مخدوم الملک سید

مخدوم الملک سید شمس الدین خامس گیلانی اوچ شریف دے خاندان گیلانی دے چشم و چراغ تے خانقاہ قادریہ جیلانیہ دے سجادہ نشین ہن۔ آپ عربی ‘ فارسی دے عالم تے سرائیکی اردو دے صاحبِ دیوان شاعر ہن۔ اوچ گیلانی سادات دی خاندانی لائبریری وچ آپ دے کلام دے قلمی نسخے موجود ہن۔ آپ وݙی طویل عمر پاتی ہئی۔ مخدوم الملک سید 1857ء دی جنگ آزادی اپݨی اکھاں نال ݙٹھی۔ برصغیر وچ مسلماناں دی ابتری دا انھاں کوں شدید ݙکھ ہئی۔ اپݨے اشعار وچ علامتی طور تے انھاں ایں غم دا اظہار وی کیتے۔ مخدوم الملک دا اردو کلام ٻہوں پختہ تے شاندار ہے۔ مخدوم الملک سید دے اردو سرائیکی قلمی دیوان دے آخر وچ تحت بالخیر تاریخ 8جمادی الاول 1284ھ درج ہے۔ (15)۔ جیں توں انھاں دے دیوان دا سال تصنیف معلوم تھیندے ۔ عبدالغفور قریشی سید دا سال وفات 1303ھ مطابق 1885ء لکھیئے۔(16)مخدوم الملک سید 90سال توں زیادہ عمراں گزار تے وفات پاتی۔

مخدوم الملک سید دی سرائیکی شاعری وچ صوفیانہ خیالات زیادہ ہن۔ اپݨے بے عمل ہوون دا ݙکھ ‘ محبوب دے وصال دی آرزو تے عشق دا تڑپھاٹ انھاں دی شاعری دا مستقل موضوع ہے۔ زبان ٻہوں صاف تے اَڄوکی لڳدی ہے۔ اگر آپ فارسی زبان تے کافی دسترس رکھدے ہن تے فارسی دے شاعر وی ہن۔ لیکن انھاں اپݨے سرائیکی کلام وچ فارسی الفاظ دی آمیزش نیں کیتی۔ اکثر کافیاں دا ردیف سائیں ورتیندے ہن۔ 

 نمونہ کلام کافی: 
بسم اللہ ماہی آ سئیں

میں وِچھڑی دا انگن سوہا سائیں

آ ملیں ہا سک سکاندی کوں

ڳئی عمر وہا کرلاندی کوں

لا دامن میں ہُݨ باندی کوں

نہ تھی توں بے وفا سائیں

…………

ہے لطف خلیق الاوݨ دا

سٹ چالا دل رنجاوݨ دا

نہ رکھو طور ستاوݨ دا

نہیں چنگا جور جفا سائیں

کرو اُڄڑی جھوک آباد میݙی

تھیسی مونجھی دلڑی شاد میݙی

ایہا ول ول ہے فریاد میݙی

نال اکھیاں اکھیاں لا سائیں

…………

بے عملی اوڳݨ ہاری میں

ہاں کوجھی تے بدکاری میں

توڑیں فسق فجور دی ماری میں

میݙی لاج چا دامن لا سائیں

جے میں وچ بُھل خطا سائیں

چا کر ہُݨ سید عطا سائیں

ہاں توں بن دست بے پا سائیں

میݙا شاہد پاک خدا سائیں

مخدوم شمس الدین سید اردو‘ فارسی تے سرائیکی زبان وچ شاعری کریندے ہن ۔ آپ دیاں کافیاں وچ سادگی ‘ مٹھاس ‘ پختگی تے عشق دی وارفتگی ملدی ہے ۔ کافیاں وچ حزن و ملال دا رنگ ݙاڈھا گھاٹا ہے اکثر کافیاں دی ردیف ’’سائیں‘‘ ہے۔

نہ کیتو مول ملاپ سائیں

ہے دل رنجاوݨ پاپ سائیں

تھی بے پروا بھلیندا ہیں

دھمکیندا شوخ الیندا ہیں

نہ ظلم کرݨ توں ویندا ہیں

تیݙے کھا ڳئے ہن سہاپ سائیں

سید دی ہک ٻئی کافی وچ عشق دی واردات تے اوندیاں ݙاتاں ‘ ݙکھ سوغاتاں دا ذکر وݙے درد و انداز اِچ کیتاڳے۔ ایہو سید دی شاعری دا مخصوص رنگ ہے۔

تیݙے عشق روایا رڄ سائیں

ڳے جوڑ خوشی دے بھڄ سائیں

جئیں ݙینہ میں اَکھیاں لایاں ہم

ڳیاں خوشیاں بے مکلایاں ہم

بھڄ مونجھاں ڳل کوں لایاں ہم

ڳئی اس دن دی دھڄ وڄ سائیں

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان