جنوبی پنجاب یا سرائیکی صوبہ

کُجھ عرصے توں پنجاب اِچ ہک نواں علاقہ بݨایاویندا پئے ‘ جیندا ناں ’’جنوبی پنجاب‘‘ رکھیا ڳے ۔ سوال ایہ ہے ؟ جو ایہ ناں کَیں رکھے۔ پہلی واری میں ایہ ناں بے نظیر بھٹو دی پہلی حکومت اِچ شیت1989ء اِچ سُݨیا ۔ قسور سعید مرزا جہڑے پیپلز پارٹی دے ہک مخلص ورکر ہِن اُنھاں کنوں سُݨ کے پُچھیا جو کیا ایہ ناں پیپلز پارٹی ݙتے تا ںاُنھاں ایندی تردیدکیتی ۔ وَل ایہ ناں کیں ݙتّے ؟ ایہ سوال اَڄ وی پہلے ݙینہ وانگ تازہ ہے۔

حقیقت ایہ ہے جو 1973ء دے آئین اِچ بہاول پور کوں الگ سیاسی حیثیت نہ ݙیوݨ اُتّے دانشوراں سرائیکی صوبہ دے تصّور کوں اڳوّں تے ٹوریا اَتے پنجاب اِچ ہک الڳ صوبے اُتّے کم شروع تھیا ۔ پہلے سرائیکی صوبہ محاذ بݨایا ڳیا جیندے صدر سیٹھ عبیدالرحمن تے سیکرٹری قاری نورالحق قریشی ہَن ۔ بعد اِچ تاج لنگاہ صوبہ محاذ دے صدر بݨے ۔ سرائیکی پارٹی بعد اِچ وجود اِچ آئی جیں سرائیکی صوبے دے تصور کوں اڳوّں تے ٹوریا۔

سرائیکی صوبے آلیاں دا مطالبہ ہے جو بہاول پور ‘ ملتان ‘ دیرہ غازی خان تے ارد گرد دے علاقے پنجاب کنوں الڳ کیتے ونڄن اَتے اِنھاں کوں سرائیکی صوبے دا ناں ݙتّا ونڄے ۔ایں مطالبے دے پچھّوں سرائیکی لکھاری‘ شعراء ‘ دانشور تے اہلِ قلم موجود ہِن۔ دانشوراں تے اہلِ قلم سرائیکی صوبے دے مطالبے اِچ ہوا بھری تاں اِینویں نظردے جو ملک کوں چلاوݨ آلیاں اصل طاقتاں ایں مطالبے کوں آپݨاںرنگ ݙیوݨ کیتے سرائیکی وسیب کوں ’’جنوبی پنجاب‘‘ دی اصطلاح گھڑی۔

ہُݨ سوال ایہ ہے جو کیا کئیں صوبے دا ناں جغرافیائی سمت نال وی ہوندے؟ پاکستان دا ہک صوبہ‘ جیکوں شمال مغربی سرحدی صوبہ آہدن‘ چالیہ سال کنوں آپݨے ناں دی تبدیلی دا مطالبہ کریندا آندے ۔اُوندا مطالبہ جائز ہے اَتے ایہ جائز مطالبہ کݙانہیں نہ کݙانہیں ضرور منّیا ویسی ۔(ہُݨ ایہ مطالبہ منیج ڳے تے صوبے دا ناں خیبر پختون خواہ رکھیا ڳے) یاد رکھائے جائز مطالبہ کݙانہیں نھیں رُکدا ۔ ضرور ہک ݙینہ پورا تھیندے۔ اِینویں اِی سرائیکی صوبے دا مطالبہ وی جائز ہے اَتے ہک ݙینہ ضرور پورا تھیسی۔ پاکستان دے سارے صوبیاں کوں ݙیکھو کیا کُئی شمالی ‘ مشرقی یا مغربی یا جنوبی بلوچستان ہے؟

کیا کُئی شمالی تے جنوبی سندھ ہے؟ اے تئیں جو شمالی پنجاب کوئنیں تاں جنوبی پنجاب کتھوں آ ڳیا بلکہ لوک تاں ہُݨ سرائیکی صوبے دی جاء تے ’’سرائیکستان‘‘ دا مطالبہ کریندے پئین جیندیاں حدّاں وچ جھنگ ‘ سرگودھا ‘ بکھّر‘ میانوالی ‘ دیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے علاقے وی شامل ہوسِن۔

سرائیکی صوبہ بݨ ویسی تاں ایندی آپݨی اسمبلی ہوسی ۔ آپݨاں وزیر اعلیٰ ہوسی ۔آپݨاں گورنر ہوسی ۔ آپݨاں ریونیو بورڈ ہوسی ۔ آپݨاں الڳ پبلک سروس کمیشن ہوسی ۔ آپݨی ہائی کورٹ ہوسی اَتے سب توں ودھ ایہ جو آپݨی مرضی ہوسی ۔ لوکاں کوں لکھّاں ہزاراں نوکریاں مِلسِن ۔ ساݙیاں فصلاں ‘ ساݙے باغاں دے میوے ‘ ساݙی پیداوار ‘ ساݙیاں معدنیات ‘ ساݙے دریا‘ ساݙے بیراج ‘ ساݙی مرضی دے تابع ہوسن ۔ سرائیکی صوبے دا زرخیز علاقہ آپ ای وہیسی تے آپ اِی کھاسی ‘باقی پیداوار ݙوجھے مُلخاں کوں بھیڄ کے دولت کماسی ۔ کالا باغ ڈیم جہڑا پنجاب اُتّے اعتماد نہ کرن دی وجہ کنوں سپ دے مونہ وچ کِرلے وانگ پھسّیا پئے اوہ وی سرائیکیاں دے اِتبار اُتّے بݨ ویسی۔

یاد رکھو ساکوں ’’جنوبی پنجاب‘‘ نہ آکھو نہ تاں اساں تہاکوں ’’جنونی پنجاب‘‘آکھݨ لڳ ویسوں ۔اساں سرائیکی ‘ساݙی زبان سرائیکی‘ ساݙی دھرتی سرائیکی ‘ساݙی ثقافت تے رسماں رِیتاں سرائیکی‘ پنجاب اَنج تے اساں انج۔

پر … گِروان ہووے تاں

(1996ء)

 حوالہ 
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان