صفات لازمہ دیاں قسماں

صفاتِ لازمہ دیاں ڈو قسماں ہن: 

تحریر اورنگزیب اورنگ بغلانی 

(1) صفاتِ لازمہ متضادہ  
(2) صفاتِ لازمہ غیرِ متضادہ  

 (صفاتِ لازمہ متضادہ دی تعریف) 
صفاتِ لازمہ متضادہ او صفات ہن جو آپس وچ ہک ݙوجھے دی ضد ہن۔ جیویں جو "ہمس" دی ضد "جہر" ہے تے "شدت" دی ضد "رخاوت" ہے۔  

 (صفاتِ لازمہ متضادہ) 
صفاتِ لازمہ متضادہ ݙاہ (10) ہن۔ جنہاں وچوں پنج، پنج دیاں ضد ہن۔  
1. ہمس  
2. جہر  
3. شدت  
4. رخاوت  
5. استعلاء  
6. استفال  
7. اطباق  
8. انفتاح  
9. اذلاق  
10. اصمات  

تفصیل: 
1. ہمس:  

لغوی معنی: "پستی" 

(اصطلاحی معنی) 

تجوید دی اصطلاح وچ "ضعف دی وجہ نال آواز دے پست تھیوݨ" کوں ہمس آکھیا ویندے۔ جن حروف وچ ایہ صفت پاتی ویندی ہے، انہاں کوں "حروفِ مہموسہ" آکھیا ویندے۔ ایہ ݙاہ (10) حروف ہن جنہاں دا مجموعہ "فَحَثَّہ شَخْصٌ سَکَتْ" ہے۔ 

 (طریقۂ ادائیگی) 
حروفِ مہموسہ کوں ادا کرݨ دے وقت آواز انہاں دے مخرج وچ ایں قدر ضعف (کمزوری) نال ٹھہردی ہے جو سانس جاری رہ ویندے تے آواز پست تھی ویندی ہے۔