خادم حسین مخفی دا شعری سفر

سرائیکی دے سُنڄاپوں شاعر سردار خادم حسین مخفی نال میݙی پہلی ملاقات ݙینھ وار ’’جھوک‘‘ ملتان دے چیف ایڈیٹر ظہور احمد دھریجہ دے دفتر وچ اوں موقعے تھئی جݙاں میں ملتان ہوندا ہَم تے او آپݨی منظوم داستان ’’سیف الملوک‘‘ چھپواوݨ آئے ہَن ۔ ایں توں پہلے اُنھاں دے ترائے شعری مجموعے ’’اَڄاں تو ںرُسدیں‘‘ (ݙوہڑے) ، ’’گُھٻکار‘‘ (نظماں تے غزلاں) اَتے ’’اے سب تساݙا کرم ہے آقاؐ‘‘ (نعتیہ کلام)دا وی پتہ لڳا۔ ویلھا گزردا ریہا ۔ میں ملتان توں لیہ آ ڳیُم تے ویلھے دی ٹور اَڳونہی تھیندیں تھیندیں لڳ بھڳ ݙو ݙہاکے لنگھ ڳئے ۔ ’’سیف الملوک‘‘ دی اِشاعت دے بعد خادم حسین مخفی دی کوئی کتاب نظر توں نہ گزری تے ایں طرحاں رابطے وی تُرٹ کے رہ ڳئے ۔ آخر کار 2015ء دے چھیکڑ وچ لیہ دے بزرگ شاعر تے لسانی مہاندرے امان اللہ کاظم دے گھر مخفی سئیں نال ہک واری وَل ملاقات دا سوّب بݨیا ۔ ایں موقعے اُنھاں دا حمد تے نعت دا مجموعہ ’’کھٹیا وَٹیا‘‘ دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آ چکا ہا جَیندا اے شعر ݙوہائیں اصناف اَتے عنوان دی وی نمائندگی کریندے:

ہے حمد ، نعت میݙی عمراں دا کھٹیا وٹیا

بخشش دا اپݨے رب توں چہندا انعام ہاں میں

ایں طرحاں خادم حسین مخفی نال اے ݙوجھی ملاقات وی کتاب دی اشاعت دے سلسلے دی ہک کڑی ہئی ۔ ایں موقعے مخفی سئیں ہر سال ہک شعری مجموعہ وسیب کوں دان کرݨ دی خواہش ظاہر کیتی تے اے آپݨی اوں خواہش کوں ہک قول دے طور تیں نبھاوݨ دی کوشش کریندے نظر آندن ۔ ہر سال نویں نویں موضوع دی مناسبت نال سرائیکی شعری ادب دے ودھارے سانگے آپݨا حصہ رلیندے پئین ۔ سرائیکی ادب دی جھولی وچ پاتی ونڄݨ والی ہر کتاب دا عنوان ݙو لفظیں دی سوہݨی اصطلاح کوں واضح کریندے تے اے عنوان جتھاں موضوع دی نمائندگی کریندے اُتھاں اے عنوان آپݨی وکھری تے نویکلی سُنڄاݨ وی رکھیندے۔

2015ء وچ سامݨے آوݨ والی کتاب ’’کھٹیا وٹیا‘‘ دے بعد2016ء وچ ’’ڳوجھی پوجھی‘‘ دے ناں نال سامݨے آوݨ والا مجموعہ کلام سرائیکی غزل کیتے وقف کیتاڳئے جیندے وچ چھوٹی بحر دیاںغزلاں خاص طور تیں سُنڄاپوں ہِن ۔ اخلاقیات دا درس ڈیوݨ والے ایں کلام وچوں نمونے دے ݙو شعر ہِن:

غریباں تے یتیماں دے اُتے کر خرچ توں اینکوں

تیکوں مالک اگر بخشی ہے دولت دی فراوانی

گناہ تیݙے جِتی ہوسِن خدا او معاف کر ݙیسی

کیتا نہ شِرک جیکر تئیں بݨا تے رب دا کوئی ثانی

’’کرݨی بھرݨی‘‘ دے عنوان نال 2017ء وچ شائع تھیوݨ والے شعری مجموعے کوں ایں حوالے نال وکھری سُنڄاݨ دے طور تیں ڄاتا ویندے جو ایں مجموعے وچ سرائیکی زبان دیاں اَکھاݨاں کوں منظوم رنگ وچ پیش کیتا ڳئے ۔ ایں کلام کوں ابیات دے رنگ وچ پیش کرݨ دا تجربہ کیتا ڳئے جیویں جو:

ہک آکھے تے ݙوجھا منّے اوندا بھول خدا نہ بھنّے

فیدے وچ او رہندے مخفی چار بھراواں دی جو منّے

ایندے بعد دے سال 2018ء وچ ’’سیف الملوک‘‘ دے نویں ایڈیشن دے نال نال ’’لیکھا چوکھا‘‘ دے عنوان نال آوݨ والی کتاب وچ پاتیاں ونڄݨ والیاں غزلاں ، نظماں ، کافیاں تے گیت دے نال نال مزاحمت دے رنگ واضح نظر آندِن ۔ ایں انقلابی شاعری دے علاوہ کجھ شخصیات دے حوالے نال منظوم خراج تحسین وی ایں مجموعے دا حصہ ہے ۔ مزاحمت دے سلسلے وچ کیتی ڳئی شاعری وچوں ہک شعر ݙیکھو:

نہ تاں ݙیسوں روہی کہیں کوں نہ وَت ݙیسوں تھل دامان

صوبہ ہک بݨا تے مرکز آن بݨیسوں وچ ملتان

2019ء دی اشاعت دے طور تیں سامݨے آوݨ والا شعری مجموعہ ’’مِہݨیں سٹھݨیں‘‘ وی آپݨی نوعیت دے نویکلے رنگ تے وکھرے اَنگ کوں نشابر کریندے ۔ ایں مجموعے وچ کوشش کیتی ڳئی ہے جو ایں کلام کوں پڑھݨ والیں نال مخاطب تھی کے کوئی سوہݨی صلاح ݙتی ونڄے ، کتھائیں موقعے دی مناسبت نال گلے شکوے دا رنگ ظاہر کیتا ونڄ سڳدے ، کہیں کوں طعنے دے انداز وچ سمجھاوݨ دی کوشش کیتی ونڄے یا وَت کوئی اینجھی مت لائی ونڄے جو دِل وچ گھر کر ونڄے ۔ سیاݨیں دی مت لاوݨ دے حوالے نال اوئیں تاں کئی شعر ایں مجموعے وچوں ڳولیے ونڄ سڳدِن بھل پیر فرید دا حوالہ سرائیکی ادب دی خاص سُنڄاݨ بݨایا ڳئے:

مت پیر فرید دی نہ بُھل

ڳنڈھ ٻدھ گِھن ڳالھیں اَݨ مُل

توں فرد تے جزو سݙا نہ

توں آپ ہئیں کُلی تے کُل

خادم حسین مخفی آکھݨ کوں تاں سردار ہن بھل ایں سرداری کوں اُنھاں آپݨے تخلص دی نسبت نال لُکا کے رکھیا ہوئے ۔ او ہک درویش صفت انسان ہِن تے آپݨی شاعری وچ وی انسان دوستی جھئیں رویے اختیار کرکے ایں طرحاں دا درس ݙیندے ݙسدِن:

جہڑی روز لہاوے پٹکے

چائو اوں ٻیر دا منڈھوں تݙا

مرد سیاݨا اُتھ نئیں ویندا

ہووے نہ جِتھ اوکوں سݙا

غافل نہ تھی آ سڳدا ہے

کہیں ویلے وی موت دا سݙا

اِنھیں شعریں وچ شامل کئی اَکھاݨ آپݨے اندر حکمت دیاں کئی ڳالھیں لُکائی کھڑن ۔ شاعری وچ کئی موقعے تیں مختلف انداز دے اَکھاݨ ورتیندیں ہوئیں شاعر آپݨے سامݨے والیںکوں کَوڑی ڳالھ وی مِٹھے ڈھنگ نال کر ݙیندے۔ کئی موقعیں تاں کئی کئی اَکھاݨ کٹھے شامل کرکے کلام دے سوہݨپ کوں ٻیا وی ودھا ݙتا ویندے ۔ جیویں جو ہک قطعہ ہے:

پاݨی جِھکے پاسے وہندے

قرضہ آخر ݙتیں لہندے

سچے سر کٹوا ݙیندِن پر

سچ آکھݨ توں کئینی رہندے

خادم حسین مخفی دی اے خصوصیت ہے جو او سچی تے کھری ڳالھ کوں جتھاں آپݨی تہذیب تے ثقافت وچوں حاصل کرکے آپݨی شاعری وچ رلیندے رہ ویندِن اُتھاں ݙوجھیاں زباناں دے مقولے ، معروف مصرعے یا اَکھاݨ سرائیکی شاعری وچ ایں طرحاں شامل کریندن جواُنھیں کوں مُندری وچ نڳ دی مثال آکھ سڳدے ہئیں۔ فارسی دا ہک مصرع جہڑا مقولے دی شکل اختیار کر چکے اوکوں ݙو مختلف موقعیں تیں کیویں ڈُھکایا ڳئے:

کر سدا مہمان دی خدمت دِلوں

’’ہست مہماں از عطائے کردگار‘‘

ݙوجھے موقعے دا ورتارا کجھ ایں طرحاں ہے:

جِھک نوائی نال ودھدا ہے وقار

جِھک نوائی دے اندر عمراں گزار

سیوا کر مہمان دی دل کھول تے

’’ہست مہماں از عطائے کردگار‘‘

انھیں دے علاوہ فارسی دا ہک ٻیا رنگ ݙیکھو جینکوں فارسی زیادہ نہ سمجھݨ والے وی عام ٻول چال وچ ورتیندے رہ ویندِن:

چار ݙینہ دی زندگی مخفی اطاعت وچ گزار

خدمتِ انسانیت کوں توں بݨا اپݨا شِعار

توبہ کر گھن در جوانی توبہ ہے رب کوں پسند

’’وقت پیری گُرگ ظالم می شوّد پرہیزگار‘‘

سرائیکی وسیب وچ جتھاں فارسی زبان کوں ادبی سلسلے وچ ورتاوݨ دا رواج ریہے اُتھاں ہندی نال اِتھوں دے لکھاریں آپݨا ڳانڈھا ڳنڈھی رکھیے ۔ سرائیکی ادب وچ ہندی دے ڈھیر سارے لفظ ورتیے ویندن ۔ ٻہوں سارے اِنھیں ݙوہائیں زبانیں آپس وِچ ’’مستعار‘‘ گھدے ہوئن ۔ کئی لفظ اینجھے وی پاتے ویندن جہڑے ہک زبان توں ݙوجھی زبان وچ ڳئین تاں او ’’مستعار‘‘ دی بجائے ’’دخیل‘‘ تھی کے رہ ڳئین تے اُنھیں کوںاِنھیں زبانیں توں انج نئیں کیتا ونڄ سڳدا ۔ شعری مجموعہ ’’مِہݨیں سٹھݨیں‘‘ وچ ڈھیر سارے بیت اینجھے شامل کیتے ڳئین جنھیں دا ہک مصرع سرائیکی دا ہے تاں ݙوجھا مصرع ہندی توں گھدا ڳئے ۔ جیویں جو ہک بیت ݙیکھو:

ایندے وچ کوئی شک نئیں مخفی دام کوں ہے ہر وقت سلام

’’تُرت پِھرت سب کام ہو جاویں مُٹھی میں جب ہوویں دام‘‘

ݙوجھیں زبانیں دے نال نال سرائیکی دا ڳانڈھا اُردو نال ݙٹھا ونڄے تاں ایں ڳوڑھے ڳانڈھے توں کوئی انکار نئیں کر سڳدا ۔ ہندی وانگوں سرائیکی تے اُردو دے مصرعے رَلا کے وی بیت بݨاوݨ دی کاوِش ایں کتاب دا حصہ ہے ۔ مثال دے طور تیں ہک سرائیکی اردو بیت ہے:

ایجھے پُتراں توں سنڄ بھلی ہووِن جہڑے نافرمان

’’بھاڑ میں جائے ایسا سونا جس سے مخفیؔ ٹوٹیں کان‘‘

تخلیق کوئی وی ہووے تخلیق کار آپݨی دناوت نال کم گھندے تہوں ہر تخلیق کار کوں سبھ توں پہلا نقاد وی آکھیا ڳئے ۔ خادم حسین مخفی ہک رِجائی قلم کار ہے جہڑا ہمیش اُمید دے پلو کوں نپی رہندے تے ݙوجھیں کوں وی آس اُمید کوں نہ چھوڑݨ دا درس ݙیوݨ دے نال نال اے وی ݙسیندے جو بندے کوں ہر کہیں نال ایں طرحاں پیش آوݨا چاہیدے جو اوندیں ڳالھیں وچ کَوڑ نہ بھریا ہویا ہووے ۔ جے ڳالھیں وچ مٹھاس پاتا ویسی تاں اوندا نتیجہ چنڳاں نکل سڳدے۔ کیوں جو منہ توں نکھتی ڳالھ ہمیشہ پرائی ہوندی ہے تے ایہا ڳالھ مہاڑ ہی ہوندی ہے جہڑی بندے کوں تخت توں لہیندی ہے یا تخت تیں ٻلھیندی ہے:

ڳالھیں نال جیڑھا ہاں ساڑے رہ مخفی نت اوں توں پرے

بھانویں بندہ ڳڑ نہ ݙیوے پر ڳڑ سنویں ڳالھ تاں کرے

خادم حسین مخفی ہمیش اُمید دا پلو نپی رہوݨ والے شاعر دے نال نال اینجھاں من موہݨ ہے جہڑا ݙوجھے دے من کوں موہ گھندے ۔ اوں بندے دے مزاج کوں صرف اوہے سمجھ سڳدن جنھیں اوں شخص کوں نیڑے توں ݙٹھے۔ مخفی سئیں شاعری کیتی ہے تاں ایں انداز نال کیتی ہے جو ایں ٻوٹے کوں جگر دا خون ݙے کے پالیے:

جگر دا خون سڑدے تاں لِکھیندے شعر ونڄ کوئی

مگر لوکاں دیاں نظراں وچ اے کم آسان ہے مخفیؔ

 حوالہ 
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان