سرائیکی لوک قصیاں دے کردار

پیش لفظ 
سرائیکی زبان وچ لوک ادب دا ڈھیر سمل ہے جیڑھا نہ چھڑا ساݙی لوک دانش دا پیچ پورا کریندے بھل سرائیکی سماج دی رَسماں ریتاں تے چس رَس کوں وی ڈھیر سوہݨا تے من بھانوݨاں بݨیندے۔ سرائیکی وسیب ہک زرعی سماج رہ ڳئے جیں کارݨ اِتھاں لوکیں کنیں ڈھیر ویلا تے کُھلیاں جاہیں ہَن تہوں اِتھاں مجلسی حیاتی لوکیں کوں ہمیش ہک ٻئے دے نیڑے رکھیئے تے انہاں کوں ہک ٻئے دا مافی الضمیر سُݨݨ سُݨاوݨ دا موقع ملیئے تے اوندی ٹریننگ وی تھئی ہے ۔تہوں سرائیکی لوک چنگے سامعین ثابت تھیندن۔پرہیں پنچائتیں ہووِن ، مشاعرے تے جلسے ہووِن ، مجلساں ہووِن تے بھانویںبرادریاں دے کٹھ اُنہاں دی توجہ ، کؤ ، دھیان تے انہماک ݙیکھݨ دا ہوندے ۔ ادب تے انہماک نال سُݨݨ دی ایں سکھلائی وچ قصّیاں دے پِڑاں دا وی ٻہوں وݙا حصہ ہے ۔  

سرائیکی لوک قصّے دنیاں دے ٻنہاں لوک ادب کلی سینہ بہ سینہ پندھ کریندے ریہے تے سرائیکی زبان و ادب دے حوالے نال بھلا تھیوے انگریزاں دا جنہاں ساکوں زبان و ادب دی ڳول پھرول تے شناخت دِر توجہ ݙیوائی۔ انہاںسرائیکی لسانیات دی تحقیق دے نال نال سرائیکی لوک ادب دی تالیف آلے پاسے دھیان ݙتا تے ڈھیر سارے لوک قصّیاں کوں کٹھا کر تے اُنہاں کوں کتابی شکل وچ چھاپیا تے ہک رجحان ساز عمل دا مُنڈھ ٻدھا جئیں کارݨ ہُݨ سرائیکی زبان وچ لوک قصیاں دیاں چوݙاںکتاباں چھپ چکیاں ہِن تے اے کم اڳوںتے وی تھیندا پئے۔

سرائیکی وچ حالی تئیں لوک قصّیاں دی ڳول اَتے جمع و تالیف دا کم تھیندا ریہا ہے انہاں قصّیاں بارے تحقیقی تے تنقیدی کم دی ٻہوں لوڑ تے گنجائش ہے ۔ میں اِنہاں لوک قصیاں دے چھڑے ہک پُکھ کوں نشابر کرݨ دی کوشش کیتی ہے تے قصّیاں وچ پاتے ونڄݨ آلے فطری تے مافوق الفطرت کرداریں دی معنویت ، رجحانات ، احساسات ، جذبات ، عوامل ، رد عمل تے اہمیت کوں سرائیکی تل وسیب دے سماجی رجحانات ، ثقافتی عوامل ، تہذیبی اقدار اَتے تمدنی افکار نال جوڑݨ دی سعی کیتی ہے ۔ ایں کم سانگے میں لوک قصّیاں دے ماضی کوں اڄوکے سرائیکی سماج تے مستقبل دے سرائیکی ماحول نال تقابل کوں وی پیش نظر رکھیے تے ملکی اَتے عالمی منظر نامے وچ سرائیکی قوم ، سرائیکی کلچر دی حیثیت تے اہمیت کوں نشابر کرݨ دی وی تݨ ماری ہے ۔ تہوں تہاکوں ݙوجھیاں عالمی تہذیباں مثلاً عربی ، فارسی ، چینی ، ہندی ، انگریزی وغیرہ دے حوالہ جات وی نظرسِن تے تقابل وی ۔ میں اپݨے کم کوں چھڑا لائبریری تئیں مُکدا نئیں کیتا بَھل ذاتی مشاہدے تے تجربے کیتے وسیب دیاں ڈھڳ ساریاں جاہیں تے ڳیاں تے لوکیں دے انٹرویو تے اپݨے مشاہدات کوں وی اپݨے تحقیقی کم دا حصہ بݨائم۔ اینویں اِی حوالہ جات کیتے اہم غیر مطبوعہ قصّیاں کوں وی شامل کیتے۔ لوک قصّیاں اُتے تحقیقی تے تنقیدی کم دا میݙے طرفوں چھڑا ہک مُڈھ تے ہک پُکھ ہے میں ایں کم کوں ڈھیر اڳونہاں کرݨ دی پکی پیڈھی نیت کیتی ہوئی ہے۔ تہاݙیاں دُعائیں نال اللہ دی مدد شاملِ حال راہسی تاں اے کم میں ضرور توڑ پُڄیساں۔

ایں کم دے سلسلے وچ میں سبھ کنوںپہلے اللہ سوہݨے دا شکر گزار ہاں جئیں میکوں توفیق عطا فرمائی تے ایندے کنوں بعد اپݨے اُستادِ محترم جناب ڈاکٹر عبداللہ جان عابد صاحب دی ہک کوٹیشن نال تھورائیت تھینداں :

’’میں علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی کا شکر گزار ہوں جس نے مجھے تحقیق کرنا سکھایا۔‘‘

میں تاں علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دے نال نال اُستادِ محترم سئیں ڈاکٹر عبداللہ جان دا وی ممنون تے مشکور ہاں جنہاں میکوں تحقیق کرݨ سکھایا ۔ ایندے نال شعبہ دے ٻنہاں اساتذہ سئیں حاکم علی برڑو ، سئیں واجد تبسم ، سئیں ارشد علی ناشاد ، سئیں ضیا الرحمن بلوچ دا وی تھورائیت ہاں جنہاں ٻہوں شفقت نال میݙی تعلیی آب یاری کیتی۔

ریسرچ ورک دے حوالے نال اُستادِ محترم سئیں پروفیسر شوکت مغل صاحب دا ٻہوں شکر گزار ہاں جنہاں دامے درمے ، قدمے سخنے میݙی مدد کیتی اَتے اُنہاں دی لائبریری تے او خود ہر ویلے میݙے اُتے نوازش کرݨ کیتے موجود ریہے ۔ خصوصاً انہاں دی لائبریری میݙے کیتے مہیا نہ ہوندی تاںاے تحقیقی کم وی توڑ کوں نہ پُڄ سڳدا۔ 

سئیں پروفیسر سید مختار علی شاہ جے میݙی حیاتی وچ نہ ہوندے تاں نہ ایم فل جتی تعلیم حاصل کر سڳدا تے نہ اِی ایہ تحقیقی مقالہ لکھ سڳدا۔ میݙے کیتے اے فخر دی ڳالھ ہے جو میں ایم فل وچ سئیں ہوراں دا جماعتی وی ریہاں تے قدم قدم تے طالب علم وی۔

اپݨے اُستاد تے ایں تحقیقی مقالے دے نگران پروفیسر ڈاکٹر مقبول گیلانی صاحب دا تاں تھورا لہا نئیں سڳدا جہڑے اپݨی بے پناہ انتظامی ، تحقیقی تے تدریسی مصروفیات وچوں میݙے کیتے خصوصی وقت کڈھیندے ریہے تے میݙے ایں تحقیقی کم وچ کمال دلچسپی دا اظہار تے علمی ، تحقیقی اَتے تنقیدی نوازشات کریندے ریہے۔سئیں طفیل بلوچ ، ملک معین مہے تے محمد عباس فرید ہراج دا وی مشکور ہاں جنہاں ایں مقالے دے تحقیقی کم اِچ میݙے نال سفر کیتے۔چھیکڑ تے میں سئیں باسط بھٹی دا وی شکرگزار ہاںجنہاں میݙے مقالے کوتحقیقی تے تنقیدی نظر نال پڑھیا تے اوندی اِملاء تے لفظیں دی اصلاح فرمائی۔

میں اپݨے والدین دا ٻہوں تھورا چینداں جنہاں ناصرف میݙے بھارے تے بھاڑے چیندن بھل حیاتی دے ہر قدم تے میݙی کامیابی کیتے دُعا گو راہندن ۔ اے تحقیقی کم وی اُنہاں دی دُعائیں دا نتیجہ ہے نہ تاں میں ’’من آنم کہ من دانم‘‘۔

انہاوں کوں اَنج میں اپݨے تمام سنگتی ساتھیاں دا اَتے اپݨے ایم فل دے کلاس فیلوز دا ٻہوں ٻہوں شکر گزار ہاں جنہاں میݙی صحبت کوں برداشت کیتا تے میݙے تعلیمی تے تحقیقی کم وچ ٻانہہ ٻیلی ریہے۔

شہزاد اسد خان لغاری

سرائیکی ریسرچ سکالر  

ایم فل پاکستانی زبانیں ،علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد   

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان