ٹیلیالوجی

ٹیلیالوجی 
Teleology – study of final causes; analysis in terms of purpose

ٹیلیالوجی ، قسمت (destiny) یا مقصد دی بنیاد تے سوچݨ دا ناں ہے ۔ ایں علم وچ حتمی اسباب (final causes) دا مطالعہ کیتا ویندا ہے ، یعنی او مقصد جیڑھا کہیں شے دے وجود یا عمل دی وضاحت کریندے ۔ ٹیلیالوجی دا مقصد ایہ سمجھݨ ہے کہ کیویں کائنات اتے جاندار ہک خاص مقصد دی تکمیل کیتے منظم ہوندے ہن ، اتے کیویں انہاں دا وجود یا عمل ہک خاص نتیجے دی طرف رہنمائی کریندا ہے ۔ ایں علم دا تعلق فلسفہ (philosophy) ، بائیولوجی (biology) ، اتے الہیات (theology) نال جڑیا ہویا ہے ۔ 

ٹیلیالوجی وچ حتمی اسباب دا مطالعہ ہک بنیادی پہلو ہے ۔ ارسطو (Aristotle) دے مطابق ، ہر شے دے چار اسباب ہوندے ہن: مادی سبب (material cause) ، رسمی سبب (formal cause) ، موثر سبب (efficient cause) ، اتے حتمی سبب (final cause) ۔ حتمی سبب او مقصد ہے جیندے لئی شے موجود ہے ۔ مثال دے طور تے ، ہک بیج دا حتمی سبب ہک پودا بݨݨا ہے ۔ ٹیلیالوجسٹ (teleologists) ایہ ݙیکھدے ہن کہ کیویں مختلف شےواں دے حتمی اسباب انہاں دے وجود یا عمل دی وضاحت کریندے ہن ۔ او ایہ وی ݙیکھدے ہن کہ کیویں کائنات اتے جاندار ہک خاص مقصد دی تکمیل کیتے منظم ہوندے ہن ۔ مقصد دی بنیاد تے تجزیہ وی ٹیلیالوجی دا ہک اہم حصہ ہے ۔ ٹیلیالوجسٹ مختلف شےواں اتے عمل دا تجزیہ کر تے ایہ ݙیکھدے ہن کہ انہاں دا مقصد کیا ہے ۔ مثال دے طور تے ، او ہک جاندار دے اعضاء  دا تجزیہ کر تے ایہ ݙیکھ سڳدے ہن کہ او کیویں جاندار دے زندہ رہݨ وچ مدد کریندے ہن ۔ او انسانی رویے  دا وی تجزیہ کریندے ہن ، اتے ایہ ݙیکھدے ہن کہ انسان کیوں خاص طریقے نال عمل کریندے ہن ۔ 

ٹیلیالوجی دا استعمال مختلف شعبیاں وچ تھی سڳدے ۔ فلسفہ وچ ، ٹیلیالوجی دا استعمال کائنات دے مقصد اتے انسانی وجود دے مقصد  دا مطالعہ کرݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ بائیولوجی وچ ، ٹیلیالوجی دا استعمال جانداراں دے اعضاء دے افعال اتے ارتقاء دے مقصد  دا مطالعہ کرݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ الہیات وچ ، ٹیلیالوجی دا استعمال خدا دے مقصد اتے کائنات وچ انہاں دے کردار دا مطالعہ کرݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ ٹیلیالوجی دا مطالعہ قسمت یا مقصد دی بنیاد تے سوچݨ اتے حتمی اسباب دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندے ۔ ٹیلیالوجسٹ مختلف شےواں اتے عمل دے بارے وچ معلومات جمع کر تے فلسفہ ، بائیولوجی ، اتے الہیات کیتے اقدامات کریندے ہن ۔