آئن سٹائن دی کہانی

البرٹ آئن سٹائن  14 مارچ 1879 کوں جنوبی جرمنی دے شہر الم وچ پیدا تھئے۔ سکول اچ کتابیں دے علاوہ ہوندا کوئی یار ٻیلی نہ ہا۔ ہوندا پیو چاہندا ہا جو او کاروبار کرے لیکن البرٹ دی ضد توں مجبور تھی تے اوندے پیو نے ہوکوں ریاضی دی تعلیم حاصل کرݨ دی اجازت ݙے ݙتی۔ آئن سٹائن کوں ریاضی تے فزکس نال عشق ہا لیکن سکول دے امتحانیں کنوں نفرت ہئی۔ آئن سٹائن نے سکول دا زمانہ بڑی مشکل نال گزاریا۔ 1902 اچ آئن سٹائن سوئٹزرلینڈ دے پیٹنٹ دفتر اچ کلرک بھرتی تھی ڳیا۔ آئن سٹائن دے ذمے اے کم ہا جو فائلیں دا جائزہ چا تے نقشئیں تے تصویریں دے بارے اچ اے فیصلہ کرے جو اے تصویراں ایں توں پہلے منظور تھئے ہوئے نمونے دی نقل تاں نئیں۔ ایں ملازمت دے انٹرویو اچ جیڑھے آئن سٹائن کنوں سوال کیتاڳیا "کیا تُساں اے کم کر سڳسو؟" تاں آپنڑیںعادت دے مطابق اوں نے اتنا دیر کر ݙتی جو اے خطرہ پئے ڳیا جو اونکوں اے نوکری نہ ملسی۔ لیکن جیڑھے آئن سٹائن نے اے آکھیا "ہا میݙا خیال اے جو میں اے کم کر ویساں" تان اوں وقت اوندے چہرے تے سکون تے اعتماد ہا۔ 1903 اچ اپݨی ہک ہم جماعت سربئین لڑکی میلیوا مارِک[MILEVA MARIC]نال شادی کر گھدی۔ او سارا ݙینہہ تارئیں دے خواب ݙٖیہدا ہا تے ریاضی دے حساب کتاب اچ مصروف رہندا ہا۔ اصل اچ او فزکس دے ہک نویں نظریئے تے وݙی محنت نال کم کریندا پیا ہا۔اپݨی ذال دے علاوہ ہوں اے راز کہیں کوں نا ݙسایا ہا۔ آخر ہوں ہک اخبار دے ایڈیٹر کوں منت کر تے راضی کیتا جو ہک مضمون اخبار اچ چھاپݨ دی جاہ بنڑاوے۔ ہک ݙینہہ لوکیں ݙٹھا جو جناب آئن سٹائن ہک موٹا لفافہ کَچھ اچ پاتی تکھے تکھے ٹُردے ہوویے ݙاک خانے ݙو ویندے پن۔ ݙاک خانے اچ ہیں لفافے کوں تولیا ڳیا تے ڈھیر سارے ٹکٹ لائے ڳئے کیوں جو اے مضمون 30 صفحیں دا ہا تے جرمنی دے ہک سائنسی رسالے لائپزیگ ݙو بھیڄیا ویندا پیا ہا۔ آئن سٹائن جیڑھے اے لفافہ ݙاک دے حوالے کیتے تاں اونکوں ذرے جتلا خیال وی کینا ہا جو اے مضمون سائنس دی دنیا وچ انقلاب گھن آوسی۔ جیڑھے او گھر ولیا تاں اوندے پیر کنبدے پئے ہن۔ اے ایں ڳالھ دا ثبوت ہا جو او ٻہوں زیادہ ذہنی محنت کریندا ہا۔ اوندی رن وݙی بدمزاج عورت ہئی تے اوں نے دھاڑ دھاڑ شروع کرݙتی جو توںاپݨی صحت دا خیال نوی رکھیندا۔ تیکوں تاں کہیں ڈاکٹر کنے ونڄنڑاں چاہیدا اے۔ لیکن آئن سٹائن ہیں ڳالھ تے تیار نہ تھیا تے ذال کوں آہدا رہ ڳیا جو میں ٹھیک آں۔ بس تھوڑی جہاں تھکاوٹ اے کجھ ݙہنہہ تک لہہ ویسی اے کوئی بیماری نئیں۔ اخبار اچ مضمون چھپݨ دے بعد اے ہک تاریخی واقعہ بݨ ڳیا تے پورے یورپ و چ لُڑھ پئے ڳیا۔ ہر کہیں دے وات اچ ہکو سوال ہا جو اے آئن سٹائن ہے کون؟ کیڑھی یونیورسٹی اچ پڑھیندے تے کیڑھی لیبارٹری اچ کم کریندے؟

ہنیں سارے سوالیں دا جواب تاں صرف اتنا ہا "آئن سٹائن سوئٹزرلینڈ دے پیٹنٹ دفتر اچ کلرک دا کم کریندے"۔ 

آئن سٹائن دی علمی شہرت عام تھئی تاں سوئٹزرلینڈ دی زیورخ یونیورسٹی دی انتظامیہ کوں شرم آئی جو اینجھا لائق آدمی ہنیں دے ملک اچ کلرک لڳا پئے۔ یونیورسٹی دے صدر دی دعوت دے آئن سٹائن نے اپݨے شہر برن دی یونیورسٹی اچ لیکچرار بنݨ قبول کر گھدا۔ اے عہدہ اعزازی ہا ایندی کوئی تنخواہ کینا ہئی۔ آئن سٹائن دی کلاس اچ صرف ݙو شاگرد ہن۔ ہک ݙینہہ ہوندی کلاس اچ ہک تریجھا شاگرد آ تے ٻہہ ڳیا۔ او شاگرد خود یونیورسٹی دا صدر ہا۔ آئن سٹائن آرام نال پڑھیندا رہ ڳیا۔ صدر نے اونکوں آکھیا جو میاں کم کرݨیں تاں اپݨے لیکچر اچ دلچسپی پیدا کرو۔ تیݙی کلاس دے صرف ݙو شاگرد ہن تے اینکوں کلاس کون آکھسی۔ آئن سٹائن جواب ݙتا جو تساں بالکل ٹھیک فرمیندے پیو میکوں پروفیسری دی اٹکل کینی، تساں میکوں چھٹی ݙیو تے کوئی قابل بندہ لبھ آؤ۔ میں کلرک ہی ٹھیک آں۔ آئن سٹائن دی جاہ تے انتظامیہ نے ہک وݙے سائنسدان ڈاکٹر ایڈلر کوں پیشکش کیتی تاں ڈاکٹر ایڈلر اے جواب ݙتا جو اگر ہیں نوکری تے آئن سٹائن کم کریندا رہ  ڳئے تاں میں ہوں محترم شخصیت دا حریف بݨݨ پسند نئیں کریندا۔ 

آئن سٹائن اپݨیںکپڑئیں ݙو بلکل دھیان ناں ݙیندا ہا۔ ہوندی ذال اونکوں آہدی ہئی جو یونیورسٹی دے وݙے پروفیسریں کوں تاںݙیکھ کینجھے سوہݨیںسوہݨیںکپڑے پیندن۔ توں ہک پراݨا سوٹ پاتی ودی۔ اے ڳالھ سݨ تے آئن سٹائن کوں کِھل کِھل تے پیٹ اچ درد پئے ڳیا۔ اوں آکھیا___ اڑی پاڳل! کپڑئیں نال کیا تھیندے، ایں سوٹ اچ کیا خرابی اے۔ اے ناں ہوسی تاں کوئی ٻیا سوٹ ہوسی تے کوئی فرق ناں پوسی۔ توں جیڑھے بازار کنوں گوشت گھن اندیں ،تاں کیا سوہݨی تھیلی اچ گوشت پا تے گوشت سوہݨاتھی ویندے۔ 

آئن سٹائن جݙاں مشہور سائنسدان بݨ ڳیا تاں دنیا دے ہر پاسے توں روز اوندی ݙاک اچ تحفے وصول تھیندے ہن۔ ہک ٻال نے آئن سٹائن کیتے ہک کاٹھی دا گھوڑا جوڑ بݨاتے پٹھیا، ہک بے روزگار مزدور کوں ٻیا کجھ نہ ملیا تاں ہوں تھوڑا جیہاں تماخو گھن تے پٹھ دٖتا، ہک امیر بندے نے اے سوچ تے جو آئن سٹائن کوں وائلن ٻہوں پسند اے، ہوں ݙو ہک قیمتی وائلن ݙوا پٹھیا جیندی قیمت ہوں وقت  2 لکھ روپے دے قریب ہئی۔ آئن سٹائن نے او وائلن شکریے دے نال اے ڳالھ لکھ تے واپس بھیج ݙتا جو اے مہانگا وائلن کوئی وݙا فنکار وڄا سڳدے۔ میکوں اپݨاپراݨا وائلن ہی ٹھیک اے۔ جیڑھا وی قیمتی تحفہ اندا ہا ہوندا ایہو حشر تھیندا ہا۔ 

آئن سٹائن نسلی طور تے یہودی ہا لیکن او ضمیر دی آزادی دا قائل ہا۔ اوندا مذہب اے ہا جو "اپݨے ضمیر دے خلاف کوئی کم نہ کرو چاہے حکومت وی کوئی مطالبہ کرے" سیاسی طور تے اوندا رحجان روسی انقلاب والے پاسے ہا۔ ہونکون انقلابِ روس کنوں کجھ خیر دی امید ہئی۔ 

نیویارک دے یہودی رَبی نے آئن سٹا ئین ݙو تار بھیڄ کے پُچھیا۔ 

"کیا توں خدا تے ایمان رکھیندیں؟"

آئن سٹائن نے جواب اچ اے لکھیا۔ 

"فلسفی بارچ سپنوزا[BARUCH SPINOZA] آلی کار میں اوں خدا تے ایمان رکھیندا جیندا وجود ساری دنیا کیتے خیر دا مرکز اے۔ ناں کہ اوں خدا تے جیندا تعلق صرف انسان دے عملیں تے تقدیر نال ہے۔"

آئن سٹائن صرف سائنسدان نہ ہا بلکہ ٻہوں وݙا فلسفی تے حکیم وی ہا۔ 

ایڈوولف ہارنیک [ADOLF VON HARNACK]نے ہک کانفرنس اچ آکھیا ہا۔ 

"لوکیں کوں شکایت ہے جو ساݙی نسل اچ فلسفی مُک ڳن۔ اے سوچݨ وݙی ناانصافی اے۔ اصل ڳالھ صرف اے ہے جو اڄ دے فلسفی ݙوجھے پاسے ونڄ ٻیٹھن۔ انیں دے ناں ہن۔ پلانک تے آئن سٹائن" 

آئن سٹائن دے سائنسی رسالے لائپزیگ وچ چھپݨ والے مضمون اچ کائنات دا راز تے ایں کنوں ای ودھ تے ایٹم دا راز لُکیا پیا ہا۔ دانشوریں ہیں مضمون توں ہستی دا راز ڳولیا۔ سائنسدانیں ہیں مضمون توں انسان کوں زمین دی لکھیں سالیں دی قید کنوں آزاد کرݨ دا راز پاتا تے جنگ بازیں ایں مضمون کوں انسان دی ہستی مٹاوݨ دا راز حاصل کیتا۔ 

آئن سٹائن نے فزکس تے نیوٹن دی 2 سو سالہ حکومت دا خاتمہ کر ݙتا تے ہک نویں سائنس دی بنیاد رکھی۔ جیویں نیوٹن نے ارسطو دی سائنسی بادشاہت ختم کر تے ہک نویں سائنس دی بنیاد رکھی ہئی۔ 

ہُݨ تک اے سمجھیا ویندا ہا جو مادے دی کل مقدار مقرر ہے جیندے وچ تبدیلی نہیں کیتی ونڄ سڳدی۔ آئن سٹائن نے اے راز ݙسایا جو مادہ اصل اچ ڄمی ہوئی توانائی اے۔ مادہ تے توانائی کوں ہک ٻے اچ تبدیل کیتا ونڄ سڳدے۔ ہوں نے مادے تے توانائی دے ہیں عجیب رشتے دی ریاضیاتی مساوات وی پیش کیتی۔

E = mc2

'E' توں مراد توانائی، 'm' توں مراد کمیت یا مادہ تے  'c'توں مراد روشنی دی رفتار اے۔ 

ایں مساوات کنوں پتہ لڳدے جو تھوڑی جہیں مقدار نال مادے کنوں بے پناہ توانائی حاصل کیتی ونڄ سڳدی اے۔ اگر ہک گرام کولے کوں توانائی اچ تبدیل کیتا ونڄے تاں ساکوں 900  ارب ارب ارگ توانائی حاصل تھیسی۔ ایں مساوات نال ساکوں سجھ دی عظیم توانائی دا راز وی لبھ ڳیا۔ جو سجھ وچ اتنی زیادہ توانائی دی وجہ مادے دا توانائی اچ تبدیل تھیوݨ ہے۔ 

آئن سٹائن اے وی ݙسایا جو نیوٹن دے حرکت دے قانون روشنی دے اْتے لاگو نئی تھیندے۔ تے ہر چیز ہر وقت حرکت اچ رہندی اے لیکن اے حرکت کہیں ݙوجھے جسم دے لحاظ یا نسبت نال ہوندی اے۔ مثال دے طور تے اگر کو ئی ݙو چیزاں ہکے پاسے ہکو جتنا رفتار اچ حرکت کرن تاں او ہک ٻے کیتے رُکیاں ہویاں محسوس تھیسن لیکن باقی چیزیں واسطے او حرکت کریندیاں پیاں ہوسن۔ 

حرکت دی رفتار تے رفتار دا رُخ ݙیکھݨ والے دے مقام دے لحاظ نال طے تھیندن۔ مثال دے طور تے زمین دے فرش تے موجود ݙیکھݨ والیں کوں کوئی حرکت کریندی ہوئی چیز بالکل سدھی لائن اچ ویندی ہوئی ݙسسی لیکن اگر کوئی ہوں چیز کوں خلا اچ کھڑ کے ݙٖیکھے تاں اوکوں او چیز گولائی اچ ویندی ہوئی ݙسسی۔ 

نویں نظریات دی وجہ کنوں آئن سٹائن دی شخصیت کوں عروج حاصل تھیوݨ پئے ڳیا۔ زیورچ یونیورسٹی نے پروفیسری دا عہدہ پیش کیتا، لیڈن کنوں وی پروفیسری دی پیشکش تھئی لیکن آئن سٹائن نے برلن یونیورسٹی اچ پروفیسری قبول کیتی تے ہوندا ناں تاریخ دے سب کنوں وݙے سائنسدان دے طور تے پیش تھیوݨ پئے ڳیا۔ 

1914 دی جنگ عظیم نے ساݙے عظیم سائنسدان دا دل تروڑݙتا تے اوں نے آکھیا: "جنگ ہک شیطانی تے حیوانی جرم اے، میں ایندے وچ حصہ گھنݨ کنوں ٹکڑے ٹکڑے تھیوݨ قبول کریساں"۔ایڈولف ہٹلر[ADOLF HITLER]   نے اقتدار اچ آ تے آئن سٹائن دا گھر جلا ݙتا تے ہوندے سِر دی قیمت  20  ہزار مارک مقرر کیتی۔ آئن سٹائن نے حالات ݙیکھ تے امریکا اچ پرسٹن یونیورسٹی دی پروفیسری قبول چا کیتی تے امریکی شہری بݨ ڳیا۔

ڈاکٹر آئن سٹائن نے  1905 اچ ایٹم دی لُکی ہوئی طاقت دا تصور ݙتا ہا۔ ایں تصور دی بنیاد تے آئن سٹائن نے امریکی صدر روزویلٹ کوں خط لکھیا ہا جو امریکہ کوں جرمنی کنوں پہلے ایٹم دی طاقت کوں اپݨی فلاح واسطے کم لاونڑا ںچاہیدا ئے۔ 

16 اگست  1945 کوں امریکہ جاپان دے شہر ہیروشیما تے سوا اَٹھ وڄے سویرے ایٹم بم سٹ ݙتا۔ ہک تیز روشنی چمکی تے ولا ذرا خاموشی چھا ڳئی۔ ولا اینجھا دھماکہ تھیا جیویں قیامت آ ڳئی ہووے یا اسمان سِر تے تُرٹ پیا ہووے۔ 2 لکھ انسان مٹی اچ مل ڳئے تے 4 لکھ انسان ہمیشہ کیتے معذور تھی ڳئے۔ ہر پاسے کہرام مچ ڳیا۔ 

آئن سٹائن نے ایں خبر دا اپݨے ضمیر دے ٻہون بار محسوس کیتا۔ او تاں ہک امن پسند انسان ہا تے مہاتما گاندھی دے عدم تشدد دے فلسفے دا قائل ہا۔ آئن سٹائن ہک تحقیقی مضمون "گاندھی بطور ہک دانشور" وی لکھیا ہا۔ اوں نے اپݨی زندگی ایں مقصد کیتے دان کر ݙتی جو انسان کوں ذمہ داری دا احساس کریندئیں ہوئیں ایٹم دی عظیم طاقت کوں اپݨے فائدے کیتے استعمال کرݨاںچاہیدا ئے۔ 

1955 اچ آئن سٹائن نے 76 ویں سالگرہ منائی۔ او کافی بُڈھڑا تھی ڳیا ہا تے سویرے سویرے اُٹھی کے گرم ٹوپی پا کے سیر کریندا ہا۔ راہ چلدئیں ہوئیں کوئی سکول ویندی ٻالڑی اونکوں روک دے آہدی ہئی۔ پروفیسر صاحب ذرا میݙا اے ریاضی دا سوال تاں حل کرݙیو۔ میں سنڑیے تُساں ریاضی دے ٻہوں وݙے استاد ہاؤ۔ کوئی ٻئی ٻالڑی اونکوں آہدی ہئی جو پروفیسر صاحب حالی تاں میں کھیݙدی پئی آں۔ میں ݙو ٹائم کینی۔ میں تواکوں کل مِلساں۔ اے سبھو ڳالھیں سݨ تے آئن سٹائن کوںٻہوں خوشی تھیندی ہئی تے اوٻالیں نال ٻہوں پیارتے محبت کریندا ہا۔ ݙینہو ݙینہہ آئن سٹائنن کمزور تھیندا ڳیا تے اونکوں ہسپتال اچ داخل کرا ݙتاڳیا۔ 

18 اپریل دی ادھی رات گزر چکی ہئی۔ اونکوں ساہ دی تکلیف شروع تھی ڳئی۔ اوں نرس کوں آپ ݙو سݙتے کوئی ڳالھ آکھی۔ اوندی آوازٻہوں کمزور ہئی۔ آخر اے آواز وی ہمیشہ واسطے خاموش تھی ڳئی۔ ساکوں کائنات دے رازݙساوݨ والا خود ہک راز بݨ ڳیا۔ آئن سٹائن دے آخری ٻول کیا ہن۔ کہیں کوں کوئی پتہ کینی۔ کیوں جو اوں نے اپݨے آخری ٻول جرمن ٻولی اچ ٻولیے ہن تے نرس کوں جرمن ٻولی دا کوئی پتہ نہ لڳدا ہا۔ 

12 نمبر_____ مرسر سٹریٹ دی چٹے رنگ آلی کوٹھی اچ ہر سال 18 اپریل کوں آئن سٹائن دے سٹڈی روم اچ پوری رات روشنی ٻلدی رہ ویندی اے۔

 حوالہ 
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان