کھیراسارا

کھیراسارا ہندوستان دی ریاست گجرات دے ضلع کچھ دے نکھترانہ تعلقہ وچ واقع سندھ وادی دی تہذیب دا ہک ٹھیڑھ ہے۔ کھاری دریا دے کنارے آباد ایہ قدیم وسندی ضلع ہیڈ کوارٹر بھج کنوں تقریبا 85 کلومیٹر دور واقع ہے۔

کھیراسارا دی کھاٹی
کھیراسارا دے پچھوکڑ دی ابتدائی جھلک 1976 تے 1977 دے وچال کیتے ڳئے تحقیقی سروے دے دوران سامݨے آئی جݙاں ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے دے اہکاراں ایندا کھوڄ کڈھیا۔ اتھوں ملݨ والے کافی سارے چوچنڈالے وزن کرݨ والے وٹے، مٹی دے برتناں دیاں ٹھیکریاں، رتے پالش والے برتن کھیراسارا دی رڄی کڄی پچھوکڑ کوں نشابر کریندے ہن۔ دسمبر 2009 وچ اتھاں 300 مربع میٹر دی ہک قلعہ بندی دی دیوار دریافت تھئی ہئی۔

وسندی تے وسنیک
کھیراسارا دی کھاٹی نال ایں قدیم وسندی دے وسنیک دی زندگی تے گزر گزران بارے وی ودھیک معلومات ݙتیاں ہن۔ 
تجارت تے صنعت دا ثبوت: باریک سوراخ والے مٹی دے برتناں دی دریافت جیڑھی جو ہڑپہ جُڳ دی دستکاری دی ہک سنڄاݨ ہے۔ اتھوں وݨڄ وپار دے ڳانڈھے دے وی ثبوت ملئے ہن جیڑھے کھیراسارا کوں سندھ وادی دی تہذیب دے ٻنہاں حصہ نال ڳنڈھیندے ہن۔ 
ودھدی پھلدی معیشت: 14 دیواراں والے بھنڈار دی موجودگی جیندی پیمائش 28 میٹر ضرب 12 میٹر ہے، ہک اہم تجارتی ڳڑھ دے  طور تے کھیراسارا دے کردار دا زبردست ثبوت پیش کریندی ہے۔ ایں بھنڈار دیاں دیواراں 1.55 میٹر اچیاں ہن۔ 
روز ݙیہاڑی دا رہݨ سہݨ: کھاٹیاں نال سگھڑیمے نال بݨئے گھراں دے کھولیاں کوں نشابر کیتا ہے، جیڑھے وسنیکاں دے رڄ کڄ تے سگھڑیمے کوں ظاہر کریندے ہن۔ ایں گھر آپت وچ جڑیئے ہوئے مستطیل کمرے، چلھاݨے تے چلھاݨے کنوں دھوں کڈھݨ واسطے موریاں وی موجود ہن۔ انہاں گھراں دی بݨتر وچ سلھیں تے مٹی دا استعمال تھیا کھڑے، گھر دے رستیاں کوں ٹھیکریاں تے چھوٹے پتھراں نال پختہ کیتا ڳیا ہے۔ ایہ ایں وسندی دے وسنیکاں دے وسائل تے سگھڑیمے تے بݨتر دے فن تے ذہانت کوں نشابر کریندا ہے۔ 

پچھوکڑ دی کھوڄ
کھیراسارا دے ٹھیڑھ ہڑپہ جُڳ دی زندگی دے مختلف پکھ نشابر کیتے ہن۔ 

تکنیکی ترقی: ڳڑھ والی وادی دے ناں نال مشہور ہک ٹھیڑھ توں ہک قابل ذکر سروے دے آلے دی دریافت جیندا موازنہ جدید پرزمیٹک کمپاس نال کیتا ونڄ سڳدا ہے، سندھ وادی دی تہذیب دی جدید ترین تکنیکی صلاحیتاں کوں ظاہر کریندی ہے۔ 
ثقافتی طرز عمل: ہݙیاں دے برتناں دا ملݨ، جنہاں بارے خیال ہے جو مرݨ دے بعد کیری تے ہݙیاں کوں سانبھݨ کیتے استعمال کیتا ویندا ہے، ہڑپہ جُڳ دے لوکاں دے جنازے دے طریقیاں دی جھلک درشیندا ہے۔ 
ٹائم لائن دی کھوڄ: ایں ٹھیڑھ دیاں پرتاں دا باریک بینی نال تجزیہ کر تے ماہرین آثار قدیمہ کھیر سارا دی تاریخ دی ٹائم لائن کوں کٹھا کر سڳدے ہن۔ اتلیاں پرتاں وچ لبھݨ والے مٹی دے برتناں دا تعلق پچھاترے جُڳ دے برتناں نال جڑدے۔ جݙاں جو جھکیاں پرتاں کنوں دریافت تھئے برتن آباد کاری دے اڳاترے جُڳ دی جھلک پیش کریندے ہن۔ 

کھیراسارا دا عروج تے زوال
موجود شواہد کنوں پتہ لڳدے جو کھیراسارا ہڑپہ تے ڈھلدے جُڳ وچ ہک وݙا صنعتی مرکز ہا جئیں 2600 کنوں 2200 قبل مسیح دے درمیان آپݨا عروج ݙٹھا ہوسے۔ 
کھیراسارا دیاں لبھتاں تے بݨتر دیاں بچرانداں دے تجزیہ کرݨ نال توقع ہے جو ماہرین آثار قدیمہ کوں ایں خطے وچ سندھ وادی دی تہذیب دے سماجی، معاشی تے ثقافتی ڳانڈھے بارے ݙونگھی ڄاݨ ملسی۔