سوجا ملاح

طاہر غنی 
سوجا ملاح ویہہ ورھیاں تُوں دریا دی واہندی گاٻ وچ کُنڈی سٹ تے ٻیٹھا اے ۔ ݙینہہ ہووے بھانویں رات ، سیالا ہووے یا اُنہالا ، کَڑکدی دُھپ ہووے بھانویں ساوݨ ماہ دی جھڑی ۔شکاری شکار وچ مست ݙور ہلیندا ٻیٹھا اے ۔ موسماں دی شدت کنوں اوندا رنگ ہور کالا تھی ڳیا اے ۔ بُکھ تریہہ تُوں ہݙیاں نکل آئیاں ہِس ، وال ودھ ڳئے ہس،جسم تے ٻک ٻک میل دا ڄم ڳیا ہس ، مَجھ ہک پوتڑی ہِس تے پاگلاں دی کار ݙور ہَلیندا ٻیٹھا اے ۔ نہ اُبھردے دی فکر ہس تے نہ لہندے دا خیال ، نہ کھاوݨ پیوݨ دا ہوش ہِس تے نہ آپݨا تے خویش قبیلے دا چیتا ہِس ، نہ ٻلیندا اے نہ چُلیندا اے ۔ ٻس ہک تنوار تے ہک ذہن وچ مست ٻیٹھا اے ، اے شکاری وی جگ توں انوکھڑا تے وکھرا شکاری اے ۔ مچھیاں نَپ تے چھوڑ ݙیندا اے ۔ اللہ ڄاݨے کس شے دا شکاری اے۔

کلّھے رہݨ تُوں اُوندے اندر بندیاں نال گھوٻل تے پیار ، جیوݨ دا مزہ تے خوبصورتی دا احساس وی ختم تھی ڳیا اے ۔ اُوندی دنیا ݙور کنڈی ، دریا دی مݨ تے شکار اے ۔ دریا دی کدھی تے رہندیاں اینکوں ویہہ سال تھی ڳئے ہن پر کہیں نوں معلوم نئیں جو اے رب دا بندہ کون اے؟کِتھوں دارہݨ آلا اے ، تے اے کُنڈی ، اے ݙور، اے شکار ،کیہاں راز اے ۔ اَحٖ تائیں شکاری کہیں بندے بشر نال گاٖلھ مُہاڑ نِس کیتی تے نہ دل دا حال ݙتا ہِس۔

---------------------

ویندے راہی ، ڈھور چَریندے چھیڑو ، راہ پدھیڑو لوک شکاری کوں ݙیکھ تے ہک لحظہ کھلوݨ، اُوندے حال تے افسوس کرِن تے وَل آپݨے راہ گھِنن۔ شکاری کوں کیں آئے ڳئے دا اصلوں ہوش نِس۔

---------------------

خدا دا کرناں اے تھیا جو ہک ݙینہ اِتھوں ہک بادشاہ دا گزر تھیا ۔اُوں شکاری دی حالت ݙیکھ تے پُچھݨاں کیتا۔

’’کون ایں توں؟‘‘

پر جواب کِتھاں ۔ بادشاہاں دے خیال ۔ گھوڑے توں لہہ پیا ۔ وزیر محافظ نال لہہ کھلوتے ۔بادشاہ نیں وزیراں کوں حکم ݙتا:

’’معلوم کرو اے شخص کون اے ؟ جادو گر اے ، جاسوس اے یا پاڳل اے؟ جے تائیں ایندی حال حقیقت نہ چیساں ، اَگاٖں قدم نہ ودھیساں۔‘‘

حکم دی دیر ہئی سُنڄ بَر وِچ دربار لڳ ڳیا ۔ بادشاہ دی سلامی کیتے مخلوق ڈُھکݨ پئے ڳئی ۔ شکاری دی پُچھ ڳچھ شروع تھی ڳئی ۔ ہر ہک اِیہو آکھے اینکوں وِیہہ ورھیاں تُوں ہِکے تول میݨ وِچ ݙیدھے پے ہیں۔ بُکھ توں ہݙیاں نکل آئیاں ہِس، دُھپ پالے تُوں پِنڈا رَڑ ڳیا ہِس ۔ پر واہ مجال جو کہیں دے اڳوں تلی اَݙی ہووِس یا ٻولیا ہووے ۔ جݙاں شکاری دا کجھ اَتہ پتہ نہ لگاٖ تاں بادشاہ حکم ݙتا:

’’دریا دی مَݨ تے رہݨ آلے ٻڈھڑے ملاح مہاݨیاں کوں دربار وچ حاضر کرو‘‘۔

پیادے تے سپاہی شاہی حکم دی تعمیل وچ بھڄ پے ۔ ہک ڳلی وِچوں سوسال دے ہک ٻڈھڑے ملاح کوں پَھد تے دربار وِچ گھن آئے ۔ جیڑھا شکاری کوں ڄاݨدا ہا ۔ ٻڈھڑے نیں بادشاہ کوں نِیو تے سلام کیتا تے وَل دُعا ݙتی:

’’ٻچڑیاں دے شہر ہوونیں شالا ، بخت اقبال سلامت ہووی ،تے عرض کیتُس عالم پناہ ! اے شخص اَساݙی وستی دا سوجا مہاݨا اے ۔ مَچھیاں نَپ تے ویچݨ اِنہاںدا جدی کم اے ۔ ایندی کہاݨی دلچسپ وی اے تے درد ناک وی ۔ سُݨ تے حضور والا کوں چَس آسی تے ایندے نال افسوس وی تھیسی ۔ حکم ہووے تاں عرض کراں۔؟‘‘

’’ٻڈھڑے!میں ایں کیتے اِتھاں دربار لایا اے ۔ جو کجھ ڄاݨدا ایں سُݨا ‘‘ بادشاہ ٻولیا ۔ اِتھوں ٻڈھڑے گاٖلھ ٹوری۔

’’بادشاہ سلامت ! اے ٻہوں چِر دی گاٖلھ اے ، سوجا جوان ہا ۔ ہک ݙینہ اونیں دریا وچ شکار کیتے ایں جا تے جتھاں ہُݨ ٻیٹھا اے کنڈی سٹی۔ کنڈی وچ مچھی دی جا تے ہک وزنی شے پھسی ۔ مچھی سمجھ تے ٻاہر چھکیُس ۔ ݙہدا اے تاں کیا ݙہدا اے جو ہک صندوق اے ، صندوق نُوں جَندرا اے ، پر کنجیاں نال ہِس ۔ صندوق کُھلیندا اے تاں کیا ݙہدا اے جو ہیرے تے اشرفیاں نال صندوق بھریا ہویا اے ،اَتے ہک سوہݨی شہزادی نینگر ٻیٹھی اے ۔ سوجا نینگر کوں ݙیکھ تے حیران تھی ڳیا ۔نِینگر سوجے دی گھٻراہٹ کوں تاڑ ڳئی تے آکھݨ لڳی ۔ ’’میتھوں نہ ݙر تے نہ گھٻرا ۔ میں تیݙی ہاں ۔ تیݙے نال حق شرع کریساں‘‘۔ ’’پر میں تاں اصلوں کوجھا تے عقل دا پورا سورا ہاں‘‘ سوجے اَجھک اَجھک تے اَڑ اَڑ تے گاٖلھ کیتی تے آکھݨ لڳا ’’وسیبا کیویں تھیسی‘‘ نِینگر آکھݨ لڳی ’’گھٻرا نہ سبھ ٹھیک تھی ویسی ‘‘ نِینگر رومال کڈھیا تے سوجے دے منہ تے بَھوا ݙتس ۔ رومال پھیرݨ دی دیر ہئی سوجے دا چہرہ چن وانگوں چمکݨ تے بَکھݨ پئے ڳیا ۔ نویں پوشاک سوجے کوں ݙتس ۔ کپڑے وَٹا تے سوجا شہزادہ بݨ کھلوتا ۔ کوئی سُنڄاݨ نہ سڳے جو اے سوجا اے یا کوئی رئیس زادہ ۔ نِینگر سوجے کوں ہیرے تے اشرفیاں دا تھال ݙے تے شہر وچوں عالیشان محل خریدݨ کیتے ٹور ݙتا ۔ ساری کھیݙ تاں پیسیاں دی ہوندی اے ۔ پیسے کول ہَن محل گھدُس ۔ مال اسباب آپݨی مرضی نال تے پسند دا خرید کیتُس ۔ نوکر چاکر خدمت کیتے رکھ لیئس تے دھوم دھڑکے نال شادی کیتُس ۔شادی ، دولت خوب صورت محل نوکر چکراں سوجے کوں نواب شجاع خان بݨا ݙتا ۔ ݙیہاڑیاں وچ شجاع خان دی شہر وچ مشوری تھی ڳئی ۔خبر بادشاہ تائیں پہنتی۔ قصّہ کوتاہ شجاع خان بادشاہ دا وزیر بݨ ڳیا ۔ پُراݨے وزیر درباری شجاع خان دے وزیر بݨݨ تے سڑ ٻل ڳئے ۔ آخر اُنہاں رَل مِل تے صلاح کیتی تے شجاع خان نوں مگروں لہاوݨ دا گُلاّپکیونیں۔

اُنہاں ݙیہاڑیاں اتفاق نال ہِک سُنڄ بر دے لوکاں دربار وچ شکایت کیتی جو اساݙے علاقے وچ پیوݨ آلے پاݨی دا ہکّو کھوہ ہا ۔ او وی سُک ڳیا اے ۔لوک پاݨی تُوں ݙاڈھے تنگ ہِن ۔ وزیراں بادشاہ کوں آکھ تے شجاع خان کوں ایں مہم تے بھڄوا ݙتا ۔ شجاع خان ذال کوں گاٖلھ کیتی ۔ ذال ٻہوں سیاݨی اُوں حوصلہ ݙتا تے آکھݨ لڳی ’’گھٻراوݨ دی کوئی لوڑ نیں ۔ کھوہ وچ ، ہک دَھن دولت دا بُکھا دھینہ ٻیٹھا اے ۔ آپݨے نال اشرفیاں دی ہک تھیلی گھدی ونڄ ۔ کھوہ وچ لہہ ونڄیں اصلوں نہ ݙریں تے تھیلی اوندی تلی تے رکھ تے آکھیں ۔ دھروہی ہئی آپݨے منݨ آلے دی اَساتھوں ٹَل۔ لوکاںکوں تِرسا نہ مار … دھینہ دولت گھن تے ٹُر ویسی تے کھوہ وچ ولدا پاݨی آ ویسی ۔ شجاع خان ایویں کیتا ۔ کھوہ وچ پاݨی آوݨ تے لوک ٻہوں خُش ۔ شجاع خان اِیںمہم تُوں کامیابی نال واپس آیا تے دربار وچ حاضر تھی کرائیں بادشاہ کوں مبارک ݙتس ۔ اے سُݨ تے بادشاہ ٻہوں خُش تھیا ۔ اِیں خُشی وچ شجاع خان کوں وزیر حضوری بݨا ݙتُس ۔ نویں ترقی تے پُراݨے وزیر ہور سڑے، اُنہاں ولدا ڳوڑ کیتا تے بادشاہ سلامت دی خدمت وچ شہر دے ٻاہروں ٻوہڑیں دا جنگل لاوݨ دا منصوبہ پیش کیتونیں۔

ہک وزیر عرض کیتی ’’حضور ٻوہڑ دی چھاں تلے جنج بندیاں دی ٻہہ سڳدی اے‘‘ ݙوجھے عرض کیتی’’عالم پناہ ! شہر دی مخلوق ، ڈھور ݙنگر ، راہ پندھرو اُنہالے ماہ چھاں تلے ٻہسن تے حضور دی سلامتی دی دُعا کریسن‘‘۔تریجھے عرض کیتی ’’ٻوہڑ دے درختاں نال شہر دی خوبصورتی ودھسی پر ٻوہڑیں دا بِج ڳواڈھی ملک تُوں گھدا ونڄے ۔ اُتھاں دیاں ٻوہڑیں ٻہوں گھاٹیاں تے جھدے ودھیاں ہِن‘‘۔ چوتھے وزیر عرض کیتی ’’حضور دا نواں وزیر شجاع خان ٻہوں دانا ، حوصلہ آلا تے بہادر اے ۔ اوکوں بِج گھنݨ کیتے بھیج ݙتا ونڄے تاں بِج جھدے آویسی‘‘۔ قصہ کوتاہ پُراݨے وزیراں دا منصوبہ کامیاب تھیا تے شجاع خان دے ناں ٻوہڑیں دا بِج گھن آوݨ دا حکم جاری تھی ڳیا ۔ چھی مہینے میعاد مقرر تھئی ۔ وزیراں ،دا مُدعا اے جو شجاع خان جِیندا واپس نہ آوے۔

شاہی فرمان سُݨ تے شجاع خان حیران پریشان ۔ ذال کوں گاٖلھ کیتُس ۔ اُوں تسلی ݙتی تے سمجھائیُس جو اُوں ملک وچ ٻوہڑیں دے وݙے وݙے جُھنڈ ہِن ۔ گھوڑا جھنڈ دے تلوں بھڄا تے لنگھائیں۔ واڳ چھوڑ تے اُتے ہتھ ماریں ۔ ہتھیں جیڑھا ٻور ٻٹور آسی او ٻوہڑیں دا بِج ہوسی ۔ پر ہک گاٖلھ یاد رکھیں ۔ گھوڑا ٻوہڑ تلے نہ کھلاریں ۔ ہتھیں کُجھ نہ آوی تاں وَلدا گھوڑا بھڄائیں ۔ تے میݙی گاٖلھ پلے ٻدھ گھِن جو گھوڑا ٻوہڑ دے تلے اصلو ںنہ ݙکیں۔

شجاع خان یار ٻیلیاں نُوں مِلدا سفر تے روانہ تھی ڳیا ۔ اُتھاں پہنتا ذال دے آکھݨ موجب کئی دفعہ ٻوہڑیں دے تلوں گھوڑا بھڄا تے لنگھائیس تے بھڄدی جا تے ہتھ ماریُس پر جݙاں کجھ ہتھیں نہ آیُس تاں اَدھ وِچالے گھوڑا چا ݙکیُس تے ہتھاں نال بِج کھوݨ تے پٹݨ لڳ پیا۔ بس گھوڑے کھلارن دی دیر ہئی ۔ ہک سوہݨی شہزادی نِینگر پلاکی مار تے شجاع دے پِچھوں گھوڑے تے سوار تھی ڳئی ۔ شجاع خان جوان تریمت ݙیکھ تے ٻہوں ݙریا ۔ شہزاری تسلی ݙتی تے آکھݨ لڳی ’’ ݙر نہ میں ڄاݨدی ہاں توں شجاع خان ہیں تے ٻوہڑیں دا بِج گھنݨ کیتے پردیس وِچ رُلدا ودا ایں۔ شکر پڑھ میں تیݙے اُتے مہربان تھی ڳئی آں نئیں تاں میݙے غلام ایں ٻوہڑ ہیٹھ تیݙی ڳچی مروڑ تے سَٹ گھتن ہا ۔ تیݙی قسمت چنگی ہئی بچ ڳیا ایں ۔ اے ٻوہڑیں دا جنگل میݙی ملکیت اے تے او جیڑھا چِٹا محل پیا ݙسدا اے او وی میݙا اے ۔ ٻوہڑیں دا بِج گھنݨ دی ہک شرط میݙے نال شادی اے ، گاٖلھ کر شرط منظور ہئی ‘‘۔ شہزادی ݙاڈھی سوہݨی ہئی ۔ شجاع خان ݙیکھ تے پسر ڳیا تے شادی کر گھدُس تے ݙوہائیں سواݨی مرد خُشی خُشی محل وِچ رہݨ پئے ڳئے ۔ چھی مہینے مُکݨ وِچوں کجھ ݙینہہ باقی ہَن شجاع خان وطن ونڄݨ تے ٻوہڑیں دے بِج دا مطالبہ کیتا ۔ شہزادی نال تیار تھی پئی۔

شہزادی نیں آپݨی چیچی دا لہو کڈھ تے ہک شیشی وچ پا ݙتا تے آکھݨ لڳی ’’لہو کُوں پاݨی وچ مِلا تے چواکا چواکا جتھا ںجتھاں سٹیسو اُتھا ںاُتھاں ٻوہڑ ڄم پوسی ۔ شجاع خان لہو گھن تے دربار وچ پہنتا ۔ لہو دے چواکے سٹݨ دی دیر ہئی ٻوہڑیں ڄم ڳیاں۔ اے ݙیکھ تے بادشاہ ٻہوں خُش پر وزیر پریشان ۔بادشاہ شجاع خاں دی تنخواہ تے درجہ ودھا ݙتا۔

عالم پناہ ! ہُݨ تُساں اُوندی پہلی ذال دا حال سُݨو ۔ شجاع خان کوں مہم تے ڳیاں چھی مہینے لنگھ ڳئے شودی نُوں ہول پووِن ۔ ولدا کیوں نہ آیا ۔ سارا ݙینہہ فالاں پاوے تے من پرچاوے ۔ پِیراں فقیراں کوں سورے منتاں مَنے ۔ کݙاں میݙا محبوب گھر آسی ۔ جݙاں اُوں سُݨیا جو شجاع خان خیر یںکولہیں شہر وَل آیا اے تاں ٻہوں خُش تھئی۔ خیراتاں تے منتاں پوریاں کیتُس پر شجاع خان اوندے ویڑھے وچ جھاتی نہ پائی ۔ شودی مناوݨ دے سارے ترلے کیتے ۔ میلے مجبے کیتے ۔ پیراں تے ڈَھٹھی۔ ہاڑے مِنتاں کیتُس ۔ پر کتھاں؟ شجاع خاں مَُڑ تے وی نہ ݙٹھا تے آپݨی نویں ذال نال نویں محل وچ خُشی خُرمی رہݨ لڳ پیا تے او اپݨا ماضی ، پہلی ذال دے احسان پویوں بُھل ڳیا۔

جݙاں شودی کلھے رہݨ توں تنگ تھی ڳئی ۔ تاں چھیکڑی وار برقعہ پا تے شجاع خان دو ٹُر پئی تے عرض کیتُس ’’میݙے سرتاج ! تیݙے بغیر میݙا جیوݨ کُوڑ اے، تیݙے ٻاجھ ویڑھا کھاوݨ آندا اے ۔ ہک واری تاں گھر آ ۔ میݙی اُڄڑی جھوک وَسا ۔ میں پردیسݨ دا مَن پرچا‘‘۔ شجاع خاں اصلوں انکار چا کیتا ۔ بچاری ہتھ جوڑ تے عرض کیتُس ’’میکوں آپݨی ٻاہݨی رکھ گھن میں تہاݙی خدمت کریساں ۔ شجاع خان اے گاٖلھ وی نہ مَنّی ۔ تاں اُوں شودی عرض کیتی ۔ ’’وَل میݙے اُتے احسان لا تے میکوں صندوق وِچ گھت تے ولدا دریابُرد چا کر۔

شجاع خان اے سُݨ تے خُش تھی ڳیا ۔ دِل وچ آکھݨ لگاٖ ’’اے ٹھیک اے ۔ چلو مگروں لَہندی اے‘‘۔پہلی ذال کوں صندوق وِچ گھت تے ٹُر پیا ۔ دریا تے پہنتے، ذال آکھݨ لڳی ’’بھلا ہووی ٻوہا کھول۔ چار ݙیہاڑے قسمت دے چنگے گزرے ہن۔ چھیکڑی واری تیکوں رَحٖ تے ݙیکھ گھِناں ۔ شجاع خان جھٻدے جھٻدے ٻوہا لہایا تے اونیں تھرا تے رُمال دا لڑ شجاع خان دے منہ تے چا بھنوایا ۔ خدا دی قدرت شجاع خان ولدا سوجا بݨ ڳیا ۔ اونکوں ذال دی چلاکی دا پتہ پویوں نہ لگاٖ ۔ شجاع خان ذال کوں دریا بُرد کریندا خُشی خُشی گھر پہنتا۔ ݙیڈھی وچ پیر رکھیُس تاں ذال پولا لہا گِھدا… ’’نکل مویا … کون ایں‘‘؟ ، ’’میں تیݙا آپݨاں شجاع خاں آں‘‘ ۔  ’’مہور اُوترا… منہ نہ متھا جن پہاڑوں لتھا ۔ شکل کہیں سوہݨی اے تیݙی ؟ شیشے وچ منہ تاں ݙیکھ۔‘‘شجاع خان شیشہ ݙٹھا تاں ساڳی سوجا بݨیا کھلا اے۔

ذال نیں دِھکے ݙے تے گھروں کڈھ ݙتا ۔ یار ٻیلیاں ، وزیراں تے بادشاہ نہ سُنڄاتا ۔ اُداس تھی تے ٹُر پیا ۔ اَحٖ تائیں شہر دے لوکاں کوں پتہ نئیں جو شجاع خان کون ہئی تے کِن ڳیا۔

بادشاہ سلامت ! اے او بدبخت نواب شجاع اے جیڑھا ایں دریا دی سُکی مݨ تے ویہہ سالاں توں دیرے لائی ٻیٹھا اے ۔ وسدے ویڑھے دا نقشہ دِل تے ڄمائی ٻیٹھا اے اَتے دریا دی واہندی گاٖب وچوں تخت ، بخت ، قسمت تے ذال کوں ڳولیندا ٻیٹھا اے۔!!

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی انتخابی (بی اے) ، مدیر: انوار احمد، مرتبین: ڈاکٹر اسلم انصاری، ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز، شوکت مغل ، پبلشرز: ملتان کتاب  گھر