وٹو

وٹو قوم دے بانی دا ناں ادھم ہئی، جیہرا ہندوستان دے کئی راجے دی یارہ ذالیں وچوں ہک دی اولاد ہئی۔ زیادہ غصیلہ تھیوݨ دی وجہ توں اوہ "وٹو" آکھوایا۔ "وٹو" دا مطلب ہے زیادہ غصہ رکھݨ آلا یا دشمنی رکھݨ آلا۔ ایہ لفظ پنجابی زبان توں اخذ ہے تے ایندے معنی "نا ختم تھیوݨ آلی دشمنی" دے ہن۔وٹو قوم دا تعلق پنوار راجپوتاں دیاں ترائے شاخاں نال ہے، جنہاں وچ کھرل، سیال تے ڈوگر شامل ہن۔ انہاں وچوں زیادہ تر ڈوگر چوہان راجپوت دی نسل توں ہن۔ وٹو تے کجھ بھٹی وی اوہ قوماں ہن، جنہاں نے بابا فرید الدین گنج شکر دے ہتھ تے اسلام قبول کیتا۔ بابا فرید دے حکم نال سیال دریائے چناب دے کنارے، کھرل دریائے راوی دے کنارے، تے ڈوگر تے وٹو دریائے ستلج دے کنارے آباد تھئے۔ ایں دوران انہاں قوماں نے اپݨا آبائی پیشہ سپاہ گری چھوڑ کے رڑھ واہی شروع کر ݙتی۔

وٹو قوم دی تاریخ تے پروفیسر محمد طفیل نے ہک ضخیم کتاب "وٹو قوم دا تاریخی ورثہ" لکھی ہے۔ کجھ روایات دے مطابق، وٹو قوم دا تعلق راجکوٹ نال ہئی، جیہرا سیالکوٹ دے مشہور راجا سلواہن دی اولاد ہئی۔ ایہ راجا جونہار بھٹناڑ وچ آباد تھیا، جتھاں اوندے ݙو پتر جیپال تے راجپال ہن۔ جیپال بھٹیاں دا جد امجد ہئی، جبکہ راجپال وٹواں دا جد امجد ہئی۔ ایں طرح وٹو تے بھٹی ہک ای نسل توں ہن۔ انہاں نے بابا فرید دے ہتھ تے اسلام قبول کیتا۔

ݙوجھے ذرائع دے مطابق، وٹواں دا اسلام قبول کرݨ فیروز شاہ تغلق دے دور وچ تھیا۔

راجا کھیوا، ساہیوال دے نیڑے حویلی لکھا دا حکمران ہئی، جو وٹواں وچ پہلا مسلمان ہئی۔ انہاں دے بعد مشہور وٹو سردار لکھے خان آیا، جیندی اولاد لکھویرا وٹو دے ناں نال مشہور ہے۔ ایں علاقے دی ٻئی مشہور شخصیتاں وچ سردار محمد حاکم خان ٹھکر وٹو تے سردار محمد ہاشم خان ٹھکر وٹو شامل ہن۔وٹو قوم ساہیوال توں ستلج دے کنارے پھیل ڳئی تے سرسہ تک آباد تھئی۔ 1857 دی جنگ آزادی وچ وٹو سردار برطانیہ دے خلاف اٹھ کھڑے تھئے۔ انیہویں صدی وچ ستلج دی وادی وچ انہاں دے چراگاہاں تے برطانوی حکومت نے قبضہ کر ڳھدا۔


بہاولپور وچ وٹو قبیلے دی ہک الگ روایت ہے، جیندے مطابق اوہ جیسلمیر دے بانی راجا جیسل دی اولاد ہن۔ وٹو جیسلمیر چھوڑ کے ستلج دے کنارے آباد تھئے تے فیروز شاہ تغلق دے دور وچ اسلام قبول کیتا۔

 تقسیم 
تقسیم ہند توں پہلے وٹو ہریانہ دے سرسہ تک پھیلیے ہوئے ہن۔ 1947 دی تقسیم دے بعد ایہ پاکستان آ ڳئے تے ہݨ اوکاڑہ، پاکپتن، بہاولنگر، ساہیوال، قصور، شیخوپورہ، ملتان، ننکانہ صاحب، فیصل آباد، خوشاب، بہاولپور تے میانوالی دے اضلاع وچ آباد ہن۔

 حوالہ 
بحوالہ:وٹو قوم کا تاریخی ورثہ
ونکی:پنجابی شخصیتاں