گھاݨی وات

لکھت: ظہور دھریجہ . جھوک سرائیکی ملتان 
                        افسانہ ہک مختصر کہانی ہے جیندے وچ حیاتی دے کہیں واقعے ،حادثے ، تجربے ، احساس یا ہک پہلو کوں مختصر طور تے بیان کیتا ویندے۔اینکوں انگریزی وچShort Storyآکھیا ویندے ۔ افسانے وچ زمان ، مکان ، واقعات ، کردار ، مناظر تے مکالمے مختصر ہوندن ۔ اختصار افسانے دی روح ہے ۔ افسانہ داستان دی ترقی یافتہ صورت ہے۔                       

                       مہر مشتاق دے افسانیں دی کتاب دا ناں ’’گھاݨی وات‘‘سرائیکی وسیب دے حالات دا حقیقی عکس اے، عنوان پڑھ تے ساری ڳالھ سمجھ آ ویندی اے ، جو کتاب اِچ کیا ہوسے ۔ مہر مشتاق اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال محبت کرݨ آلا نینگر اے ۔ایں جݙاں دی سرائیکی تعلیم شروع کیتی اے ، ایندا ’’جھوک‘‘ نال ڳانڈھا ہے ۔ سرائیکی اِچ ایم اے کرݨ دے بعد مہر مشتاق ’’جھوک‘‘ واسطے لکھݨ شروع کر ݙتا ۔ ایں ویلھے ماشاء اللہ سینکڑاں تے ہزاراں لوک ایجھے ہِن جنہاں سرائیکی اِچ ماسٹر کیتا پر اُنہاں ء ِچ صرف چند ایہو جئے ہِن جیرھے سرائیکی ءِچ لکھدے پِن اُنھاں وچ مہرمشتاق شامل اے۔ میکوں اُمید اے جو ہک ݙینہ مہر مشتاق دا ناں سرائیکی دے وݙے لکھاریاں وچ تھیسے ۔

سرائیکی کہانی ، ناول تے افسانے دے موضوعات تے غور کروں تاں بُکھ ، ݙکھ تے خاندانی قدریں دی بھن تروڑ، لالچ حرص ، ہوس تے انہائیں سارے شئیں توں پیدا تھیوݨ آلی نا اُمیدی تے مایوسی دے ذکر مِلدن ، ہر ڳالھ ءِچوں کیڑے کڈھݨ آلے پنجاب دے لوک آکھدن سرائیکی شاعری پڑھو تے بھاویں نثر ایندے وچ رووݨ دھووݨ دے سوا کجھ نظرنی امدا ، میں آکھداں جو لکھاری جو کجھ ݙیکھدے او کجھ لکھدے ۔ وسیب کوںݙکھ ملین تاں لکھاری وی ݙکھ لکھدے ۔

مہر مشتاق دے افسانیں دی کتاب کوں ݙیکھ تے میں ہک ٻئی ڳالھ کرݨ چاہنداں جو اساݙے کجھ لکھاری تحسین سبائے والوی کوںپہلا افسانہ نگار آکھدن تے کجھ غلام حسن حیدراݨی کوں ۔ حالانکہ سرائیکی دے وچ صدیاں تاں کیا ہزاریں سالیں توں کہانی تے افسانہ لکھیندا آندے ۔اے ٹھیک اے جو حملہ آوریں اساݙا ککھ نی بچایا پر ایندا مطلب اے نئیں جو سرائیکی لکھت دا کم نی تھیندا رہ ڳیا ۔ سرائیکی افسانے دے ہُݨ وی سینکڑاں ناں ہِن ۔ کجھ دے نانویں دا میں ذکر کریساں ۔ جیویں جوسید نصیر شاہ، ظفر لاشاری ، مسرت کلانچوی ، احسن واگھا ، ارشاد تونسوی ، ملک عبداللہ عرفان ، نجیب حیدر ملغانی ،  ڈاکٹر غزالہ احمدانی ، ارشاد متین ، مزار خان ، اشو لال ، حفیظ خان ، باسط بھٹی ، فیض بلوچ ، مبشر بزدار ، عامر بھائیہ ، حبیب موہانہْ ، حفیظ گیلانی ، لطیف بھٹی ، عبدالستار تالپور ، عامر فہیم ، ڈاکٹر صدیق شاکر ، قاسم جلال ، جاوید آصف ، طلعت تقی ، دلشاد کلانچوی،ملک اقبال حسن بھپلا ، اکرم قریشی ، محسن منگھیاݨہ ، سعید شیخ ، حبیب فائق ، شیما سیال ، بتول رحمانی ، نیئر علوی ، سعدیہ افضل ،محمد علی احمدانی ، مہر کاچیلوی ، اقبال بانو ، عمر علی خان بلوچ ، رفیعہ عباسی ،صبیحہ قریشی ، اسلم قریشی ، اللہ بخش یاد ، سجاد حیدر پرویز ، شاہدہ عطا،قاصر فریدی ، انجم لاشاری ، طارق جامی ، منظور اعوان ، راہی گبول ، غلام یٰسین فخری دھریجہ ،مظہر نیازی، ابن کلیم،کیفی جام پوری تے ٻے سینکڑاں لوک شامل ہِن۔سارے افسانہ نگاریں اپݨے اپݨے اسلوب تے اپݨے اپݨے انداز نال ٻہوں سوہݨا لکھیے ۔ مہر مشتاق دا ناں وی ایں قطار ءِچ شامل تھی ڳئے ۔ اللہ سئیں سوبھ ݙیسے۔

افسانہ لکھݨ آلیں دے نال نال ٻہوں سارے سرائیکی لکھاریں افسانیں دے ترجمے وی کیتن تے کجھ لکھاریں افسانے دیاں کتاباں مرتب کیتن تے افسانے دے اُتے ڳالھ وی کیتی اے ۔ انھاں وچ اسلم عزیز درانی ، ڈاکٹر طاہر تونسوی ، پروفیسر شوکت مغل ، مہر گل محمد ، نسیم اقبال صحرائی ، محسن شہزاد ، کاشف بلوچ ، طارق گورمانی ، صابر چشتی ، منور بزدار ، ذیشان اطہر ، عامر شہانی ، سعید اختر سیال ،اَجو لاشاری تے ٻئے وی ٻہوں سارے ناں شامل ہِن۔ اللہ دے فضل نال سرائیکی تعلیم دا کم وی شروع تھی ڳے ۔ یونیورسٹیاں ءِچ سرائیکی تحقیق دا کم تھیندا پے ۔ اللہ دے فضل نال اے کم وادھو وادھ تھیسے تے حقیقی تخلیق کار سامݨے آئوسن۔

چھیکڑ اِچ میں ایہو آکھساں چنگی لکھت تے چنگا افسانہ او ہوندے جیندے وچ لکھاری دا وسیب نظر آوے ۔ وسیب دا کردار تے وسیب دیاں رسماں ریتاں نظر آوِن۔ وسیب دی زبان تے وسیب دی سُنجٖاݨ نظر آوے تے وسیب دی تاریخ ، تہذیب تے ثقافت اوندے وچ موجود ہووے۔میکوں مہر مشتاق سئیں دے افسانیں دے وچ اے ساریاں ڳالھیں نظر اَمدن۔انہاں دے افسانے وسیب دی تہذیبی تے ثقافتی حیاتی دی بھر پور ترجمانی کریندن ۔ اُمید اے افسانے لکھݨ وچ مستقل مزاجی انہاں کوں ہک کامیاب افسانہ نگار بݨا ݙیسی ۔میں اُنہاں واسطے دُعا گو ہاں جو او ودھ توں ودھ لکھن تے اُنہیں دے کتابیں دی تعداد ہک توں لکھ تھیوے کیونجو قوماں کتاب نال وݙیاں تھیندن۔