اَندھی عقیدت

میں ہک مذہبی جلسے وچ شریک ہم جیندی صدارت ہک پیر صاحب کریندے پئے ہن ‘ جیڑھے جو ہک گدی دے سجادہ نشین ہن۔سٹیج سیکرٹری کجھ معزز شخصیات کوں وی واری واری نال سٹیج تے آوݨ دی دعوت ݙیندا کھڑا ہا تے وَل ہر شخص آوݨ سیتی پہلے پیر سئیں کوں جھک کے مِلدا‘ اوندے ہتھ چُمدا تے وَل ونڄ کے اپݨی نشست تے ٻہندا ہا۔ سٹیج سیکرٹری ہک مذہبی شاعر وی ہا تہوں میݙے نال اوندی اچھی خاصی ڄاݨ سُنڄاݨ تے دُعا سلام ہئی ‘ جݙاں میݙے اُتے اوندی دید پئی تاں اوں میݙا ناں وی کجھ ایں طرح انائونس کر چھوڑیا ۔

سئیں ساݙی اَڄ دی ایں محفل اِچ سرائیکی دے مہاندرے شاعر ‘ ادیب تے داشنور سئیں خاکسار تشریف فرما ہن میں اُنہاں کوں درخواست گزار ہا جو اوہ وی سٹیج تے تشریف گھن آون۔ 

میں دلی طور تے تاں سٹیج تے ونڄݨ پسند نہ کریندا ہم لیکن جݙاں محفل اِچ اوں میݙا ناں انائونس کر چھوڑیا تاں مجبوراً میکوں ونڄݨاں پئے ڳیا۔ میں پیر سئیں کوں سنت طریقے نال ݙوہائیں ہتھ ملا کے سلام کیتا لیکن جھک نوائی تے ہتھ چُمݨ میݙے کولوں نہ تھی سڳیا ‘ تے میں اپݨی نشست تے ونڄ کے ٻہہ تھیم۔ میں ݙٹھا جو میزبان جیندا ناں بخیل ہا اوندا چہرہ فق تھی ڳئے ۔ سٹیج سیکرٹری جلسے دی کارروائی اُردو اِچ کریندا کھڑا ہا لیکن موضوع دی مناسبت نال اوں ہک ݙو شعر سرائیکی دے وی پڑھیئے تے میکوں اعزاز ݙیوݨ واسطے میݙی نذر کر چھوڑئیے ۔ جݙاں جو بخیل دے متھے تے وَٹ پئے ڳئے ۔ جلسہ ختم تھیا تاں سیکرٹری صاحب وݙی سِک نال میکوں آ ملیا ‘ لحظہ کھن میݙے کول ٻیٹھا‘ گزری وہاݨی دا حال ہک ٻئے کوں ݙتوسے گھدوسے لیکن میزبان بخیل عجیب نظریں نال ساݙو ݙہدا ریہا۔

ݙوجھے ݙینہہ میں کہیں کم سانگے ریل گݙی اِچ سفر کریندا پیا ہم جو سامݨے آلی سیٹ تے میں ݙٹھا جو اوہ میزبان بخیل ٻیٹھا ہا ۔ میݙو کوہتریاں اَکھیں ݙیکھ کے آکھݨ لڳا ’’سئیں تُساں  شاعر صاحب ہیوے؟‘‘۔

سئیں اساں شاعریں دے غلام ہیں!

کاش! تُساں پیریں فقیریں دے غلام ہوندے تاں کتناں چنگا ںہوندا؟

سئیں اساں پیریں فقیریں دے وی غلام ہیں۔

میکوں تاں توں پیریں دا گستاخ نظر آندیں؟۔

سئیں اوہ کیویں؟

کل رات جیڑھے انداز نال توں میݙے پیر کوں ملیا ہِیں ایہ تاں بھرئیے مجمع وچ اُنہاں دی شان اِچ گستاخی دے مترادف ہا۔

سئیں میں تاں اُنہاندی شان اِچ ایہو جہیں کوئی گستاخی نہیں کیتی بلکہ سنت طریقے نال اُنہاں کوں ملیا ہاں۔

اوئے تیݙے کولوں وݙیاں وݙیاں ہستیاں انہاں کوں جھک کے ملدیاں پیاں ہن تے اُنہاندے ہتھ وی چمدیاں پیاں ہن لیکن تیں تاں ہتھ چُمݨ کجا کمر کوں وی لچک نہیں ݙتی لیکن سٹیج تے تاں تیکوں شاعر‘ ادیب تے پتہ نئیں کیا کیا القاب ݙے کے سݙیا ڳیا ہا ‘ جے توں شاعر ‘ ادیب ہوندا تاں پیر سئیں کوں ادب احترام نال جھک کے ملدا‘ کیوں جو شاعر دے معنے تاں چلو شعر لکھݨ آلے دے تھی ڳئے لیکن ادیب دے معنے تاں ادب احترام کرݨ آلے دے ہن ناں؟ نال ٻیٹھے ہوئے ہک مسافر کوں توجہ ݙیویندیں ہوئیں بخیل آکھیا

معاف کراہے سئیں شاعر دے معنے شعور رکھݨ آلا تے ادیب دے معنے علم و ادب ڄاݨݨ آلے دے ہن ۔ اوں مسافر جواب ݙیندیں ہوئیں آکھیا۔

چلو سئیں ایویں اِی سہی لیکن پیر دے معنے تاں قرآن و سنت دی پیروی کرݨ آلے دے ہن ناں؟ مسافر کنوں بخیل سوالیہ انداز اِچ پُچھیا۔

کائنا سئیں کائنا ! پیر دے معنے عمر رسیدہ آدمی دے ہن۔اوں مسافر آکھیا۔

اصل وچ اوہ پیر پرست بخیل جاہل آدمی ہا تہوں اوہ کوئی جواب نہ ݙے سڳیا ۔ جے تائیں اڳلے ٹیشݨ تے گݙی رُکی تاں اوہ بخیل شیت اُتھائیں لہݨاں ہا تے لہہ ڳیا ۔ لیکن اوں مسافر میکوں مخاطب کرکے اپݨی ڳالھ مہاڑ جاری رکھی ‘ کیوں جو اوہ ہک پڑھیا لکھیا ‘ عالم فاضل بندہ ہا تہوں چھکڑے وچ ٻیٹھے ہوئے مسافر وی اوندی ڳالھ مہاڑ توجہ نال سُݨݨ لڳ پئے ۔ اوہ لفظ پیردی تشریح کریندیں ہوئیں آکھݨ لڳا سئیں!پیر فارسی دا لفظ ہے تے ایندے معنے ݙو قسم دے ہن (1)عمر رسیدہ ‘ ٻڈھا آدمی (2)لُچیں دا اُستاد ‘ گرو ۔

قسم نمبر1پیر اپݨی بزرگی تے عمر دے تقاضے نال خلقِ خدا دی صحیح رہنمائی کرے ‘ سدھا راہ ݙکھاوے تاں ایں نیک نیت رہنما کوں ہادی تے مرشد آکھیا ویندے ‘ ہادی تے مرشد ایہ ݙوہائیں عربی دے لفظ ہن تے ݙوہائیں دے معنے ہِن ہدایت کرݨ والا ۔ سِدھی راہ ݙکھاوݨ والا ۔ 

قسم نمبر2۔ اوہ پیر ہے جیندے قول تے فعل اِچ تضاد ہوندے ‘ ایہ چکر باز پیر لوکیں دی نفسیات توں واقف ہوندے ‘ ایہ خود غرض تے مطلب پرست ہر معاملے وچ اپݨاں مفاد سوچیندے ۔ اوہ مسافر اپݨی ڳالھ مہاڑ کو ںاڳوں تے ودھیندیں ہوئیں آکھݨ لڳا سئیں انسانیں دی رہنمائی تے ہدایت کیتے اللہ تعالیٰ شروع توں انبیاء دا سلسلہ شروع کیتا تے ایہ سلسلہ پیغمبرِ اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تک جاری ریہا تے چھیکڑ تے ہادی ءِبرحق ‘ رحمت عالم ‘ نبی آخرالزماں صلی اللہ علیہ وسلم کوں بھیڄا ڳیا۔ آپؐ نے انسانیت کوں اندھارے اِچوں کڈھ کے سوجھلا عطا کیتا تے وَل آپؐ دی بعثت توں بعد اللہ تعالیٰ نے انسانیں دی بھلائی تے رہنمائی واسطے اولیاء پیدا کیتے جنہاں کوں اپݨاں قرب تے معرفت عطا کیتی ۔ حضرت عبدالقادر جیلانی ؒ توں گھن کے اَڄ تائیں بے شمار اولیاء اللہ پیدا تھئے ‘ جنہاں مخلوق خدا دی رہنمائی کیتی تے سدھا راہ ݙکھایالیکن سدھے راہ توں بہکاوݨ آلا شیطان وی شروع توں گھن کے اَڄ تائیں انسانیں دے نال نال ودے ‘ جیندے چیلڑے اَڄ وی نقلی پیریں دی صورت اِچ لوکاں کوں گمراہ کریندے پئے ہن ‘ اَڄکل ساݙے ملک اِچ نقلی پیریں دی بھر مار ہے ‘ ہر نقلی پیر اپݨی اپݨی ݙڈھ سلھی مسیت اُساری ٻیٹھے ۔ اوں مسافر مزید آکھیا جو جیڑھا پیر خود سدھے راہ تے نہ ہووے تے اَپݨے آپ کوں لوکاں دا رہنما ظاہر کرے تاں اوکوں عیار تے دھوکے باز سمجھو تے ایہے اِی ݙوجھی قسم دے پیر دیاں نشانیاں ہن۔ ایہ مکار تے دھوکے باز گرو پیری مریدی دا ڈھونگ رچا کے سادہ لوح لوکاں کوں اپݨی پُرفریب چالاکی نال ٹھڳیندے ٻیٹھے ہن ‘ میکوں تاں اَڄ دے ایں سائنسی دور اِچ لوک وی اَڄ توں کئی صدیاں پچھوں تے کھڑے ہوئے نظر آندے ہن ‘ کیوں جو انہاں کوں اتنی عقل وی کائنی جواساں اپݨے آپ کوں اتنا کیوں پئے گریندے ہیں۔ حالانکہ حضورؐ دا فرمان ہے جو کہیں گورے کوں کالے تے اَتے کہیں کالے کوں گورے تے کوئی فوقیت نہیں تے ایویں عربی کوں عجمی تے ‘ تے عجمی کوں عربی تے کوئی فوقیت نہیں تے سارے بھرا بھرا ہن ۔ تے وَل ایہ ذات پات تے اُچّے نیویں دا فرق تاں اَڄکل دے پیریں بݨا ݙتے تاں جو ایہ غریب لوک ساکوں دھن دولت وی ݙیون تے ساݙے پیر وی چُمن ۔ مسافر دی ایہ ڳالھ سُݨ کے گݙی اِچ سوار سارے مسافر کھل پئے۔

جے تائیں اِنوں ہک ݙوجھا مسافر اَلاݨاں تے ڳالھ مہاڑ اِچ حصہ گھندیں ہوئیں آکھݨ لڳا’’سئیں ساݙے کجھ پڑھیئے لکھیئے بے شعور تے اَݨ پڑھ خاص طور تے دیہاتی لوکاں دی اکثریت پیراں دی مضبوط گرفت اِچ ہے ‘ پیراں اُنہاں کوں اپݨی مکاری دے شکنجے وچ ایجھاں کس کے رکھیا ہوئے جو ایہ ساری زندگی ایں گرفت اِچوں آزاد نہیں تھی سڳدے کیوں جو پیراں اپݨی حکمت تے ہنر مندی نال اُنہاندے اَکھیں تے پٹی ٻدھ ݙتی ہے تے عقل تے جندرے لا ݙتے ہِن ‘ ہُݨ ایہ بچارے نہ کجھ ݙیکھ سڳدن تے نہ کجھ سوچ سڳدن ‘‘۔ اوہ ہک واقعہ سُݨیندیں ہوئیں آکھݨ لڳا:

’’سئیںمیکوں ہک پیر دی شادی تے ونڄݨ دا اتفاق تھیا جتھاں برادری ترائے درجیں وچ تقسیم تھئی ٻیٹھی ہئی(1)سجادگان ہک ہال کمرے وچ ٻیٹھے ہن جنہاں کوں دیسی مرغیاں دے گوشت نال روٹی پیش کیتی ویندی پئی ہئی(2)وݙے وݙے زمیندار تے آفیسر لوک قناتیں وچ کرسیں ‘ میزیں تے ٻاکرے گوشت دے قورمیں نال روٹی کھاندے ٻیٹھے ہن۔(3)سدھے سادھے غریب تے دیہاتی لوکیں دی کثیر تعداد ہک کھلے میدان اِچ درّیں ‘ پڑچھیں تے وݙے ݙنگریں ڈھوریں دے گوشت نال روٹی کھاندی ٻیٹھی ہئی تے میں وی ایں تریجھے درجے دے بندیں نال ٻہہ کے روٹی کھادی۔ روٹی کھاوݨ توں بعد میں اپݨے کول ٻیٹھے ہوئے ہک بندے توں پُچھیا سئیں تُساں کتھوں آئے وے؟

سئیں میں سیت پور ضلع مظفرگڑھ اِچوں آیا ہاں!

تہاکوں پیر سئیں ہوراں کانڈھا ݙتا ہا؟

جیا سئیں! ساکوں  پیر سئیں ہوراں کانڈھا ݙتا ہا تے شادی توں پہلے اوہ خود وی ساݙے کول تشریف گھن ڳئے ہن کیوں جو ساݙے علاقے وچ اُنہاں دے ڈھیر سارے مریدہن تے سارے مریدیں کنوں انہاں شادی واسطے اُڳاڑی ونڄ کیتی ہئی‘ کہیں کنوں منجھ تے کہیں کنوں ڳاں ‘ کہیں کنوں بھیݙ ٻکری تے کہیں کنوں داݨے دِھپّے ‘جے کوئی ݙاڈھا  غریب ہا تاں اوں وی کُکِڑ ݙے کے پیر سئیں کوں راضی کرکے ٹوریا تے میں وی ہک ٻکرا پیر سئیں کوں پیش کیتا ہا۔

جے تائیں ساکوں ڳالھیں کریندا ݙیکھ کے ڳالھیں دے شوقین ݙو چار ٻئے بندے وی ساݙے کول کٹھے تھی ڳئے ۔ میں ہک ݙوجھے بندے توں پُچھیا کاکا توں کتھوں آئیں ؟

اَدّا میں ضلع دیرہ غازی خان اِچوں آیا ہاں!

اچھا ! ایندا مطلب ہے جو ضلع دیرہ غازی خان اِچ وی حضرت صاحب ہوراں دے مرید ہن پئے؟

جیا سئیں ٻہوں مرید ہِن!

اچھا تہاݙے علاقے اِچوں وی تاں پیر سئیں ہوراں اُڳاڑی ونڄ کیتی ہوسی؟

جیا سئیں داݨے دِھپّے تے مال منگی دے ݙو ڈالے بھروا کے گھن آئے ہن!

نال ٻیٹھے ہوئے ہک تریجھے بندے طنزیہ لہجے وچ آکھیا واہ بھائو واہ ایہ دو ڈالے وی کوئی مال ہے؟

اساݙے ضلع جھنگ اِچوں مرشد ہوراں تِن ڈالے مال مڈی تے دو ٹرالیاں ٻالݨ وی لے آئینے! تے ہور ہک ٹرک ٻکریاں بھیݙاں دا وی بھروا کے لے آئینے!

اِتنیاں بھیݙاں ٻکریاں کیا کریندے ہن؟ میں آکھیا

اوہ سارے میݙی ڳالھ تے کِھل پئے تے آکھݨ لڳے توں وی کوئی بھولا بندہ متھے لڳیں‘ایہ ساریاں ٻکریاں بھیݙاں شادی تے پکوائے نے ٻیا کیا کریندے ہن۔ انہاں آکھیا:

یار! اِتھاں جیڑھا گوشت اساں تُساں کھادے اوہ تاں وݙے پھنڈریں دا ہا ؟ میں آکھیا:

ہُݨ اوہ میکوں اصلوں بے وقوف سمجھ کے آکھݨ لڳے اوئے کودن آں ایہ چھوٹا گوشت پیر ہوراں وݙے لوکاں واسطے پکوائے ‘ وݙے لوکاں واسطے! ایہ پتہ ہئی جو پیر ہوراں دی شادی تے وݙے وݙے لوک ایم این اے تے ایم پی اے آئے ٻیٹھے ہن ۔ جینویںاوہ میکوں کنّیں کنوں نپ کے سمجھیندے پئے ہوون۔ اوہ اپݨی لڳن اِچ مگن ہن ‘ جے تائیں ہک ضعیف الاعتقاد مرید ٻہہ ڳیا پیر دیاں گھڑتو کرامات سُݨاوݨ تے باقی سبحان اللہ سبحان اللہ ٻیٹھے پڑھدے ہن‘ میں ݙیکھ کے حیران رہ ڳیم تے سوچیندا ٻیٹھا ہم جو ایہ بچارے پیراں دے ڄال اِچ ایجھیں پھس ڳئے ہن جو ہُݨ پھدّک وی نہیں سڳدے تے کھوہ دے ݙیݙر وانگوں اِنہاں واسطے خدا دی ساری خدائی پیراں دے ہتھ اِچ ہے ۔ سچی ڳالھ تاں ایہ ہے جو میکو ںاِنہاں شودیاں دے بھولے پن تے ترس آندا پیا ہا تے میݙے اُتے ہک عجیب جھئیں کیفیت تاری تھئی ٻیٹھی ہئی تے میں سوچیندا ٻیٹھا ہم جو انہاں نادان لوکاں کوں اتنا پتہ وی کائنی جو پیر ساݙا خون پی کے دھوم دھام دی شادی کھڑکائی ٻیٹھے تے ساݙے کولوں مال مݙی مروڑ کے وݙے لوکاں کوں قورمیں دیاں دعوتاں کھوا کے اپݨا منہ محابا ڳنڈھی ٻیٹھے ۔ میںاڄاں  انہاں سوچاں اِچ غرق ٻیٹھا ہم جو اِنوں مراثی دول تے لاڑا مار کے ہوکا ݙتا ۔ اوئے مریدانِ خوش نصیب ہک اعلان سُݨ گھنو!حضرت پیر زادہ جمہورے شاہ اپݨے مریدیں کوں زیارت کراوݨ واسطے اپݨے آستانہ عالیہ توں ٻاہر تشریف گھن کے آندے پئے ہن ‘ تساں سارے لوک زیارت واسطے تیار تھی ونڄو!

جے تائیں اِنوں پیر صاحب اپݨے پُتر جمہورے شاہ نال حویلی توںٻاہر جلوہ افروز تھئے ‘ عقیدت مند بھڄ کے اُنہاں ݙوہائیں پیراں دے ہتھ پیر چُمݨ لڳ پئے تے ڈھیر دیر تائیں قدم بوسی دا ایہ سلسلہ جاری ریہا تے وَل جمہورے شاہ (گھوٹ صاحب)توں ویلاں دا مینہ وَساوݨ لڳ پئے تے وَل میں ݙٹھا جو کجھ مرید جمہورے شاہ کوں سونے دیاں چھاپاں ‘ مندریاں تے گھڑیاں پیش کریندے پئے ہن تے کجھ مرید پنج پنج سوتوں گھن کے ترائے ترائے ہزار تائیں دے کرنسی نوٹاں دے ہار جمہورے شاہ دے ڳل پویندے پئے ہن تے وَل جݙاں پیر صاحبان واپس حویلی اِچ ونڄݨ لڳے تاں دروازے دے اندر (حویلی اِچ) مریدݨیاں دی لمبی لائن لگی کھڑی ہئی‘ سب چھوٹیاں ‘ وݙیاں ‘پرنیاں ‘ کنواریاں پیراں دے پیریں تے ڈھہندیاں پیاں ہن ۔ جݙاںجواِنوںوݙے وݙے زمیندار ‘آفیسر ‘ ایم این اے تے ایم پی اے یعنی پڑھیئے لکھئے لوک ہک پاسوں ٻیٹھے ہوئے رجسٹرار کوں اپݨی نیندر جمع کرا کے اپݨے ناں نال لکھویندے تے میں ݙٹھا اوہ پئے ویندن‘ کیہاں ویلاں ݙیوݨ تے کیہاں پیراں دے ہتھ پیر چُمݨ۔

جے تائیں اِنوں ریل گݙی اِچ سوار ہک تریجھا مسافر ڳالھ مہاڑ اِچ حصہ گھندیں ہوئیں آکھݨ لگا

’’سئیں! میں ہک دفعہ ہک بزرگ دے دربار تے زیارت واسطے ڳیم ‘ اڳوں ونڄ کے ݙہداں تاں کیا ݙہداں جو کجھ لوکاں دے وچکار ہک پیر صاحب ہک عورت دے والیں کنوں نپ کے کُٹیندا پئے تے عورت شودی چیخاں مار مار پٹیندی تے اللہ دے واسطے پئی گھتیندی ہے جو اللہ واسطے میکوں چھوڑ ݙیئو‘ میکوں کوئی جن کائنی پر ظالم پیر اوندی جاء اَݨ جاء وی نہ ݙٹھی تے کُٹ کُٹ کے اوندا فلودہ کڈھ چھوڑیا۔‘‘

علامہ اقبال نے کیا خوب آکھیے:

قم باذن اللہ کہہ سکتے تھے جو رخصت ہوئے

خانقاہوں میں مجاور رہ گئے یا گورکن

اوہ مسافر اپݨی ڳالھ کوں اڳوں تے ودھیندیں ہوئیں آکھݨ لڳا ’’سئیں ہک محاورہ زبان زدِ عام ہے جو ’’میاں پیر وݙا کہ یقین وݙا‘‘ یعنی پیر دے پلے بھانویں کجھ نہیں پر میݙا اعتقاد مضبوط ہے تے ٻیا ہک محاورہ ہے جو ’’میاں گھر دا پیر چُلھ دا وٹہ ہوندے‘‘ ایندا مطلب شیت ایہ ہے جو نیڑے تیڑے دے حق ہمسائے پیر دی اصلیت تے کردار کوں قریب کنوں ڄاݨدے ہوندن تہوں اوہ لوک اوکوں پیر نہیں منیندے ‘ پر اندھی عقیدت رکھݨ آلے لوک پیر دے افعال نہیں ݙہدے تے آہدن ’’میاں پیر دے افعال نہ ݙیکھو‘‘ ایندی ذات کوں ݙیکھو ‘ پچھوں سیٻاتر ہے۔

جے تائیں ریل گݙی اِچ ٻیٹھا ہویا چوتھا مسافر اَلاݨاں ۔

’’سئیں! میکوں  ہک قل خوانی تے ونڄݨ دا اتفاق تھیا جتھاں ہک بزرگ مولوی صاحب قل خوانی دے کٹھ اِچ تقریر کریندا کھڑا ہا ‘ اوندا موضوع قرآن مجید دی آیت وَاِذَا قُرءِی الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوْ لَہ‘ وَ اَݨصِتُوْلَعَلّکُمْ تُرْحَمُوْن۔ ہا جیندے معنے (ترجمہ)ہے ‘ تے جݙاںقرآن مجید پڑھیاونڄے تاںاوندی طرف کن لا کے رکھو‘ تے چُپ رہو ‘ تاں جو تہاݙے اُتے رحم ہووے۔

جے تائیں اِنوں ہک پیر صاحب جیکوں قل خوانی تے خاص طور تے مدعو کیتا ڳیا ہا اپݨے اَٹھ ݙاہ مریدیں تے خلیفیں دے وفد نال قل خوانی دے کٹھ اِچ ابڑغت وارد آن تھیا۔اِنوں کٹھ اِچ ٻیٹھے ہوئے کجھ مریدیں پیر کوں آندا ݙٹھا تاں اُٹھی کے کھڑے تھی ڳئے تے بلند آواز نال آکھݨ لڳے ۔ نعرئہ تکبیر … نعرئہ رسالت … نعرئہ خلافت … نعرئہ حیدری … تے وَل ترائے دفعہ اوں پیر دا ناں گھن کے آکھیونے پیر پھتّو شاہ زندہ باد … پیر پھتو شاہ زندہ باد … پیر پھتو شاہ زندہ باد… ہُݨ سارا مجمع پیر دے استقبال واسطے اُٹھیا کھڑا ہا ‘ کنتے ڳئی اوں بزرگ مولوی صاحب دی تقریر تے کنتے ڳیا قرآنی آیات دا مفہوم ‘ سارا مجمع درہم برہم تھی ڳیاہا‘ لوک ہک ٻئے تے کھوڑ ٻوڑ تھی کے پیر صاحب دی قدم بوسی کریندے پئے ہَن ‘ کوئی پیر دے ہتھ پیا چُمدا ہا تے کوئی پَیر ‘ کوئی کنڈ پیا چُمدا ہا تے کوئی مونڈھے جے کہیں دا ہتھ پیر تائیں نہ پُڄ سڳیا تاں اوہ پرے کنو ںپیر دو اپݨے ہتھیں دا اشارہ کرکے وݙی عقیدت نال اپݨے ہتھ کھڑا چُمدا ہا ۔ 

ڈھیر دیر تائیں لوکیں وچ ہَل چُل مچی رہ ڳئی تے وَل کجھ وقفہ تھیا تاں پیر سئیں سٹیج تے ٻہہ ڳئے ‘ تے ہُݨ حضرت صاحب اپݨاں خصوصی خطاب فرماوݨاں ہا ۔ جے تائیں اوں تلاوت فرمائی ۔ قَدْ جَائَ کُمْ مَِّنَ اللّٰہِ نُوْروَّ کِتَابْ مُّٻیْن۔جیندا ترجمہ ہے بے شک تہاݙے کول آیا ہے اللہ دی طرفوں نور تے کتاب مبین۔اللہ تعالیٰ فرمائے جو میں تہاݙو نور’‘ علیٰ نور نبیؐ بھیڄے پر ایہ وہابی ملاّں تاں حضور کوں نور منیندے اِی نہیں تے آہدن ’’ساݙی کار بشر ہا۔تے وَل پیر سئیں آکھیا سُنیْو ! تساں وݙے خوش نصیب ہیوے کیوںجو تہاݙا تعلق اولیاء اللہ دے پیرو کار سُنّی مسلک دے پاک پیریں نال ہے‘ تساں پیریں فقیریں کوں منّݨ آلے ہیوے ۔ ایہ صرف تہاݙی واحد جماعت ہے جیڑھی جنت اِچ ویسی‘ باقی سب جماعتاں تے ٹولے جہنم واصل تھیسن ۔ تساں ذرا ہشیار تھی کے ریہے کرو اَڄکل ہک بستر ٻدھ مرتد ٹولہ آیا ودے ‘ انہاں کولوں بچ کے رہسو ! انہاندی نشانی کیا ہے؟ ’’گوݙیں تے پانچے تے مونڈھے تے بستر‘‘تے وَل ایہ بے دین تے مرتد لوک زبردستی اساں سُنیاں دے مسیتاں اِچ آ وڑدِن ‘ ایہ نبی دے منکر ہتھوں ساݙیاں مسیتاں وی پلیت کریندے ہن۔اِنوں مجمع وچ ٻیٹھے ہوئے کجھ پیر پرست لوکاںتاڑی مار کے بلند آواز نال آکھیا پیر پھتّو شاہ زندہ باد ۔ تے وَل سارے مجمع کوں تاڑیاں دی گونج اِچ رسماً آکھݨا پئے ڳیا ۔ پیر پھتو شاہ زندہ باد۔ ہک عقیدت مند مجمع وچ اُٹھی کھڑا تے سوال کیتُس حضرت صاحب ! انہاں وہابیاں دے پچھوں ساݙی نماز وی اَدا تھی سڳدی ہے؟

قطعاً نہیں ‘ جیڑھے نبی سئیں کوں آپ جیہاں بشرآہدن تساں اُنہاندے پچھوں نماز قطعاً نہیں پڑھ سڳدے ۔ پیر سئیں جواب ݙتا۔

ہک واری وَل سارے پیر پرستاں تاڑیاں دی گونج اِچ بلند آواز نال آکھیا ۔ پیر پھتو شاہ زندہ باد۔

پیر سئیں اپݨاں خطاب ختم کیتا تاں وَل حکم نما سوال صادر کیتُس ۔سئیں اِتھاں سارے اہل ایمان تے مخیرحضرات ٻیٹھے وے ‘ جیویںجو تہاکوں پتہ ہے جو میں ݙاݙے سئیں ہوراں دے دربار نال ملحقہ مسیت ڈھہوا چھوڑی ہے تے ہُݨ میݙا پروگرام اوکوں کھلا کرکے نویں سروں وَل بݨواوݨ دا ہے ‘ میکوں پوری اُمید ہے جو تُساں اپݨی توفیق توںوی ودھ خدا دے گھر واسطے چندہ ݙیسو‘ جیندے کول نقد نہ ہوون تاں اوہ داݨے دھپے ‘ بھیݙ ٻکری ‘ ݙنگر ڈھور تے ٻیا جو کجھ وی چاہوے لکھوا چھوڑے اساں خود آ کے اوندے گھروں گھن ویسوں۔ تے ہُݨ میکوں اوہ مخیر پنج بندے لوڑ ہِن جیڑھے خدا دے گھر اِچ ݙیوݨ واسطے ہک ہک ہزار دا نوٹ ہتھ اِچ پکڑ کے اُٹھی کھڑن ‘ تے وَل پیر سئیں آہدے کھڑے ہن ‘ شاباس‘ شاباس ‘ ماشاء اللہ ‘ ماشاء اللہ ‘ جزاک اللہ ‘ جزاک اللہ۔

یار! ہُݨ توں وی کوئی ڳالھ ایں حوالے نال سُݨا! پہلا مسافر میکوں مخاطب کرکے آکھݨ لڳا ۔ میں آکھیا سئیں حاضر ! تے وَل میں اُنہاں کوں ایہ کہاݨی سُݨائی ۔

میݙی ہک پیرزادے شعور نامی نوجوان نال یاری دوستی ہئی ۔ کیوں جو اوہ ساݙے ادبی محفلاں اِچ اکثر آندا ہا تے ادب نال اونکوں ݙاڈھی دلچسپی ہئی ‘ اوہ ہک پڑھیا لکھیا نوجوان ہا تے اُردو اِچ تھوڑی ٻہوں شاعری وی کریندا ہا ۔ لیکن پیر سئیں (اوندے والد صاحب) اوکوں شعر و شاعری کرݨ تے ادبی محفلاں اِچ ونڄݨ توں منع کریندے ہن ۔ پر اوہ پیئو کنوں چوری ساݙیاں ادبی محفلاں اِچ آ ویندا ہاتے ساݙی شاعری سُݨݨ دے نال نال اپݨی شاعری وی سُݨویندا ہا ۔ ہک ݙیہاڑے شام کوں 4وڄے ہک مشاعرے تے کٹھے ونڄ تھیوسے‘ 8وڄے مشاعرہ ختم تھیاتاں ہر کوئی اپݨے اپݨے گھر دو روانہ تھیوݨ لڳا۔

خاکسارصاحب ! آئو گھر ڄلوں ! شعور موٹر سائیکل سٹارٹ کریندیں ہوئیں میکوں آکھیا :

یار تیݙی میݙی سنگت نہیں ٹھہندی ‘ تیݙا گھر رستے وچ ہے تے توں گھر کھڑ ویسیں تے میں اڳوں تے ونڄݨے ‘ بس توںونڄ میں آپے ویگن تے آ ویساں۔ میں شعور کوں آکھیا:

سئیں تُساں ٻاہوو تاں سہی میں تہاکوں توڑ تہاݙے گھر چھوڑ آساں ۔ شعور آکھیا

جے تائیں میں اوندے کٹھے موٹر سائیکل تے ٻہہ ڳیم۔ شعور! اَڄ ݙاڈھی سوہݨی غزل پڑھئی ہئی ! اصلاح کیندے کولوں کرویندا ہوندیں ؟ میں رستے وچ شعور توں پُچھیا ۔ سئیں اُستاد عاصی کرنالی ہوراں کنوں اصلاح گھنداں شعور جواب ݙتا۔

عاصی صاحب ٻہوںو ݙے شاعر تے ٻہوں وݙے انسان ہن ۔ میں آکھیا

جے تائیں شعور داگھر آ ڳیا تے اوں میݙے کولوں پُچھے بغیر موٹر سائیکل گھر دو چا موڑی ایہ کیا؟ موٹر سائیکل اِنتے کیوں موڑی ویندیں ؟ اوئے میکوں تاں میݙے گھر چھوڑی آ! میں شعور کوں آکھیا:

اَڄ مَسّیں قابو آئے وے ‘روز پیشاںݙیندے ہاوے جو کہیں ݙینہہ تیݙے گھر آساں۔ شعور آکھیا:

اتنے تائیں شعور دے گھر آ ڳیوسے اوہ میکوں ٻیٹھک اِچ ٻہلا کے گھر چلا ڳیا تے تھوڑی دیر بعد واپس وَل آیا۔

اَڄ حضرت صاحب کائنی ؟میں شعور توں پُچھیا۔

کائناں سئیں اوہ اکثر مریندیں آئے ‘ ڳئے رہندن تے میکوں وی آہدن جو توں وی ایہو پیری مریدی دا کم سِکھ تے ایہ سلسلہ اڳوں تے ٹور۔ شعور آکھیا:

ٹھیک ءِتیکوں کیا حرج ہے بݨے بݨائے مرید ملدن موجاں کر ‘ ٻیا توں کیا چاہندیں ‘ ’’مفت ہاتھ آئے تو بُرا کیا ہے‘‘غالب دا ایہ مصرعہ پڑھکے میں آکھیا:

یار! میکوں ضمیر اجازت نہیں ݙیندا جو میں غریب لوکیں دا خون پیواں ‘ شعور آکھیا:

اتنے تائیں روٹی آ ڳئی اساں روٹی کھا کے فارغ تھیوسے تاں وَل چاء آ ڳئی تے وَل چاء پی کے اساں ڈھیر دیر تائیں گپ شپ کریندے رہ ڳیوسے جے تائیں رات دے یارھاں وڄ ڳئے ‘ اساں بلب ٻجھا کے سمݨ دا ارادہ کیتا جڈاں جو ٻیٹھک دے ٻوہے تے ہک رکشہ آن رُکیا ‘ شعور آکھیا لڳدے میݙے ابّا جی آ ڳئے ہن۔

جے تائیں پیر سئیں دی اَواز اَئی ‘ شعور سُڄاک پئیں؟

جیا اَبّا سئیں‘ شعور جلدی نال اُٹھی کے ٻیٹھک دا دروازہ کھولیا ‘ بلب دا بٹّݨ سٹیُس تاں لائٹ چلی ڳئی ہئی ٻس وَل پیر سئیں اندھارے وچ اندازے نال شعور دے کھٹڑے تے آن ٻیٹھا ‘ اوکوں میݙا کوئی پتہ کائناں ہا جو اِتھاں کوئی ٻیا وی سُتا پئے۔

سُݨا ! کوئی نویں تازی ‘کوئی آیا ڳیا‘ پیر سئیں شعور توں پُچھیا:

جیا ابّا سئیں روزانہ ݙو چار بندے پھل تعویذ گھنّݨ تے حساب کتاب کراوݨ آلے آندے رہ ڳئے ہن تے اَڄ ݙو تریمتیں حساب کراوݨ آئیاں ودیا ںہَن تے اوہ شودیاں ݙاڈھیاں پریشان ہن جو انہاندا 8سال داٻال ڳل ڳئے شعور آکھیا:

پُتر ایہیں واسطے تاں میں تیکوں آہداں جو توں اپݨا ایہ کم سنبھال گھن پر تیکوں سمجھ اِی نئیں آندی ‘ ݙیکھ شعور ! جے تیݙی ایں پاسے توجہ ہوندی تاں اوہ خالی نہ وَل ویندیاں تے توں وی چار پیسے کما گھندا ‘ پیر سئیں آکھیا:

ابّاجی ! میݙے کولوں ایہ غلط کم نہیں تھیندے ٻس میکوں میݙے حال تے چھوڑو۔ شعور آکھیا:

پُتر ایہ غلط کم نہیں بھلا کہیں ݙکھی انسان دے ݙکھ دور کرݨ ایہ کوئی غلط کم ہے کیا؟ پیر سئیں آکھیا:

اَبّا جی !جیڑھیاں ݙو تریمتیں اَڄ حساب کراوݨ آئیاں ودیاں ہَن کیا میں اُنہاں کوں اُنہاں دا ٻال حساب دے ذریعے ڳول کے ݙے سڳدا ہم؟ شعور سوال کیتا ۔ 

اوئے کملا پُتر ایہا ڳالھ تاں تئیں اَڄ تیں نہیں سمجھی ۔ تیں ایویں حساب کرکے ہوا وچ تیر چھوڑ ݙیوݨاں ہا ‘ نشانے تے لڳے یا نہ لڳے ‘ تیں اپݨے حرجاݨے دے پیسے کھرے کرݨے ہَن ‘ بعض اوقات ایویں وی تھیندے جو اتفاقیہ طور تے کوڑ دا سچ تھی ویندے تے اساں پیراں دی گُݙی چڑھ ویندی ہے ۔ پیر سئیں آکھیا۔

ابّا جی ! میکوں کُوڑ مارݨ تے مجبور نہ کرو ‘ میکوں ایہ جعلی کم کرݨ واسطے ضمیر اجازت نہیں ݙیندا ۔ شعور آکھیا

پُتر میں تیکوں کیویں سمجھاواں جو ایہ مرید ساݙی جاگیرِ دوام ہن ‘ اوہ خود بھانویں جتنے وی غریب کیوں نہ ہوون پر ساکوں مال مݙی ݙے کے ہمیشہ رَڄائی رکھدن ‘ انہاندے اپݨے تن تے بھانویں لیر وی نہ ہووے پر اساں اُنہاندے ݙتے ہوئے سرمائے نال ہمیشہ رَڄے کڄے ہیں ‘ تیکوں ایہ پتہ ہے جو میں مریدیں کنوں اُنہاندے خون پسینے دی کمائی پٹ تُنب کے تیکوں ایجیݙی وݙی کوٹھی بݨوا ݙتی ہے ‘ ایہ مریدیں دے سرمائے نال بݨی کھڑی ہے ورنہ ساݙی کیا اوقات ہے ۔ پیر سئیں آکھیا

بہرحال ابّا جی میݙے اُتے تہاݙی ٻہوں شفقت ہے ‘ میکوں پال پوس کے جوان کیتے وے ‘پڑھایا لکھایا ہیوے ‘ میں تہاݙی شفقت پدری دا احسان ساری زندگی نہیں لہا سڳدا ۔ ایہ تہاݙی محنت تے کمال مہربانی دا نتیجہ ہے جو ایں ویلے میݙے کول ایم اے دی ڈگری ہے ‘ میکوں روزگار دا کوئی فکر نہیں ۔ جے تائیں اِنوں لائٹ آئی تاں بلب ٻل ڳیاتے کمرے وچ سوجھلا تھی ڳیا ‘ پیر سئیں دی یکدم میݙے اُتے دید پئی تاں ہکا ٻکا تھی کے شعور توں پُچھݨ لڳا ۔ او … او… اوئے ! … اے … اے … ایہ کون سُتّا پئے؟۔

اِنوں میں سوڑ اِچ گراڑے ݙیوݨ لڳ پیم۔

……

 حوالہ 
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان