ضیائی تالیف (فوٹوسنتھیسز)

فوٹوسنتھیسز** ہِک اِینجھا کیمیائی عمل ہِے، جیندے وچ ٻوٹے، کائی (algae)، اَتے کجھ ٻئے جاندار، سُورج دی روشنی دی توانائی کوں استعمال کر تے کاربن ڈائی آکسائیڈ (carbon dioxide) اَتے پاݨی نال گلوکوز (glucose) ٻݨیندن۔ گلوکوز ہِک شکر ہِے، جیہڑی ٻوٹیاں کیتے توانائی دا سب توں وݙا ذریعہ ہِے۔ فوٹوسنتھیسز دُنیا وچ حیاتی برقرار رکھݨ کیتے ہِک بنیادی عمل ہِے۔ اِیندے ذریعے ای ساہ گھِنݨ آلی آکسیجن (oxygen) ٻݨدی ہِے۔
فوٹوسنتھیسز دا عمل

فوٹوسنتھیسز دا عمل ٻہوں پیچیدہ ہِے، پر اینکوں بنیادی طور تے ݙو حصیاں وچ ونڈیا ونڄ سڳدے۔

1.  **لَائِٹ ڈِیپنڈینٹ رِیاِیکشنز (Light-dependent reactions):** اِیں مرحلے وچ، ٻوٹے دے پَتیاں وچ موجود کلوروفل (chlorophyll) ناں دا ہِک معدہ سِجھ دی روشنی کوں جذب کریندا ہِے۔ اِیں توانائی نال پاݨی دے مالیکیول ٹُٹ ݙیندن اَتے آکسیجن (oxygen)، اے ٹی پی (ATP)، اَتے این اے ڈی پی ایچ (NADPH) ٻَݨدِن۔ اے ٹی پی اَتے این اے ڈی پی ایچ، توانائی نال بھرے ہوئے مالیکیول ہِن، جیہڑے اگلے مرحلے وچ استعمال تھیندن۔

2.  **لائٹ اِنڈیپنڈینٹ ریایکشنز یا کیلون سائیکل (Light-independent reactions or Calvin Cycle):** اِیں مرحلے وچ، اے ٹی پی اَتے این اے ڈی پی ایچ دی توانائی کوں استعمال کر تے کاربن ڈائی آکسائیڈ (carbon dioxide) کوں گلوکوز وِچ بدلیا ویندے۔ اِیں مرحلے کوں کالوین سائیکل وی آکھیا ویندے۔ کالوین سائیکل پودے دے سٹروما (stroma) وچ تھیندا ہے۔

 فوٹوسنتھیسز کیتے ضروری شئیں 
فوٹوسنتھیسز دے عمل کیتے کجھ ضروری شَیئاں دی لوڑ ہوندی ہِے، جیہڑیاں کُجھ اِیہ ہِن:

1.  **روشنی:** سُورج دی روشنی فوٹوسنتھیسز کیتے توانائی دا ذریعہ ہِے۔

2.  **کلوروفل:** کلوروفل ہِک ہرا رنگ دا مادہ ہِے، جیہڑا پودے دے پَتیاں وچ موجود ہوندے۔ اِیہ سُورج دی روشنی کوں جذب کریندا ہِے۔

3.  **کاربن ڈائی آکسائیڈ:** بوٹے ہوا توں کاربن ڈائی آکسائیڈ گھِندے ہِن۔

4.  **پاݨی:** بوٹے اپݨیاں جڑھاں دے ذریعے زمین توں پاݨی گِھندے ہِن۔

کلوروفل اَتے ایندیاں قسماں

کلوروفل** پودیاں وچ فوٹوسنتھیسز کیتے ہِک ضروری رنگ دار مادہ ہِے۔ اے کئی قسماں دا ہوندا ہِے، جِنہاں وِچ کلوروفل اے (chlorophyll a) اَتے کلوروفل بی (chlorophyll b) سبھ توں زیادہ عام ہِن۔ کلوروفل اے، سُورج دی روشنی کوں براہِ راست جذب کریندا ہِے، جݙاں جو کلوروفل بی روشنی کوں جذب کر تے کلوروفل اے کوں ݙیندا ہِے۔

پودے وچ فوٹوسنتھیسز دی جاء

فوٹوسنتھیسز پودیاں دے خاص حِصّیاں وچ تھیندی ہِے، جِنہاں کوں کلوروپلاسٹ (chloroplast) آکھیا ویندے۔ کلوروپلاسٹ پودے دے پَتیاں وچ موجود ہوندن، اَتے اِتھے ای کلوروفل سُورج دی روشنی کوں جذب کریندا ہِے۔

فوٹوسنتھیسز دے نتیجے

فوٹوسنتھیسز دے نتیجے وچ ٻہُوں ساریاں اہم شئیں بݨدیاں ہِن، جِنہاں وچ کُجھ اِیہ ہِن:

1.  **گلوکوز:** گلوکوز شکر دی ہِک قسم ہِے، جیہڑی بوٹیاں کیتے توانائی دا سب توں وݙا ذریعہ ہِے۔
2.  **آکسیجن:** آکسیجن ہِک گیس ہِے، جیہڑی بوٹے فضا وچ چھوڑ ݙیندے ہِن۔ اِیہ گیس انساناں اَتے ٻئے جانوراں کیتے ساہ گھِنݨ کیتے ضروری ہِے۔
3.  **پاݨی:** فوٹوسنتھیسز وچ پاݨی وی بݨدا ہِے، جیہڑا بوٹیاں وچ ٻئے کیمیائی عمل کیتے استعمال تھیندے۔

فوٹوسنتھیسز دی اہمیت

فوٹوسنتھیسز دُنیا وچ حیاتی کیتے ٻہوں ضروری ہِے۔ اِیں عمل دے ذریعے ای بوٹے اپݨی خوراک بݨیندے ہِن، اَتے جانور بوٹیاں کوں کھا کے زندہ راہندے ہِن۔ اِیندے علاوہ فوٹوسنتھیسز دے ذریعے ای فضا وچ آکسیجن بݨدی ہِے، جیہڑی انساناں اَتے جانوراں کیتے ساہ گھِنݨ کیتے ضروری ہِے۔ فوٹوسنتھیسز کاربن ڈائی آکسائیڈ کوں وی جذب کریندی ہِے، اَتے اِیں طرحاں ای ماحول دے توازن کوں برقرار رکھݨ وچ مدد کریندی ہِے۔

فوٹوسنتھیسز تے ماحول دے اثرات

فوٹوسنتھیسز ماحول تے ٻہوں اہم اثرات پیندا ہِے۔ اِیں عمل دے ذریعے کاربن ڈائی آکسائیڈ کوں جذب کر تے ماحول دی آلودگی کوں کم کیتا ویندے۔ اِیندے علاوہ فوٹوسنتھیسز آکسیجن بݨا تے فضا وچ آکسیجن دا توازن برقرار رکھدی ہِے۔ جنگلات، پودے اَتے کائی، کاربن کوں جذب کر تے گلوکوز بݨیندن، جیہڑا کاربن سائیکل دا حصہ ہِے۔

انسانی زندگی وچ فوٹوسنتھیسز دا کردار

فوٹوسنتھیسز انسانی زندگی وچ وی اہم کردار ادا کریندی ہِے۔ اِیں عمل دے ذریعے ای انساناں کوں خوراک، آکسیجن اَتے ٻئی ضروری شئیں مِلدیاں ہِن۔ فصلّاں، پھل اَتے سبزیاں، فوٹوسنتھیسز دے ذریعے ای بݨدیاں ہِن۔ اِیندے نال انساناں دا غذائی نظام وی بہتر تھیندا ہِے۔

نتیجہ

فوٹوسنتھیسز ہِک اہم اَتے بنیادی حیاتیاتی عمل ہِے، جیہڑا دُنیا وچ حیاتی برقرار رکھݨ کیتے ضروری ہِے۔ اِیں عمل نال نہ صرف بوٹیاں کوں خوراک مِلدی ہِے، بلکہ ماحول وی صاف رہندے اَتے انساناں کیتے آکسیجن وی بݨدی ہِے۔ فوٹوسنتھیسز دُنیا دے ایکوسسٹم (ecosystem) دا ہِک اہم حصّہ ہِے۔

حوالے

1.  Taiz, Lincoln; Zeiger, Eduardo (2010). *Plant Physiology*. 5th ed. Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-866-7.
2.  Raven, Peter H.; Evert, Ray F.; Eichhorn, Susan E. (2005). *Biology of Plants* (7th ed.). New York: W. H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-1007-2.
3.  "Photosynthesis". *Wikipedia*. (https://en.wikipedia.org/wiki/Photosynthesis)