پیئو۔ سرائیکی لوک قصیاں وچ گھریلو کردار

سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ عالمی لوک قصیاں ریت پیئو دا کردار ٻہوں ہمدرد ، شفیق ، محنتی، ایماندار اَتے دانشمندانہ ہے ۔ ایہ اپݨی اولاد کوں اپݨی جان کنوں ڈھیر پیار ݙیندے تے اوندے کیتے او ہر ڳیڑ بھوگݨ کیتے تیار راہندے ۔ تہوں تاں ایہ کردار بھانویں بادشاہ دے روپ وچ ہووے تاں ایہ اولاد دے سُکھ تے خوشی کیتے جنگلاں دا پندھ کریندے اَتے دھیہاں نال لڑدا وی نظردے جینویںکئی وسیبی کہاݨیاں وچ بادشاہ دا کردار نظردے ۔ ایہ بھانویں مہاݨا ہووے تاں اپݨی اولاد دی روزی روٹی کیتے ݙینہ رات دریا جھاڳݨ کوں وی ڳیڑ نئیں سمجھدا جینویں کہاݨی ( مُہاݨت آپ دناوت ہے)۔

ایہ بھانویں لکڑا ہارا ہووے تاں وی اولاد دی روٹی دی خاطر جنگل بیابان وچ ݙینہ رات کشٹ کٹݨ تے لکڑیں وڈھݨ ٹُکݨ کنوں نئیں کھڑوندا ۔ جے تک ایں کم وچ دھینہ جتی ظالم تے غاصب بلاں اونکوں روکݨ دی کوشت اِی کیوں نہ کرے۔

پیئو ہمیش دانشمندی دا ثبوت ݙیندا نظردے او مرݨ پتھاری تے پیا ہویا وی اولاد کوں ’’سبدھ وچ برکت‘‘ دا درس ݙیوݨ کیتے سوانگ رچیندے تے انہاں کوں محنت تے لاوݨ کیتے ایجھیاں ڳالھیں تے تجربات نال درس ݙیندے جو پتر اوندے مرݨ دے بعد پیئو آلے نقش قدم تے ٹُر پوندن ۔جینویں ہک کہاݨی وچ مرݨ آلے پیئو پُتراں کوں آکھیا جو میں اپݨی زمین وچ ہک خزانہ دفن کیتا ہوئے میݙے مرݨ دے بعد تساں او خزانہ کڈھ گھناہے ۔ پیئو دے ہوندے جنہاں کݙاہیں کہی کوں ہتھ نہ لایا ہئی اوکہیاں وہولے چا تے بھوئیں کوں پٹی کھڑے ہن پر خزانہ کتھائیں نہ لبھیا ۔ اتفاق نال انہاں دے پیئو دا یار اِتھوں لنگھیا تاں اوں پُچھݨا کیتا جو پُترو خیر اے تساں تاں کݙاہیں کہی کوں ہتھ نہ لایا ہاوے تے ہُݨ پوری زمین پٹی کھڑے وے ۔ انہاں اونکوں پیئو دی وصیت ݙسائی جو’’اوں آکھیا ہئی اِتھاں خزانہ دٻیا پئے ‘‘۔ بزرگ آکھیا جو پیئو تہاݙے سچ آکھیے ۔ ایہا زمین اِی تاں تہاݙا خزانہ ہے جینکوں پٹی کھڑے ہیوے ۔ ہُݨ ایندے وچ بیج چھٹو تے فصل رہائو تے اوہا فصل اِی تہاݙا خزانہ ہے پُتراں اینویں کیتا تے کجھ مُد بعد مالا مال تھی ڳئے ۔ 

’’پیئو دا ہک ٻیا قصہ ڈیکھو:

’’ہک دھن واݨ کِراڑ دا وقتِ اخیر آ ڳیا جیندا ٻہوں وݙا کاروبار ہا ۔ اوں اپݨے اکلوتے پُتر کوں سݙ تے آکھیا:

پُترا! منہ اندھارے ونڄیں چُت ٹِکا تے ٻاہویں تے تاریں دی چھاں تے وَلیں۔‘‘ پیو ایہ نصیحت کریندا پر لوک سدھار ڳیا ۔ پُتر دی چڑھدی جوانی ہئی کجھ عرصہ تاں پیئو دا کاروبار سنبھالیا تے دکان تے ونڄ ٻیٹھا ۔ پچھے دکان کیتس نوکراں دے حوالے تے آپ یاریاں باشیاں وچ لڳ ڳیا ۔وَل کیا تھیوݨاں ہا ݙینہاں ݙینہاں وچ کاروبار مُکݨ لڳ پیا تے دکان ویہلی تھیوݨ لڳ گئی ۔ ہک ݙینہوار پریشان تھی تے ٻیٹھا ہووے جو مار ووئے میݙے نال تھیندا کیا پئے ۔ وَل اونکوں پیئو دی چھیکڑی ڳالھ یاد آیُس پر سمجھ نہ آیُس او اپݨے پیئو دے یار کول ڳیا تے اوندے کنوں پُچھݨا کیتس جو چاچا میݙے پیئو مردے ویلے میکوں ایہ آکھیا ہَس جو ’’منہ اندھیرے ونڄیں ، چُت ٹِکا تے ٻاہویں تے تاریں دی چھاں تے وَلیں‘‘ ایندا کیا مطلب ہے۔؟

چاچے آکھیا جو پیئو تیݙے سچ آکھیا ہئی جو اَپݨی دکان تے منہ اندھیرے ونڄ تے اُتھاں چُت ٹِکا تے ٻہہ تے سارا کاروبار خود سنبھال نوکراں تے نہ سٹ تے وَل رات پووی تاں ولدا گھر وَل تاں کاروبار چلسی ناں تاں ایہو حال تھیسی جیڑھا تیݙا ہُݨ تھیا ودے۔ پتر پیئو دی نصیحت تے عمل کیتا تے کجھ عرصہ بعد اوندا کاروبار وچ وݙا ناں ہئی تے او پیئو کنوں وی ڈھیر مال دار بݨ ڳیا۔‘‘ 

اُتے بیان کیتیاں ڳیاں ݙو کہاݨیاں وچ پیئو دا کردار دانشمندانہ ہے جیڑھا مردے مردے پُتر کوں سِدھی مت لئی ویندے تے انہاں کوں محنت دی عظمت دا درس وی ݙیندے۔ انہاں کہاݨیاں وچ پیئو دی اہمیت تے دانشمندی اَتے سِݨپ تاں نظردے بھل  پیئو دیاں سنگتیاں Parent generationدی وی اہمیت نشابر تھیندی ہے جو بزرگاں دیاں ڳالھیں کوں ہمیش اہمیت ݙیوو بھانویں او تہاݙے پیئو دی ہے اَتے بھانویں تہاݙے پیئو دے یار دی ۔ اَتے ایہ ڳالھ وی نال ہے جو پیئو دا یار وی تہاݙے کیتے پیئو جِتی اہمیت اَتے ہمدردی رکھیندے تہوں اوندی وی عزت کرݨی چاہیدی اے تے پیئو دی عقل و دانش کوں سمجھݨ سانگے پیئو دا یار ہک گائیڈ دی حیثیت رکھیندے ۔ جے پیئو دے یار دی اہمیت تے قدر و منزلت لوک قصیاں وچ اِتی ݙکھائی ڳئی ہے تاں پیئو دی کِتی ہوسی ایندا اندازہ تساں آپ لا سڳدے ہو۔

لوک کہاݨیاں وچ امیر تے غریب ݙوہائیں قسماں دے پیئو ݙکھائے ڳن پر ݙوہائیں دا کردار مثبت اَتے اپݨی اولاد کیتے صدقے گھولے تھیوݨ آلا ہے ۔ امیر پیئو بھانویں بادشاہ ہے تے بھانویں سوداگر او اولاد دے سُکھ تے خوشی دی خاطرجنگلاں تے ملکاں دا پندھ کچھیندے ۔ جینویں کہاݨی ’’ہر اَکھیں ݙٹھا سچ نئیں ہوندا‘‘ وچ سوداگر دور دراز دے پندھ کریندے تے اَنت تݙہاں وَلدے جݙاں پُتر جوان تھیا کھڑا ہوندے۔

پیئو دی چھڑی ایہ ذمے واری نئیں ہوندی جو او اولاد ڄماوے تے اونکوں کھوا پلوا تے پال سانبھ تے وݙا کرے بھل خاندانی روایات اَتے اخلاقیات دا سبق ݙیووݨ وی اوندا اولین فرض ہوندے تہوں تاں او ہمیش اولاد کوں نیکی دا درس ݙیندے تے اپݨے پیئو ݙاݙے دیاں ڳالھیں سُݨیندے تے اپݨی خاندانیت اوندے تے نشابر کریندے تاں جو اولاد اپݨے پیئو ݙاݙے دی میراث کوں پکڑے تے اونکوں اڳوں تے ٹورے ۔ خاندانیت دھن دولت نال نئیں ہوندی بھل چنگیاں خاندانی روایات اِی او سمل ہوندے جیڑھا پیئو اپݨی اڳلی پیڑھی کوں ݙیندے تے اونکوں خاندانی میراث دے اہل بݨدے ۔ تہوں تاں ڈھڳ ساریاں کہاݨیاں اساکوں ایجھیاں ملدِن جیندے وچ پیئو پُتراں کوں ایہ ڳالھیں سکھاوݨ کیتے عملی سبق ݙیندے۔

مترپ دا مسئلہ سرائیکی لوک قصے دی کہاݨی کوں ہک المیہ  Tragidyبݨا ݙیندے ۔ ایں المیے دے وچ Adventure مہم جوئی منڈھ پکڑیندی ہے تے کہاݨی چسولی کنوں چسولی تھیندی ویندی ہے۔

مترپ آلیاں کہاݨیاں بادشاہواں دیاںوی ہوندِن اَتے عام وسیبی لوکیں دیاں وی ۔ ایہ کہاݨیاں عموماً چڑی چڑے دے ازدواجی حیاتی کنوں منڈھ پکڑیندی ہے ۔ ذال بیمار ہے تے ہر ویلے کوٹھے وچ کھٹڑے تے سُتی پئی ہے ۔ اوں کوٹھے وچ چڑی چڑا آہلݨاں بݨیندن تے وَل اُنہاں دے ٻچے ڄمدن ۔ ٻچے حالی ٻوٹ ہوندن تاں کہیں وجہ توں چڑی مر ویندی ہے اَتے چڑا ݙوجھی ذال گھن آندے جیڑھی آندے اِی سارے ٻوٹاں تے ظلم کماوݨ شروع تھی ویندی ہے تے اَنت ٻالاں کوں مار تے آلہݨے وچوں سٹ ݙیندی ہے ۔ مرݨ پتھار ی تے پئی ذال پئے کوں آہدی ہے جو میݙے مرݨ تے ݙوجھی شادی نہ کریں او وی اَمنا کریندے تے اللہ دا سنیہڑا آ ویندے تے ذال مر ویندی ہے پر کجھ عرصے بعد بصد مجبوری یا یاریں دے چوے چوائے ڄݨا ݙوجھی شادی کر گھندے ۔ جتھوں چِڑی آلی کہاݨی سچ تھیوݨ لڳ پوندی ہے ۔ ہُݨ لوک آکھاݨ موجب:

’’ماء مترائی تے پیئو قصائی‘‘

آلی ڳال صادق تھیوݨ لڳ پوندی ہے جے او بادشہزادی ہے تاں بادشاہ عموماً ٻڈھا ہوندے تے بادشاہ لوی ذال گھن آندے جیڑھی لوے شہزادیاں تے پھٹ پوندی ہے تے انہاں وچوں کہیں ہک نال جنسی تعلقات بݨاوݨ چاہندی ہے۔ شہزادہ ماء دا حیاء کریندے تے اِتھوں بھڄ ویندے ملکہ اینکوں اَپݨی بے عزتی سمجھدے تے او ڄؤں چھتی تھی ویندی ہے تے اَنت پتراں تے جنسی دھرو دا الزام لا ݙیندی ہے تے انہاں کوں ݙیس نکالی دا حکم ݙیوا ݙیندی ہے ۔ پیئو قصائی طرح اَگھ پُچھدے نہ بگھ تے شہزادے کوں ݙیس نکالی دا حکم ݙے ݙیندے یا ول اوندے نوکراں کوں آہدے جو شہزادے دیاں جُتیاں موندھیاں کر ݙیوو ۔ شہزادے کوں بھوم پئے ویندی ہے جو ہُݨ اونکوں ݙیس نکالی دا حکم تھی ڳئے ۔ ہک شہزادہ ٹُردے تاں ݙوجھا وی بھرا دے نال اِی ٹُر پوندے تے اڳوں ہک مہم جوئی آلا سفر انہاں کیتے تیار ہوندے ۔ انہاں کہاݨیاں وچ پیئو ہرگز ٻالیں کوں صفائی دا موقع نئیں ݙیندے بھل قصائیاں ریت وِچھوڑے تے ݙیس نکالی دی چُھری چلا ݙیندن۔

کݙاہیں کݙاہیں تاں مترائی ماء ایجھا ظلم کماندی ہے جو پئے کوں فرمائش کریندی ہے جو ’’میںپیٹ سُول ماراں، میں پیٹ سول ماراں ‘‘تے جݙاں تئیں تیڈے پُتر دا گوشت نہ کھاواں اوں ویلے تئیں میں ٹھیک نئیں تھی سڳدی ۔ اَنت پیئو قصائی کلی پتر کوں کوہ سٹیندے تے اوندا قیمہ بݨا تے ذال کوں کھویندے ۔ بھیݨ بھرا دیاں ہݙیاں کٹھیاںکریندی ہے تے بھرا طوطا بݨ تے اُݙدے تے ہر ویلے آہدے:

’’ پیئو کُٹھا ، ماء کھادا ، بھیݨ چُݨ پُچݨ ݙولے پاتا۔‘‘(6)

کہاݨی دا ماحول ݙیکھو تے پیئو دا حال وی ݙیکھو:

’’گھر آلا  اپݨی ݙوجھی ذال نال ٻہوں پیار کریندا ہئی ۔ او شودا پریشان تھی ڳیا ۔ مائی لوہا گرم ݙٹھا تاں سٹ لایُس ۔ گھر آلے کوں اپݨے کول سݙیُس تے آکھݨ لڳی ۔ ’’سئیں میں رات کوں خواب ݙٹھے جو جے کر توں میکوں اپݨے پُتر دا گوشت کھواویں چا تاں میں ٹھیک تھی ویساں ۔ اڳاں تیݙی مرضی ۔ میں ݙیہدی ہاں جو میکوں بچیندیں یا اپݨے پُتر کوں پیارا کریندیں۔‘‘

پر اَخیر مکار رَن دیاں ڳالھیں اِچ آ ڳیا تے نہ اگھ پُچھیُس تے نہ بگھ ۔ پُتر کوں پکڑیندا ڳیا تے کوہ تے اوندا گوشت بݨایُس تے ذال دے اڳوں آن رکھیُس ۔‘‘(7)

مُکدی ڳالھ ایہ ہے جو سرائیکی لوک قصیاں وچ پیئو دا کردار ٻہوں چنگا ، قابلِ محبت ، قابل تقلید ، محنتی تے ٻالاں  دا دھیان تے خیال رکھݨ آلا ہے ۔ انتہائی مثبت کردار ہے پر جتھاں کتھائیں مترائی ماء دا ذکر آئے تاں پیئو دا کردار وی منفی تھی ڳئے تے پچھے او نانگ تے درنداں کلی اپݨے اِی ٻالیں کوں کھاوݨ کیتے تیار تھی ویندے تے ایں کوجھے عمل وچ مترائی ماء دا منفی کردار اُتر منگدے تے او اِی ہے جیڑھی پیئو کوں مجبورکریندی ہے جو او اپݨے جگر دے ٹوٹے کوں کوہ سٹے۔ جے پیئو دا کردار مثبت نہ ہوندا تاں دنیا دی ہر کہاݨی وِلن دی کہاݨی ہوندی تے ہر کہاݨی دا انجام شر دی جیت نال ہوندا۔ کیوںجو انسان تے نانگ وچ فرق تاں پیئو دا کردار اِی کریندے۔

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان