لمبائی دا گَھٹ تھی ونڄݨ

اے نظریات اے وی ݙسیندن جو کوئی چیز جتنا تیزی نال حرکت کریسی اتنا ہی کہیں خاص مشاہدہ کرݨ والے کوں حرکت دی سمت اچ سُنگڑی ہوئی ݙسسی مطلب ہوندی لمبائی گھٹ ویسی۔لمبائی دا سُنگڑونجݨ'  فیٹزجیرلڈ تے لورنٹز' دی ریاضیاتی مساوات دے مطابق تھیندے۔ ایں سْکڑاؤ کوں "فیٹزجیرلڈ تے لورنٹز دا سکڑاؤ" [LORENTZ-FITZGERALD CONTRACTION] آہدن۔ اے ہک سچائی اے جیڑھی عام حالت اچ ساݙی سمجھ اچ نئیں اندی۔ ایں سانگو اوں زمانے دے ہک شاعر نے لمبائی  دے سکڑاؤ تے ایں مساوات دا مزاق بنڑیندئیں ہوئیں اے شاعری کیتی:

"آکھیا ویندے جو 'فیسک ' ناں دا ہک طاقتور چھوہر ہا

ہوندے ہتھ اچ ہک ٻہوں تیز لمبی تلوار ہئی

جیڑھے او ہوا اچ پوری طاقت نال تلوار گْھمیندا ہا

تاںحرکت دا فیٹزجیرلڈ دا  سُکڑاؤ اثر کریندا ہا 

تے ہوں نوجوان دی تلوار چھوٹی تھی تے تھالی بݨ ویندی ہئی"

زمین دے اُتے اساں ایں سُکڑاؤ کوں محسوس نسے کر سڳدے۔ زمین جیڑھے حرکت کریندی ہے تاں اساں وی ہوندے نال حرکت کریندوں تے ساݙی رفتار وی زمین دی رفتار دے برابر ہوندی ہے۔ ایں سانگو اساں ایںسُکڑاؤکوں جیڑھا کہ ٻہوں گھٹ ہوندے محسوس نسے کر سڳدے اورٻی ڳالھ اے وی ہے جو ساݙی پیمائش والے سارے آلے وی سُنگڑ ویندن۔ 

او رفتاراں جیندے نال اساں زمین تے واقف آؤںروشنی دی رفتار دی نسبت ٻہوں گھٹ ہن تے ہُنیں نال سُکڑاؤ وی ٻہوں گھٹ تھیندے۔اے سُکڑاؤاصل اچ ہوں وقت ظاہر تھیندے جیڑھے کوئی چیز روشنی دی رفتار دے قریب پُڄ ونڄے۔ اگر کوئی چیز روشنی دی ادھی رفتار نال سفر کرے تاں ساکن حالت دے مقابلے اچ حرکت دی سمت اچ ہوندی لمبائی 15 فیصدسُنگڑ  ویسی اور اگر اے رفتار روشنی دی رفتار دے 90 فیصد تک پُڄ ونجے تاں ہوندی لمبائی آدھل تک گھٹ ویسی اور جیڑھے او شئے فرض کروروشنی دی رفتار تک پُڄ ویسی تاں اوندی لمبائی 100 فیصد تک گھٹ ویسی یعنی او شئے اپݨے ہرݙیکھݨ والے)ناظر( کیتے بالکل غائب تھی ویسی۔ 

لمبائی دے گَھٹ تھی  ونڄݨ دے ایں تصور کوں سمجھݨ کیتے اساں فرض کریندوں جو ہک 100 میٹر لمبی ٹرین ہک 100 میٹر لمبے پلیٹ فارم تے کھڑی اے۔ ہوندا انجن پلیٹ فارم دے بالکل شروع اچ ہے اور آخری چھکڑا پلیٹ فارم دے بالکل آخر اچ ہے یعنی ٹرین پلیٹ فارم دے بالکل برابر اچ کھڑی ہے۔ہُݨ اگر اے ٹرین 140 ہزار میل فی سیکنڈ دی رفتار نال ایں پلیٹ فارم دے اڳوں گزرے تے ہیں وقت اساں پلیٹ فارم تے کھڑئیں ہوئیں اگر ٹرین تے پلیٹ فارم دی تصویر چھِک سڳوں تاں اساں ݙیکھسوں جو ٹرین پلیٹ فارم دے صرف 60 میٹر دے برابر ہے یعنی ساݙی اے عجیب ٹرین اپݨی اصل لمبائی کنوں 40 فیصد حرکت دی سمت اچ چھوٹی تھی ڳئی ہے۔ ایندے علاوہ ساکوں ٹرین دے ٹائر گول دی بجائے ٹرین دی حرکت دی سمت اچ سُنگِڑوڄݨ دی وجہ کنوں ، انڈے آلی کار بیضوی ݙسسِن تے ساکوں اندر ٻیٹھے لوک وی حرکت دی سمت اچ سُنگڑیے ہوئے  ݙسسِن۔ 

مگر ٹرین دے اندر ٻیٹھے ہوئے لوگ ہک ٻے کوں تاں درست حالت اچ ݙیکھسن لیکن اْنہیں کوں ایویں لڳسی جیویں پلیٹ فارم 40 فیصد تک سُنگڑ ڳیا ہووے۔ نال نال ہنیں کوں عمارتاں تے پلیٹ فارم تے کھڑے ہوئے بندے وی سُنگڑئیے ہوئے ݙسسِن۔ 

سُکڑاؤ ہوں ویلھے نظر اندے جیڑھے کوئی چیز انتہائی تیز رفتار اچ کھڑے ہوئے لوگیں دے سامݨے کنوں گزر ونڄے۔ ہیں عجیب ٹرین دے مسافریں کوں لڳسی جو حرکت او نئیں کریندے پے بلکہ اْنیں دے اردگرد چیزاں انتہائی تیز حرکت اچ ہن تے ہنیں کوںسُنگڑیاں ہویاں نظر اندیاں پن۔

رفتار جوں جوں تیز تھیندی ویسی کہیں جسم دی جسامت یا لمبائی گھٹ تھیندی ویسی۔ آخر کار روشنی دی رفتار تے اوں جسم دی لمبائی صفر تھی ویسی۔ ہیندا مطلب اے ہے جو مختلف وقت اچ لمبائی مختلف ہوسی۔ ایں توں اے ڳالھ ثابت تھیندی اے جو لمبائی یا فاصلے دی ہستی یا وجود وقت دی نسبت نال ہوندی اے۔

 حوالہ 
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان