کونتاسی

کونتاسی ہک آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے (مقامی طور تے بی بی نو ٹیمبو دے ناں نال ڄاتا ویندا ہے) جینکوں سندھ وادی دی تہذیب دی ہک بندرگاہ دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے۔ ایہ ٹھیڑھ پھلکی دریا دے سڄے پاسے، کونتاسی وستی تو تقریباً 2 کلومیٹر دے فاصلے تے گجرات (بھارت) دے ضلع موربی دی تحصیل مالیہ دے شہر موربی توں 30 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ ایہ موجودہ ساحل توں 5 کلومیٹر اندر دی طرف ہے۔ ایندی پہلی ڄاݨکاری پی پی پنڈیا کیتی تے بعد اچ وائی ایم چتالوالا ایںدا مکمل طور تے جائزہ گھدا۔ کھدائی دے دوران اِتھاں آبادی دے ݙو دور ملے ہن۔ پہلا دور پکے ہڑپہ دے دور نال منسلک ہے (تقریباً 2200–1900 قبل مسیح) تے ݙوجھا دور بعد ہڑپہ دے دور نال منسلک ہے (تقریباً 1900–1700 قبل مسیح)۔ ایہ جاہ ہک جہتی تے ہک تیاری دے مرکز دے طور تے ڄاݨی ویندی ہے۔

رقبہ  
کونتاسی دے 2 ہیکٹر دے اندر دیوار بند شہر تے دیوار توں باہر دیاں وسندیاں ہن۔ دیوار دے پچادھی پاسے ہک پتھر دا چبوترہ ہئی۔ ایہ ہک منصوبہ بند آبادی لڳدی ہے، جیڑھی پیداوار، ذخیرہ تے سامان دی ترسیل کیتے قائم کیتی ڳئی ہئی۔

اُساری  
کھدائی کیتی ڳئی جاہ دے ݙو حصے ہن، ہک 2 ہیکٹر دی دیوار بند آبادی تے دیوار توں ٻاہر دیاں وسندیاں۔ دیوار دے پچادھی پاسے ہک پتھر دا چبوترہ ہئی، تے ایںدے نال دیوار بند شہر دے اندر ہک وݙا صنعتی کمپلیکس تے کئی ذخیرہ کرݨ دیاں سہولتاں ہن۔ ہک مرکزی گھر، جیندے وچ کئی کمرے ہن، بشمول ہک نجی باورچی خانہ، لبھیا ہے۔ ٻئے گھر دیوار بند علاقے دے اُبھے پچادی پاسوں ہن، زیادہ تر وݙیاں مستطیل عمارتاں ہن۔ کونتاسی دے گھر پتھر دیاں بنیاداں تے تعمیر کیتے ڳئے ہن تے انہاں دیاں دیواں مٹی دیاں سلھاں نال ہڑپہ دے تناسب وچ ہن پر غیر معمولی طور تے وݙیاں ہن۔ اُبھے پچادھی کونے وچ ہک وݙا الڳ کمرہ لبھیا ہے، جینکوں زیادہ تر آبادی کیتے باورچی خانے دے طور تے ڄاتا ویندا ہے۔ عمارتاں ہک وݙے کھلے میدان دے چوگرد ترتیب ݙتیاں ڳئیاں ہن۔ البتہ، کونتاسی دے شہر وچ قلعہ نہ ہووݨ دی وجہ توں ایہ وݙے شہراں جیویں کالی بنگن، ڈھولاویرا، بناوالی وغیرہ توں مختلف ہے، جیڑھے سندھ وادی دی تہذیب نال تعلق رکھدے ہن۔ ہک جہتی (چبوترہ) وی لبھیا ڳیا ہے، جیڑھا کشتیاں کوں سامان لݙݨ تے لہاوݨ کیتے ورتیا ویندا ہئی۔

دوہری دیوار  
کونتاسی وچ ہک دوہری دیوار ہئی، جیڑھی پتھراں تے مٹی نال بنائی ڳئی ہئی، تے ایندے وچ تقریباً 20 میٹر چوڑائی دی ہک گذرگاہ ہئی۔ شہر دے اُبھے پچادھی کونے وچ ہک مینار ہئی، تے پوادھی پاسے ہک دروازہ ہئی جیندے نال محافظاں دے کمرے ہن، شاید دیوار بند علاقے وچ عوامی رسائی کوں کنٹرول کرݨ کیتے۔

ملݨ والیاں چیزاں  
کھدائی دے دوران نقش والے مٹی دے برتن ملے ہن۔ ݙو پتھر دے لنگر وی ملے ہن، جیڑھے سمندری سرگرمی دی نشاندہی کریندے ہن۔ ہک ننڈھا مٹی دا برتن جیندے وچ تانبے دا خزانہ ہئی، کجھ تانبے دیاں چوڑیاں، ݙو انگوٹھیاں تے ہزاراں ننڈھے سٹیٹائٹ دے موتی وی ملے ہن۔ ٻیاں چیزاں وچ مکعب چارٹ دے وزن، ہݙیاں نال بݨائے ڳئے اوزار، مٹی دے کھیݙوݨے دے گاݙیاں، سلیمانی پتھر تے کارنیلین دے سامان شامل ہن۔

اہمیت
کونتاسی لوتھل نال ملدی جلدی ہے، جیڑھا سندھ وادی دی تہذیب دا ہک ٻیا بندرگاہ شہر ہئی، البتہ ایہ ننڈھے پیمانے تے ہئی۔ ایں آبادی وچ لاجورد غیر معمولی طور تے وݙی مقدار وچ لبھیا ڳیا ہے، جیڑھا ظاہر کریندا ہے جو ایہ میسوپوٹیمیا کوں برآمد کیتا ویندا ہئی، کیوں جو لاجورد سندھ وادی دی تہذیب دا میسوپوٹیمیا کوں برآمد کیتا ونڄݨ والا اہم سامان ہئی۔ ایہ وی تجویز کیتا ویندا ہے جو ہک زمینی رستہ ایں جاہ کوں لوتھل نال رنگ پور، گجرات دے ذریعے جوڑیندا ہئی۔