کرپٹوگرافی

کرپٹوگرافی 
Cryptography – Practice and study of secure communication techniques

کرپٹوگرافی ہِک اِیہو جیہاں فن اتے علم ہِے جِتھاں محفوظ مواصلات دے طریقیاں دا مطالعہ اتے عمل کیتا ویندے ۔ اِیندا مقصد اِیہ ہوندا ہے جو معلومات کوں اِیں طرحاں تبدیل کیتا ونجے جو صرف او لوگ سمجھ سگن جِنہاں کوں اِیندی اجازت ہووے ۔ اِیندے وِچ مختلف تکنیکاں استعمال تھیندیاں ہِن جیویں جو انکرپشن (encryption) ، ڈکرپشن (decryption) ، اتے کی (key) مینجمنٹ ۔ اِیہ معلومات کوں غیر مجاز رسائی توں  بچاوݨ  دا اہم ذریعہ ہِے ۔ 

انکرپشن ہِک اِیہو جیہاں عمل ہِے جِتھاں سادہ متن (plaintext) کوں خفیہ متن (ciphertext) وِچ تبدیل کیتا ویندے ۔ اِیں عمل وِچ ہِک الگورتھم اتے ہِک کی (key) استعمال تھیندی ہِے ۔ صرف او لوگ جِنہاں دے کول صحیح کی (key) ہوندی ہے ، او خفیہ متن کوں واپس سادہ متن وِچ تبدیل کر سڳدے ہِن ۔ ڈکرپشن انکرپشن دا الٹ عمل ہِے ، جِتھاں خفیہ متن کوں واپس سادہ متن وِچ تبدیل کیتا ویندے ۔ اِیں طرحاں ، صرف مجاز لوگ ہی معلومات کوں پڑھ سڳدے ہِن ۔ 

کرپٹوگرافی دی ورتوں اڄوکے دور وِچ ہر پاسے تھیندی پئی ہے ۔ بینکنگ ، ای-کامرس ، اتے حکومتی مواصلات وِچ اِیندے بغیر کم نئیں چل سڳدا ۔ اِینٹرنیٹ تے آن لائن لین دین کوں محفوظ بݨاوݨ کیتے وی اِیندا استعمال تھیندے ۔ اِینٹرنیٹ تے اساں جِتنی وی معلومات بھیجدے اوں ، او کرپٹوگرافی دے ذریعے محفوظ ہوندی ہے ۔ اِیندے نال ساڈی ذاتی معلومات اتے مالی معلومات محفوظ رہندیاں ہِن ۔ 

کرپٹوگرافی دے مختلف ونکی دے الگورتھم موجود ہِن ، جیویں جو AES (Advanced Encryption Standard) ، RSA (Rivest–Shamir–Adleman) ، اتے ڈیفی-ہیلمن (Diffie-Hellman) ۔ اِیہ الگورتھم مختلف سطح دیاں سیکیورٹی فراہم کریندے ہِن ۔ AES اڄ کل سب توں زیادہ استعمال تھیوݨ والا الگورتھم ہِے ۔ RSA پبلک کی (public key) کرپٹوگرافی وِچ استعمال تھیندا ہِے ۔ ڈیفی-ہیلمن دو پارٹیاں کوں محفوظ طریقے نال کی (key) ایکسچینج کرݨ دی اجازت ڈیندا ہِے ۔ 

مستقبل وِچ کرپٹوگرافی دی اہمیت مزید ودھسی ۔ کوانٹم کمپیوٹنگ (quantum computing) دے ودھݨ نال ، روایتی کرپٹوگرافی دے الگورتھم خطرے وِچ پے سڳدے ہِن ۔ اِیں واسطے ، کوانٹم-مزاحم (quantum-resistant) الگورتھم تیار کیتے ویندے پئے ہِن ۔ اِیندے علاوہ ، بلاک چین (blockchain) ٹیکنالوجی وِچ وی کرپٹوگرافی دا اہم کردار ہِے ۔ سائبر سیکیورٹی دے ودھدے ہوئے خطرات نال نمٹݨ کیتے کرپٹوگرافی دی ترقی ضروری ہِے ۔