پِنݨ دی چَس بُری اے

تُساں ݙٹھا ہوسی پِنݨ آلے پِینے سنواݨیاں ،مرد ، نکے وݙے ، جوان اَمان ، ہَٹے گھٹے بندے صدا کریندے ہوئیں ٻوہے ٻوہے تے منگدے پِندے وَدے ہوندن ۔ اُنہاں لوکیں کو ںاپݨے ٻالیں دی لِکھاوݨ پڑھاوݨ دی ذری بھوری بھؤ نئیں پوندی جو ٻالیں دا پڑھائی آلے پاسے دھیان ݙیوائوں ۔ علم حاصل کرݨ تاں ہر مسلمان مرد ، عورت تے فرض ہے۔اَتے جݙاں بندہ اپݨے ہݙیں نال کماندے تاں رَب سوہݨا اپݨی رحمت نال ساکوں ساݙی محنت کنے زیادہ پَھل ݙیندے ۔ ساݙے سوہݨے مدنی منٹھار نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دا فرمان عالیشان ہے جو’’ اپݨے پورھیے نال کرکے کھاوݨ آلا اللہ سئیں دا یار ہوندے ‘‘۔

سیاݨے آہدِن :’’کر مزدوری تے کھا چُوری‘‘

اَتے شاعرِ اعظم شاکر شجاع آبادی سئیںآہدن:

توں محنت کر، تے محنت دا صلہ جٖاݨے ، خدا جٖاݨے

توں ݙیوا ٻال کے رکھ چا ، ہوا جٖاݨے خدا جٖاݨے

اے پوری تھیوے نہ تھیوے مگر بے کار نئیں ویندی

دُعا شاکرؔ توں منگی رکھ ، دُعا جٖاݨے ، خدا جٖاݨے

پر بدقسمتی نال ساݙے وسیب اِچ پِینے لوک آپ تاں جیڑھا پِندن سو پِندن ، نِکی عُمر دے ٻالیں کوں وی پِنݨ دی چس پوّا ݙیندن۔ کیوں جو اِنہاں کوں ہر ٻوہے تُوں وَن پوّنی بھاجٖی ، پُراٹھا ، کتھائوں سیویاں ، گوشت ، زردا ، مِٹھا سَلُوݨا سبھو چیزاں کھاوݨ کوں مِلدن۔

اِنہاں لوکیں دے دان خان وِچوں ہِک پِنݨ آلے چھوہر جیڑھا ساݙا مِلݨ آلا ݙاڈھا ٻیلی اے اوں سوچیا یار کیوں نہ میں نائی آلا کم سِکھ گھناں ۔ میݙے خاندان آلے تاں ٻے دا حق منگدے پِندن تے حق دار شودیاں دا حق وی مریندن اَتے پیڑھی دَر پیڑھی ایہو کم ٹُردا آندے۔

او چھوہَر ہِک نائی امیر بخش دی ہٹی تے پُجٖ ڳیا ، اونکوں آکھیُس چاچا میکوں تاں نائیاں آلا کم سِکھا چا تیکوں دُعاواں ݙیساں۔

نائی آکھیا پُتر پہلے تاں اے ݙسا جو تیݙا ناں کیا ہے تے ذات دا کون تھیندیں۔

چھوہَر ݙسیا جو میݙا ناں پپو اے تے میں کلہوڑا فقیر ہاں ۔ 

نائی آکھیا پُتر پِنݨ آلے لوک کم نئیں سِکھ سڳدے۔سیاݨے آہدن:

’’ٻانھ بھنّا کم کریندے ، دِل بھنّا کم نئیں کریندا‘‘

پُتر جے توں کم سِکھدائیں تاں میݙی ہِک شرط منݨی پوسی جو ہِک تاں تُوں چھٹی کائناں کریسیں اَتے سویل نال ہٹی کھول تے بلاناغہ صفائی شفائی کر رکھسیں۔ 

پپو آکھیا سئیں میکوں اے شرط منظور اے ۔

نائی آکھیا وَل سویلے تیݙی حاضری ہے ۔ خیر ݙوجھے ݙینہ پپو فقیر ہٹی تے اَپڑ ڳیا ۔ ہٹّی دی صفائی شفائی کر تے قینچی ، اُسترے ، کنگھیاں دی صفائی کیتُس اَتے گاہکاں آلی کُرسی دی صفائی سُتھرائی کرتے ٻہہ ڳیا۔

اُستاد اُوندا آ ڳیا اوں سلام کیتا ، پپو سلام دا جواب ݙتا ۔ اُستاد خُش تھی ڳیا تے آکھیُس پُتر پپو تُوں تاں سُگھڑ ٻال مَلُوم تھیندیں ۔ تیݙی صفائی سُتھرائی توں لڳدے جو تُوں کم سِکھ پوسیں ۔ چلو کم شروع تھی ڳیا ۔ گاہک آوݨ ونجٖݨ پئے ڳئے۔

اُستاد صیب اونکوں ہِک مِٹی دے اَستاوے تے بھوئیں آلی کچی مٹی لِمب ݙتی تے اُسترا وی پَھدا ݙتا تے آکھیُس پپو پُتر اُسترے نال ایں اَستاوے توں مِٹی صاف کر ۔ ایں اُستاد اونکوں ہتھ پکا کرݨ دا عمل سمجھایا ۔ ݙینہ لنگھدے ڳئے پپو استاوے تے کم سِکھدا ریہا تے اُستاد گاہکاں دیاں حجامتاں بݨیندا ریہا۔

اَخیر پپو سمجھدار نکلیا محنت کر تے ݙو سال بعد کم سِکھݨ اِچ کامیاب تھی ڳیا ۔ اُستاد صاحب خُش تھی ڳیا اوں چھٹی دی مؤکل ݙتی تے دُعا کیتُس۔

’’اللہ حیاتی بشکی‘‘ ، ’’اللہ لوڑ دی تھوڑ ناں ݙیوی‘‘ تے آکھیُس پپو پُتر آپݨی ہٹّی بݨا تے ’’کر مزدوری تے کھا چوری‘‘۔

پپوخُش تھی تے اپݨی جُھڳی اِچ اَپڑیا تاں اوندے ماء پیو ݙاڈھے خُش تھی ڳئے ۔ ماں کوں آکھیُس اماں جیڑھے پیسے اُستاد میݙا ہفتے دے ݙیندا ہئی چا ݙیویں ہا ۔ پپو دی ماں آکھیا پُتر تیݙے سارے پیسے گولک اِچ وکھرے کٹھے کریندی رہی آں ۔ اے گھن گولک بھن تے کڈھ گھن ۔ پپو اُنہاں پیسیاں نال اَوزار گھن تے اللہ دی آس کریندے ہوئیں اَپݨی ہٹی کھول گھدی ۔ اللہ سئیں کرم کیتا گاہک شاہک لڳݨ پئے ڳئے ، نو سو ، ہزار ، ݙیہاڑی لبھݨ پئے ڳئی ۔

جیڑھلے ہٹّی بند کرے تاں ولدے ہوئیں گھر دے سودے گھن ونجٖے ، اَتے ٻڈھڑے ماء پیئو کیتے کُولے کُولے فل فروٹ ، نِکے بھیݨ بھراواں کیتے ٹِکیاں ٹافیاں گھن آندا ۔ ٻال وی خوش تھی ویندے تے اَمّاں وی خوش تھی تے دُعاواں ݙیندی۔

ݙینہ چنگے لنگھدے پئے ہَن ۔ پپودے ماء پیو صلاح کیتی جو پُتر دیاں اپݨے جِیندے خُشیاں ݙیکھ گھنوں۔ پپو دی منگݨی تاں نِکے لا دی اوندی مُلویر نال تھئی ہوئی ہئی ۔ اوندے مارکہ دھیتے گھر ڳئے شادی دی ڳالھ شالھ کیتونے ۔ ڳنڈھی مُنڈھی شادی دیاں ٻدھیج ڳیاں ۔ شادی آلی ݙیہاڑ آ ڳئی واجٖیں گاجیں نال شادی تھی ڳئی ۔

پپو ہمیشہ آلی کار شام کوں ولدیں ہوئیں گھر دے سودے اَتے ماء پیو کیتے فل فروٹ گھن آوے اَتے اپݨی سواݨی دے کھاوݨ کیتے چنگی چوکھی شئے گھن آندا۔

کجھ ݙینہ گزرے پپو دی سواݨی اپݨے پیکیاں دے گھر مِلݨ پاروں ڳئی ۔ سَت اَٹھ ݙیہاڑے گزر ڳئے پر واپس نہ مُڑی تاں ہِک ݙینہ پپو ہٹی بند کر تے سائیکل تے چڑھ ٻیٹھا ساہوریاں دے گھر پُجٖ ڳیا ۔ سلام دُعا ، حال حویلہ ساہوریاں نال ، راتیں اُتھائیں ٹِک پیا ۔ خیر نال سویل تھئی سواݨی کو ںآکھیُس جیویں شالا ٹُر گھر جُٖلوں تیکوں پہلے گھر چھوڑیساں وَل ہَٹی وی کھولݨی اے۔ اڳوں اوندی سواݨی آکھیا:

بھاویں ایں کنوں سُݨ تے بھاویں اُوں کنیں سُݨ میں ہُݨ تیݙے گھر نی آندی ۔ پپو ہکا ٻکا اوں پُچھیا : کوئی ڳالھ تاں ݙس جیڑھی پاروں توں گھر نئیں آندی ۔

بابا سئیں تیݙے نال لڑیا ہے یا امّاں سئیݨ کوئی ڳالھ کیتی اے یا وَل میݙے بھیݨ بھراواں تیݙے نال کوئی جھیڑا لَئے ݙس؟اوندی سواݨی آکھیا میں خود نئیں آندی ، میݙے نال لڑیا بِھڑیا کوئی کائنی ۔ پپو ڳالھ کریندے ہوئیں آکھیا جیویں شالا جھیڑا وی کائنی تاں وَل تیکوں کہیں بیماری اے۔ پپو دی سواݨی آکھیا میں ہِک شرط تے گھر آندی ہاں جو تُوں میکوں پِن منگ تے کھویسیں؟

پپو آکھیا کرماںآلی نو سو ہزار روز آندے ، فل فروٹ ، گھیو ، دال، سبزی ، صابݨ ، تیل ، سبھو چیزاں تیکوں گھر ٻیٹھے مِل ویندن ، توں کوئی چنگی ڳالھ کر جیکوں کوئی پَھل پُھل لڳے ۔ پپو دی سواݨی جواب ݙتا جو توں سبزی جیڑھی گھن آندیں او سبزی ہِکو جنس دی پکی ، فل فروٹ گھن آیوں تا ںہِک جنس دے جیڑھی شئے گھن آندے ہِک جنس دی ہوندی ہے ۔ میݙے پیکیاں دے گھر ہَر سبزی تے فل فروٹ موسم دے مطابق ہک ݙیہاڑ اِچ ونکو ونکی چیزاں کھاندے پیندے ہَیں ۔ ٻس توں میݙی شرط پوری کر گھنیں تاں آساں۔

پپو آکھیا مسیں میں مَندی عادت توں جی چُھڑوائے ، تو وَل مینوں اوہوں پراݨی عادت لئو ہِیں۔

چلو تیݙی مرضی توں پِنݨ کنوں بغیر میݙے کولوں نیں رہندی ۔ توں پِنݨ نی چھوڑ سڳدی تاں بے شک اپݨے پیکیاں دے گھر ٻہہ جُھگا فناہ تھیندے تاں تھیوے پیا ۔ میݙی حیاتی دے جِتی ݙنگ ہِن میں اپݨے ہݙاں نال حق حلال دی کما کے کھائوساں۔

 حوالہ 
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء