دریائے ٹوچی

دریائے ٹوچی جیکوں دریائے گمبیلا وی آکھیا ویندے، افغانستان توں وزیرستان وچ داخل تھیندے ہوئے وادی داوڑ کوں سیراب کریندے ہوئے تنگہ توں لنڳھدے ہوئیں بنوں وچ داخل تھیندے جتھاں اینکوں گریڑا دا ناں ݙتا ویندے۔ بنوں وچ وزیر بکا خیل تے علاقہ میریان دا کجھ حصہ سیراب کریندے۔ ضلع لکی مروت وچ داخل تھیوݨ دے بعد ایندا ناں گمبیلہ تھی ویندے جیہڑا عیسک خیل دے نیڑے دریائے کرم وچ ونڄ ݙھاندے۔ ماضی وچ جݙاں کنویں کائنا ہوندے ہن تاں ایندا پاݨی صحت کیتے مفید سمجھیا ویندا ہئی تے دریائے کرم دا پاݨی مضر صحت ہوندا ہئی کیوں جو بنوں دے واسی انہاں دریاواں توں پاݨی پیندے ہن۔

افغانستان دے لمیں پاسےدی طرفوں وہندے مرغئی تے مستونی دے نکے دریا الگاڈے دواتوئی شمالی وزیرستان دی باونڈری تے ملدن جتھوں دریائے ٹوچی شروع تھیندے۔ شمالی وزیرستان دا پہلا ناں وی ایں دریا دے ناں نال منسوب ٹوچی ہئی، اڄ وی عمر رسیدہ لوک شمالی وزیرستان کوں تیچی یعنی "ٹوچی" تے میرانشاہ بازار کوں "سرائے" دے ناں نال سݙیندے تے ڄاݨدن۔

دریائے ٹوچی تحصیل شوال توں تھیندے ہوئیں دتہ خیل دے پہاڑیاں دے درمیان توں لنڳھدے ہوئے کژاالگاڈے دے مقام تے وادی ٹوچی وچ داخل تھیندے۔ اتھوں دیگان بازار، بویا تحصیل، محمد خیل ہمزونی، میرانشاہ ہیڈ کوارٹر، تپی، عیدک، خدی گاؤں، حسوخیل تے حیدر خیل وستیاں توں تھیندے ہوئے ضلع بنوں دے رستے ضلع لکی مروت وچ داخل تھیندے۔

دریائے ٹوچی لکی مروت دے علاقے وچ گمبیلا دے ناں نال پکاریا ویندے ولا ٹوچی یا گمبیلا دریا لکی مروت دے علاقے وچ ہی دریائے کرم نال مل ویندے۔ وزیرستان وچ دریائے ٹوچی دی لمبائی 200 کلومیٹر ݙسی ویندی ہے، ایہ شمالی وزیرستان دا اہم دریا ہے۔

دریائے ٹوچی توں عوام نے اپݨی مدد آپ دے تحت چھوٹے ندی "ویلہ" کڈھے ہن جیہڑے آبپاشی کیتے غنیمت توںڳھٹ کائنی۔ وزیرستان دے زمیناں دے زرخیز تھیوݨ وچ دریا ٹوچی دا اہم کردار ہے جتھوں زمیندار پاݨی دے ندی دے ذریعے اپݨی زمین سیراب کریندے ہن۔ جݙاں جو وزیرستان وچ ہر قسم دے باغات، سبزیاں، گندم، مکئی، جوار دیاں فصلاں  رہایاں ویندیاں ہن۔

دریائے ٹوچی دا فائدہ ایہ وی ہے جو ایں دریا دے نال نال آبادی موجود ہے جتھاں ہر گھر وچ پیوݨ کیتے صاف پاݨی تے جگہ جگہ ٹیوب ویل، ڈگ ویل وچ ایں دریا دی وجہ نال پاݨی زمین دی اتلی سطح تے ہوندے۔ وزیرستان دے لوکیں کوں حکومتی توجہ نہ ملݨ دی وجہ نال جتھاں کاروبار زندگی تے ٻیاں چیزاں متاثر ہن، اوتھاںکھیݙ کھوݙ کیتے میدان وی کائنی۔

کھݙاری ایں دریائے ٹوچی دے خشک حصے وچ اپݨی مدد آپ دے تحت کھیݙݨ کیتے گراونڈ بݨیندے ہن جتھاں وݙے وݙے ٹورنامنٹ منعقد تھیندے ہن۔ ݙینہہ  کو تھیوݨ تے جگہ جگہ ہزاراں لوک  دریا ٹوچی دا رخ کریندے ہن جتھاں فٹ بال، والی بال، کرکٹ دے میچاں توں لطف اندوز تھیندے ہن جݙاں جو سویرے توں ڳھن  کے دیڳر ویلے تک وزیرستان دے اکثر دیہاتی وستیاں دریائے ٹوچی وچ بکراں، ڳائیں، منڄھیںوغیرہ آسانی نال چریندے ہن۔ ایں دریا دے خشک حصیاں توں قریبی وستیاں دے لوک مکانات گھر بݨاوݨ کیتے بجری، پتھر، ریت وغیرہ ڳھندن۔

 حوالہ