فریڈرک ولہیم ہینرک الیگزینڈر وون ہمبولڈ

فریڈرک ولہیم ہینرک الیگزینڈر وون ہمبولڈ 
فریڈرک ولہیم ہینرک الیگزینڈر وون ہمبولڈ (14 ستمبر 1769 – 6 مئی 1859) ہک جرمن ماہر علوم ، جغرافیہ دان ، فطرت دان ، کھوڄ کار ، تے رومانوی فلسفے تے سائنس دے حامی ہن ۔ او پرشین وزیر ، فلسفی ، تے ماہر لسانیات ولہیم وون ہمبولڈ (1767–1835) دے چھوٹے بھرا ہن ۔ ہمبولڈ دے نباتاتی جغرافیہ تے مقداری کم حیاتی جغرافیہ دے شعبے دی بنیاد رکھی ، جݙݨ جو انہاں دی طویل مدتی منظم جیو فزیکل پیمائش دی وکالت جدید جیو میگنیٹک تے موسمیاتی نگرانی دا آغاز کیتا ۔ ہمبولڈ تے کارل رٹر ݙونہاں کوں جدید جغرافیہ دے بانی سمجھا ویندا ہے کیوں جو انہاں اینکوں ہک آزاد سائنسی نظم و ضبط دے طور تے قائم کیتا ۔ 

 ابتدائی زندگی تے تعلیم 
الیگزینڈر وون ہمبولڈ برلن وچ ہک امیر تے تعلیم یافتہ خاندان وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد ، ہک پرشین فوجی افسر ہن ، جݙݨ جو انہاں دی والدہ فرانسیسی ہیوگینٹ خاندان نال تعلق رکھدیاں ہن ۔ انہاں دی پرورش گھر وچ تھئی تے انہاں کوں بہترین تعلیم ݙتی ڳئی ۔ انہاں کم عمری وچ ای سائنس تے فطرت وچ دلچسپی پیدا کرݨ شروع کر ݙتا ہا تے انہاں دی تعلیم تے توجہ وی اینہی پاسے رہی ۔ ہمبولڈ گوٹنگن یونیورسٹی وچ قانون دی تعلیم حاصل کیتی ، لیکن انہاں دی اصل دلچسپی سائنس وچ ہائی ۔ انہاں مختلف سائنسی مضامین دا مطالعہ کیتا ، جنہاں وچ نباتیات ، ارضیات ، تے فلکیات شامل ہن ۔ 

 جنوبی امریکہ دا سفر 
1799 وچ ، ہمبولڈ جنوبی امریکہ دا پنج سالہ سفر شروع کیتا ۔ ایہ سفر انہاں دی زندگی دا سب توں اہم واقعہ ہا تے ایندے نال انہاں دی سائنسی ساکھ کوں ٻہوں فائدہ تھیا ۔ انہاں وینزویلا ، کولمبیا ، ایکواڈور ، پیرو ، تے میکسیکو سمیت براعظم دے وݙے حصے دی کھوڄ کیتی ۔ انہاں ایں دوران وسیع پیمانے تے سائنسی مشاہدات کیتے ، جنہاں وچ نباتات ، حیوانات ، ارضیات ، تے موسم شامل ہن ۔ انہاں اینڈیز پہاڑاں دی چڑھائی کیتی تے اورینوکو دریا دی کھوڄ کیتی ۔ ہمبولڈ جنوبی امریکہ دے نباتات تے حیوانات دا تفصیلی مطالعہ کیتا تے کئی نویاں انواع دریافت کیتیاں ۔ انہاں خطے دے موسمی حالات دا وی بغور جائزہ گھدا تے درجہ حرارت ، دباؤ ، تے نمی سمیت مختلف موسمیاتی عوامل کوں ریکارڈ کیتا ۔ انہاں دے ایہ مشاہدات بعد وچ موسمیات دے شعبے وچ ٻہوں اہم ثابت تھئے ۔ 

 جغرافیہ تے سائنسی سانجھ 
ہمبولڈ کوں جدید جغرافیہ دے بانیوں وچوں ہک سمجھا ویندا ہے ۔ انہاں جغرافیہ کوں ہک سائنسی نظم و ضبط دے طور تے قائم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جغرافیائی مظاہر دے مطالعہ کیتے سائنسی طریقہ کار استعمال کیتا تے اعداد و شمار تے مشاہدات دی بنیاد تے نتائج اخذ کیتے ۔ ہمبولڈ جغرافیہ دے مختلف شعبیاں وچ اہم سانجھ کیتی ، جنہاں وچ جسمانی جغرافیہ ، حیاتی جغرافیہ ، تے انسانی جغرافیہ شامل ہن ۔ انہاں زمین دی سطح دی شکل ، پہاڑاں ، دریاؤں ، تے جنگلات دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں پودوں تے جانوراں دی تقسیم دا وی مطالعہ کیتا تے ایندے نال حیاتی جغرافیہ دے شعبے دی بنیاد رکھی ۔ ہمبولڈ مختلف ثقافتاں تے تہذیباں دا وی مطالعہ کیتا تے انسانی جغرافیہ وچ وی اہم سانجھ کیتی ۔ 

 کاسموس 
ہمبولڈ دی سب توں مشہور تصنیف کاسموس ہائی ۔ ایہ پنج جلداں تے مشتمل ہک کتاب ہائی جیندے وچ انہاں کائنات دے بارے وچ اپݨے تمام تر علمی مشاہدات تے نظریات کوں پیش کیتا ۔ کاسموس ہک وسیع تے جامع کتاب ہائی جیندے وچ فلکیات ، ارضیات ، حیاتیات ، جغرافیہ ، تے انسانیات سمیت مختلف مضامین دا احاطہ کیتا ڳیا ہے ۔ ایہ کتاب ٻہوں مقبول تھئی تے ایندا کئی زباناں وچ ترجمہ تھیا ۔ کاسموس ہمبولڈ دی سائنسی ساکھ کوں مزید مستحکم کیتا تے اینکوں دنیا بھر وچ ہک عظیم سائنسدان دے طور تے تسلیم کیتا ڳیا ۔ 

 میراث 
الیگزینڈر وون ہمبولڈ ہک عظیم سائنسدان ، جغرافیہ دان ، تے کھوڄ کار ہن ۔ انہاں سائنس دے مختلف شعبیاں وچ اہم سانجھ کیتی تے جدید جغرافیہ دی بنیاد رکھی ۔ ہمبولڈ کوں انہاں دی سائنسی خدمات دے آدر وچ ٻہوں سارے اعزازات تے انعامات نال نوازیا ڳیا ۔ انہاں دے ناں تے کئی جاہیں ، پودے ، تے جانوراں دے ناں رکھئے ڳئے ہن ۔ ہمبولڈ دی موت 6 مئی 1859 کوں برلن وچ تھئی ۔ او اپݨی موت توں پہلے تک سائنس وچ سرگرم ریہے تے انہاں دی میراث اڄ وی قائم ہے ۔ 

 ہمبولڈ دا سائنسی فلسفہ 
ہمبولڈ سائنس کوں مشاہدے تے تجربے تے مبنی سمجھدے ہن ۔ او عقائد تے قیاس آرائیاں دے بجائے ٹھوس شواہد تے حقائق تے یقین رکھدے ہن ۔ انہاں سائنس کوں ہک عالمگیر علم سمجھا تے مختلف ثقافتاں تے تہذیباں دے سائنسداناں نال تعاون کیتا ۔ ہمبولڈ سائنس کوں انسانیت دی خدمت کیتے استعمال کرݨ دے حامی ہن ۔ انہاں دا خیال ہا کہ سائنس دے ذریعے انسان قدرتی دنیا کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدا اے تے ایندے نال انسانیت دی فلاح و بہبود کیتے کم کر سڳدا ہے ۔ 

 ہمبولڈ دی شخصیت 
ہمبولڈ ہک ذہین ، محنتی ، تے انسان دوست شخصیت دے مالک ہن ۔ او ٻہوں ملنسار ہن تے مختلف لوکاں نال ڳالھ بات کرݨ وچ دلچسپی رکھدے ہن ۔ انہاں وچ علم حاصل کرݨ دی ٻہوں تڑپ ہائی تے او ہمیشاں نویاں چیزاں سکھݨ کیتے تیار راہندے ہن ۔ ہمبولڈ ہک سچے سائنسدان ہن تے انہاں اپݨی زندگی سائنس دی خدمت کیتے وقف کر ݙتی ۔