ساݙے نال سدا توں وس پیا

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر:10 

مصرعے:22

الفاظ:111

راگ:جوگ
کافی
ساݙے نال سَدا توں وسّ پیا 

وَس ہَسّ رَسّ دِلڑی کھسّ پیا  

سر وچ درد، دماغ خُماری 

تُنلے رَتڑے ہَنجڑوں جاری 

جیڑے جھورے دل آزاری 

تن سولاں دے وس پیا 

بے پت دی بی پتڑی یاری 

ظلم اندھاری بے نِرواری 

پہلوں لُٹ لٹوا دل ساری 

پچھے چوری نَس پیا 

ہجر سوا کوئی سود نہ پایُم

چوٹیاں کُھتُھم حال وَنڄایُم 

منتاں کیتم سیس نوایُم 

نک گَھرڑیندئیں گسّ پیا 

پیش کیتا جئیں فہم فکر کوں 

لَیت لعل دی اِرکَھر کوں 

کر کر شکر نہ ݙِترُس سر کوں 

عشق دی راہ وچ بھسّ پیا 

لاݨے پھوڳ فرید ؔ سُہیساں 

سٹ گھر ٻار، تے بار وَسیساں 

کَرڑی تے ونڄ جھوکاں لیساں

اڄ کل  ٹوبھا وسّ پیا

اَوکھے لفظاں دے معانی
•سدا:شالا،ہمیشہ

•تُنلے:اَکھ دے ݙوہیں سرے

•رتڑے:رتے، لال

•ہنجڑوں:ہنجوں، آنسو

•جھورے:تفکرات وچ گھلݨ

•بے پت: جہیں دے اُتے بھروسہ نہ ہووے

•بے نرواری:بے انصافی

•ہجر:جدائی

•سود:فائدہ

•کھتھم: میں نوچ گھدا

•سیس نوایم:سِر جھکایا

•گس پیا:گھس ڳیا، زمین وچ لکیر پے ڳئی

•لیت لعل:کاش ، مَتݨ، ٹال مٹول

•اِرکھر:چھیڑ چھاڑ

•بھس پیا:ہمت ہَار ڳیا

•جھوکاں:جھوک دی جمع، رہوݨ دی جاہ

•ٹوبھا:تالاب

ذو معنی الفاظ
•وس:وس ونڄ/برس(مینہ)/وس وچ ہووݨ

•ہس:دے کول ہئی/کِھل

•رس: جوس/میل ملاپ/وصول کر گھنے/گھاٹا پورا کر گنے/جیہڑا کجھ گھنݨا ہے اوہ گھنے

•سِر:سر/راز

•پت:اعتماد/ساکھ/چاشنی

•ساری:تمام/غیر صاف شدہ چاول

•پایم: میں حاصل کیتا/میں پاتا/میں گھتا

•حال:حالت/کیفیت

•وسیساں:ورسیساں/آباد کریساں

مختصر وضاحت
•ساݙے نال سَدا توں وسّ پیا

وَس ہَسّ رَسّ دِلڑی کھسّ پیا

وضاحت:ایں شعر وچ فریدݨ سئیں آپݨے محبوب نال مخاطب تھیندن تے فرمیندن جو تو شالا اَساݙے نال وسدا رہ اَتے نہ صرف وَس بلکہ ساݙے نال رل مل تے ڳالھیں وی کر تے خوشی نال رہ تے رچاؤ نال اساݙا دل ای کھسدا رہ ونڄ۔

•سر وچ درد، دماغ خُماری

تُنلے رَتڑے ہَنجڑوں جاری

جیڑے جھورے دل آزاری

تن سولاں دے وس پیا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو عشق دی وجہ توں میݙے سر اچ درد تے میݙا چیتا نشیلا تھی ڳیا ہے، میݙیاں اکھیاں دے سِرے رَتے تھی ڳین اَتے اکھیاں توں ہنڄوں جاری تھی ڳین میݙے دل اچ اندیشے آ ڳین تے میݙا جسم کنݙاں دے بس وچ آ ڳیا ہے۔

•بے پت دی بی پتڑی یاری

ظلم اندھاری بے نِرواری

پہلوں لُٹ لٹوا دل ساری

پچھے چوری نَس پیا

وضاحت: ایں بند وچ مطلبی یاری دا ذکر کریندے ہوئے فرمیندن جو بے اعتبار دی بے اعتباری یاری ظلم تے اندھاری آلیکار ہے تے ایہ بالکل نا انصافی ہے ایں پہلے تاں میݙا دل لُٹ گھدا تے ول بعد اچ بغیر ݙسائے بھڄ ڳیا۔

•ہجر سوا کوئی سود نہ پایُم

چوٹیاں کُھتُھم حال وَنڄایُم

منتاں کیتم سیس نوایُم

نک گَھرڑیندئیں گسّ پیا

وضاحت:ایں بند وچ خواجہ سئیں عشق دا نتیجہ بیان کریندے ہوئے فرمیندن جو عشق دے وچ میکوں وچھوڑے دے سوا کشے نہ ملیا میں ایندی وجہ توں میݙا ایہ حال تھیا جو سر تے وال نوچݨ دی نوبت آ ڳئی تے میں آپݨا حال ونڄا ݙتا۔ میں ننتاں ترلے کیتے تے اپݨا سر جُھکایا تے نک کوں زمین تے گھرڑیندے گھرڑیندے وݙی لکیر بݨ ڳئی۔

•پیش کیتا جئیں فہم فکر کوں

لَیت لعل دی اِرکَھر کوں

کر کر شکر نہ ݙِترُس سر کوں

عشق دی راہ وچ بھسّ پیا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو جہیں وی عقل فکر ای کوں رہنما بݨایا اوہ چوں چرا متاں، کاش، شایت دی چھیڑ چھاڑ اچ پے ڳیا۔ آپ فرمیندن جو عشق ایجھی شئے ہو جو ایندے وچ سر ای قربان کرݨا پَمدے تے شکر ای ادا کرݨا پَمدے جہیں وی شکر گزاری دے نال سر قربان نہ کیتا اوہ عشق دی راہ وچ ہمت ہَر ڳیا۔

•لاݨے پھوڳ فرید ؔ سُہیساں

سٹ گھر ٻار، تے بار وَسیساں

کَرڑی تے ونڄ جھوکاں لیساں

اڄ کل ٹوبھا وسّ پیا

وضاحت:ایں بند خواجہ سئیں فرمیندن جو میں عشق دیاں چوٹاں کھاوݨ توں بعد لاݨے تے پھوڳ (جیہڑے روہی وچ اُڳݨ آلے ݙو وݨاں دے ناں ہِن) دے نال آپݨی حیاتی لنگھیساں گھر ٻار چھوڑ تے ویرانہ آباد کریساں۔ کرڑی دے علاقے وچ ٹھکانہ لیساں۔ اڄکل ٹوبھا آباد تھی ڳے۔

نتارا
ایں کافی وچ خواجہ سئیں عشق دی حقیقت تے عشق دے نتیجاں دا ذکر کریندن جو عشق دی وجہ توں انسان کوں کنہاں حالاتاں توں لنگھݨا پَمدے نال آپ مطلبی تے بے اعتباری سنگت دا ذکر وی کریندن۔

ٻیا ݙیکھو
•حسن قبح سبھ مظہر ذاتی

•درد اندر دی پیڑ

•ساݙا دوست دلیں دا نور محمد خواجہ

•اساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ سانگے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید