کبوتر ‘ پپیلی تے باز

(ہک نِکاّ جیہا ڈرامہ جیہڑا اکثرفطرت دی سٹیج تے پیش تھیندا رہندا ہے)

……پہلا سین……

منظر:

ہک پہاڑی دی ڈھلان نال ہک موری وچ کبوتراں داآہلݨا ہے ۔ کبوتری ہُݨ آ کے ٻچیاں کوں چوڳ ݙتی ہے تے کبوتر اُݙݨ دی تیاری پیا کریندا ہے۔

پہلا ٻچہ:

بابا جی ! اماں اَڄ بھلا مِٹھی چوڳ آندی ہے ۔تُساں وی ایہاآݨائے۔

کبوتری:

میں اوں تریجھی پہاڑی دے پچھوں ہک جاہ تے ݙٹھا ہے جو ہک انار بھنا پیا ہائی ۔اُسے دے داݨے چنجھورے وچ بَھر گھدے ہن۔

پہلا ٻچّہ:

بابا جی !تُساں وی اوہا آݨائے۔

ݙوجھا ٻچّہ:

میں تاں آہدا ہاں تُساں ونجٖو وی نہیں ۔ اماںدی آندی ہوئی چوڳ نال اساں رَڄ ڳئے ہاں۔

کبوتر:

نہیں پُتر ‘ میں ویندا ہاں ‘ ہُݨے وَت تہاکوں بُکھ لڳ پوسی۔

کبوتری:

اچھا اللہ حافظ ۔خبریں ونجٖو تے خیریں آوو۔

ݙوہیں ٻچے ماء دی ڳل دی نقل کریندے ہن تے ساوا کبوترکھمبھ چھنڈک کے اُݙ پوندا ہے۔

……ݙوجھا سین……

منظر:

ہک سوہݨے پراں والا باز پہاڑی دے دامن وچ آ ٻیٹھا ہے تے اَسمان تے آپݨا شکار پیا تکیندا ہے ۔ نال پپیلیاں دی کُھݙ ہے ۔ ہک پپیلی (کویلی) باز دے پنجے تے چڑھدی ہے تے اوہ پنجہ چھنڈک کے آہدا ہے۔

باز:

او ذلیل پپیلی ‘ تیݙی ایہہ جرأت ‘ جو تُوں باز دے پنجے تے چڑھیں۔

پپیلی:

اچھا …… توں باز ہیں۔ کیا کراں ݙسیندا جو نہیں ‘ غلطی چا معاف کر ‘ تے وَت میکوں ذلیل وی نہ آکھیا کر ‘ میںذلیل نہیں ہاں۔

باز:

توںذلیل نہیں تاں کوݨ ذلیل ہے۔؟

پپیلی:

اساںمحنت مزدوری کرکے پیٹ پلیندیاں ہاں ۔ مزدور خدا نوں پیارا ہوندا ہے۔الکاسبُ حبیب اللہ۔ ذلیل تاں اوہ ہوندا ہے جیہڑا ݙوجھیاں دی کمائی کھاونجٖے ۔ جیہڑا ݙوجھیاں دی رَت پی کے جِیوے۔

باز: 

تیکوں اوہ ڳل بُھل ڳئی ‘ تیݙی ݙاݙی میݙے ݙاݙے کوںآکھیا ہائی:

میں پائمال و خوار و پریشان و درد مند

تیرا مقام کیوں ہے ستاروں سے بھی بلند

تے میݙے ݙاݙے جواب ݙتا ہائی:

تو رزق اپنا ڈھونڈتی ہے خاکِ راہ میں

میں کہ سپہر کونہیں لاتا نگاہ میں

پپیلی:

ایہہکُوڑی ڳل ہے او باز ! کݙاہیں میݙی ݙاݙی تے تیݙے ݙاݙے دے وچالے ایہہ ڳل بات نہیں تھئی ۔ ایہہ ساریاں ڳلاں آدمیاں دیاں بݨائیاں ہوئیاں ہِن ۔ ایہہ آدمی وی اوپرا ڈنگر ہے ۔توں تے اساں تاں اَزل توں ہکے عہد وچ ودے ہاں ‘ اس دے عہد بدلدے رہندے ہن ۔ کݙائیں اس تے پتھر دا زمانہ آیا ‘ کݙائیں دھات دا زمانہ آیا ‘ ہُݨ اس تے کاغذ دا زمانہ آ ڳیا ہے ۔ کاغذ نال اَجٖکل اس دے سارے کم چلدے ہن ۔ ایہہ کاغذاں نوں کالا کریندا ہے تے آہدا ہے ‘ ایہہ میݙی تخلیق ہے۔ ایہہ وی ایہا جیہی کاغذی ڳل ہے ساݙے ݙاݙی تے ݙاݙا مِلے وی کوئی نہیںہن۔ ایہہ کاغذاں تے مُہرچا  مریندا ہے تے آہدا ہے ایہہ میݙی زر ہے ۔ وَت ایہناں اِی کاغذاں دے پِچھے ہلکے کُتے آر بھجٖدا ودا ہوندا ہے۔ بھراواں دے سر کپدے ‘ بھیݨاں ویچ چھوڑیندے ‘ آپݨا ضمیر تے ایمان ویچ ݙیندے۔

باز:

ایہہ کیہو جیہیاںڳلاں پئی کریندی ہیں؟

پپیلی:

کمال ہے تیکوں ایہناں ڳلاں دا پتہ اِی نہیں۔ تیکوں ایہہ پتہ نہیں جو تُساں بازاں نوں نپ کے ایہہ آدمی عرباں دے ہتھ ویچ چھوڑیندے ہن تے ٻہوں سارے کاغذ گھن کے خوش تھی ویندے ہن ۔ ہو سڳدا ہے جے تیݙا پیو تے تیݙا ݙاݙا ایویں وِک ڳئے ہوݨ ۔ بھلا تیکوں پیو ڈاݙے دا کیہ پتہ ہووے۔ تُساں تاں انفرادی تے اُکل کھری حیاتی گزار دے ہائو۔ ہو سڳدا ہے تیݙے ماء پیو عرباں دی غلامی وچ ہرݨاں دیاں ودے اَکھیاں کڈھیندے ہوݨ۔

باز:

ایہو جیہیاں کمینیاں ڳلاں نہ کر۔

پپیلی:

توںوَت میکوں کمینہ پیا سݙیندا ہیں تاں میکوں وی آکھݨا پوسی ۔ کمینے تُساں ہائو ۔ ݙوجھے جانداراں کوں زندگی توں محروم کر کے اوہناں دی رَت پی کے آپݨا ڈِھڈ بھریندے ہائو ۔ اساݙے جیہی محترم شے کوئی ناہیں ۔ اساںاجتماعی زندگی گزاردیاں ہاں تے پورا کرکے روزی جمع کریندیاں ہاںتے وَت رَل مِل کے کھاندیاں ہاں۔ ساݙی دنیا وچ نِکا وݙا کوئی نہیں ہوندا ۔ آدمی وی تاریخ دیاں اِنھیّاں غاراں وچ ٹھوکراں کھا کھا کے جیہڑا چنڳا نظام سوچیا ہے اوہ ایہا اساں والا نظام ‘ اجتماعیت دا نظام۔ تیکوں پتہ ہے وے باز۔ جو اُݙݨ والے جانداراں وچوں ماکھی دی مکھی تے زمین تے ٹُرݨ والے جانداراں وچوں پپیلی ٻہوں باشعور ہن ۔ اسے واسطے خدا نے قرآن وچ ݙوں سورتاں ساݙے ناں نال مخصوص کیتیاں ہِن ۔ سورۃ النحل تے سورۃ النمل ۔تُساں جیہے خونخواراں دا قرآن وچ ذکر وی کوئی نہیں۔

باز:

(اَسمان وَل ݙیکھ کے)

اوہ ساواجنگلی کبوتر آونداپیاہے‘ میں ذرا لہو گرم کر آواں تے وَت تیکوں سبق سکھیساں۔

پپیلی:

بھیڑیا کجھ سوچ ۔ ایہہ بھولا کبوتر ‘ شوہدا کیݙے ارمان گھن کے اُݙدا ودا ہوسی۔پتہ نہیں آپݨے مشوم ٻچیاں دی چوڳ گھنݨ ویندا پیا ہوسی ۔ تیݙے دِل وچ ذرا وی رحم کائی نہیں؟

باز:

(اُݙدا ہے تے پس منظر وچ ڳاوݨ دی اَواز آوندی ہے)

بچہء شاہیں سے کہتا تھا عقابِ سال خورد

اے تیرے شہپر پہ آساں رفعتِ چرخِ بریں

جو کبوتر پر جھپٹنے میں مزہ ہے اے پسر !

وہ مزہ شاید کبوتر کے لہو میں بھی نہیں

باز وݙے سوہݨے طریقے نال اُچی اُݙائی اُݙدا ہے تے وَت تِیر آرکبوتر تے آ پوندا ہے ۔ ایویں معلوم تھیندا ہے جو اُس آپ جھاٹ خطا کیتی ہے تے وَت پلٹ کے اُچّا تھی ویندا ہے۔

(وَت پس منظر وچ ڳاوݨ دی اَواز آوندی ہے)

جھپٹنا ‘ پلٹنا ‘ پلٹ کر جھپٹنا

لہو گرم رکھنے کا ہے اِک بہانہ

ݙرا ہویا اوہ کبوتر پہاڑی دے دامن وچ آٻہنداہے ۔ باز وݙی تیزی نال پلٹ کے جھاٹ مریندا ہے تے اُس دا سینہ پہاڑی دے ودھے ہوئے پتھر نال ٹکرا ویندا ہے تے او تڑپدا تھلے آ ڈھہندا ہے۔ کبوتر کھنبھ چھنڈکیندا اُݙ ویندا ہے تے پپیلی آپݨے بھیݨ بھراواں کوں سݙ کے لہو تے ضیافت اُݙیندی ہے ۔ پس منظر وچ ہک پُرجوش اَواز اُبھردی ہے:

اللہ عقاب ہے تیری نظروں میں محترم

اور مور مزد کیش ہے تیرے لئے حقیر

گویا جواز ہوگیا زردار کے لئے

جس وقت چاہے چُوس لے خونِ رگِ اجیر

٭…٭…٭

 حوالہ 
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان