مولوی فیروز الدین

مولوی فیروز الدین فیروز بھکر دے رہن والے ہک مہاندرے مرثیہ گو شاعر گزرین۔ آپ نے سرائیکی زبان دے مرثیے کوں ہک نواں رنگ تے روپ عطا کیتا۔ مولوی فیروز ٻہوں عالم فاضل شخصیت دے مالک ہن۔ آپ دے کلام وچ وݙی تاثیر تے درد ہے۔ مضامین کربلا بیان کریندیں وقت آپ موضوع دی مناسبت نال ایجھے لفظاں دا انتخاب کریندن جو شعر خود بخود دل وچ پیوست تھی ویندن۔ مولوی فیروز نے تقریباً تمام اصنافِ شاعری وچ مرثیہ لکھیے۔ او اپݨے زمانے دے سرتاج شاعر شمار تھیندے ہن۔ لنگویسٹک سروے آف انڈیا دی اٹھویں جلد وچ سر جارج گریرسن نے مولوی فیروز دی شاعری تے مرثیہ گوئی دا چنگا چوکھا ذکر ا کیتے۔ فیروز پہلے سنی عقیدہ رکھدے ہن۔ بعد وچ انھاں شیعہ مسلک اختیار کر گھدا۔ آپ1306ھ؍ 1889ء وچ فوت تھئے ۔ فیروز دے کئی مجموعے چھپے ہوئے ملدن ۔ گنجینہ تقاریر ‘ صحیفہ ماتم ‘ سفینہ غم ‘ اسرارِ ماتم ‘ انوارِ ماتم ‘ دختر ماتم ‘ شمع ماتم ‘ توضیح ماتم ‘ تے اسرارِ ماتم وغیرہ مولوی فیروز نے مرثیہ دے وچ نثر دے ٹکڑے وی ٻہوں استعمال کیتن۔ آپ وی نثر وچ خطابت دا زور وی ہے تے عربی ‘فارسی دا وی کافی اثر ݙسدے۔  نثر وچ روانی ‘ برجستگی تے حسن ہے بلکہ اے آکھݨ سچ لڳدے کہ فیروز نے نثر وچ وی شاعری کیتی ہے۔ مولوی فیروز الدین فیروز دے ہک نوحے دے کجھ بند :

میں کھڑی ہاں شام تیار ‘ وے ویرݨ اللہ دے حوالے

میں قیدی ہاں لاچار ‘ وے ویرݨ اللہ دے حوالے

میں جھوک لڈائی ہے پار وے ‘ ویندا بحر غماندا تار وے

وے ویرݨ اللہ دے حوالے

میݙی سنگت چا ترڑیوے ‘ بھیݨ اُڄڑی کوں نہ نال نتوے

میݙا اللہ ٻاجھوں کیا ݙٹھوئے‘ ہم سر تے بار ہزار وے

مویاں جیندیاں سانگے ترٹے موئے چھٹے جیندے لٹے

راہ ویندی ساتھ مسافر لٹے ‘ وہے غم دا دریا تار وے

اساکوں آئے ݙاڈھے ظلم دے رولے ‘ سکینہ کوں ماریا شامیاں گھولے

ݙے جھنڑکاں شمر ݙاڈھا ٻولے ‘ اوندے سر تے آندی چھک تلوار

مونجھا روح تھیم درماندا ‘ جاں ماریا ݙٹھم ساتھ سڄݨاندا

کُھٹ ونڄے جے کوئی دم باقی رہندا‘ ݙکھی جیڑا ہم لا چار وے

توں بن آہی غم وچ جالے ‘ یا سید توں ہیں لڄ پالے

رکھیں فیروز کوں دامن نالے ‘ وچ خالق دے سرکار وے(45)  

لینگوسٹک سروے آف انڈیا وچ فیروز دے مرثیے دا انگریزی ترجمہ وی شامل ہے۔ اے ترجمہ سر جمینرولسن نے کیتے۔ اے ولسن دی گریمر اینڈ ڈکشنری آف شاہ پوری وچ شامل ہے۔(46)

  فیروز دا مرثیہ اے ہے:

کتھ مدینہ کتھ شاہ نجف ‘ تھیا شام مقام سکینہ دا

ملک پیغمبر ذات خدا دی ‘ کرن ارمان سکینہ دا

سن آوازہ عمرشمر دا ‘ روح معصوم دا ہا ٻہوں ݙردا

سانگ دے اُتوں پیو اکبر دا ‘ رکھے دھیان سکینہ دا

جے کوئی ݙیس پرائے مرویندا ‘ توڑے ہووے دشمن ڈھیندا

ہے ہے سَیت ریہا ڳلیندا ‘ کفن دے کاݨ سکینہ دا

جاں غش وچ ونڄ علی عابد ہݙ کے ‘ آکھے میت سکینہ دا ویرݨ کوں سݙ کے

تیݙے زخماں توں بھیݨ صدقے صدقے ‘ نہ کوئی لڳیا ٻاݨ سکینہ دا

شبیر فیروز دا ہر دم ماݨے ‘ جہاں تیݙے توں تیݙے کاݨے

جگ ویری توں رکھ دھیا نے ‘ صدقے ذیشان سکینہ دا

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان