وَچھی ، وَچھا ، کٹا،کٹی

قربانی آلی عید کنوں کجھ ݙینہ پہلے دی ڳالھ اے ۔ کوس آلے نال رَلے وپاری اسیݙے ہک دولتی یار دے دیرے تے کٹھے ہن ۔ او آپت اِچ ڳالھ مہاڑ کریندیں ہوئیں ’’وَہڑے ‘‘ کوں’’وَچھا‘‘ اَتے ’’وَہڑی‘‘ کوں ’’وَچھی‘‘ ٻیٹھے سݙیندے ہَن ۔ اَساں ہک نینگر وپاری کوں اَلوایا تے آکھیا ۔ جیویں ہوویں ! ’’وَچھا‘‘ تاں مینھ دے نَروئے پَھل کوں اَکھیندے ہِن تے ’’وَچھی‘‘ وی مینھ دی ہوندی اے جینکوں ’’وَچھ‘‘ اِی سݙیندن۔ سُݨیا ہوسی جو وچھ کِلّے دے زور تے کُݙدی اے۔‘‘

نینگر کِھل پیا تے آکھیُس چاچا سئیں !’’ڳاوے‘‘ ،’’مانجھے‘‘ دے فرق دا اسیکوں وی علم ایں پر ’’سرائیکی وسیب اِچ ٻاہر کنوں آوݨ آلا وپاری جیرھی ٻولی ٻولیندے اسیکوں وی اوہا ٻولی ٻولݨی پَمدی اے مجبوری اے ۔ روزی دا معاملہ اے ۔ اساں آکھیا بختیں آلا ! مجبوری تاں ہوندی وِی ہے ۔ اوندا اِی روزی دا معاملہ اے ۔ او تاں تُسیݙی ٻولی نی ٻولیندا تُساں مِٹھو طوطے بݨ ویندو۔

مَاکھی آنگے مِٹھی اسیݙی ماء ٻولی سرائیکی وݙی شہوکار ۔ دھنوان تے مالا مال ٻولی اے ۔ ایندا ہک ہک لوظ ، ائیں آکھ ماݨک موتی اے ۔ ایندے کہیں لوظ دے اڳوں پچھوں کوئی ’’حرف‘‘ وَدھائو گھٹائو ۔ زیر دی جھاہ تے زبر چا لائو یا پیش چا پائو ’’معنے ‘‘ کُجھ دے کجھ ونڄ بݨدن۔

ڳئوں دَا پَھل چھوٹا ہووے تاں اونکوں ’’گابا‘‘ یا ’’گابی‘‘ اَکھیندوں ۔ کجھ وݙا ہووے تاں اونکوں ’’وَہڑہ‘ ‘ یا ’’وَہڑی‘‘اَکھیندوں ۔ ’’وَہڑی‘‘ کوں ’’وَہڑ‘‘ وی آکھیندوں ۔ ’’وَہڑہ‘‘ ہَلیں ،گاݙی (ݙاندیں آلی گاݙی) ’’کھوہ‘‘ یا ’’گھاݨی‘‘ اِچ جووَݨ جوڳا‘‘ تھی ونڄیں تاں اونکوں ’’وچھیر‘‘ سݙیندوں جیرھا وچھیر وَہَݨ اِچ اَڑی کرے تاں اونکوں اَڑِک ’’وچھیر‘‘ اَکھیندِن۔

ہُݨ ہیں لوظ ’’وچھیر‘‘ دے اڳوں ’’الف‘‘ دَا حرف ودھا ݙیؤں تاں اے بݨ ویندے ’’وچھیرا‘‘ اَتے ’’وچھیرا‘‘ سݙیندوں گھوڑی دے نَر پَھل کوں ’’وَچھیر‘‘ دے اڳوں’’ی‘‘ دا حرف لا ݙیوں تاںبݨ ویندے ’’وچھیری‘‘ اَتے ’’وچھیری‘‘ سݙیندوں گھوڑی دے ’’مادی‘‘ پَھل کوں۔ ’’وچھیری‘‘ کھیر پیوݨ کنوں تروٹک تھی ونڄے اَتے اوندے اُتّے انڄان ہَنّہ نہ رکھیا ہوونیں تاں اونکوں ’’ٻیہاݨ‘‘ سݙیندن ۔ اَکھیندن جو ہک ’نینگر‘‘ دی’ ’منگیندی‘‘سَن لیکھے چھوٹی ہئی ۔ ’’سس‘‘ چَسولی‘‘ تے ’’کھݙکار‘’ ہَس ۔ اوندے نال کھل ہَس تے لاحجابی وِی ہَس ۔ مسئلہ شریعت داہا ۔سس آکھیُس مولوی کنوں فتویٰ پُچھ آ ۔ او مولوی کنے ڳیا ۔ آکھیُس مولوی صیب ! ’’ٻیہاݨ‘‘ چَڑھی دِے لیئق نہ ہووے تاں ’’گھوڑی‘‘ تے ’’سواری‘‘ جائز اے یا ناجائز اے؟ ۔ مولوی صَیب ولدی ݙتی ناجائز وَت کیوں ایں؟ جائز اے۔ راند رَس ڳی۔

ڳالھ کِتھوں کِتھ ٹُر ڳی ۔ ٹُری ہَئی ’’وَچھے‘‘ ،’’وَچھی‘‘ کنوں۔ اَساںسرائیکی‘‘ مینھ‘‘ دے پَھل کوں کٹا’’کٹی‘‘ یا ’’وَچھا‘‘ ،’’وچھی‘‘ سݙیندوں’’کٹا‘‘ تے ’’کٹی‘‘ جُوان تھی ونڄن تاں اُنہائیں کوں ’’جھوٹا‘‘ تے ’’جھوٹی‘‘ وی… سݙیندوں ۔ ’’جھوٹی‘‘ لَڳ‘‘ ونڄے ۔’’ ڳبھ‘‘رکھ ونڄے تاں ’’مینھ‘‘ سݙویجݨ پے ویندی اے اَتے جھوٹا چنگیں ریت جوان تھی ونڄے تاں ’’سانھ‘‘ سݙویندے۔

 حوالہ 
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان