مقبرہ ہمایوں

ایہ مقبرہ دِلّی دیاں کجھ ٻہوں سوہݨیاں تاریخی عمارتاں وچوں ہے ۔ ایں مقبرے دی بنیاد اوندی رنڈر ذال 1579ء اِچ رکھی ہئی ۔ آکھیا ویندے جو ایکوں ایرانی ماہراں تعمیر کیتا ہا مقبرے دی عمارت 47.5میٹر مربّع ہے ۔ ایندی کرسی ٻاہروں 95.0میٹر مربع ہے ۔ جہڑی زمین کنوں 6.70میٹر اُچی ہے ۔ مقبرہ سنگ سُرخ نال بݨایا ڳئے جیندے وچ زیبائش کیتے سفید تے رنگ دار سنگ مر مر وی ورتیا ڳے۔

تقریباً 20پوڑھیاں چڑھ کے اَساں اُتّے مقبرے دی کُرسی تے پُڄ ڳیوسے ۔ ایہ ہک کُھلا صحن ہا ۔ ایندے ادھ وچ اصل مقبرے دی عمارت ہئی ہک دروازے کنوں اندر وڑیوسے ۔ ہمایوں دی قبر ساݙے سامھݨے ہئی۔ ایہ اُتلی ݙکھاوے دی قبر ہے ۔ اصل قبر تلے زمین اُتّے ہے ۔ مغلاں وچ وی قدیم زمانے دا ݙو قبراں اُتے تلّے بݨاوݨ دا رواج آندا پئے ۔ کیوں جو آوݨ آلے فاتح دشمناں دے قبراں دی بے حرمتی کریندے ہَن ۔ تہوں دوہریاں قبراں بݨاوݨ دا رواج پئے ڳیا ہا ۔ اَساں ہمایوں دی قبر تے فاتحہ پڑھی تے ہمایوں‘ جہڑا بابر دے بعد مغلیہ سلطنت دا ݙوجھا بانی ہے ‘ اوکوں خراج عقیدت پیش کیتا۔ جیکر ہمایوں ہمت کرکے شیر شاہ سوری دے پُتر سلیم سوری کنوں ہندوستان دا تخت حاصل نہ کریندا تاں مغلاں دا وجود ہندوستان وچ نہ ہووے ہا نہ اِی تاریخی عمارتاں ہوون ہا اَتے نہ مسلم کلچر ‘ فن تعمیر وغیرہ دا ایݙا شاندار اظہار۔ہمایوں خود ٻہوں وݙا عالم ہا ۔ عالماں دا قدر دان ہا ۔ ستارہ شناس ماہر  فلکیات ہا ‘ آپ روز ماہرین فلکیات نال ٻہہ کے نویں تارے لبھݨ کیتے مشاورت اِچ شریک تھیندا ہا ۔ ہِیں مینار کنوں لہندیں ہوئیں اوہ تِلکیا ہا تے سَٹّاں لڳݨ نال بعد اِچ مر ڳیا ہا۔

ہمایوں دا مقبرہ ہک کُھلے وݙے احاطے وچ ہے ۔ ہر پاسے پلاٹ بندی کیتی ڳئی ہے ۔ ساوا گھاہ ‘ پُھل ٻوٹے ‘ وَݨ کاری مقبرے دی شان اِچ وادھا کریندے پئین ۔1857ء اِچ بہادر شاہ ظفر لال قلعے کنوں نکل کے اینہی مقبرے وچ اَن لُکا ہا جتھوں انگریزاں اوکوں وَٹھیا ہا ۔ انگریز اوکوں پکڑ کے ویند ے پئے ہَن اَتے اوہ آہدا ویندا ہئی:

نہ جہاں میں مجھ کو اماں ملی

نہ جہاں میں مجھ کو اماں ملی

ہمایوں دے مقبرہ دے ٻاہروں لمّے کن عیسیٰ خان نیازی دا مقبرہ ہے جہڑا مغلاں دے زمانے ہک سپہ سالار ریہ ڳے ۔ ایہ مقبرہ وی سوہݨاں تے فنِ تعمیرات وچ شاہکار ہے۔

جہڑیلے اَساں ہمایوں دی قبر تے فاتحہ پڑھدے پئے ہاسے تاں ہک ملائشین فیملی نال ملاقات تھی ڳئی ۔ اُنہاں ساݙے کنوں پُچھیا جو کتھّوں آئے وے ۔ اساں آکھیا پاکستانوں۔ آکھݨ لڳے اوہ ’’آورفرینڈ پاکستان‘ ہیو اے فوٹو گراف وِداَس ‘ اساں اُنہاں نال پھوٹو بݨوائے اُنہاں دے پھوٹو چھکّے ۔ اوہ اگلٖے ݙینہ آگرہ ویندے پئے ہَن ۔ اساں ڈسّیا جو اساں وی کل آگرہ ویسوں۔ اُنہاں ملاقات دا وعدہ کیتا ۔ملائشیا دی اوہ فیملی اپݨی کار تے ہئی ۔ اگلٖے ݙینہ آگرہ وچ اُنہاں نال ولا ملاقات وی تھئی ۔ اساݙی ہمایوں دے مقبرے اُتّے ہک جاپانی فیملی نال وی ملاقات تھئی۔

 حوالہ 
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان