درد اندر دی پیڑ

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر:8 

مصرعے:24

الفاظ:99

راگ:تِلنگ
کافی
درد اندر دی پِیڑ 

ݙاڈھا سخت سَتایا 

ہِجر فِراق دے تیر 

دل نوں مار مُنجھایا 

عشق ہے ݙُکھڑے دل دی شادی 

عشق ہے رَہبر، مرشد، ہادی 

عشق ہے اَساݙا پیر 

جئیں کُل راز سُجھایا 

اے دل مُٹھڑی گَندڑی مَندڑی 

ڄَانوݨ لاء دی بِرہُوں دی بَندڑی 

اَزلُوں تَانگھ دا تیر 

جانی جوڑ چُنبھایا 

ناز تَبَسُّم ڳُجھڑے ہاسے

چالے پیچ، فریب دِلاسے 

حسن دے چار امیر 

جِنھ چئو ڳوٹھ نوایا 

وُٹھڑی پالی سَدا مَتوالی

مینہ وَسراند تے والی عالی 

روہی رشک مَلھیر 

واندھدا بخت وَلایا 

تھیاں سر سبز فرید دیاں جُھوکاں 

سَہجُوں خنکی چائی سوکاں 

نَند نہ مانون کھیر 

مولا ماڑ وسایا

اَوکھے لفظاں دے معانی
•پیڑ:درد،تکلیف

•فراق:جدائی،علیحدگی

•منجھایا:حواس باختہ کر ݙتا

•گندڑی مندڑی:خراب،خستہ حال

•برہوں:عشق

•تانگھ:انتظار

•چنبھایا:چبھو ݙتا

•ڳجھڑے ہاسے:در پردہ مذاق

•جنھ:جِنہاں

•چئو ڳوٹھ:چاراں اطراف

•پالی: چولستان دا ہک علاقہ

•والی:ریت

•واندھا: پاݨی دا رخ تبدیل کرݨ آلی جاہ

•ملھیر: سڄݨ دا شہر

•جھوکاں: جھوک دی جمع,رہوݨ دی جاہ

•سہجوں: خوشی نال

•سوکاں:سُکھیاں لَکڑیاں

•نند:منجھاں یا ڳانواں دے تھنا توں اُتے دا حصہ،شِیر دان

اوکھے لفظاں دے تلفظ
•پیڑ: پِی ڑ

•منجھایا: مُ ں جَھایا

•ڄانوݨ: ڄَاں وَں ڑ

•چنبھایا:چُں بَھایا

•جنھ:جِن ھ

•واندھا:وَاں دَھا
ذو معنی الفاظ
•ݙاڈھا:طاقت ور/ ٻہوں زیادہ/زبردست

•دا:دا/داؤ

•جوڑ:برابر دا/مِلا ݙے/چالاک/ملاپ/ملاپ آلی جاہ

•ہاسے:اساں ہاسے/ٹھٹھہ/مذاق

•والی:آلی/ریت

•وسایا:ورسایا/آباد کیتا

مختصر وضاحت
•درد اندر دی پِیڑ 

ݙاڈھا سخت سَتایا 

ہِجر فِراق دے تیر 

دل نوں مار مُنجھایا 

وضاحت: ایہ خواجہ سئیں دی سبھ توں زیادہ ڳائی ونڄݨ آلیاں کافیاں وچوں ہے۔ زیرِ نظر بند وچ آپ آپݨے دل دے اندر دی تکلیف دا ذکر کریندن جیہڑی ظاہری طور تے نظر کائنی آندی۔ آپ فرمیندن جو میݙے دل دے اندر دی تکلیف نے میکوں ٻہوں زیادہ سَتایا اَتے وِچھوڑے تے جُدائی دے ݙُکھاں نے مزید میݙے دل دی تکلیف وچ اضافہ کر ݙتا اَتے میݙے دل کوں مُنجھا ݙتا۔

•عشق ہے ݙُکھڑے دل دی شادی 

عشق ہے رَہبر، مرشد، ہادی 

عشق ہے اَساݙا پیر 

جئیں کُل راز سُجھایا 

وضاحت:اِیں بند وچ آپ بے حد سوہݨے انداز وچ عشقِ حقیقی کوں بیان کریندن۔ آپ فرمیندن جو عشق تاں ݙُکھے ہوئے دل کیتے خوشی دی مانند ہے۔ عشق تاں اَساکوں راہ ݙکھاوݨ آلا ہے اَتے اَساݙا مُرشد، ہادی اَتے پیر ہے۔ اِیں عشق نے ہی اَساکوں یکے راز سَمجھائے۔

•اے دل مُٹھڑی گَندڑی مَندڑی 

ڄَانوݨ لاء دی بِرہُوں دی بَندڑی 

اَزلُوں تَانگھ دا تیر 

جانی جوڑ چُنبھایا 

وضاحت:اِیں بند وچ آپ انسانی دل دی فطرت کون بیان کریندن۔ آپ فرمیندن جو ایہ دل دوکھے وچ آ ونڄݨ آلی شئے ہے اَتے ایہ بالکل بے بس شئے ہے۔ ایہ دل تاں ہک خستہ حال تے بیکار شئے ہے۔ ایہ دل تاں ڄمݨ دے ݙینہ کنوں ہی عشق دا غلام ہے اَتے شروع کنوں ہی محبوب نے ایں دل وچ انتظار اَتے چاہت دا تیر وݙی مہارت نال چَبھو ݙتے۔

•ناز تَبَسُّم ڳُجھڑے ہاسے

چالے پیچ، فریب دِلاسے 

حسن دے چار امیر 

جِنھ چئو ڳوٹھ نوایا 

وضاحت: اِیں بند وچ آپ چار شیئاں دا ذکر کریندن۔ ناز تبسم، در پردہ مذاق ، پیچیدہ چالاں اَتے فریب تے دلاسے۔ آپ فرمیندن جو ایہ حسن دے چار حُکمران ہِن اَتے اِنہاں چاراں پاسیاں توں عالم کوں جھکا رکھیا ہے۔

•وُٹھڑی پالی سَدا مَتوالی

مینہ وَسراند تے والی عالی 

روہی رشک مَلھیر 

واندھدا بخت وَلایا 

وضاحت:ایں بند وچ آپ چولستان دے ہک علاقے پالی دا ذکر کریندن۔ ایں علاقے دا ہک وݙا حصہ بیکانیر ہندوستان وچ ہے۔ آپ فرمیندن جو سدامست پالی دے خطے وچ برسات تھئی ہے اَتے  اتھاں دی رِیت سِنی اَتے سوہݨی تھی ڳئی ہے۔ اِتھاں دے حالات ٻہوں چنگے تھی ڳئے ہِن اَتے خوش قسمتی نے اتھاں آپݨا رُخ کر گھدے۔ آپ فرمیندن جو پالی دے ایݙے چنگے حالات تھی ڳین جو محبوب دے شہر کوں روہی تے رشک آندا پئے۔

•تھیاں سر سبز فرید دیاں جُھوکاں 

سَہجُوں خنکی چائی سوکاں 

نَند نہ مانون کھیر 

مولا ماڑ وسایا

وضاحت: اِنہاں مصرعاں وچ فرمیندن جو مینہ ورسن توں اَساݙیاں جھوکاں سر سبز و شاداب تھی ڳئیاں ہِن۔ ٻہوں زیادہ خوشی تُوں سُکھیاں ہویاں لکڑیاں تے وی سبزہ نظردا پئے۔ آپ فرمیندن جو خوشی توں منجھیاں اَتے ڳانواں دے شِیر داناں وچ کھیر ہی کائنی ٹِکدا پیا ۔ اَللّٰه تعالی نے مارواڑ کوں آباد کیتا۔

نتارا
اِیں کافی وچ خواجہ سئیں نے ٻہوں بہترین انداز وچ عشقِ حقیقی کوں بیان کیتے آپ فرمیندن جو عشق تاں ݙُکھڑے دل دی شادی یعنی خوشی دا سبب ہے۔ آپ انسانی دل دی فطرت دا وی ذکر کریندن جو ایہ دل تاں ہک بے بس شئے ہوندے اَتے محبوب نے ازل توں ایندے وچ چاہت تے انظار چبھو رکھی ہے۔ آخر وچ آپ ہک علاقے "پالی" دا ذکر کریندن۔ آپ فرمیندن جو اِتھاں مینہ ورسی ہے تے اتھاں خوشحالی آ ڳئی یے۔

ٻیا ݙیکھو
•حسن قبح سبھ مظہر ذاتی

•چوڑا انا ݙے جیسلمیر دا

•تیرے نیناں تیر چلایا

•اساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ سانگے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید