ݙاکو یا ݙاکدار؟

کئی ݙینہیں توں ہنڑوں دا درد مار مُسائی ویندا ہا۔ دیسی منجن تے انگریزی دوائیں وی کم نہ پیا کریندیاں ہَن ۔ میݙی ذال تے میݙے ٻال آکھدن تُساں ضد کریندو چنڳیں ݙاکدار کوں ݙند نی ݙکھیندے ۔ میں انہائیں کوں اکھینداں تہاکوں پتہ تاں ہے جو میں ݙندیں دا دائمی مریض آں، غلطیاں میݙیاں آپݨیاں ہِن۔ ابے سئیں دی لوݨی تیل دی ہٹی ہئی ، کہیں ویلے سامھیں تے کہیں ویلھے چوری چوری مٹھیاں شئیں کھادی رکھدا ہم۔ ول ݙندیں دی صفائی دا کݙاہیں خیال نہ آیا۔ اڄ بھوڳ بھوڳڑیں پمدے پن۔ ݙوجھی رات اے درد سمھݨ نی ݙیندا۔ ساری ساری رات ٻہہ وینداں ۔ اوڑک میں ہار ڳیم تے ٻالیں دے آکھئے تے دولت دروازے تے پرائیوٹ ڈینٹل کلینک تے آیاں۔ ایں کلینک تے ملتان دا ہک مشہور ݙندیں دا ݙاکدار ٻہندے ۔ ݙاکدار دی ہک جٖہاڑے پہلے تعریف ایویں سݨی کھڑا ہم جو دولت دروازے دے فیض میڈیکل سٹور توں ݙندیں دی دوا گھنݨ ڳیا کھڑا ہم تے پکیری عمر دے غریب ذال مُڑس وی ݙندیں دی دوا سانگے آئے کھڑے ہَن۔ انہائیں دے ہک ٻے سونہے آکھیا ہا ، کتواں ݙینھ اے خیر نی پی امدی ، چنڳے ݙاکدار کوں ݙکھاؤ ہا۔ مائی اکھیندی اے پرے بھا لاؤ ،چنڳا ݙاکدار اپݨا مُل وی وچ لیندے، اساں غریب انہائیں کنوں دوا گھن سڳدوں ۔ اساکوں بُکھ توں ٹرݨ دا ساہ کائنی۔ توں اپݨیاں ڳالھیں کریندیں ،مائی آکھدی اے: لالہ اساں کنیں تاں اٹے دے سِیر جوڳے پنجاہ کائنی ہوندے ۔ ݙاکدار دے پنج سو کتھوں آنوں؟

اپݨے ٻالیں دے آکھئے تے ذال دے فرمان موجب وݙے ݙاکدار دے ہسپتال پُڄ ڳیم۔ ݙاکدار میکوں لیٹݨ آلی کرسی تے سُمھا ݙتا۔ منہ کھول تے لوہے دی سلائی نال ہک ݙند کوں ݙنگھور مارتے پُچھیس ایندے وچ درد اے ۔ میں آکھیا کائنا۔ ٻے کوں مارتے آکھس ایندے وچ ۔ میں آکھیا ہا۔ پیڈ چا تے نسخہ لکھ ݙتا تے آکھیُس ونجٖو سٹور توں دوا گھنو۔ پنج ݙینھ بعد آؤ تے پنج سو فیس جمع کراؤ۔ میں آکھیا جو میکوں ݙاڈھا درد اے دوا دا پھنمبا تاں رکھو ہا۔ ݙاکدار آکھیا ضرورت کائنی۔ میں زہر دا گھٹ بھر تے پنج سو ݙے ݙتے ۔ کاوڑ ݙاڈھی لڳی جو ہک منٹ ءِ چ پنج سو گھن گھندن ۔ نہ تاں کوئی گولی ݙتی اے تے نہ بھنمبہا رکھئے۔ پرچی چا تے سٹور تے آیا تاں سٹور آلئیں اوہے گولیاں چاݙتیاں جیرھیاں میں اوں توں پہلے 20 روپے دی خوراگ گھندا کھڑا ہم۔ میݙا ارمان ودھ ڳیا۔ میں آکھیا پنج سو روپے حرام کر آیاں۔ ایہے پنج سو سرائیکی تحریک یا کہیں غریب دے کم آون ہا تاں چنڳا ہا۔ ݙاکدار دا اے کردار ݙیکھ تے میکوں اپݨے شہر خانپور دا ݙاکدار عباس علی شاہ سئیں بہشتی یاد آیا جیرھا ݙو روپے وچ ہنڑ وی کڈھیندا ہا ، ٹیکہ وی لیندا ہا، گولیاں وی ݙیندا ہا تے لاوݨ آلی دوا دے نال کپا دا ٻوڑا وی ݙیندا ہا۔ مریض مُکلاوے ہا تاں درود شریف پڑھ تے شوکارے ہا تے ول آکھئے ہا ونڄ بابا اللہ خیر کری ۔ سید عباس علی شاہ دے نال ولا میکوں اپݨا ہمسایہ حکیم بابل خان جمالی یاد آیا جیرھا ہک ݙینھ میݙے ابے کوں آکھدا ٻیٹھا ہا جوہنڑ ءِ چ درد ہووے تاں ککر دے چھوݙے کوں کُٹ تے چھاݨ گھنو تے ٻورے کوں پسی کر تے اوندے وچ لوݨ رلا ݙیو ، ولا کوڑے تیل ءِ چ انگل لو تے دوا کوں ہولے ہولے ݙندیں کوں ملی رکھو، خیر تھی ویسے ۔ بابل خان اے وی آکھیا جو کݙاہیں ڈھیر اوکھ تھیوے تاں میکوں ݙسیجو ، کہیں وݙے ݙاکدار کنیں نہ ونجٖیجو ۔ اے ݙاکدار کائنی ݙاکو اِن۔ 

ایں واقعے دی مَت اے ہے جو اساں اپݨی صحت دی وسلائی نہ کروں ، جان اے تاں جہان اے۔ ٻیا اے جو تھتھ حکمت تے دوا دارو دی آپ سمجھ رکھوں ، جے چھوٹا موٹا مسئلہ ہووے تاں آپ حل کروں، دوا کنوں بچݨ سانگے غذا تے توجہ ݙیوں، ایجھی غذا کھاؤں جو بیمار نہ تھیووں ، جے بیماری آ ونجٖے تاں ایجھی غذا کھاؤں جیرھی غذا دی غذا تے دوا دی دوا ہووے ۔ ایجھے انگریزیں دوائیں توں بچوں جیرھیاں ہک بیماری توں جان چھڑا تے سو بیماریاں ڳل پاون۔

 حکمت دیا ںگاٖلھیں 
ݙاکو یا ݙاکدار دی جیرھی گاٖلھ تھئی اے اوندا ہک خاص مقصد ہا جو اساں اپݨی صحت دا خیال کروں تے طب بارے اساکوں تھتھ متھ پتہ ہووے ۔ جے اساں ایویں نہ کیتا تاں وَل ݙاکدار بھاویں اپݨا اِی کیوں نہ ہووے ۔ کھل لہا گھنسے ، بیماریں تے ݙاکداریں توں بچݨ سانگے اسیکوں اپݨی غذا تے اپݨی صحت دا خیال رکھݨا پوسے ۔ حکیمیں ، طبیبیں غذا دے بارے تحقیقاں کیتن ۔اُنہائیں تحقیقیں دا نچوڑ لکھدا پیاں تاں جو ہر آدمی اُنہائیں دے خواص بارے جٖاݨ سڳے تے اونکوں پتہ ہووے جو میں جو کجھ کھمدا پیاں اوندا مزاج تتا یا ٹھڈا ہے ۔ جیویں آکھدن بندہ تُھݙا کھا تے سنبھلدے ۔ اسیڈپے نال وی ایویں تھئے ،صحت برباد کر ٻیٹھوں ۔ وَل سُدھ پئی اے تے پتہ لڳے جو کتنے ویہاں سو تھیندے ۔ میں وَل آکھساں جو تساں اساں سارے غذا دے نال اپݨا علاج کروں جو تندرستی ہزار نعمت اے ، جان اے تاں جہان اے۔

 حوالہ 
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ