احمد پور شرقیہ اچ غزل دی ٹور ، نویں سرائیکی شاعری

ساݙا وسیب ہر دور اچ شاعری دے حوالے نال رڄا کڄارہ ڳئے۔ اج وی وسیب دے ہر پاسے کوئی نہ کوئی شاعر موجود ہوندے ۔شاعر وی عالو عال ہک ٻئے کنوں اُتر۔ احمد پور دا وی ایہو حال اے ۔ڳلی ڳلی ، محلے محلے، وستی وستی، ڳوٹھ ڳوٹھ ہک توں ہک سوہݨا ہک توں ہک چنڳا شاعر موجود اے ۔ ایں حوالے نال احمد پور شرقیہ ہک نویکلے دبستان دا مالک ہے۔ ہر شاعر سوچ سمجھ، فکر تے فن دے حوالے نال اپݨی نویکلی سنڄاݨ رکھیندے۔

احمد پور دی دھرتی کوں حضرت لطف علی، حضرت عبدالحکیم اُچوی، حضرت خواجہ غلام فریدؒ، حضرت خرم بہاولپوری تے ٻئے ڈھڳ بزرگاں دے پیر چمݨ دا شرف حاصل تھئے۔ اے انہاں بزرگاں دا فیض ہے جو اَڄ احمد پور دے شاعر وسیب دے کہیں وی شاعر توں گھٹ نی۔ اڄوکے دور دی شاعری ڳل تے پھل ، یار دی چیل تے ونگرے والاں دے نال نال سیاسی، سماجی ، معاشرتی تے اقتصادی ہر موضوع تے تھیندی پئی اے ۔ احمد پور دے شاعر ایں حوالے نال ٻہوں اڳوں ہن۔انہاں ناں آلے شاعراں اچوں سفیر لشاری، نقوی احمد پوری، مظہر مسعود، ثاقب قریشی، رفیق احمد پوری، انجم لاشاری، صادق جنید ہوت، ممتاز عاصم، شوخ ریاستی، تنویر سحر، جہانگیر مخلص ، پرسوز بخاری ، سرور قریشی، ابن الامام شفتر، قاصر احمد پوری ، اللہ ݙیوایا شاکر تے شاہد عالم لشاری قابل ذکر ہن۔سفیر لشاری ساݙے وسیب دا ماݨ ہن ۔ کافی ہووے یا ݙوہڑا ، غزل ہووے تے بھانویں نظم، ہر صنف اچ لکھدن۔ زبان دی چس لفظاں دی کھیڈ تے پڑھݨ دا انداز اتنا سوہݨا جو دلڑیاں مساوے۔ سفیر دی شاعری اتنی زور دار جو اُوں تے ڳالھ کیتے بغیر بندہ ہک پیر وی اڳوں تے نی چا سڳدا۔

کچا کوٹھا ہے میں بارش دی دُعا کیویں کراں 

رڑھ وی سُکدی پئی اے توں میکوں ݙسا کیویں کراں 

میݙی حالت دا اندھارے رکھیا ہویا ہے بھرم 

آپݨے ویران گھر وچ سوجھلا کیویں کراں 

ہے نیاݨی سروں راݨی آپ وی بیمار ہاں 

سر کڄاں اُوندا گھناں اپݨی دوا ، کیویں کراں 

شاعر دا کمال ایہ ہے جو او وسیب دے ݙکھ درد شیشے آلی کار ساݙے اڳوں کر ݙیوے۔کچے کوٹھے ہووِن یا بُھردیاں کندھاں ویران گھر دا اندھارا ہووے یا سُنڄیاں سالہیں، سروں ننگیاں دھیریں ہوون یا پیروں راݨے پتر، بے گھر رُلدے لوک ہوون یا ویران جھوکاں ، سکدے ٹوبھے ہوون یا تریہہ توں مردا مال۔ ایہ سارے عذاب ایہ سارے منظر اکھیں آلے شاعراڳوں کیویں اُوڈھر تھی سڳدن۔جاگیرداری دی ݙیݨ کل وی ساکوں کھاندی ہئی اَڄ وی ساکوں نگلیندی اے۔ سردار کل وی سردار ہا اَڄ وی ہے۔ خان کل وی خان ہا اَڄ وی خان ہے ۔ وݙیرا کل وی وِنگار گھندا ہا اَڄ وی گھندا کھڑے۔ غریب دے ٻال کل وی بُکھے تے ننگے ہن اَڄ وی بُکھے تے ننگے ہن۔

شام کوں ہن ٻال بُکھے گھر نہ ہئی اَٹے دی لپ

میں کمتاں سارا ݙینھ سردار کول ونگار اچ 

………

پوہ مہینہ ٹھڈیاں لریاں میݙا کھولا بن دروازے 

گھر دی ولتݨ ہکا گندی آپ ولہیٹاں در تے تاݨاں 

تیݙے میݙے اندر سوہݨا بس اکھیں دے ظرف دا فرق 

تیݙی اَکھ اچ میں نہ ماݨم میݙی اکھ اچ جڳ نہ ماݨا

چنڳے شاعر دی چنڳائی ایہا ہے جو محبت ݙیکھے تاں محبت لکھے، ظلم ݙیکھے تاں ظلم لکھے موت ݙیکھے تاں ویݨ لکھے نا انصافی ݙیکھے تاں بغاوت لکھے۔

اَساݙے ضبط ساݙے ہاں کوں پھٹ کر تے نکل آئے ہن

ایہ درداں دی دوا منڳدن نویں صدمات نی منڳدے 

نقوی احمد پوری ادب دے رستے تے ہک ایجھا وݨ ہا جیندی چھاں تلے ادب دے پاندھی مدت مدید تئیں ساہیاں کڈھ اپݨی منزل دو ٹردے رہ ڳئے۔ نقوی صاحب اُردو تے سرائیکی ݙوہیں زبانیں دے ناں آلے شاعر ہن۔ اُردو اچ ’’رقص بسمل ‘‘ تے سرائیکی اچ ’’دیوانِ نقوی ‘‘ تے ’’قطب تارا‘‘انہاں دی یادگار ہن۔ نقوی صاحب دا اسلوب تے انداز نرالا ہے تے انہاں دے شعراں دی خوشبو اَڄ وی فضا اچ محسوس کیتی ونڄ سڳدی اے ۔

پیلا رنگ خزاں دا کھا ڳئے ساݙی آس دی ساول کوں 

ایہ ہے ساݙا مال تے ترکہ ایہ ساݙیاں جاگیراں ہن

ساری عمر لفظاں دی کھیݙ کھیݙݨ آلے نقوی احمد پوری کوں ایں ڳالھ دا احساس وی ہا:

ساݙے ورثے غیراں آݨ سنبھالیے ہن

جھولی وچ ایہ نانگ اَساں خود پالیے ہن

جیڑھے باغاں دے وچ پریاں نچدیاں ہن

اتھ ہن ݙہدوں تھیندے روز ݙکھالے ہن

نقوی احمد پوری عشق تے محبت دا شاعر ہا پر او اپݨے وسیب دے ݙکھاں درداں کوں وی چنڳی ریت ڄاݨدا ہا:

اساݙے ہوٹھ سی پر یاد رکھ او وقت آندا پئے

ایہ تالے تروڑݨے پوسن ایہ جندرے کھولݨے پوسن

نقوی احمد پوری سئیں ایں کوڑے جہان توں جھوکاں لݙا ڳین پر انہاں دے شعر راہندی دنیا تئیں ادب دے محبتیاں کوں یاد آندے رہ ویسن۔

چندر میݙے کول ہے تے رات وی چوݙی دی ہے 

اَڄ تاں لڳدی ہے سراندی تے پواندی روشنی 

ایجھی ہک وستی دے وچ نقوی میݙی گزران ہے 

ہن جتھاں مالک اندھارے ، جتھ ہے باندی روشنی 

پروفیسر مظہر مسعود احمد پوری دبستان دا سنگار۔ نظم ہووے تے بھانویں نثر ہر جا اپݨی چس اپݨا انداز ۔ ذکر یار دی زلف دا ہووے تاں واہ واہ ہے ۔ ذکر بکھ تے ݙکھ دا ہووے تاں واہ واہ ہے ذکر بے کسی بے وسی دا ہووے تاں واہ واہ ہے ۔ مظہر دا قلم محبتاں وی لکھدے ویݨ وی لکھدے۔ ݙکھ درد وی لکھدے لا ݙ گوݙوی لکھدے۔ غزل ہک ایجھی صنف ہے جیندا ہک ہک شعر اپݨی چس تے اپݨی تاثیر رکھیندے۔

ایہ وی کینی جو کتھائیں اَساں ٹکریے کینی 

اُوں نے الوایا نی آپے اساں ٻولے کینی 

دل گھٹیندا پئے خبر خیر دی آوے شالا 

شام تھی ڳئی ہے درختاں تے پرندے کینی 

بند کر ݙے میݙے ہک ویلے دی روٹی حالی

ہنڈھ ڳئے بوچھݨ تیݙا ٻالاں دے وی بستے کینی 

واندا تھیویں تاں کتب خانہ پھلوریں اپݨا 

میݙے کجھ پہلے تے کجھ آخری ورقے کینی 

اُشاک تے سڄاک سوچاںآلے شاعر دی نظر اتنی تکھی ہوندی اے جو آوݨ آلے ویلھے کوں ݙہدا بیٹھا ہوندے تے موجود ویلا تاں اُونویں اُوندے اڳوں ہوندے۔ایہ کیویں تھی سگھٖدے جو ہک پاسے تاں کیارے تازے تواݨے ہوون تے ٻئے پاسے سکیاں سڑدیاں رڑھاں ہک پاسے تاں نور ای نور تے سوجھلا ہووے تے ٻئے پاسے گھپ اندھارے ایہ حال ݙیکھ تے شاعر پچھدے:

ٹھیک ہے کیارے سبھے تازے تواݨے ڄاپدن

پر میݙی وستی دے نینگر کیوں کماݨے ڄاپدن

وسمی وسمی کیوں ہے ایں وستی دے ہر ݙیوے دی لاٹ

میکوں کہیں ہوچھی ہوا دے اِتھ ٹکاݨے ڄاپدن

بے کسی تے بے وسی تے مر مُک ونڄݨ دا حال ایہ ہے جو :

نہ ساوا رہ ڳے نہ تھئے پیلا رنگ آسیں دا

توں آ تے ݙیکھ تاں سہی یار بے رتی ساݙی

…………

سر اتے سندھ مار آ ڳئے ساݙی بے چنتئی نہ ڳئی

ویلا ویری تھی ڳیا ساݙی مگر وسلئی نہ ڳئی 

ݙیکھاں کیڑھے موندری گنگ دام ساکوں کر کھڑائے 

ݙکھ ݙنڳیندے رہ ڳئے جتنے ساݙی چپ چندرئی نہ ڳئی

…………

ݙیوئے نہ ݙوس ٻیا کہیں کوں موت ساݙی دا

اَساݙے گاٖٹے کوں تروڑیا ہے جھک نوئی ساݙی

شکیت کیندی کریجے کہیں عدالت کوں 

اَساݙے در تے کھڑی ٻیر پڳ لہئی ساݙی

ایہ تاں ہئی ݙکھاں دی قیل مقال تے وپرے تے ہُݨ کجھ ڳالھیں پیار محبت دے سچے جذبیاں دیاں جیڑھے کہیں وی زبان دی شاعری دی جان ہوندن باقی ساریاں ڳالھیں کوڑ تے دھوڑ۔ بس محبت سچ اے تے محبت امر اے محبت دیاں ڳالھیں ٻاجھ تاں شاعر وی ٻسا تے شاعری وی بے چسی :

آ مسعود اڄ آپاں خود اُوں بے غرضے کوں ڳولوں

کے تئیں کوئی ہک لاپی جالے ہجر کشالے کٹے 

……………

دل ساݙا ہا اندر دردیں دا انبار پرایا ہا

سیک اَساکوں کھاندا رہ ڳے پر انگار پرایا ہا

دل مسعود منیندا کینی دل کوں کیویں سمجھانواں

او تل ملک بیگانی ہاوی اُو رخسار پرایا ہا

……………

اُوں ول مسعود بھانویں یاد کیتے 

زمانے بعد ول ہݙکی لڳی ہے

مظہر مسعود احمد پور دے باغ ادب اچ ہک ایجھا پھُل اے جیندی خوشبو چو ڳوٹھ کھڑی اے ۔ زبان مظہر دی ٻانہی تے لفظ مظہر دے ٻدھل سوچاں مظہر دیاں غلام ۔

ثاقب قریشی ہک ایجھا سوجھل شاعر اے جیندی چمک پاروں چو ڳوٹھ سوجھلا اے ۔ وستی دا ڄم پل ایہ شاعر شہر دیاں رونقاں اچ حیاتی گزریندا پئے پر وستی دیاں ساریاں یاداں رونقاں ساریاں رسماں ریتاں تے محبتاں اڄ وی اپݨے حافظے اچ سانبھی سنبھالی ودے۔ لفظاں دا اے وپاری لفظاں دی ڳول پھول سانبھ سنبھال تے ورت ورتاوے دا وݨج وپار کریندے۔ چندر دے اڳوں مریخ تئیں پجݨ آلیاں کوں ݙہدا بیٹھے تے نال ڄال تے تھڳڑیاں ٻدھݨ آلیاں کوں وی ڄاݨدے۔ عدالت دے کٹہرے اچ کھڑا ہووے یا کھوہ دے کھاݙے تے، پکی سڑک تے پندھ کریندا پیا ہووے یا کچے رستے تے ٹردا پیا ہووے اکھیں بھال تے ٹردے تے سوچاں نال لا تے ٹردے۔ وکالت دے حوالے نال کجھ ڳالھیں۔

کاغذیں ٹکٹیں تے لکھ پڑھ دے بہانے لڳسن

ایہ کچاہری ہے اتھاں آنا ݙوں آنے لڳسن

چھڑا مقتول دا چولا نہ ݙکھا منصف کوں 

اِتھ کے انصاف ڳلیندیں تاں خزانے لڳسن

کاٹھی وݨ وݨ دی جے گھن آئیں تاں نتیجہ ݙیکھیں 

گھر کچھیسی تیݙا رقبے کوں وی کانے لڳسن

ثاقب اپݨے لوکیں دی سنڄاݨ ایں کرویندے:

نہ او وکین نہ کہیں توں دھارے ڳن

ایں خطا اچ وی لوک مارے ڳن

ݙکھاں تے سکھاں دے نال نال کجھ سبق تے مت دیاں ڳالھیں وی ݙسیندن :

آوݨ والیاں کیتے چھوڑے کجھ تاں چھاں پتراں دی 

پاندھی کوں نی ٹھاندی وݨ تے وٹے پتھر ورتے 

ماء وی اپݨا کھیر نی ݙیندی جے تئیں ٻال نہ چیکے 

ہر کوئی اپݨے رزق دی خاطر اپݨا پگھر ورتے 

ثاقب دی زبان سوہݨی لفظ دھوتے پوتے تے خیال سنگرے پنگرے ہوندن۔

چٹے ݙینھ دے دھاڑے مارن گر دیاں پکیاں اکھیں

نیلیاں اکھیں غوطے ݙیون ساڑن ککیاں اکھیں 

رات وِیہا ڳئی ہیِ ٻہوں ساری ویلے نال ونڄݨ ݙے

سِجھ کوں بھرم وِنڄا نہ ݙیون تھکیاں تھکیاں اکھیں 

دھیریں ودھدیں دیر نی لڳدی کندھیاں اُچاں رکھیں 

رَل وسدیاں وچ کئی ہوندن بدکار اُچکیاں اکھیں 

دُنیا دے دوغلے پن تے منافقت پاروں شعر ڈیکھو:

سانجھاں ضرورتاں دی ضرورت ہے دوستی 

چاتی ودیں خلوص دا بارا نہ توں نہ میں 

رفیق احمد پوری کوں غزل لکھݨ دا ڈاٖآ ڳئے ہیں سانگے ڳالھ کوئی وی ہووے بھانویں پیار محبت دی تے بھانویں جھیڑے جھگڑے دی رفیق دا انداز اتنا سوہݨا ہوندے جو بندہ داد ݙتے بغیر نی رہ سڳدا ۔

رزق دے حیلے ممولے اتے شکرا پوندے 

ایہ ݙڈھپ ہے کوئی تقدیر دا لکھیا کینی 

سیجھ دیاں تول نہالیاں کوں سکدیاں نینگریں ہوون یا ڈھلدے سن دا عذاب بھُڳیندیاں چھوہریں، مینہ دی واچھڑ دا عذاب ہووے یا کردیاں بھردیاں کندھیاں ، شہر دا حال ہووے تے بھانویں محلے دا :

گڄھڑے کینی میں توں حال محلے دے 

میݙے گھر اچ پڑھدن ٻال محلے دے  

کرسی تئیں ایویں کینی پنا بچڑا 

ماء کیتے ہن پورھیے پال محلے دے  

میکوں گھن لہسی میݙا اپݨا ہنر سوچا نہ ہم 

ایݙا اُچا ونڄ تے ڈھاساں سر دے بھر سوچا نہ ہم 

چھانورے میکوں درختاں دے نہ پوسن ہاں اتے 

چسکے ایں ݙیسی میکوں دُھپ دا سفر سوچا نہ ہم 

شہر دے اندر رفیقم اپݨے تڑ تاݙے دی آس 

میکوں عمریں تئیں رلیسی در بدر سوچا نہ ہم 

…………

بن گھر دے اَساں عمراں گزاری ہے تا ں کیا ہے 

جیکر ساݙے ہُݨ بالاں دی واری ہے تاں کیا ہے 

بوا وی تاں ٻیٹھی ہے چٹا چونڈا کرا تے 

بھتریجی اڄاں توݨی کنواری ہے تاں کیا ہے 

چس ہوندی اے ڳالھ اچ، کمال ہوندے ڳالھ کرݨ اچ:

جے تلک پاݨی میݙے پورھیے دا جھردا رہ ڳیا

ٻوٹا میݙی دال روٹی دا نسردا رہ ڳیا 

ماݨ کے توݨی کریندا سوکھ ساول دے اُتے

بدلیے موسم تاں بدن سکھݨاں شجر دا رہ ڳیا 

چھیکڑ اچ رفیق احمد پوری دی ہک خواہش :

دل آہدے ہُݨ تاں اُوپرے لوکیں دے گݙ وساں 

اپݨے لہو دے کوڑے سہارے تروڑ تے 

انجم لشاری نویں دور دا ہک وݙا ناں ہا۔ انجم لاشاری ہک ایجھا شاعر ہا جیندے کول ڳالھیں ہن تے ڳالھیں کرݨ دا انداز وی، جیندے کول قصے ہن تے قصے سُݨاوݨ دی چس وی ۔

ݙینھ تھیوے تاں اتنا تتا کہیں جا اکھ نہ تھارے 

رات پووے تاں اتنی کالی ہتھ کوں ہتھ نہ سجھے 

انجم لشاری لفظاں دا ورتاوا ڄاݨدا ہا ایہا وجہ ہے جو لفظ اُوندے اڳوں ہتھ ٻدھ کھڑدے ہن تے او لفظاں دی کھیݙ کھیݙدا ہا:

گھروں  نکل تے  سفر  ونجیجے

کݙے  ونجیجے جے گھر  ونڄیجے

خدا کرے کوئی ٻال رووے

جو  گنڳیاں سالہیں  دا  ݙر  ونڄیجے 

عام آدمی تے شاعر اچ اِیہو تاں فرق اے جو شاعر دی نظر اتھاں تئیں ویندی اے جتھاں عام آدمی تصوروی نئیں کر سڳدا ۔ ساݙا وسیب ہر قسم دے جبر دی وٹھ اچ ہے ہر شے دا توازن بدل ڳے۔ وسیبی لوک ہک عجیب خوف تے ݙر اچ حیاتی گزریندے پن۔ شاعر کوں ایں شئے دا احساس اے ہیں سانگے او اپݨے وسیب دے گنگے ٻاتے لوکاں کوں چیک چیک تے رَڑ رَڑ تے آہدا کھڑے۔

ساݙے دریا وِکاݨے

تے نہریں تے نَہریں دا قبضہ تھیا

سارے ٹوبھے ابھیچڑ دے ہتھ آ ڳئے

کھو کھسیڄݨ لڳن

ساݙی سیت اچ چھڑی ٻلکدی ریت دی کربلا رہ ڳئی

ساݙیاں اپݨیاں فراتاں دے پاݨی تے وی ساݙا حق نی رہیا

ہُݨ تاں ایویں کروں

ایں توں پہلے جو بُکھ تس تے غربت کنوں 

ساݙے جسماں دے وچ خون سکݨ لڳے

ساݙیاں نسلاں دا امکان مُکݨ لڳے

سارے تسے یزیدیاں تے دھو کر ڄلوں 

اپݨی صدیاں دی تس کوں مُکاوݨ کیتے

اپݨے ویری دے سینے کوں کھو کر ڄلوں

بعض لوکاں دا خیال اے جو سرائیکی اچ غزل نی لکھی ونڄ سڳدی ۔ جیڑھے لوک اے سمجھدن اوسرائیکی زبان دی عظمت تے شاعر دی وݙائی انہاں شعراں اچ ݙیکھن:

سوچ سکھݨی سُنڄی آس آتی لڳے

ایہ حیاتی بھلا کیا حیاتی لڳے

روح گھارے کوں اَکھ روݨ ایجھی لڳی

تن دی روہی یکی بے براتی لڳے

کل ٻکر وال ٹوبھے تے ایں کریے 

ٻال رڑ تے جیویں ماء دی چھاتی لڳے 

چندر چاندی کلیہپے دا گاٖہݨاں بݨے 

ساہ سینے کوں سونے دی کاتی لڳے 

صادق جنید ہوت گندیاں لکیا لعل، سر سوتی ڄایا، روہی دا راول، روہی دے ایں راول دیاں سوچاں ݙاہراں وانگوں وسیع ہن۔ایندے لفظ ماء دی تھنڄ وانگوں ہن تے ایندے خیال سچ وانگوں امر ہن تے روہی نال ایندی محبت دی مثال نی ملدی:

کے تئیں کہیں دی تانگھ تنگھیڄے کے تئیں کانگ اُݙاروں

اپݨے آپ دے رستے بھالوں اپݨی واٹ نہاروں 

جھوکاں چھوڑ تے ونڄ نہ سانول مولا ماڑ وسیسی

روہی ریت دے کنڈے ککرے پپلیاں نال ٻہاروں 

…………

ٻاہر دی ٹھڈھ عذاب ہے اندر دا ٻل عذاب 

سینے دی تس عذاب ہے اکھیں دی چھل عذاب 

مویا ہے کون کہیں دے وِچھوڑے تے اَڄ تلک

جانی وِچھڑ تے ݙیکھ توں ہے پل دا پل عذاب  

صادق کوں اِیں ڳالھ دا پک اے جو جیوݨ ݙینھ اݙھائی وو یار ،ول نہ تڑ راہسن نہ تاݙے، نہ کھوہ راہسن نہ کھاݙے، نہ ظلم راہوݨے نہ ظالم۔ حق سچ زندہ رہوݨے تے حق سچ ای امر ہوندے۔

جیں وی ساݙے نانویں لکھیے دُدِڑ مٹی خاکا

ݙیکھیں ہک ݙینھ اُو وی تھیسی دُدِڑ مٹی خاکا 

تیݙے گھر دو ویندیاں سڑکاں شیشے وانگوں چمکن

میݙے گھر دے سارے رستے دُدِڑ مٹی خاکا 

ایہ وی تاں صادق دا خیال اے :

ایویں نہ تانگھ تانگھ توں اکھیں کوں ٻال تے

اکھیں عذاب بھوڳݨے خوابیں کوں پال تے 

پورھیے دا بھوڳ، بھوڳ تے ولسوں ملݨ دے سانگ 

چوڑا تے ٻانہہ چوڑیلڑی رکھیں سنبھال تے

…………

کے تلک غیر دے سر دا صدقہ بݨوں

آپݨے آپ کوں خود توں گھولی رکھوں 

خاب تے ہنج دے پرنے اتے ݙاج وچ

چھلے مُندریاں رکھوں چنی چولی رکھوں 

بکھ توں روندے ہوئے ٻال دے سر کنوں 

چار ہنجوں رکھوں سکھݨی لولی رکھوں 

ایجھے لفظ لکھݨ آلا ایجھے درد لکھݨ آلا شاعر ایہ وی تاں آہدے:

روز نواں ہک کربل لڳسی

نال یزید دے وَل وَل لڳسی 

ہک سر کے تئیں نیزے چڑھسی

سارا الول پلول لڳسی 

آ ڳئے سچ دے ساکھ دا موسم 

وت سولیاں کوں پھل پھُل لڳسی 

ممتاز عاصم نرالیاں سوچاں نرالی شاعری، دنیاں جہان توں انج اپݨی مستی اچ مست اپݨیاں سوچاں اچ غرق مونجھا ماندا تے بے وسا ہک قدم اڳوں تے چیندے تے وقت ݙو قدم پچھوں تے گھیل آندے۔ پنڈ دیاں ڳٹکاں رہیندے تاں تھوہے ڄم پوندن پھل رہیندے تاں کنڈے ڄم پوندن۔

نی نبھݨی وسیب اپݨے دے گݙ ساݙی کݙاہیں

جے رادھے اَساں پھُل وی تاں کنڈے نکل آسن

پورھیے دا سفر جھاڳ تے میں شام دے ویلے

گھر ولساں تاں گھر ٻار دے جھیڑے نکل آسن

…………

میݙے پوکھے نہ ہا سکھے ساہ سمل دا پاݨی

لیکھ دا لکھیّل روہ دی روٹی جھر جنگل دا پاݨی

ہنجوں شمدݨ، جھڑ، سمندر، دریا مینہ ہواڑاں 

ہر ہک رنگ اچ ہر ہک جون اچ پاݨی ولدا پاݨی 

تس نی لیکھ نصیبا ساݙا نرا زور ݙڈھپ ہے 

ݙاڈھا ہے کوئی پیتی ویندے روہی تھل دا پاݨی 

…………

پہلے ویڑھے دے وچ ٻس ہئی ہُݨ ماندا ہے من وی 

او کم کیتا ہا سنڳداریں یاریں ایہ کم کیتے 

اپݨے اپݨے کم دا بارا چیندوں سِجھ توں سَنج تئیں 

ول وی لڳدے باݨ مریندوں بکھ کیتے تم کیتے 

غزل دی صنف ہک ایجھی سوہݨی صنف اے جو ہر شعر اچ نویں ڳالھ تے نویں حال ہوندن بے مہت زمانے دی ڳالھ ہووے تے بھانویں حق حقوق دے جھیڑے جھگڑے۔

مقسوم ہے میݙا یا کہیں سنگتی بھرا دا 

ݙکھ سانجھا ہے ہر جا تے کتھئیں گھٹ یا زیادہ 

ہک تل وی میکوں خینس نی ݙے سڳیا زمانہ 

جے تئیں ہا میݙے سِر تے پچھانواں میݙی ماء دا 

بے مُہت زمانے کوں نہ تن ماس کھواویں 

اتھ لوک وسر ویندے ہنی رات دا کھادا 

حق منگداں تے حق آہداں اِیہو جرم ہے میݙا

اِیں ڳالھ تے جھیڑا ہے میݙے نال بھرا دا 

شوخ ریاستی ہک پراݨا شاعر اے ایندی شاعری اچ شوخی تے شرارت دا رنگ تے محبوب نال تکرار :

میݙی نت نیازے تیݙے روز جھیڑے 

چا منصف ٻلہا کوئی تنازعے نبیڑے

ازلی دا ݙنگ ہا تئیں نال نیڑا

ݙینھ رات سر تے درداں دا بھیڑا 

تیݙی نت دی پھوں پھاں اکایا ہے جیڑا

متھے تریڈھی پاتے سئیں رت دے تریڑے 

شوخ دی زبان خالص، لفظ دھوتے پوتے تے شوخیاں نویں نینگراں واسطے دل کھس ہوندن۔ 

میݙے نال جھیڑے میݙے نال جھڳڑے 

میݙی روح تھی تے میݙی جان تھی تے 

……………

قاصد دا حال ݙیکھو کن نال لڳا ٻیٹھے 

اِتھ ساہ نکلدا ویندے اُتھ ڳالھ تھیندی پئی اے 

…………

نکیریں دی دھمکی تے دوزخ دے قصے

اساکوں نہ واعظ ݙرا ڄاݨدے ہیں  

تنویر سحر احمدپوری دھرتی دا ہک ایجھا پتر اے جئیں ماء دی جھولی اچ پنجابی لولیاں سُݨین پر احمدپوردی دھرتی تے ڳلی ڳلی محلے محلے اُوں ݙوہڑے تے کافیاں سُݨیݨ تے ایہو رنگ اُوندی حیاتی دا حصہ بݨ ڳئے ہر ویلے نوٹاں دی کھیݙ کھیݙݨ آلا بنک دے رُدھیمیاں اچ رُجھا ہویا اللہ ڄاݨے کیویں وقت ویلا کھُنجا گھندے۔ تنویر دا محبوب کیݙا ملوک ئِ ذرا  ݙیکھو:

ہک لحظہ چا وی سڳدا نی نظراں دی پنڈ کوں 

کیݙا ملوک ہے میݙے دلدار دا وجود 

وِسر نی سڳدا اُو تنویر دور رہ تے وی 

تہوں تاں روز اُونکوں فون میں کریندا ہاں 

………

سفر وچ ݙیکھ تے ݙینھہ رات خلقت کوں سوچیندے ہیں 

جو پکھی واس ہن سب لوک ہک جاء کہیں دا گھر کینی 

تنویر سحر دی شاعری ہک سوہݨے گلدستے وانگوں ہے ۔ جیندے اچ ونکو ونکی ،دے پھل ہن تے ہر پھل دی خوشبو آپو واݨی ہے:

انت بیمار کوئی نسخے کوں لُہندا مر ڳئے

چار پیسے جو نہ ہن کول دوا دی خاطر 

چوکاندھا ہک غریب دے گھر دا ہے ڈھہہ ڳیا 

برسات کوں نہ پردے دا آیا ذرا لحاظ 

………

کیویں ہتھ پیلے اپݨی دھی دے کرے

پیو جیندے کول ݙاڄ نی کوئی  

شاعراں دے نویں پور اچوں جیڑھے شاعر لفظاں دی کھٹی کھادی اے تے احمد پور شرقیہ دا ناں ٻیا وی اُچا کیتے اُوندا ناں جہانگیر مخلص ہے۔ جہانگیر کوں ایں پِڑ اچ آئے کل کلہوکی ڳالھ اے پر ناں نموز کماوݨ اچ سالاں دا پندھ نبیڑ ڳئے ۔ مخلص دی شاعری ڈھیر مزاحمتی اے جیندے اچ نویں خون دی حرارت موجود اے کتھئیں کتھئیں ڳالھیں تکھیاں وی تھی ڳن کیوں جو شاعر لوک اپݨا سنیہا لفظاں دی چادر اِچ ویڑھ تے لوکاں تئیں پڄیندن پر مخلص لفظاں دیاں ݙانگاں وسائن۔ ݙکھ ای ݙکھ لکھیے نِس۔ ݙکھ ای ݙکھ لیکیے نس ۔ حیاتی چھڑے ݙکھاں دا ناں نی حیاتی دے ٻئے وی ڈھیر رنگ ہوندن اللہ ڄاݨے ایہ رنگ کیویں ایندے کنوں اُوڈھر رہ ڳن۔

اساکوں ویڑھ ڳئے چُدھار ݙکھ ٻالیں دی روزی دا

انہاں فکرات دے اندر لڳی سکرات کیا پچُھدیں 

……………

اُوں پیو دے وی جیوݨ دا اندازہ لائو جیندے

شام تھیوے تاں بُکھ دے ݙر توں گھر نی اَمدے ٻال 

عید دی رات اَساݙے ویڑھے ٻکھ دا جاگا ہوسی 

آتے مخلص ݙیکھ ونجاہے کیوں نی سُمدے ٻال 

آخر اچ مخلص دے ایں سنیہے نال میں اپݨی ڳالھ کوں اڳوں تے ٹُرینداں:

جے بھیݙاں دے وانگوں توں دھرتی تے جیسیں 

تاں بھیݙاں کوں پوندن نَہر یاد رکھیں 

احمد حسن پرسوز پراݨے لکھݨ آلیاں اچوں ہک اہم ناںہے ۔ ایہ شخص حضرت جانباز جتوئی ، فیض محمد دلچسپؔ تے سفیر لشاری دے پاسے نال لڳ وستی وستی زبان دی اڳونہی واسطے باݨ مریندا رہ ڳئے۔ نویں شاعری اچ ایندا حصہ وی کہیں توں ڳجھا کینی۔ ظلم دے دور اچ وی اُوندی شاعری سوجھلے ونڈیندی رہ ڳئی ہے۔

ایں توں ٻیا کیویں نبھاواں عزم و استقلال نال 

چووی گھنٹے سر مریندا ظلم دی درسال نال 

مہدی دوراں تاں ٻہہ ڳئے کعبے اندر اعتکاف 

کون آ ݙیوے گھنے ایں وقت دے دجال نال 

سرور قریشی صاحب اساݙے بزرگ شاعر ہن تے اُنہاں غزل وی سوھݨی لکھی ہے:

ہوٹھ نہ کر لال اپݨے ہتھ نہ کر پیلے ٻہوں 

آسوں پاسوں تیݙے راہندن لوک دردیلے ٻہوں 

لفظیں وانگوں نقش تیݙے چہرے دے پڑھدا رہیاں

بھا ڳے میݙے دل کوں تیݙے نین شرمیلے ٻہوں 

ایندے علاوہ سرور قریشی دا ایہ انداز کتنا نرالا تے کتنا سوہݨاہے ۔

توں قسمت نال اَڄ مل پئیں کوئی چس دی ڳالھ کر سانول 

وفا تھیسی کہ نت رس رنج راہسی حال کر سانول 

متاں کوئی اپݨے پیار دا احوال سُݨ گھنے 

توں نیڑے تھی تے منہ اپݨا میݙے منہ نال کر سانول 

توں سُݨ کن لا تے سرور کوں جیڑھے ݙکھ درد تیں ݙتن

ناں اوکھا تھی نہ بھڑکیاں کھا نہ اکھیں لال کر سانول 

ابن الامام شفتر سئیں بزرگ شاعر ہن اُردو دے نال نال سرائیکی اچ وی شاعری کریندن۔ دردیں دے اظہار واسطے غزل تے نظم کوں پسند کریندن:

سُچیندا ہم تیکوں ملساں ولا ولدی بہار ہوسی

ڳلاں تے ول نکھار ہوسی چمن دا ول سنگھار ہوسی 

سُچیندا ہم جتھوں لنگھسیں کریسن پھُل قدم بوسی 

ادب توں وݨ وی جھک ویسن تیݙا اتنا وقار ہوسی 

سرائیکی نظم دا اسلوب :

نہ کھپ سئیں نہ جُکھ سئیں 

اللہ تے بھروسہ رکھ سئیں 

دشمن نہ لُک تے وار کرے

اکھ چار چفیرے رکھ سئیں 

توں شفتر اپݨی توڑ نبھا 

پئے کتڑے بھونکن لکھ سئیں 

دلدار آصف دی مادری زبان پنجابی اے پر دھرتی دی تاثیر ساریاں زباناں بھلوا ݙیندی اے ۔ آصف دی زبان سوہݨی تے رواں ہے جو وہم وی نی پوندا جو دلدار ٻئی وی کوئی زبان ڄاݨدا ہوسی۔

جݙاں وی پچُھداں جو وعدہ کݙاں وفا تھیسی

او نک سنگوڑ تے آہدا ہے میکوں ہا تھیسی 

میں اتنا دور نکل آیاں پیار دے پندھ تے 

سُچیندا ٻیٹھاں جو کلہا ہاں میں تے کیا تھیسی 

………………

دل دی اُڄڑی جھوک تے خوشیاں دا مینہ آ تے وسا 

روہی وانگوں دل میݙا تسا ہے تیݙے پیار دا 

اللہ ݙیوایا شاکر وی غزل لکھدا ہا۔ شاکر احمد پوری جھوک لݙا اڳلے جہان ونج دیرے لائن پر اُوندے مٹھے شعر ساݙے کناں وچ اڄ وی رس گھُلیندن۔

ݙساں کیݙا دل کوں قرار آندا ہوندے 

جݙاں میݙے گھر میݙا یار آندا ہوندے 

ایہ عادت ہے میݙی برا نہ مناویں 

میکوں سوہݨے لوکاں تے پیار آندا ہوندے 

شاہد عالم شاہد نواں لکھݨ آلا نینگر اے :

ایویں جھوپڑی اُو سنگاری کھڑا ہے

جیویں ہک محل ٻس اُساری کھڑا ہے 

زمانے کوں کیوں نہ تماشا اکھیجے 

اتھاں ہر ڳلی وچ مداری کھڑا ہے 

…………

زندگی دا بار مونڈھیں اتے چاوݨ دے بعد

سِجھ نرویا تھی ڳیا ہے روشنی پاوݨ دے بعد

کیجھا وکھرا بݨ ڳیا ہے دوستانے دا اصول 

رُس ڳیا ہے یارمیݙی جیب ازماوݨ دے بعد 

انور انصاری انہاں شاعراں اچو ہے جیڑھے آپ جوڳا لکھدن۔آپݨی مستی اچ مست ، اپݨی غرقی اچ غرق، نہ تیری آلا نہ میری آلا، فقیر دا فقیر۔ ایجھے اللہ راسی کوں وی لوک لٹݨ کنوں نی کھڑدے۔

ہک شخص میکوں لُٹ ڳیا ہُݨ کیا کراں وو دھاڑ وو

ناں عشق دا گھن ٹھڳ ڳیا کن تے ونڄاں وو دھاڑ وو

انور انصاری دے ݙو ٻئے شعر ݙیکھو:

میں اکھیں توں ہنجوں دے ساوݨ وسئے ہم 

توں آ ساوݨی رل مناویں تاں جیواں 

…………

ہر ہر جاء تے ݙکھ دیاں ݙیݨیں نچدیاں پن

کیکوں کیکوں ماراں روز سوچینداں ہاں 

پوݨ سٹ میں عرض کیتم جو ٻاݨ مریساں ڈھیر کوں تھوڑا کراں تے ڳالھ وی مُک ونڄے پر اتھاں تئیں پُڄدے پُڄدے ڳالھ ڈھیر تھئی اے پر ڳالھ مُکی نی ۔ جتی شاعراں تے لکھ ٻیٹھاں انہاں کنوں ڈھیر دے ناں میݙے سامݨے ہن جیویں جو حافظ عبد الکریم دلشاد، اخگر احمد پوری، اکرم شاد، وفا چشتی، بخت علی مسرور، ڈاکٹرفیض شاہد، ڈاکٹر منظور خاکی، چشتی محرابی، رحیم طلب، خورشید بخاری، نواز فرید ݙاہر، رحیم بخش واحد، امام بخش دلساز، صابر بخاری، افضل چشتی، سجاد حبدار، نادر بخاری، طالب حسین طالب، مخمور بخاری، جمیل پروانہ ، عبد الحمید دلبر، عدیل بخاری، حافظ محمد انور، افتخار اظہر چشتی، ممتاز طاہر چشتی، ممنون بخاری، منور سراج، مجنون قادری، مختیار مست ، محسن بخاری، ضمیر الحسن دامن، حیدر حیدرو، نادم احمد پوری، اختر ناشاد، مظہر شاہ مظہر تے ٻئے کئی شاعر۔ہُݨ تئیں میں جیڑھا حیلہ حوالہ سُݨائے تے جیڑھے ناں ڳݨوائیم انہاں اچ تلی واٹویں شاعراں دے ناں وی موجودہن۔

٭٭٭

 کتاباں: 
1۔                  صاحبزادہ قمرالزمان عباسی،’’بغداد سے بہاولپور تک ‘‘لاہور، رضا سنز ، اشاعت چہارم، ۲۰۱۱ء؁ ، ص: 34

2۔                 پنجاب اسٹیٹ گزیٹیر، جلد نمبر 36، لاہور ، سول اینڈ ملٹری گزٹ پریس 1904-8ء؁

3۔                 جاوید چانڈیو، کتاب لڑی سویل نمبر2، بہاولپور، شعبہ سرائیکی ، اسلامیہ یونیورسٹی جون1997ء؁

٭٭٭

 حوالہ 
کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان