بیدل فقیر سندھی

پ(1230ھ؍1814ء)وفات 14ذی یقعد 1289)ھ ؍ 1872ء)

حضرت قادر بخش بیدل روہڑی اِچ پیدا تھئے ۔ انہاندا اصل ناں عبدالقادر ہا‘ پر حضرت عبدالقادر جیلانی دے احترام اِچ اپݨا ناں قادر بخش رکھ گھدونے‘ والد صاحب دا ناں خلیفہ محمد محسن ہانے۔ نکی عمر اِچ ظاہری علم حاصل کر گھدونے ۔ حضرت لعل شہباز دی درگاہ تے حاضری ݙیندے ریہے۔ اِتھاں غیبی اشارا تھیوݨے حضرت پیر پگاڑا محمد راشد صاحب دے روضے تے مقکف آن تھئے ۔ اتھوں دے سجادہ نشین دے پتر علی گوہر شاہ اصغر تے نگاہ کتونے تاں او وݙے شاعر بن ڳئے۔ اعلیٰ اخلاق تے علم و فضل دے مالک ہن۔ روہڑی دے میر جان اللہ شاہ دے باقاعدہ مرید تھئے ۔ جیڑھے ویلے آپ دے فرزند محمد حسن بیکس14سال دے ہن تاں آپ دنیا توں ٹُر ڳئے۔(75)۔ وݙے خوددار ہن انھاں دیاں لکھتاں انھاندی علمیت دا وݙا ثبوت ہن۔ آپ فارسی کلام وچ یادگار چھوڑین۔بیدل شاہ لطیفؒ ‘ سچل سرمستؒ ‘ مولانا رومیؒ تے مولانا جامیؒ توں ٻہوں متاثر ہن۔ ’’وحدت نامہ‘‘ اتے سرود نامہ‘‘ انھاندے سرائیکی شعری مجموعے ہن۔ قلبی واردات دا اظہار ݙاڈھے سوہݨے انداز وچ کیتے ۔ محبوب دے ناز اداواں کوں خونخوار ہتھیاراں نال تشبیہہ ݙتی ہے۔ انھاندیاں کافیاں پختہ اتے برجستہ ہن۔ کلام فصیح اتے بلیغ ہے زبان سلیس ورتیندن‘ صاف ستھریاں ترکیباں شعراں اِچ گھن آندن۔ روانی‘ رنگینی اتے دلکشی پیدا کرݨ کیتے صنعت تجنیس استعمال کیتی اے۔ منظر نگاری اتے سیرت نگاری دے اعلیٰ نمونے انھاندے کلام وچ لبھدن ‘ بیدل فقیر عربی فارسی ‘ سندھی ‘ سرائیکی ‘ اردو سب زباناں تے قدرت رکھدے ہن۔ انہاندا نظم دا ہک بند ملاحظہ فرمائو ۔ جیندا ہر مصرعہ ہک ہک زبان وچ ہے ایں پنج آتشہ مخمس دا نمونہ:

لیس فی الدّین الاھو‘ ھوالحق المبین (عربی)

اوست جسم و اوست جان و اوست ‘ افلاک و زمین                                           (فارسی)

وہ ہے روح اللہ مریم ہے روح الامین                                          (اردو)

ہر طرف اس دا تماشہ کیا مغ و کیا اہل دین                                      (سرائیکی)

سبھ صفت میں کیو ظہورو یار جانیِٔ دلربا                                                                        (سندھی)(ص:20)

 (کافی) 
صورت دا وپاری 

آیا ساݙے دیس

عشق دے کیتے رانجھݨ کیتا

چھوڑ کے تخت ہزاری

جوگی والڑے ویس

رنگ پور دے وچہ دیرا کرکے

شاہ پھرے بِکھیاری

درد کیتا درویش

درد فراقوں در در رانجھو

رو رو کریندے زاری

عشق دا ہے آبیس

آ اتھاہیں سر تے چاتس

بار ݙکھاندے باری

پرت لائی پردیس

بیدل جہی کیتی یارو

ہزاریں ہک واری

نارک ناز دی نیس 

دم اللہ عشق کیتے میں ڄائی وے

عشق کہیں دے نال نہ کیتی جہی نال اماماں

سر انھاں پا کاندھی ہویا بے جد ہُل ہنگاماں

کربلائی دی سر زمین تے ہوئی قیامت ڄائی وے

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان