لوک قصیاں وچ وزیر زادہ؍ وزیر زادی

وزیر زادے داکردار گو سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ ٻہوں تھوڑا ہے پرجتھاں وی ہے انتہائی مثبت ، جانثار ، سمجھدار اَتے ویلے سر پکرݨ آلا ہے ۔ ایہ کݙاہیں وی بادشاہ یا شہزادے کلی کہاݨی دا مرکزی اَتے مُہاڑی کردار نہیں ہوندا بھل ایہ شہزادے دے ٻلپݨ دا سنگتی نشابر تھیندے تے کہاݨی دے وچ شہزادے دے نال ݙوجھے اہم کردارSecond leading Roleدے طور تے ٹُردے۔

ایہ شہزادے دی مہم جوئی وچ اوندا ٻانہہ ٻیلی ہوندے بھل اوندی جاہ تے خود کشٹ کٹیندے ،پندھ کریندے اَتے شہزادے کیتے سہولتاں پیدا کریندے اوندے کشالے بھڳیندے اَتے اونکوں منزل مقصود تئیں پڄاوݨ دی سِر توڑ کوشش کریندے تے اَنت شہزادہ وزیرزادے دیاں محنتاں ، کوششاں ، کشالیاں اَتے بھوڳاں کاݨ اپݨی منزل پا گھندے جینویں قصہ سیف الملک وچ شہزادے دا کردار ہے اَتے کہاݨیاں وچ وزیر زادے دا کردار ہے۔

  وزیر زادے دا کردار درحقیقت اوں دوست دا کردار ہے ۔جہڑا اوکھے ویلے پکردے تے ایہ کردار نوجواناں کوںیاریاں نبھاوݨ تے پیت پالݨ جیہے اخلاقی سبقاں دا عملی درس ݙیندا ہویا نظردے ۔

جینویں شیخ سعدی فرمیندن:

دوست آں باشد کہ گیرد دستِ دوست

در پریشان حامی و در ماند کی

ترجمہ: دوست تاں اوہو ہوندے جیڑھا پریشانی تے ݙکھ دے ویلے یار دا ہتھ پکڑے(اوندی مشکل دور کرے)

وزیر زادے دا کردار ایں شعر دی عملی تفسیر ہے ۔ ایہ کردار ،قصیاں وچ دوستی ، یاری جیہے محبتی رشتے دا پالݨ ہار ہے۔کہاݨیاں ساݙے رویاں ، رجحانات ، احساسات ،خواہشاں ، جذبات ، دانش تے عمل تے ردِ عمل دا عملی ڈرامہ ہوندن ہِن جیندے وچ تقریباً ہر جذبے کوں کرداریں دی شکل وچ دلیل دے طور تے پیش کیتا ویندے، وزیر اَتے وزیزادے دا کردار وی جاں نثاری تے ’’یاری لاوݨ تے توڑ نبھاوݨ ساکوں پیر فرید دی ݙس ہے‘‘ دا عملی اظہار ہوندے۔

جینویں اساں پہلے وی ذکر کر چکے ہیں جو بادشاہ کہیں دیرے دا سردار تے وݙیرہ ہوندے اَتے وزیر اوندے سنگتی ، یار ، کمی ، نٹ اَتے دیرے وال ہوندن ۔ جیڑھے ہر ویلے وݙیرے دے نال ٻیٹھے ہوندن تے اونکوں ونکو ونک دے مشورے تے صلاحیں ݙیندن اَتے اوندا دِل پرچاوݨ کیتے قصّے کہاݨیاں تے واقعات سُݨیندے ہِن تاں جو رات سوہݨی دھمے تے ݙینہ سوہݨاں لنگھے۔

’’ایہہ سارے قصّے نٹ سُݨویندے رہ ڳئے جیڑھے اَن پڑھ ہَن ۔ اَپݨی یادداشت تے زبان دے تکھاج نال حکایت کوں بیان کرݨ اُنہاں دا فن ہئی ۔ تہوں مصرعیاں دا تکرار بندیاں ، مصرعیاں دا اڳوں پچھوں تھی ونڄݨ لفظاں یا ترکیباں دا وَلا وَلا آ ونڄݨ اُنہاں حکایات دیاں کجھ خاص خامیاں ہِن ۔ اینویں اِی بعضیاں لفظاں دے عوامی تلفظ دا اظہار وی عوامی زبان دا اظہار ہے ۔ ’’نٹ‘‘ کیو ںجو مختلف علاقیاں وچ پھردے رہندے ہَن تہوں علاقائی الفاظ وی انہاں دیاں گیتاں تے نظماں تے کہاݨیاں دا حصہ بݨ ڳئین۔‘‘(26)

ایہ قصّہ گو اپݨے آپ کوں وزیر دے روپ وچ پیش کریندن تے بادشاہ کیتے اپݨی جانثاری اَتے جفا کشی آلے واقعات بݨیندن تے سُݨیندن ۔ تہوں تاں او اپݨا انفرادی کردار مثبت رکھیندن اینویں اِی او اپݨے پُتر دے کردار کوں وی وزیرزادے دا کردار بݨا کے پیش کریندن جیڑھا حوصلے ، ہمت ، بہادری ، وفاداری ، سمجھداری دی عملی مثال ہوندے ۔

’’داستاناں لکھݨ آلیاں دے نال نال داستاناں سُݨاوݨ آلیاں نیں باقاعدہ ایں کوں ہک فن دا درجہ ݙتا تے وَل ایں فن وچ کمال پیدا کیتا ۔ بادشاہاں ، امیراں ، وزیراں تے رئیساں کولوں ہمیشہ مشہور قصہ گو باقاعدہ ملازم موجود رہندے ہن۔‘‘(27)

اِتھاں وزیرزادی تے وی ڳالھ مہاڑ مُکیندے ڄلدے ہیں جو ایہ قصہ گو (وزیر) اَپݨے آپ کو ںاَتے اپݨے پُتر (وزیرزادے) کوں تاں مثبت پکھ نال کہاݨیاں دا حصہ بݨیندے ہَن پر مجال ایہ جو انہاں وزیر زادی (یعنی اپݨی دھی) اَتے ومیر دی ذال (اپݨی ذال) کوں کہاݨیاں دا حصہ بݨایا ہووے ۔ ایہ بادشاہ دے گھر یعنی ملکہ تے شہزادی دا تاں ذکر کریندن پر کتھائیں وی اپݨی ذال یا دھی دا کوئی واقعہ بیان نئیں کریندے۔

چھڑی ہک کہاݨی ’’پُھل وزیر‘‘ وچ وزیر دی ذال دا کردار ہے جیڑھا جنسی بے راہ روی دا شکار ہے ۔وزیر اونکوںجاری دی حالت وچ ݙہدے تے جنگل آلے پاسے منہ کرویندے تے مونجھا ماندا تھی تے ٹُر پوندے ۔ پر جیڑھے ویلے او بادشاہ دی ملکہ کوں وی جاری وچ ݙہدے تاں مُسک پوندے تے اوندے مونہوں پُھل کِرݨ لڳ ویندن۔

’’توݨیں دنیا وچ ہوئے ہوئے پئے ڳئی ۔ بادشاہ دا وزیر ہے ڳالھ کریندے تاں اوندے منہ وچوں پُھل کِردن ۔ کِھلدے تاں اوندے منہ وچوں لعل کِردن ۔ لوک وَل ڳیڑ کرݨ جو اوندے منہ وچ پُھلاں دی ٻوٹی لڳی ہوئی اے ۔ جو ڳالھ کریندے تے اوندے منہ وچوں پُھل کِردن ۔ کِھلدے تاں لعل کِردن ۔ جیڑھے دانا بندے ہَن او تاں سوچیندے ہَن جو او جہڑی ڳالھ کریندے او لعلاں دے مُل توں زیادہ ہوندے اَتے کِھلدے نال اوندی ڳالھ خوشبو وانگوں ہر پاسے کھنڈ ویندی ہے۔‘‘(28)

ایں کہاݨی وچ جتھاں وزیر دی ذال دی بدکرداری ݙکھائی ڳئی ہے۔اُتھائیں فوراً اِی ملکہ دی بدکرداری وی ݙکھا ݙتی ڳئی ہے ۔ بھل وزیر دی ذال دی بدکرداری تاں ݙسائی ڳئی ہے اَتے ایہ پورا قصہ درحقیقت ملکہ دی بدکرداری تے متھیا ڳئے ۔ بَھل بھل بھل حال ݙیکھو وزیراں دا’’ اَپݨی کچھ وچ تے پرائی ہتھ وچ ‘‘ وزیر دی ذال دا کردار وَل وی ہک اَدھی کہاݨی وچ کھڑدے پر واہ مجال جو وزیر زادی دا کردار کتھائیں نظریا ہووے ۔ اَتے اینویں ڄاپدے جینویں وزیر دی کوئی دھی اِی نئیں ہوندی۔

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان