کلامِ فرید دا جمالیاتی پہلو

اللہ سوہݨا ہے تے سوہݨی چیزاں کوں پسند کریندا ہے ۔ او خالقِ کائنات ہے تے ایندی کہیں وی حسین و جمیل تخلیق دی تعریف دراصل اوندی تعریف ہوندی ہے ۔ حُسنِ تناسب تے توازن دا ݙوجھا ناں ہے تے ہر او چیز جیڑھی کہیں کوں وی بَھا ونجٖے حسین ہوندی ہے ، حُسن تے حُسن دے احساس کوں محدود نئیں کیتا ونجٖ سڳدا ۔ حُسن ساوݨ دے موسم ، ٹھڈی ہوا ، صحرائی ٻوٹیاں ، چمکدی ریت ، پرندیاں دی اَوازاں تے اُٹھاں دے ڳلے دی گھنٹیاں دی اَواز تے سوہݨے چہریاںوچ نظر آ ویند ہے۔

حُسنِ نظر رکھݨ والیاں کوں حُسن ٻہوں متاثر کریندا ہے ۔ خواجہ سئیں دے کلام وچ حُسنِ حقیقت ، حُسنِ فطرت تے حُسن مجاز دے سارے رنگ نظر آندے ہِن تے حِسِّ جمال وی وافر ݙکھائی ݙیندی ہے ۔ روہی دے چٹیل صحرا وچ فطرت دے نظارے ݙیکھ تے اُنہاں کوں ٻہوں مسرت تھیندی ہئی ۔ روہی وچ زندگی دی مشکات اُنہاں دا رستہ نئیں روک سڳیاں بلکہ اُنہاں کیتے سکون تے قرار دا باعث بݨدی ہِن ۔ سچے شاعر کوں جݙاں حُسن نظر آندا ہے تاں ایندی تعریف کرݨا اپݨا فرض سمجھدا ہے ۔ ساوݨ دی میگھ مہار وچ حُسنِ اَزل دا جلوہ نظر آندا ہے تے خواجہ سئیںؒ دے ذوق قلب وچ وادھا دا باعث وی ہوندا ہے۔   ؎

گاجاں گجکن بجلیاں لسِکن

دِلڑی ذوقوں چلے

مینہ وَسݨ تے ساوݨ دے موسم دی آمد اِی خوشیاں تے مستیاں آوݨ دا ناں ہے ۔ موسم جتھا ںانساناں کیتے خوشی گھن آندا ہے اُتھاں پرندیاں تے زناوراں کیتے وی گھٹ خوشیاں دا باعث کائنی ہوندا تے شاعر دی زبان تے بے ساختہ ایہ کلام آ ویندا ہے۔

آئے مست ݙیہاڑے ساوݨ دے

واہ ساوݨ دے من بھاوݨ دے

چکوے چکویاں اغن پپیہے

کوئل ، مور چچونے چیہے

سہنس چکور چنڈور پپیہے

شاغل گیت سُݨاوݨ دے

روہی وچ جݙاں ہریالی ݙیکھدے ہِن تاں ٻہوں لطف اندوز تھیندے ہِن تے ایہ ہریالی مینہ دی وجہ نال اِی ممکن ہوندی ہے ۔ ایجھی حالت وچ روہیلیاں دی خوشی وچ شریک تھی ویندا ہے۔

روہی وُٹھڑی ٹوبھہ تار وے

آ مِل توں سینگا یار وے

تھئے تھلڑے باغ بہار وے

چودھار گل گلزار وے

دھرتی دا حسن اُنہاں کوں متاثر کریندا ہے تے جڑی ٻوٹیاں وچ اُنہیں کوں حسن نظر آندا ہے تے اُنہاں دا ذکر کرݨ تے مجبور تھی ویندے ہِن تے اپݨی محبت دا ایں اظہار کریندے ہن۔

اُتھ درد منگداں دے دیرے

جتھ کِرڑ کنڈا ٻوئی ڈھیرے

ایں کافی وچ ذرا ڳوں تے فرمیندے ہِن:

ولھ لڳڑیاں رلیبھڑ کچڑیاں

کئی سبز مَتیرے کھکٹیاں

کئی گدریاں پِیلیاں بگڑیاں

سر روہی سہندے سہرے

خوش قطرن عطروں بھنڑی

گز لائی ساوی بھنڑی

کھا ساڳ پوسی دی پھنڑی

نِبھ ویندے وقت سکھیرے

اپݨی شاعری وچ خواجہ سئیںؒ دھرتی نال اپݨا رشتہ قائم رکھیا ہے تے علامتاں وی عام فہم استعمال کیتی ہِن ۔ حُسن کوں اپݨی آرائش کیتے جنہاں لوازمات دی ضرورت ہوندی اُنہاں وچ زیورات تے ملبوسات وی ہن جنہاں دا ذکر وݙے سوہݨپ نال کیتا ڳیا ہے۔             ؎ 

چوڑا اَنا ݙے جیسلمیر دا

سوہا منگا ݙے خاص اجمیر دا

بچھوا بیکانیری گِھنساں

سجٖڑے کھٻڑے پیر دا

ݙوجھی کافی وچ فرمیندے ہِن:

بینسر بولے بینے ٹھمِکن

والیاں والے جھمکے جھمکن

کڑیاں نورے پیریں گھمکِن

زیور تریور ٹھہندے ہن

زُلفاں سہجوں سو وَل پاوِن

تلک تلولے لٹکے لاوِن

سرخیاں کجل سہاڳ سُہاوِن

ہار سنگھار سہاندے ہِن

سچے جذبیاں دے شاعر حسن دے ہر پہلو تے نظر رکھ تے فکر سخن دی ہے تے اُنہاندے کلام وچ جمالیاتی پہلو واضح طور تے نظر آندا ہے۔

 حوالہ 
فرید نامہ ، مصنف: اسلم میتلا ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان