نِکڑا مُہاݨاں

محمدخالد اختر 
میں اپݨے نِکڑے مُہاݨے کوں پہلی وار کوݙی وانگ ݙونڈی دے کول جون1938ء دے ہک تریجھے پہر ݙٹھا ۔ دریا اپݨے پیٹے وچ چادر دریاواں سُتلج ، سِندھ ، جہلم تے راوی دا پاݨی گھن ، وَل کھاندا تے شُوکدا، چھولیاں تے گھمر گھیریاں دا سمندر تھیا لاتھا ہا۔ جتھوں تئیں دید بھنوائو ہا ۔ چُدھار پاݨی ، اَتے تُساں پَرلی کندھی ناہوے ݙیکھ سڳدے ۔نِکی جئی پُچھ کپی ریل گاݙی تے لڑکا ، تے ہک سُوٹ کیس چا ، ہک ٻٹوڑی ڳالھیں چھوہر دی اڳواݨی وچ ریلوے لائن دی پٹڑی تے ٹُردا ہویا (کیوں جو آسوں پاسوں لڑھ پاروں پاݨی ہا تے پٹڑی اِی سب توں اُچی جاہ ہئی) پی ڈبلیو ڈی دی فیری لانچ تے لَہݨ کیتے دریا دی کندھی تے پُڄا ہَم ۔ میݙی بدبختائی جو میں فیری لانچ کوں ناں نپ سڳیم۔ اَڄاں اساں پتݨ توں ݙو فرلانگ دور ہاسے جو کندھی توں ہک ہکل سُنڑیجی تے ہک ساوی تے چِٹی گریڑے وانگوں شئے ہلدی ڄلدی نظر آئی ۔ سائیں ، گُنجڑے والاں آلے ٻٹوڑی چھوہر ، جیندا ناں گامݨ ہا ۔ آکھیا ۔ ٻیڑی ٹِھلی ویندی اے ۔ تُساں ہُݨ کل فجریں ونڄ سڳدے او‘‘ ۔ میں چہندے نہ چہندے کاوڑ وچ ساری تہمت اُوں تے لائی جو اُوں میکوں اپݨی ڳالھیں اِچ لا تے دیر کرا ݙتی اے ۔ نہ تاں میں فیری کوں نَپ گھندا۔ اساں کندھی تے پُڄے ۔ فیری لانچ ہُݨ ٻہوں سِجھ دے لسکدے پاݨیاں تے اُچھلدیاں پئیاں ہن تے ٹوکریاں ٻدھݨ آلے پکھی داس اپݨی سراں دیاں جھپڑیاں وچ کندھی تے پِڑاںوچ بیٹھے ہن۔ موسماں مارے ودھراں آلے ٻڈھڑے تے چمکارے مریندے کالے جسماں آلے بے فکر بے نینگر تے رنگدار پِھٹی ہوئی چھیٹ تے گھگھریاں وچ صحت مند جسماں تے کھرے پتل جئی رنگت آلیاں تریمتیں ، جنہاں کوں ݙیکھݨ نال دل وچ ہک خُت خُت جئی اڑدی ہئی تے اَݨ ڳݨت گُنجڑے والاں آلے نِکڑے ٻال جہڑے اپݨے وݙکیاں دے رُدھیمے تے دھندیاں توں اَݨڄاݨ شور مچیندے،وہیرے وچ کھیݙدے پئے ہَن ۔ میکوں ایں شام اپݨے چاچے احمد یار کولوں پُڄݨا ہا ۔ او تے اوندے گھر آلے سارے میݙی تانگھ وچ ہن ۔ میں ولدا اُوں ساوے گمبنداں تے کھجیاں دے تھݙاں آلی وستی چاچڑاں وچ رات گزارݨ کیتے نَم ونڄݨاں چاہندا۔ پَر فیری لانچ لگی ہوئی ہے تے دریا دی پَرلی کندھی پُڄݨ دا کوئی وسیلہ وی نہ ہا ۔ ’’سائیاں! ‘‘ گامݨ آکھیا۔ رات ساݙے گھر ٹِک پوو ۔ تساݙی خدمت کریساں تے مُٹھ مروڑے ݙیساں۔میݙا بابا فرید سائیں دیاں کافیاں ݙاڈھے سُر نال ڳاندے ۔ ساݙی ہک ٻکری اے ۔ سائیں کوں اوندا کھیر پلویساں ۔ ݙاڈھا مٹھا ہے ۔ فجریں نال سائیں کوں ٻیڑی تے پارپُڄیساں ۔میں کھوہ آلی ٻیڑی دے ہک لمبیاں مُچھاں آلے تے پَٹاں آلے ٻڈھے مُہاݨے توں پُچھیا جو او میکوں پَرلی کندھی کوٹ مٹھݨ گھن ویسیں۔ اوں اپݨے سِر کوں کنمبایاتے دریا دو اشارہ کیتُس ۔ جہڑا اپݨی نچدی ، سر پھری چھولیاں نال اصلوں ݙراکلا تے جند کڈھ ݙسدا پیا ہئی ۔ اوں آکھیا ’’پندھ وی ڈھیر اے تے ہوا وی پُٹھے پاسے دی ہے ۔ ایں ویلے کوئی تہاکوں مٹھݨ کوٹ نہ گھن ویسی‘‘۔ میں مونجھا تھی ڳیُم ۔ میݙے چاچے میݙے آوݨ دی خُشی وچ سرائیکی اَکھاݨاں آلی دُل دریائی نال وݙی ظاہرداری کر رکھی ہوسی ۔ او وی مُونجھا ہوسی ۔ تݙاں میں اپݨے نِکڑے مہاݨے کوں ݙٹھا ۔او اپݨی اُچھلدی ہوئی ݙوندی دے کول ہک لمبا وانس گھن تے کھڑا ہئی۔ مسائیں ٻارہاں تیرہاں ورہیاں دا چُھوہر ۔ ہِکا دھوتی پا۔ اوندے گھاٹے ونگرالے وال تے بدن چمکیلا ، لچکدا تے سونے سنواں ہا۔ او اپݨے وانس نال اینجھی لاپرواہی تے بانکپن نال کھڑا ہا ۔ جیویں او ہک نِکا جیا دیوتا ہووے ۔ اوندی اَکھّیں وچ دلیری تے خود اعتمادی ہئی ۔ اوندا مُکھڑا سوہݨا تے کِھلداہویا ہا۔ جنگلاں ، دریاواں تے کُھلے وکڑے دی ہک مخلوق ۔ ہک لحظے کیتے میں پشتاوے توں اپݨے نکارا خوراک تے پلے ہوئے ، پلپلے ، ڈھڈل ، اَرام دے عادی وجود بارے سوچیا ۔ شاہَراں وچ راہندے ہوئے انسان نیں آپ کوں شئیت خدا دی کوجھی مخلوق بݨا گھدا ہا ۔ آہ ! ایہ واس ریت دیاں نِت نوّیاں وَدھدیاں ہوئیاں اسائشاں ! شاہری لوکاں کوں اَخیری کیڑھی ڳالھ دا ناز ہا ؟ نِکڑے مُہاݨے آپ میںتوں پُچھیا ۔ ’’سائیں ! یار ویسو؟‘‘ ۔ ’’تیݙی ٻیڑی لِسی ہے ۔ ایہ ٻݙ ویسی نِکڑا چھوہر‘‘۔ میں آکھیا ۔ او کھل پیا ۔ اوندی کِھل لوک گیتاں دا سُر ہئی۔ اوندے موتیاں دی لڑی وانگوں چِٹے ݙند چمکے ۔ اپݨے تمباخو نال میلے کچیلے ݙنداں دا سوچ تے سوتک دی چھری میݙے سینے لہہ ڳئی ۔ ’’واہ سائیں واہ‘‘۔ اوں آکھیا ۔ ’’میݙی ٻیڑی نئیں ٻݙدی ۔ ایہ پاݨی دی مچھی اے ۔دریا دی چھل دے اُتوں پکھی وانگوں اُݙدی ویندی اے ‘‘۔ اُوں ݙسایا او ہر روز پَرلی کندھی توں مچھیاں نپیندا ہویا ایں ٻیڑی تے اِتھاں آندے تے نماشاں وَلدے۔ ’’دریا میݙا گھر اے‘‘۔ اوں سادگی نال آکھیا ۔ ’’سائیاں میں دریا وچ پڑھیا ہویا ہاں ۔ دریا میݙا سنگتی ہے او میݙی تے میݙی ٻیڑی دی حفاظت کریندے‘‘ ۔ ہک جھری جانگلی چھوہِر چھوہر توں اینجھی عقل دیاں ڳالھیں سُݨ تے میں حریان تھی ڳیُم ۔ کئیں اینکوں ایہ ڳالھیں سکھلائیاں ہوسن؟۔

توں سکول پڑھدیں۔ ’’میں پُچھیا ۔ ’’ایہ سُچیندے ہوئے جو اینجھی سیاݨ پتی صرف سکول تو سِکھی ونڄ سڳدی اے ۔ ایہ بُھلدیاں ہوئے جو مادرِ فطرت آپ بہترین اُستاد ہے ۔ او وَت کِھل پیا تے اوندے جواب میکوں حریان کر ݙتا ۔ ’’میݙا سکول سائیاں ، بھوئیں ہے تے دریا ہے‘‘۔ گانمݨ اَڄاں میکوں چمبڑیا ودا ہا ۔ او کݙاہیں میݙے کوٹ کوں تے کݙاہیں میݙیاں ٻاہواں کوں چھکیندا ہا ۔ او خلوص نال چاہندا ہا جو میں اوندے گھر رات گزاراں ۔ اوندی ٻکری دا تازہ سجرا کھیر پیواں تے اوندے بابے توں خواجہ فریدؒ دیاں کافیاں سُݨاں ’’سائیاں! پڑھ اے ، دریا کپر تے گھاݨیں وات اے ، میݙے نال آئو‘‘ ۔ ایہ سُݨ تے نِکڑا مہاݨاں ٹہکارا مار کِھلیا ۔ ’’پڑھ! تے ٹپا مار اپݨی ٻیڑی کوں ٹھیلݨ لڳا ۔ میں ہُݨ ویندا پیاں ۔ جے تُساں ڄلݨے تاں آ سڳدے او‘‘۔ میں نَم ڄاݨدا جو اُوں ویلے میݙے دل وچ کیا آئی جو اپݨے کِھلݨے ہسݨے ، شکرے دی اَکھ آلے چاچے دی میݙی نہ پُڄݨ تے مونجھ دی چنتا ہئی یا ایہ اوں بُھنے ککڑ دی سوچ ہئی جہڑا اُوں اپݨی خاص نگرانی وچ پکرایا ہوسی یا ایہ دریا دا کُھلا ڈُلا سوہنڑپ ہا ۔ یا وَت ایں جھری چھوہر دی خود اعتمادی توں بھری کِھل ہئی ۔ میں اُوں لحظے اوندے نال ونڄݨ دا فیصلہ کر گھدا ۔ حیاتی وچ اہجے بہادر لحظے وی آندن جݙاں بندہ جان دی بازی لا ݙیندے ۔ ’’جَنب، میں تیݙے نال ڄلدا ہاں‘‘۔ ’’نہ ، نہ سائیاں ! کملا نہ بݨ ۔ ایہ چھوہر کیہل اے ۔ ٻیڑی ٻݙویسی‘‘۔ پَر میں تاں ہُݨ اپݨے تھیلے تے سوٹ کیس نال ٻیڑی وچ ہَم ۔ تے کندھی تے ہکا ٻکاگامݨ کوں دھاڑ پِٹ کریندا چھوڑ کراہیں نِکڑامہاݨاں اپݨی مچھی وانگ ڈوندی (ٻیڑی) کوں گھمر گھیراں ، وِلھڑدے پاݨیاں وچ گھدی ویندا ہا ۔ او ہک یونانی دیوتا وانگوں سوہݨا پیا لڳدا ہا ۔ ایندے ونگرے وال ہواواں وچ اُݙدے پئے ہَن ۔ کجھ دیر کیتے میں اوندے ساہ چِھکوّیں انسانی حُسن وچ رُجھ ڳیُم تے اُوں خطرے کوں بُھل ڳیُم جئیں وچ میں ٹَپّا مار ݙتا ہا ۔ جݙاں میں چنگی طرح اپݨے آسوں پاسوں جائزہ گھدا تے خوف دی وکیڑ وچ آ ڳیا ۔ پاݨی دیاں چھولیاں کوڑّیلے نانگاں آلی کار شوکدیاں آندیاں ہَن۔سِر توں پیراں تئیں پُس ڳیُم۔ ٻیڑی وچ وی پاݨی بھریجݨ لڳ ڳیا ہا ۔ پَر نِکڑا مہاݨاں اونویں مُسکدا ریہا ۔ ایندے نکھڑے تے فکر یا خطرے دی کوئی علامت نہ ہئی ۔ ڈونڈی (ٻیڑی)ہک نرمل کوݙی آلی کار کڈھائیں اِنتے لُڑھکدی ہئی تے کڈھائیں اُنتے ۔ سِردے بھار اپݨی ݙو سواریاں سمیت پاݨی دے ݙنگھاݨ وچ گوتے کھاندن ملُوم تھیندی ۔ پَر وَت ایہ صحیح سلامت چھولیاں تے سوار تھی نکل آندی ۔ پہلوں پندھراں ویہہ منٹاں تئیں میݙا اُتے دا ساہ اُتے تے تلے دا تلے ریہا تے وَت لڳدا ہا ۔ میݙی ہݙیاں دی مِکھ وی خوف توں وِسم تے ڄم ڳئی اے ۔وَت چھوہر دی خود اعتمادی تے مُسکار تے ایں عجیب و غریب ٻیڑی دے خطرے نال مقابلے وچ چستی کوں ݙیکھ کراہیں میکوں کجھ ترسّلا تھیوݨ لڳا تے میں ایں عرصے وچ ہک لفظ وی نہ آکھا ہے تے چھوہر وی چُپ ریہا اپݨے یاکی انداز دے باوجود اوندی رڳ رڳ ہُشیار ہئی ۔ آوݨ آلے خطرے وی بُو او ہک جانگلی جناور آلی سنگھدا ہا تے اپݨے ونجھ دے ہلاوے نال اینکوں اپݨی وکیڑ وچ گھندا ہا ۔ اپݨے خوف توں کجھ خلاصی تھئی تاں میں دریا دا نظارا کیتم ۔ او دِل دہلا ݙیوݨ آلا پَر ٻہوں سوہݨا نظارا ہا ۔ تریجھے پہر دا سونے رنگا ، اُچھلدا ، وِپھردا تے شوکدا پاݨی ۔ اساں ہک ݙو پُراݨیاں نالوں لنگھے ۔ چَھل وچ اَدھ تئیں ٻݙیاں وستیاں ۔ لوکی ڈھکیاں تے کھئوں تے لیٹے ہوئے ، کھجیاں دی چوٹیاں پاݨی تے جھمدیاں ہوئیاں ۔ میں سوہݨے (ایہ نِکڑے مہاݨے دا ناں ہئی تے کیݙا مناسب ہئی) توں پُچھیا جو ’’ایہ لوگ ݙردے نئیں؟‘‘۔ اُوں آکھیا ’’نئیں ، ایہ لوک دریائی ہن تے دریا تے او اِتلے محفوظ ہِن جیتلے بھوئیں تے‘‘ ۔ ایں ویلے دریا وچ سوائے سوہݨے دی ٻیڑی دے ٻیا کوئی وی ٻیڑی ناں ہئی ۔ اساں کݙائیں وانس تے کݙاہیں وَنجھ دی مدد نال ٻہوں ہوا تے وہک دے پُٹھے پاسے گتے وَت نِکڑے مہاݨے ٻیڑی دے تَل وچ ہک خاص جاہ تے اپݨاو انس پُور ݙتا تے سراں نال بݨیا ہویا ہک بادداݨ اُوں کتھئیں تختیاں تلے رکھیا ہویا ہئی ۔ کڈھ تے مُہارت نال ایں وانس تے ٻدھ چھوڑیس ۔ اُوں ایہ سب کجھ پورے ترسّلے تے بے پروائی نال کیتُس جیویں ایہ دُنیا دی انسان شئے ہووے محض ٻالاں دی کھیݙ ۔ ایندے کیتے واقعی کھیݙ ہئی ۔ ایں توں ترسّلے تے بے پروائی نال کیتُس ، جیویں ایہ دُنیا دی انسان شئے ہووے محض ٻالاں دی کھیݙ ۔ ایندے کیتے واقعی کھیݙ ہئی ۔ ایں توں بعد او سُکھیت نال ٻہہ ڳیا ۔ میں اوکوں ہک سگریٹ بکھا تے ݙتا ۔او نہوں خُش تھیا تے اینکوں ہک نینگر وانگوں پیوݨ لڳا ۔ ’’ہُݨ کُئی فکر دی ڳالھ نئیں ۔ ٻیڑی ساکوں آپوں آپ دریا پار گھن ویسی سائیں ۔ دریا میݙا سنگتی اے تے میݙی ٻیڑی دا وی ۔ سائیں ! ہُݨ تئیں توں سمجھ تے ڳیا ہوسیں‘‘۔ اُوں میں توں پُچھیا جو میں کیڑھے دیس توں آئیاں تے مٹھن کوٹ کئیں کول ویندا پیّاں۔ میں اونکوں اپݨے چاچے دا ناں ݙسایا تاں اُوندے مُکھڑے تے ہک جھانور جئی آئی ۔ پَر وَت اُوں تے پہلوں جئی لسک وَل آئی ۔ ’’اساں سوہݨے سائیں دی رعیت ہیں ۔ میں تہاکوں اُتھاں گھن ویساں‘‘۔ شام تھی ڳئی ہئی تے پَرلی کندھی جئیں پاسے دو اساں ویندے پئے ہاسے ۔ کجھیاں تے ڳمنداں دی ہک کُہیڑ جئی ݙسدی ہئی ۔ دریا دی وہک آلے پاسے ہک ݙو میل دور ۔ سوہݨا کئیں کئیں ویلے اپݨی ٻیڑی کوں سِدھے پاسے رکھݨ کیتے ونجھ چلیندا تے ٻس ۔ او ڳاوݨ لڳا ۔ اوندی اَواز وچ ہک موجاں مریندی وحشت ہئی ۔ ہک اَذاد الاپ ہئی ۔ اپݨے دریا توں مانگواں الاپ ۔ ایہ اوندے وسیب دا ڳاوݨ ہا ۔ جتھاں بندہ قدرت نال جُڑ تے راہندے ۔ ہݙ بُت آلا دلیر تے راٹھ بݨ کراہیں شہَو جوان تھیندے۔

میݙی ٻیڑی ٹِھلدی پئی اے … نچدی تے کِھلدی پئی اے … دریاواں دی ایہ مچھی اے … ایہ سوہݨی ہے ایہ سسّی اے، میݙی ٻیڑی ٹِھلدی پئی اے… ٻلھݨ تے سسّار… سِندھ دے ترکنڈے ، سنگھ دے ٻیڑی دے سب یار۔’’ایہ ٻہوں چنگا ڳانوݨ اے سوہݨا ، ایہ کیندا ڳانوݨ ہے؟‘‘۔میݙے ایہ پُچھݨ تے او ݙاڈھا خُش تھیا۔’’ایہ ڳانوݨ میں آپ بݨائے ۔ میں اہجے ٻئے ڳانوݨ وی بݨائے ہن ۔ کئی تاں میکوں بُھل وی ڳئین ۔ میں جݙاں مچھی دے شکار کیتے وینداں تاں آپوں آپ میݙی زبان تے آ ویندن ۔ نوّیں ڳانوݨ میں انسانی نال بݨا گھندّاں ‘‘۔ سوہݨے وچ ہک شاعر دی روح ہئی ۔ نماشاں ویلے میں اپݨے ݙر کوں اُکا بُھلا تے اُوں توں اپݨے ٻئے سوال پُچھݨے شروع کیتے ۔ ایں توں زیادہ ہاں چِھکوّاں تے حریان کُن چھوہر پہلوں میں نہ ݙٹھا ہا۔اُوں میکوں ݙسایا جو او ہک کیہل دا پُتر اے ۔ ایندا پیئو مَر ڳئے ۔ ایندی ماء ٹوکریاں ٻدھ تے گزارا کریندی اے تے او اپݨی ڈونڈی وچ مچھیاں نپیندے ۔او ٻہوں غریب ہن تے کئی کئی ݙینہہ اُنہاں دے کھاجے وچ اُٻلی مچھی تے بُھنے ٻاجرے توں سِوا کجھ نئیں ہوندا ۔ اُنہاں کوں ہفتاں تئیں کھاج نئیں نصیب تھیندا ۔ ایہ ٻیڑی جئیں وچ اساں کوڑّیلے پاݨی وچ ٹِھلدے پئے ہیں۔ سوہݨے آپ اپݨے ہتھیں نال کبھی دے مُنڈھ کوں پولا کر تے ، تے کُجھ تختے جوڑ تے بݨائی اے ۔ ایں وچ ٻہہ تے او کلاّ مچھی نپݨ ویندے ۔ کُنڈی تے ݙور توں بغیر ۔ ایندے کول ہک پَھٹا پُراݨا ڄال ہا ۔ جہڑا ہک سونہے مُہاݨے اونکوں ݙتا ہا ۔ اونکوں اہجیاں اَوازاں کڈھݨ دا ݙا آندا ہا ۔ 

خاص وَنکی دیاں سیئیاں ، کُتمالیاں تے لولیاں ، جنہاں کوں سُݨ تے مچھیاں اپݨے آپ ٻیڑی دو چھکیندیاں آندیاں ہا‘‘۔ سائیں ! میکوں مچھی آوݨ دا آپوں آپ پتہ لڳ ویندے‘‘۔ اُوں آکھیا ۔ سوہݨے وچ چھیویں حس ہائی جیڑھی ربّوں ، سببوں ، سبھو جانگلی چناوراں وچ آ ویندی اے ۔ ایں حس توں ہوا دے پکھی اندھار گُھلݨ توں ٻہوں خبردار تھی ویندن تے تازی کُتے سیہڑے دے پیراں توں اوندی بو سِنگھ تے کَن کھڑے کر گھندن تے چمٻیڑی اپݨی اَکھیں توں بغیر سبب اَڑانداں توں بچدی بچاندی اُݙدی ہے۔ اَڄاں وی روہی وچ اینجھے لوک ہِن جہڑے بھوئیں تلے پاݨی کوں سِنگھ سڳدن تے کڈھائیں اہجے دراوڑ وی ہوندے ہَن جہڑے ہک ٹنگ دے تڑڳمݨ تے ݙسا ݙیندے ہَن جو اُنہاں دی ڳول وچ کیڑھا دشمن آندا پئے ۔ سبھے مخلوقاں جہڑیاں قدرت نال یکجان تھی کراہیں راہندیاں ہِن ، ایں چھیویں حس دیاں مالک ہوندین ۔ ایہ ڳالھ حریانی دی وی نئیں جو نِکڑے مہاݨے کوں ایہ پتہ لڳ ویندا ہا جو مچھی آندی پئی اے ۔ جݙاں مچھی نیڑے آ ویندی تاں او اپݨے ہتھیں چاقو تے ڄال گھن کراہیں دریا وچ ٹپہ مریندا ہا ۔ او کݙاہیں ٻیڑی وچوں ڄال نئیں سٹیندا ۔ کیوں جو ڄال پھٹا پُراݨا ہا تے ایں وچوں مچھی دے پُھتکاری مار تے نکلݨ دا خطرہ ہا۔پاݨی وچ او مچھی کوں ڄال وچ نپݨ دی اَہر کریندا ۔ ایہ اَہراکثر کامیاب تھیندی ۔ پَر جیکر مچھی ڄال وچ کئیں وجہ توں نہ پَھسدی تاں وَت ہتھیں نال نپیندا ۔ اُوں میکوں ݙسایا جو او مچھی دے شکار ویلے مُنہ وچ چاقو کیوں پائی رکھدے؟ ۔ اُوں آکھیا ’’دریا وچ ہک وݙی مچھلی ٻلھݨ ہوندی اے ۔ جݙاں مچھیاں اوندی ٻیڑی دو آندن تاں کئی وار ایہ ٻلھݨ وی اُنہاں دے پچھوں آ ویندی اے ۔ ایہ گڈھاں جیتلی وݙی ہوندی اے ۔ تے ٻہوں زور آور ہوندی اے ۔ایہ چاقو سائیاں ، ٻلھݨ کوں مارݨ کیتے ہے ۔ میں ٻلھݨ دے ڈِھڈ تلے تَر کے وینداں تے ݙو ترائے واری اوندے ڈِڈھ وچ چاقو پوڑینداں ۔ اپݨے وݙے قد بُت دے باوجود ایہ اَسانی نال مر ویندی اے ۔ سوہݨے میکوں اپݨی کھٻی ڄنگھ ݙکھائی۔ جئیں تے گوݙے توں گھن تے کُھری تئیں ہک پَھٹ دانشان ہئی ۔ ’’سائیں! ٻجھو ایہ کیویں تھیا؟۔’’ میکوں مَلوم نئیں‘‘۔میں واری ݙتی ۔ تہاکوں یقین نہ آسی سوہݨا سائیں ! ہک وار میں پار دے علاقے وچ ٻیڑی تے مچھی نپݨ ڳیُم ۔ ٻہوں دیر تئیں کوئی مچھی نہ آئی تے میں سمجھیا جو ایں پاسے دیاں ساریاں مچھیاں کئیں ٻئے پاسے دو مُنہ کر ڳئین۔ وَت جݙاں میں گھر دو آوݨ لڳیُم تاں مچھیاں دا لشکر دا لشکر ٻیڑی دو تَردا آیا۔اوندے پچھوں ہک گݙھاں جیݙی وݙی ٻلھݨ ہئی ۔ میں چاقو ݙنداں وچ پا تے پاݨی وچ لہہ ڳیُم ۔ ٻلھݨ مچھیاں کھاندی اے تے سِسّار ٻلھݨ دا شکار کریندے ۔ اُوں ویلے ہک سِسَاروی ٻلھݨ کوں کھاوݨ کیتے آ ڳیا ۔ میکوں پتہ نہ لڳا ۔ میں اندر غوشی ٻلھݨ دے ڈڈھ وچ چاقو مارݨ لڳیُم تاں تلوں سِسَار اپݨ ہڑاب وچ میݙی جنگھ کوں نپ گِھدا ۔ سائیں تُساں یقین نہ کریسو ۔ میں بے حوصلہ نہ تھیُم۔ میݙے ابّے ہک وار میکوں ݙسایا ہا جو سِسَار دیاں اَکھیّاں جیکر اندھیاں کر ݙیوو تاں او بے وس تھی ویندے ۔ بس سائیں میں سِسار دے کھکھاڑ دے سامݨے تر کراہیں آیُم تے اوندی اَکھیں وچ ݙو واری چاقو پوڑیُم ۔ ٻہوں رَت وہڑی ۔ سِسار وِٻلا تے تڑفݨ لڳا ۔ اوندی پکڑ ڈھلی پئے ڳئی ۔ میں بچ تے اپݨی ٻیڑی تے چڑھ آیُم ۔ پَر میݙی ڄنگھ اصلوں ٻیرا تھی ڳئی ۔ ہسپتال وچ ڈاکٹر اینکوں کپݨ لڳے ہَن ۔ پَر وݙے ݙاکدار نہ کپݨ ݙتی ۔ میکوں چار پنج مہینے ہسپتال وچ راہوݨا پیا تے ہُݨ میݙی ڄنگھ سِوا ایں نشان دے اصلوں ٹھیک اے ۔ نِکڑا مہاݨاں کُوڑ ناہی مریندا پیا ۔ اوندے سوجھل مُکھڑے تے صاف صاف لِکھیا ہا ۔ میں سچ آہدا پیّاں۔

وَت اُوں آکھیا ’’سائیں! میں مچھیاں کوں سݙاں ؟ ۔ ایں چھاڑ وچ مچھیاں کوئنی ۔ او سیٹسیاں مارݨ تے ہک نویکلے انداز وچ تاڑیاں مارݨ لڳا ۔ تھولی دیر بعد پاݨی وچ مچھیاں دے اُچھلݨ دی ہِل چُل تھئی ۔ نِکڑے مہاݨے کوں پاݨی وچ نہ لَہوݨا پیا ۔ کیوں جو ہک مچھی ٹپہ مار تے ٻیڑی وچ آن ڈٹھی تڑفدی ہوئی ۔ میں ایہ ݙسݨ بُھل ڳیاں جو اساں ڈھورے وچ ہاسے ۔ دریا دی چھل دے بݨائے ہوئے ہک لہرائے وچ ۔ احساں اُوں پتݨ توں لنگھ آئے ہاسے ۔ جتھاں فیری لانچ لنگر سَٹی کھڑی ہئی ۔ تے اَساں کھجیاں دے تھݙاں وچوں اندھارے ساول راہواں توں شپ شپاندے لنگھدے پئے ہاسے ۔ ٻیڑی وچوں کھجیاں دے غوشے تُڑیندے ہوئے اَخیر اساں خُشکی تے آ ڳیوسے ۔ ݙلہائوں ہک چِٹّول ݙسایا جو چندر اُبھر آیا ہے ۔ نِکڑے مہاݨے میݙا سُوٹ کیس چایا تے اساںسُنڄی سڑک تے ٹُر پئے ۔ میݙا ٻٹوڑی چاچا شاہر دی ݙو منزلہ حویلی وچ راہندا ہا ۔ میں اِتھاں پہلی وار آیا ہَم۔ پَر سوہݨے کوں ایں جاہ دا پتہ ہئی۔ او میکوں اُتھاں گھن ڳیا ۔ میݙے چاچے میکوں کِھلدے مُنہ متھے نال جی آئیاں کوں آکھیا ۔ اوندا مُکھڑا کِھل توں بھنڄ گݨج تھی ڳیا ۔ کیوں جو او ہُݨ تئیں میݙے آوݨ توں نا اُمید تھی ڳیا ہئی ۔ جݙاں میں اوکوں مِلداپیا ہَم تاں سوہݨا دروازے تے کھڑا ہم ۔ میں سوہݨے کوں ݙو روپے ݙیوݨ لڳا تاں میݙے چاچے دا کِھلدا چہرہ کھورا تے کوڑّیلا تھی ڳیا ۔ او سوہݨے تے وَس پیا ۔ ’’اوئے چوہڑے دا پُترآ۔ تیکوں ساݙے خاندان توں پیسے گھنّدیاں شرم نی آندی ۔ سوہݨا لڳا ڳیا۔ میݙا چاچا اُوں علاقے وچ ہک زابر زور آور مشہور ہئی ۔ ہُݨ میکوں سمجھ آئی جو اوندا ناں سُݨدے اِی سوہݨے دے چہرے دی رنگت کیوں بدلی ہئی۔ میں مٹھݨ کوٹ ݙو ہفتے ریہم۔ میکوں اپݨے چاچے نال وراثتی زمین دا دا ونڈارا کرݨا ہا ۔ پَر اوندے چترے دماغ وچ کجھ ٻئے ارادے ہَن ۔ ایہ خیر میݙے ذاتی معاملات ہِن ۔ اُنہاں دی میکوں اِتھاں ڳالھ نہیں کرݨی چاہیدی ۔ ہک وار میں خواجہ فرید دے روضے دی پچھواڑی ڳلی وچ سوہݨے کوں وَت ݙٹھا ۔ او میکوں اپݨے گھر گھن ڳیا ۔ دریائی ٻراٹیاں دی کندھی تے کانیاں دی ہک نِکی جئی جھوپڑی ہئی ۔ ایں وچ کَٹوی ، جھجری ، جھانولی ، پتروٹی توں سِوا کجھ نہ ہا۔یا وَت کوݙیاں دا ہک ہار تے بانسلی دیوار نال لڑکدی پئی ہئی ۔ سوہݨا اِتھاں کلہا راہندا ہا ۔ اُوں کجھ ݙکھیرا تھی آکھیا جو اوندی ماء پَرنیج ڳئی اے ۔ او تے اوندا پئے علی پور لڳے ڳئین ۔ جتھاں اوندے پِتنّدر دی لوہارے دی دُکان اے ۔ ’’سوہݨا ‘‘۔ میں پُچھیا ۔ ’’تیݙے کول منجھی کوئنی؟‘‘۔ ’’سائیں! میں بھوئیں تے سُمداں ۔ سوندھی سجری بھوئیں تے ۔ اوں میکوں کھجی دے پوتراں دی وُݨی ہک تݙی ݙکھائی ۔ میں ایں تے سَمداں تے ایہو میݙا اوچھݨ وی ہے‘‘۔ تُوں نانگیں توں نئیں ݙردا؟‘‘۔ میں پُچھیا ۔ تاں جو میکوں نانگیں توں ٻہوں ݙر لڳدے تے اُنہاں دے ݙراکلے خواب وی ݙیہدا ہَم ۔’’نانگ میکوں کجھ نئیں آہدے میں تاں انہاں نال کھیݙدا ہاں‘‘۔ ’’چنگا! توں سیالے وچ کیویں گزریندیں؟ ۔ تیݙے کول سوڑھ کوئنی ۔ تُوں تاں ٹھر ویندا ہوسیں؟‘‘۔ ’’میکوں پالا نی لڳدا ۔ جݙاں ککر پالا ہوندے تاں میں سائیں! پتہ اے میں کیا کرینداں؟۔ ’’میں ٻہوں سارا ڳر کھا گھنداں تے اپݨے وِچھاوݨ تے لیٹ وینداں۔ ایہ ٻہوں لمبا اے ۔ ایں کیتے ایندے اَدھے حصّے کوں پَرتا تے اپݨے اُتے ویڑھ گھنداں ۔ میں ایݙا گرم تھی وینداں ۔ جِتلا سیہڑ اپݨے بھٹ وچ‘‘۔ میں اونکوں آکھیا جو او میݙے نال سکھر ڄلے ۔ میں اونکوں اُتھاں کئیں فیکٹری وچ بھرتی کرا ݙیساں ۔ پَر او سوچیں پئے ڳیا ۔ ’’نہ سائیںنہ، میں تیݙی کیا خذمت کراں؟ میݙے کول کجھ مکھاݨے ہن ۔ او ہک جھجھری وچ مُکھاݨے گھن آیا تے اساں کھاوݨ لڳے ۔ ایہ غریبویں فرمان نوازی کئیں بادشاہ دی دعوت توں وی چنگی ہئی ۔ وَت اُوں بانسلی دیوار توں لہائی تے اونکوں وڄاوݨ لڳا ۔ ’’سوہݨا تئیں کوئی نوّاں ڳانوݨ بݨائے ۔’’ٻہوں سارے ۔ ہر روز جݙاں میں اپݨی ٻیڑی وچ مچھیاں نپݨ وینداں ، نوّیں ڳانوݨ بݨینداں ۔ کݙاہیں کوشش کیتی ۔ پَر اُوں گھنݨ توں انکار کر ݙتا ۔ سوہݨا خود دار چُھوہر ہا ۔ میں اونکوں آکھیا جو او میکوں اپݨی ٻیڑی تے مٹھݨ کوٹ گھن آیا ہئی تاں میں تݙاں مُکھائی نہ ݙتی ہئی ۔ اُوں کجھ نہ آکھیا ۔ وَت میں اونکوں اپݨے نال بَزار گھن آیُم تے اوکوں اوندی پسند دیاں شئیاں گھنا ݙتم ۔ ہک نواّں چاقو ، ہک سیر لوݨ ، اَدھ سیر ڳڑ ، چاء دا ڈبہ ، سَجی تھولا جیا رنگیل لٹھا ۔ او ٻہوں خُش تھیا ۔ اُوں آکھیا ’’ہُݨ میں شہزادے دا رنگ راہساں‘‘۔ او تݙاں تئیں میکوں چھوڑݨ تے تیار نہ تھیا جے تئیں میں اوندے نال شکار تے ونڄݨ دا وعدہ نہ کر گھدا ۔ میں اوندے نال مچھی دے شکار تے نہ ونڄ سڳیُم بھانویں جو میݙی چُھٹی دے کجھ ݙینہہ باقی ہَن۔ پَر میکوں ݙوجھے ݙینہہ اپݨے ٻٹوڑی چاچے نال ہک جھیڑے پاروں مٹھݨ کوٹ چھوڑنا پیا ۔ دریا دے پتݨ دو ویندے ہوئے میں سوہݨے دی جُھوپڑی جھاتی پائی پَر نِکڑا مہاݨاں اُتھاں نہ ہئی ۔ نال دی جھوپڑی وچ ٹوکریاں ٻدھݨ آلی ہک ٻڈھڑی تریمت میکوں ݙسایا جو او شکار تے ڳئے ۔ اللہ اونکوں حیاتی ݙیوے وݙا نیک ہے او ۔ مچھی گھن آندے تاں وستی دے ٻالاں وچ ونڈا ݙیندے ۔ میں اوندے کیتے دُعا منگدی راہندی آں ۔ اللہ اونکوں بُریاں نظراں توں بچاوے ۔ میکوں اوندے نہ مِلݨ تے افسوس تھیا ۔ میکوں اوندے مِلݨ تے افسوس تھیا ۔ میں فیری لانچ دے پتݨ تے پُڄم تے ٹِکٹ گھن تے سوار تھی ڳیُم ۔ ریل گاݙی دے ڈدبے وانگوں ایندے کمرے وچ وی ہٻڑاس ہا ۔ ایں کیتے میں سامݨے عرشے تے پتوار دے کول پئی ہک کھٹ تے ونڄ ٻیٹُم ۔ جہڑی اصل وچ ہک تُرکی ٹوپی آلے تھل تَھل کریندے مخدوم کیتے وچھائی ڳئی ہئی ۔ میں کوٹ پتلون پائی ہوئی ہئی ۔ ایںکیتے کئیں اعتراض نہ کیتا ۔ مخدوم دے پیر گُھٹݨ کیتے چارنوکر ہَن تے ہک اوندا حُقہ بھرݨ تے لڳا ہویا ہا ۔ میں مخدوم دے نال حُقہ پیتا تے ٻہوں ساریاں ڳالھیں کیتیاں ۔ اوقاف دی زور زبری ، روحانیت دے گھٹاج تے شکار دیاں ۔ ایجھے موقعیاں تے بندہ آپ کو وَدھا تے ظاہر کرے تاں ٹھیک راہندے ۔ ایں کیتے میں مخدوم تے ظاہر کیتا جو میں شکار پور وچ فاریسٹ آفیسر ہاں ۔ وَت میں اونکوں آندے سیالے شکار تے آوݨ دی دعوت ݙتی ۔ فیری لانچ اَڄاں گھمر گھر وچ ہئی جو میکوں نِکڑے مہاݨے دی ٻیڑی ݙسی ۔ اصلوں نِکی جئی ڈونڈی ۔ نِکا مہاݨاں پاݨی وچ ہا ۔ مچھیاں نپیندا ہویا ۔ دُھپ وچ ہک یونانی دیوتا وانگوں سوہݨا تے جیالا ۔ اُوں ہک وار وی فیری لانچ دو نہ ݙٹھا ۔ او مچھیاں نپݨ وچ رُدھا ہویا ہا ۔ ’’ہُݨ ݙیکھ‘‘مخدوم آکھیا ۔ ’’ہُݨ ساݙے ایہ حال ہِن جو میں اپݨے پُراݨے وفادار ٻانھے دُنبیر کوں وی چُھٹی ݙے ݙتی اے ۔ گورنمنٹ آہدی اے انہاں دی مَلخ جگیراں چِھک گھنو ۔ کل کوں آکھسی انہاں دے شکاری کُتے وی چِھک گھنو ۔ اَخیر کُتے وی تاں مِلخ وچ شامل ہِن۔ میں اتفاق کیتا ۔ ایں ڳئے گزرے زمانے وچ روحانیت دیاں قدراں منڈھوں مٹ دیاں ویندن ۔ چار پنج سالاں بعد میں علی پور وچ سینئر کمائونڈرمقرر تھیُم ۔ میݙی ݙاݙکی ڈھگ جائیداد مٹھݨ کوٹ دے نیڑے ہئی تے میں کوشش کر تے اپݨی تبدیلی علی پور کرائی جو جائیداد دی ݙیکھ بھال کر سڳاں ۔ میں مٹھݨ کوٹ اپݨے چاچے کوں مِلݨ نہ ڳیُم ۔ ساݙے تعلقات بعض خاندانی بکھیڑیاں پاروں چنگے نہ ریہے ہَن ۔ چار سال پہلوں میں ہک سندھی وپاری دے گھرانے سکھر وچ شادی کر گھدی ہئی ۔ تے ہُݨ ساݙے ݙو ٻال ہَن ۔ ہک پُتر تے ہک دھی ۔ شادی وی ہک عجیب تجربہ اے ۔ ایہ نِری غلاباں دی سیج نئیں ۔ جیویں جو پہلوں نظر آندی اے ۔ مَن موجی بندے کوں تاں اصلوں راس نی آندی تے او کئی وار اچوݨ وچ انہاں ڳنڈھیں کوں تروڑ تے جنگلاں دو بھڄ ونڄݨاں چاہندے ۔ ساݙے وچکار وی خرچ خیال تے اکثر کھلا پولا تھیوݨ لڳا ۔ تریمتیں عموماً تنگ دل تے ارضی ہوندین ۔ تے جݙاں ٻال تھی ویندن تے اُنہاں دی ساری محبت تے دلچسپی ٻالاں دو تھی ویندی اے ۔ تے اُنہاں دے پَٹے اُنہاں کیتے ٻس لُوڑ پوری کرݨ آلے ،بندے بݨ ویندن ۔ انہاں تلخ جھیڑیاں توں بعد اساں کئی وار ݙینہاں تئیں ہک ݙوجھے نال نہ اَلیندے تے انہاں ݙینہاں میں نندرایا تے وِسمیا ہویا دریا تے مچھیاں نپیندے ہوئے نکڑے مہاݨے بارے سُچیندا۔ ہواواں وانگوں اَزاد تے گانوݨ ڳااندا ہویا سوہݨا کیݙے مزے دی زندگی پیا گزریندا ہوسی ۔ ہک ݙینہہ سوہݨا آ ڳیا ۔ اُوں سویر میں تے مونجھا موڈطاری ہا تے میں ہسپتال دے دواخانے وچ بیٹھا ہسپتال دے اردلی بخشݨ کوں نمبر ہک توں نمبر ݙاہ توڑیںمکسچر بݨاوݨ دا ݙاء بے فکری نال ݙسیندا پیا ہَم ۔ تݙاں میں تاکڑی وچوں سوہݨے کوں ݙٹھا ۔ سُکا پتلا ، لِسا ، پِیلا پلک سوہݨا ہک اصلوںٻیا سوہݨا ۔ اوندے نال رنگدار چِھیٹ دے کُر تے تے گھگھرے وچ ہک دیہاتی تریمت ہئی ۔ پینتریہہ چھتریہہ سالاں دی پَر اَڄاں جوانی دی سج دھج گھدی ہوئی نخریلی ، سوہݨا اوندے مونڈھے دا آسرا گھن ، گھلیندا ہویا ٹُردا آندا ہا ۔ او بیمار ہا ۔ میں اونکوں تاکڑی وچوں اَواز ݙتی ۔ سوہݨا ! تے وَت میں ٻاہر ورانڈے وچ آ ڳیُم ۔ میکوں ݙیکھ کراہیں سوہݨے دے چہرے تے پہلوں جئی مُسکار آ ڳئی۔ سائیں ! میں نال ہتھ مِلا تے اُوں پُچھیا ۔ سائیں توں اِتھ کیویں؟ میں اونکوں اپݨے دواخانے گھن آیُم تے سہارا ݙے تے سئول تے ٻلہا ݙتم ۔ تریمت سُکھیت نال پلتھی مار تے ہک دلبر ڈنگر وانگر تل تے ٻہہ ڳئی ۔ میں حریان ہَم جو سوہݨے شادی کر گھدی ہے ۔ انہاں علاقیاں وچ وَٹے سَٹے دے رواج پاروں سولہ سال دے چھوہر نال اُوں توں ٻہوں وݙی عمر دی تریمت دا پَرنیوا کوئی انوکھڑی ڳالھ نئیں ۔ سوہݨے میکوں ایں اوکھیت توں آپ کڈھیوس ۔ سائیں !ایہ میݙی امّاں سئیݨ ہے ۔ دریائی علاقے دیاں تریمتیں اپݨی جوانی دے رنگ روپ کوں دیر تئیں سانبھی رکھیندن ۔ سوہݨا ! تُوں بیماریں ۔ تیکوں کیا تھی ڳئے؟ ۔سوہݨے میکوں ݙسایا جو او پچھلے چار پنج مہنیاں توں ہک عجیب اَݨ ڳجھی بیماری وچ پھسیا ہویا اے ۔ پہلوں تاں اُوں توجہ نہ کیتی تے مچھیاں نپݨ دے کم کوں جاری رکھیا ۔ پَراو ہُݨ بیمار تھی ڳیا اے ۔ اچݨ چیت اوندے ہتھ پیر سُن تھی ویندے ہن ۔ اینکوں کوسہ کوسہ تپ راہوݨ لڳے تے ہک ݙو ݙینہہ بعد اینکوں خون دی اُلٹی وی اَئی اے‘‘۔ ݙاکدار صاحب ! سوہݨے دی ماء آکھیا ۔ میݙا پُتر ککھ تھی ڳئے ۔ ایندے چہرے وَل ݙیکھ ݙیکدار صاحب! میݙے سوہݨے کوں ٹھیک کر ݙے۔

میکوںسوہݨے دی بیماری دا سُݨ تے ٻہوں ݙکھ تھیا ۔ میݙے ہاں تے اُکا ایہ ڳالھ نہ پوندی ہئی جو سوہݨا وی بیمار تھی سڳدے۔سوہݨے ݙسایا ۔ جݙاں میں بیمار تھی ڳیُم تاں اپݨے مامے نال بس تے ٻہہ کراہیں اپݨی اماں بی بی کول علی پور آ ڳیُم ۔ میݙی امّاں اِتھ یارو لُہارنال پرنیجی ہوئی ہے۔ میݙا مُتریا پیّو ٻہوں چنگاں بندہ اے ۔ پنج وقت دا نمازی ۔ سوہݨا اپݨی ماء دی ݙوجھی شادی کوں بالکل قدرتی ڳالھ سمجھدا ہا تے ایں طرح اونکوں غرور ہا جو اوندی ماء ہک پپئے کوں پھساوݨ تے اپݨا گھر وساوݨ وچ کامیاب تھی ڳئی اے ۔ ایندے دل وچ ایندا ذرّی ݙکھ نہ ہا۔ ایہ کوئی عجیب ڳالھ وی نئیں تہذیب دے ٹیبو اِی ہرڳالھ کوں عجیب ڳالھ بݨا ݙیندن ۔ میں ݙاکدار کوں آکھ تے سوہݨے تے اوندی ماء کوں ہسپتال وچ ہک نِکی جئی اَنج کوٹھڑی گھن ݙتی ۔ ݙاکدار مریضاں کوں ہسپتال وچ رکھݨ دے حق وچ نہ ہا ۔ اِیں نال ایندا کم ودھ ویندا ہئی تے بعض مہانگیاں دوائیاں جیڑھیاں بازار وچ وِگ سڳدیاں ہَن ۔ ضابو تھی ویندیاں ہَن ۔ پَر میں اونکوں آکھیا جو سوہݨا میݙا قریبی عزیز اے ۔ او مَن ڳیا ۔سوہݨے کوں ’’ٹھڈے ݙکھ‘‘ وانگوں کوئی بیماری ہئی ۔ جیکر پوری طرح اوندی کتھ نہ تھی سڳی ہئی ۔ میں اوندا بھرانواں وانگوں خیال رکھدا ۔ اونکوں ویلے سِر ٹیکے تے دوا پُڄاوݨ دی فکر کریندا تے شام کوں کم توں ویلہا تھی کراہیں لحظہ ݙو لحظہ ، ٻہہ تے اوندیاں ڳالھیں سُݨدا ۔ جݙاں وی میں ویندا اوندا چہرہ کھڑا ویندا تے ہک پیلی مُسکار اُوں تے آ ویندی ۔ اوندی ماء سب جئیاں وانگ حوصلہ مند تے محنتی ہئی ۔ او شام کوں کوٹھڑی توں ٻاہر ریت تے ٻہہ کراہیں اپݨے پُتر کیتے روٹی پکیندی ۔ کئیں کئیں ویلے یارو لُہار وی آ ویندا ۔ ٻاہر اُٹھلامیندھی رنگی ݙاڑھی ، اَکھیں سُرمہ ۔ او ہمیش سوہݨے کیتے کُئی نہ کُئی شئے گھن آندا ۔ سوہݨے وچ کوئی اینجھی ڳالھ تاں ہئی ۔ ڳالھ مہاڑ وچ اینجھا سُلجھائو ہئی جو ہر کوئی اوندے نال محبت کرݨ لڳدا ہا۔پَر ساݙی ݙاڈھی توجہ توں باوجود سوہݨے دی حالت وِڳڑدی ڳئی تے او ماضی دے سوہݨے دا ہک پَرچھانواں تھی تے رہ ڳیا ۔ اوندیاں ٻاہواں تے ڄنگھاں ہُݨ سُکیاں پتلیاں کاٹھیاں ݙسدیاں ہَن ۔ میکوں ہُݨ احساس تھیوݨ لڳا جو ہواواں تے دریاواں دا پلیا سوہݨا ساݙے ہتھوں لڳا ویسی ۔ 

پَر او کیویں مَر سڳدا ہا؟ ۔ او جہڑا قدرت دے عناصر چوں ہک ہا ۔ دریا جیندا بھائیوال ہا تے ٻیڑی جیندی ذال تے معشوق ہئی ۔ او جہڑا چھولیاں تے بادشاہ وانگوں سوار راہندا ہا تے دیوتاواں وانگ گانوݨ ڳاندا ہا ۔ مچھیاں کوں کلکاریاں نال سݙاوݨ آلا سوہݨا ، ٻلھݨ تے سِسار نال دودا کھیݙݨ آلا سوہݨا ، ݙسو بَھلا او کیویں مَر سڳدا ہا ؟ ۔ ہک شام میں اوندی کوٹھڑی وچ ڳیُم ۔ ایݙی کمزوری دے باوجود اوندی اَکھیں وچ اوہو سوجھلا ہا ۔ اُوں آکھیا ’’سائیں! میں چنگا تھی ویساں تے اساں چھل تے مچھیاں نپݨ ویسوں‘‘۔ ’’ہا، ہا سوہݨا ! تُوں چنگاں تھی ویسیں‘‘۔ وَت او مونجھا تھی ڳیا ۔ ’’میݙی ٻیڑی میݙے کیتے مونجھی ہوسی ۔ سائیں! میں سَرگیُم تاں میݙی ٻیڑی دا کیا تھیسی؟‘‘ ۔ ’’توں جلدی ٹھیک تھی ویسیں سوہݨا‘‘۔ ’’نئیں ، ہُݨ نئیں سائیں! ‘‘۔ اوندی اَکھیں ہنجوں تَر آئے۔ ’’حیاتی کیݙی سوہݨی شئے ہے سائیاں۔میں مَرویساں تے تاں دریا میکوں یاد کریسی جو کوئی حوصلہ آلا نِکا میݙی چھاتی تے چڑھ تے ڳاندا ہئی ۔ میݙیاں مچھیاں پُچھسن جو او نِکا جیا مُہاݨاں کِتھ اے۔جہڑا کلکاریاں نال انہاں کوں سݙیندا ہئی۔ میں ہُݨ شکار تے کݙاہیں نہ ویساں سائیں ۔ میں کئیں ٻئے دریا وَل ویندا پئیاں ۔ اوندیاں اَکھیں کتھاہیں دور ݙیہدیاں پئیاں ہَن ۔ کئیں دور دیس دے پاسے ۔ وَت اُوں تے کھنگ دا ہک شدید دورہ پیا ۔ کھنگدے کھنگدے اوندا ساہ گھٹیجݨ لڳا تے او جھٹ لیٹ ڳیا ۔ اوندی ماء بھڄدی بھڄدی اندر آئی تے اپݨے پُتر کوں روندی ہوئی وِلھڑ ڳئی ۔ او میݙا سوہݨا لعل ! او میݙا سوہݨا پُتر۔ میں بھڄدیں بھڄدیں کُورا مین ’’گھن ڳیُم ۔ پَر جݙاں میں ولیّم تاں سوہݨا ٻہوں دور لڳا ڳیا ہئی۔ اوندی ماء ݙو ہتھڑ چھاتی پٹیندی ویݨ کریندی پئی ہئی ۔ پَر سوہݨا جیویں چُپ چُپا تے سُتا پیا ہا ۔ ہونٹھاں تے مُسکار گھن جیویں جیویں جو کُئی خواب ݙیہدا پیا ہئی ۔ او حیاتی دے وݙے پُر شور دریا تے کلّم کلاّ مچھی تے ٻلھݨ دا شکار کھیݙݨ ٹُر ڳیا ہا ۔ میݙا نِکڑا مہاݨاں۔

 حوالہ 
کتاب: تھل دولا دریا، مصنف: تنویر شاہد محمد زئی، چھاپہ خانہ:جھوک پرنٹرز ملتان