سید علی شاہ چھینو ی

سید علی شاہ قصبہ چھینہ ضلع بھکر ساکن پنڈ دادن خان دے رہݨ والے ہک ٻہوں وݙے مرثیہ گو شاعر تے ذاکرِ اہلبیت ہن۔ آپ سید غلام حسین شاہ شیرازی ‘ فدادے شاگرد ہن۔ سید علی شاہ نے تقریباً 88سال دی عمراں وچ1907ء یا 1906ء وچ وفات پاتی۔ سید علی شاہ دی نثر دا سب توں نویکلا رنگ ہے۔ او مرثیے وچ نثر دے ٹکڑے کوں ایں سجیندے ہن جو او نثری حصہ وی نظم محسوس تھیندا مثلاً ’’کجاہمت انسان ضعیف البنیان دی۔ جو کرے ثنا رب رحمان دی ‘ بے شک کیا مجالے جو کرے قیل وقالے‘ تعریف ذوالجلالے بھلا اے کوئی تھوڑی ڳالھے۔‘‘سید علی شاہ نے حمد ‘ نعت ‘ مولود ‘ مرثیے ‘ نوحے ‘ دفعے سب کجھ لکھیے انھاں دا شمار سرائیکی زبان دے انھاں چند ڳݨے چْنے شعراء وچ تھیندے جنھاں سرائیکی مرثیے کوں مقبول بݨاوݨ تے اوندے علمی و ادبی معیار کوں اُچا کرݨ تے اپݨیاں صلاحیتاں صرف کیتیاں۔ سرائیکی زبان دے مرثیہ گو شاعر دا ہک وݙا اعزاز اے وی ہے کہ چوݙویں صدی دے تقریباًسارے وݙے وݙے شاعر جیڑھے پیدا تھئے او آپ دے شاگرد ہن ‘ مثلاً غلام حیدر فدا ‘ عاشق ملتانی ‘ مضطر ملتانی ‘ شرف ملتانی ‘ گدا ‘ صفدر ‘ غمگین ‘ تائب‘ واصف وغیرہ۔

سید علی شاہ دے ناں نال ہک ٻئے مرثیہ گو شاعر وی گزرین جیڑھے ملتان نال تعلق رکھدے ہن ۔ او چھینوی کنوں پہلے دے شاعر ہن۔ ہِیں کیتے چھینوی کوں سید علی شاہ کلاں وی لکھیا ویندا ہئی ۔ ساݙے سامݨے سید علی شاہ ملتانی دا مجموعہ ’’مرثیہ جات‘‘ 1903ء مطبع الٰہی آگرہ دا شائع شدہ موجود ہے۔ ایندے وچ سید علی شاہ ملتانی کوں ’’کلاں ‘‘لکھیاڳے۔(49)۔ (قیاس ہے کہ اے کتابت دی غلطی ہے ) اکثر لوک انہاں ݙونہاں شاعراں کوں ہک سمجھدن۔ ایں مغالطے دی بنیاد ہک تاں ناں دا ہک ہووݨ دے علاوہ اے وی ہے کہ ݙوہاں دا وطن مالوف وی ہک یعنی بکھر ہئی۔ سید علی شاہ ملتانی وی اپݨے وقت دے ہک نمائندہ تے منیے ہوئے مرثیہ گو شاعر ہن۔

سید علی شاہ چھینوی دے کلام دی ونکی:

تیکوں کیں پائے زنجیر وو پردیسی قیدی

تھیوں کس جرم دے وچ اسیر وو پردیسی قیدی

ݙیکھ کے تیݙا جاہ و جلالے

دل وچ پوندے سے خیالے

بھلوے پوندے شاہاں والے

کیں ݙیس دا ہیں امیر وو پردیسی قیدی

ٻیا وت آندی عبرت کیݙی

گزری ایہ حیاتی ایݙی

اساں کوئی نی ݙٹھا قیدی

جو زنجیر پڑھن تکبیر وو پردیسی قیدی

تُساں ݙسدے ہو عابد سارے

اثر سجود دے ہن اظہارے

خبر نہیں حاکم کرماں مارے

کیوں کیتا ذلیل حقیر وو پردیسی قیدی

جیڑھاچڑھیا اوٹھ مورھے تے آندے

ݙسدا ہے سردار سبھاندے

ناں ویراں دا گھن کُرلاندے

ایندا کیں بھیڑے ماریا ویر وو پردیسی قیدی

وݙے تاں سئے قید ݙٹھوسے

تساݙے ݙیکھ کے حال حیران تھیوسے

عقل فکر تھی گم ڳیوسے

ݙیکھ قیدی بال صغیر وو پردیسی قیدی

جیندا سر اول اتے نوک سنانے

نوک نیزے تے پڑھے قرآنے

دائود کنوں بھی خوش الحانے

ایندی عجب ݙٹھی تاثیر وو پردیسی قیدی

ٻیا ہے سر ہے چھاں بہاندا

ٻال ایݙا وچ پینگے رہندا

ہے آندا سانگ تے جھوٹے کھاندا

رب ݙاڈھے دی تقدیر وو پردیسی قیدی

سید علی بس روک زبانے

مجلس دے وچ حشر عیانے

کر عرض عابد کوں شہ ذی شانے

میݙی صاف تھیوے تقصیر وو پردیسی قیدی 

تیرھویں صدی دے انھاں نامور شعراء دے علاوہ ݙوجھے سرکڈھویں مرثیہ گو شعراء وچ کمال خان مگسی ‘ مخدوم شاہ محمود قریشی ‘ تہور ملتانی ‘ سید محمد شاہ ‘ ماہر بہاولپوری ‘ محمد خیر الدین صابر ملتانی ‘ منشی کمال خاں سائل بکھری ‘ نواب شاہنوازخادم دے ناں قابل ذکر ہن۔

سید علی شاہ چھینوی جیڑھے بھکر دے علاقے دے رہݨ والے ہن مشہور مرثیہ گو شاعر گزرئین۔ پچھلے صفحات وچ اساں انھاں دا تفصیلی تذکرہ کر آیوں۔ انہاں بارے مستند روایات ملدن کہ آپ کافی عرصہ تئیں سندھ وچ وستی وستی پھردے ریہے تے اُتھاں اپݨیاں مجلساں تے مرثیہ خوانی نال لوکیں کوں غمِ حسینی دا سونہاں کریندے ریہے ‘ آپ کنبھ دے علاقے وچ پُنے تاں پتہ لڳا اِتھاں کوئی شیعہ کائنی تے اِتھوں دے لوک صرف لوک داستاناں کوں دلچسپی نال سݨدن۔ آپ نے وی اعلان کر ݙتا کہ میں رات تساکوں ہک قصہ سُݨویساں ‘ چنانچہ جیڑھے لوک کٹھے تھئے تاں آپ نے کربلا دا واقعہ بڑے پُر سوز انداز وچ شروع کیتا۔ ایں طرح لوک رو رو کے نڈھال تھی ڳئے ایندے بعد سید علی شاہ نے سندھ دے ݙوجھے دیہاتاں وچ ونڄ تے ایں طرح دیاں مجلساں کیتیاں۔ او جتھ مجلس کریندے ہن اوں توں پہلے لوکاں کوں اطلاع ݙیوݨ واسطے مارو (نقارا) وڄایا ویندا ہئی۔ 

انہاں توں علاوہ سندھ دے صوفی شعراء نے اپݨے کلام وچ جا جا تے واقعہ کربلا دے حوالے نال شعر آکھین۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان