سرائیکی داستانیں وچ ثقافت

سرائیکی وسیب تے ثقافت دا قدیم رنگ لوک داستانیں ، قصے کہانیں اکھاݨ ، ڈرامیں ، ناولیں تے افسانئیں وچ اینجھیں  سوہݨے انداز نال نشابر تھیندے جو عقل دنگ رہ ویندی اے۔ 

 جاوید احسن خان لکھدن: 
‘‘ قصے کہاݨیاں تے لوک داستاناں ساڈے وسیب تے لوک ادب داسا نجھا تے قدیم ورثہ ہن۔ جیڑھا صدیاں دے ذہنی عمل وچوں گزر کے اساں تئیں پجے۔ اگلے ویلے ہر جھوک تے وستی وچ ہک نہ ہک اینجھا ں بندہ ضرور ہوندا ہا جیڑھا رات کوں کہیں وساخ تے چوک تے محفل جمیندا ہا۔’’ (39)

جہڑابٹ کڑاک ، دانائیں دیاں گالھیں ، قصے کہانیاں تے لوک داستاناں سݨاکےلوکاں کوں خوش کریندا ہا۔ ایندے نال لوکیں دی ذہنی تفریح وی تھیندی ہئی تے مجلسی زندگی دا عمل وی ٹردا رہندا ہا۔ اوں ویلے نہ ریڈیو تے  اخبا ر ہوندے ہن تے نہ فلماں تے ٹیلی ویثرن ۔ تفریح دا ذریعہ صرف کھیڈاں ، چوکیاں ، تڑی تماشے تے لوک میلے ہوندے ہن۔ چنانچہ سرائیکی وسیب اچ قصہ خواں تے داستان گو دی وڈی قدر دانی ہوندی ہئی تے اے لوک وسیب دی مجلسی زندگی دی جان سمجھے ویندے ہن۔ لوک داستاناں تے قصے کہانیاں عموما دیو مالائی ، نیم تاریخی تے روائتی ہوندیاں ہن جنھاں اچ اخلاقی ، تاریخی تے دلچسپ رومانی واقعات ہونے ہن۔ایں واسطے انھاں کوں غور نال 

ݙٹھا ونجے تاں اےمحض تفریح دا ذریعہ نی لگدیاں بلکہ انھاں دے اندر انسان دے ذہنی تے ثقافتی ارتقا دی رنگ برنگی تصویرنظر آندی اے جیندی فضا وچ قدیم انسان دے      تصور اتی ہولے ہک نویں دنیا دو اْڈدن۔ ایویں معلوم تھیندے جو اوں وقت دے اڈن کھٹولے اچ دے جیٹ طیارے بݨ کے ساڈے سامݨے موجود ہن۔

 اشرف بُزدار لکھدن: 
‘‘ لوک قصے کہیں علاقے دی تہذیب ، ثقافت تے تمدن دے ݙاڈھے سوہݨے ترجمان ہوندن۔ اِنھاں قصیاں وچ اْوں علاقے دے رہݨ والیں دی انسان دوستی ، محبت وچ استقامت ، وعدہ وفائی تے بہادری دا اظہار ہوندے۔ بعض قصے محض قصے نئیں ہوندے بلکہ او مکمل اخلاقیات دا سبق ہوندن۔ بعض وچ مزاحیہ رنگ تھکے ہوئے روحاں کیتے تسکین دا باعث بݨدے۔ لوک قصے وڈئیں چھوٹئیں کیتے برابر دلچسپی دا سامان رکھدن۔ ایویں سرائیکی لوک قصے دی اپݨے علاقے دی عظیم روایات دے حامل ہن۔ رات کوْں تھک ہار کے مزدور ، جٹ تے محنت کش جیڑھے کٹھے تھیندن تے سارے ݙینہہ دی گزری وہاݨی دے بعد قصئیں دا دور چلدے تے سݨݨ والے نہ تھکدن تے نہ اْباسی ݙیندِن توڑے جو قصہ وݙے ویلھے توڑیں لگا ونجے۔ اے وڈیں کیتے روحانی غذا تے بالیں کیتے نندر دی دوا دا کم ڈیندن۔’’ (40) 

سرائیکی وسیب اچ جیڑھے لوک قصے تے داستاناں مقبول عام دا درجہ رکھدن تے مطبوعہ شکل اچ لبھدن انھاں وچوں چونڑویں ناں اے ہن۔ داستان امیر حمزؓہ، داستان حاتم طائی ، قرآنی قصہ یوسف زلیخا ، سماجی قصہ گانموں سچار ، رومانی قصے سیف الملوک سسی پنوں ، ہیررانجھا، شیریں فرھاد ، لیلی مجنوں ، صاحباں مرزا، سوہݨی مہیوال، سمی راول وغیرہ ۔ اے لوک داستاںاں تے قصے مافوق الفطرت عناصر دے باوجود اپݨے اندر ساݙکے مذہبی تے ، اخلاقی اقدار ، ثقافتی راویات تے زندگی دی ابدی صداقتاں دا لا زوال ورثہ رکھدن جتھوں ساڈے صوفی شاعراں بھرپور فائدہ چاتے تے داستانوی کرداراں کوں تمثیلی رنگ وچ پیش کر کے مجاز دے پردے وچ حقیقت دا جلوہ ڈکھا ئے۔ ساوݨ دا مہینہ مینگھ ملہار دا موسم سڈیندے اتے سرائیکی وسیب اچ امخصوص ثقافتی پس منظر رکھدے جیندی وجہ توں سرائیکی شاعراایکوں چیتر بہار توں وی زیادہ اہمیت ڈیندن۔ سرائیکی ثقافت اپݨے وسیب نال گھاٹا گانڈھا رکھدی اے تے پریں توں اپݨی مٹی دی خوشبو ڈیندی اے۔

 حوالہ 
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی