درہ خیبر ریلوے

خیبر پاس ریلوے پاکستان دیاں کئی ریلوے لائیناں وچوں ہک ہئی، جیہڑی پاکستان ریلوے دے ذریعے چلائی ویندی ہئی۔ ایہ لائن پشاور شہر ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہئی تے لنڈی خانہ تے ختم تھیندی ہئی۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 58 کلومیٹر (36 میل) ہئی تے ایندے تے 13 ریلوے ٹیشݨ ہن۔ سیکیورٹی مسائل تے 2006ء دی مون سون بارشیں دی وجہ نال ایں روٹ تے مسافر ٹرین دی آمدورفت معطل کر ݙتی ڳئی ہے، جیہڑی کئی حصیاں کوں وہا ڳھن ڳئی ہئی۔

 تاریخ 
دی گریٹ گیم خیبر پاس ریلوے دی تخلیق دا ذمہ دار ہئی۔ انگریزیں کوں یقین ہئی کہ روسی سلطنت برطانوی راج تے حملہ کرݨ دا منصوبہ بݨیدی پئی ہے۔Seymour Becker, "The ‘great game’: The history of an evocative phrase." Asian Affairs 43.1 (2012): 61-80. کہیں وی حملے کیتے سبھ توں واضح رستے خیبر پاس یا بولان پاس توں ہوندے ہن تے ایں طرح ایہ تجویز کیتا ڳیا ہئی کہ انہاں ݙونہاں گزرگاہاں وچ اسٹریٹجک ریلوے تعمیر کیتی ونڄے۔ 1879ء وچ، ہک جاسوسی سروے کیتا ڳیا جیندا مقصد کہیں وی روسی حملے کوں ناکام بݨاوݨ کیتے ݙو پاسیاں (سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے) دے ذریعے ریلوے وچھاوݨ دی فزیبلٹی دا جائزہ گھنݨ ہئی۔

1905ء وچ، شمال مغربی ریاستی ریلوے نے پشاور تے جمرود دے درمیان ہک وستی کچا گڑھی وچ لائن دی تعمیر شروع کیتی۔ براڈ گیج ٹریک نے مغرب دی طرف پیش رفت کیتی تے 32 کلومیٹر (20 میل) دا ٹریک 1907ء تک بچھایا ڳیا ہئی۔IRFCA "Khyber Pass Railway"; Retrieved 12 Dec 2015 31 اگست 1907ء کوں روس دے سینٹ پیٹرزبرگ وچ برطانیہ تے روس دے درمیان اینگلو-روسی اینٹنٹ دستخط تھئے۔British Documents on the Origins of the War 1898-1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903-7. Edited by G. P. Gooch and H Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618-621. Appendix I - Full Text of Convention between the United Kingdom and Russia relating to Persia, Afghanistan, and Tibet, Signed At St Petersburgh, August 31, 1907 (in French) ایں معاہدے نے متزلزل برطانوی-روس تعلقات کوں ختم کر ݙتا تے خاص طور تے افغانستان وچ سرحداں مضبوط کر ݙتیاں۔British Documents on the Origins of the War 1898-1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903-7. Edited by G.P. Gooch and H Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618-621. Appendix IV - Revised Draft of Agreement Concerning Persia, Sent to Sir A. Nicholson by Sir Edward Grey on June 6, 1907 Yale Law School: "Agreement concerning Persia" (in English)نویں اتحاد تے سرحدی معاہدے دا مطلب ایہ ہئی کہ روس ہݨ انگریزیں کیتے خطرہ کائنا ہئی تے ریلوے تے کم رک ڳیا۔Facebook "Railways in Indo-Pak"; Retrieved 12 Dec 2015 1909ء وچ خیبر پاس ریلوے توں کئی کلومیٹر دے مستقل راستے تے کجھ پلیں کوں ہٹا ݙتا ڳیا تاکہ نارتھ ویسٹرن اسٹیٹ ریلوے دی طرفوں تعمیر تھیوݨ آلیاں ٻئیاں لائیناں تے استعمال کیتا ونڄ سڳے۔ 1920ء وچ، خیبر پاس ریلوے تے کم ولاشروع تھیا تے براڈ گیج دے استعمال دی تجویز کوں اپنایا ڳیا۔

وکٹر بیلی اوہ انجینئر ہئی جیہڑے لائن دی تعمیر دی نگرانی کریندا ہئی۔ جمرود توں لنڈی کوتل تک دا سیکشن 3 نومبر 1925ء کوں انجینئر دی ذال نے کھولیا ہئی۔Bayley, Victor (1939). Permanent Way Through the Khyber. London: Jarrold“British Library Archives and Manuscripts Catalogue” - Search ; Retrieved 11 Apr 2016 ٹرین مسافریں کوں ناہموار پہاڑی علاقیاں توںڳھن کے 1,200 میٹر (3,900 فٹ) دی بلندی تک پہنچ ڳئی، لنڈی کوتل پہنچݨ کیتے، 52 کلومیٹر (171,000 فٹ) دا فاصلہ طے کر کے، 34 سرنگاں، 92 پلاں تے پلاں تے لنڈی کوتل تے لنڈی خانہ دے درمیان ہک زگ زیگ دے نال سفر کریندی ہئی۔

تیل نال چلݨ آلے بھاپ دے انجن، جیہڑے گاݙیاں کوں پچھوں تے اڳوں توں دھکا لیندے ہن تے چھکیندے ہن، برطانیہ وچ ولکن فاؤنڈری تے کٹسن اینڈ کمپنی نے بݨائے ہن۔Hughes, H. (1990) Indian locomotives: Part 1 - Broad Gauge 1851-1940 Harrow: The Continental Railway Circle.ٹرین دے سفر دی ہک غیر معمولی خصوصیت ایہ ہئی کہ ایندا رستہ پشاور ایئرپورٹ دے مرکزی رن وے توں گزردا ہئی۔ 3 اپریل 1926 کوں، ریلوے کوں لنڈی خانہ تک ودھا ݙتا ڳیا، جیہڑا افغانستان دے نال طورخم بارڈر کراسنگ توں صرف ترائے کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔ 1932 وچ افغان حکومت دے اصرار تے ریلوے دا لنڈی کوتل توں لنڈی خانہ سیکشن بند کر ݙتا ڳیا۔ تجارتی قیمت دی کمی دی وجہ نال 1982 دے آخر تک پشاور تے لنڈی کوتل دے درمیان باقاعدہ طے شدہ ریل خدمات جاری رہیاں۔

 مجوزہ بحالی 
2010ء وچ پاکستان ریلوے نے خیبر پاس ریلوے دی تعمیر نو تے ممکنہ طور تے این٘کوں مزید پچادھ  وچ جلال آباد، افغانستان تک پھیلاوݨ کیتے فزیبلٹی اسٹڈی شروع کیتی۔ تاہم، پاکستان افغانستان سرحد تے سیکیورٹی دی خراب صورت حال دی وجہ نال کم رک ڳیا۔

2016ء وچ افغان وزارت تعمیرات عامہ نے پاکستان دی سرحد توں جلال آباد تک ریلوے لائن دا سروے شروع کیتا۔ ننگرہار دے گورنر نے متعلقہ حکام کوں سروے کرݨ وچ تعاون کرݨ دی ہدایت کیتی۔افغانستان نے کابل تک ریلوے کوں مزید توسیع ݙیوݨ کیتے تجاویز تے درخواستاں وی پیش کیتیاں ہن۔ افغانستان چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹریز (اے سی سی آئی) نے آکھیا کہ نویں ریلوے لائن پاکستان دے نال تجارت کوں آسان بݨیسی۔

 ٹیشݨ 

 پشاور سٹی
 پشاور کنٹونمنٹ
 جمرود
 بگیاراری
 میڈانک (پہلا ریورسنگ ٹیشݨ)
 چاغی (دوسرا ریورسنگ ٹیشݨ)
 شاہگئی
 کٹا کشتہ
 زنترہ
 سلطان خیل
 لنڈی کوتل
 ٹورا ٹیگا (تیسرا ریورسنگ ٹیشݨ)
 لنڈی خانہ (چوتھا ریورسنگ ٹیشݨ)

 حوالہ