ایجادات

سائنسدان ہک ایجھے فیس بک تے کم کریندے پن جیرھا مصیبت ویلھے آپݨے صارفین سانگے مدد یعنی ہیلپ دا کم ݙیسے۔ ڈرون انسانی زندگیاں کھا ویندے، ہک ڈرون ایجھا وی ہووے جیرھا زندگیاں بچاوے یا بکھ توں مردے انسان اونکوں کھاوِن، سائنسدان ہک ایجھا ڈرون بݨیندے پن جیرھا بکھ، غربت تے افلاس دے مارے لوک لبھیسے تے انہائیں کوں خوراک پُڄیسے۔ 

چین ءِچ ہک ایجھی بس تیار تھیندی پی اے جیرھی گاݙیں دے اُتوں لنگھ سڳدی اے۔ روز پڑھدوں جو موبائل سݨدے ہوئے فلاݨا شخص ریل گاݙی تلے آ ڳے یا روڈ حادثے ءِ چ گذریا ڳے، سائنسدان موبائل نال مگن رہݨ آلے بندیں سانگے ہک ایجھا موبائل آلہ تیار کریندے پن جیرھا موبائل سݨݨ آلے کوں خطرے بارے ݙسیسے۔

معذور لوکیں سانگے سائنسدان ہک ایجھی وہیل چیئر تیار کریندے پِن جیرھی معذوریں کوں چئی ودی رہسے، سستی تے پکی ہوسے، معذور بھاویں اونکوں کچے دڳ تے گھن ونجٖے تے بھاویں پتھریں ءِ چ چلاوے، وہیل چیئر اپݨے سنگتی کوں دوکھا نہ ݙیسے۔

سائنسدانیں کالے یرقان دیاں دوائیں بݨا ڳھدین، ہݨ کالا یرقان لا علاج مرض نی رہ ڳیا، ایویں شوکر سانگے وی سائنسدانیں ہک بݨاوتو لبلبہ بݨائے، اے لبلبہ ہک ڈیوائس دی شکل ءِچ ہے جیرھا انسانی رت ءِچ مٹھے دی ودھ گھٹ تھیندی مقدار کوں درست رکھیسے۔

سائنسدان ٻڈھے کوں جوان بݨاوݨ دے تجربے تے کم کریندن ، جانوریں تے تجربات کیتے ڳن جیرھے کامیاب تھن، ہݨ ٻڈھے بندے کوں وال کالے کرݨ تے پلاسٹک سرجری دی لوڑھ نہ پمسے، سائنسدان پریشان ءِ ن جو قدرت ولوں تریمت یا کہیں وی مادی شئے دے اندر ٻچے پیدا کرݨ جیرھی الگ مشین رکھی اے، او ول ول خراب کیوں تھیندی اے تے ویچاریاں تریمتیں سانگے مسائل کیوں پیدا تھیندن؟ سائنسدان ایندی بہتری سانگے سوچ وچار کریندے پِن۔

دماغ انسانی کمپیوٹر اے، ایندیاں ہزاراں تے لکھاں تاراں ہن، نکی جہی کتھائوں تار ہل پووے یا کوئی رڳ سُک ونجٖے تاں بندہ پاڳل تھی ویندے تے او بندہ جیرھا کہیں انسان کوں ݙکھا نی ݙیکھ سہندا او وٹے ، پتھر، ݙانگ ، سوٹا یا بندوق تے پستول چا تے بندیں کوں مریندا ودا ہوندے، سائنسدان بندے دا دماغ ٹھیک کرݨ سانگے نویاں دوائیں تیار کریندے پن، تہاݙے اساݙے سانگے اے نویں ڳال وی حیرانی آلی ہوسے جو سائنسدانیں انسانی دماغ دے 100 نویں حصے دریافت کر ڳھدن ہݨ سائنسی سوچ وچار ٻئی ودھ ویسے تے نویاں کامیابیاں ملسن۔

موسیقی نال علاج دا تاں سݨدے آیوں، سائنسدان ہݨ کھݙوݨے نال علاج دے منصوبے تے کم کریندے پن۔ ایجھے خیمے تیار تھیندے پن جیرھے آپ اے سی دا کم ݙیسن، سردیں ءِ چ گرم تے گرمیں ءِ چ ٹھڈے، خیمے دے کپڑے کوں کھنڈایا ویسے تاں سمندری جہاز لڳسے اتے ولھیٹو تاں کپڑا کچھ ءِ چ آ ویسے۔ گونگے تے ݙوریں سانگے ہک ایجھا آلہ بݨدا پے جیرھا سݨݨ دے نال نال خطرے توں وی آگاہ کریسے۔ ہندوستان دے سائنسدان ہک ایجھا چمچ تیار کریندے پِن جو مانی کھاوݨ دے بعد تُساں چمچ وی کھا ونجٖو اے چمچ پلاسٹک یا سٹیل دی بجائے کݨک تے چاول نال تیار کیتے ویندے پِن۔

بجلی دے بغیر اے سی ہوندے؟ جیا ہک ایجھا اے سی وی تیار کیتا ویندا پے جیرھا بجلی دے بغیر ہوسے۔اکھیں دی بکھ تریہہ دا سݨیا ہاسے، اقوام متحدہ دا ورلڈ فوڈ پروگرام ہک ایجھا سسٹم تیار کریندا پے جیرھا اکھیں دے پردے نال تارکین وطن دیاں غذائی ضرورتاں پوریاں کریسے۔(1) 

ایجھی چیز جیرھی انسانیں دی سہولت واسطے بݨائی گئی ہووےـ انوکھی ہووے تے آپݨی مثال آپ ہووے ـ دنیا وچ بݨایا گیاں حیران کن ایجاد اے ہن ـ 

 کمپیوٹر 
اے ہک الیکٹرانک مشین ہے ۔ کمپیوٹر نے انسان کوں ڈھیر سہولت ڈتی اے ۔ 

 موٹر سائیکل 
موٹر سائیکل ݙو  یا ترے پہییں تے مشتمل ہک موٹر یا انجن نال چلݨ آلی سواری دا ناں ہے۔ پہلی پٹرولیم ایندھن نال چلݨ آلی موٹر سائیکل ڈیملر ریئٹ ویگن ہئی۔ ایہ 1885 وچ جرمنی دے شہر برا کننٹٹ وچ جرمن موجدین گوتلیب ڈیمرر تے ویلہیل میببچ دے ذریعے ڈیزائن کیتی گئی ہئی۔ ایہ گاݙی کہیں وی حفاظتی بائیسیکل یا اوں دور دے ٻے سائیکلاں دے برعکس ہئی، کیوں جو ایندے وچ اسٹیئرنگ محور دا زاویہ تے کوئی ٹاسک آفسیٹ صفر ڈگری دے نیڑے کیناں ہئی تے ایویں ایہ سائیکل تے موٹر سائیکل دے ڈھانچے دے اصولاں دا استعمال تقریباً 70 سال پہلے کیناں کیتا گیا ہئی۔ ایندے بجائے، ایہ ݙو پہییں تے بھروسہ کریندی ہئی جݙاں جو رخ بدلݨ کیتے۔ موجدین نے اپݨی ایں ایجاد کوں "ریت ویگن" (سواری کار) آکھیا۔ ایہ ہک حقیقی پروٹوٹائپ گاݙی دے بجائے اوہناں دے نویں انجن کیتے ہک وسیع پیمانے تے ٹیسٹ بیڈ دے طور تے ڈیزائن کیتی گئی ہئی۔ 

 کار 
گاݙی، خودرو، ماشین، آٹوموبائل، کار، یا موٹر کار چار پہیاں تے مشتمل ہک سواری ہے جیہڑی مسافریں کوں منتقل کرݨ کیتے استعمال کیتی ویندی ہے۔ ایہ اپݨے انجݨ یا موٹر نال خود کوں چلیندی ہے۔ ایں لفظ دی زیادہ تر تعریفاں دے مطابق، آٹوموبائل بنیادی طور تے سڑکاں تے چلݨ کیتے ہوندی ہے۔ ایندے وچ ہک توں گھن کے اٹھ افراد تک ٻہہ سڳدے ہن، تے بنیادی طور تے چار پہییں نال ایہ گاݙی افراد دی نقل و حمل کیتے استعمال کیتی ویندی ہے۔ کئی دہائیاں دے دوران، گاݙیاں وچ اضافی خصوصیات تے نویں کنٹرول سسٹم شامل کیتے ڳئے ہن جیہڑے انہاں کوں آہستہ آہستہ مزید پیچیدہ بݨیندے پئے ہن۔ ایں وچ پچھی تے ݙیکھݨ والے کیمرے، ایئر کنڈیشنگ، نیویگیشن سسٹم تے ایل ای ڈی شامل ہن۔ 2020 دی دہائی دے اوائل وچ استعمال تھیوݨ والیاں زیادہ تر گاݙیاں ہک اندرونی دہن دے انجن نال چلدیاں ہن جیہڑا فوسل فیول استعمال کریندا ہا۔ الیکٹرک گاڑیاں، جیہڑیاں گاڑیاں دی تاریخ دے اوائل وچ ایجاد تھیاں ہن، 2000 دی دہائی وچ تجارتی طور تے دستیاب تھیاں ہن تے 2025 توں پہلے پیٹرول نال چلݨ والیاں گاݙیاں دے مقابلے وچ انہاں دی قیمت گھٹ تھیوݨ دی پیشین گوئی کیتی ویندی پئی ہے۔

 بس 
بس، نقل و حمل کیتے استعمال تھیوݨ آلی ہک شارعی گاݙی ہے جیہڑی کئی مسافریں کوں ہک جاء توں ݙوجھی جاء تے منتقل کر سڳدی ہے۔ عام طور تے ایہ عوامی نقل و حمل وچ وݙے پیمانے تے استعمال کیتی ویندی ہے۔

 ٹرین 
ریل گاݙی یا ٹرین (انگریزی: Train) ہک پٹری تے چلݨ آلی گاݙی کوں آکھیا ویندا ہے جیہڑی ہک یا زیادہ ریلوے انجݨاں تے ٻہوں سارے ڈٻیاں تے مشتمل ہوندی ہے۔ 

نقل و حمل (Transport) دی اصطلاح وچ ریل گاڑی یا ٹرین ہک ایجھی گاݙی کوں آکھا ویندا ہے جیہڑی پٹری دے ذریعے مسافریں یا سامان کوں ہک جاء توں ݙوجھی جاء تے منتقل کرݨ کیتے استعمال تھیندی ہے۔ ٹرین انگریزی دا لفظ ہے پر سرائیکی وچ عام طور تے ایں کوں ٹرین ای آکھا ویندا ہے تے بعض اوقات ایں کوں ریل گاݙی وی آکھا ویندا ہے۔ 

اکثر ٹریناں وچ انجݨ ٹرین دے اڳلے حصے وچ لڳیا ہوندا ہے تے آپݨے پچھوں لڳے ہوئے ڈٻیاں کوں چھکیندا ہے۔ کجھ ٻہوں تیز رفتار تے جدید ٹریناں وچ اڳوں تے پچھوں ݙوہاں پاسے انجن لڳے ہوندے ہن، اڳلا انجݨ ٹرین کوں چھکیندا  ہے جݙاں جو پچھلا انجݨ ٹرین کوں دھکلیندا ہے۔ کجھ مالھ بردار ٹریناں جنہاں تے ٻہوں زیادہ وزن لݙیا ہوندا ہے، انہاں وچ ݙو توں زیادہ انجݨ وی لڳے ہوندے ہن۔

ملٹی پل یونٹ ٹرین (Multiple Unit Train) وچ انجݨ کائنی ہوندا بلکہ ہر ڈٻے وچ ڈیزل یا بجلی دیاں موٹراں لڳیاں ہوندیاں ہن جیہڑیاں ٹرین کوں چلیندیاں ہن۔ ایں ٹرین دے اڳلے حصے وچ صرف ہک کیبن ہوندا ہے جتھوں ڈرائیور ٹرین کوں کنٹرول کریندا ہے۔

ٹرین دیاں بنیادی طور تے ݙو قسماں ہوندیاں ہن:

1. "مسافر ٹرین": ایہ ٹرین مسافریں کوں ہک جاء توں ݙوجھی جاء تے منتقل کرݨ کیتے استعمال تھیندی ہے۔

2. "مالھ بردار ٹرین": ایہ سامان کوں ہک جاء توں ݙوجھی جاء تے منتقل کرݨ کیتے استعمال تھیندی ہے۔

 ہوائی جہاز 

ہوائی جہاز (ایئرکرافٹ)، ہک ایجھی گاݙی (وہیکل) یا جہاز (کرافٹ) ہوندی ہے جیرھی ہوا وچ پرواز کر سڳدی ہے۔ زیادہ تر راکٹ گاݙیاں (راکٹ وہیکلز)، ہوائی جہاز دے زمرے وچ شمار نیں کیتیاں ویندیاں  کیوں جو ایہ ہوا دے سہارے تے انحصار نیں کریندیاں۔ او تمام انسانی نقل و حرکت جیرھی ہوائی جہاز کوں قابل پرواز رکھݨ وچ اختیار کیتی ویندی ہے، اینکوں طیارہ بازی (ایوی ایشن) آکھیا ویندے تے او شخصیت جیرھی ہوائی جہاز کوں اݙیندی ہے، یعنی اینکوں پرواز کرویندی ہے، اینکوں ہواباز (ایوی ایٹر / پائلٹ) آکھیا ویندے؛ جݙݨ کہ ایں طرح دے ہوائی جہاز یا ہوائی گاݙیاں (ایریل وہیکلز) وی بݨائے ڳئے ہن جیرھے بغیر پائلٹ دے پرواز کر سڳدے ہن، انہاں کیتے "بغیر انسان ہوائی گاݙی" یا "بے پائلٹ ہوائی گاݙی" دی اصطلاح استعمال کیتی ویندی ہے۔ 

 موبائل فون 
موبائل فون (Mobile Phone: انگریزی) یا محمول کوں سیل فون (Cell Phone) وی آکھیا ویندے تے ایہ جدید ٹیکنالوجی دی مدد نال تیار کیتی ونڄݨ والی ہک ایجھی برقی اختراع (Electronic Device) ہوندی ہے جیندے ذریعے ٹیلی فون (Telephone) دا استعمال آزادانہ تے دوران حرکت تے سفر کہیں وی جاہ تے بغیر کہیں قابل دید رابطے دے (یعنی تار وغیرہ دے بغیر) کیتا ونڄ سڳدے۔ ہݨ دے جدید موبائل فون جنہاں کوں اسمارٹ فون آکھیا ویندے، انہاں وچ نہ صرف انٹرنیٹ دے روابط، برقی خط تے پاکٹ سوئچنگ وغیرہ دیاں سہولتاں میسر ہن بلکہ انہاں وچ تصاویر بھیڄݨ تے موصول کرݨ کیتے کثیرالوسیع پیغامی خدمت، کیلنڈر، الارم، ڳنترا، کیمرا تے ویڈیو بݨاوݨ دیاں خصوصیات وی موجود ہوندیاں ہن۔ 3 

دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018یرھی