پہلی عالمی جنگ

پہلی جنگِ عظیم، 20ویں صدی دی ہِک وݙی خونریز جنگ ہئی، جیڑھی 1914 توں 1918 تک جاری رہی۔ اِیں جنگ وِچ دُنیا دیاں وݙیاں طاقتاں ݙو حصیاں وِچ ونڈیاں ڳیاں ہَن: اتحادی طاقتاں اَتے مرکزی طاقتاں۔ اِیں جنگ وِچ کروڑاں لوک مارے ڳئے اَتے اِیں جنگ نے دُنیا دے نقشے کوں بدل ݙتا۔
جنگ دا آغاز کینویں تھیا
اِیں جنگ دا آغاز 28 جون 1914 کوں آسٹریا-ہنگری دے شہزادے فرانز فرڈینینڈ دے قتل توں تھیا۔ فرانز فرڈینینڈ اَتے اُنھاں دی ذال سراجیوو وِچ ہَن، جِتھاں اُنھاں کوں سربیا دے ہِک قوم پرست نے قتل کر ݙتا۔ اِیں واقعے دے بعد آسٹریا-ہنگری نے سربیا دے خلاف جنگ دا اعلان کر ݙتا۔
اِیندے پِچھوں کئی وجوہات ہَن:
 قوم پرستی: 19ویں صدی دے آخر وِچ یورپ وِچ قوم پرستی دے جذبات ودھ ڳئے ہَن۔ ہر ملک اپݨی طاقت ودھاوݨ چاہندا ہا۔
 سامراجیت: یورپی طاقتاں اپݨیاں کالونیاں ودھاوݨ چاہندیاں ہَن، جیندے نال انہاں دے درمیان مقابلہ ودھ ڳیا۔
 فوجی اتحاد: یورپی طاقتاں نے ہِک ٻئے دے نال فوجی اتحاد بݨا گھدے ہَن۔ جے ہِک ملک تے حملہ تھیندا ہئی تاں ٻئے ملک وی جنگ وِچ شامل تھی ویندے ہَن۔
 شہزادے دا قتل: فرانز فرڈینینڈ دا قتل ہِک چِنڳاری ثابت تھیا، جیندے نال جنگ شروع تھی ڳئی۔
جنگ دا پھیلاؤ
آسٹریا-ہنگری دے سربیا تے حملے دے بعد روس نے سربیا دی مدد کیتی اَتے جرمنی نے آسٹریا-ہنگری دی مدد کیتی۔ اِیں طرحاں ہِک دے بعد ہِک ملک جنگ وِچ شامل تھیندا ڳیا۔
 1914: جرمنی نے بیلجیئم تے حملہ کیتا اَتے برطانیہ جنگ وِچ شامل تھی ڳیا۔
 1915: اِٹلی اَتے بلغاریہ جنگ وِچ شامل تھی ڳئے۔
 1917: امریکہ جنگ وِچ شامل تھی ڳیا۔
جنگ دا میدان
اِیہ جنگ یورپ، مشرقِ وسطیٰ، افریقہ اَتے ایشیا وِچ لڑی ڳئی۔
 مغربی محاذ: فرانس اَتے جرمنی دے درمیان ہئی، جِتھاں خندقاں وِچ جنگ تھیندی ہئی۔
 مشرقی محاذ: روس اَتے جرمنی دے درمیان ہئی۔
 سمندری جنگ: برطانیہ اَتے جرمنی دے درمیان سمندر وِچ وی جنگ تھئی۔
 ہوائی جنگ: پہلی واری ہوائی جہازاں دا جنگ وِچ استعمال تھیا۔
نویں ہتھیار
پہلی جنگِ عظیم وِچ نویں ہتھیاراں دا استعمال تھیا، جیویں کہ مشین گناں، توپاں، کیمیائی ہتھیار، ٹینک اَتے ہوائی جہاز۔ اِنھاں ہتھیاراں نے جنگ کوں ٻہوں خطرناک بݨا ݙتا۔
جنگ دا خاتمہ
11 نومبر 1918 کوں جرمنی نے ہتھیار سَٹ ݙتے اَتے اِیں طرحاں اِیں جنگ دا خاتمہ تھیا۔ اِیں جنگ دے بعد ورسائیل معاہدہ تھیا، جیندا جرمنی تے ٻہوں سخت شرطاں لائیاں ڳیاں۔
جنگ دے اثرات
پہلی جنگِ عظیم دے ٻہوں وݙے اثرات تھئے۔
 کروڑاں لوک مارے ڳئے اَتے لکھاں لوک زخمی تھئے۔
 یورپ دا نقشہ بدل ڳیا اَتے سلطنتاں دا خاتمہ تھیا۔
 لیگ آف نیشنز بݨائی ڳئی، جیندا مقصد دُنیا وِچ امن قائم کرݨ ہئی۔
 معاشی اَتے سماجی مسائل پیدا تھئے۔
اِیں جنگ نے دُنیا کوں ہِک نویں دور وِچ داخل کر ݙتا۔