لیکھے

اسلم رسول پوری دا تعراف بطور نقاد موجود ہے ۔ سرائیکی ادبی تنقید وچ ’’تلاوڑے‘‘ ، ’’نتارے‘‘ نامی کتاباں لکھ چُکن ۔ سندھی سرائیکی شعراء ، سچل سرمست ، حمل لغاری ، بیدل دے کلام کوں مرتب و مدون کر چُکن ۔ تُلاوڑے تے نِتارے وِچ ترقی پسندانہ ، رومانوی تے نفسیاتی نظریات دی روشنی وچ سرائیکی ادب دا جائزہ گھدا ڳئے ۔ موجودہ کتاب وچ عملی دے نال نال نظریاتی تنقید تے بحث کیتی ڳئی ہے ۔ اَتے پس ساختیائی تے تفہیماتی تنقید نال کہیں فن پارے دا مقام متعین کیتا ڳئے ۔ کتاب وچ 6ابواب موجود ہن ۔ پہلے ترائے وچ عملی تے نظری تنقید ، تے تحقیق دا بیان ہے تے آحری ترائے وچ علم و ادب تے آرٹ دے کجھ نمونیاں تے سرائیکی ادبی کتاباں دا تجزیہ شامل ہے۔پروفیسر شوکت مغل لکھدن:

’’سئیں اسلم رسولپوری دے تنقیدی تے تحقیقی مضامین تے مشتمل ’’لیکھے‘‘ شائع کرتے ادارہ جھوک تے ظہور احمد دھریجہ سرائیکی طالبعلماں سانگے سُکھ تے آسانی پیدا کیتی اے ۔ ایجھیاں کتاباں سرائیکی دا سرمایہ ہن‘‘۔ (1)

 لکھاری ولوں 
تقریباً چار ݙہاکے پہلے میں اُردو دی بجائے سرائیکی وچ لکھݨ دافیصلہ کیتا۔ ایہ ہک قوم پرست سیاسی جماعت نیشنل عوامی پارٹی وچ سیاسی کم کرݨ اَتے میݙے ترقی پسندانہ خیالات دی وجہ کنوں درست فیصلے دے طور تے ممکن تھیا ۔ اوں ویلے سرائیکی وچ ادبی تنقید وِرلا وِرلا ہئی اَتے جیرھی ہئی او تاثراتی اَتے روایتی ہئی۔میں سرائیکی لسانیات تے کم کرݨ دے نال سرائیکی ادبی تنقید وی لکھݨ دا فیصلہ کیتا اَتے ہک منصوبہ بݨایا جو پورے سرائیکی ادب دا نویں سروں ولا پڑھ تے تنقیدی جائزہ گھدا ونجٖے اَتے مختلف تنقیدی اصولیں دی روشنی وچ یا آزادانہ طور تے متن کوں سمجھ تے پرکھیا ونجٖے۔ ایہ کم میں پہلے اُردو وچ میںاپݨے ہک چھوٹے جہیں کتابچے ’’مارکسی نکتہء نظر اور ہمارا ادب‘‘ وچ جزوی طور تے سرائیکی ادب بارے کر چکیا ہم۔

میں ایہ کم اپݨے مختصر مضمونیں اَتے باقاعدہ کتابیں سچل سرمستؒ‘ بیدل سندھی ‘ حمل لغاری دے سرائیکی کلام دے انتخاب دے سلسلے وچ اُنھیں دی شاعرانہ فکر کوں صرف تصوف دی بجائے ترقی پسندانہ فکر انسان دوستی ‘رواداری اَتے عام انسانی زندگی دے رویں دے حوالے نال پرکھیا ۔

بعد وچ وی میݙا ایہ کم جاری ریہا اَتے پہلے ادبی تنقیدی مضمونیں دے مجموعے ’’تلاوڑے‘‘ وچ سامݨے آیا ۔ جتھاں میں پہلی دفعہ خواجہ فریدؒ دی فکر کوں وجودی فکر دے حوالے نال ݙٹھا ۔ بعد وچ مختلف حوالیں نال میݙا ایہ کم میݙے ݙوجھے مجموعے ’’نتارے‘‘ وچ وی نشابر تھیا۔ اَتے اوندے وچ میں بعض لوک داستانیں دا تجزیہ انسانی خواہشات  ‘ ارمانیں اَتے خوابیں کوں سامݨے رکھ تے کیتا ۔ جیندے وچ داستان سیف الملوک دا نفسیاتی پس منظر شامل ہے۔

موجودہ تنقیدی ادبی مضامین دے مجموعے ’’لیکھے‘‘ وچ ایں کم کوں اڳوں تے ودھایا اَتے عالمی ادب دا وی مختلف فکری حوالیں نال تجزیہ کیتا ۔ جیندے وچ انسانی زندگی دی بے معنویت اَتے لایعنیت وغیرہ دا نظریہ شامل ہے۔

لیکن بعض مضامین وچ سماجی جبر دے خلاف شاعری وچ مزاحمتی رویے اتے امید دے عنصر کوں وی اُجاگر کیتا اَتے ایں سلسلے وچ  ممتاز حیدر دی شاعری کوں موضوع بݨایا۔

جدید نظریں بارے ایندے وچ کجھ نظری تنقید تے مضمون وی لکھیئے اَتے اُنھیں دی روشنی وچ ہک اَدھ نظم دا مفہوم دی افتراقیت differanceدے حوالے نال جائزہ گھدا

خواجہ فریدؒدے حوالے نال اُنھیں دی فکر اَتے حیاتی دے کئی نویں پہلوئویں ݙو اشارے کرݨ دی کوشش کیتی 

اینویں تحقیق دا وی ہک حصہ شامل کیتے  اَتے نورنامے دی  مبینہ تاریخ تصنیف کنوں دلائل دے ذریعے اختلاف کرݨ دی جرأت کیتی ہم۔

فنون لطیفہ نال میکوں ہمیشہ دلچسپی رہی ہے ۔  اتے کجھ عرصہ مصوری وی کریندا رہیاں۔عالمی مصوری بارے ݙو مضمون شامل ہن اَتے مصوری دے مزاحمتی رول بارے اپݨا نقطہء نظر پیش کیتم اَتے ݙو معروف تصویریں کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی اے۔ جنھیں وچ پکاسو دی تصویر’’گئورنی کا‘‘ کتاب دے ٹائٹل دی زینت وی ہے۔ایندے علاوہ وادی سندھ  دا  آرٹ تے پٹھانے خان دی موسیقی بارے وی مضمون شامل ہن۔

دراصل میں سارے کم وچ اپنی مخصوص  سوچ دے باوجود خود کوں کہیں ہک فکر دا پابند نئیں رکھیا ۔ بلکہ زیادہ تر آزاد متن دے حوالے نال تخلیقات کوں پرکھݨ دی کوشش کیتی اے میݙے ایں رویے اَتے فکری ارتقا کوں ہک پیچیدہ قسم دی اکائی دے طور تے ݙٹھا ونجٖ سڳدے۔ جیرھا تاثراتی اَتے روایتی تنقیدی رویے کنوں شروع تھی تے اج دی سوچ تے آن اپڑیے۔ اتے زیادہ تر ترقی پسندانہ نقطہ نظرہے۔

آخر وچ  اپنے سارے اہل خانہ دا شکر یہ ادا کرینداں جئیں گزران وچوں میکوں ایں کم واسطے  مہلت ڈتی ۔ اُنھیں دے نال نال پروفیسر شوکت مغل ‘ سئیں ظہور احمد دھریجہ تے شبیر احمد بلوچ دا وی شکریہ جنھیں ’’سرائیکی زبان اَتے لسانیات‘‘ دے بعد ݙوجھی دفعہ کمال مہربانی ‘ شفقت اَتے مہربانی نال کتاب دی اشاعت دے مشکل مرحلے کوں میݙے واسطے آسان بݨائے۔ملک عبدالستارجڑھ تاں آپنا یار ہے اوندا کیا شکریہ ادا کرنے۔پوری کتاب اوندے ناں ہے۔ (2) 

  جولائی 2011                         محمد اسلم رسول پوری

Rasoolpuri@yahoo.co-uk

Rasoolpuri.webs.com

 حوالہ 
1۔ ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی 

2 ۔ کتاب: لیکھے، مصنف : محمداسلم رسول پوری، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان