بُھٹّو

بُھٹّو مِرَحئت کوں کِتھُّوں چَؤں ‘ کِھنڈیا تاں جیݙے کیݙے پِے ۔ جِتھّاں وَݨ ناں ہووے اُتھئیں کَنڈ یرائی وَݨ ہوندے ۔ جِتھّاں حُسین شہید سہروردی فوجئیں کوں مُونھ ݙیوݨ کِتّے کلھّا وح بچے جِتھاں وݙیرے گوریں وِچ وح لُکِّن اُتھئیں ٹِنڈُوٹوپݨ اَڳواݨ ہوندن ‘چُوݨ کھٹ چُݨیج تِے اَڳوُّں آن ٻہندِن ۔ اِئیں تاں کونھیں جو ہِیں دھرتی تِے چَھڑا بُھٹّو ڄایا ہا ۔ بُھٹّو کنوں وِی وݙے وَݙے آئے تے ڳے ۔ اِے ہوندِن وِے کجھ آپݨے تے کِجھ وَت بھاڳ دِے دَھک‘ بُھٹّو صَیب ننڈھڑا ٻال ناں ہا ۔ بمبئی ‘ نیویارک ‘ لندن دیاں گھٹّیاں کچھ تے وَلّیا ہا ۔ دَر دَر دِے دِھکّے وِی کجھ ناں کجھ ہَڑٻدھوا چُھڑیندِن۔ اِے تاں اُتّر وِچ مَکھݨئیں دَا پَلوڑ وِی ہا ۔ امریکہ انگلینڈ دے چگئیں چوکھئیں نال اُٹھّݨ ٻہݨ‘ پڑھݨ لِکھّݨ ‘ وَل ماء پیئو کنُوں وِی لچھݨیں دِی برات مِلّئل ہوندی اِے ‘ بُھٹّو صَیب دَا پیئو وِی بادشایہاں ماݨیاں ہَن ۔ اِیہو کُجھ بُھٹّو صَیب کُوں وِی لُڑیندا ہا لُڑیندا ہَس تاں اِتلے جھاڳ جھاڳݨ آلا بھڄ تے فوجیں دے ٻُچکار تِے اَڳوں تھی آن کھڑاہا ۔ تیݙا میݙا سِر تے فوجی دَا کَھلاّ اِے ہوندی اِے اُنھیں دی بادشاہی ‘ ناں پُچھ ناں پَرتیت گݙنھ اِے تاں ہَکّل بابا جو گھوڑائے تاں ڄل بابا ۔ بغداد نَغری ہِیں دَا ناں ہوندِے ۔ اِیجھے بِے تِھتّے ٻدھاݨ اِچ بُھٹّو دَا کھانوݨ ٹھہندا ہا بَھلا ۔ اَندھے تِے کاݨے آلی رَڳ آنگُݨ وݙیرپ آلی رَڳ اِی وَدِھیک ہوندی اِے ۔ وَݙیرپ حرام کھاوے حلال کھاوے کوئی ڳݨ نِیں کریندی ۔ بُھٹّو وِی وَݙیرکا ٻال ہا۔

بُھٹّو صَیب بادشاہی وِچ چَھڑا ہَتھ ناں ڳنڈِھیا سِکھدا تِے سُرکدا وی ڳیا ‘ تِے وح پُڳا ٻہرلی ٻدھ چھوڑ تے ۔ ݙسݨا وِیسݨا تاں ہا رَہندا اَلانوݨ ٻولݨ دا تِکھا پ ‘ کٹکاݨ کمانوݨ جوڳا وِی بَݨدا ڳیا ‘ کم کُوں ٹوری آیا کاٹھی کُوں سُریندا آیا ۔ سُݨدُوں کشمیر وِچ کَرٻاٹ گھتانوݨ وِچ اُوندا ہتھ ہا ‘ جرنل ‘ ایوب خاں کوں ایہا پَکئی ݙوَائی آیا جو ہندوستان پاکستان تِے ݙندا ناں چِھکّیسے۔ آن کُٹکا پِیا ۔ سَتارھاں ݙینہہ ݙ ے گِھن تھی ۔ہندوستان تاں جھیڑے جَھٹّی کِتّے آپݨے سَنڈرکِلَئی ٻیٹھا ہوندے ‘ بَݨاوے وِی آپ ‘اَسّاں مانگوئیں پینوئیں دَمبُوخیں نال کِتلے توݨی وِڑھُّوں ہَے چاپَت تاں امریکہ نال ہَئی وِچُّوں آن رُوس پِیا ۔ ݙنھئیں دُھرّئیں کُوں دَڑکا تے تاشقند وِچ تھالِہی ہِکاّ وچ کَھوا بھا کُل چا پَوایونیں ‘ ہِک ٻے کوں سِر چُھٹے دِیاں مُمبارخاں ݙے گھر وَل آئے ۔ آکھدن اُتھئیں ’’پیئو پُٹر‘‘ کَنھ ڳالھ تِے اَٹک پے‘ بَھرّئیے میل وِچ ایوب خاں بُھٹّو صَیب کوں وَدھ گَھٹ اَلاݨا ‘ بُھٹّو صَیب اُتھئیں تاں اَلاہِے کُسکِیا اَلاہِے ناں کُسکِیا ۔ مُونھ بُسری کِتّی آیا‘ گھر آنوݨ سَیتی جَبابی تِھی شاہی کنُوں لَھ کھڑا ۔ لوکیں لیکھے ایوب خاں کَھٹّئیل راند تاشقند وچ وِجااَئے ۔ اوہو ٻیا کیا کرے ہَے ۔ مُہاݙا ݙیوݨ جوڳا ہووے ہَے تاں تݨکیجے ہَے ۔ او ݙوں رُوس دا کَھلّا وِی باری ہا۔

بَھٹّو صَیب کُجھ تاں ہندوستانئیں کُوں امریکہ وِچ کُتّا ٻلاّ آکھی وَدّا ہا ‘ ہزار سال توݨی وِڑھݨ دیاں ڳالھیں وِی تھئل ہَن۔ لوک ایوب خان کنُوں کَھٹّے وِی تِھئے وَدے ہَن جِئیں جو بھٹو صَیب بادشاہی کنوں نِکتا چاتونیں چا ۔ لہور ٹیشݨ تِے کَدرَک آن گݙتھئی۔ ایہے مَچ ݙیکھ تِے ساہ بھریج ڳئیُس۔ ݙوں ڳوڑھئیں وِچ پنجاب کُوں لوڑھی ڳیا ۔ ڳوڑھئیں آلا رُمالا اٹکلئیں ایجھی نقل بَݨئی بُھٹو کنُوں کھس تے ٻولی چا ݙتُّونِیں ‘ ݙوں ڳوڑھے ݙوں ہزاریں وِچ چَویج ڳے ۔ جنھیں کجھ ناں ݙٹّھا ہا اُنھّیں کُوں اَکبار آلئیں وَٹ چاڑھیئے ۔ جیݙے وَجے جِتھوں ٹُرَ پّے ساہ پِے ݙیوِن ۔ ایوب خاں ݙاڈھی جَھل جَھلاں کِتّی پَرٹُکّا تاں جھلیج سَڳدے گھٹ وِی ٻدھیج پَمدِن چَھل کوں کون جھلّے ۔ ایوب خاں کُوں ہاں لوڑِھئیں آن ڳھدا ‘ آپݨی کاوڑ کنوں یحییٰ خاں دا نوڑا گھتّی آپݨی ڄان وچ فَستا کڈّھی ڳیا ۔ پاکستان دی ڳݨے ہَے تاں چُونڈاں چا کراوے ہَے ۔ یحییٰ خاں بَلا نَشئی اَلا ہے ۔ کیویں ہاں کنُوں لَتُھس ‘ ہُوں پَڑّا ݙوایا ۔جَنھ کُوں وَݨے آوے آپ کُوں چُنڈ واوے چُݨواوے ۔ایجھاں چُونڈاں ‘ ایجھی چُوݨ جَنھ وِچ کنھ تِے کَنھ دا کَھلاّ ناں ہووے اَڳے ناں تھیاں ہَن ‘ ناں کَنھ کراوے دادَڑکا ناں کَنھ منشی ماڑے دِی داٻ‘ بُھٹّو صَیب رات ݙینھ ہِک کِتّا ۔ لَہور دی گھٹّی گھٹّی وِچ مَتّھا کھادُس  کَھپایُس۔ وِیھ وِیھ جئیں تے پُڳا ہِکّے ݙینھ ۔ ناں تَتّا ݙٹُّھس ناں ٹھڈّھا۔ کوسا ‘گھٻا ‘مُونہہ بَھر ‘بَھجوڑا کَنھ کَھَّٻڑ وِچ ناں جَھلّیا ‘ ناں کَنھ کنُوں دَکیّا ۔ خواجےؒ دی ڳالھ وانگوں ‘ اصلوں رات ݙینہاں ہَݨ ہَݨ وِے ‘ گریب گریب دا وا کا پَے ڳیا ݙاکا لڳ ڳیا ۔ مانی کھویسُوں روٹیاں ݙیسُوں ‘ کپڑا لٹّی پَویسُوں ‘ جاہیں بݨا ݙیسُوں ۔ آن گھٻکار لڳے پیپلز پالٹی لَنہدے پاسُوں ‘ اُبھار کنُوں شیخ مجیب الرحمن اُبھریا ’’عوامی لیگ‘‘ کَھٹّیا ۔ پَر گَھݨا کھٹ ڳی۔ ہُݨ ٻیلی آن وَٹ پِے ۔ پنجویھ سال تاں اَسّاں کھلّے کھٻڑی وِچ رکھی آیُوں بنگالئیں کُوں ۔ واڳاں اُݙہئیں وَلدِئن تاں کڈھیسن کسراں ‘ آپاں کُوں پَھکّا نِیں مِلݨا۔ یحییٰ خاں دے لیکھے تاں سَئے ٹولِݨ پے آپت وِچ ݙیسن گھنسِن ‘ آپݨی گدّی کیݙے نِیں ویندی۔ بُھٹّو صَیب کُوں آپݨی باہ ہئی ۔ مجیب کُوں آکھِن خلاصہ اَلَئوں ۔اُوں آکھیا ۔ خُلاصا کیا دا ‘بَھرّئیے میل وِچ آئو اُتھئیں اَہمیں سَہمیں سُݨساں ۔ میں کھٹّی ٻیٹھاں آپݨابُچھکا چَئو تِے پَرے تھیوو‘ میں تخت تے ٻہساں پِچھّے اَلیساں اَلویساں ۔ ہئی تاں کِیاڑی آلی ‘ پَر یحییٰ خاں آپݨے سِر خود ݙا ڈھ کِتّا ۔ مجیبؔ کُوں ڈھاکے کنُوں ٻدھ تے منٹگمری آن واڑیؤنیں ‘ ہِیں ٻدّھی چھوڑی وِچ بُھٹّو دِی چوک آکھدو تاں مَنُّوں چا ‘ مُہری تاں ’’جرنل‘‘ زیڈ اے سلہری تِے شیر علی خان ہَن جیڑھے ہُݨ سادھو بݨیے وَدِّن۔ آکھݨ کِتّے تاں بُھٹّو جِیں اُوندِی کِرت ہئی آکھیا ‘ جَنھ تے مارکا ڳنڈھ ݙتی وَدِن‘ جو جیڑھا ڈھاکے وِے سِے اُوں دِیاں ڄنگھاں بَھنّے ساں‘ ہَتھ وِچ تاں یحییٰ خاں تے اُوندے چھاڑتئیں دِے ہا بُھٹّو دِی ڈُڈھر ائی وَا وِچ ݙانگاں تِے ہَرُّوں بَھرُّوں دِے ڈِرِڄا وِے ہَن ۔ݙراوِے ہَن ‘ وَاجو پُݨڑیں تِھی ۔

پاکستان دا ٻُوٹا کِراڑیں تاں کوناں کَڈّھیا ہا ۔ اُنھیں کنّوں کَڈھیجݨا وِی ناں ہا۔ اِے تاں اَساݙیاں آپݨیاں کرماتاں ہَن ۔ اَساݙے پنجاپی بِھرانویں دِیاں ۔ ہُݨ تاں آپݨیاں فوجاں آپݨے لشکر ٹھاہی کھڑے بنگلہ دیش ۔ تِے اَڳے بنگالئیں کُوں کیڑھی کُتّی نُوس ڳی ہئی ۔ جرنل تجمل حسین چِٹّے پَدّھر تے لِکھ ݙتّے جو اَسّاں پنجاپئیں کُوں چیندے تے ٻئیں کوں اُنڈݙے تِے بھڄیندے آیُوں ۔ ہاکی ‘ کرکٹ ‘ فٹ بال ٻے وَپار اِن ۔کتھئیں بنگالیں کُوں ہَتھ ناں لَانوݨ ݙتونِیں۔ جَنھ مَحل کِھیݙݨ کُݙݨ کنُوں لاچار ہا تاں پُلُس فوج تے وَݨج وَپار وِچ کِتھُّوں آنوݨ ݙیؤنس ہا بنگالی کُوں ۔ اوڑک جِند ݙے تے جان چُھڑوا ڳے ہَن ۔اَسّاں سِرائیکی کاٹھ وِچ اَئے پیؤں ‘ پنجاپی ہاں وات وِچ ݙتّی کَھڑِّن‘ پاکستان تاں ڳیا ۔ بُھٹّو صَیب کوں ٹَھہندی ناں ہئی ۔ فوجی ݙندا ہَتھ وِچ چَا تِے مُہانڈرا بݨ ٻیٹھا ‘ حق تاں اِے ہا جو وَل چُوݨ کرانویں ہَے ‘ کَھٹّیں ہئیں ‘وَل صاحبِیاں ماݨے ہئیں ۔ آن اِی ٻیٹھا ہئیں تاں وَل آپݨے آکھیئے کُوں پاݨی ݙیویں ہَے ۔ سَبّھو کجھ سنبھال تے سرکار دے نانویں لَوانویں ہَے ۔ نَنڈّھے وَݙے ہندوستان دِی مار پیتی ساݨے تِھئے پِے ہَن ‘ تیݙے تخت بخت وچ اُوویں وی ڄاتی سَبّھے وَدِّے ہَن کمؤسُوں تاں کھؤسُوں ‘ حرام دیاں گھݨیاں کھادھئین سِے ۔ پَر گرِیب گریب‘ کم کم دِی چَھڑی دُھم ہئی ‘ ٹَراݙاں ہَن ۔ کَرݨا کرتݨا اِیہو کجھ ہا جیویں مُنڈھ لا دا بادشاہ کریندے اَمدِن ۔ ایں کوں مار اُوں کُوں کُٹ ۔ ٻیا تاں ٻیا سارئیں چُونڈئیل مُہانڈرئیں ہک مُٹھ تھی تے جیڑھا ٻدھان ٻدّھا اُوں کُوں ہِکّو ٻے ڄہاڑے کُھنجیندا روݙا موݙا کر کھڑایُس جیڑھا اَلاوے کَنھ کُوں کَھلاّ کَنھ کُوں بُجّا ۔ لُٹ پُھر مار کُٹ کنوں کِتھئیں ناں گھٹایُس ۔ جیڑھا ناں وَݨے ناں مَنّے ٹھوک ’’دلائی کیمپ‘‘ آلے کاٹھ اِچ ۔ مُلّیں نال ݙاڈھیاں گندکیاں تھیّاں ‘ کݨھ دِی چُت وِچ ݙنڈکا ‘کَنھ دِے وات اِچ وَسّل وِی بھیڑیؤنیں ۔ رَنّاں اُگھاڑیاں کر حؤلات وچ سلاڑھیونیں…… چھوکرئیں ٻاکرئیں کُوں دَڳ پندھ وِچ‘ جݙاں پُلُس ہتھ لاتا اُگھاڑا کَر تِے کَمتّے ۔ پَوّݨ سَٹ چولا بوچھݨ چِھک گِھنݨا ۔ تیݙی میݙی بادشاہی اِے ایہا ڳالھ ناں ہئی ۔ بھٹو صیب جیویں وَݨئس پاپ کمتا ۔ پَر دِل کنھ ناں چاتا۔

لُطُّف خاں کیا حالے ۔ دعائیں کروں سئیں ‘ بس بھٹو صیب دے وعظ ٻیٹھے سُݨدُوں ۔ بھٹو صَیب دِے ’’وعظ ‘‘ ہَن ایویں ‘ آن جو کھڑے ہَے ۔ پِچھّے وَݨ وَڄا چھوڑے ہَے ۔ آ جو بَڈراڑ پَٹّے ہَے پَہرَّ پَہرَّ تاں ناس اِی ناں چِھکّے ہَے ۔ کھڑ جووجے ہَے جھڳیاں وَل آوِننس ہَے ۔ ہک پھیرے میݙے ابو البشرؔ ریڈو کھول تے نِپتا چَا ݙتُس ‘ میں آکھیا کیائے بابا ۔ آکھیُس بھٹوئے وا ۔امیر دا اَلانوݨ قدر دا ناں ہووے تاں پِچھے ٻال وِی کک تھیئے وَدّے ہوندِن ۔ بُھٹوصیب گھݨا اَلیندا ہا ۔ آپݨے وَس کنوں نِکلدئیں دیرناں لیندا ہا۔ وَا اُوں محل پُݨیندِی اِے جݙاں تُساں کِتّی کرتی کجھ ناں کھڑے ہووو۔ کِتّا پَدّھر تِے پیا ہوندے ݙسلݨ دِی جاہ نِیں ہوندِی۔ لوڑ نِیں پَمدی ۔ ہِک پھیرے آن پِھٹّا آکھیُس اِیہے جیڑھے کَم نِیں کریندے ناں بھیݨ چود ۔ مُونہوں کَڈھ تاں کھڑاپِچھّے کھڑا آکھے ایں کُوں اَڳیتے ناں وَجݨ ݙیؤ۔ جَھلِّن کیویں او تاں سِدّھا سَنواں ریڈُو جَھپّی وِیندا ہا‘ میں آپ کَنّیں نال سُݨیم ۔ ٻے ڄہاڑے ݙینہہ اُبَھردا پِیا ہا تِے میر زاہد حسین تِے میں مولانا عبدالقدوس ہاشمی دے اَڳ تِے صادقا باد ٹیشݨ تے آن گݙ تھیئوسے ۔ میر صَیب میکوں ݙیکھ تِے آکھیا ‘ ݙٹھیئے نِیں آپݨے بُھٹّے دے لَچَّھݨ ۔ میں کنُوں اَڳے’’خیبر میل‘‘ وِچ مانی ٹِکّی ݙیوݨ پُجانوݨ آلا چُھہَّر بَھڄدائی ڳیا تے وَلدا جباب اِے ݙیندا ڳیا جو ۔ سَر جِی آکھیُس تاں کِیا تھی پِیا ۔ ہِیں کنُوں اُتّے ٻیا کِیویں ساہ ݙیوِن ہا لوک بُھٹّو تِے ۔ لوکیں اَصلُوں ناں گَھٹَئی۔ بُھٹو آپ مَغرا تِھی ڳیا ۔ تِھی کِیا دَا ‘ ہا پِیا ‘ آپیں پَروبھرا تِھیندا ڳیا ۔ بُھٹّو کُوں اللہ سئیں سَبھّو کجھ ݙتا ہا ‘ ڄاݨ سُجاݨ اَلانوݨ ٻولݨ ‘کھانوݨ پیوݨ ۔ سِدھ کرے ہَے تاں ٻیڑِی ٻنّیں لاَ سڳدا ہا آکھو کجھ تِے کرو کُجھ ۔ مُہانڈریں کوں اِیویں نِیں ٹَھہندِی ‘ تُوں اَساں سَدّاں وَدّے بَھر کُوں ۔ اُڑدو وِچ تاں کُہاڑے مَریندا ہا آکھدِن انگریزی وی ٻولݨ کنُوں لِکھّݨ دا تکڑا ہا۔

مَغدُوم ‘ رئیس ‘ لغاری۔ اِنھیں ٹِرنہئیں دُھرّئیں نال گرِیب ٻدّھل اِن ‘ اِیہے ہاتھی اِن کَون بھڄ سڳدے ۔ ٻدّھے اَمدُوں ۔ ڳنڈھ پِھلّی تھیوݨ تِے اَئی ہئی ۔ وَل چیڑھی کرݨ آلے اِی ساڳی بُھٹّو صَیب ہَن ‘ اُتُوں آیا ضیاء الحق ‘ ہُݨ بے نظیر سَؤٹرَݨ پھاہی کِلّے وَکَّڑ تِے ٻے سَبھے سَوَّݨ سُوٹر اللہ کِتا پورے ٻیٹھی کریندی اِے ۔ اَساݙے ہک سَؤٹر کوں اَڳواݨ بَݨݨ بادشاہی کَمانوݨ آپ کُوں ݙڈھ گھر دَا’’گَدِّی نشین‘‘ لِکھَّݨ لِکھوانوّݨ دَا شونق آکھ تاں ڄئے ڄم دَا ہَس پِیا ۔ چُوݨ وِچ پُچھ سِٹا تِے وَڈیرئیں دے اڳوں سہماں تھی پیا ۔ ہَر کنھ آکھیا وَہ واہ ۔ ڳالھ اِی وَہ واہ جہی ہئی ۔ ٹَرَئیے ڄلماں شُکیج پُھکیج شخیج ڳیاں ۔ سَؤٹر اَساڈا چُوݨ وِچ تاں ناں پَرچُوݨ وِچ ڳݨیج ڳیا ٻیلی۔چَؤں وِچ ٻہݨ جوڳا تاں بݨ ڳیا  پَرکُجھ پُھوک وِی بَھرِیج ڳیُّس۔ ڳوہ پچھّے پُھکیجݨا تاں ہا ۔ یحییٰ خان آلئیں چونڈیں وِچ مغدُوم زادہ حسن محمود کُوں کوئی ناں کوئی کھلڑی تاں ݙکھاوݨی ہئی ۔ صادقا بادئیں ‘ آن سَؤٹر سئیں کُوں اُتلیاں تلوِیاں لاتاں ‘ آن چاتا ‘ تُوں ہِیں تُوں دَا گوگا۔ تُوں اُٹھّی ٻیا ناں ڄئے ناں ڄاوݨائے ۔ ٻیا کوئی نِیں لبھدا ۔ سَؤٹر سئیں ڳیا ٹِنڈرِیندا ۔ سَݙ تِے اَسّاں ’’صاحبیں‘‘ کنوں وِی پُچھیّا ڳچھیّا کِتّونیں ۔ مَیں آکھیا یَکاّ تَݨ مَریندے اَمدو۔ ہِک دَھک ݙیؤ کھمدِے تاں آیو۔ اِیہا گھڑی اِیٔ ‘ ہاکر ‘ لڳی تاں اِیہا لڳسِے ۔ آکھدے نِیں لاتی اِسِّے جو لڳی تاں رَن پَرَئی جو پَھٻی تاں ‘ اِیہو پھیرا گھیہو تھی لڳسِے ۔ کیوں جو چار رَل تے ٹُرن تاں کَھٹّݨ سَوکھا تھی پَمدِے۔ کَلّہے سِر پچھّے مایا ہووِے ‘ اُوہا آپاں کَنیں لَبھدی کونھیں ۔ وَح نہ وح وݙئیں دَا ناں اِے ‘ اُوں نال اِے سَندک ہَتھ ڳنڈھیندی پِی اِے ۔ دَاناں چُکا ‘ ݙیویں نِیں دَڳ تاں اُٹِھّن ۔ آکھے کُجھ تاں تَڈوَئوں۔ اَجھّو سَئیں ۔ سَئیں ایجھا تَݨکِیا‘ ایجھا تَݙوَایُس جو چُت وَح لڳس ۔ جیڑھا مِنتؤ ہا مغدُوم نور محمد اُوہو آپ ݙنڈا بَھن تِے اُٹھّی کھڑا تِھیا ۔ پِچھّے سَؤٹر سئیں آکِھݨ ‘ ہُݨ ۔ ہُݨ تاں سئیں ایویں ہِے جو جماعت اسلامی وِچ وَڑ وَجو‘ آکھے ناں او تاں بئی مان اِن ۔ چگا ‘ او مولوی درخواستی آلا ٹولائے ہُوں نال ڳنڈھیجو‘ آکھیُس او تاں مُلاّں اِن ۔ ݙوں تَرَئے ٻے ناں چاتُم پَر سَؤٹر صَیب دِے ہاں تے ناں پِے ۔ پِچھّے باقی تاں وَح بَچدِی اِے پیپلز پالٹی ۔ تُسّاں آپ وِی تاں مُلاݨکے اَلازُمّیں تِے کَھڑ تِے اَلیندو ‘ اللہ لوک وِی بَݨدو ‘ تویز پُھل آلے وِی تھیئوِے ۔ پیپلئیں نال کاڈھا کَڈھ سَڳسو ۔ آکھیؤنیں اِیہائی چگی اے ’’آپ خوش تاں جہان خوش‘‘ ٻی وَاہ وِی تاں کوناں ہَئی۔ میں آپݨی ٻالݨ دِی ڳالھ وِی پَٹّی‘ آکھے ہُݨ دیر ناں لا ۔ اُٹھّی ‘ بھڄ وح کراچی ‘ رئیس امروہوی کوں ٻے جیڑھے ہنیں گِھیل تے وح سَٹ بُھٹو دِے اَڳوں تے وارا منگواُوں کنُوں ۔ اَجھّو سئیں جَھٹ کنُوں پِچھّے میں ‘ دِنیُوں شاہ ‘ رفیق طاہر ‘ صوفی مِرحئت محمد حسین‘ معتبریں‘‘ دِی ہک ٹولی بَݨا تِے وح لَتُّھوسِے کِرانچی ۔ ٻئیں تاں گُھمݨی ہَئی کراچی۔ میں امروہوی کَنّیں ڳیُم ۔ سارا بَھنڈݨ تاں میݙی ڳچّی وِچ جو ہا ۔ میر رسول بخش تالپور نال امروہوی فون تِے اَلاݨا ۔ اُوں آکھیا میں پیشئیں کُوں حیدر آباد کنُوں سِدّھا بُھٹّو صَیب دِے بَنگلے تِے پُڄساں۔ تُساں وِی اُتھئیں میں وی اُتھئیں۔ بُھٹّو صَیب دِے بنگلے تے ٻانھے دَڳ جَھلّی کھڑے ہَن ۔ اَدا اَساں میر صَیب دا سلامی تھیوݨائے وَح ݙس ۔ آکھے میں اِتلے توݨی آں تساں سَدّاں وَجو۔ لنگھ وَح اَڳواڑ اِچ کُرسِیں تے اَجݨ مَس ڈھونگر اٹکایوسے تِے سَݙا تھیا ۔ میر رسول بخش تالپور مُچھّاں وَٹّی ٻیٹھا گَجدا ہا‘ لشکرئیں اِنھیں فوجئیں میر علی احمد کوں ڈَھکیئّے ‘اِنھیں کوں کالی ݙنگی تاں نِیں چَئی وَدّی‘ ہِک سوچُتالی لاتی اِنیں تئیں وِی اَسّاں میل ٻدھ ݙکھّئے۔ جَھٹ جَھٹ وِچ ڳاڑھا تِھی وَجے۔ اوندا ہک ڳالھ رَکھ تِے ٻی دے مُنڈھ وِچ ’’بادشاہی جو خیر‘ بادشاہی جو خیر‘‘پاند توݨی بھانویں جو پِیا ۔ ایݙوں امروہوی گُھتّاں ماری وجے ۔ میر صَیب ساہی کڈّھے ساہ پَٹّے تاں میں ڳنڈھیجانس ۔ کِتھئیں وَح ڈَھرائی ݙتُس ۔ گُھتّیں دِی پِچھّے گُھت ہَئی ۔ میں وِی اے آکھ تے ماری جو صادقاباد آلا وَݙا تَک ݙاڈھا اَٻکھاوِی ہِے ۔ وَجاوݨ دِے ݙا دا وِی نِیں‘ اَسّاں بُھٹّو دِے کُٹھل ‘ سال ݙڈھ مَتھا مار تِے ہِک اَشراف کوں دَڳ لاتِے سے‘ اُوہو مغدوم زادہ حسن محمود کوں دَھک پَٹاوِے سے۔ بُھٹّو صَیب اُتھئیں ڄل تِے اُوندی پُٹھّی تِے ہتھ رَکھّے پُٹھّی تَھپّے پِچھے اَسّاں ڄاݨو اَساݙا کم ۔ میر صیب سوہݨی ڳالھ کِتّی چَھڑا صادقا باد کیوں ‘ اَساݙے کِتّے سَمُورے تَک ٹھہُّوکِن جو جِتھّائیں اُوہو تَھمبائے بُھٹو صَیب آوے تاں اَلیندُونس ۔ اِئیں آکھ تے میر صَیب ٻے پاسے اُٹھّی ڳیا۔

بُھٹّو صَیب دا بنگلہ سِنگریا پُنگریا پیا ہا چگی چگی جَھٹ کنُوں پِچّھے بھٹو صَیب اُتّوں تَلّے لَتھّا‘ میݙی پَؤڑی کُوں پُٹھّی ہَئی ‘ سَہماں امروہوی ٻیٹھا ہا ۔ اُڈرکا بَھر تِے آکھیُس  بُھٹّو صَیب‘ مونہہ وِچ میں ہَمنس پَر مَیں آکھیا مَیں کیا دا ہَتھ ݙیوݨائے ‘ امروہوی ݙے ٹورِیؤمنس ۔ اَچھّا امروہوی صیب خیر اے خوش او ۔ ݙوہیں بَونِتّر ئل ۔ بُھٹّو دا مُونھ بُھنّاں بُھنّاں یَکاّئی ہُوندا ہا اُو ںمحل وِی ہَس ۔ میر رسول بخش سِر میل کرایا ۔ رحیم یار خان کنُوں سئیں نال مِلّݨ آئن ۔ میکوں آکھیُس ٹور ہُݨ ڳالھ کُوں اَڳیتے ۔ دِل وِچ تاں دَھٻکیئم پَر پِچھّے یَک لَس اَلائی ڳیُم ‘ اُوہو کجھ جیڑھا میر صَیب کُوں سُݨائی ٻیٹھے ہاسے۔ بُھٹو سِر سَٹّی ٻیٹھے سُݨئس۔ جَنھ محل اُݙاہیں ڄلّو تِے ڳالھ پُڳی اِتھئیں ٻیلی ’’چھوکرے‘‘ پِھٹ کِتّی ۔ ضَرب ݙے تِے آکھیس ‘ مَیں نکماں ݙوں ݙوں مہینے اڳواٹ میݙا وجݨ آنوݨ لکھیئج چھپیئج ویندے ۔ میں وِی چڑھ تے آکھیا شَک ناں تاں ڳچّی گھن تِے اَلایُم ۔ پالٹی دِی سَندک دِی وَدھیک تکڑائی ‘ تِے لوکیں وِچ بھانوݨ تِے اَݨ بھانوݨ دِی ڳالھ کِتُّم شان مان وَدھا نوݨ ݙسایُم ‘ آکھے تالپُر تے طالب المولیٰ کوں گھن وَح ۔ میں آکھیا جَنھ کُوں اَسّاں رَلیندے پیئوں اُوہو وِی گِر ماری ٻیٹھے آکھدے بُھٹو کُوں آنو تاں رَلساں ۔ رَہندا کھہندا بُھٹو صَیب چِمکیا ۔ ’’تَݙ کِتّی ٻیٹھے تاں ٻیٹھا رَہے تُوں توݨی پِھرکی آلا حجاج گِھن آویں تئیں وِی میں ناں ڄلساں ‘‘ میں اَجاں وِی ناں پِیا مُڑّاں لاڑکانے توݨی تاں تُسّاں یارھی تے اَمدے پیئو ‘ اُتھؤںاَساݙے پیر دے گوٹھ توݨی پَہَّر ہِک لَڳسِے۔ میر صَیب دِیاں وِی وِچ وِچ اِچ چپراں ݙیکھ تے اِے وِی آکھے‘ میر صَیب دَا آکھݨ سِر اَکھّیں تِے پَر مَیں اِتھّوں پیر کِیویں کڈّھاں ۔ میں ایجھا ٻکھیج ڳیُم تِے بُھٹو صَیب وِی زور زور دِی ݙے گِھن کِتّی جو ٻہرَلے اُٹھّی تِے دَر تے آن جُھم کِتّونیں جو اَلا ہِے ایہو کڑٻاٹ کِیا دا ئے۔ کجھ تا بُھٹّے صَیب حفیظ پیرزادہ دِے اِے آکھݨ تِے وی پِچھّے تا ماریا جو اے اُوہا ڳالھے جیڑھی مغدوم طالب المولیٰ تُسّاں کوں آکھی ہَئی ۔ امروہوی صَیب تاں وَیڑا تھی ڳیا‘ پان واچھیں کنُوں وَہِّس پِیا ۔ وِڑھ جِھڑ میݙی تِے بُھٹّو صَیب دِی سِندھی وِچ پی تھیندِی ہئی تئیں وِی اَساݙے سَئوٹر نال رات کُوں فون تِے ݙسلے پِیا اَسّاں تاں اِتّھاں بُھٹّو صَیب نال جنگ کِتّی اِے تُوں اُتھئیں ٻیٹھئیں ‘ آ میاں کراچی ۔ اوڑک بُھٹّو صَیب ٻئیں نال اَلانوݨ کِتّے اُٹھیا ٻے کوٹھے وچ وَجݨ کِتّے دَر توݨی میںوِی چِمبڑیا گیؤمِنس۔ ݙتُّس جو مُکلانوَݨ کِتّے ہَتھ‘ میں چا ہَتھیکا کِتّا۔ مُشکِیا تِے آکھیُس رات کُوں واندا تِھیساں ‘ ڳݨ کریساں ‘ وارا لڳا تاں ڄلساں تُوں حالی میجر عبدالنبی کاجو کُوں تاں مِل ۔ بُھٹّو صَیب میجر صَیب دا ناں ݙوں ٹَرَئے پِھیرے جو چاتا تاں اَسّاں وِی آکھیا ہُݨ اَئے تاں کھڑُوں میجر صَیب کُوں وِی ݙٹّھی ڄلُوں ۔ میجر صَیب آکھیے میاں تیݙا اِیہو سَؤٹر تاں بُھٹّو صَیب کُوں ڳالھیں کڈھیندا ہا۔ اڳلے ڄہاڑے اُوہو ہُݨ وَت اَساݙا تِھیندا پِے ۔ میں آکھیا میجر صیب اُوہے ڳالھیں ڳیاں واݨ وَٹیندِیاں ہُݨ وَل اَئے دِین دے دَر تِے ۔ ہِیں وِچ اِچ ݙاکدار مبشر ضلعے رحیم یار خان دی بندی وِی میجر صَیب کُوں آن ݙتّی ‘ پٹُوں تاں کوری رَکھّی اِے چِھی ۔ ہِک نَنڈھے تَک کِتّے مِرحئت حنیف نار وَدّا ناں لِکھئیل ہا‘ وَݙا تَکّ اچھا کِھیرپِیا ہا ۔ کوئی پی پی دِے کُلھّے تِے چَڑّھݨ تِے وَل وِڑَّھݨ کِتّے توݨی جوناں پِیا لَبھدا ہا میجر صَیب کُوں وَݨے تاں ناں ‘ پَر سَؤٹر اَساݙے دَا ناں لِکھ کھڑایُس ۔ اَسّاں آکھیا ہُݨ موکل ‘ فَزریں گݙاُوں۔

عیش ٹونکی وِی اَسّاں نال گَݙ ہا ۔ بُھٹّو صَیب جَنھ مَحل مُکلِیندِئیں اُوں کُوں ہَتھ ݙتّا تاں اُوں ݙاڈھی سُدھیر نال جوشؔ دا ہِک بَیت سُݨایُس ‘ اُوندا مطبل ہا ۔ روہ دے پَندھ اِن آپݨے مَستیں کُوں کجھ ہولے ہولے گِھن تِے ٹُر چوٹ ناں چاڑھ ۔ بُھٹّو صَیب دَا اُٹھَّݨ ٻہَّݨ وَݙیرکا ہا ۔ پُھوت پھات ‘ پُھکاٹ شُکاٹ ‘ تالپُر جہے وِی نِوَّڑ ٹِوَّڑ تِے پِے مِلّن ‘ مخدوم طالب المولیٰ اُٹھی اُٹھّی پِیا کھڑّے ۔ سَبھّے ٻہیّں ٻدّھے گُلام ‘ مَیں صدقے ‘ مَیں گھولی ‘ میں قربان وَجاں۔ صاحب اَچّی وِیؤ۔ صاحب اَچّی وِیؤ ‘لَڳی پِی ہووے ‘ پنجاب ٹِھلّہیا پِیا ہووے ‘ او آکھے میکوں پَڳ ٻدَھو‘ ٻیا آکھے میکوں کھارے تِے چاڑھو ‘ لوک میکوں چُݨسِن ‘ ہِک آکھے ݙندی اَسّاں ݙیندے آیُوں ‘ ہُݨ اِتّھاں گرِیب گھر رِیٹاں پِیا کریندے ‘ بھاڳ دے زور تے مُحابا ٻئیں دَا اِتھّاں وَدّھیا پِے‘ میاں مُنڈھ لا دا سِر ݙتّی اَمداں اُوندی کوئی ڳݨ اِی نِیں بُھٹّو کَنّیں ۔ جیڑھے کیڑھے دِی جا اِی کوناں ہَئی  وا۔ بُھٹّو توݨی پُڄݨ سُتھرا وَت کِتھّوں ہا‘ مانی کھانوݨ دِی مَحل چِتایونیں’’چیئرمین ‘‘ نال گݙکَھؤ سَدّاں پَر خیر خوشی کنُوں اَڳیتّے ‘ اَلانوݨ کُوڑ ۔ حالتاں دُولے بادشاہیں آلیاں ہَن ۔ میں تاں تَھݙے بنگلے کنُوں نِکلَݨ سَیتی گَڑدول کَڈھ ماریُم ادا اِتھّاں کَنھ دِی جاہ نِیں پاکستانی وَل اَڑ ڳے رُل ڳے دودے دِے ٻالیں وانگُوں ‘ ساڳی ایوبؔ تِے یحییٰ آلیاں دِھّراں اِن بُھٹّو صَیب زبرائے‘ جِند اِتھّاں ہِیں ڳالھ تِے ݙتی کَھِڑّن ڄݨا اُتُّوں لتّھے ۔ ’’چیئرمین مائوزے تنگ‘‘ بَݨئی ٻیٹھے نِنس قِلتبان‘ گَھٹ آپ وِی کونھی ۔ سَند کئیں آکھیا ہِے تاں اِیویں پَر ہُݨ کیݙے وَجوں‘ ٻیا دَڳ اِی نِیں لَبھدا۔

ݙینھ اُبھریا تِے میں تِے ماسٹر شیخ محمد فاضل وَح دَر جَھلئوسِے ‘ ماسٹر صاحب آلا ہِے کِیویں سَندھ ماری مخدوم طالب المولیٰ سݙوا ڳھدا ۔ آکھے ہُݨ کیڑھی ٻولی اَلَؤں‘ میں آکھیا تُساں آپݨی میں آپݨی ‘ تُساں سرائیکی ڄاݨدو میں سندھی ۔ آکھیئونیں چگا ݙیؤ حال ۔ بَھلا سَؤٹر تُساݙا بھڄ تاں ناں وے سے ۔ پِھرݨا گِھرݨا ‘ تاں نِیں ‘ میں آکھیا سَئیں میں کَنُوں وَدِھیک سُجݨیدِن۔ اُوہے وَخّت وِی ہَن جݙاں اُوہو تُساں کُوں بُھٹّو صَیب کنُوں جَھلیندا ہا ۔ بُھٹّو دِے اَکھاݨ مُلاݨکی ٹِپ تِے اوندے کِتّے کُفُر ہَن ۔ ہُݨ جیݙوں کیݙوں دَھک جَھل تِے آن سِدّھا تھئے‘ بَھڳا تاں کُجھ آپݨا وَجیسے اَساݙا کیا کریسے۔

مخدوم طالب المولیٰ سندھ دَا مورسَینری‘ پڑھݨ جِہا ‘ ݙیکھݨ جِہا ‘ مُچھاں تُھٻا ماری پِیاں ہونِون ۔ ساوی بُشرٹ لُنڈا چولا ساوی پتلون ٹَھمکئی سُسِّیا شئیت اِیں وارُوں ٻیٹھا ہا جو سلوار قمیض ناں ہَس ‘ اَصلُوں اوپرا اوپرا ۔ مخدوم صیب بُھٹو صَیب کنُوںہِک چِٹھّی وِی لِکھوائی تِے آکھیُس ہُݨ رات ݙینھ ہِک کریجو ۔ بُھٹّوصَیب واندا ہووے ہَے تاں چِھک ڄلُّونس ہَے ۔ ݙیکھدِے تاں آپ ٻیٹھو کَڑّیا پِے جُوان ۔ چودھار وَلاّ ݙتّی پِنِّس۔

آدم ڄایا اَمدا تاں مُنڈھ لا دَا ہِک ٻے کُوں کُہیندا کَپیندااَئے ۔ لَتّھی کھڑّی ہووس تاں ڈھراَئی ݙے ویندے ‘ گھݨا کر چَڑّھیئل ہوندِی اِس ۔ جیویں آپاں ݙیکھدے ٻیٹُھوں جیݙے کیݙے کُٹکا لڳا پِے ۔ بادشاہئیں دِے جھیڑے پیئو پُٹرائی آلی سُجاݨ سَٹوا گھتیندِن ۔ بُھٹّو ٹَراݙاں تاں مَریندا آیا‘ اَسّاں آیوسے تاں سارے سَندھے بَھڄ بُھرویسِن‘ کوئی وَݙا ننڈھا ناں ہوسے۔ گِریب امیر وِچ جیڑھیاں وِتھّیاں اِن اِیہے ناں ہوسِن ‘ لِیکا ݙے سَٹّے سُوں ‘ بِھرا بِھرا بݨ تِے ہِکّے تھاں وِچ کَھؤسُوں ‘ ہِکّے پینھگے وِچ جُھوٹسُوں ‘ ہِک ٻے دِے ہاں تِے لیٹسوں‘ ہِکّو جِہّا پیسُوں ہَنڈیسُوں ‘ ساری مَݙی سرکاردِی ہوسِے ‘ سرکار لوکیں دِی ہوسے ‘ لوکیں کُوں جَڳا تِے بھنبھور کُوں باہ لا تِے آپ اَلاہے کِتھّاں وَح سُتّا۔ لوکیں وِچ جِئیں بُھٹّو وُٹھا اِیویں اَسّاں تاں نِیں ݙٹھّا جِناح گھر گُھتّیئے ہونِون تاں ٻی ڳالھے ناں تاں بُھٹّو زور ہا۔ جیندئیں وِی موئیں وِی‘ اَسّاں خیر نال مُریدیں چَڑّھئو سے مانیاں کھا ‘ ٻُہلاں اُڳاڑ تِے سئیں کُوں جِئے بُھٹّو دے گجکار وِچ دَڳ وَاٹو کِتونیں ۔ جیݙیاں سِینڳیاں رَل ٻہݨ حُجئتیاں اَلانوِن ہِک ٻے دِے یار بُھتار اِیجے بیجے ٻیٹھیاں کَڈِھن ‘ ٹوݨکے لڳدے اَئے ٻول اے وی مارِیؤنِیں اَدِّی تیکوں بُھٹّو ‘ٻیا ہُݨ کِیا آکھسوں ‘فلان مُکھ کَرِئی ‘آکھے سَدّاں کرے ۔ اللہ اکبر ‘ ڳالھ مُک ناں ڳی جماعت اسلامی آلے آپ مَنّیں وَدّن جو پی پی آلے اللہ اکبر دِی جا تے جِئے بُھٹّو دا ہُکارا ݙیندِن۔ جیڑھا ٻالیں ٻچّیں رَنّیں جُوانیں ایجھا وُٹھَّل ہووِے ‘ اُوہو ہَتھ کَڈھا سَبھنَئیں کُوں سَٹ تِے دُھوتِئیں دِئیں ڳالھیں تِے آپݨے پَرَئیں دِی سُجاݨ کنُوں نِکّل وَجے‘ہِیں کنُوں وَݙا ݙکھ ٻیا کِیویں ہوندے ‘ میر رسول بخش تالپور‘ معراج محمد خان ‘ کھرؔ تے ٻے گَھݨے بھڄ پاسا کر ڳے ۔ ٻیاکیݙے وَجن ہے ۔ اللہ سئیں وِی ݙیکھدا ٻیٹھا ہا ‘ بادشاہی کھسیجݨ کنُوں پِچھّے ملتان وِچ جحاج کنُوں لَھ تِے ٹُریا تاں ہِک پُلسی بُھٹّو صَیب کِتّے دَڳ تاں لوکیں کوں دِھکّے مُکّے ݙے تے ٹھہایا ‘ اَچھا کِتُس پَر اِیں آکھیا ووُئے تُوں میکوں فرجنٹی کِیوں نِیں ماری‘ میں تیکوں لولے لاتا ہَم وِسر ڳئی ۔ اِیݙے تَربَر آلا بُھٹّو ڳٹھ مُٹھڑا ݙٹھووِے کِتلَئے فخریل ݙاڈھے ہَن آپ ‘ نُور مَند خان لُنڈ‘ ݙاکدار بلوچ کُوں ٻیٹھا ݙسّے اُوئیں بھاکُل پا پا چولے لِیراں کَر گھتّے اَتّے ٻیٹھا ہووے کَنھ پَدّھر تے کچہری وِچ مَجّالِس سِدّھا ہَتھ ݙیوے سَدّائیں پُٹھّا ہَتھ ‘کھر کُوں رُسا تِے پِچھّے اَئے ڳے کُنوں پُچھدا ہا ٻیٹھا ‘ اِیہو حرامی جو کَرکَڈّھی ودّے کریسے کِیا ۔ کوئی دَھک تاں ناں پَٹاویسے ݙیکھو میاں چُھرّی کانٹے نال کھانوݨ میں سِکھایا ‘ اُٹھّݨ ٻہَّݨ ݙا ناں اَمدا ہَس ‘ ہَس کیا مِسِیّا ئیں وی میݙیاں پاوے ‘ موٹریں دے بھاڑے میں بَھّراں ‘ سَہماں وِی میݙا تِھیوے۔ کھرؔ کُوں ٻدّھ تے اُٹھ تِے لَݙ روہی وِچ سَٹوَایُس ‘ اُوں کُوں وِی ٻی کوئی واہ ناں ہَئی ‘ کُتّئیں نال کھوایونیںتئیں وی پَرچیج تے پنجاپ دا صُوبا آن بَݨیا ۔ سر چایا آپ کُوں آپ ہوسِس۔

مِرحئت ڳالھیں رَڄ تے کڈھیندا ہا ۔ لاڑکاݨے لَتّھا پِیا ہووِے ‘ ماسٹر فاضل زور رَکھّیئس ‘ ہُݨ تاں ڄل ‘ سُنجر پُراِے تاں کَھڑّے ‘ پِیر دا ڳوٹھ تِے سنجر پُردَا تَڑہِکّوئے ‘ ڄل اِیہو تھورا لا ۔ آکھیئس تیکوں سُدھ کونھی پَمدی او پِیر خَنزِیر میݙے تَک وِچ آیا وَدِّے‘ اَڄ اَمدا پِے اِیں وارُوں میں نِیں پِیا نِکلدا لاڑکاݨے کنوں ۔ لَمب تے جیڑھا چَڑّھے ہَے چَوّیا وَجے ہَے ۔ پُلُس کُوں کُٹوایُس اِیہو تاں خیر چگا کِتُس‘ ساری خُدائی دِیاں چُتاں اِیہے کُٹیندِن ہِک پھیرا چَا اَئے تاں کِیا تھی پِیا۔اُڑدُو آلئیں کُوںتچھئس۔ چور حقّی ہَن جیڑھے لُمبھ وِی پُلُس کنُوں مَروا پَدَّھر کروایوننس۔ دَہمان ایجھے ہَن ‘ بُھتار کنُوں سارئیں دِی پِھپھڑی وِیندی ہئی ۔ کَھڑ تِے ناں ݙیکھے ہَے ۔ نَرمادی وِی ڳݨ ناں ہَئی ڈَھکّی ماری چئی وَجن ہَے ۔ کَستیل ہا ۔ چُوݨ کنُوں اَڳے سانگھڑ وِچ میل وَدّے ٻدِّھن۔ پیر پڳارے دِے مُریدیں وِی اُتھئیں جُلَّھ آن کِتّی۔ ایݙوں پیپلے نَہرے تِھئے وَدّے ہونوِن ‘ سرکار دے وارُوں ہُوں تَل تَک دَا مالک (ڈی سی) منظور خان لغاری ہا ۔ بھڄ تے دَڳ وِچ  وح مِنتَؤ تھیا۔ مَتاں جھیڑا پَمدا ہووے ۔چھڑا اَدھ کھن پَہَّر تُساں سرکاری بنگلے وچ ساہی کڈھو۔ پُلس حیدر آبا دکنوں ٻی سَݙی ٻیٹھاں ‘ پِچھّے سَدّاں ائو جیویں اَلَئو جو کجھ اَلَئو ۔ منظور خان کوں تاں دِلجاہ ݙتُس پَر دَھٻک تِے آن پُڳا ۔ پُڄݨ سَیت اور لے پر لے ڳنڈھیج پِے میل پِھٹ ڳیا ۔ مَتّاں بُھٹّو کُوں کوسی وَا لگّے ۔مخدوم طالب المولیٰ زوری وِچ سَٹ تِے گاݙی بھڄئی۔ جِئیں اِی ساری کیتُّس ‘ ہاتھی گھوڑے ہَکّل تِے ساڳے پِڑ تے آن ہِٹنِکیا‘ تُساں میں نال ݙاڈھی کِتّی ہئی پَر ہُݨ میں ہَتھ کالے نِیں کریندا ۔ صادقا باد وِچ جماعت اسلامی بِھینڈاں مَروایاں ہَننس ‘ اُتھائیں وِی اُوہائی کار ۔ شُکاٹ پُھکاٹ ۔ کئی ٻئیں سودھ منظور خان لغاری (چوٹی زیریں) وی ضلعے دی بادشاہی کنوں لھ تے گھر وح ٻیٹھاتے ٻیٹھا رات ݙینہاں رَت رُنّاں ۔ بادشاہی تِے ٻہݨ کنُوں پِچھے صادقا باد آلے میل وِچ میں ٻالیں کوں بُھٹّو ݙکھانوَݨ گِھن ڳیا ہَم۔ میکوں کانڈھا کون ݙیوے ہے۔ چھاڑ تئیں جَنھ کھارے تِے بُھٹُوگھوٹ کُوں چڑھا کھڑایا ہا ‘ اَسّاں کُوں ہُوں کنُوں پَرے جَھلئونِیں ‘ جِیالے تے پُلُس دَڳ جَھلّی پُھوکئے کھڑے ہونوِن ݙیݙر وانگُݨ ۔ پَر مَیں میل دے پِچھُّوں وَل سُرکدا سُرکدا اَڳوں وَح کھڑُّم۔ ابوالفضلؔ‘ ابوالحسن‘ؔ ابوالبشرؔ کُوں وارے وارے تِے کُلّھے تِے چا تِے بُھٹّو ݙکھایُم ۔ ݙیکھݨ دِی چَس اِیں وارُوں ناں اَئی جو بُھٹّو کُوں ہِک ٻڑیالی وِچ وَاڑکھڑایونیں‘ چَھڑی سئیں دِی سِرڑی کَھڑّے ݙیکھُوں ۔ اَلایُس صادقا باد وِچ وِی بِے تِھتا بِے چَسّا ‘ جماعتئیں ۔ مغدومیں تِے چَؤں ٻئیں ݙاڑھئیں کُوں چَھنڈکِیندا ڈُرھیندا اِیہوئی ڳیا ۔ مغدوم الملک غلام میراں شاہ آپݨی کچہری وِچ ٻہہ تِے آکھدا ہا ‘ غُناہیں دِیاں شامتاں اِن پَکّڑتاں بُھٹّو دے مُہانڈرے وِچ تھیوݨی ہئی۔

بُھٹّو وِچ کُئی کَرمات ہئی  سَئی ۔ مُونھ وِچ مَݨیا ہَس جیکر ۔ لہور وِچ گھݨا پِھٹدا ہا جَھڳیاں وَل آوے ننس ہَے ۔ کوسے اِچ سَڑ کے ہَے وَدّا تئیں وِی ٻاگھی مارے اِیٔ مارے ‘ مولوئیں دے گِندی آلے آبُھوں کڈّھݨ دِیاں چَسّاں آپ وِی گھنّے ہَے ٻے وِی وَلّھُور تھئے پِے ہونوِن ہَے ۔ چھولے کنُوں شولے کنوں ٻہَّر دیر ناں لاوے ہَے نِکل پَمدا ہا‘ تھکیڑے لَا ہُݨ کِتّے نشہ پِینداں حلوہ تاں کونھِم کَھمدا ۔ اِہیں تِے وِی جُھمراں پَے کھیݙن لَہورئیے ۔ تاڑِئیں دَا پَھہکا تِے کُݙکار ۔بُھٹّو رَڳاں سُجاتی وَدّا ہا ۔ ݙٹھی وَدا ہا مُلیں دِی کُتّے ویڑھ ‘لوکیں کُوں دین کنُوں پروبھرا کِتی وَدِّی اِے ۔ پُٹھّی مَریساں سِدّھی پَؤسے وَدّا چیڑھی چَپّا کھیݙیا ۔ بُھٹّو بُھٹُوہا‘ ناں شیعہ ہا ناں سُنّی ‘ ناں او ڄاݨے دَٻڑ گُسَنِی۔ پَر اَلاہے کِہی ہاں تے آن وَٹّی چڑھُیئس ‘ چُونڈئل مُہانڈرئیں کوں جِتلے توݨی قادیانئیں کُوں ہِک ٻنّے ناں لاتونیں چُلَّݨ ناں ݙتُس‘ بِے وِی وَݙے وَݙے کم اُٹھئی تاں وَدّا ہا ‘ پَر ۔ پیا تِھیسے آلی لِے غرضائی گھݨی ہَس۔ کھانوݨ پِیوݨ سُوہݨی کوجھی دِے وپار وِی ڳچّی ڳھدّی ودّے ہوندے ہَننس ۔ پِنَّݨ منگݨ دَا شینھ ہا ۔ عرب اُوندے وَکڑّ وِچ اَئے وَدّے ہَن ۔ امریکہ تِے رُوس کنُوں دھار ٹِریجھا تَک ٹھاہَݨ دِیاں رِتھّاں وِی کریندا وَدّا ہا ‘ ݙاڈھیاں چاڑھیاں ݙیندا ہا پَرمسلمان دا ناں اِے ہِن تاں سبھّے پِچھ لَڳ تِے پھورُو گھٹّے۔

بُھٹّو دِی ݙاڈھی ہُو ہوا ہَئی تئیں وِی بہاول پُر صُوبے آلے زوروں زور کھٹ ڳے ہَن ‘ بہاول پُر دا مَطبل سرائیکی صوبے دی ہک نشانی ہئی جیڑھی گولی دے زور تے پنجاب پیتی ٻیٹھے ۔ اُوں محل بہاول پُر وَلا ناں ݙتونِیں ‘ اِیہا اللہ سئیں کنُوں چگئی ہئی ۔ بہاول پُر ‘ملتان ‘ دیرہ غازی خان کوں انگریز سِکھ ٹوٹے ٻٹکے کِتی وَدّے ہَن ‘ ہُݨ اَسّاں وَل ہِک تھیسوں ہِک ہاسے ہِک ہُوں ‘ اَسّاں بَرحالی دِی ڳالھ کریندے اَمدوں۔ اللہ سُݨ سے ۔ بُھٹّو لیکھے تاں نِباب صَیب کُوں بَھرّئیے میل وچ اُٹھا ٻلہا کَروِے ساں تاں سارے سرائیکی بَھڑوِے بَݨ کَھڑسِن ۔ ہُݨ ٻالڑی بے نظیر وِی پیئو دِے پیریں تِے ہِے ‘ آکھدی اِے سرائیکی ٻولی‘ اُٹھݨ ٻہَّݨ تِے ٻے سرائیکی وَدھارے میکوں بَھمدِن ‘ پَر مَتّاں مَیں تِے سرائیکی صوبے دا ݙوہ آوے سِرائیکی میل وِچ ناں اَڄ آنواں وے ناں ٻے ڄہاڑے ۔ اِئیں تاں پِچھّے سندھی میل وِچ وَجݨ دَا مطبل اِے تھیا جو تُساں سندھو دیش ٹھاہݨ وِچ رَلئیل او ۔ پشتو؍ پٹھاݨکے میل وِچ ٻہندو تاں پِچھّے پاکستان کنُوں دھار پختونستان بݨاوَݨ وِچ تُساݙا ہَتھ اِے ۔ بلوچیں دے سَݙ تے پُڄو تاں دھار بلوچستان آلی ڳالھ تِھی ۔ ڳالھ پنجاپ دِے وَنڈ وِلھا دِی کَنھ نِیں کِتّی ‘ اَساں ہاسے اَسّاں ہِے سِے اَسّاں کوں اَساݙی مَݙی وَلا ݙیؤ ۔ اِیہو کیڑھے پاپ دی ڳالھے جو تُساݙے مُونھ بُھنّیں پِے تھیندِن ۔ اَسّاں پاکستان کنُوں دھار تھیوݨ دِی ڳالھ اِی کیوں کروں۔ دھار تھیوݨ کِتّے رَلّئے ہَسّے کیا ۔ بے نظیرؔ دَا سِرائیکی میل وِچ ناں آنوݨ اِیں کُوں آکھدِن اَدھکا اَڳواݨ ۔ حیا سرائیکئیں کُو ںوِی نِیں اَمدی ‘ کنڈُوں راݨا مہاجر آپ کوں مَنوائی کھڑے کِتھاں آپݨی دھرتی سَٹ آئے یوپی ۔ سرائیکی مار کا سَبھّو کُجھ ہوندئیں سوندئیں پُچھ چُت وِچ ماری وَدّے ڄپدِن۔

کَٹکاݨ بُھٹّو کنُوں پِچھے ٻنَاں ہا‘ اُوں کنُوں کوئی سِکھّے ہَے ۔ دھاڑ دھاڑ پِی کھڑی ہَئی ‘ ہَے اساݙا ہِک لَکھ جُوان کِراڑ ڈَھکّی ٻیٹھے رُل ڳؤسِے ہَے وُو ہَے ۔ بُھٹّو ہندوستان وجݨ توݨی اِیہا دھاڑ گھوڑا لَئی آیا ‘ شملہؔ وِچ وَٹ جَھل تِے آپݨی دَھرتی وَنڈوانوݨ دِی ڳالھ مَنوا تِے وَل آیا ۔ جُوانیں تاں اَڳے پِچھّے ولݨائے ‘ دھرتی وَندوانوݨ سُتھرا ناں ہا ۔ گھر دِیاں کُکڑیں ہِکّو ٻے ڄہاڑے مارے ہَے ٻیٹھا ۔ چُلدا پُلدا آپ کوں سَو سݙاوے بُھٹّو دِے اَڳوُّں مَن تِے اُٹھّے ہَے ۔ رفیق باجوے دے کم ہَن ۔ ولی خان جہے ہا سئیں جِیا سئیں کر تے نِکّل آنوِن پِچھے اَکھ پَٹیجے ہَے ۔ مُونھ مَتھا ݙاڈھا پِٹّݨ پَر آکھدِن پچھلی ماری خُچیّں تے ہوندی اِے۔ کشمیر آلی کھس کھو وِی اُوہو مِرحئت کرے ہَے تاں کرے ہَے ۔ ٻے وِچ اَکھ نِیں ٻُݙدی۔

قائد اعظم وَانگُݨ قائد عوام وِی ڄئے ڄم دا ’’پنٹ پتلون‘‘ کَشّی آیا ‘ ٹائی آلا ڳلانواں رات ݙینھ لَڳل ۔ بُھٹّو کَنھ ڳݨ کِتّی ہئی تاں پانوَݨ ہَنڈانوݨ کُوں چھکانوݨ وِچ یارہواں نینگر ہا ۔ پَر جݙاں اِے آکھ ٻیٹھا جو میں گریب داں تے گِریب میݙائے ‘ پِچھّے سُتھݨ قمیض کُوں ایجھا ٹَھمکایُس جو پاکستان دا کیا امیر تِے کیا گرِیب دیسی بَݨیا وَدّا ہووے ۔ اِیں کنوں اَڳے تاں سوہݨا کوٹ پتلون پاتی بِسانگی ناں بَݨیئے آئو ‘ ٹائی والی ڳٹّی ناں لَڳل ہووے چگے چوکھے میل وِچ آنوݨ ݙیوِن ناں وَڑݨ ۔ گرِیب کُوں پانوݨ اَلانوݨ دِی بَھؤں بیشک بُھٹّو ݙے ڳیا۔

اَسّاں کُوں وَت کِہی سُجاݨ ہئی ‘ ناں کوئی تات ‘ کھانوݨ دِے پول‘ ہُݨ وِی ساڳی یَل وَلُول ۔ بُھٹّو صَیب وَدا تݨیا۔ اَسّاں ٻیٹھے سُݨیا ۔ ٻے دا ناں مغدوم ‘ رئیس ‘ لغاری دے ہوندئیں جِیندئیں چانوݨ سُتھرا ناں ہا پر کئی نینگریں گݙ تھی تِے کانڈھئس ‘ آن منڈی (صادقا باد) وِچ ٹھہکا کِتُس ۔ اُوئیں تاں جماعت اسلامی کُوں پاکستان دَا ناںنہ بَھمدا ہا‘ ہُݨ اللہ کِتّا مُٹّاوِی اُوہے ماری وَدِن ۔ بُھٹّو پَڑّا ہِکڑائی دَا ݙتی وَدّا ہا ۔ بَھاڳیا بُکھا ہِک تھیسے ۔ ڳڈّکمیسُوں وَنڈ وِلھا تِے کَھئسُوں ‘ ناں تُوں ناں میں سبّھو کُجھ اللہ دَائے‘ پاکستان دے نانویں لیسُوں ‘ کوئی وَݙیرہ ناں ہوسے کوئی پنج ہزاری نہ ہوسِے ۔ جغیر ہِک ناں رَکھیساں‘ ایں کریساں اُوں کریسوں ‘ او تاں کَرݨ کرتݨ ݙے بَھڄے مارکا آکھِن دِین کنوں تِھڑِّئل اِے ۔ جیݙوں لنگھّے ‘ جماعئتیے آکھِن اِیہو وُو اِیہو‘ تُؤو تؤو دھار ۔ صادقا باد وِچ آن بِھینݙاں وَسایونِیں ۔ کئی وَٹو‘ ہَڑ بُھٹّو دِی گاݙی کُوں اُوندے سَندکئیں کُوں ایجھے لڳے جو ہِک ڄݨے دِی تاں ٻانھ وِی بھڄ پِی ۔ نَؤںشہرے (رحیم یار خان) کنُوں یحییٰ خاں نال اَلایُس ۔ میکوں اِتھّاں خون پِے کریندے ہَن ‘ چگی وَسَئی اِئی ۔ وَٹھ وَٹھّاں تِھی ڳی ۔ اَسُّر کنُوں اَڳے سارے ہَتھیکے وح تھئے حؤلات اِچ ۔ عزیزؔ صَیب دا پیو حج تے ڳئل ہا‘ پیئو دِی جا تِے پُٹر بُھٹو تِے کَمتا ۔ ڈَھکیجݨا تاں ہا ۔ سرکار دے وڑائیل کَون کَڈھا وے‘ رئیس امروہوی کنُوں چار بَیت لِکھواتے وح سُݨوایُن سے ۔ شورش کاشمیری دیر ناں لاتی’’چٹان‘‘ وِچ چھاپا تھی ڳیا‘ ہَر کَنھ آکھیا یار ہونوݨ تاں ایویں ہونون ‘ ٻیا کجھ ناں رُوڑ دِے تاں وَدِن۔ اِتھئوں ڄاݨیو سِے جو بھٹو وِی ہِے کُئی شَے۔

ٹَرئے چار سیالے اُنھالے کَڈھ تِے وَل ڳالھ آن کھڑی چوݨ تِے ۔ ٻے سَبّھے ہِک پاسے پی پی ہِک پاسے ‘ ہَل تِے تلوار دِی کھیݙ ۔آپݨے لیکھے نَئوں تارے کُفُر تِے اسلام دے جھیڑے وِچ پَے ڳے ۔ رات ݙینھ بھڄ بَھڄاں پِے ڳی‘ مارو مار ‘ اوڑک آن پَدّھر تِے چَڑھیئے کوئی ݙٹھّا ۔ پی پی کَھٹ ڳی نؤ تارئیں آلے اُٹھی پِے ‘ دھاڑ دھاڑ گھت ݙتونِیں‘ کھوٹ ووئے کھوٹ ۔ جیݙے کیݙے دیہہ آلی پھیری آڳی ‘ کم کار کھنیج ڳے ۔ چُوݨ وَلا کَرَئو ۔ ٻی ڳالھ ناں سُݨن ۔ آن مچ مچئے ‘ لوکیں دَمبوخیں نال مُہاݙے ݙتّے دَمبُوخیں آلئیں نال ۔ خدا رسولؐ قرآن دے ناں تے کئی موئے کئی مُٹھّے کئی کُٹھّے ۔ مُفتی محمود ‘ پروفیسر غفور ‘ حفیظ پیرزادہ ‘ نوابزادہ نصراللہ خان ‘ کوثر نیازی آپ بُھٹّو دِی جُٹ پُٹ آن چِھک چِھکّی ‘آن مَندھڑاں مارݨ ٻیٹھے ‘ آکھ تاں نؤں تارے تِے پی پی نال ڳالھ مہاڑ رُوس امریکہ پِے کریندِن ۔ ݙڈ ھ ݙوں مہینے ایں کریندوں اُوں کریندوں وِچ چِھک ڳیا بُھٹّو صَیب ۔ مَارمَسئیں چُوݨ وَل کرانوَݨ تِے وَلیّا ۔ چُوݨ وَلا کرانوَݨ دا مَطبل تاں اِیہو ہا ناں جو اَسّاں ݙہاڑی اُوں ۔ جَنھ محل ݙہاڑی اُوں تاں سَٹ اِیہے مَحل ماڑیاں‘ سَندھلا ٻدھ تِے آ ݙوہیں مَلّھاں مارِی تِے وَح پِیا ۔ اِیہو سِدھ ناں آیُس ناں آیُس ‘ الاہے کِہے کھیپ ہَنِنس ‘مَن تِے ۔ شاہی اَڄ ناں ٻے ڄہاڑے پیسوں آکھ تے اُٹھّی کھڑا تِھیا ۔ ایݙوں نَؤں تارئیں آلے فوجیں کوں چئی لَئی وَدِّے ہَن ۔ اَکِیّا تاں ہر کوئی وَدّا ہا رَکھ تِے وَٹ چا ݙتُّونِیں ۔ ناں نَوںٔ تارے ناں پی پی پی ‘ دھاڑا مار ڳی وِچلی  جنرل ضیاء الحق وَٹھ تِے مَرِی وِچ وَح وَاڑئیس ۔ ضیاء الحق آلی کَھݙوِی آپݨی کَھٹّیئل ہَس ۔ چار ڄہاڑے ڈھک تِے بھڄایونیں ۔ پَر بُھٹّو دَا مَتّھا جا تے ناں آیا ۔ ہِک ناں ٻی پَٹّی وَدا ہووے بھڄ پاسے کرے ہے ۔ چار ڄہاڑے کھاوے ہنڈاوے ہَے ۔ ضیاء الحق دِی تِھت وِی اِیہا ہَئی ۔ ݙوجھے پھیرے احمد رضا قصوری دے پیئو دِے خون دِے ݙوہ وِچ ڈَھکیؤنِیں ۔ تُوں میں آکھیا خُون دِی اُنڈ اِے ‘ ویڑھ بادشاہی دِی اِے ۔ چار ڄہاڑے واڑ تے ݙٹّا ݙے سے نِنس۔ پیشی دِے اُتُّوں پیشی وکِیلتاں زورُوں زور تِھیاں۔ سَت قاضئیں رَل تے سُݨیا۔ چَؤں پنجاپئیں آکھیا ٹَنگوس ٹَرَئے آکھِن خُون بُھٹّو تِے نِیں کَھڑدا‘ کَڈھّوس کَھٻڑ وَجے گھر۔ چوٻچو پَے ڳی ‘ پَر ایجھی ناں ‘ ٻہرُوں اَندرُوں آکھ چا کھ تھیوݨ پَے ڳی ‘ مَتاں جُوان کُوں ماریں میاں ۔ بُھٹّو ڄہے امیر تے پڑھئیل پَوݨے ݙوں سال لوڑئیے ‘ پیشیں فزریں دا مَرݨ جیوݨ ۔ پَر ٻہاں ناں ٻدھئیونِنس۔ کوٹھی لڳ ڳیا تئیں وِی چوٹ پُھنڈئی ٻیٹھا ہووے ۔ جنھ محل جک آوے ننس ٹی وی شی وی بھن گھتّے ‘ لِکھّے پھاڑے ‘ پھاڑے لِکھّے ۔ آکھیونیں ہُݨ پوری آن تھی اِیٔ لکھݨائی تاں لِکھ ۔ آکھیُس ناں‘ اِیہو غماز تاں ہوسِس‘ ݙیکھو متاں میکوں بَسیندِے ہونوِن ۔ پچھاڑی دا لِکھݨ تِے وی سَمبریا‘ ہُݨ وَل کِھتُّوں لِکھّݨ ݙیندے ہَن ۔ میں نَؤں شہرے وَدّا ہَم جݙاں آکھیونیں بُھٹو پھاہی چڑھ ڳیا ۔ ہاں پیریں وِچ وَح ڈَٹھّا ۔ اَکھّیں ݙٹھ ناں ہئی سُݨی پَڑّھی وَدُّوں ‘ بادشاہی کرݨ سِرّیں دا سَودا ہوندے ۔ ضیاء الحق ناحق ہِک سُوکھڑی کُوں بے خَفناں کر ماریا ‘ اوہو مورہِیں ‘ݙا دَا ناں ہا ۔ اوہو جیکر خُونی ہا تاں تُسّاں آپ مَنیئے جو ہِک پھیرے قاشِد ڳے ہَن تے وَح  ٻدّھے کُوں اَلوایا ہَنّیں ۔ خُونئیں نال وِی وݨڄ وَپار ہوندِن ۔

گھر کنُوں اَجݨ ٻہرَّ وَدّا ہَم تِے حسنیؔ بَھڄدا آیا ۔مُونہہ لَتّھل اِتلی ٻُوتھی ‘ آکھے بابا او … ہا بابا بُھٹّو شُدا پھاہی چڑھ ڳیا ۔ بُھٹّو اَساݙا پیئو بھرا ناں ہا ‘ اَسّاں بُھٹّو تِے اوندی پیپلز پالٹی دے وی ناں ہاسے پَر اُوہو شئیت اَسّاں وِچ وَسدّا ہا ۔ ہُوں ݙینھ ناں مانی پَکّی ناں کُنّی چڑھی ۔ پِچھاڑی دا بے وَس تھی تے آکھیا ہَس سِرائیکی ݙاڈھی مِٹھّی ٻولی اے میکوں تمام وَنڈِی اِے ‘ اللہ ݙیوایا پُرجوش کُوں ہاں جَھلّݨ کِتّے ڳمدا ڳیا۔

درداں دی ماری دِلڑی علیلے

سِر ݙے تے اللہ ݙیوایا پُرجوشؔ تِے سوہݨے پاک رسولؐ کُوں وَح ݙکھیّں دِی اپیل سُݨایُس۔

۸؍فروری۱۹۹۰ء؍۱۴۱۰ھ

پیر دا ڳوٹھ

 حوالہ 
مُہانڈرا ݙیکھِنس، مصنف : سید انیس شاہ جیلانی، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان