دِھی ۔ سرائیکی لوک قصیاں وچ گھریلو کردار

دھی دا کردار وی پتر دے کردار کلی طبقاتی ونڈ وچ نشابر تھیندے ۔ ہک کردار کݙاہیں شہزادی دے روپ وچ آندے تاں ٻہوں دانش مند ، وفا شعار ، متوکل اَتے جہدِ مسلسل کرݨ آلا متحرک تے Activeکردار ہوندے تے کݙاہیں اغوا تھیا ہویا۔ دھیہ دے قید وچ پیا ہویا ، یا بیمار تھیا ہوویا جیندے تے جن دا سایہ ہے یا کھٹڑے تے پیا ہویا شدید بیمار ہے جیہا معاون تے Passiveکردار ہے جیڑھا کہاݨی دا مرکزی تے متحرک کردار تاں نئیں ہوندا بھل کہاݨی بݨاوݨ دا محرک ضرور ہوندے ۔ اوندے علاج یا آزادی دی خاطر ہک مہم جو کہاݨی نِسردی تے اُسردی ہے تے اَنت اوندی تندرستی تے آزادی نال ہیرو نال شادی تھی ویندی ہے تے ہیرو اَدھی شاہی دا وارث وی بݨ ویندے ۔ شہزادی دے کردار اَتے بطور دھی وی اساں پچھلے باب وچ تفصیلاً ویورا کر چکے ہیں۔ اینویں اِی وزیر دی دھی دا کردار وی اساں تنقید دے پدھر چاڑھ چکے ہیں۔ اتھاں اساں رعایا تے عام لوکیں دی دھیاں دے کردار دا ویورا کریندے ہیں۔ عوامی گھراں وچ سارے کم دھندے شودی دھی تے ہوندن تے وݙی دھی تاں شودی اَدھی ماء ہوندی ہے ۔ جینویں لوک اَکھاݨ ہے جو:

پُتر ڄیٹھا تاں بابے کوں سُکھ۔ دھی ڄیٹھی تاں ماء کوں سُکھ

تے ساݙے وسیب وچ دھیاں راݨیاں کوںݙاج ݙیوݨ دا وی رواج ہے ،پرنے دیاں سبھے رسماں اِچ ضرورت دیاں شئیںماء اپݨے پیکیاں کنوں گھندی ہے تے گھوٹ دی بھیݨ اپݨے بھرا دے ماݨ تے پرنے دا خرچہ اوندے کنوں گھندی ہے ۔ تہوں تاں کہیں شے دے زیان تھیوݨ یاچوری تھیوݨ تے آکھیا ویندے ۔

دھی نہ دھہیݨ تے کھا ڳئی بکھی ݙیݨ

عام لوکیں وچ دھیاں دا کردار ٻہوں مثبت تے قابل رشک ہے ۔ انہاں وچ کوئی جنسی بے راہ روی نئیں ݙکھائی ڳئی بھل شرافت ، محنت ، حیا تے شرم دیاں ڳالھیں انہاں وچ نظردیاں ہِن ۔ بھل جیکراہیں کتھائیں ونڈ ویتر کرݨی پئے وی ونڄے تاں انہاں وچ ’’چڄی‘‘ تے ’’کُچڄی‘‘ دی Term ورت سڳدے ہیں۔ جج آلی دھی ٻہوں سُگھڑ ، محنتی اَتے دانشور ہوندی ہے ۔ ساڳی ڄٹ دی اوں دھی آلی کار جیڑھی وزیر دے سوالیں دے جواب ݙیندی ہے ۔ اَتے اوندے کَڄے ہوئے روئیے تے ڳالھیں پرکھ گھندی ہے۔

دھی دے ایں کردار کنوں سرائیکی وسیب دیاں دھیریں دی سِݨپ تے سُوہݨپ ݙوہائیں نتر تے سامݨے آندن ۔ نال اِی مہمان داری دا سلیقہ ڳالھ مہاڑ دا طریقہ ، خود اعتمادی تے سگھڑ پن نظردے ۔ سرائیکی وسیب دیاں دھیریں وچ ماء پیئو دیاں فرمانبردار تے گھریں دے سبھے کم کار اپݨے سر تے چاوݨ آلیاں ہن ۔ او جنگل وچ وی صفائی ستھرائی تے گھر جیہا ماحول بݨا گھندِن ۔ کہاݨی سٻدھ وچ جتھاں فرمانبردار پتراں دی ڳالھ نظردی ہے اُتھائیں سگھڑ تے فرمانبردار دھیریں دا کردار وی ݙیکھو:

’’غریباں دا ایہ قافلہ ہک شہر دے نزدیکی جنگل وچ ونڄ پیا اَتے ہک ٻوہڑ دے درخت تلے دیرہ لا ݙتا ۔ رات تھی ڳئی ، سارے سُم ڳئے ، سویرے ایہ غریب کنبہ جاڳیا تاں سبھ توں پہلے اوں اپݨی دھی کوں آکھیا:

’’جلدی کرایں ٻوہڑ دے درخت تلے صفائی کر‘‘ دھی جواب ݙتا

’’جی، بابا سئیں! میں حاضر ہاں۔‘‘ او ٻوہاری ݙیوݨ لڳ پئی

او ݙوجھی دھی کوںآکھݨ لڳا:

’’اڑی نکی توں پاݨی دا لوٹا بھر بھر کے سارا ترکا کر ݙے‘‘ اوں آکھیا 

’’ٹھیک اے بابا‘‘ او فوراً بھیڄ پئی اَتے کسی توں پاݨی بھر بھر کے ٻوہاری آلی جا تے چھڑکا کرݨ شروع کر ݙتا ۔ او تریجھی دھی کوں آکھݨ لڳا

’’توں جلدی کر کُنی کوں چنگی طرحاں صاف کر‘‘ او کنی دھووݨ دی خاطر ٹوکرا سر تے چا کے کسی تے چلی ڳئی۔‘‘(20)

دھیریں دے منفی کردار بارے سرائیکی لوک کہاݨیاں ٻہوں گھٹ ٻولیندِن ۔ او دھیریں دے مثبت کرداریں کوں تاں نشابر کریندن پر منفی تے خصوصاً ٻہوں کوجھے تے جنسی بے راہ روی دے کرداریں کوں گھٹ اِی بیان کریندِن ۔ قصے کہاݨیاں وچ شادی شدہ تریمتیں وچ تاں جنسی بے راہ روی دا اظہار ملدے پر کنواریاں دھیریں کیتے ایجھی ڳالھ نئیں ملدی ۔ پرنیاں ذالیں ،شہزادیاں تے نینگریں یار وی رکھی کھڑیاں ہوندن اَتے اپݨے یاریں نال نسدیاں بھڄدیاں وی ہِن ۔ پر کنواریاں دھیریں وچ ایجھا کوئی منفی رویہ نئیں نظردا ۔ ہاں بس ذرا گھر دے کمیں کاریں وچ کم کوس آلسی تے ضدل ضرور تھی سڳدیاں ہِن ۔ جیڑھیاں ماء پیئو کیتے وی پریشانی دا موجب بݨدِن بھل حق ہمسائے تے رشتے داراں وچ وی گھر دی نموشی دا باعث بݨدیاں ہِن ۔ انہاں ہک عمر تئیں پُڄ تے نواں گھر وساوݨا ہوندے اَتے ماء وی بݨݨا ہوندے تہوں مانواں چھوٹے لا کنوں اِی دھیریں دی تربیت تے سکھلائی ایں ڈھنگ نال کریندِن جو اپݨے گھر تے ٻالیں کوں سنبھال سڳن تے ایہا سکھلائی تے رویہ لوک کہاݨیاں وچ وی نظردے ۔ جینویں کہاݨی ’’سبدھ‘‘ وچ سگھڑ دھیریں بارے ݙسایا ڳئے تے ’’سبدھ‘‘ وچوں اِی نکمی، کججی تے ضدل دھیریں  بارے ݙیکھایا ڳئے۔

 حوالہ 
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ، ملتان