عشقیہ داستاناں

انسان ہمیشہ توں قصے کہاݨیاں سُݨن دا شوقین ریہے۔ اِنھاں داستاناں وچ اونکوں حیاتی دی ونکو ونکی صورتاں وی ݙسدیاں ہن تے ڈھیر ساریاں فرضی تے تصوراتی ڳالھیں دیاں چساں وی او چیندے۔ لوکاں دی ہیں دلچسپی توں اڳلے وقتاں اِچ داستان گوئی دا فن پیدا تھیا تے ودھیا پھلیا۔ داستان گو یا قصولی ہک خاص طرز تے لَے وچ ڳا کے یا تحت اللفظ قصے دی ادائیگی کرتے پوری کچاری دے دل برما ݙیندین۔ ہِیں کیتے اے قصے تفریح دا ہک ٻہوں وݙا سوادی ذریعہ تے بیانیہ عشقیہ ادب دا مُل مہانگا سرمایہ بݨیئے۔ سرائیکی زبان دا ادب عشقیہ داستاناں نال بھریا پے۔ ہیر رانجھا ‘ سسی پنوں ‘ مرزا صاحباں ‘ لیلیٰ چنیسر ‘ سوہݨی مہنیوال تے سیف الملوک دیاں داستاناں دے علاوہ ٻہوں سارے شعراقرآنی قصہ یوسف زلیخا کوں وی قلمبند کیتے۔ ایں توں علاوہ سرائیکی زبان وچ کجھ ٻئے قصے وی ملدن مثلاً مصری بائی ‘ سمی راول ‘ گاذر نامہ ‘ پورن بھگت ‘ قصہ بیژن منیژہ‘ گانمن سچار ‘ قصہ جمعہ سلطان تے قصہ جیسی وغیرہ اے منظوم داستان چھڑیاں عشق و محبت دے واقعات بیان نیں کریندیاں بلکہ اپݨے دور دی تاریخ ‘ تہذیب و ثقافت‘ لوکاں دے سانجھے ورتاوے ۔ انسانی جذبے ‘ مونجھاں‘ وِچھوڑے خوشیاں ۔ مذہب ‘ عقائد ‘ قدرتی مناظر تے وسیبی زندگی دی ساری وِچلی ویار دی عکاسی کریندین۔ کئی شعراء انھاں عشقیہ کرداراں دے اولے معرفت دے لُکیئے اسرار و رموز دے گُھنڈ چاتن تے لوکاں کوں آسان تے سدھے سادھے انداز وچ تصوف حقیقت و معرفت دی سونہہ کرائی ہے ۔ سرائیکی زبان دیاں منظوم عشقیہ داستاناں وچ ایں علاقے دا مزاج ‘ تاریخ تے اوندا تہذیبی ماضی جیندا جاگدا نشابر ݙسدے۔ انھاں قصیاں دی سب توں وݙی خوبی اے ہے کہ انھاں وچ حقیقت نگاری کیتی ڳئی ہے۔ مافوفق الفطرت واقعات دا بیان اَٹے وچ لُون دے برابر ہے۔ زیادہ ترائے قصے ایں زمین نال سیتے پوتے ہوئے ݙسدن۔ شعراء نے علاقائی لوک داستاناں دے علاوہ ٻاہروں جیڑھے قصے گھدن جیویں لیلیٰ مجنوں ‘ شیریں فرہاد یا قرانی قصہ یوسف زلیخا اُنھاں کوں وی علاقائی ویس پوا کے اِتھوں دی تہذیب و ثقافت دی پان لاتے پیش کیتے۔ ایں طرح اے قصے سرائیکی علاقے دے تمدنی ‘ ثقافتی تے ادبی ورثے دی حیثیت رکھدن۔ اے منظوم داستاناں بند ‘ بحر ‘ بیت ‘ ݙوہڑے تے سی حرفی دے انداز وچ لکھیئے ڳن۔ ݙوجھیاں اصنافِ سخن مثلاً کافی ‘ گیت وغیرہ کوں وی کجھ شعراء قصیاں دے درمیان استعمال کیتے۔ سرائیکی زبان وچ سب توں زیادہ ہیر رانجھا تے سسی پنوں دا قصہ لکھیا ڳے۔ اے ݙوں علاقائی رومان اونویں سرائیکی شاعری دا سب توں وݙا موضوع ریہن تے ہر صنفِ سخن وچ انھاں کوں ورتیا ڳے۔ دمورد داس سب توں پہلا شاعر ہے جیں سرائیکی وچ ہیر رانجھے دا قصہ لکھیا۔ عبدالحکیم اُچوی دی یوسف زلیخا تے لطف علی دی سیف الملوک کوں ہمیشہ رہن والی شہرت نصیب تھئی۔ ایندے علاوہ ݙوجھے شعراء داستانوی ادب وچ وݙے قیمتی اضافے کیتن۔ انھاں داستاناں کوں ہر شاعر تھوڑے ٻہوں فرق تے تبدیلیاں نال بیان کیتے۔ ہُݨ اساں انھاں عشقیہ داستاناں کوں مختصراً واری واری بیان کریندے ہیں۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان