حسینی ٻہمݨاں دا کلام

سرائیکی مرثیے دی سب توں قدیم صورت جیڑھی ساݙے سامݨے آندی ہے او حسینی ٻہمݨاں دے کبت ہن ۔ انہاں کبتاں وچ681ء دے نیڑے تیڑے دی جیڑھی سرائیکی شاعری دا نمونہ ملدے او ڈھیر ساری سنسکرت ملوڑ ہندی ہے ۔ ایندی سب توں وݙی وجہ اے ہے کہ حسینی ٻہمݨ زیادہ تر اپݨی قدیم زبان دا سہارا گھندے ہن تے ہُوں اپ بھرنش دی قدیم صورت کوں اپݨے خیالات دے اظہار دا وسیلہ بنڑیندے ہن۔ اختر وحید اپݨی کتاب ملتانی زبان دے قواعد تے فرہنگ مطبوعہ ملتانی ریسرچ اکیڈمی ملتان وچ انھاں کبتاں دا زمانہ بکرماجیتی عہد دے نیڑے یعنی681)ء) مقرر کریندن۔(9)میر حسان الحیدری دے مطابق صادق آباد تے سندھ دے علاقیاں وچ اَڄاں تئیں ایجھی قوم آباد اے جینکوں چارݨ آکھیا ویندے اے پُراݨے شجرے تے کبت سُنُویندن۔ (10)اینویں سئیں علامہ عتیق فکری نے اپݨی کتاب العتیق العتیق وچ حسینی برہمناں کوں سرائیکی زبان دا قدیم محافظ فرقہ قرار ݙیندن تے ملتان وچ وَسݨ والے سو سالہ حسینی برہمن نال اپݨی ملاقات بیان کر تے اختر وحید ہوراںدی تصدیق کریندن۔ اے حسینی ٻہمݨ قیام پاکستان تئیں ملتان ‘ بہاول پور ‘ دیرہ غازی خان تے دیرہ اسماعیل خان دے علاقیاں وچ اے کبت سُݨا سُݨا تے خیرات منگدے ہن۔ اِنھاں کبتاں دی زبان تے لہجہ ٻہوں قدیم ہے تے سرائیکی مرثیے دی پہلی پوڑی دے طور تے ایندی حیثیت منی ہوئی ہے۔

سدھ جھوجھا کی انش میں دت نام سلطان

سدھ دیوگ جو بیر جی عرب کیو استھان

رائے پن پن آتمی کریں دیس جو دھیان

دھارو میرو جودت ہن عرب کیو استھان

جئے دت جو بیر سار دو ٹوک مچائی

سب شترو کو مار بیچ رن پھیرے دہائی

بچے بھیر کو چوٹ فتح میدان جو پائی

بدلیہ لیا حسین ‘ دھن دھن کرے لوکائی(11) 

(ترجمہ) ’’سدھ جھوجھا اسم بامسمی بادشاہ نے جو سدھ یوگ جی دی اولاد وچوں ہے ‘ عرب وچ دیرے لا تے نیک سیرت رائے پن اپݨی سلطنت دا دھیان کرݨ والا ‘ دھارو میرو جودت ہن۔ اِنھاں نے عرب کوں اپݨا وطن بݨایا۔ دتاں نے بہادری نال اپݨے دشمناں کوں قتل کر تے اُنھاں تے خوف طاری کر ݙتا تے جیڑھے ویلے اُنھاں فتح پاتی تاں جنگی نقارے وجائے ڳئے۔ حضرت امام نے بدلہ گھدا تے لوکی بہادر بہادر آکھݨ لڳے ‘ ایں ٹوٹے دی زبان خالص سرائیکی کائنی اتے نہ اِی ایندا زیادہ حصہ حضرت امام حسینؑ دے مرثیے تے مبنی ہے پر زبانی روایتاں کئی ایجھیاں ملدین جو اے حسینی ٻہمݨ اکثر ایجھے ٹکڑے ڳلی ڳلی پھر تے سُنُویندے ہن۔ جنھاں وچ واقعات کربلا دا واضح ذکر موجود ہوندا ہئی ۔ ہِیں کیتے واقعہ کربلا دے ہک سال بعد اے منظوم ٹوٹے اساݙے کیتے ٻہوں مُل مہانگے ہن۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان