں کنیں آ ڳیوسے ۔ دنیا کوں عظیم تخلیق ݙیوݨ دا باعث ݙو کردار کتنے سکون نال سُتے پئے ہوسن؟ اُتھاں ہکل مارݨ نال پرݙوتھیندی اے تے وَل آواز وقفے وقفے نال گونجدی ہوئی اُتّے سفر کریندی اے ۔ اساں وی ہکلاں ماریاں تے اپݨی بے سُر ، سُر کوں سݨیوسے۔

ٻاہر نکل تے تاج محل دے نال وہندے ہوئے جمنا دے پاسے ہک مینار نال آن ٻیٹھوسے ، جمنا وِچ اتنا پاݨی ہا جتنا اُنھالے کوں اساݙے ستلج اِچ ہوندے ۔ جمنا دے پاروں قلعے دیاں دیواراں نظردیاں پیاں ہَن ۔ جتھوں نظر بندی دے زمانے اِچ شاہجہاں ہک جھروکے کنوں تاج محل دی زیارت کریندا رہندا ہا ۔

قلعے دے پاسے کنوں دھوئیں دی ہک لکیر نظری ۔ اَکھیں اُوں لکیر دا پیچھا کیتا تاں او پروبھری تِھیندی پرے کتھائیں ونڄیج ڳئی ۔ ایہہ لکیر متھرا والی آئل ریفائنری کنوں نکلݨ والے دھوئیں دی ہئی ۔ ایہہ اُوہو دھواں اے جئیں تاج محل دے حسن کوں میلا کر ݙتے۔

اِتھوں اُٹھی تے تاج محل دے چودھاروں ہک ٻیا چکر لیندے وَل پیوسے ۔ سیا حیں دا گھوڑودھ ڳیا ہا ۔ لوکیں دا ہجوم تھی ڳیا ہا ۔ ساحیں دے ہتھ اِچ مووی تے ݙوجھے کیمرے ہَن ۔ جنہاں دے ذریعے او تاج محل دے سوہݨپ کوں ہتھیکا پے کریندے ہَن ۔ اَکھیندن دنیا اِچ سب کنوں زیادہ تصویراں تاج محل دیاں چِھکِیندین ۔ ایں تعداد اِچ اَساں وی ودھارا کیتا۔ وَلݨ والا ہر سیاح پِچھوں تے پھر پھرا کراہیں تاج محل دے حسن کوں اَکھیں دے ذریعے ذہن اِچ سانبھݨ اِچ مصروف ہا ۔

ٻاہر آ تے پیٹ پوجا کرݨ واسطے ہوٹل ڳولݨ پئے ڳیوں۔ ایں دوران اِچ اِݙے اُݙے کجھ دکانیں وچ وی جھاتیاں ماریونسے ، پیٹ بھرݨ دے بعد اُونویں وی اَکھیں کُھل ویندین ۔ سکھ بہادر ہک ݙو جاہیں کھڑ تے دَڳ پُچھیا اَتے اساں فتح پور سیکری دے رستے تے آ ڳیوسے۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی انتخابی (بی اے) ، مدیر: انوار احمد، مرتبین: ڈاکٹر اسلم انصاری، ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز، شوکت مغل ، پبلشرز: ملتان کتاب  گھر