حسن قبح سبھ مظہر ذاتی

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر:7

مصرعے:22

الفاظ:104

راگ:جوگ
کافی
حُسن، قُبح سَبھ مَظہر ذَاتی

ہر رنگ میں بے رَنگ پیارا

نَحنُ اَقرب رَاز اَنوکھا

وَ ھوَ مَعکُم مِلیا ہوکا

سَمجھ سُنڄاݨو عالم لوکا

ہے ہر روپ میں عین نَظارہ

وَفی اَنفُسِکُم سِر اِلٰہی

لَو دَلَّیتُم فاش گواہی

پر صورت وچ رَانجھن ماہی

کیتا ناز دا ڈَھنگ نِیازا

حُسن اَزل دی چال عجیب

طَرح لطیف اے، طَرز غریب اے

آپ ہے عاشق دی چال عجیب اے

تھی دلبر جَگ موہیُس سارا

کتھ مُطرب کتھ تان ترانہ

کتھ عابد، کتھ نفِل دُگانہ

کتھ صُوفی سَرمَست یَگانہ

کتھ رِنداں میں کرے اُتارا

کیا اَفلاک، عَقول، عَناصِر

کیا مُتکلِم، غائب، حاضر

ہر جا نور حقیقی ظاہر

کون فرید ؔ! غریب وِچارا

اَوکھے لفظاں دے معانی
•قبح: بد صورتی

•مظہر ذاتی: ذات دا مظہر

•نحن اقرب: قرآنی آیت:
نَحنُ أَقرَبُ اِلیهِ مِن حَبلِ الوَرِید
(اساں شہ رگ کنوں وی زیادہ نیڑے ہسے)

•و ھو معکم: قرآنی آیت:
وَ ھوَ مَعَکُم اَینَ مَا کُنتُم
(تساں جتھاں وی ہوے اوہ تہاݙے نال ہے)

•و فی انفسکم:قرآنی آیت:
وَ فِی اَنفُسِکُم اَفَلَا تُبصِرُون
(ذاتِ الہی تہاݙے اندر موجود ہے کیا تساں ݙیکھدے کائنی پئے)

•لو دلیتم: حدیث مبارکہ:
(ترجمہ: جے تساں رسی تلے پاوُو تاں اوہ اللہ تے ونڄ پوسی)

•موہیُس: اوں گرویدہ کر گھدا

•ہوکا:اعلان

•رقیب: دشمن،مخالف

اوکھے لفظاں دے تلفظ
•موہیس:مُوہ یُس

•سنڄاݨو:سُ ں ڄَاڑُو

ذو معنی الفاظ
•ہر:ہارجا/خدا (ہندی سچ)

•سر:سر/راز

•تھی:تھی تے/تھی ونڄ/تھی(تھا۔تھی۔تھے)

•ہوکر:تھی تے/اعلانات

مختصر وضاحت

•حُسن، قُبح سَبھ مَظہر ذَاتی

ہر رنگ میں بے رَنگ پیارا

وضاحت:اِتھ خواجہ سئیں فرمیندن جو سُہݨپ اَتے بد صورتی سبھ اللہ پاک دی ذات دے مظاہر ہِن۔ اَتے ہر ہک رنگ وچ اُوہو بے رنگ محبوب سوہݨاں ہے۔

•نَحنُ اَقرب رَاز اَنوکھا

وَ ھوَ مَعکُم مِلیا ہوکا

سَمجھ سُنڄاݨو عالم لوکا

ہے ہر روپ میں عین نَظارہ

وضاحت:اِنہاں مصرعیاں وچ خواجہ سئیں قرآنی آیات دی طرف اشارہ کریندے ہوئے فرمیندن جو "نَحنُ اَقرب" یعنی "میں کُول ہاں" دا راز انوکھا ہے۔ اَتے "وَ ھوَ مَعکُم" یعنی "اوہ تہاݙے نال ہے" دا اعلان تھی چُکے۔ آپ عالم حضرات کوں مخاطب کریندے ہوئے فرمیندن جو ایہ عالم لوکو! ایہ سمجھو اتے سنڄاݨو ہر روپ وچ بالکل اوہو جلوہ ہے۔

•وَفی اَنفُسِکُم سِر اِلٰہی

لَو دَلَّیتُم فاش گواہی

پر صورت وچ رَانجھن ماہی

کیتا ناز دا ڈَھنگ نِیازا

وضاحت:اتھے خواجہ سئیں فرمیندن "وَفی اَنفُسِکُم" یعنی اللہ دا راز تاں تہاݙے اندر ہی لُکیا کھڑے۔ تساں اونکوں ݙیکھدے نوے؟ جے تساں رسی وی پاوُو تاں اوہ وی اللہ ہی تے ونڄ پوسے
ول فرمیندن جو ایہ واضح گواہی ہے جو ہر صورت وچ محبوب ہی نے انوکھے ناز دا ڈھنگ اختیار کیتے۔

•حُسن اَزل دی چال عجیب

طَرح لطیف اے، طَرز غریب اے

آپ ہے عاشق دی چال عجیب اے

تھی دلبر جَگ موہیُس سارا

وضاحت: اِیں بند وچ خواجہ فرید سئیں  حُسن دی ڳالھ کریندن جو اَزل توں اوندی(محبوب دی) چال عجیب ہے۔ اوندے انداز تے طور طریقے وی ٻہوں منفرد ہِن۔ آپ فرمیندن جو آپ ہی عاشق تے آپ ہی مخالف اتے آپ ہی محبوب بݨ تے دنیا کوں گرویدہ کر گھدے۔

•کتھ مُطرب کتھ تان ترانہ

کتھ عابد، کتھ نفِل دُگانہ

کتھ صُوفی سَرمَست یَگانہ

کتھ رِنداں میں کرے اُتارا

وضاحت:اِتھے خواجہ سئیں اللہ فرمیندن جو کتھائیں  کوئی مُطرب ڳاݨا ڳَمدا پئے، کتھائیں کوئی عابد عبادت وچ مشغول ہے، کتھائیں کوئی  بے مثال صوفی ہے، اَتے کتھائیں محبوب رنداں (شرابیاں) وچ آ تے  اُنہاں کوں وی اپݨا بݨا گھندے۔ 

•کیا اَفلاک، عَقول، عَناصِر

کیا مُتکلِم، غائب، حاضر

ہر جا نور حقیقی ظاہر

کون فرید ؔ! غریب وِچارا

وضاحت:آخر وچ خواجہ سئیں فرمیندن جو بھانویں آسمان ہووِن یا عقل ہووے یا کوئی وی شئے ہووے، محبوب دا نور ہر جاء تے موجود ہے۔ اوہ غائب وی ہے تے حاضر وی ہے۔ اوہ ہر جاء تے اپݨے نور نال جلوہ گر ہے۔ آخر وچ خواجہ فرید اپݨی عاجزی دا اظہار کریندے ہوئے فرمیندن جو اِیں جہان وچ اوہ تاں بس ہک غریب تے بے کس بندہ ہے۔

نتارا
خواجہ فریدؒ دی ایہ کافی توحید تے وحدت الوجود دا سبق ݙیندی ہے۔ خواجہ سئیں فرمیندن جو حُسن ہووے یا قُبح، سبھ اللہ پاک دی ذات دے مظاہر ہِن اَتے  ہر رنگ وچ بے رنگ محبوب ہے۔ اوہ شہ رگ توں وی نیڑے ہے اَتے ہر ویلے اَساݙے نال موجود ہے۔ ذاتِ الٰہی اَساݙے اندر وی موجود ہے پر اساں ݙیکھدے کائنی سے۔ خواجہ سئیں آخر وچ فرمیندن جو آسمان، عقل تے عناصر ہر جاہ تے نورِ حقیقی ظاہر ہے بس بندے کوں سُنڄاݨ ہووݨی چاہیدی ہے۔

ٻیا ݙیکھو
•چوڑا انا ݙے جیسلمیر دا

•تیرے نیناں تیر چلایا

•تھئی تابع خلقت سب

•اَساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ سانگے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید