مَیں کون آں

سب توں وَدھیا مخلوق ربّ سئیں انسان کوں بݨائے ، دھرتی سَئے کروڑاں توں وی وَدھ مخلوقاں ہِن پَر بندے دا مقام سب توں اُچا ہے ۔ سوہݨے ربّ اونکوں شکل شباہت ،ہتھ ،پیر ،عقل سمجھ سارا کجھ ݙتے تیں اونکو ںچنگے بَھیڑے دا فرق وی ݙس ݙتس ، وَل اوندی مرضی اے جوکیڑھا رستہ چلدے ، آدمؑ توں گھن کے میݙے تئیں ہر بندے کوںاوندی سُنڄاݨ ݙتی ہِس ۔ وَݨ کوں اَپݨی چھاں دے چھدرے گھاٹے ہووݨ نال کوئی مطلب نہیں ، کہیں وی پھلدار ݙیوݨ آلے ٻوٹے یا وَݨ نہ تاں اَپݨے پُھلیں دی خوشبو دا پتہ اے ناں پَھل دے ذائقے دا وَل وی اوندا ہک ناں اے جو اوندی سُنڄاݨ ہے۔

بندے دی سُنڄاݨ وی سب توں ودھیا اے ، پہلی ڳال تاں اے ہے جو اونکوں بندہ بݨائس ، رِچھ ، بھولوں یا ٻیا کجھ نسی بݨایا ۔ اوندا ہک مقام اے ، اوندی سُنڄاݨ واسطے اوندا چنڳاں جیہاں ناں ہے ۔ اِت واسطے آہدن جو ٻالاں دا چنڳاں ناں رکھیا کرو جیڑھا اپݨے معنے نال زندگی بھر اونکوں نیکی کرݨ تیں نیک لوکیں دے عملیں کوں یاد رکھݨ دا ذریعہ بݨے ۔ سُنڄاݨ واسطے اوندی ذات وی ہے ۔ قوم وی ہے ، عقیدہ تیں ایمان وی ہے ، وَل وی آکھیا ڳئے جو او گھاٹے اِچ ہے ۔ ربّ دا حکم منیسی تاں ݙوہائیں جہانیں سرخرو نہ تاں ذلیل تیں خوار تھی ویسی۔

مَیں کون آں ، میں کیا ہاں ، میں کیوں آیاں ، مَیں کیا کرݨے ، میکوں کیا کرݨا چاہیدی اے ، مَیں کریندا کیا پیاں تے میں کرݨا کیا ہے ، اے ڈھیر سارے سوال ہِن جیڑھے ہر بندے دے سامݨے آندن ، او کوئی فیصلہ نئیں کر سڳدااو ݙوجھیں دا متھاج بݨ ویندے ، اَپݨی سمجھ تیں عقل نال کم نہیں گھندا ، سدھے رستے  توں ہَٹ ویندے ، رستہ ونڄا ٻاہندے ، ساری حیاتی ولا ڳول نئیں سڳدا ، اے او نامرادی اے ، چنڳائی کوں چھوڑ تے بُرائی دے رستے تیں چلݨ نال او آپݨی سُنڄاݨ ونڄا ٻاہندے۔

مَیں تساں اساں سارے اللہ دے بندے ہئیں ساݙے واسطے ضروری اے جو اساکوں اے پتہ ہووے جو اساں ہئیں کون ۔ جیڑھے ویلھے ایں کون دا پتہ لڳ ویسی تاں اساں اَپݨے آپ کوں سُنڄاݨ تیں اَپݨے آپ کوں بندہ وی اَکھوا سڳسوں تیں کم اِی بندیں آلے کرݨ لڳ پوسوں ، مَیں اَپݨی مثال ݙے تے اَحٖ دے ذکر نال اڳوں تیں ٹُرساں اے میݙا خیال اے ، تجربہ اے اَکھیں ݙٹھا اے سامݨے آئے ۔ ہر جا تیں موجود ہَم جو پاڳل ہووݨ دا دورہ پئے ویندا ہا۔ایں دوران عجیب عجیب رستیں توں گزر تھئے ونکو ونک دے بندیں نال واسطہ پئے ، ڳالھیں کیتن ، ڳالھیں سہݨاں پئے ڳئین پَر میݙی تسلی نہیں تھی سڳی جو مَیں ہاں کون۔

ریٹائر تھی ڳیوسے نکمی پے ڳئی ،نیڑے نیڑے رہݨ آلے پریں پریں تھی ڳئے ، ہاں مُٹ تھی ڳئے جندڑی تیں مار مار تیں سٹھ سال گزر ڳئے پر منزل دا پتہ نہ لڳ سڳیا ، نکما ویلھا ملیا تاں میݙے دماغ اِچ لاوا اُٻل پیا ݙینہ رات سوچاں کئی سوال اُلٹے سِدھے خواب ، کجھ سمجھ نہ آوے کلھّی سوچ کلھی ہوندی اے سوچ سوچ تیں پاڳل تھی ڳیُم، ݙاڑھی ودھݨ لڳ پئی ، کپڑیں دا ہوش نہ ریہا ۔ گھر والے آکھن جو تہاکوں کیا تھی ڳئے ٻال ، بابے ، نانے ، ݙاݙے کھیݙݨ آون تاں مایوس تھی تے ونڄن ۔ میکوں تاں خود پتہ نہ ہا جو وجہ کیا ہے۔ مَیں پریشان کیوں آں ۔ میݙا دماغ کم کیوں چھوڑ ڳئے ۔ کیا اے حالات دی وجہ توں یا ایندی وجہ کجھ ٻئی اے ، اتھاں آ تیں مَیں ݙیکھاں تاں ربّ دے فضل نال صحت چنگی کھاوݨ پیوݨ ، چنگا روپیہ پیسہ ضرورت دے مطابق گھر مکان باقیں کنوں چنگاں ۔ خویش قبیلہ دی مکمل تیں چنگا آخر وجہ کیا ہے جو میݙے اندر کجھ خُط خُط اے ۔

ہک رات سُتا پیا ہَم بس نندر اِی نندر اِچ گھر والیں کوں ݙسیے بغیر کپڑیں دا جوڑا چا تیں ٹُر پیاں ،نہ منزل داپتہ نہ مقصد دا ۔ ٹُردا ریہاں سوچیندا وی ریہاں ۔ رستے اِچ کئی مقام آئن ۔کئی ڄاݨݨ آلے ٹکریں ، پچھے نئیںجو کتھاں ویندا پئیں اَدھی رات ، اے کتھائیں ڈھاسیں مَرسیں ، پَر میݙے منہ وچوں آواز ناہی نکلدی ، اَکھیں کھلیاں ہوئیاں ہَن کن شوکدے پئے ہَن جسم تپیا ودا ہا سر دے وال کھڑے تھئے کھڑے ہَن ۔ سوچ سوچ ٹُر ٹُر تیں مُک پیُم تیں ساہ گھنݨ واسطے وَݨ دے اولے ٻہہ ڳیُم ۔ ہک روشنی نظر اَئی تیں سارا ذہن کُھل ڳیا ایہہ راز کھلیا جو مَیں تاں لوکیں کولوں پُچھݨ انہیں دے تجربے توں فائدہ اُٹھاوݨ انہیں نال حال حویلہ کرݨ تیں سب کجھ اَکھیں نال ݙیکھݨ واسطے ٹُریا وداں تاں جو میکوں اے پتہ لڳ سڳے جو مَیں کون ہاں۔ تیں میݙی آخری زندگی سُدھر ونڄے۔

بس وَت اُٹھی پیاں ، ہک جا تیں لوک ہَن ، دنیا دی ہر جنس دے ڈھیر لڳے ہَن ، رَناں ، جوان سارے پئے پھردے ہَن ، پردے اَݙیے ہوئے ہَن گھن مصنوعی کِھل دیاں آوازاں ہَن قسماں چلدیاں پیاں ہَن کُوڑ دھڑا دھڑ وِکدا پیا ہا ترکڑی دے پلڑے جھکدے اُٹھدے پئے ہَن ۔ پورے علاقے اِچ گھٹن ہائی قسماں دی گھٹ تولݨ وی زیادہ نفعے دی ۔ تن اُجلے مَن میلے عورتیں کوں وی جنس بݨائی ٻیٹھے ہَن تھوڑا جیہاں اڳوں تیں ڳیاں تاں میݙا سِر چکرا ڳئے اَکھیں بند تھیوݨ لڳ پئین ۔ مَیں فوراً سوچے جو چل بندہ اِتھوں جلدی نال نکل ، اے سارے چور لڳدن تیکوں کیا رستہ لیسن۔

پچھوں تیں وَل تیں مَیں ہک لشکدی بشکدی سڑک تیں آ ڳیاں ، اے سڑک نہ ہئی ، ہک کنوار ہئی ، ایکوں ٻیل ٻوٹے روشنی سنگار ناں لیپا پوتی تھئی ہوئی ہئی سامݨے ہک وݙی ساری عمارت نظر آئی میں سوچیا جو بندے آ اِتھاں اُجلے لوک ہوسِن پڑھیے لکھے ہوسن شاید تیکوں آپݨی منزل مل ونڄے ۔ لمبے لمبے قدم بھر تیں وݙے شوق نال دروازے تیں پہنچا جیڑھا بندہا ۔ وردی آلے بندے بندو خان چا تے پہرہ ݙیندے کھڑے ہَن ۔ انہیں میکوں روک تیں ونڄݨ وی اجازت نہ ݙتی ۔ مَیں پُچھیا جو کیڑھی جا اے اِتھاں کون رہندے تیں کیڑھا کم پیا تھیندے۔ ہک بابا اڳوں تیں آیا میݙے کن اِچ کرکی ماری ، آکھݨ لڳا اے صوبے دا ساریں توں وݙا دفتر اے اتھاں صوبے دے مالک وسدن ۔ ہر بندہ اِتھاہیں آ تیں مراداں پیندے، مَیں ݙٹھا جو کئی بندے آ تیں چُپ کرتیں وردی آلیاں دے نال ہتھ ملیندن تیں اندر لڳے ویندن مَیں بابا توں پُچھیا اوں جواب ݙتا جو تیکوں شاید اتھوں دی رِیت دا پتہ کائنی ، نواں آیاں اے شاید ۔ اوں وَل کُرکی ماری تیں مَیں اوندے نال ہتھ ملا ݙتا او خود عزت نال اندر پڄایا ، میکوںپہلی واری پتہ لڳا جو عزت کیویں کر ویندی اے۔

اندر ہک سمندر ہا ، بورڈ پڑھدیں پڑھدیں مَیں اَدھی بی اے کر گھدی ، اندر وݙے سودے وِکدے پئے ہَن ۔ ٻاہر وں بنچ آلے خود ودھ تیں نرخ ݙسیندے ہَن اے نرخ میکوں پچھلے بازار توں گھٹ نظر آیا ۔ مَیں اونکوں آکھیا جو مَیں تاں اَپݨی منزل ودا ڳولینداں ۔ اوں جواب ݙتا وَل توں غلط پاسے آ ڳئیں ۔ منزلاں کھریاں کراوݨ آلے اِتھاں آندن ۔ نہ قانون نہ قاعدہ بس چمک گرج دے نال چھینٹے پوون تیں لوک یا تاں مراداں پاتے ٻاہر ویندن یا منہ لڑکا ، خوار تھی تے ، اَپݨی قسمت کوں روندن ۔ اے قطاریں اِچ وزیریں ، سیکرٹریں دے بورڈ لڳئے کھڑے ہَن پر برانڈے اِچ سودا بازی کرݨ والے آندے بندے کوں جھپ گھندے ہَن ، اے نظارہ ݙیکھݨ آلا وی ہا تیں افسوس کرݨ آلا وی۔میݙے دماغ اِچ آیا جیڑھے خود متھاج ہَن تھولی قیمت تیں وِکدن، قاعدے قانون کوں خود پئے ترڑیندن او میکوں کیا ݙس سڳدن جو مَیں کون آں انہیں کوں آپݨے مقام دا پتہ اِی کائنی تیں اِتھوں مَیں دُرک کے بھناں۔

ٻاہر آیاں سخت ترہوک ہامی کجھ نہ سمجھدا کراںتاں کیا کراں ونڄاں تاں کیݙے ونڄاں ۔ اویں سڑک تیں ٹُر پیاں اڳوں وݙیاں عمارتاں نظر آیاں ، ٻاہرلی دیوار تیں کنڈیں والیاں تاراں لڳیاں کھڑیاں ہَن ۔ لوہے دے وݙے وݙے دروازے ہَن ، چوکیدار بندہ خاں تاݨی کھڑے ہیں ٻاہر دیواریں تیں لکھیا ہویا ہا وݙے وݙے بورڈ ہُݨ ٻالیں دیاں تصویراں ہَن مبارکبادیں دی بھر مار ہئی مَیں کھڑ تیں بورڈ پڑھݨ لڳ پیم ایویں لڳدا ہا جوتعلیم دا پہلا تیں چھیکڑی کنارا اِتھائیں آ تیں ختم اے ہک سال اِچ ہک بورڈ تیں ہکی یونیورسٹی وچوں اِتلے ٻال پہلی پوزیشن تیں ہَن جو پورے ملخ اِچ اِتلے نہ ہوسن ، جو کجھ اتھاں پڑھایا ویندا ہا اُنہیں دا ناں مَیں سَٹھ سالیں اِچ وی نہ سُݨیا نہ دنیا جہان دے کورس ،دنیا جہان دیاں ڈگریاں ،ڈپلومے، سنداں تے ہُنر اتھائوں شروع تھیندے ہَن ، میکوں جھمکا آیا تیں میݙیاں اَکھیں کُھل ڳیاں جو آخر چالھی سال پڑھیندا ریہاں ، سینکڑیں دی تعداد اِچ ڈاکٹر ، انجینئر تیں سی ایس پی پیدا کیتن او تاں فضول ہَن تعلیم تاں اَحٖ اے تیں بندے وی ہُݨ بݨائے ویندے پئین۔

مَیں اندروں لڳا ڳیاں میکوں پوری اُمید ہئی جو اندر وݙی روشنی دے وݙے وݙے دعوے ہن اتھاں ضرور انسان بݨائے ویندے پئے ہوسن میکوں آپݨا پتہ ضرور لڳ ویسی جو مَیں کون آں۔ اندر مکان دے ݙو حصے کیتے ڳئے ۔ ہک اِچ سرکاری تیں ہک اِچ پرائیویٹ ادارہ ہا ۔ مَیں پُچھیا او اے کیوں اے پتہ لڳا جو جیڑھا پچاگھندیں تیں نکما ہوندے غریب ہوندے فیس نئیں بھر سڳدا وݙا تھی تیں او ریڑھی لاوݨی ہوندی اے یا کھوتے چراوݨے ہوندن او سرکاری ادارے اِچ ، تیں امیریں دے ٻال ݙوجھے ادارے اِچ داخل تھیندن مَیں استاد ا پچھیا ݙسیا ڳیا جو اُستاد ہکو ہن ۔ ݙوہائیں جھئیں تیں کم کریندن۔ تنخواہ اُتھوں تیں پڑھاوݨ اِتھاں۔ سرکاری سمان سارا ݙو ،فیساں اِی فیساں ، لش پش چمکارے تعلیم تاں اوہ جیڑھی شام کوں سارے ٻال اساں زبردستی ٹیوشن تیں گھن آندے ہئیں، کجھ اُستاد تیں استانیاں نماݨی شکل بݨا تیں ہک پاسوں ٻیٹھے ہَن مَیں انہاں کولوں پُچھیا تساں کیوں محموند دا منہ بݨا تیں ٻیٹھے او ، اُنہاں ݙسیا ساݙے کولوں نہ رشوت اے ، نہ سفارش ، استاد اَحٖ کل سیاسی لوک لویندن او الیکشن تیں باقی کماں اِچ اُنہاں دے ٻانہہ ٻیلی ہوندن ، ساݙی مجبوری توں پورا پورا فائدہ اُٹھایا ویندے ، اساکوں اے صرف چار ہزار روپے مہینہ تنخواہ ݙیندن۔

مَیں ٻالیں دے نال ڳال مہاڑ کرݨ لڳا ڳیُم ہک ٻال کوں مَیں سݙ تیں آکھیا ، بیٹا کلمہ آتا ہے ، آکھݨ لڳا ہاں چاچا آندے پر شروع تساں خود کرو ، میں آکھیا لا اِلہٰ الا…… ٻال ہتھ دے اشارے نال میکوں روک ݙتا کن تیں ہتھ رکھ تیں شروع تھیا ۔ لا اِلہٰ اِلا اللہ … او … او … او … او آئی لَو یو ۔ آئی لو یو ۔ ہک کمرے اِچ چھوٹیاں چھوٹیاں ٻچیاں ڈانس سکھدیاں پیاں ہَن ہک کمرہ موسیقی دے آلات تیں ننگیں تصویریں نال بھریا پیا ہا ۔ ٻال کھیݙݨ اِچ زیادہ تیں پڑھݨ اِچ گھٹ ݙسدے ہَن ۔

آخر میں ادارے دے وَݙکے دے دفتر ونڄ وڑیاں پہلے تاں اوں آپݨے ادارے پڑھائی دے ڳاوݨ آکھن وَل فخر نال ݙسیا جو او خود سرکاری اُستاد ہے ، ایں ویلھے چھی ادارے چلیندا پئے ، ربّ دا احسان اے ، روپے پیسے دا واہندا پاݨی ٹھاٹھاں مریندا پئے ۔ مَیں بے وقوفی کیتی جو سوال کر ٻیٹھاں جو جناب تساں سرکاری افسر او وَل اے ادارے کیویں چلیندے او ،تنخواہ سرکار کنوں تاں گھندے او ۔ جواب آئے جو اُتھاں وی حاضری لیندے ہئیں ادارے رجسٹر ہَن ، محکمہ پُچھدا نئیں ۔ سارے اُتلے افسر اپݨا حصہ گھندن ، تہاݙا کیا خیال اے ، جو کہیں کوں پتہ کائنی اے مَنیے وی کھیݙے پیسہ سَٹو تماشہ ݙیکھو۔ میݙی تیں سرکار دی کالج ساݙے اڳوں تیں تیند قطار اے چھوہر وی پاس کرا گھندے ہئیں تیں نمبر وی لوا گھندے ہئیں ، تعلیم دی ترقی اِچ ساݙا وݙا حصّہ اے ، سئیں تساں کیڑھے زمانے دیاں ڳالھیں پئے کریندے او۔

اچانک میݙا دماغ سُن تھی ڳیا اَکھیں دے اڳوں اندھارا چھا ڳیا ، کجھ وی ناں ݙسے ، کن بند تھی ڳئے ، رعشہ طاری تھی ڳیا مَیں اُٹھیا جو میں تاں آپݨی سُنڄاݨ ڳولݨ آیا ہَم اِتھاں تاں مَیں او وی کھسوا ٻیٹھاں۔میں تاں پاڳل تھی ویساں ، کوئی اَݨ ݙٹھی طاقت وی میݙے اڳوں اڳوں چلدی ودی ہئی او میکوں نال آلی مسیت گھن ڳئی جتھاں درس وی ہا ۔ لائوڈ سپیکر تیں تقریراں وی ہَن مَیں اندر پہنچا وضو کیتا اَکھیں وَلا ݙیکھݨ لڳ پیاں کن کُھل ڳئے ، دماغ کم کرݨ لڳ ڳیا تاں مَیں صف وچ ونڄ ٻیٹھاں ،مولوی صاحب وݙے زور شور نال درس پئے ݙیندے ہَن ، آپݨے آپ کوں چنگاں تیں ٻئیں کوں نشانے اِچ رکھی ٻیٹھے ہَن ، لڳدا ہا جو وݙے عالم وی ہن تیں عامل وی ہِن دِل کیتا بس ہُݨ انہیں دی بیعت کر تیں ویساں۔ امام صاحب یکدم پلٹی کھادی ! ٻالیں کوں زور نال نصحت کیتی جو مسیت اِچ نماز پڑھݨ کیتے کہیں کوں نہ روکیا کرو ، کئیں فرقیں … دا ناں گھن گھن تیں آکھیا جو انہاں دے مسیت وچوں نکلݨ دے بعد تِکھے تِکھے مسیت کوں ترئے دفعہ دھو گھدا کرو۔نماز کھڑی تھی ڳئی انہاں ترئے دفعہ فرمایا موبائل فون بند کر ݙیوو ، ݙوجھی رکعت دے رکوع اِچ امام صاحب دا آپݨا فون ٻول پیا ، میݙاوضو تُرٹ ڳیا مَیں ٻاہر نکل آیا ۔ کہیں ٻئے مسلک دی مسیت اِچ ونڄݨ دا ہوش اِی نہ رہا کیوں جو پِیریں دے ݙنگیے کئی بندے میکوں رستے اِچ ملئے ، کئی مُلواݨیں کوں مندے کڈھدے آندے ہَن ۔

اَݨ ݙٹھی طاقت میکوں آکھیا ہمت نہ ہار مُٹھ تکڑی کر ہوش جاہ تیں رکھ اَڄاں تاں اساں فیکٹریں ، کارخانیں ، اݙیں ، چینلیں تیں امیریں ،وزیریں ، وݙیریںتیں سیاستدانیں کوں وی ملݨیں ہائیں۔ اَڄاں تاں ٹوپے پاݨ وی نئیں پینٹھی۔ میݙا جسم ہِلدا چلدا نہ ہا ۔ ہتھ بندہَن ، پیر چویندے نہ ہَن ، کجھ ٻیا سُݨݨ تیں ݙیکھݨ دا حوصلہ نہ ہا ، لڳدا ہا جو میݙا دماغ ٹھپ تھی ویسی ، مَیں آپݨے اَݨ ݙٹھے سنگتیدی ڳال تیں کن نہ ݙتا یکدم روشنی وَل چمکی ، کن اِچ آواز اَئی وے کملا توں کتھاں ٹُر پئیں ، ہک چمکدیا ہویا چہرہ سامݨے ہا ۔ آہدا کھڑا ہا جو اللہ آلی ڳلی وَل آ۔ اِتھاں تیکوں سکون وی مِلسی ۔ سدھا رستہ وی نظر آسی ، عمل کریسیں تاں ٻیڑا پار لڳ ویسیا ۔ اساں تیکوں ݙسیندے ہئیں جو توں کون … توں ربّ دا بندہ اوندی مخلوق تیں اونکوں ٻہوں پیارا لڳدیں ، گھاٹے دو نہ ونڄ ، شیطان کنوں جان چھڑوا۔ ربّ دے دَر تیںآ ، اوندی کتاب توں سبق پڑھ اوندے اُتے عمل کر اوندے نیک بندیں تیں نبیاں دا لڑ پکڑ ، توں گھاٹے اِچ نہ رہسیں ، آپݨے آپ کوں سُنڄاݨ تیݙا وݙا مقام اے ۔ پر شرط اللہ والی ڳلی اے ، بیگم دی آواز کن اِچ پئی جو اَحٖ خیر اے دیر تک سُتے پئے او میں یکدم اَکھیں کھولیاں تاں اَپݨے بسترے تیں سُتا پیا ہَم۔

 حوالہ 
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان