کلام دے توابع تے سرائیکی وچ تابع مہمل

کلام وِچ کئیں اسم دے نال ٻیا اسم استعمال کرݨ ، ’’تابع آنݨ‘‘ ہوندے ۔ پہلے کوں اسم تے بعد آلے کوں ’’تابع اسم‘‘آہدن ۔ اِیں استعمال دا مقصد ہے 

i)کلام اِچ زور پیدا کرݨ

ii)بیان اِچ لطف آنݨ 

iii)پڑھݨ اِچ صوتی تاثر اُبھارݨ۔ 

 ایہ توابع کئی قسم دے ہوندن: 
(1ݙونہیں اسم (اصل +تابع) بامعنی ہووِن ۔ جیویں:

آ ونجٖ ۔ ݙیکھ بھال ۔ سوچ سمجھ ۔ چِھک چھٻیڑ ۔ رَل مِل 

کُٹ پھاٹ ۔ چِیر پاڑ ۔ مار کُٹ ۔ کپ ٹُک ۔ مَن مَچل

(2ݙونہیں لفظ (اسم+تابع) بامعنی ہووِن پر پہلا لفظ مشبّہ تے ݙوجھا مشبّہ بہ ہووے ۔ جیویں:ݙکھ ݙیݨ ، مُونہ مہتاب۔

  ؎   ݙکھ ݙیݨ اساݙے ہاں کوں +رکھ لَت تے لت چِریندے

(کلام خرم بہاول پوری ص197)

   ؎   مونہ مہتاب ماہی تے اے دِل +چکر ٻدّھی کھڑے چکورا

(کلام خرم بہاول پوری ص131)

(3ݙونہیں اسم (اصل +تابع ) بامعنی ہووݨ دے نال معنیاں وچ ضد رکھدے ہووِن ۔ جیویں: داݨاں پاݨی ۔ اَٹا ݙالا ۔ کچّا پکاّ۔ چھنڈک پُھوک

(4ݙونہیں اسم (اصل+تابع) بامعنی ہووِن پر مغوی ضد نہ رکھدے ہوون۔ جیویں:

ڳول پھول ۔ روپِٹ ۔ جٖاݨ سُنجٖاݨ ۔ کِھل ہَس ۔ لڑ جھڳڑ ۔ منگ پِن ۔ اُکھاڑ پٹ

(5ݙونہیں اسم (اصل+تابع) وچ اسم بامعنی ہووے تے تابع بے معنی ہووے ۔ جیویں:

کتاب ستاب۔ مُلاّں شُلاّں ۔ کھیݙ کُھوݙ ۔ کُتّا شُتّا ۔ گپ سَپ ۔ نِک سُک ۔ سیاݨاں سَوڈھا

(6بعضے ویلے تابع لفظ ، اصل لفظ کنوں اڳے ؍پہلے آندے تے ایہ لفظ مہمل ؍ بے معنی ہوندے ۔ جیویں:

ایرا غیرا ۔ ایچ پیچ ۔ ہیر پھیر ۔ آسے پاسے ۔ اُرسی کُرسی ۔ اَتھّر پتّھر۔ اَدھّو ٻدّھو

(7بعضے ویلے تابع لفظ ، اصل لفظ کنوں اڳے ؍پہلے آندے پر ایہ تابع لفظ مہمل؍ بے معنی نِھیں ہوندا ۔ جیویں:

ݙنگ وَل ۔ وِیر پِھرا ۔ دریہ پھاہ۔

(8بعضے ویلے مترادف لفظ کوں تابع دے طور تے استعمال کریندن تے ایندے وچ تبدیلی وی نِھیں کریندے ۔ جیویں:

چنگا بھلا ۔ ڳورا چِٹا ۔ نیک پاک ۔ پاک پوِتر ۔ بُھل چُک ۔ جُڑ بݨ۔

(9جیکر فعل تابع آوے تاں:

(الف) بعضے ویلے تابع فعل ، اصل فعل دے بعد بامعنی آندے ۔ جیویں:

لِکھ پڑھ ۔ مریج کُٹیج ۔ پکڑیج جکڑیج ۔ لِکھ لِکھا

کُجھ بامعنی مصادر نال بݨݨ آلے حاصل مصادر بامعنی تابع فعل دے طور تے ایہ ہِن:

اُتَھلّݨ۔ اُتَھلَّݨ پُتھلَّݨ۔ اُتَھل پُتھل

اُݙݨ،اُݙݨ پُݙݨ،اُݙپُݙ؍اُݙاء پُݙاء

اَڑݨ،اڑݨ پَھسّݨ،اَڑی پھسی

اُکھاڑݨ،اُکھاڑݨ پٹّݨ،اُکھاڑ پٹ؍ اُکھاڑ پَٹّی

اَلاوݨ،اَلاوݨ ٻولݨ،الاء ٻول

بھنّݨ،بَھنّݨ تروڑݨ،بھن تروڑ

پِٹّݨ،(iپِٹّݨ پٹاوݨ،پِٹ پِٹاء

(iiپِٹݨ کُٹݨ،پِٹ کُٹ،پَٹّݨ

(iپَٹّݨ پھرولݨ، پَٹ پَھرول

 حوالہ 
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان