محمد المتوکل علی اللہ

محمد المتوکل علی اللہ سوم عباسی (آخری عباسی خلیفہ)
 Muhammad Al-Mutawakkal Alallah III Abbasi (The last Abbasi Caliph)  ڄم پل:   15 ویں صدی عیسوی، قاہرہ، مصر  وفات:    1540ء (39–40 سال)دور خلافت :  1508ء - 1516ء پہلا دور، 1517ء - 1517ء ݙوجھا دور

محمد المتوکل علی اللہ ثالث ہک عباسی خلیفہ ہئی جیں نے 1479ء توں 1497ء تک حکومت کیتی۔ اے قاہرہ، مصر وچ پیدا تھئے ہن۔ انہاں دا مکمل ناں ابو العز محمد المتوکل علی اللہ بن یعقوب بن عبد المتوکل ہئی۔

انہاں دے دور حکومت دے کجھ اہم واقعات ایہ ہن:

مملوکاں نال جنگ: انہاں دے دور وچ مملوکاں تے عثمانیاں دیاں کئی جنگاں تھیاں جنہاں وچ خلافت کمزور تھئی۔
عثمانی سلطنت دا ودھدا اثر: عثمانی سلطنت دا اثر ودھدا ڳیا جیں دی وجہ توں عباسی خلافت مزید کمزور تھیندی ڳئی۔
 علم تے ادب: ایندے باوجود، اوں دے دور وچ علم تے ادب کوں خاصی پزیرائی ملی۔

محمد المتوکل علی اللہ ثالث دی حکومت عباسی خلافت دے زوال دا دور ہئی۔ اوہ ہک کمزور خلیفہ ہئی تے مملوکاں دے کنٹرول وچ رہیا۔ اوں دی وفات 1516ء وچ قاہرہ وچ تھئی۔
خلافت عباسیہ دی خلافت عثمانیہ اچ تبدیلی
المتوکل علی اللہ ثالث نے سلطان سلیم اول عثمانی کوں خلافت دی منتقلی دا واقعہ تاریخ دا ہک اہم واقعہ ہے۔ ایندی تفصیل کجھ ایں طرحاں ہے:
پس منظر
عباسی خلافت دا زوال: 

المتوکل علی اللہ ثالث عباسی خلافت دے آخری خلیفہ ہن۔ اے خلافت کئی صدیاں توں کمزور تھیندی پئی ہئی تے ایندا سیاسی اثر ختم تھی چکیا ہئی۔ مصر وچ مملوکاں دی حکومت ہئی تے خلیفہ صرف ناں دے حکمران ہن۔
عثمانی طاقت دا عروج 
اوں ویلے سلطنت عثمانیہ دی طاقت عروج تے ہئی۔ سلطان سلیم اول ہک طاقتور تے جنگجو حکمران ہئی جیں نے مصر تے شام کوں فتح کرݨ دا منصوبہ بݨایا ہئی۔
مصر دی فتح تے خلافت دی منتقلی

مصر تے عثمانی قبضہ:

1517ء وچ سلطان سلیم اول نے مصر تے حملہ کیتا تے مملوکاں کوں شکست ݙے تے قاہرہ تے قبضہ کر گھدا۔

متوکل دا استعفیٰ:

فتح دے بعد سلطان سلیم اول نے المتوکل علی اللہ ثالث کوں اپݨے سامݨے سݙوایا تے اوں توں خلافت توں دستبردار تھیوݨ دا مطالبہ کیتا۔ متوکل نے حالات دی نزاکت کوں ݙیکھدے ہوئے خلافت توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔

خلافت دی منتقلی:

متوکل علی اللہ ثالث نے باضابطہ طور تے سلطان سلیم اول کوں خلافت سپرد کر ݙتی۔ ایں طرح عباسی خلافت دا خاتمہ تھی ڳیا تے خلافت عثمانی سلطنت کوں منتقل تھی ڳئی۔

رسومات منتقلی خلافت: 

بعض روایات دے مطابق خلافت دی منتقلی دے موقعے تے خصوصی مذہبی رسومات وی منعقد کیتے ڳئے۔ المتوکل علی اللہ ثالث نے سلطان سلیم اول کوں خلافت دی منتقلی دے موقع تے کجھ اہم مقدسات حوالے کیتے ہن جنہاں دا ذکر تاریخی روایات وچ ملدے۔ انہاں مقدسات وچوں کجھ اہم چیزاں اے ہن:

1۔ مقدس جبہ (Holy Burda):

اے جبہ مبارک نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال منسوب کیتا ویندا ہے۔ ایندی اسلامی دنیا وچ ٻہوں زیادہ اہمیت ہے۔ ایہ جبہ خلیفہ دے اختیار دی علامت سمجھا ویندا ہئی تے اینکوں خلافت دی منتقلی دے وقت حوالے کرنا ہک اہم رسم ہئی۔

2. مقدس تلوار (Holy Sword):

ایہ تلوار وی نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال منسوب سمجھی ویندی ہئی۔ ایہ تلوار خلافت دے اختیار تے طاقت دی علامت سمجھی ویندی ہئی۔ ایہ تلوار خلیفہ دی جانب توں جنگاں وچ فوج دی قیادت کرݨ دی علامت وی ہئی۔

3. خلافت دے نشانات (Regalia):

مقدس جبہ تے تلوار دے علاوہ ٻئے وی کئی نشانات تے علامتاں ہن جیہڑے خلافت نال جُڑے ہوئے ہن۔ اِنہاں وچ مخصوص جھنڈے، مُہر تے ٻیاں کئی چیزاں شامل ہن۔ انہاں چیزاں کوں وی خلافت دی منتقلی دے موقعے تے حوالے کیتا ڳیا ہئی۔

اِنہاں مقدسات دی اہمیت:

مذہبی اہمیت: اے مقدسات نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال منسوب ہوݨ دی وجہ توں ٻہوں زیادہ مذہبی اہمیت رکھدے ہن۔ انہاں مقدسات کوں حوالے کرݨ دا مطلب اے ہئی جو خلافت ہݨ باضابطہ طور تے عثمانی سلطان کوں منتقل تھی ڳئی ہے۔
سیاسی اہمیت:اینہاں مقدسات دے حوالے کرݨ نال عثمانی سلطان دی حیثیت کوں اسلامی دنیا وچ قانونی طور تے تسلیم کرایا گیا۔ ایں طرح عثمانی سلطان ہک سیاسی تے مذہبی رہنما بݨ گیا۔
علامتی اہمیت:اے مقدسات نہ صرف مذہبی تے سیاسی اہمیت رکھدے ہن بلکہ اے خلافت دے اختیار، طاقت تے وقار دی علامت وی ہن۔

اے مقدسات اڄ وی استنبول دے توپ کاپی سرائے میوزیم وچ محفوظ ہن۔ انہاں دی زیارت کیتے لوک دور دراز توں آندے ہن۔ انہاں مقدسات دے حوالے کرݨ نال خلافت باقاعدہ منتقل تھئی تے عثمانی سلطنت اسلامی دنیا دی اہم ترین سلطنت بݨ گئی۔

اثرات:

عثمانی خلافت:

خلافت دی منتقلی نال عثمانی سلطنت اسلامی دنیا دی سب توں وݙی تے طاقتور سلطنت بݨ ڳئی۔ سلطان سلیم اول پہلا عثمانی خلیفہ بݨا۔ عثمانیاں نے کئی صدیاں تک خلافت سنبھالی۔

عباسی خلافت دا خاتمہ: 

ایں واقعے نال عباسی خلافت دا مکمل طور تے خاتمہ تھی گیا جیہڑی کئی صدیاں توں اسلامی دنیا دی علامت ہئی۔ خلافت دی منتقلی تاریخ دا ہک اہم موڑ ہئی جیں نے اسلامی دنیا دی سیاسی شکل کوں بدل ݙتا۔
اہم نکات:
ایہ منتقلی زور زبردستی نال تھئی ہئی کیونکہ عباسی خلیفہ کوں اپݨی کمزوری دی وجہ نال مجبور تھی تے استعفیٰ ݙیوݨا پیا ہئی۔
ایندے باوجود، خلافت دی منتقلی کوں ٻہوں سارے مسلماناں نے قبول کیتا کیونکہ عثمانی خلافت اوں ویلے دی طاقتور ترین مسلم سلطنت ہئی۔
متوکل سوم دی منتقلی خلافت دے بعد زندگی
المتوکل علی اللہ سوم دی خلافت دی منتقلی دے بعد زندگی دے بارے وچ تاریخ وچ زیادہ تفصیلات موجود نئیں۔ جتنی معلومات ملدیاں ہن، اوہ کجھ ایں طرح ہن:

قید تے نظر بندی:

 خلافت توں دستبردار تھیوݨ دے بعد، سلطان سلیم اول نے المتوکل علی اللہ ثالث کوں مصر وچ ہی نظر بند کر ݙتا۔ اُنہاں کوں قاہرہ وچ کجھ عرصے تک قید رکھیا ڳیا۔
 کجھ روایات دے مطابق اُنہاں کوں استنبول وی گھن ڳیا جتھاں اُنہاں کوں مزید کجھ سال قید وچ رکھا ڳیا۔

عثمانی دربار وچ موجودگی:

   بعض مؤرخین دا آکھݨا ہے کہ استنبول وچ نظر بندی دے دوران المتوکل علی اللہ ثالث کوں عثمانی دربار وچ کجھ مذہبی فرائض ادا کرݨ دی اجازت ݙتی گئی ہئی۔
   انہاں کوں کجھ خاص مذہبی تقاریب وچ شرکت کرݨ دی اجازت ہوندی ہئی، خاص طور تے جݙݨ عید یا ٻئے اہم اسلامی تہوار آندے ہن۔

وفات

   تاریخی روایات دے مطابق، المتوکل علی اللہ سوم دی وفات 1540ء وچ استنبول وچ تھئی ہئی۔
   انہاں کوں اتھائیں دفن کیتا ڳیا۔ البتہ انہاں دی قبر دی صحیح جگہ دے بارے وچ اختلاف موجود اے۔
اثرات:
   خلافت توں دستبردار تھیوݨ دے بعد المتوکل علی اللہ سوم دا کوئی خاص سیاسی اثر باقی نہ رہیا۔ اوہ ہک طرح نال عثمانیاں دے مہمان یا قیدی دی حیثیت نال زندگی گزاردے رہیے۔
   اُنہاں دے بعد عباسی خلافت دا کوئی دعویدار باقی نہ ریہا۔ ایں طرحاں خلافت دا اختیار عثمانی سلطاناں کوں مستقل طور تے منتقل تھی ڳیا۔
مختصر خلاصہ:
المتوکل علی اللہ ثالث دی زندگی خلافت توں دستبردار تھیوݨ دے بعد ٻہوں پرسکون رہی۔ اُنہاں کوں کجھ عرصے تک نظر بند رکھیا گیا تے بعد وچ استنبول وچ وفات پاتی۔ ا
تحقیق، اسماعیل بھٹہ

حوالے