میٹا سائنس

میٹا سائنس 
Metascience – Scientific study of science

میٹا سائنس ، سائنس دا سائنسی مطالعہ ہے ۔ ایں علم وچ سائنس دے بنیادی اصولاں ، طریقۂ کار (methodologies) ، تے عملیات (practices) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ میٹا سائنس دا مقصد سائنس دے بارے وچ نویں نقطہ نظر (perspectives) پیدا کرݨ ، سائنسی تحقیق کوں سمجھݨ ، تے سائنسی علم (scientific knowledge) دی صداقت (validity) تے قابل اعتمادی (reliability) کوں بہتر بݨاوݨ دے طریقے ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق سائنس دے فلسفہ (philosophy of science) ، سماجی سائنس (social science) ، تے شماریات (statistics) نال جڑیا ہویا ہے ۔ 

میٹا سائنس دے بنیادی سوالاں وچوں ہک سوال سائنسی طریقہ کار (scientific method) دی نوعیت دا ہے ۔ میٹا سائنسدان (metascientists) ایہ سوال پچھدے ہن کہ "سائنسی طریقہ کار کیا ہے؟" "سائنسی طریقہ کار کیں طرحاں کم کریندے؟" "سائنسی طریقہ کار دی حدود کیا ہن؟" او سائنسی طریقہ کار دے مختلف پکھاں دا جائزہ گھیندے ہن ، جیویں کہ مشاہدہ (observation) ، تجربہ (experimentation) ، تے تھیوری ۔ او سائنسی تحقیق دے معیار (standards) تے وی غور کریندے ہن ، جیویں کہ صداقت (validity) ، قابل اعتمادی (reliability) ، تے تکرار پذیری (reproducibility) ۔ سائنسی علم دی صداقت دا سوال وی میٹا سائنس دا ہک اہم حصہ ہے ۔ میٹا سائنسدان ایہ سوال پچھدے ہن کہ "سائنسی علم کتنا قابل اعتماد ہے؟" "سائنسی علم کیں طرحاں تبدیل تھیندے؟" "سائنسی علم دے سماجی اثرات (social impacts) کیا ہن؟" او سائنسی علم دے مختلف پکھاں دا جائزہ گھیندے ہن ، جیویں کہ ڈیٹا ، تھیوریز (theories) ، تے ماڈل ۔ او سائنسی علم دی سماجی تعمیر (social construction) تے وی غور کریندے ہن ۔ سائنسی تحقیق دے عملیات دا سوال وی میٹا سائنس وچ اہم ہوندے ۔ میٹا سائنسدان ایہ سوال پچھدے ہن کہ "سائنسی تحقیق کیں طرحاں کیتی ویندی ہے؟" "سائنسی تحقیق دے مختلف مراحل (stages) کیا ہن؟" "سائنسی تحقیق دے سماجی تے معاشی اثرات کیا ہن؟" او سائنسی تحقیق دے مختلف پکھاں دا جائزہ گھیندے ہن ، جیویں کہ تحقیقی ڈیزائن (research design) ، ڈیٹا اکٹھا کرݨ (data collection) ، تے ڈیٹا تجزیہ (data analysis) ۔ او سائنسی تحقیق دے سماجی تے معاشی اثرات تے وی غور کریندے ہن ۔ 

میٹا سائنس دا مطالعہ سائنسی فکر تے ثقافت تے گہرا اثر پوندے ۔ میٹا سائنس دے سوالات سائنسی فکر دے بنیادی سوالات ہوندن ، تے انہاں دے جوابات سائنسی تحقیق تے سائنسی علم کوں متاثر کریندن ۔ میٹا سائنس دے نظریات سائنسی پالیسیاں (scientific policies) ، سائنسی تعلیم (scientific education) ، تے سائنسی مواصلات (scientific communication) تے وی اثر انداز تھیندن ۔ میٹا سائنس دا مطالعہ سائنسی نظام دے بارے وچ تنقیدی بحث کوں ودھیندے ۔ میٹا سائنسدان سائنسی نظام دے بارے وچ نویں سوال پچھدے ہن ، تے انہاں دے بارے وچ نویں نظریات تیار کریندے ہن ۔ او سائنسی نظام دی کمزوریاں تے خامیاں کوں اجاگر کریندے ہن ، تے انہاں کوں بہتر بݨاوݨ دے طریقے ڳولیندے ۔ 

میٹا سائنس دا مطالعہ سائنسی فکر تے علم دے ارتقاء وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ میٹا سائنس دے سوالات سائنسی تجسس (scientific curiosity) کوں ودھیندن ، تے انہاں کوں سائنسی نظام دے بارے وچ نویں سوال پچھݨ تے نویں جواب ڳولݨ دی ترغیب ݙیندن ۔ میٹا سائنس دا مطالعہ سائنسی ذہانت (scientific intelligence) تے تخلیقی صلاحیت (scientific creativity) کوں وی ودھیندے ۔ میٹا سائنس دے نظریات سائنسی سوچ دے افق کوں وسیع کریندن ، تے انہاں کوں سائنسی نظام دے بارے وچ نویں نقطہ نظر ݙیندن ۔ میٹا سائنس دا مطالعہ جدید سائنس دے فلسفہ ، سماجی سائنس ، تے شماریات کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔