آثارِ قدیمہ

آکھیا ویندے جو وسیب دی تاریخ ہزاراں سالاں تے محیط اے ،قدم قدم تے وسیب دی قدامت دے آثار موجود ہن ۔ مگر وسیب دے آثار دی طرف توجہ نی ݙتی ڳئی ۔ظہوراحمد دھریجہ اپݨی کتاب میݙی دھرتی میݙے لوک اِچ ایں طرف توجہ ݙویندے ہوئے لکھدن:

                       ’’ملتان دا سارا علاقہ تمدنی آثار جیہی نعمت توں مالا اے آثار کوں ڳولیا ونڄے تے کھدائی کیتی ونڄے تاں ٻہوں کجھ مِل سڳدے۔ماضی کوں ڳولݨ کیتے آثار قدیمہ دی ٻہوں اہمیت ہوندی اے کیوں جو جہان اَتے جِن واقعات دے بارے اِچ تاریخ دے اوراق چُپ ہوندن کھدائی کرݨ نال لُکے ہوئے گوشے نکھر تے سامݨے امدن ۔مختلف اصحاب ملتان دی ہزاراں سال پُراݨی تاریخ کوں لبھݨ کیتے مصروف ریہے ۔سر الیگزینڈر ملتان دے قلعے اِچ 1853ء ءِ  چ کھدائی کیتی ۔1963-64ء  اچ ماہر آثار یات ہک صدی توں زائد عرصہ  پہلے سر الیگزینڈر کننگھم ملوئی خاندان دے کجھ پُراݨے شہر تے دیہات دے آثار قدیمہ دریافت کیتے ۔سکندر اعظم 326قبل مسیح اِچ انہاں شہراں کوں دریافت کیتا ۔کننگھم ملتان دے تاریخی قلعے دے اندر ہک کھوہ دی چالھیں فٹ دی گہرائی تک کھدائی کیتی اِتھوں اِتھاں دے مختلف ادوار دا پتہ لڳدے ۔1963تے 1971ء اِچ آثار قدیمہ دا پتہ چلایا جیہڑا وادی سندھ دے قدیم تہذیبی دور توں گھن تے چوݙویں صدی عیسوی تئیں تعلق رکھیندے ہن ۔انہاں اِچ جلال پور ،دھنی وال تے مغل وال ادے آچار وی ہن جیڑھے ابتدائی ہڑپائی ہن ۔انہاں نال ملتان دے قدیم ترین تہذیب دے پنج ہزار سالاں دے دور دی نشاندہی تھیندی اے۔‘‘

 حوالہ 
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی