مولانا نصیر الدین خرم بہاول پوری

مولانا حافظ نصیر الدین خرم بہاول پوری سرائیکی زبان دے چوتھے دور دے سب توں وݙے شاعر اِن۔ حضرت خواجہ فرید سئیں دے بعد سرائیکی شاعری دے وچ مولانا خرم بہاول پوری دے علاوہ کوئی وݙا ناں سامݨے نیں آندا۔ حضرت خواجہ فریدؒ دے بعد نوروز دی طرح خرم بہاول پوری وی روایتی انداز توں اپݨا پلو چھڑایا تے سرائیکی شاعری کوں ہک نویں اسلوب دا سونہاں کیتا۔

حضرت مولانا نصیر الدین خرم دے وڈکے دیرہ غازی خان دے رہݨ والے ہن۔ او بعد اِچ لݙکے بہاول پور آ ڳئے۔ خرم بہاول پوری مولوی احمد حسن دے گھر 27رمضان 1271ھ وچ پیدا تھے۔ آپ ݙاہ سال دی عمر وچ قرآن پاک حفظ کر گھدا۔ ایندے بعد آپ عربی ‘ فارسی دی تعلیم حاصل کیتی۔ آپ عربی تے فارسی دے ٻہوں وݙے عالم ہن۔

حضرت خرم بہاول پوری ہک مجلسی انسان ہن۔ انھاں کوں موسیقی نال بے حد لڳائو ہئی۔ خود وی ٻہوں چنگا ستار وجیندے تے ڳاندے ہن۔بہاول پور وچ ساوݨ دے موسم اِچ سانوڑیاں ہوون ہا تاں خوشی دے ہر سنجوک تے خرم جانِ محفل ہوندے ہن۔ آپ دی طبیعت اِچ ظرافت تے مزاح دا عنصر ٻہوں ہئی۔ ڳالھ ڳالھ تے لطیفہ سُݨاونِ ہا یا کوئی ایجھا نقطہ کڈھن ہا کہ کچاری ٹہکاریاں نال کھل اُٹھدی ہے۔ ایں توں علاوہ او کہیں تے کوڑیجن ہا تاں فوراً ہجویہ اشعار لکھ ݙیندے ہن۔ بہاول پور دے رہݨ والے ایں مہاندرے شاعر 2صفر 1371ھ کو وفات پاتی۔

مولانا نصیر الدین خرم دی شاعری سرائیکی زبان دی پوری شعری تاریخ وچ سب توں نشابر ہے آپ اُردو تے فارسی وچ وی ٻہوں کلام یادگار چھوڑئیے۔ خرم سئیں دی شاعری وچ نہ تصوف ہے تے نہ او روایتی انداز۔ بلکہ انہاں شاعری کوں جیندے جاڳدے انسانی جذبیاں دا عکس بݨایا۔ حسن دے خارجی مظاہر اوندی شاعری دا سنگار ہن۔ اوزبان و بیان تے ٻہوں وݙی قدرت رکھدے ہن۔ ہِیں کیتے انھاں دی شاعری فن دے نویں دل چھیکویں رنگ پیش کریندی اے۔ خرم اپݨے محبوب نال لاڈ وی کریندن تے ہتھ کھڑاند وی۔ نہ او سڄݨ کوں بخشیندن تے نہ خود اپݨی رعایت کریندن۔

کافی

دشمن تاں ݙیندن اینویں لا

پھٹکیاں نہ چا بھڑکیاں نہ کھا

کملا نہ تھی ݙر ربّ کنوں

دُھندیاں نہ گھت دھاندھِل نہ تا

ہر ڳالھ توں کُوڑے تاں ہَیں

پَر اے تاں ݙس سوہݨا جو ہیں

سوہݨی نہ رادھی تیں کہ میں

گروان وچ جھاتی تاں پا

میں جیواں گھن گھن تیݙا ناں

توں ٹھاریں ونڄ کے ٻیاں دے ہاں

میں اصلوں گونگا ڈاند ہاں

چوبھاں توں چوبھاں نہ وسا

مولانا خرم دا سرائیکی شاعری اُتے اے وݙا احسان ہے کہ اُنھاں سرائیکی غزل دا سب توں پہلے پِڑ ٻدھا۔ ایںطرح سرائیکی شاعری دے ارتقاء وچ اڳونہی تھئی۔ صدیق طاہر آہدن ’’خرم بہاول پوری کافی دے کینوس تے انسانی جذبات دی جیندی جاڳدیاں تصویراں بݨائن۔ انھاں دے کلام وچ معرفت تے تصوف دیاں ڳالھیں ڳولݨ دی لوڑ نیں۔ انھاں کافی کوں گوشت پوست دے بندیاں دے احساسات دا مرقع بݨا تے پیش کیتے۔ جیندے وچ رنگ تے رس ݙوہیں وافر ہن۔(8)

اے نینگر پھل جو پائی کھڑی اے

چِٹے ݙینہ دے چندر چڑھائی کھڑی اے

خرم بہاول پوری دی کافی ٹھیٹھ زبان دی چس ‘ روزمرہ تے محاورے دے نال سنگری پُنگری ہوندی اے۔ اینویں لڳدے جیویں اے شعر یا مصرعے نیں مکالمے ہن۔جیویں کوئی اپݨے حقیقی ڳالھ مہاڑ دے انداز وچ وݙی مٹھاس نال کتھاہیں مخاطب ہووے۔ خرم بہاول پوری دی غزل نازک خیالی ‘ مضمون آفرینی تے زبان دی چس رس دے لحاظ نال ہک ممتاز مقام رکھدی اے۔

غزل

دم دم نکلیم ٹھڈڑے سا

توں بن سوہݨاں سمجھم نہ وا

اوڳن ݙیکھ کے نہ سٹ مٹھلا

لڳڑی یاری توڑ نبھا

جیں در جانواں دِھکڑے کھانواں

گھر وچ دشمن بھیݨ بھرا

رڳ رڳ دے وچ دھوئیں دُکھدے

سوز جگر تن بھڑکے بھا

خرم گریب ‘ فقیر نماݨاں

جگ دشمن ہے شودے  دا(9)    

خرم بہاول پوری قومی نظماں وی آکھین۔ او اپݨی قوم وچ محبت ‘ بھرپی ‘ یکجہتی تے ترقی دی کوشش ݙیکھن دے خواہش مند ہن۔ انھاں کوں احساس ہئی کہ نویں دور دے نویں تقاضیاں دا اساں ساتھ نہ ݙتا تاں اے ٻیڑی سارے پور سودھی پاݨی وچ لہہ ویسی۔ او مسلمانیں دی عظمتِ رفتہ یاد ݙیوا تے ول ہک واری ایہو عزم و حوصلہ اپݨی قوم وچ ݙیکھن چہندن۔

مسلمینو یارو  ضد چھوڑو من مارو

کوئی کم کر ݙکھلائو تاںڄانوں

جگ تکھا ٻلیارو

ونجھوں سودھی لتھی ویندی

رَل مل ٻیڑی تارو

بھڑکیاں کھاوو بھڑک اٹھیجو

وسمے ہوئے انگارو

آکھے من کے خرم دے

چمکو  چمکوڑ چنگارو   

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان