مان٘ڈا

مانڈا

مانڈا ہک وستی تے آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے، جیڑھا جموں کشمیر دے جموں ضلع وچ واقع ہے۔ این٘دی آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا دے ذریعے 1976-77ء وچ جے پی جوشی دی قیادت وچ کھدائی کیتی ڳئی ہئی۔ ایہ ٹھیڑھ قدیم سندھ وادی دی تہذیب دے آثار تے مشتمل ہے۔

کھدائی
مانڈا وچ کھدائی دے دوران 9.20 میٹر دی تہہ دے آثار ملئے ہن، جیڑھی ترتیب وار ترائے ادوار وچ تقسیم ہے۔ پہلا دور (Period I) ݙو ذیلی ادوار تے مشتمل ہے۔ ݙوجھا دور (Period II) وچ ابتدائی تاریخی مٹی دے برتن ملے ہن، جیڑھے اُبھے بھارت دے سینگے دور دے برتناں نال ملدے جلدے ہن۔ تریجھا دور (Period III) وچ کوشان دور دے نوادرات تے گھراں دیاں دیواراں دے نال نال 3 میٹر چوڑی سڑک دے آثار ملے ہن۔ کوشان دور دے بعد ایہ ٹھیڑھ ویران تھی ڳیا۔

تاریخی اہمیت
مانڈا چنانہہ دریا دے سڄے کنارے تے پیر پنجال رینج دے دامن وچ واقع ہے، جموں شہر توں 28 کلومیٹر اُبھے پچادھی پاسوں ہے۔ این٘کوں ہڑپہ تہذیب دی اُبھی حد سمجھا ویندا ہے۔ ایہ سندھ وادی دی تہذیب دا اُبھلا ترین ٹھیڑھ ہے۔

ایہ خیال کیتا ویندا ہے کہ مانڈا کوں ہمالیائی پہاڑیاں توں لکڑی حاصل کرݨ تے این٘کوں دریا دے رستے سندھ وادی دی تہذیب دے ٻئے شہراں تک پڄاوݨ کیتے قائم کیتا ڳیا ہئی۔

لبھتاں
کھدائی دے دوران پری ہڑپہ ریڈ ویئر، ہڑپہ ریڈ ویئر، تانبے دے ڈبل سپائرل ہیڈڈ سپن ، ہݙیاں دے تیر دے سرے، ٹیراکوٹا دے کنڳݨ، چرٹ بلیڈ وغیرہ ملے ہن۔

خاص دریافتاں وچ ہڑپہ رسم الخط دے نشانات والے مٹی دے برتن دے ٹکڑے تے ہک ادھوری مہر وی شامل ہے۔

مزید تحقیق دی گنجائش
کھدائی محدود ہووݨ دی وجہ توں کوئی خاص بݨتراں سامݨے نی آ سڳیاں۔ ودھیک پرکھ پرچول دی لوڑ ہے۔