امیر حیدر میرݨ : طنزیہ ، مزاحیہ شاعری

سرائیکی زبان دے ہک مہاندرے شاعر ہن۔ آپ دیاں سی حرفیاں ‘ ݙوہڑے تے قصہ ہیر دا ٻہوں مشہور ہے۔ امیر حیدر میرݨ طنزیہ و مزاحیہ شاعری وی کیتی ہے۔ ’’قصہ کالی ڳوری‘‘ وچ انھاں کالی تے ڳوری زنانی دے جھیڑے کوں خالص زلانویں زبان ‘ محاوریاں ‘ روزمرہ اُلانبھیں تے طعنیں نال ڳنڈھ جوڑ تے تیار کیتے۔ ایں جھیڑے دے اولے وچ میرݨ ظاہری سُوہݨپ کوں شخصیت دی سُنڄاݨ سمجھݨ والیاں تے بھر پور طنز کریندن۔ سوہݨے کوجھے سب رب دی پیداوار ہن۔ چنگا تے سوہݨا اوہو جیندے ڳن چنگے ہوون ۔ کالی ڳوری دے کجھ مکالمے پیش ہن۔

د  دماغ تیݙا ہے کالو ساݙے ناںنہ گھس ڑی

روز ڄیہاڑے کھلے مارݨ پئے نناݨ تے سس ڑی

کالی بُلھیݨ تئیں ورائیں کون کوٹیجے  ݙس ڑی

کون برابر آکھے کالو ‘ سونے دا مُل مس ڑی

ز                      زبان دراز ہیں ڳوری پئی ڄہاڑے رووے 

سس نناں بھرڄائی رنجیئو سوہرا مونہ نہ دھووے

کالے وال تے کالا سرمہ کالا نال نہ ہووے

کالی مسّی مُول نہ ملّیں کوݙی مُل نہ پووے

س سنبھال الاوݨ کالو متاں ارمانی تھیویں

ݙیکھ سونا ای رنگ اساݙا گھٹ زہر دا پیویں

بے حیا بے لڄی موئی بھلی مُول نہ جیویں

ونڄ سر کھا کہیں دا کالو پچھوں لہہ ہن کیویں

ض ضرور مر ویسیں ڳوری نا کر ایݙا ماݨاں

ہر کہیں مر ونڄنا سوہݨا اندھا کوجھا کاݨاں

ڳئی جوانی آیا ٻڈھیپا وقت ضعیف پراݨاں

اِتھاں اُتھاں سوہݨا اوہو جیڑھا اللہ دے من بھاناں  

امیر حیدر میرݨ دے ایں قصہ کالی ڳوری وچ ٻہوں سارے مندے وی بیان کیتے ڳن۔ نظم دی زبان اکثر جہیں تے غیر معیاری تے پست ہے ۔ ایں طویل نظم توں علاوہ امیر حیدر میرݨ دی ہک نظم روہی دے موضوع تے وی ملدی ہے۔ سرائیکی دے اکثر وݙے شعراء روہی دے حسن دے قصیدے پڑھین۔ حضرت خواجہ فرید ؒ  سئیں تاں روہی دے حسن کوں اتنا سنگار تے پیش کیتے جواوندی نظیر نیں ملدی۔ پیر میرݨ شاہ مزاحیہ انداز وچ روہی دا نقشہ ایں چھکیندن۔

میرݨ شاہ منگ امان

شالا پیش نہ آوے 

کہیں کوں روہی دی گذران

کلر شور اچو نہ کھارا

پاݨی کوڑا زہر انگارا

کرے جگر کوں ٻارا ٻارا

سڑدا سنگھ زباں

میرݨ شاہا منگ امان       

ہر دم ودن جھوکاں لݙی

سر تے کھاری اُٹھ تے مݙی

ہر کئی ودے پٹی تھݙی

کیتا کوچ مکان 

میرݨ شاہا منگ امان       

جݙاں کہیں کوں زحمت تھیوے

نیں حکم جو ہتھ ݙکھیوے

نیت مراد تے مرے جیوے

نہ دارو تے نہ درمان

میرݨ شاہا منگ امان

اڳو ڄل تے میرݨ شاہ ایں نظم اِچ بیوہ عورتیں دے معاشقیں کوں طنزیہ بیان کریندیں:

حق کریندیاں نک کپیندیاں

یار رکھیندیاں تے لڄ پلیندیاں

اپے ڳولݨ سان ‘ میرݨ شاہا منگ امان

امیر حیدر میرݨ ہک مزاحیہ ’’پٹواری نامہ‘‘ وی لکھیے۔ جیندے وچ پٹواری دے رقم اڳوڑن دے ترلے ݙکھائے ڳن۔ اے مزاحیہ نظم سُݨ تے امیر آف بہاول پور میرݨ شاہ کوں مالیہ معاف کر ݙتا ہئی تے کجھ انعام وی ݙتا ہئی۔

پٹواری تخفیف کرݨ جتھ کھاوݨ گالا مالا

پچھ تونیں چا ہضم کرݨ واہ بھگتائی دا چالا

گرو گو سائیں برہمن سید مارن کرݨ نہ ٹالا

ہیبت نال الاوے ہر ہک راݨی خان دا سالا

جے وت کوئی نہ ݙیوے اٹا نقدی چرب نوالا

گھٹ جریب فریب ستی بھر جلدی قدم اُٻالھا

ݙوں کڑیاں ہتھ  قید رکھن کر ݙیون ڳالیامالہا

کلر شور خراب انگاری کر ݙیون و چرالا

چاہ بناں چا چا ہی لکھن نہری ٻاجھوں نالا

میرݨ شاہ کجھ کوڑ نہ اکھیا تون سݨ بختیں والا

ٻے وت میں تے پت نہ آوے پھیر کرو پُر تالا 

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان