خجی

سرائیکی ثقافت وچ خجی کوں اہمیت حاصل ہے ، خجی توں حاصل تھیوݨ آلے میوے کوں پِنڈ آکھیا ویندے ،ا یں پِنڈ دیاں قسماں ، ونکیاں ، آپو واݨیاں تے انہنادے سواد، ذائقے ، رنگ تے شکلاں وچ آپوواݨیاں ہوندن۔ اپݨٰ دھرتی دی ثقافت دے حوالے نال شاعری کرݨ آلے شاعر خجی تے پنڈ دا ذکر وݙی محبت نال کیتے۔ سرائیکی وسیب وچ پِنڈ دیاں سینکڑاں قسماں تے ونکیاں ہن ، انہاں وچ کجھ ناں ایں طرح ہن :’’ساوی ، ڈینڈا ، لونڑیں ، خَسی ، ݙوݙی ، سونا ، ڳری ، چھوہانرا، تپاشہ ، ݙوہڑا، مکے آلی ، مدینے آلی ، ݙوکا ، سندھی ݙوکا، وݨ ، اَدھ وݨ ، خسی ݙوکا، مِٹھا ݙوکا، پھِکا ݙوکا، سَنگھ گھُٹ ، پوپ ، بصرے آلا پوپ تیایں طرح پنڈ دے ٻئے سینکڑاں ناں موجود ہن۔‘‘

خجی تے چڑھ تے پنڈ چنݨ آلے کوں چاڑھا آکھیا ویندے ، چاڑھا خجی تے چڑھݨ توں پہلے کمند ٻدھیندے تے خجی تے سڄا پیر رکھݨ توں پہلے آکھدے بسم اللہ الرحمن الرحمن، یا اللہ، یا محمد، یا پیر استاد یا لقمان حکیم حکمت دا بادشاہ ۔ ہمیش مادی کوں پھل لڳدے ، نر خجی کوں مادی بݨاوݨ کیتے اونکوں مادی دا ٻور ݙتا ویندے ۔ سرائیکی شاعری وچ ڄاہ ڄاہ تے خجی کوں پنڈ دا ذکر وی وݙی محبت نال ملدے ۔ 

اسیݙی وستی ءِچ ہک تاں  خجیں دا وݙا باغ ہا ، باقی اپݨیں  اپݨیں  زمینیں  وچ لوکیں  خجیاں  رہائیاں  ہویاں  ہَن ۔ خجی دا اُچا وَݨ ہوندے ،کئی قسمیں  دیاں  پنڈوں  ہوندین ، پنڈ سوکھڑی تے سوغات دے طور تے وی ہک ٻے کوں  ݙتی ویندی ہے۔ ایں  سانگے اَکھیندن ’’ملیر اَئی اے کہ مسات اَئی اے متر آلے پاسوں  پنڈ دی سوغات اَئی اے‘‘۔ خجی دے بھوتریں  تے پکھے ، تݙے ،تݙیاں  ،کنجیراں  ،چھٻیاں  ،سُندھڑے ،تونگ، کھٹڑیں  دا وَاݨ وی بݨدے ،ترنگڑ ، چھکے ، لاہناں تے نائوڑ وی بݨدن ، اساں  نائوڑ وَٹ کھیݙدے ہاسے تاں  بھوتریں  دا نائوڑ بݨیندے ہاسے ۔ پینگھ آلا رسا وی بھوتریں  نال بݨدے ۔محرم دے ݙینھ  ءِچ بھوترے قبریں  تے وی سٹیندن۔

 حوالہ 
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء