کوتوال

سپہ سالار آلی کار کوتوال دا کردار وی ٻہوں محدود ہوندے بھل ایہ قصے دے عناصر پورے کرݨ کیتے ہوندے ۔ سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ سپہ سالار دا کردار تاں مول کائنی پر کوتوال دا کردار ہک ݙو کہاݨیاں وچ نظردے جینویں ’’نامی چور‘‘ قصے وچ کوتوال دا کردار ہے اینویں اِی ’’سوجا ملاح‘‘ وچ سپاہیاں تے پیادیاں دا کردار نظردے ۔ سپاہیاں تے کوتوال دے کردار خصوصاً اتھاں نظردن جتھاں بادشاہ کہیں کوں چور یا اَݨ ڄاݨ بندے کوں پھدݨ مقصود ہوندا ہئی تے ایہ واقعات وی ٻہوں گھٹ قصیاں وچ بیان کیتے ڳن۔

درحقیقت سرائیکی لوک کہاݨیاں دے بادشاہ بذات خود متحرک ہوندن او ہر کم تے مہم کیتے خود ٹُردن تے پندھ کریندن ۔ تہوں تاں قصیاں وچ سپہ سالار تے کوتوال دی گنجائش نئیں بݨدی تے جیکراہیں بادشاہ جامد ہوندا تاں او تخت تے ٻیٹھے ٻیٹھے حکم ݙیندا تے سپہ سالار اَتے کوتوال اوندے حکم دی تعمیل کیتے بھڄ پوندے اَتے او کم کرتے پیش کریندے۔ کوتوال دا کردار دراصل ہک پورے محکمے دا متقاضی ہے ۔ یعنی محکمہ پولیس ، تھاݨہ ہووے تے نال سپاہی ہووِن وغیرہ ۔ پر مقامی بادشاہواں کوں تھاݨے ، سپاہیاں دی لوڑ نئیں ہوندی ۔ عدل و انصاف دا کم اُنھاں دے اپݨے ہتھ وچ ہوندے۔ کہاݨیاں وچ مدعی تے ملزم خود اِی دربار وچ پیش تھی ویندن تے اپݨا فیصلہ کرویندن جینویں کہاݨی قصہ مترائی ماء وچ ݙکھایا ڳئے۔

’’چھوہر آکھیا :’’ٻکری تاں میں تیݙے پُتر کنوں مُل گھدی اے۔‘‘ 

پیو آکھیا :’’اچھا ڄل منہ مہاکڑی تھی‘‘ 

چھوکرے آکھیا :’’ڳالھ اے ایویں ڳپّل پندھ دا میں کر آیاں تیݙا گھر پرے ہے۔ بادشاہ دا دربار نال ہے ۔ اِتھاں ڄلدے ہَیں ۔ منصفی چا کرویندے ہیں۔‘‘(33)

جے کتھائیں کوتوال دا کردار آ وی ویندے تاں او وی کہاݨی دے سسپنس کوں ودھاوݨ کیتے ہے تے عموماً اپݨے کم وچ ناکام رہندے تے اَنت بادشاہ کوں خود یا وزیر اَتے شہزادے کوں ایں مہم تے ٹوریا ویندے جینویں ’’نامی چور‘‘ وچ ݙکھایا ڳئے۔

سپہ سالار کلی کوتوال دا کردا ر وی داستان دا حصہ تاں ہوندے پر لوک کہاݨیاں وچ ایندا کردار نہ ہووݨ تئیں محدود تے مختصر ہے ۔ جینویں ہیر رانجھے دی داستان وچ شہر قبولہ دے کوتوال تے سپاہی ݙکھائے ڳن جیڑھے ݙوہائیں کوں ٻدھ تے راجہ اردلی دے پیش کریندن ۔ لوک کہاݨیاں وچ بادشاہ دے حکم دی تعمیل کیتے کوتوال وی حاضر راہندن تے کتھائیں کتھائیں ہیرو تے ہیروئن دا ویس وَٹا کوتوال بݨ ویندن ۔ قصہ سوداگر دا وچ کوتوال دا کردا رہک تریمت نبھائے۔

’’سیما سپاہیاں آلا لباس چا پایا ۔ وردی اونویں ݙاڈھی سوہݨی لڳے۔ شہر وچ پہنتی ۔ بادشاہ اونوں شہر دا کوتوال چا مقرر کیتا ۔ وزیر سڑ تے بادشاہ کوں آکھے جو :

’’اللہ نہ بھلائے تاں کوتوال عورت ہے۔‘‘

بادشاہ آکھݨ لڳا … ’’توں دھی دا ساک تاں ݙے پتہ لڳ ویسی‘‘(34)

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان