بیری شارپلیس

بیری شارپلیس 
کارل بیری شارپلیس (ڄم 28 اپریل 1941) ہک امریکی سٹیریوکیمسٹ ہے ۔ او ݙو وار کیمسٹری اچ نوبل انعام جتݨ والا ہے جیڑھا سٹیریو سلیکٹیو رد عمل تے کلک کیمسٹری تے کم کرݨ کیتے ڄاتا ویندا ہے ۔ 

شارپلیس کوں 2001 دا کیمسٹری دا ادھا نوبل انعام "کائرلی کاتالائزڈ آکسیڈیشن رد عمل تے انہاں دے کم کیتے" ݙتا ڳیا ہا ، تے 2022 دا ہک تریہائی انعام ، کیرولین آر برٹوزی تے مورٹن پی میلڈال دے نال مشترکہ طور تے ، "کلک کیمسٹری تے بایو آرتھوگونل کیمسٹری دی ترقی کیتے" ݙتا ڳیا ۔ شارپلیس پنجواں شخص اے (ݙو تنظیماں دے علاوہ) جینکوں ݙو وار نوبل انعام ݙتا ڳیا ہے ، میری کیوری ، جان بارڈین ، لینس پالنگ تے فریڈرک سینگر دے نال ، تے تریجھا شخص اے جینکوں ہک ہی مضمون اچ ݙو انعام ݙتے ڳئے ہن (بارڈین تے سینگر دے بعد) ۔ 

 ابتدائی زندگی تے تعلیم 
شارپلیس 28 اپریل 1941 کوں فلاڈیلفیا ، پنسلوانیا اچ پیدا تھیا ہا ۔ ایندا ٻلپݨ نیو جرسی اچ دریائے مناسکوان تے ایندے خاندانی کاٹیج اچ گرمیاں نال بھریا ہویا ہا ۔ ایہ او جاہ ہائی جتھاں شارپلیس ماہی گیری نال محبت پیدا کیتی جیڑھا او اپݨی پوری زندگی جاری رکھیس ، کالج اچ گرمیاں ماہی گیری کشتیاں تے کم کرݨ اچ گزاریس ۔ انہاں 1959 اچ فرینڈز سینٹرل سکول توں گریجویشن کیتی ، تے ڈارٹماؤتھ کالج اچ اپݨا مطالعہ جاری رکھیا ، 1963 اچ اے بی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ شارپلیس اصل اچ اپݨی انڈر گریجویٹ ڈگری دے بعد میڈیکل سکول ونڄݨ دا منصوبہ بݨایا ہا ، پر ایندے تحقیقی پروفیسر اینکوں کیمسٹری اچ اپݨی تعلیم جاری رکھݨ تے قائل کیتا ۔ انہاں یوجین وین ٹاملین دے ماتحت 1968 اچ سٹینفورڈ یونیورسٹی توں آرگینک کیمسٹری اچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ انہاں جیمز پی کولمین دے نال سٹینفورڈ یونیورسٹی (1968–1969) اچ پوسٹ ڈاکٹریٹ کم جاری رکھیا ، آرگینو میٹالک کیمسٹری تے کم کیتا ۔ شارپلیس ایندے بعد ہارورڈ یونیورسٹی (1969–1970) منتقل تھی ڳیا ، کونراڈ ای بلوک دی لیب اچ اینزائمولوجی دا مطالعہ کریندا ہا ۔ 

 تعلیمی کیریئر 
شارپلیس میساچوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (1970–1977 ، 1980–1990) تے سٹینفورڈ یونیورسٹی (1977–1980) اچ پروفیسر ہا ۔ سٹینفورڈ اچ ہووݨ دے دوران ، شارپلیس شارپلیس ایسیمیٹرک ایپوکسیڈیشن دریافت کیتا ، جیڑھا (+)-ڈسپارلور بݨاوݨ کیتے استعمال تھیا ہا ۔ 2023 توں ، شارپلیس سکریپس ریسرچ اچ ہک لیبارٹری دی اڳواݨی کریندا ہے ۔ 

 پرکھ پرچول 
شارپلیس سٹیریو سلیکٹیو آکسیڈیشن رد عمل تیار کیتے ، تے ݙیکھایا کہ فیمٹومولر طاقت نال انہبیٹر دی تشکیل انزائم ایسیٹیلکولینیسٹیریز ولوں کائٹالسٹک کیتی ونڄ سڳدی ہے ، جیندے آغاز ہک ایزائیڈ تے ہک الکائن نال تھیندا ہے ۔ انہاں کئی کیمیائی رد عمل دریافت کیتے جیڑھے ایسیمیٹرک سرت سلھاڑ کوں سائنس فکشن توں نسبتاً معمول اچ تبدیل کر ݙتا ہے ، جیندے اچ امینو ہائیڈروکسیلیشن ، ڈائی ہائیڈروکسیلیشن ، تے شارپلیس ایسیمیٹرک ایپوکسیڈیشن شامل ہے ۔ 

2001 اچ انہاں کوں کائرلی کاتالائزڈ آکسیڈیشن رد عمل (شارپلیس ایپوکسیڈیشن ، شارپلیس ایسیمیٹرک ڈائی ہائیڈروکسیلیشن ، شارپلیس آکسیامینیشن) تے کم کرݨ تے کیمسٹری دا ادھا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ سال دا ٻیا ادھا انعام ولیم ایس نولز تے ریوجی نوریوری (سٹیریو سلیکٹیو ہائیڈروجنیشن تے انہاں دے کم کیتے) دے درمیان ونڈیا ڳیا ۔ 

"کلک کیمسٹری" دی اصطلاح شارپلیس تقریباً 2000 اچ وضع کیتی ہائی ، تے پہلی وار شارپلیس ، ہارٹموتھ کولب ، تے ایم جی فن 2001 اچ سکریپس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اچ مکمل طور تے بیان کیتی ۔ ایندے اچ ٻہوں زیادہ سلیکٹیو ، ایکسوتھرمک رد عمل دا ہک سیٹ شامل اے جیڑھا ہلکے حالات اچ تھیندا اے  سب توں کامیاب مثال 1,2,3-ٹرائیزولز بݨاوݨ کیتے ایزائیڈ الکائن ہوئسگن سائیکلو ایڈیشن ہے ۔ 

 ایوارڈ تے اعزاز 
شارپلیس ݙو وار نوبل انعام جتݨ والا ہے ۔ او "کائرلی کاتالائزڈ آکسیڈیشن رد عمل" تے "کلک کیمسٹری" تے انہاں دے کم کیتے بالترتیب 2001 تے 2022 دے کیمسٹری دے نوبل انعام دا وصول کنندہ ہے ۔ 

انہاں کوں ہینری بی کاگن تے ریوجی نوریوری دے نال مشترکہ طور تے 2001 دا کیمسٹری اچ وولف انعام "کائرل مالیکیولز دی سرت سلھاڑ کیتے کاتالٹک ، ایسیمیٹرک آکسیڈیشن طریقے ایجاد کرݨ ، کلک کیمسٹری دا تصور تے ایزائیڈ-ایسیٹیلین سائیکلو ایڈیشن رد عمل دے تانبے نال کائٹالسٹک ورژن دی ترقی کیتے" ݙتا ڳیا ۔ 

2019 اچ ، شارپلیس کوں پریسلی میڈل ݙتا ڳیا ، جیڑھا امریکن کیمیکل سوسائٹی دا سب توں وݙا اعزاز ہے ، "کاتالٹک ، ایسیمیٹرک آکسیڈیشن طریقے ایجاد کرݨ ، کلک کیمسٹری دا تصور تے ایزائیڈ-ایسیٹیلین سائیکلو ایڈیشن رد عمل دے تانبے نال کائٹالسٹک ورژن دی ترقی کیتے" ۔ انہاں کوں 2023 اچ امریکن انسٹی ٹیوٹ آف کیمسٹس دا گولڈ میڈل ݙتا ڳیا ۔ 

او کیوشو یونیورسٹی اچ ممتاز یونیورسٹی پروفیسر ہے ۔ انہاں کوں تے ٹی ایچ رائل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (1995) ، ٹیکنیکل یونیورسٹی آف میونخ (1995) ، کیتھولک یونیورسٹی آف لووین (1996) تے ویسلیئن یونیورسٹی (1999) توں آنریری ڈگریاں حاصل ہن ۔ 

 ذاتی زندگی 
شارپلیس 1965 اچ جان ڈیوئسر نال شادی کیتی تے انہاں دے ترائے ٻال ہن ۔ 1970 اچ ایم آئی ٹی اچ اسسٹنٹ پروفیسر دے طور تے پہنچݨ دے تھوڑی دیر بعد انہاں کوں لیب حادثے اچ ہک اکھ توں انھاندرا تھی ڳیا جتھاں ہک این ایم آر ٹیوب پھٹ ڳئی ہائی ۔ ایں حادثے دے بعد ، شارپلیس زور ݙیندا اے کہ "لیبارٹری اچ ہر وقت حفاظتی چشمے نہ پاوݨ دا کوئی مناسب عذر کݙاہیں وی نی ہوندا ۔ "