’’اخبار‘‘ چلاوݨ اَوکھی اے

اسیݙی دِل آکھدی اے جو اساں ’’جھوک‘‘ وچ ’’دنیا جہان‘‘ دیاں ’’خبراں‘‘ چھاپوں ۔ اَپݨے ’’مُلک‘‘ اپݨے ’’وسیب‘‘ تے اَپݨے ’’علاقے‘‘ دی ہر ’’خبر‘‘ چھاپوں ۔ ’’جھوک‘‘ پڑھݨ آلے ’’بزرگیں‘‘ بھرانویں ‘ بھیݨیں ‘ نینگریں اَتے ٻالیں ‘ ٻالڑیں دی مرضی موجب چنڳیاں چنڳیاں لِکھتاں چھاپوں ۔

’’جھوک‘‘ ہک ایجھی اخبار ہووے جیندے وچ ہر کہیں کوں پڑھݨ کیتے سبھ کُجھ لبھے تے کہیں ’’جھوک‘‘ پڑھݨ آلے کوں کوئی ݙوجھی ’’اخبار‘‘ گھنݨ دی لوڑ نہ پووے۔ ایہ اسیݙی دِل دیاں آساں اِن ‘ جیرھیاں رَب سئیں ہک ناں ہک ݙینہ ضرور پوریاں کریسے ۔ پَر اڄاں حال ایہ ہے جو اساں اپݨے ’’سرائیکی وسیب‘‘ دیاں ’’خبراں‘‘ وی پوریاں نِسے چھاپ سڳدے ‘ بزرگیں تے بھرانویں دے ’’گِلے‘ اُلہانبھے‘‘ چُپ کر تے سہݨے پَمدن جیرھے ’’محرم راز‘‘ اِن ۔ او چنگی رِیت ڄاݨدِن جو ’’اخبار‘‘ کڈھݨ تے وَل اونکوں چلاوݨ کیجھا اوکھا کم اے ؟ 

پنجاب اِچ پیدا تھیوݨ آلے کُوڑے پنجابی ’’نبی‘‘مرزا غلام احمد قادیانی ہک واری مشہور ادیب تے ’’اخبار نویس‘‘ مولانا عبدالمجید سالک کوں آکھیا ‘ میݙا ارادہ اے جو میں ہک ’’اخبار‘‘ کڈھاں تُساں میکوں کوئی چنگی صلاح ݙیو۔

مولانا سالک ہوریں وَلدی ݙتی ۔ مرزا صاحب ’’نبوت‘‘ چلاوݨ سوکھی اے ۔ اخبار چلاوݨ اَوکھی اے ۔ چنگی ڳالھ ایہا ہے جو تُساں ’’جیجھی‘‘ کیجھی اے۔ اَپݨی ’’نبوت‘‘ اِی چلائی رَہو۔‘‘

’’آزادی‘‘ دی تحریکیں دے مشہور ’’مجاہد‘‘ خان عبدالغفار خان مرحوم ‘ کٹر قوم پرست ‘ پٹھان‘ لیڈر ہِن ۔ او ساری حیاتی پٹھاݨ قوم دی بھلائی کیتے تݨدے رَہ ڳے ۔ اُنہیں اَپݨے تݨ وُݨ اَتے بھڄ دُھرک دا سارا حال حوال ہِک ‘ کتاب اِچ لکھیئے ‘ اُوں کتاب وِچ او ہِک جھا تے لِکھدن۔ ہر قوم اپݨی ’’زبان‘‘ تے ’’ٻولی‘‘ کنوں سُݨڄڑیندی ایہ‘‘ اپݨی نویکلی تے اَنج ٻولی دے سببوں اِی کوئی قوم ’’قوم‘‘ جیندی نِیں رَہندی ۔ دُنیا وِچ اُوندا ناں نشان نہیں رَہندا ۔ اپݨی ہِیں سوچ دے موجب خان عبدالغفار خان پٹھاݨیں دی ٻولی ’’پشتو‘‘ اِچ مَئی 1928ء اِچ ’’پشتون‘‘ ناں دا ہک اخبار کڈھیا ۔ او لِکھدن جو اَݨ پڑھ تے جاہل لوک تاں رَہ ڳے ۔ ہک پاسے پڑھیے لِکھیے پٹھاݨ وی ایہ اَکھیندے ہَن جو کیا رکھیے پشتو اِچ؟ کوئی اینکوں پڑھ تے کیا سِکھسے؟ اوݙوں انگریز سرکار کوں ’’وپرا‘‘ پئے ڳیا جو پٹھاݨ اپݨی ٻولی اِچ پڑھݨ سِکھݨ پئے ڳے تاں او سیاݨے تھی ویسن چنڳیں پَوݨی تے سڄݨ دشمن دی سُنڄاݨ کرݨ پئے ویسن ۔ انگریزیں کیا کیتا؟ مُلاں مُلواݨیں کوں لوبھ لالچ ݙے تے ‘ بُکھا ‘ بچھاݙتونیں ‘ اُنہائیں ذُمے دے خطبیں اِچ تے وعظ تقریریں اِچ ایہ پروپیگنڈا شروع کر ݙتا جو ’’پشتو‘‘ دوزخیں دی ٻولی ہوسے ‘ ہِیں سانگݨ ایندے اِچ لِکھݨ پڑھݨ گناہ اے‘ خان عبدالغفار خان اَتے اُنہیں دی جماعت خُدائی خدمتگار تے رضا کاریں لوکیں کوں سمجھایا ‘ جو مُلاں مُلواݨیں انگریز حکومت کنوں مال مݙی گھدی پیڑی کھڑی‘ تُساں اُنہیں کنوں پُچھو جو او دوزخ کنوں تھی تے کݙاں وَلیّن؟ ۔ ٻیاایہ جو او آپ کیرھی ٻولی ٻولیندن؟ ۔

ذُمے دا خطبہ ‘ وعظ تے تقریر کیرھی ٻولی وِچ کریندن؟ اَتے اُنہیں کوں اُنہائیں دیاںمَیریں کیرھی ٻولی وِچ ’’لولی‘‘ ݙتی ہئی ؟ پٹھاݨے کوں ڳالھ سمجھ آ ڳی تے اخبار ’’پشتون‘‘ پڑھݨ آلیں دی ڳنتری ݙینہو ݙینہ ودھدی ڳی ۔ وَل تاں ایہ حال تھی ڳیا جو ٻنہائیں مُلکیں تے دُنیا دی چُنڈ ڳٹھ اِچ رَہݨ آلے پٹھاݨ وی ایں اخبار دے خریدار بݨیئے۔

امریکہ اِچ رَہݨ آلے ’’پٹھاݨے‘‘ تاں خریدار بݨݨ نال اُنویں وی ٻہوں ساری رقم روک ’’اخبا ر دی مالی امداد کیتے بھیڄی اَتے لِکھ بھیڄونے جو بے چنتے تھی تے اخبار چھاپی ‘ چلائی رکھو ‘ سبھو گھاٹا اساں چئی رکھسوں۔

 حوالہ 
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان