رحمان ڈھیری

رحمان ڈھیری 
رحمان ڈھیری ہک پری ہڑپہ آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے، جیڑھا پاکستان دے خیبر پختونخوا صوبے وچ ڈیرہ اسماعیل خان دے نیڑے واقع ہے۔ ایہ لمے ایشیا وچ ہݨ تک ملݨ آلیاں قدیم ترین شہری وسندیاں وچوں ہک ہے۔ ایہ ٹھیڑھ 3300 ق م توں 1900 ق م دے درمیان دا ہے تے ڈیرہ اسماعیل خان توں تقریباً 22 کلومیٹر اُبھے پاسوں واقع ہے۔ ایہ پاکستان دے مستقبل دے عالمی ثقافتی ورثہ دی فہرست وچ شامل ہے۔  

آݨا ٹکاݨا
رحمان ڈھیری گومل دریا دے میدان وچ واقع ہے۔ ایہ ژوب دریا دے گومل دریا وچ شامل تھیوݨ والے مقام دے نیڑے ہے۔ قدیم دور وچ، شہر دے چودھار ہک وݙی دیوار ہئی، جیڑھی مٹی دیاں سلھاں نال بݨائی ڳئی ہئی۔ ایہ ٹھیڑھ تقریباً 22 ہیکٹر تے پھیلیا ہویا ہے تے ایندی اچائی 4.5 میٹر ہے۔  

رحمان ڈھیری دے نیڑے ہک اݨ کھٹیا ہڑپہ ٹھیڑھ ہشام ڈھیری وی واقع ہے، جیڑھا ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے جو کوٹ ݙجی تے ہڑپہ دے لوک ایں علاقے وچ ہک ٻئے دے نال رہندے ہن۔ ایندے نال نال، گملا دا ٹھیڑھ وی نیڑے ہے۔  

ثقافتی ݙس ݙیکھالا
رحمان ڈھیری دا تعلق کوٹ ݙجی ثقافت نال ہے، جیڑھی ہڑپہ تہذیب دے ابتدائی دور دی ہک علاقائی شکل ہے۔ ایں ثقافت دا سب توں قدیم ٹھیڑھ کونال (4000 ق م) ہے، جیڑھا ہریانہ وچ واقع ہے۔ رحمان ڈھیری (3300 ق م) ایں ثقافت دا ݙوجھا سب توں قدیم ٹھیڑھ ہے۔  

ثقافتی دریافتاں
برتن: رحمان ڈھیری وچ مٹی دے برتن، پتھر دے اوزار، تے دھات دے اوزار ملئے ہن۔  
موتی: لاجورد تے فیروزہ دے موتی ملئے ہن۔  
مورتاں: ٹیراکوٹا دیاں مورتاں ملیاں ہن، جیڑھیاں گملا تے مہرڳڑھ دیاں مورتاں نال ملدیاں جلدیاں ہن۔  
مہراں: ہاتھی ݙند، سٹیٹائٹ، تے سپیاں دیاں بݨیاں ہویاں مہراں ملیاں ہن۔ کجھ مہراں وچ ہیرے دے نشان وی ہن، جیڑھے بعد وچ ہڑپہ شہراں وچ عام ہن۔  

آثار قدیمہ دے دور
رحمان ڈھیری وچ آثار قدیمہ دے ترائے دور ڳݨئے ڳئے ہن: 
1. پہلا دور (3300–2850 ق م): ایں دور وچ شہر دی منصوبہ بندی تھئی۔  
2. ݙوجھا دور (2850–2500 ق م): شہر دی ترقی دا دور۔  
3. تریجھا دور (2500–1900 ق م): ایں دور وچ شہر کوں ترک کر ݙتا ڳیا۔  

ٹوچی گومل ثقافتی دور
حالیہ تحقیق دے مطابق، ٹوچی گومل ثقافتی دور گومل میدان وچ پروان چڑھیا، جیندے وچ رحمان ڈھیری وی شامل ہئی۔ ایہ ثقافت نیولیتھک دور دے آخر وچ بنوں تے ڈیرہ اسماعیل خان دے علاقے وچ پروان چڑھی۔  

اہمیت
رحمان ڈھیری لمے ایشیا وچ قدیم ترین شہری وسندیاں وچوں ہک ہے۔ اتھوں ملݨ آلیاں سپیاں تے برتن ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ تجارت تے ثقافتی تبادلے دا ہک اہم مرکز ہئی۔ ایندے نال نال، ایں ٹھیڑھ توں ملݨ آلیاں مہراں تے تحریری نشان ہڑپہ تہذیب دے تحریری نظام دی ترقی وچ اہم کردار ادا کریندے ہن۔  

"قدیم تہذیباں دی وراثت کوں سانبھݨ دی ضرورت ہے!"

 ٻیا ݙیکھو 

 مہرڳڑھ
 گنویری آلا
 جلیل پور
 ہڑپہ