لارس اونساگر

لارس اونساگر 
لارس اونساگر (27 نومبر ، 1903 – 5 اکتوبر ، 1976) ہک نارویجیئن امریکی فزیکل کیمیا دان تے نظریاتی طبیعیات دان ہن ۔ انہاں ییل یونیورسٹی وچ تھیوریٹیکل کیمسٹری دی گبز پروفیسرشپ سنبھالی ۔ انہاں کوں 1968 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

 تعلیم تے ابتدائی زندگی 
لارس اونساگر کرسٹیانیا (ہݨ اوسلو) ، ناروے وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد ہک وکیل ہن ۔ اوسلو وچ سیکنڈری سکول مکمل کرݨ دے بعد ، انہاں ٹرونڈہیم وچ نارویجیئن انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (این ٹی ایچ) وچ شرکت کیتی ، تے 1925 وچ کیمیائی انجینئر دے طور تے گریجویشن کیتی ۔ اتھاں انہاں اے کورس آف ماڈرن اینالیسس تے کم کیتا ، جیڑھا انہاں دے بعد دے کم وچ اہم کردار ادا کریندا ہئی ۔ 

 سائنسی پرکھ پرچول 
1925 وچ او ڈیبے-ہکل تھیوری آف الیکٹرولائٹک سلوشنز وچ ہک اصلاح تے پہنچے ، تاں جو حل وچ آئنز دی براؤنیئن حرکت کوں واضح کیتا ونڄے ، تے 1926 دے دوران اینکوں شائع کیتا ۔ او زیورخ ڳئے ، جتھاں پیٹر ڈیبے پڑھیندے ہن ، تے ڈیبے نال مقابلہ کیتا ، تے انہاں کوں ݙسیا کہ انہاں دی تھیوری غلط ہے ۔ انہاں ڈیبے کوں ایں قدر متاثر کیتا کہ انہاں کوں ایٹگینوسیشے ٹیکنیشے ہوخسچول (ای ٹی ایچ) وچ ڈیبے دا معاون بݨݨ دی دعوت ݙتی ڳئی ، جتھاں او 1928 تئیں ریہے ۔ 

 جانز ہاپکنز یونیورسٹی 
1928 وچ او امریکہ ڳئے تاں جو بالٹیمور ، میری لینڈ وچ جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ فیکلٹی دی پوزیشن سنبھال سڳن ۔ جے ایچ یو وچ انہاں کوں کیمسٹری وچ فریش مین کلاسز پڑھاوݨیاں پوندیاں ہن ، تے ایہ جلدی واضح تھی ڳیا کہ ، جݙݨ کہ او فزیکل کیمسٹری وچ نظریات تیار کرݨ وچ جینئس ہن ، انہاں وچ پڑھاوݨ دی گھٹ صلاحیت ہئی ۔ انہاں کوں ہک سمسٹر بعد جے ایچ یو کڈھ ݙتا ۔ 

 براؤن یونیورسٹی 
جے ایچ یو چھوڑݨ تے ، انہاں پروویڈنس ، رہوڈ آئی لینڈ وچ براؤن یونیورسٹی وچ ہک پوزیشن قبول کیتی (جیندے وچ کیمسٹری وچ گریجویٹ طلباء کوں شماریاتی میکینکس پڑھاوݨا شامل ہئی) ، جتھاں ایہ واضح تھی ڳیا کہ او فریش مین توں زیادہ ایڈوانس طلباء کوں پڑھاوݨ وچ بہتر نہ ہن ، پر انہاں شماریاتی میکینکس تے تھرمو ڈائنامکس وچ اہم شراکت کیتیاں ۔ انہاں دے گریجویٹ شاگرد ریمنڈ فووس انہاں دے ماتحت کم کریندے ہن تے چھیکڑ بازی ییل کیمسٹری فیکلٹی وچ انہاں دے نال شامل تھی ڳئے ۔ انہاں دے شماریاتی میکینکس کورس کوں طلباء "سادیٹیکل میکینکس" دا ناں ݙتا ہئی ۔ 

براؤن وچ انہاں دی تحقیق بنیادی طور تے درجہ حرارت گریڈینٹس دے بازی تے اثرات نال متعلق ہئی ، تے اونساگر باہمی تعلقات پیدا کیتے ، جیڑھے مساوات دا ہک مجموعہ ہے جیڑھا 1929 وچ شائع تھیا ہئی تے ، ہک وسیع شکل وچ ، 1931 وچ ، شماریاتی میکینکس وچ جیڑھا کئی سالاں تئیں اݨ ڄاݨیا ڳیا ۔ تاہم ، انہاں دی قدر ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد دے ݙہاکیاں دے دوران واضح تھی ڳئی ، تے 1968 تئیں انہاں کوں اوں سال دا کیمسٹری دا نوبل انعام حاصل کرݨ کیتے کافی اہم سمجھا ویندا ہئی ۔ 

1933 وچ ، جݙݨ عظیم کساد بازاری براؤن دی اوں فیکلٹی رکن دی حمایت کرݨ دی صلاحیت کوں محدود کر ݙتا جیڑھا صرف ہک محقق دے طور تے مفید ہئی تے استاد نہ ہئی ، انہاں کوں براؤن فارغ کر ݙتا ۔ او الیکٹرو کیمیا دان ہانس فالکن ہیگن نال ملاقات کیتے آسٹریا ڳئے ۔ انہاں فالکن ہیگن دی سالی ، مارگریت آرلڈٹر نال ملاقات کیتی ۔ انہاں 7 ستمبر 1933 کوں شادی کیتی ، تے انہاں دے ترائے پتر تے ہک دھی ہئی ۔ 

 ییل یونیورسٹی 
یورپ دے سفر دے بعد ، انہاں کوں ییل یونیورسٹی ملازم رکھیا ، جتھاں او اپݨی باقی دی زندگی دا زیادہ تر حصہ ریہے ، 1972 وچ ریٹائر تھئے ۔ 

ییل وچ ، انہاں کوں پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو دے طور تے ملازم رکھیا ڳیا ہئی ، پر ایہ دریافت تھیا کہ انہاں کݙہیں پی ایچ ڈی حاصل نئیں کیتی ہئی ۔ جݙݨ کہ انہاں نارویجیئن انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی کوں باہمی تعلقات وچ اپݨے کم دا خاکہ پیش کیتا ہئی ، انہاں فیصلہ کیتا کہ ایہ ڈاکٹریٹ مقالہ دے طور تے اہل قرار ݙیوݨ کیتے ٻہوں نامکمل ہے ۔ انہاں کوں ݙسیا ڳیا کہ او اپݨے شائع شدہ پیپرز وچوں ہک کوں ڈاکٹریٹ مقالہ دے طور تے ییل فیکلٹی کوں پیش کر سڳدے ہن ، پر انہاں ایندی بجائے ہک نواں تحقیقی منصوبہ کرݨ تے اصرار کیتا ۔ انہاں دے مقالے کمزور الیکٹرولائٹس وچ اوہم دے قانون توں انحراف دی انہاں دی تشریح کیتے ریاضیاتی پس منظر پیش کیتا ۔ ایندے وچ 4π دی مدت تے میتھیو مساوات دے حل تے کجھ متعلقہ فنکشنز نال تعلق ہئی تے ایہ کیمسٹری تے فزکس فیکلٹی دی سمجھ توں ٻاہر ہئی ۔ صرف اوں ویلھے جݙݨ ریاضی ڈیپارٹمنٹ دے کجھ ارکان ، بشمول چیئرمین اینار ہلے (جیڑھے اے کورس آف ماڈرن اینالیسس کوں وی پسند کریندے ہن) ، اصرار کیتا کہ کم اوں قدر چنڳاں ہے کہ او ڈاکٹریٹ ݙیسن جے کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ نہ ݙیسی ، تاں انہاں کوں 1935 وچ کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی ݙتی ڳئی ۔ 

مقالہ مکمل تھیوݨ توں پہلے وی ، انہاں کوں 1934 وچ اسسٹنٹ پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ہئی ، تے 1940 وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر دے طور تے ترقی ݙتی ڳئی ہئی ۔ انہاں ییل وچ وی اوہی خوبیاں ݙکھائیاں جیڑھیاں انہاں جے ایچ یو تے براؤن وچ ݙکھائیاں ہن انہاں شاندار نظریاتی تحقیق پیش کیتی ، پر او ایں سطح تے لیکچر ݙیوݨ توں قاصر ہن جیڑھا ہک طالب علم (ایتھوں تئیں کہ گریجویٹ طالب علم) سمجھ سڳے ۔ او گریجویٹ طلباء دی تحقیق دی ہدایت کرݨ توں وی قاصر ہن ، سوائے کݙہیں کݙہیں ہک شاندار طالب علم دے ۔ شماریاتی میکینکس تے انہاں دے ݙو کورسز کوں سمجھ نہ آوݨ دی وجہ توں "ایڈوانسڈ نارویجیئن I" تے "ایڈوانسڈ نارویجیئن II" دا ناں ݙتا ڳیا ہئی ۔ 

1930 دے ݙہاکے دے آخر وچ ، اونساگر ڈائی الیکٹرکس دی ڈائیپول تھیوری تے تحقیق کیتی ، ہک ٻئے موضوع کیتے بہتری کیتی جیڑھا پیٹر ڈیبے پڑھیا ہئی ۔ تاہم ، جݙݨ انہاں 1936 وچ ہک جریدے کوں اپݨا پیپر پیش کیتا جیڑھا ڈیبے ایڈیٹ کیتا ہئی ، تاں اینکوں رد کر ݙتا ڳیا ۔ ڈیبے اونساگر دے نظریات کوں ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد تئیں قبول نہ کیتا ۔ 1940 دے ݙہاکے دے دوران ، اونساگر ٹھوس چیزاں وچ فیز ٹرانزیشن دی شماریاتی میکانیکی تھیوری دا مطالعہ کیتا ، ہک ریاضیاتی طور تے خوبصورت تھیوری اخذ کیتی جیڑھی جوش و خروش نال ملی ۔ جیڑھا وݙے پیمانے تے ریاضیاتی فزکس دا ہک دورہ سمجھا ویندا ہے ، انہاں 1944 وچ صفر فیلڈ وچ ݙو جہتی آئسنگ ماڈل کیتے صحیح حل حاصل کیتا ۔ 

1960 وچ انہاں کوں نارویجیئن انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ ، جیڑھا بعد وچ نارویجیئن یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی دا حصہ بݨ ڳیا ، اعزازی ڈگری ، ڈاکٹر ٹیکن ۔ ہونورس کاسا نال نوازا ڳیا ۔ 

1945 وچ ، اونساگر کوں امریکی شہری دے طور تے قدرتی طور تے شامل کیتا ڳیا ، تے اوں سال انہاں کوں جے ولارڈ گبز پروفیسر آف تھیوریٹیکل کیمسٹری دا خطاب ݙتا ڳیا ۔ ایہ خاص طور تے مناسب ہئی کیوں جو اونساگر ، ولارڈ گبز دی طرحاں ، بنیادی طور تے فزکس تے کیمسٹری دے مسائل تے ریاضی دے اطلاق وچ شامل ہن تے ، ہک معنے وچ ، انہاں شعبیاں وچ جاری رہݨ تے غور کیتا ونڄ سڳدا ہئی جنہاں وچ گبز پہلے کم کیتا ہئی ۔ 1947 وچ ، او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، 1949 وچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز کیتے منتخب تھئے ، تے 1950 وچ او الفا چی سگما دی صفاں وچ شامل تھی ڳئے ۔ 

ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد ، اونساگر دلچسپی دے نویں موضوعات تے تحقیق کیتی ۔ انہاں 1949 وچ مائع ہیلیم دی سپر فلوئڈ خصوصیات دی ہک نظریاتی وضاحت پیش کیتی  ݙو سال بعد طبیعیات دان رچرڈ فینمین آزادانہ طور تے اوہی تھیوری پیش کیتی ۔ انہاں مائع کرسٹلز تے برف دی برقی خصوصیات دے نظریات تے وی کم کیتا ۔ یونیورسٹی آف کیمبرج وچ فلبرائٹ سکالرشپ تے ، انہاں دھاتاں دی مقناطیسی خصوصیات تے کم کیتا ۔ انہاں دھاتاں وچ مقناطیسی بہاؤ دی کوانٹائزیشن تے اہم نظریات تیار کیتے ۔ انہاں کوں 1958 وچ لورینٹز میڈل ، 1962 وچ ولارڈ گبز ایوارڈ ، تے 1968 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ او 1959 وچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دے رکن تے 1975 وچ رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (فارمیم آر ایس) منتخب تھئے ۔ 

 ییل دے بعد 
1972 وچ اونساگر ییل توں ریٹائر تھی ڳئے تے ایمریٹس بݨ ڳئے ۔ ول او سینٹر فار تھیوریٹیکل اسٹڈیز ، یونیورسٹی آف میامی دے رکن بݨئے ، تے فزکس دے ممتاز یونیورسٹی پروفیسر مقرر تھئے ۔ یونیورسٹی آف میامی وچ او پوسٹ ڈاکٹریٹ طلباء دی رہنمائی تے حوصلہ افزائی وچ سرگرم ریہے کیوں جو انہاں دی پڑھاوݨ دی مہارت ، حالانکہ لیکچر ݙیوݨ دی مہارت نئیں ، انہاں دے کیریئر دے دوران بہتر تھی ڳئی ہئی ۔ انہاں سیمی کنڈکٹر فزکس ، بائیو فزکس تے ریڈی ایشن کیمسٹری وچ دلچسپی پیدا کیتی ۔ تاہم ، انہاں دی موت اوں ویلھے آئی جݙݨ او اپݨے پچھلے سالاں دی نسبت کوئی پیش رفت پیدا نہ کر سڳے ۔ 

 سائنسی سوبھاں 
2D آئسنگ ماڈل کوں حل کرݨ کیتے ، اونساگر ودھدے ہوئے وݙے ٹرانسفر میٹرکسز کوں ڈائیگنائز کرݨ نال شروعات کیتی ۔ انہاں آکھیا کہ ایہ ایں واسطے ہے جو انہاں کول ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران ٻہوں وقت ہئی ۔ انہاں 1D آئسنگ ماڈل دے 2 × 2 ٹرانسفر میٹرکس دا حساب لاوݨ نال شروعات کیتی ، جیڑھا پہلے ہی آئسنگ خود حل کر ݙتا ہئی ۔ ول انہاں "آئسنگ سیڑھی" دا ٹرانسفر میٹرکس دا حساب لایا ، یعنی ݙو 1D آئسنگ ماڈل نال نال ، لنکس نال جڑے ہوئے ۔ ٹرانسفر میٹرکس ول 4 × 4 ہوندے ۔ انہاں اینکوں چھ 1D آئسنگ ماڈل تئیں دہرایا ، جیندے نتیجے وچ 64 × 64 تئیں دے ٹرانسفر میٹرکسز بݨئے ۔ انہاں انہاں سب کوں ڈائیگنائز کیتا تے پاتا کہ سارے آئیگن ویلیوز ہک خاص شکل دے ہن ، ایں واسطے انہاں اندازہ لایا کہ مسئلے دا الجبرا ہک ایسوسی ایٹیو الجبرا (بعد وچ اونساگر الجبرا سݙیا ڳیا) ہئی ۔ 

حل وچ عام کواٹرنیئن الجبرا تے بیضوی فنکشنز دا نظریہ شامل ہئی ، جیڑھا انہاں اے کورس آف ماڈرن اینالیسس توں سکھیا ہئی ۔ 

 ذاتی زندگی 
او 1976 وچ کورل گیبلز ، فلوریڈا وچ اینیوریزم نال اپݨی موت تئیں فلوریڈا وچ ریہے ۔ اونساگر کوں جان گیمبل کرک ووڈ دے نال نیو ہیون دے گروو سٹریٹ قبرستان وچ دفن کیتا ڳیا ۔ جݙݨ کہ کرک ووڈ دے مقبرے تے ایوارڈز تے عہدیاں دی ہک لمبی فہرست ہے ، بشمول امریکن کیمیکل سوسائٹی ایوارڈ ان پیور کیمسٹری ، رچرڈز میڈل ، تے لیوس ایوارڈ ، اونساگر دے مقبرے تے ، اوندی اصل شکل وچ ، صرف "نوبل انعام یافتہ" لکھیا ہویا ہئی ۔ جݙݨ اونساگر دی ذال گریٹل 1991 وچ فوت تھی ڳئی تے اتھاں دفن تھئی ، تاں انہاں دے ٻالاں "نوبل انعام یافتہ" دے بعد ہک ستارہ تے پتھر دے تلے سڄے کونے وچ "*وغیرہ" شامل کیتا ۔ 

 میراث 
نارویجیئن انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی 1993 وچ لارنس اونساگر لیکچر تے لارنس اونساگر پروفیسرشپ قائم کیتی تاں جو لارنس اونساگر دے سائنسی شعبیاں وچ شاندار سائنسداناں کوں ایوارڈ ݙتا ونڄے  کیمسٹری ، فزکس تے ریاضی ۔ امریکن فزیکل سوسائٹی 1993 وچ شماریاتی فزکس وچ لارنس اونساگر پرائز قائم کیتا ۔ 1997 وچ انہاں دے پتراں تے دھی انہاں دے سائنسی کم تے پیشہ ورانہ سامان این ٹی این یو (1996 توں پہلے این ٹی ایچ) ٹرونڈہیم ، ناروے وچ انہاں دے الما میٹر دے طور تے عطیہ کیتے ۔ ایہ ہݨ ٹرونڈہیم وچ گنیرس لائبریری وچ دی لارنس اونساگر آرکائیو دے طور تے منظم ہن ۔