ملتان دا مُنڈھ

THE BEGINNINGS OF MULTAN

  (ترجمہ) جیکوں جیویں لانگ ورتھ ڈیمز صاحب ہک فارسی مسودّہ کنوں اخذ کیتے ۔

ملتان دی مونڈھی تاریخ اَتے ایندی شروعات بارے ایہ مختصر بیان شورکوٹ ضلع جھنگ دے ہک قانوگو ٹٻر دی بیاض ؍ہتھ لکھت کنوں گھداڳے ۔ ایں ٹٻر دے لوک حالی (1900ء)تئیں قانوگوآں دیاں عہدیاں ؍کُرسیاں اُتّے موجود ہِن ۔ ایہ لوک پہلے ہندو ہَن وَل اُنھاں باشاہ اورنگزیب (1658ء توں 1702ء) دے زمانے وچ اسلام قبول کر گھدّا ۔ جہڑی ہتھ لکھت کنوں ایہ کہاݨی گھدّی ڳئی ہے اوہ پچھلی صدی اِچ لکھی ڳئی ہے۔

بھانویں جو ایہ بیان تاریخی لحاظ نال اصلوں نکارہ ہے پر ایندے کنوں ݙو ڳالھیں پورے طور تے ظاہر تھیندیاں ہِن ۔ ہِک ایہ جو ’’پڑھے لکھے‘‘ لوکاں دا اہجیں موضوعاں بارے کہجیں سوچ ہے اَتے ݙوجھے ایہ جو اِنھاں موضوعاں بارے ہندو مسلم روایتاں کوں کیویں گڈ مَڈ کیتا ڳے۔ اِنھاں ڳالھیں کنوں ایکوں اِتّھاں جاء ݙتی ڳئی ہے۔

ایہ ڳالھ سوچݨ دی ہے جو مصنف دے ذہن وچ ملتان دے اِنھاں پُراݨے روایتی نانواں دا کجھ تصور موجود ہے جنھاں کوں البیرونی ٻہوں مُد پہلے ہتھیکا کیتا ہا۔

(نوٹ : ایں کہاݨی دا متن فارسی وچ ہے ۔ پہلے فارسی متن ݙتّا ویندا پئے ۔ ایں متن تے انگریزی ترجمے کنوں سرائیکی ترجمہ کیتا ویندا پئے ۔ ش م)

 متن (فارسی) 
اوّل صدائے تعالیٰ مارج دیو از آتش پیدا کرد ۔ چنانچہ در قرآنِ مجید وفرقانِ حمید کھبامی دِیہد:

وَ خَلَقَ الْجَاّنَ مِݨ مّارجٍ مِّݨ نَّار

خدائے تعالیٰ از پہلوئے مارج ‘ ما رِجا بیا فرید ۔ ہر دو درمیاں جفتی کردَند از اِیشان دو پسّر پیدا شُد ۔ یکے نام وئے جِن نِہادَند ۔ و از پہلوئے جِن زنِ جننی پیدا شُد ۔ ہر دو درمیانِ خود جُفتی کردند: اِز اِیشان دو پسر پیدا شُد ۔ یکے نام عزرائیل نِہاد ند ۔ پسرِ دُوَم را نام مہان دیو نِہادند ۔ و ازپہلوئے مہان دیو کورچے بری پیدا شُد۔

و مُدّتِ زمین و آسمان شست دو لک و ہَشتَد و پنج ہزار سال شُدا ۔ و ازان بار ملتان آبادا نی شُدا و آن چہر قِران بُودا ۔ در قِرانِ اوّل راہنس پُور می گفتاد ‘ و در آن آبادا نی نَوَد (نَوصَد) بِست چہار لک و ہزدہ ہزار سال بُودا۔

وَاِیسر مِہان دیو  ر ا  دو ازد ہ  پِسر بُودند:

اوّل  را نام  کوئین بُود                      دُوَم                                را نام                            نرائین                       بُود

سوم  را نام    وِشن                                                                                   چہارم                            را نام                          کِشن

پنجم   را نام   بِراہمن                              ششم                                را نام                            پرمسیر

ہفتم    ندارد                                                        ہشتم                              را نام                           نرسنگ

نہم   ر ا نام   بھگوان                                                                           دہُم                                 را نام                            لات

یا زدہم  را نام   عُزَّی                           دو از دہم                را نام                            اِیسر جگن ناتھ

دو از دہ  دختران  اِیسر مہان  دیو  را  ‘  نامِ اِ یں  بُود:

اوّل دختر را نام مَہمائی                                                                      دوم را نام دیوی

سوم  را نام  مِیسری                                                                               چہارم                            را نام                           پر مِیسری                

پنجم  را نام  دِیوانی                                                                                     ششم                                را نام                           بھگوانی

ہفتم    را نا  م لنکا                                                                                      ہشتم                              را نام                           متھرا

نہم  را نام   جمنا                                                                                           دہم                                را نام                            توتلاں

یاز دہم  را نام  غرض؍گھرز          دو از دہم                را نام                            لنکا

چُوں چَندِن گُزشت ‘ بعدہ‘ در قرانِ دُوام ملتان را نام ماک پُور؍ مَک پُور می گفتند ۔ و در آن آبادانی فرشتگان بُود ۔ ہزدہ لک و بِیست ہزار پنج سال بُود ند ۔ در قرِان سُوَم ملتان را نام شام پُور ۔ و در قِران ماک پُور؍ باک پور آبادانی چَہل آدم بُود و بعض گوید کہ ہستد آدم بُودند۔ فَاَمّا از اِی شان تولّدو تناسل نہ بُود ۔ و درقِران چہارم ملتان را نام مُلتان شد‘ و در آن آبادانی اَسپان بُود ‘ ہشت لک و ہفت ہزار اِی شان در ملتان بُود‘ بعد از ہشت لک و ہفتاد ہزار سال ‘ مہتر آدم پیغمبر (صلاٰۃ اللہ علیہ) آفریدہ شُد۔ ازگاہِ آدم تا اِیں آدم شصت ہزار و نہو صد چہل و پنج سال اَست کے گزشت (نقل منقول است)

از خواجہ حمید الدین ناگوری(قدس اللہ السرّۃ العزیز) مذکور است کہ حق سُبحانہ ‘ تعالیٰ چُوں آدم را (علیہ السلام) بیا آفرید و باقی گِل کہ از قالب آدم (علیہ السلام) ماند ‘ چہار چیز آ فرید:

اوّل خُرما… دوم انگور … سِویُم انار … چہارم رُوئے اَسپاں وچشم است ۔ از لُعابِ حوراں بہشت بیا آ فرید۔ و تنِ اسپ از بہشت آ فرید ۔ و پُشتِ اسپ از کُرسی و عرش مجید آ فرید ۔وموئے اسپاں از طُوبیٰ آ فرید ۔ وجانِ اسپ اد عظمتِ خود آ فرید۔ و فضیلت ایں است کہ اسپ را پیشِ خود بدارد ۔و حوالہء دیگراں نہ کُنَد ۔ زِیر آن کہ برائے آن پیغمبر (صلی اللہ علیہ وسلم) مدام پیشِ خودمی داشت و بہ جامہ و رداد (رِدا) ئے مبارکِ خود سَرو رُوئے او پاک کردے ۔ ہَم در آن جامہ جَو چَرانید‘ و بمقدارِ موئے اسپ گُناہان۔

…………

 حوالہ 
وسیبی قصے، ترجمہ /لکھت وٹاندرا :  شوکت مغل ، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ‘ ملتان