دریائے سوات

دریائے سوات پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دا ہک دریا ہے۔ ایہ کوہ ہندوکش توں وادی کالام تے ضلع سوات دی طرف وہندا ہے تے ضلع لوئر دیر تے ضلع مالاکنڈ توں ہوندا ہویا وادی پشاور وچ چارسدہ دے مقام تے دریائے کابل وچ ونڄ ݙھاندے۔

 ناں 
لفظ سوات سنسکرت دے ہک لفظ توں ہے جیندا مطلب ہے "صاف نیلا پاݨی"۔ قدیم یونانیاں دے نزدیک ایہ دریا سواٹوس Soastus دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی۔ چینی سیاح فاہیان سوات کوں سو۔ہو۔تو Su-ho-to آکھیا ہے۔

 رستہ 
سوات دا منبع ہندوکش پہاڑیاں وچ ہے، جتھوں ایہ سال بھر پگھلݨ آلی برف دا پاݨی ڳھندا رہندا ہے۔ کوہستان دی اچی وادیاں وچ دریا دا آغاز کالام وچ اوشو تے دریائے گبرال دے سنگم توں تھیندا ہے۔ سنگم توں، دریائے سوات وادی کالام دی تنگ ڳھاٹیاں توں ہوندا ہویا مدین شہر تک وہندا ہے۔ اتھوں، وادی سوات دے زیریں علاقیاں دے میدانی علاقیاں توں چکدرہ تک 160 کلومیٹر تک دریا آہستہ نال گزردا ہے۔ وادی سوات دے انتہائی جنوبی سرے تے، دریا ہک تنگ ڳھاٹی وچ داخل تھیندا ہے تے وادی پشاور وچ داخل تھیوݨ توں پہلے قلنگی دے مقام تے دریائے پنجکوڑہ نال مل ویندا ہے۔ ایہ آخر کار چارسدہ دے نیڑے دریائے کابل وچ ختم تھی ویندا ہے۔

 اخراج 
مانڈا وچ اوسطاً 280 کیوبک میٹر فی سیکنڈ ہے۔

 معاشی اثرات 
دریائے سوات وادی دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندا ہے۔ سوات تے مالاکنڈ وادی دے نچلے حصے کوں نہریں دی ہک سلسلے نال سیراب کیتا ویندا ہے جیہڑا امان درہ ہیڈ ورکس دے ذریعے منظم تھیندا ہے، جیکوں انگریزیں نے 1903ء وچ بݨایا ہئی۔ سوات کینال ملاکنڈ درے دے تلوںبینٹن سرنگ دے ذریعے وہندی ہے، جیہڑی 1914ء وچ مکمل تھئی۔ درگئی دے تلوں، مانڈا ہیڈ ورکس، جیکوں انگریزیں نے 1921ء وچ بݨایا ہئی، چارسدہ تے صوابی ضلعیاں وچ متعدد چھوٹیاں نہریں فراہم کرݨ آلیاں نہریں دے علاوہ وادی پشاور وچ دریا پاݨی دے کنویں تے چشماں کوں وی ولا بھریندا ہے۔

 بجلی دی پیداوار 
سوات دا پاݨی جبان ہائیڈرو پاور پلانٹ (1938ء وچ مکمل تھیا) تے درگئی ہائیڈرو پاور پلانٹ (1952ء وچ مکمل تھیا) وچ بجلی دی پیداوار دے کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ مہمند ڈیم، دریائے سوات دے تلویں سرے تے، وادی پشاور وچ داخل تھیوݨ توں پہلے، 740 میگاواٹ دی پیداواری صلاحیت دا حامل ہے تے زیر تعمیر ہے۔ دریا دے کنارے تے مجوزہ ہائیڈرو پاور پراجیکٹس وچ اسرت کیدم ہائیڈرو پاور پلانٹ، گبرال ہائیڈرو پاور پلانٹ تے مٹیلٹن ہائیڈرو پاور پلانٹ شامل ہن۔

 حوالہ