مکان تے زمان دا قدیم تصور

مکان تے زمان دا قدیم تصور 
زمان و مکان ہک خوبصورت شاعرانہ تصور اے تے  سائنس دے نال نال فلسفے دا وی پسندیدہ موضوع رہ ڳئے۔ ڈھیر سارے شعراء کرام نے ایں موضوع تے طبع آزمائی کیتی اے۔ اے موضوع فلسفئیں دی سوچ دا وی مرکز رہ ڳئے۔ 

افلاطون[PLATO] نے اپݨی کتاب " ٹائیمیس[TIMAEUS]" اچ مکان یا فضا دے متعلق اے آکھیا ہا جو مکان او ہے، جیندے اندر سارے اجسام موجود ہن۔ مکان کݙاہوں تبدیل نئیں تھیندا کیونکہ جیڑھی چیز اچ تمام چیزاں موجود ہوون اونکوں ہر قسم دی شکل کنوں پاک ہوونڑا ںچاہیدا ہے جیویں سِنی مٹی بے شکل ہوندی ہے اگر ہوں کنوں بوتے بنڑائے ونڄن تاں ولا شکل وجود اچ اندی ہے۔ مکان کݙاہوں ختم نئیں تھیندا بلکہ ہر او شئے جیڑھی پیدا تھیندی ہے اونکوںاپݨے اندر جاہ ݙیندے۔ ایندا اے مطلب اے ہر او چیز جیندا وجود ہے اونکوں کہیں نہ کہیں جاہ تے موجود ہوونڑا ںچاہیدا ہے تے کجھ نہ کجھ فضا وی گھیرݨی چاہیدی اے۔ او شئے جو نہ زمین تے ہووے نہ اسمان تے ہووے اوں شئے دا وجود کینی تے او'  لا شئے ' ہوندی اے۔  

ایں تصور دے مطابق قدرت کوں ٹھوس چیزیں دا مجموعہ سمجھیا ڳیا انہیں چیزیں دے درمیان ہک خلا ہے جیندی  اپݨی کوئی شکل و صورت کینی۔ خلا کوئی خارجی چیز نئیں بلکہ خلا دا مقصد صرف اے ہا جو ایندے وچ مختلف مادی چیزیں دی ترتیب ݙتی ونڄ سڳے۔ 

فرانس دے مشہور فلسفی تے ریاضی دان رینے دے کارت[RENE DESCARTES] نے فضا دا نواں تصور پیش کیتا۔ ہوندے فلسفے دا بنیادی مسئلہ اے ہا جو تمام چیزاں ذہن یا مادہ ݙوہیں اچوں کہیں ہک نال لازمی تعلق رکھیندین لیکن خود ذہن تے مادہ اچ کوئی رشتہ موجود کینی۔ ذہن دی خوبی خیال اے جیڑھا نہ تاں کوئی جاہ مَلیندے نہ فضا اچ کوئی ترتیب رکھیندے۔ مادے دی اے خوبی اے جو او جاہ وی مَلیندے تے فضا اچ موجود وی ہوندے۔ دے کارت دا اے خیال ہا جو تمام فضا اچ کوئی نہ کوئی چیز ضرور موجود ہووے ورنہ خالی فضا کوئی کم دی کینی اور اے خالق کائنات دے کمال دے منافی ہے جو او کہیں چیز کوں بغیر مقصد دے پیدا کرے۔ اوں آکھیا ہا جو تارئیں دے درمیان ساکوں خالی فضاݙسدی اے لیکن اصل اچ او خالی کینی بلکہ او پوری دی پوری ہک عالمگیر مادے ایتھر دے نال بھری ہوئی اے۔ ایں تصور نال فضا ہک خالی شئے ہووݨ دی بجائے ہک خارجی شئے بݨ ڳئی۔

 حوالہ 
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان