دیوان ساون مل

تریخ ملتان دا کوئی وی طالب علم ایں نتیجے تے پڄے بغیر نی رہ سڳدا جو دیوان ساون مل دی شخصیت ہک بہترین منتظم تے قابل ترین گورنر دی حیثیت نال سامݨے آئی ہے۔ ملتان تے قوضے بعد رنجیت سنگھ نے ہک ݙوجھے دے بعدچار گورنر مقرر کیتے مگر اوکہیں وجہ نال تبدیل کرݨے پئے۔ سال 1822وچ دیوان ساون مل کوں ملتان دا گورنر مقرر کیتا۔ جیڑھا اپݨی وفات سال 1844ء تئیں (جڈݨ اینکوں ہک پٹھاݨ سپاہی خداداد نے چوری دے الزام وچ پکڑیا گولی مار ݙتی) گورنر رہے۔ اگرچہ مہاراجہ رنجیت سنگھ سال 1839وچ انتقال کر ڳیا۔ لیکن ایندے جانشیناں نے وی دیوان ساون مل کوں گورنری تے قائم رکھیا۔

دیوان ساون مل اکال گڑھ ضلع گوجرانوالہ دا رہائشی ہئی۔ اوندے والد دے ترائے پتر نانک چند‘ گور مکھ رائے تے ساون مل ہن۔ نانک چند کاردار گجرات دیوان محکم چند دے دفتر وچ ملازم ہئی۔ ساون مل وی ایں دفتر وچ محرر بھرتی تھیا۔ ݙونہیں بھرانواں وچ شکر رنجی تھئی تے ساون مل گھر توں نکل ڳیا۔ اینکوں ایندے بھرا نے دریائے گنگا دے نیڑے بحالت فقیری لٻھݨ تے اینکوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دربار وچ پیش کیتا۔مہاراجہ نے ساون مل کوں دیوان دا خطاب عطا کرکے بدن ہزاری حاکم ملتان دے نال ملتان بھیجیا۔ بدن ہزاری ناقدرشناس حاکم ہئی۔ اوں دے نال ساون مل دا اختلاف تھی ڳیا۔ ساون مل نے اپݨے بھرا نانک چند دی معرفت تحریک کر کے علاقہ شجاع آباد دی کارداری بدن ہزاری توں علیحدہ کرا کے اپݨے ناں کرا گھدی۔ بعد وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ملتان دی صوبیداری دا ٹھیکہ وی دیوان ساون مل دے حوالے کر ݙتا۔ لہور توں ساون مل ملتان روانہ تھیا تاں جھنگ توں تھیندا ہویا سردار پور پڄیا تے تلمبہ دے نیڑھے پڄ کے بکھو لنگڑیال جیں نے سرکشی اختیار کیتی ہوئی ہئی تے غیر آئینی حرکتاں دا مرتکب تھیندا پیاہئی کوں ایندے ساتھیاں دے نال ٹھکاݨے لایا۔ اپݨی فطری دلیری دی وجہ نال پہاڑی علاقے وچ وی کئی واری ہلہ ٻول ݙتا تے کوہستان قبائل کوں اطاعت تے مجبور کر ݙتا۔ گورنر مقرر تھیوݨ دے چار سال دے اندر ای 1888ء وچ دیرہ غازی خان ‘ منکیرہ‘ لیہ جھنگ‘ سیدوالہ‘ چنیوٹ وغیرہ دیوان دے حوالے تھی ڳے۔ تے قلعہ ملتان دی کمان وی ایندے حوالے تھی ڳئی۔

 حوالہ 
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء