علمدار بخاری

حیاتی ہک لمبا پندھ اے تے منزل تئیں پُڄدے پُڄدے بندہ مسلسل سفر اِچ راہندے ۔ راہ رستے اِچ کئی لوک مِلدن ‘ کئی نکھڑ ویندن ۔ پر کجھ ایجھیں وی ہوندن جیڑھے اَکھیں اِچ گھر کر ویندن ۔ ہاں اِچ لہہ ویندن ۔ ایں جڳ جہان دی رونق ایجھیں لوکاں نال قائم اے ۔ اونویں تاں ساݙی ہر قوم تے قبیلے دے بندے نال رام ست اے پر اِتھاں میں حال حویلہ ݙینداں کجھ بخاری دوستاں دا ۔ ناچیز دے کوئی ݙوں چار بخاری سنگتی ہِن ۔ہک تاں خورشید الحسن بخاری اے ۔ نینگر ݙکھ دے ݙاݨ کھا درد دیاں گُھٹیاں پی ‘ سول دے پینگھے جھوٹ جوان تھئے ۔ سئیں  فوجداری دماغ دا بندہ اے ۔ ہِیں سانگوں نہ اَپݨے ایں کنوں راضی ہِن نہ پرائے ۔اَڄکل رحیم یار خان ہوندے ۔ ساݙا ݙوجھا یار خان پور کٹورے دا بخاری اے ۔ ناں ہِس سید زاہد حسین زمیندار ٻچڑا اے۔ پرایندی سنگت ہمیشہ دھرتی وسدے لوکاں نال رہی اے ۔ زبان مِٹھی مصری ‘ رَل ٻہݨ دا شوقین ‘ خوشی غمی دا بھائیوال ‘ لودھراں شریف دا ہک بخاری وی ساݙا سنگتی اے تے او ہے سید ثاقب مختار بخاری ‘ ثاقب تھولی ڳالھ کریندے ۔ ہمیشہ وَٹ تے راہندے ۔ اَپݨے کم نال کم رکھیندے ۔ کتاب دوست اے ۔ ذال دا فرمانبردار اے ۔ پی ٹی وی ملتان اِچ پروڈیوسر اے ۔ عموماً ڳالھ مُسک تے ونڄا ݙیندے پر کہیں کہیں ایلے مچھر وی پوندے ۔ چوتھا پیر سید مظفر بخاری اے ۔ مُرشد پیر خورشیدکالونی ‘ ملتان اِچ راہندے ۔ جیندے جی گھر کوں ’’آستانہ عالیہ‘‘ بݨائی کھڑے ۔ وَس وسیب اِچوں آئے شاعر ‘ ادیب ‘ دانشور اِتھاں ٹکاݨاں آ کریندن ۔ ݙوں چار گردان لٹھے ہر ویلے ایندے کول راہندن ۔ داݨا پاݨا پاتی رکھدے‘ چوڳ ݙتی رکھدے ‘ جے لٹھے کھنب چھنڈک پھتکاری مار اُݙ ونڄن تاں وَل مونجھا ودا ہوندے ۔ ہک بخاری ساکوں ذوالفقار علی بھٹی دی طرفوں بطور سوکھڑی ملئے تے اوہے ڈاکٹر سید علمدار حسین بخاری سکنہ جھک لسوڑی کھجی آلا تحصیل جلال پور پیر والا حال مقیم بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان ۔ سید ہک ایجھی نایاب سوغات اے جینکوںبندہ نہ سانبھ سڳدے نہ اڳوں کہیں کوں ݙے سڳدے ۔ بخارا اِچوں آوݨ آلے بخاری ‘ سرائیکی وسیب اِچ عام پاتے ویندن پر اَج تک ایہ سمجھ نی اَئی جو بخارا اِچوں سارے سید آئن یا کوئی اُمتّی وی اَئے ۔ جیڑھا بخاری مِلدے اوہو آہدے میں سید آں ۔ بسم اللہ ہاں ٹھردے ۔ بخاری کہیں وی علاقے دا ہووے لسوڑی دا بخاری سب کنوں اُتر منگدے۔ قدرت جیڑھے ڳݨ لسوڑی آلیاں کوں دان کیتن او کہیں کہیں کوں نصیب تھیندن ۔ ہک تاں اِتھوں دے لوک پڑھیے لکھیئے ہوندن تہاکوں کتھائیں نہ کتھائیں لسوڑی دا منشی ‘ پٹواری ‘ تحصیلدار تے اُستاد لبھ پوسی۔ ایہ سلسلہ انگریزاں دے دور کنوں چلدا آندے ۔ ݙوجھا کھڑاند باز وی ہوندن ۔ سرکاری اہلکاراں دے خلاف درخواست بازی اِتھاں داپُراݨا شُغل اے ۔ راوی اَہدے جیڑھا وی شہر سودا سود گھنݨ آندا ہا کہیں نہ کہیں اہلکار دے خلاف درخواست ݙتی ویندا ہا ۔ مطلب اے تعلیم دا پورا پورا فائدہ چیندے رہ ڳن۔اِتھائوں اے ڳالھ مشہور تھئی ہے جو لسوڑی دی کُتی وی قانون نال بھونکدی ہے۔

علمدار نال ساݙا احترام دا رشتہ اے ۔ ہک تاں پڑھیا لکھیا بندہ اے وَل سید وی تھیا  ہِیں سانگوں اساں ایندی قدر کریندوں پر اللہ ڄاݨے لوکاں کوں کیا تکلیف اے ۔ جیڑھا ملدے اوہو ݙکھ روندے ‘ گلہ کریندے سوائے ذوالفقار بھٹی دے ‘ نہ سید دا گلہ سُݨدے نہ سہندے ‘ اَہدے بخاری ساݙا یار اے ۔ حالانکہ قیس فریدی آکھیئے 

یار وَل وی یار اے

بھانویں جو بے وفا ملیئے

ایہ جو کجھ آکھیئے شاعر آکھیئے نہ میں اَہداں نہ بھٹی اَہدے ۔ شاعر اِی کمال لوک ہوندن ۔ سچیاں ڳالھیں کر ݙیندن پر ایہ شعر ‘ شاعر اَپݨے کہیں یار بارے آکھیئے ساݙے علمدار بارے نی آکھیا ۔ اونویں وی لوکاں دے منہ تے کون ہتھ ݙے سڳدے ۔ پُھل دی تے بندے دی خوشبو پرے تئیں ویندی اے ۔ بندے کوں بندے دی زبان وݙا کریندی اے ۔ خلق اخلاق تے ورتاوا بندے کوں بندے نال ڳنڈھیندے رفیق احمد پوری آکھیئے:

دوست اَکھیں اُتے رکھی وداں عیبیں سودھے

حوصلے ݙیکھ میݙے میں اَڄاں تھکا کائنی

شاعر دے دوستاں اِچ عیب ہوسن تاں اوں ایہ شعر آکھیئے ۔ شکر اے ساݙا علمدار دھوتا پوتا تے بے عیب اے ۔ ایہ ٻئی ڳالھ جو اکثر مکنی چڑھ ویندی ہِس ۔ کیا کرے شودا عادت توں مجبور اے تے عادتاں قدرت دی طرفوں دان تھیندن ۔ سید اَڄکل سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر (مرکز سرائیکی وسوں ڄاݨ سُنڄاݨ) دا ڈائریکٹر اے تے لوک اَہدن ڈائریکٹر وݙی بلا ہوندے ۔ بھانویں فزیکل ایجوکیشن دا ڈائریکٹر اِی کیوں نہ ہووے ۔ ساݙا ہک یار فزیکل ایجوکیشن دا ڈائریکٹر وی ہے پر او بخاری نی بلکہ نائچ اے تے دنیا اونکوں جہانگیر مخلص دے ناں نال ڄاݨدی اے ۔ خیر سئیں ! جیوے ہووے علمدار بھولا بھالا سید اے کم از کم شکلوں ایویں لڳدے ایہ ٻئی ڳالھ جو اندر کاتیاں لُکائی ودا ہوندے ۔ مِٹھا ملاوڑا وی ݙاڈھا اے ۔ وَل وی ماتحت ایندے کنوں وَٹ تے راہندن تے پُچھدے ودے ہوندن ’’یار بخاری تاں کائنی آیاٻیٹھا‘‘۔ ویسے مرشد یار باش جوان اے ۔ ایہ ٻئی ڳالھ جو کہیں تے اعتبار اصلوں نی کریندا ۔ اپݨے آپ کنوں بدگمان اے تے دوستاں کنوں وی بدگمان راہندے ۔ جیندے پچھوں لڳ ونڄے وَل یکا اوندا وِپرا رہ ویندس۔ ایہا ڳالھ ڈاکٹر انوار احمد وی اپݨی کتاب ’’یادگار زمانہ ہِیں جو لوگ‘‘ اِچ مرزا ابن حنیف دے خاکے اِچ لکھی اے۔ مرشد ہک پرائیویٹ کالج بݨایا ۔ مرزا ابن حنیف اُتھاں ملازم تھی ڳیا پر بخاری دی اوندے نال نہ بݨی آخر مرزا نوکری چھوڑ گھر ونڄ ٻیٹھا ۔ ڈاکٹر انوار لکھدے میں ٻہوں سمجھایا جو بخاری صاحبا ! دربار دے لَٹھّیاں کوں سٹݨ آلی چوڳ دا کوئی لیکھا چوکھا نی ہوندا پر علمدار کوں ایہ ڳالھ سمجھ نہ اَئی تے میݙے دِل اِچ وال آ ڳیا ۔ ہُݨ مصیبت ایہ جے مکھݨ اِچ وال ہووے تاں کاریگری نال نکل سڳدے ۔ جے دِل اِچ ہووے تاں اینکوں نی کڈھݨا چاہیدا ۔ وال تاں دِل کوں ٹیک ݙیندے تے مضبوط کریندے ۔ علمدار وی شاگرد ہووݨ دے ناطے ڈاکٹر صاحب دا دِل مضبوط کیتے ۔ اڳوں ڈاکٹر صاحب دی مرضی جینویں سمجھن۔

علمدار دفتر آئے مہمان کوں کھڑا تھی کے مِلدے ۔ خدمت کریندے ‘ چا ہ پلیندے پر مہمان اَڄاں دَر نی ٹپدا پچھوں تبرا کر ݙیندے۔ سید زمیندارہ پچھوال رکھݨ آلا جوان اے ہِیں سانگوں چھوٹیاں موٹیاں دشمنیاں رکھݨ دا وی شوق ہِس ۔ کہیں نہ کہیں نال جھیڑا ٹوری رکھدے ۔ اکثر دوستاں نال ‘ ساتھیاں نال ‘ اُستاداں نال ونڄا کھڑدے ۔وَل لوکاں کوں آہدے یار ! فلاݨاں ناراض تھیا ودے تُساں میݙی صفائی ݙیو یعنی چَٹی ݙوتریاں تے ۔ پاݨی اِچ مندھاݨی مارݨ دی عادت ہِس ۔ملازماں دیاں جواب طلبیاں وی ݙاڈھیاں کریندے ۔ چِٹی چپاٹھی دا وی بادشاہ ہے ۔فائل ورک وی ݙاڈھا کریندے جݙݨ دا سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دا ڈائریکٹر بݨیے بے شمار پراجیکٹ تیار کیتے نِس پر قسمت دی ڳالھ مکمل ہک وی نئیں تھیا۔

عادت کوئی وی ہووے سِر نال ویندی اے ۔ بلاوجہ ڳالھ ودھا کھڑدے وَل نہ اڳوں تے ٹُردے نہ پِچھوں تے ولدے ادھ اِچ شوکیا پھوکیا کھڑا ہوندے ۔ ہمیشہ اوہو کم کریندے جیڑھا کرݨ دا نی ہوندا تے جیڑھا کرݨ دا ہووے اوندے نیڑے نی ویندا ۔ آہدے یار! تہاکوں کیا پتہ میں مجبور آں ۔ میݙے ہتھ ٻدھئے ہوئے ہِن ۔ مُرشد میݙے وانگوں دیہاتی اے لڳدے نِکے لا دا شرارتی اے کیوں جو ہُݨ وی شرارتاں کریندے ۔ بھڄ تے کھکھر اِچ وَٹا مار ݙیندے۔ ݙینبھوں اُٹھی تے چنبڑ ویندن ۔ لوک تماشہ ݙہدن ۔ جوان ݙنگ کھا گھندے پر بعض نی آندا ۔ سید بنیادی طور تے اُردو دا بندہ اے پر اپݨے شعبے آلیاں نال بݨی ہوئی کائنی ۔ حال ایہ ہے جو شعبے آلے ایندی شکل ݙیکھ تے راضی کائنی ۔ اُردو آلیاں تاں ہتھ ٻدھ جان چھڑائی اے تے ہُݨ سرائیکی شعبے دے سِر اے ۔ مرشد چار بندیاں اِچ ٻیٹھا ہووے تاں ݙاڈھی سوہݨی ڳالھ مہاڑ کریندے پر ڳالھ توڑ پُڄاوݨ توں پہلے کھیر اِچ پھینگڑیاں رَلا ݙیندے۔ بخاری دی پوری کوشش ہوندی اے جو میݙے کم کار یار دوست کرن پر ناں میݙا تھیوے ۔ خیر نال نوکری ایویں کریندے جیویں احسان کریندا ہووے ۔ کنڈھ پچھوں ڳالھیں کریندے تے منہ تے وی دھک مار ݙیندے ۔ ہک دی ڳالھ ݙوجھے کوں ݙوجھے دی تریجھے کوں لائی رکھدے۔ سدھی ڳالھ تے اصلوں نی آندا پُٹھی تے فوراً ٹُر پوندے ۔ مرشد شلوار قمیض وی پیندے تے پینٹ کوٹ وی ۔ پینٹ ہمیشہ دنی کنوں ہک ڳٹھ اُتے ٻدھیندے ۔ بیلٹ پتلون کوں ایویں چنبڑی کھڑی ہوندی اے جینویں کھجی دے منڈھ کوں کھٻڑ۔ عینک سئیں  دی شخصیت دا لازمی حصہ اے ۔ ایہ ٻئی ڳالھ جو عینک پاوݨ دے باوجود نہ نال پئی شئے نظردی ہِس نہ پرے پئی ۔ ڳالھ مہاڑ دے دوران جے نال ٻیٹھا مہمان چُپ کرتے کھسک ونڄے تاں سئیں  کرسی نال ڳالھیں کریندے ٻیٹھے ہوندن ۔ مرشد دا مطالعہ بے پناہ اے ۔ لکھݨ دی کمال صلاحیت دے باوجود نہ شاعر اے نہ ادیب اے ۔ جے علمدار ادیب ہوندا تاں ایندا قلمی ناں ’’سید جلال پوری‘‘ ہوندا ۔ جیویں جو ’’عباس جلال پوری‘‘ مشہور اے ۔ جے مرشد شاعرہوندا تاں لوک اینکوں ’’علمدار لسوڑوی‘‘ سݙیندے۔

پر قسمت دی ڳالھ سئیں  ادیب ہے نہ شاعر چھڑا ڈاکٹر اے تے ڈاکٹر وی ایجھاں جیندا نہ سڄݨ کوں فائدہ نہ دشمن کوں ۔ مرشد او جوان اے جینکوں چھڑا اپݨی ڳالھ سمجھ آندی اے ۔ دوستاں دی سمجھ نی آندی ۔ جے سمجھ ویندا تاں اَج بھری محفل اِچ کلہا نہ ہوندا ۔ ہُݨ تاں جانباز جتوئی آلا حال اے جو :

کریندا منہ ھاں جئیں پاسے اُݙہوں ہات تھیندی اے

سیاݨے آہدن عورتاں دی مت کُھری اِچ ہوندی پر اساں سئیں  دی مت خچی اِچ ݙٹھی اے ۔ سید ایجھاں دھݨوال اے جینکوں اپݨا مال بھوتے ݙیندے ۔ سِنڳ مریندے ۔ قبلہ روز نیت کریندن بلکہ عہد کریندن جو ہُݨ ہر کہیں نال بݨا تے رکھساں پر گھر پُڄ تے ایہ ڳالھ بُھل ویندن ۔ جیڑھا بندہ گھر توں ٻاہر اتنا ہردل عزیز اے گھر اِچ کیا ڈرامے کریندا ہوسی۔ ذوالفقار بھٹی آہدے جو علمدار اِچ ٻہوں ڳݨ ہِن پر قسمت دی ڳالھ ایہ چھڑا بھٹی کوں نظردن۔ ساݙی دید نی پوندی یا تاں بھٹی دی نظر دا کمال اے یا ساݙی اَکھ اِچ وال اے۔ اساں وی کیا کروں کوئی چنڳائی اَکھیں نال ݙیکھوں۔ کنّاں نال سُݨوں تاں کوئی فیصلہ کروں۔ لوک ہمیشہ سیداں کنوں پُھل تعویز گھندن ۔ دُعا منگویندن ‘ پاݨی پڑھویندن پر میں اُمتی تھی سید دے حق دُعا کرینداں کیوں جو او سمیع و علیم تے غفور الرحیم اے ۔ ہر گناہ گاردی سُݨدے ۔ اللہ سئیں آں! سید علمدار بخاری ہک نادر و نایاب نابغہ اے ۔ ایندی عقل توں پردے لہا ‘ سنگت نال گُھلݨ مِلݨ سکھا ‘ صراط مستقیم ݙکھا ۔ سوہݨا سئیں  آں! سید بادشاہ اَپݨے پرائے دی سُنڄاݨ کرے ! ضد چھوڑے ‘ کِھلداکھیݙدانظر آوے ۔ میݙا مالک آ! اینکوں اپݨی حفظ و امان اِچ رکھ تاں جو لوک ایندی امان کنوں بچیئے رہن۔

آمین ثمہ آمین

 حوالہ 
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان