دریائے جہلم

دریائے جہلم کوہ ہمالیہ پیر پنجال دے دامن وچ چشمہ ویری ناگ توں نکل کے سری نگر دی ڈل جھیل توں پاݨی ڳھندے ہوئیں دریائے جہلم سری نگر دے پاسوں لنڳھدے ہوئیں وولر جھیل وچ ونڄ ݙھاندے۔ پہاڑی علاقہ ہووݨ دی وجہ نال ایندی گذر گاہ تنگ تھیندی ویندی ہے۔ ایندا مشاہدہ چکوٹھی وچ لائن آف کنٹرول توں مظفر آباد تے کوہالہ تک کیتا ونڄ سڳدے۔ دریائے جہلم مظفر آباد وچ ݙومیل دے مقام تے دریائے نیلم وچ شامل تھی ویندے، ہݨ ݙوہیں دریاواں دا ناں صرف جہلم رہ ویندے۔ تے راڑہ مصطفیٰ آباد دے مقام تے ہک ٻئے ݙو میل تے دریائے کنہار دریائے جہلم وچ شامل تھی ویندے۔ ڈڈیال وچ چومکھ دے مقام تے دریائے پونچھ دریائے جہلم وچ شامل تھی ویندے تے ہک وسیع و عریض منگلا ڈیم تے جھیل بݨدی ہے۔ چومکھ چار دریاواں دے منہ کوں آکھیا ویندے جیہڑے جہلم، نیلم، کنہار تے پونچھ ہن۔ دریائے جہلم موضع سلطانپور دے مقام تے پُڄ کے میدانی علاقے توں وہندے ہوئیں پاکستان وچ داخل تھیندے تےپچادھ لمے دے پاسے وہندے ہوئیں تریموں بیراج دے مقام تے ایہ دریائے چناب نال مل ویندے۔ ایہ مغربی پنجاب دے دریاؤں وچوں ہک اہم دریا ہے۔ ایہ سارے دریا پنجند دے نیڑے دریائے سندھ وچ مل ویندے ہن۔ سلطانپور منگلا دے مقام تے ہک وݙا ڈیم تعمیر کیتا ڳیا ہے تے دریا دا پانی ایں ڈیم وچ آندے۔ ایں کوں سلطانپور منگلا ڈیم آکھیا ویندے۔ ایندا پانی آبپاشی تے بجلی پیدا کرݨ دے کم آندے۔ دریائے جہلم پاکستان وچ جہلم، ملکوال تے خوشاب دے میدانی علاقیاں توں وہندے ہوئے ضلع جھنگ وچ تریموں دے مقام تے دریائے چناب وچ شامل تھی ویندے۔ دریائے جہلم تے 1967ء وچ سلطانپور ضلع جہلم تے موضع کھڑی ضلع میرپور دی سرحد تے منگلا ڈیم بݨایا ڳیا تے ایندے وچ 5.9 ملین ایکڑ پاݨی محفوظ کیتا ونڄ سڳدے، ایں دریا تے 1967ء وچ رسول بیراج تعمیر کیتا ڳیا۔ دریائے جہلم توں ݙو نہریں کڈھیاں ڳئیاں ہن، لوئر جہلم کینال 1901ء وچ ضلع گجرات دے مقام رسول توں کڈھی ڳئی، ایندی مزید ݙو شاخاں کھارا در مشین توں ضلع جھنگ دا ابھا حصہ سیراب تھیندے، اپر جہلم 1915ء وچ تعمیر کیتی ڳئی، ایندا پاݨی منگلا توں دریائے چناب تک ویندے۔ رسول بیراج توں رسول قادر لنک تے چشمہ جہلم لنک کینال کڈھیاں ڳئیاں ہن۔ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے کوں دوآبہ چچ آکھیا ویندے۔ ایندے پچادھےحصے کوں تھل آکھیا ویندے۔ رسول بیراج دے مقام تے دریائے سندھ توں نہر لوئر جہلم کڈھی ڳئی ہے جیہڑی ضلع شاہ پور، پاکستان کوں سیراب کریندی ہے۔ رسول دی پن بجلی دا منصوبہ ایں دا مرہون منت ہے۔ نہر اپر جہلم منگلا ’’ آزاد کشمیر‘‘ دے مقام توں کڈھی ڳئی ہے۔ تے ضلع گجرات دے بعض علاقیاں کوں سیراب کریندی ہے۔ آب پاشی دے علاوہ ریاست کشمیر وچ عمارتی کاٹھی دی برآمد دا سب توں وݙا تے آسان ذریعہ ایہو دریا ہے۔ سکندر اعظم تے پورس دی لڑائی ایں دریا دے کنارے لڑی ڳئی ہئی۔ سکندر اعظم نے ایں فتح دی یادگار وچ دریائے جہلم دے کنارے ݙو شہر آباد کیتے۔ پہلا شہر بالکل ایں مقام تے ہئی جتھاں لڑائی تھئی ہئی۔ تے ݙوجھا دریا دے پار یونانی کیمپ وچ وسایا ڳیا ہئی۔ ایں شہر کوں سکندر اعظم نے اپݨے محبوب گھوڑے بوسیفالس نال منسوب کیتا جیہڑا ایں لڑائی وچ کم آیا ہئی۔ جہلم دا موجودہ شہر ایں مقام تے آباد ہے۔ ضلع جہلم وچ مشہور قلعہ رہتاس وی موجود ہے جیہڑا شیر شاہ سوری نے گکھڑ جنگجوں نال لڑݨ کیتے تعمیر کروایا ہئی ایندے علاوہ منگلا قلعہ وی موجود ہے جݙاں جو سلطانپور قلعہ دوران تعمیر ڈیم مسمار کر ݙتا ڳیا ہئی۔

 حوالہ