ٹِکا دال دا

لکھت : عبدالطیف بھٹی 
ممدو آکھیا اساں اپݨے پیو ماء دے چار ٻال ہاسے ،ݙو پُتر تے ݙو دھیریں ۔ جاہ ٹِکاݨہ آپݨا ۔ ہک ٻکری تے ہک ڳئوں ۔ ڳئوں سواڑی تلے ہک گابی ہئی۔ کھیر ، مَکھݨ ، لسی گھر دا۔ ڳالھ ڈھیر پراݨی اے۔ ہر گھر چکی ہوندی ہئی۔ زنانیاں داݨے خود پیہندیاں ہَن ۔ گھر دی تھاں ٻوہاری ، ٹکر ٹیرا، صفائی سُتھرائی، کپڑے دھو وٹ ، مال ڈھگی ، گھا پٹھا، کَھل ، بھونہہ، مال دی ٻدھ چھوڑ، مال دا مُتراسا، ڳوہے، پھوسیاں ،ڈھیر کم ہوندا ہا۔ اے ڳالھ منݨ دی ہے جو اماں اے سارے کم خود کلھئیں سنبھال گِھندی ہئی۔ ہتھ بھڑو وی توݨیں کوئی کیناں ہَس ۔ ہتھوں اماں اَہدی ہئی ابا میں ٻہوں خُش ہاں ۔ آپݨی شاہی ہے۔ ہر شئے اپݨے ہتھ نال رکھیندی آں تے آپ ای چیندی آں۔ اپݨا ٹکر کھمدوں ، کہیں دے متھاج نِسے۔ اللہ اولاد ݙتی اے ۔ چھت آپݨی اے۔ ٻیا خدا کنوں کیا منگاں۔ اولاد جوان تھیندی امدی اے۔ ہِک ݙینھ اوسی میں ٻہہ تے کھوساں ۔ نوہریں آ ؤسِن۔ سکھی تھیساں ، سارے کم جو اوہے سنبھال گھنسن۔ اللہ سوہݨے دے ݙینہ ہِن پے گزردے ۔

کئی سالیں بعد وݙے پُتر دی سرکاری نوکری تھی ، گھر وچ روݨق ودھ ڳی، خشیاں ݙوڑیاں تھیاں ، اڳوں اے سوچ ائی جو ایندی شادی کروں تاں جو گھر وچ ݙو ذالاں تھی ویسوں تے سُکھ پیسوں ۔ رشتے سانگے ایݙے اوݙے دید بھنوائی تاں اماں دی دید آپݨی بھتریجی تے ونڄ پئی۔ جو اپݨی ہوسی تے آپݨی رہسی۔

سال پَکا، اماں اپݨے بھرا دی منت کریندی رہ ڳی۔ آخر بازوں کِھسکا آئی۔ پُتر دی شادی تھی ڳئی۔ نویں نونہہ ہئی۔ اوندے اپݨے طور طریقے ہَن ۔ پڑھی لکھی جو ہئی۔ اماں دا اے خیال جو میں آپݨی ہتھ بھڑؤ گھن آئی آں۔ پُتر وی خُش تے میں وی راضی۔ ہولے ہولے اوں آپݨی نونہہ کوں گھر دے کمیں کاریں وچ رَلا ݙتا۔ نونہہ وی جی بسم اللہ کیتی ۔ گھر دے نِکے وݙے کم تھیوݨ پئے ڳے۔ ہِک ٻے دے آسرے تے کُجھ کم رہ ویندے ہَن تے کجھ تھی ویندے ہَن ۔ ہک ݙیہاڑے تاں مال دیگر ویلھے تئیں ترسا کھڑا رہ ڳیا ۔ ہک سمجھی او پلیسی تے ݙوجھی سمجھی پاݨی او پلیسی۔ کݙاہیں ، کݙاہیں اٹا گھٹ پوہیجے ہاتاں روٹی کھٹ ویندی ڳئی۔ تھوڑی تھوڑی بد مزگی ودھدی ڳئی۔ اماں اَہدی ہئی جو اے سارے کم میں کلھئیں کر گھندی ہم ۔ ہُݨ اساں ݙو وی نی کر پیاں سڳدیاں۔ نونہہ اہدی ہئی جو میݙے نال دیاں ٻیاں کنواریں عیش پیاں کریندئین۔ میں کتھاں پھس ڳئی آں۔ بوا توں میݙی آپݨی تھی تے اتنا کم ݙسیندیں؟ 

اماں سس نونہہ دے قصے سُݨی ودی ہئی۔ کاوڑ وی لڳدی ہس تے آپݨی مزاقیہ طبعیت دی وجہ توں چس وی چیندی ہئی۔ ول کئیں ݙینہہ چنڳیں گزر ویندے ہن۔ ݙوہیں آپݨی آپݨی جاہ تے سچیاں ہَن ۔ہک ݙینہ ݙوہائیں گھر دے کمیں دی تقسیم کر گِھدی ۔ پر ہک کم اماں آپݨیں ہتھیں رکھیا ۔ او اے جو روٹی بھاڄی وی ونڈ او خود کریندی رہسی ۔کیوں جو گھر دے وݙئیں چھوٹیں دی روٹی انہیں دے رتبے مطابق ݙتی ونڄے۔ او اماں کر سڳدی ہئی۔ ہک عرصہ تاں اینویں چلیا ۔ اوندے بعد نونہہ آکھیا جے گھر دے سارے کم تقسیم کیتے ڳن تاں روٹی بھاڄی دی تقسیم دا کم وی ونڈیا ونڄے تاں جو اوندا تجربہ وی تھی ونڄے۔ نونہہ دا اے مطالبہ وی من گھدا ڳیا۔

روٹی کھاݨوݨ ویلھے سارے بندے چلھ پتھاری تے آ ٻانہدے ہَن ۔ تھانویں دا ٹوکرا ، اٹے دی پاتری ،پاݨی دا گھڑا نال لاتھا ہوندا ہا۔ چُلھ تے توّا، توّے تے روٹی ،روٹی جیویں پکے ہا۔ اونویں بھاڄی دا مُنگر کٹورا تے روٹی ݙویجݨ پے ویندی ہئی تے سارے بندے وارو واری بھگتیج ویندے ہَن۔ شادی کوں سال کھن تھی ڳیا ہا۔ سس نونہہ دی پہلی محبت ناں رہی ہئی۔ کمیں کاریں دی تقسیم وی ہک وجہ ہئی۔ نونہہ گھر دے کمیں کنوں خار وی کھمدی ہئی تے کریندی وی ہئی۔ وݙے ویلھے کنوں جو کم شروع تھیون ہا ، ݙینہہ لتھے تئیں کم نہ مُکدے ہَن ۔ ہُݨ تاں کم منہ پئے ڳئے ہن ۔ ݙوہائیں سس نونہہ ہک ٻے تے اندھی کاوڑ کڈھیندیاں ہَن ۔ مثلاً بھاڄی تھوڑی پانوݨی ، سبزی تے ٹکریں دا بھت دا پورا تھال بھر ݙینوڑاں۔ چنڳی چوکھی شئے گھٹ پانوݨی ، سیویں وچ کھیر تھوڑا سٹ ݙینوڑاں ۔ کھنڈ گھٹ پانوݨی وغیرہ۔ قصہ کوتہ ہک ٻے دی مُنگری تے کاوڑ مارݨی ۔ پراݨی منگری یا پراݨی تھالی وچ پا ݙینوڑاں تاں معمول ہا۔

گھر اچ ہک ݙینہ مرغی دا چوزا پک پیا ۔ اوں ݙیہاڑے بھاڄی پاوݨ دی واری نونہہ دی ہئی۔ اماں مونجھی ودی ہئی۔ شام کوں اماں دی پُراݨی مُنگری وچ ہک ڳچی دی ٻوٹی ، ہک کرنگا تے ذرا لاس دا ۔

اماں ڳبھا چبھا نصیب دا کھا ٻیٹھی ۔کاوڑ کنوں بھری ودی ہئی جو ایں نونہہ کنوں سُنڄ بھلی ہئی۔ پہلے میݙی شاہی ہئی۔ پوری کُنی دی مالک ہم۔ اڄ منگ تے کھانوݨی پئے ڳئی۔ او وی ساکھی ٻوکھی۔ چس ٻیلی ونڄیج ڳئی۔ ݙو چار ݙینہہ بعد گھر دال پکی تے پانوݨ دی واری ول نونہہ دی ہئی۔ اماں وݙی خش ، جو دال وچ ناں ٻوٹیاں ہِن تے ناں ڳچیاں ناں کرنگے ۔اڄ نونہہ کیا کریسی میݙا ؟؟لحظہ خوش تھئی ۔ ول وہم پیُس جو دال گھٹ وی تاں پا سڳدی اے ۔سُچیدی رہ ڳئی۔ 

شام کوں پتھاری تے جیرھے سارے کٹھے تِھن۔ اماں میکوں آکھئے جو ابّا اُٹھی اندروں وݙا تھال چاتی آ۔ میں آکھئے اماں تھال کیا کریندیں ؟ چاول تاں نی پکئے پے ؟ اڄ دال اے دال۔ 

اماں آکھیا او اُٹھی تھال چا وا۔ میں تھال چا آیم۔ بندے پتھاری تے ڄڑیئے ٻیٹھے ہن۔ سارے تھال ݙیکھ تے حیران تھی ڳئے جو اماں تھال کیا کریندی اے۔ روٹی پکدی پئی اے ، واری دے حساب نال اماں کوں ݙوجھے نمبر تے روٹی ملݨی ہئی ،ابے توں بعد ۔

اماں روٹی پہلے پہلے گھنݨ پئے ڳی ، ابے کنوں وی پہلے۔ روٹی اماں خود توّے توں لہا ڳدھی تے اپݨی کنجیر وچ پا تے وݙا تھال نونہہ ݙو کر تے آکھیا ’’ اماں! ذرا ٹِکا دال دا لا چا۔‘‘ میکوں اڄ بُکھ ڈھیر لڳی اے ۔

 حوالہ 
کتاب: نِبَھو دی  ٻوٹی، مصنف: عبداللطیف بھٹی، ناشر :جھوک پبلشرز ملتان