لوک قصیاں وچ وی آجڑی

ہک ݙینہوار حضرت موسیٰ ؑ جنگل وچوں لنگھدے پئے ہن تاں انہاں سُݨیا جو ہک آجڑی اپݨے بھیݙے لیلے کوں جھولی وچ گھت تے اونکوں پیار کریندے تے نال نال اَہدا ویندے جو ! اے اللہ جے توں میݙے کول ہونویں ہا تاں میں تیݙے رِنڈ چُݨاں ہا۔ تیکوں دھواواں ہا ، تیݙی ٹہل سیوا کراں ہا ۔ موسیٰ ؑ جو سُݨیا جو بھل ووے آجڑی تاں اللہ کوں بھیݙا لیلا بݨائی ٻیٹھے ۔ انہاں آکھیا : او میاں آجڑی آ اللہ کوئی بھیݙ نئیں جو توںاوندے رِنڈ چُݨیں ہا تے اونکوں دھنواویں ہا۔ آجڑی شودا ݙرڳیا تے آکھݨ لڳا’’سئیں میں کنوں تاں گناہ تے گستاخی تھی ڳئی ہے ۔ میݙا سوہݨا اللہ میں کنوں ناراض تاں نہ تھی ویسی۔ موسیٰ ؑآکھیا : اللہ سئیں کنوں معافی منگ او بخشݨ ہار ہے ۔ تیکوں وی بخش ݙیسی۔‘‘ ایہ آکھ تے حضرت موسیٰؑ اڳوں تے ٹُر پئے تے اللہ سوہݨے دا اَلا آیا : ’’موسیٰ کون تھیندیں میݙے تے میݙے محبوب دے وچکار فیصلہ کرݨ آلا جو میݙا محبوب میݙے نال پیار دا کیویں اظہار کرے ۔ موسیٰؑ اللہ سوہݨے کنوں معافی منگی تے ولدا اوں آجڑی کول ڳئے تے آکھیا ’’بھرا توں ڄاݨ تے تیݙا رب ڄاݨے میں کون تھینداں وچ ٻولݨ آلا ۔ توں میکوں معاف کر چا تے اپݨے اللہ نال جیویں مرضی آوے پیار محبت دا اظہار کر۔

جینویں عرب کلاسیک تے لوک ادب وچ آجڑی دے ڈھیر سارے قصے ہِن جنہاں وچ انہاں دا بھول پن تے انہاں دے ویکے بیان کیتے ویندن اونویں سرائیکی لوک قصیاں وچ وی آجڑی ہک متحرک تے اہم کردار ہے ۔ ایندے قصیاں دا سٹیج یا منظر نامہ ہمیش جنگل ہوندے جینویں جھٻیل دا منظر نامہ دریا ہوندے اونویں آجڑی دا قصہ ہمیش جنگل وچوں نسردے تے اُسردے ۔ سرائیکی علاقہ ریگستان (روہی، تھل) پہاڑ (دامان) ، دریا(ٻیٹ) اَتے میدان (شہر) وغیرہ تے مشمل ہے ۔ تے کشادگی دی وجہ توں ہر تل وچ ٻہوں وݙے وݙے جنگل ہِن جتھاں لکڑ ہارے لکڑیاں کپیندن ۔ شکاری شکار کھیݙدن تے آجڑی بھیݙاں ٻکریاں چَریندن۔ جتھاں جن ، دھیہ ، بھوت ، پریاں ، بودّ بلائیں ، نانگ ، شینہہ ، گِدڑ ، نَہر ، چرندے ، پرندے ، درندے سبھو کجھ ہوندن جنہاں دے تل میل تے چھک دھر نال نویاں نویاں کہاݨیاں بݨدیاں راہندن ۔ آجڑی سماج کنوں دور تے تہذیبی اَتے سماجی رویاں کوں نسبتاً اَݨ ڄاݨو ہوندے تہوں تاں او پُٹھے سِدھے فیصلے کر گھندے جینویں قصہ’’وگ ونڈݨ دا‘‘ وچ شادی دا شوقین آجڑی صندوق کوں کھول تے ڈنڈݨ کوں کڈھیندے چا تے آپ اوندی جاء تے وڑ تے ٻہہ تھیندے تے وَل دریا وچ ٻݙݨ پوندے۔

’’بھئی حال ݙے……!‘‘

اوں آکھیا …… کاکا ! کیا حال ݙیواں … میݙی وستی وچ چھوہریں ہِن ڈھیر تے چھوہر نینگر کائنی …لوک ہِن کرڑے ،میکوں ہک پرنائی نے، ہُݨ ݙوجھی پرنیندن …میں نئیں پرنیندا … ہِیں ڳالھوں ٻنھ کے اِتھاں رکھ ڳئین ۔ جو آپے منیساں …… روز آ کے پُچھ ویندن…… میں آہداں کوئیناں …… اَحٖ تریجھا ݙینہ اے …… اَحٖ آئن اینویں صندوق سودا چائی ویسن تے پرنا ݙیسن۔

آجڑی آہدے……

’’یار میکوں کئی نئیں ݙیندا… میکوں پرنا…!‘‘

او آہدے……

’’میکوں کڈھ تے وَڑ صندوق اِچ ، ایہ وی کئی ڳالھ اے…… توں پرنیجیں کیویں نہ……چھوہریں دا وی کئی کال اے……!

آجڑی اونکوں کڈھ ݙیندے ، تے آپ وڑ آندے ۔ صندوق اِچ ، ݙنڈن صندوق دا کُنڈا مریندا، اونکوں اُتھائیں سٹیندا، اَجڑ ہکّل تے پاسے تھی ویندے، پچھوں آندن مارکا …… صندوق چا تے دریا اِچ ونڄ لڑھیندن۔‘‘(59)

پر جینویں عربی آجڑی دی پیغمبر نال ملاقات تھئی ہئی اونویں ساݙے آجڑی وی قسمت دے دھنی نکل کھڑدن، بخت یاوری کریندے تے اوندی شادی شہزادی نال وی تھی سڳدی ہے تے او بخت و تاج دا مالک وی بݨ سڳدے ۔ جینویں طاہر غنی دی بیان کردہ کہاݨی ’’آجڑی‘‘ وچ اللہ ݙیوائے دے پتر دی شادی شہزادی قمر بانو نال تھیندی اے تے او ہک مہم جوئی توں بعد بادشاہی دا حقدار وی بݨ ویندے۔

''ہک ہا آجڑی ۔ ناں تاں اوندا اللہ ݙیوایا ہا ۔ پر لوک پیار توں ݙیوا ۔ ݙیوا آہدے ہِن ۔ غریب تاں ہا پر دِل دا بھیڑا نا ہئی۔ اوندی ذال وی اللہ دی نیک ٻانہی ہئی ۔ رب انہاں کوں ݙو پُتر ݙتے ۔ پاٹا پُراݨا پا تے تے رُکھا سُکھا کھا تے ٻالاں وچ خُش پئے وَسدے ہَن ۔ کئی ورہیاں توں بعد وَل رب مِہر دا مینہ وسایا تے اُنہاں کوں تریجھا پُتر ݙتا ۔ ہک جوتشی نیں ٻال کوں ݙٹھا تے آکھݨ لڳا:

’’چنگی قسمت آلا ٻال اے ۔ ایندی شادی بادشاہ دی دھی قمر بانو نال تھیسی۔‘‘ 

آجڑی دا کردار ہک بے ضرر ، معصوم ، محنتی ، ایماندار تے فطرت نال جُڑیا ہویا ہے ۔ جیڑھا بندہ تاں بندہ کہیں زناور کوں وی ݙکھ تے اَزار نئیں پُڄیندا ۔ بھل جنگل وچ رُلے پُھلے انسانیں کوں پاݨی پلیندے تے وسوں دو راہ لیندے پھٹڑ تے زخمی تھئے زناوریں دی ٹل سیوا کریندے تے انہاں کوں صحت یاب کریندے ۔ فطرت دے نال راہندے راہندے آجڑی یا چھیڑو فطرت کوں اپݨا استاد بݨا گھندے تے وَل اوندے کنوں سِکھدے ، کتابیں دا علم گھٹ تے کُوڑا تھی سڳدے پر فطرت دا علم ہمیش پک پدھرا اَتے سچا ہوندے تے جھٻیل تے آجڑی کوں ایہاں فطرت دا اِی علم ہوندے جیڑھا اونکوں سِݨپ تے دناوت ݙیندا پیا ہوندے ۔ تہوں تاں او جن ، دھیہ دی پکڑ کنوں بچدے ، مافوق الفطرت عناصر کنوں کم گھندے اَتے وݙے وݙے مشکل سوالیں دے جواب وی ݙے سڳدے جینویں عصمت اللہ شاہ دا بیان کردہ قصہ ’’چھیڑو دا سِݨپ‘‘ وچ او بادشاہ دے ترائے مشکل سوالیں دے جواب ݙیندے تے انعام پیندے۔

’’بادشاہ کِھلیا تے آکھݨ لڳا ’’میݙے ترائے سوال ہِن ۔ پہلا سوال ایہ ہے جو دنیا دا سبھ کنوں وݙا سچ کیا ہے؟ ݙوجھا سوال ایہ ہے جو دنیا دا سبھ کنوں وݙا کوڑ کیا ہے؟ تے تریجھا سوال ہے جو دنیا دی سبھ کنوں وݙی شئے کیا ہے۔‘‘

آجڑی بادشاہ کوں آکھݨ لڳا’’سئیں دنیا دا سبھ کنوں وݙا سچ موت ہے کیوں جو کوئی بندہ وی موت توں انکار نئیں کر سڳدا ۔ ایںپیر پیغمبراں کوں اِی نئیں چھوڑیا۔ ایں واسطے کوئی اینکوں کوڑ ا نئیں آکھ سڳدا ۔ جو ایہ ہر کہیںکوں آوݨی اے ، تے تہاݙے ݙوجھے سوال دا جواب ہے جو دنیا دا سبھ کنوں وݙا کوڑ حیاتی ہے ۔کیوں جو ایہ کوڑی شئے ہے ۔ مُک ونڄݨ آلی ہے ۔ ایندا کوئی اِتبار نئیں جو ایہ کیڑھے ویلے مُک ونڄے ۔ ہُݨ ریہا تریجھا سوال ، تاں اوندا جواب ایہ ہے ۔ جو دنیا دی سبھ کنوں وݙی چیز لوڑ ہے ۔ کیوں جو لوڑ ویلے نکی توں نکی شئے دا وی وݙا مُل ہوندے۔‘‘ 

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان