ماء . سرائیکی افسانہ

جندو نندر اِچ خواب ݙٹھا جو اوندا نشئی پایا اَکری اوندے زیور ڳہݨے چوری چا کے نکل ڳئے ‘ ݙینہ تھیا تاں جندو وِپھّل کے اُٹھی ٻیٹھی تے وَل ݙٹھس تاں اَکری وی اپݨے کھٹڑے تے کائنا ہا ۔ بھڄ کے اندر ڳئی ݙیکھے تاں اوندی صندوق دا دَر کھلا پئے تے ڳہݨے ڳٹھے وی غائب ہَن ۔ جندو کوں جیڑھا اُدرا تے ݙر بَھو ہر ویلے رہ ویندا ہا اَڄ رات شیت اوکوں خواب وی اوہیں خوف خطرے کنوں آیا ہا ‘جیڑھا جو صحیح سچ ثابت تھیا ۔ کیوں جو رات سنویں سنج اوندے نشئی پئے (اکری) اوندے کولوں ڳہݨے منگئے ہَن ‘ پہلے منت سماجت نال تے وَل مارکٹائی کرکے تے چھیکڑ باقی طلاق ݙیوݨ دی دھونس دھمکی وی ݙتس لیکن جندو قابو تھی ڳئی تے ڳہݨے نہ ݙتونِس ۔ ہُݨ صندوق خالی ݙیکھ کے جندو دا چیتا چکرا ڳیا ‘ حیران تے پریشان تھی کے وَلدی اپݨے کھٹڑے تے آ کے ڈھہ پئی ‘ مایوس تھی کے سوچاں وچ غرق پئی ہئی جو اوندا تھنڄ پیوݨ آلا ٻال رووݨ لڳ پیا ۔ اُٹھی کے ٻال کوں چاتس ‘ کھیر ݙیندی ٻیٹھی ہئی جو اِنوں ست سالہ عطو تے چار سال دی اوندی دھی بانو وی واری واری نال اُٹھی کے رووݨ لڳے تے روٹی دا تقاضا کتونے ‘ جندو دے ہاں وچ چھریاں وہہ ڳیاں ‘ اوہ اُنہاں کوں ہاں نال لا کے پیار دلاسے ݙیندی ٻیٹھی ہئی جو اِنوں ہک فقیر دَر تے صدا آن ݙتی ’’بابا روٹی دا سوال ئِ‘‘ بھلا فقیر بچارے کوں کیا پتہ جو ایں گھر روٹی معمول مطابق پکدی وی ہے یا کائنا ‘ ایںگھر دا تاں موتی (کتا) وی بُکھ دا تتا کݙاہیں منہ کر ڳیا ہا ۔ جندو کجھ سُکے ٹُکر دے ٹکڑے رات کوں پاݨی اِچ پُسا رکھئے ہَن ‘ اُنہاں کوں ٻکری دے کھیر اِچ مندھ کے ٻالیں کوں پیٹ دا دوزخ بھرݨ واسطے ݙتونس‘ جے تائیں ہک کاں ٹُکر دے بھلاندرے اُݙدا ہویا ٻالیں دے کول تݨاں تے آن ٻیٹھا پر ٻالیں دے ہتھ اوکوں ٹُکر دے بجائے کہیں ٻئی عجیب جھئیں شئے وچ لٻڑے ہوئے نظر آئے تاں اوہ مایوس تھی کے واپس اُݙ ڳیا۔

ݙینہ دے ݙو وڄے تاں اکری نشے وچ دُھت تھی کے ڈھہندا پوندا گھر آ وڑیا ‘ہُݨ اوندے ہتھیں ہک تھیلا ہا ‘ تھیلا اوں جندو دے کول آکے رکھ ݙتا تے آپ ہک پاسے ونڄ کے کھٹڑے تے سُم ڳیا ‘ ٻال تھیلا ݙیکھ کے بھڄدے ہوئے ماء دے کول آ ڳئے ‘ جندو تھیلا کھول کے ݙٹھا تاں وچ اَٹا ‘ دال تے کجھ ٻئے گھر دے سودے سود ہَن تے نال ہک گجک دا ٹِکڑا وی نکل آیا ‘ جندو گجک ٻالیں کوں ونڈ ݙتی تے نال سودے وی گھر سانبھ چھوڑئیے ۔ جندو ہک عقل مند تے صبر تحمل آلی تریمت ہئی ‘ اوں سوچا جو ڳہݨے تاں جیݙے ڳلڑیں ہَن ڳل ڳئے ہن لیکن میں ہُݨ جتنی دھاڑ پٹ یا شور شرابہ کراں بے سود تے بے فائدہ ہے ‘ اوہ عورت ذات صبر دے سوا ٻیا کر اِی کیا سڳدی ہئی ۔ بس ہاں وچ مُکھ مار کے صبر دا گُھٹ بھر ڳئی ۔ اکری شام کوں بیہوشی دے عالم اِچوں نکل کے ہوش حواس وچ آیاتاں جندو روٹی پیش کیتی ‘ روٹی کھا کے اوں سگریٹ بَکھائی ۔ جے تائیں جندو ونڄ کے اوندے کول ٻہہ تھئی تے پُچھݨ لڳی ڳہݨے کتنے دے ویچ آئیں؟ پر اکری کوئی جواب نہ ݙتا‘ جندو دوبارہ پُچھیا جیڑھی بربادی کرݨی ہاوی اوہ تاں کر آئیں پر ایہ تاں ݙسا جو ڳہݨے ویچ کتنے دے آئیں؟

ٻارہاں ہزار دے ۔ اکری جواب ݙتا۔

ہائے اللہ ! ٻارہاں ہزار دے؟ ترائے تولے دے میݙے ڳہݨے ہَن ۔ ٻارہاں ہزار؟ جندو ہکی ٻکی تھی ڳئی۔

ترائے تولے نہ ترائے تولے بکواس پئی کریندی ہیں‘ ہک تولہ مرمسائیں پورا تھئے! اکری سگریٹ کوں کش لیندیں ہوئیں آکھیا۔

تے ٻارھاں ہزار تاں ہک تولے دی قیمت وی نہیں ‘ ستاوی اَٹھاوی ہزار تاں اَڄکل تولے دا ریٹ ہے ۔ جندو تعجب نال پُچھیا ۔

ایہہ تیݙے پیکیں دا ݙتا ہویا سونا وی ملاوٹ شدہ ہا ‘ صرافہ بازارآلیں ایندے وِچوں کھوٹ کڈھ کے میکوں اَدھ وزن دی قیمت لاݙتی ہے ۔ اکری آکھیا

لُٹ دا مال جو ہا اُنہاں وی لُٹ دا مال سمجھ کے تیکوں لُٹئے ۔ ایہ آہدیں ہوئیں جندو پھس کے رووݨ لڳ پئی تے وَل ݙسکیاں بھر بھر کے پُچھݨ لگی اوہے ٻارہاںہزار وی کِتھ ہنی؟

اوہ میݙے کول خرچیج ڳئے ہن ‘ اکری ݙوجھی سگریٹ بکھیندیں ہوئیں آکھیا

جے تائیں اوکوں کھنگ دا ایجھاں دورہ پیا جو اوہ ڈھیر دیر تائیں لالوں وہا وہا کھنگدا ریہا تے آخر بھنکھڑٹین وانگ کھوں کھوں کریندا رات کوں سُم ڳیا ۔ ݙو چار ݙینہ گزرئیے تاں اکری خرچے پاݨی توں وَل تنگ تھی ڳیا ‘ پیسے پا کنوں جیب خالی ‘ نشے دی طلب اِچ بے تاب کرے تاں ہُݨ کیا کرے ۔ بس وَل جندو دے پیکیں دی ݙتی ہوئی ٻوری ٻکری تے اوں اَکھ رکھ گھدی ‘ جندو کوں وی پتہ ہا جو کہیں ݙینہ اکری ٻکری دے سر آن تھیوݨے تہوں اوہ ٻکری توں ذرا وی نہ وِسدی ہئی ۔ آخر ہک ݙینہ چِٹے ݙینہ کوں اکری ٻکری کھول ونڄݨ اِچ کامیاب تھی ڳیا تے پاہ دے مُل ویچ وَٹا کے اوں اپݨا نشہ پاݨی پورا ونڄ کیتا۔

اِنوں جندو پہلے وی پریشان ہئی تے ہُݨ تاں اوندی پریشانی اِچ مزید اضافہ تھی ڳیا کیوں جو ایہا ہک ٻکری تاں ہئی جیندے کھیر تے اوندے بُکھے تسے ٻال گزارا کریندے پئے ہن ۔ ہُݨ کیا بݨسی ؟ جندو کوں روز دے فکراندیشے کھادی ویندے ہَن ‘ ٻالیں دی حالت زار اوندے کولوں ݙٹھی نہ ویندی ہئی ۔ آخر اوہ روزدے فکر اندیشے تے پریشانی توں گھٻرا ڳئی ‘ بس وَل اوں اپݨی پریشانی توں نجات حاصل کرݨ دا ہکو حل پھاسی کھاکے مر ونڄݨ سمجھا۔ ہُݨ اوندا عقل فہم تے سوچ سمجھ جواب ݙے ڳئی ‘ اوندے عقل دے جنگل کوں بھا لڳ ڳئی ‘ اوہ اپݨے آپ توں بیزار تھی کے حواس باختہ کوٹھے وچ ونڄ وڑی ‘ پھاسی دا پھندا شتیر نال ٻدھ کے ڳل پاتس‘ جھوٹا کھاوݨ آلی ہئی جو اِنوں کوٹھے توں ٻاہر دروازے تے اوندی چار سالہ دھی بانو دی آواز آئی ’’امّاں‘‘ اوں فوراً پھاسی دا پھندا ڳلوں کڈھ کے بُھکا سٹیا تے آکے دھی کوں ہاں نال لا گھدس تے وَل فیصلہ کیتس جو میں اِنہاں معصوم ٻالاں دی خاطر جیوݨے‘ جے میں وی مر ونڄاں تاں سوا خدا دے ٻیا انہاندا کون ہے؟ ٻس ہُݨ جندو جیوݨ دا پکا عزم کر گھدا تے ہک فوجی افسر دے گھر نوکراݨی کھڑ ڳئی۔ قابل تے سگھڑ سیاݨی ہووݨ پاروں اوندا ٻہوں چنڳاں وقت گزردا پیا ہا۔لیکن اِنوں اوندانشئی پایا ہر ویلے اوندا سکون برباد کیتی رکھدا ہا ۔ کہیں ویلے آہدا میکوں سو روپے ݙے تے کہیں ویلے ݙو سو دی فرمائش کریندا‘ اکثر اوہ سو پنجاہ گھن کے جان چھڑیندا ہا ۔ جے کہیں ویلے جندو اوکوں پیسے نہ ݙیندی تاں میجر دے ٻوہے تے پُڄ ویندا تے اکثر نشے دی حالت اِچ دروازہ مَل کے پیا رہندا ہا ۔ ہک ݙیہاڑے کُنڈا ونڄ کھڑکایُس تاں اندروں میجر دی ذال بیگم بشریٰ پُچھیا کون؟

باجی میݙی ذال کوں ٻاہر بھیڄو!

کون تیݙی ذال تے کون ہیں توں؟

باجی میں جندو دے گھر دا بندہ اکرم ہاں۔

تیݙی مہربانی توں اِتھاں نہ کھڑ تے اپݨے گھر چلاونڄ ‘ میں جندو کوں وی تہاݙے گھر بھیڄ ݙیندی ہاں ۔ ایہ آکھ کے بیگم بشریٰ دروازے توں پچھاں ہٹ ڳئی۔

کون ہا؟ جندو جلدی نال پُچھیا۔

تیݙانشئی پایا ہا۔

کیا آہدا ہا؟

پتہ نہیں کیا آہدا ہا میں اوکوں گھر بھیڄ ݙتے ‘ تے توں وی اپݨے گھر ونڄ کے اوندی ڳالھ سُݨ آ! بیگم بشریٰ آکھیا۔

جے تائیں جندو اپݨے گھر چلی ڳئی ۔ بیگم بشریٰ سختی نال جندو کوں سمجھا ݙتا ہا جو اساں شریکیں سیاہیں آلے ہیں تے تیݙا نشئی پایا نِت ساݙے ٻوہے تے آ کے خواہ مخواہ شور مچا ݙیندے‘ اوکوں آکھ اِتھاں نہ آیا کرے ‘ اوندے آوݨ نال ساݙے گھر تے نیڑے تیڑے دا ماحول خراب تھیندے۔

حالانکہ جندو پہلے وی کئی واری اوکوں سمجھاوݨ دی کوشش کیتی ہئی جو توں میجر صاحب دے ٻوہے تے قطعاً نہ آیا کر ورنہ میݙی چھٹی تھی ویسی پر ’’جہاز کیا ڄاݨے راز‘‘ اوہ ہر ݙوجھے تریجھے ݙینہ ضرور ٻوہا ونڄ کھڑکیندا ہا ۔ 

ہک ݙیہاڑے  شام کوں ٻوہا ونڄ کھڑکایُس تاں میجر صاحب ٻیٹھک اِچوں ٻوہا کھول کے ݙٹھا تاں اڳوں اکری نشئی ٻوہے تے آیا کھڑا ہا۔ میجر صاحب ذرا طنزیہ لہجے نال پُچھیا کیا حکم ہے میݙی سرکار؟

سئیں میکوں اپݨی ذال جندو نال کم ہے اوکوں ذرا ٻاہر بھیڄو!

اوہ گھنٹے تائیں گھر آ ویسی تے توں وی گھر چلا ونڄ تیکوں اِتھاں آوݨ تے کھڑݨ دی کوئی اجازت کائنی ۔ میجر صاحب ذرا سخت لہجے نال آکھیا۔

ٻس میں ایویں ݙو حرفی ڳالھ کرݨی ہے پِچھے چلا ویساں۔

اوہ اِتھاں ڳلی اِچ آ کے تیݙی کوئی ڳالھ نہیں سُݨدی!

سُݨسی تساں ذرا اوکوں آکھو تاں سہی جو ٻاہر اکرم سݙیندا کھڑے۔

اوئے میں جو تیکوں آکھ ݙتے جو اوہ اِتھاں تیݙے کول ڳلی اِچ نہیں آ سڳدی۔

کیوں نہیں آ سڳدی آخر اوہ میݙی ذال ہے میں اوندے نال ڳالھ اِی نہیں کر سڳدا؟ کمال ہے۔

بالکل اِتھاں اوندے نال ڳالھ کرݨ دی کوئی لوڑھ نہیں ۔ میجر صاحب کاوڑ نال آکھیا ۔

کیوں؟ اوہ ذال میݙی ہے نوکری کرݨ پاروں مالک تُساں بݨ ڳئے ہیوے ؟ واہ بھئی واہ۔

سوال ‘جواب دی ایہ تکرار سُݨ کے میجر صاحب دا ڈرائیور نذر بھڄ کے ٻاہر آیا تے آکھݨ لڳا ‘ اوئے بھائی آ! ایہ پتہ ہئی کیندے نال ڳالھ کریندا کھڑیں؟

جیا! میکوں پتہ ہے میجر طیب نال ڳالھ کریندا کھڑاں!

چل ہُݨ توں اپݨی فضول بحث بند کر ۔ نذر آکھیا۔

توں اپݨے فوجی صاحب دا حال تاں ݙیکھ جو میکوں آہدے توں اِتھاں نہ آیا کر۔

اوہ ٹھیک آہدن!

کیوں بھائی ؟’’جھڳے آلے چور تے دِڳے آلے زور‘‘ کیا میں اپݨی ذال دے کول وی نہ آواں؟

جیا! اِتھاں کہیں نشئی دے آوݨ دی کوئی لوڑھ کائنی۔

میں تاں اپݨی ذال دے سانگے آوݨے تے ضرور آساں!

ٻس توں اِتھوں ذرا کنڈ ݙکھا ناں! ایہ آہدیں ہوئیں نذر اوندے مونڈھے کوں نَپ کے پچھوں تے موڑ چھوڑیا۔

جے تائیں اَلارا ٻولارا سُݨ کے جندو وی دروازے وچ آ ڳئی تے آکھݨ لڳی اللہ دا واسطہ من تے توں اِتھوں چلا ونڄ تے میں وی ہُݨیں گھر آ ویندی ہاں۔

کیوں توں سارا ݙینہ اِنہاندے گھر کم کر سڳدی ہِیں تے میں لحظہ پل وی انہاندے ٻوہے تے نہیں کھڑ سڳدا؟

اوئے کاکا! اِتھاں ڳلی اِچ کھڑ کے شور نہ مچا ‘گھن ونڄ توں اپݨی ذال کوں ہمیشہ واسطے گھن ونڄ ۔ میجر صاحب تنگ تھی کے آکھیا تے وَل جندو کوں مخاطب کرکے پُچھیا اَڑی مائی جندو ایہ تیݙا خاوند ہے؟۔

جیا سئیں!

بس توں ایندے نال چلی ونڄ ‘ تیکوں پکّی چھٹی ہے‘ اساں روز دا اپݨے دَر تے دھمچݨ نہیں لا سڳدے ‘ ایہ گھن اپݨی مہینے دی تنخواہ وی گھدی ونڄ ۔ میجر صاحب جندو کوں پیسے ݙیندیں ہوئیں آکھیا۔

ہائے اللہ ہُݨ کیابݨسی؟ جندو زارو قطار روندی ہوئی اپݨے گھر واپس آ ڳئی۔

……

 حوالہ 
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان