غزل دا اڳوال

سیاݨے آہدن مسافر دی ٹور توں اُوندے اِچ پندھ دا اندازہ تھیندے۔ گزریل صفات اچ احمد پور شرقیہ دے شاعراں دیاں غزلاں پیش کیتاں ڳن ۔ خرم بہاولپوری 1951ء؁ فوت تھین ، اُنہاں دے بعد جیویں جیویں سیاسی تے سماجی تبدیلیاں تھیندیاں ڳن اُونویں اُونویں شاعری دا مزاج وی تبدیل تھیندا گئے۔ اَساں جیڑھے طریقے نال ترتیب لائی ہے ۔ اِتھوں اندازہ تھیندے جو احمد پوری شاعراں غزل کوں سنگارݨ اچ پورا زور لائے۔ پہلی ڳالھ ایہ جو موضوعات اچ تبدیلی آئی ہے ، ݙوجھی ڳالھ زبان تے لغت تے ٻہوں توجہ ݙتی ڳئی اے۔ پڑھئیے لکھئیے تے باشعور شاعراں ایندے اُتے پوری توجہ ݙتی اے ۔ میں سمجھداں اُوندی وجہ خرم بہاولپوری دا کلام ہے۔ خرم سئیں خالص زبان ورتیندے ہن ، تے اُنہاں دے موضوعات وی نرالے ہوندے ہن۔ لازمی ڳالھ ہے جیڑھی عمارت دا ایرا مضبو ط ہووے ، تا ں اُتے عمارت وی تکڑی اُسردی ہے۔ خرم سئیں دے بعد شاعراں شعوری طور تے غزل کوں سوہݨا کیتے ، پر ایمانداری دی ڳالھ ایہ ہے جو ہالی وی غزل زیادہ توجہ منگدی ہے۔ ہالی وی ساݙے شاعر فارسی ، تے اُردو ترکیباں ورتیندن۔ جیڑھیاں سرائیکی غزل کوں وارے نی آندیاں ۔ سرائیکی زبان اپݨی نویکلی چس رکھیندی اے ، ایں چس توں فائدہ چاوݨ کیتے ضروری ہے جو سرائیکی غزل لکھی ونڄے۔ گزریل صفات تے جیڑھا کلام کٹھا کیتا ڳئے اُوندے اچ ٻہوں سارے سونہپ موجود ہن۔اِتھوں سُدھ پوندی ہے جو سرائیکی غزل دے امکانات روشن ہن۔ جیویں جیویں سِجھ نکلدا آسی ، اُونویں اونویں سوجھلا وَدھدا ویسی۔ پر ایندے کیتے ضروری اے جو شاعر نہ چھڑا فن تے گرفت مضبوط کرن بلکہ زبان تے زبان دی لغت تے خصوصی توجہ ݙیون، تاں جو کوئی ایہ نہ آکھ سڳے سرائیکی اِچ غزل تاں ہے پر سرائیکی غزل کائینی ۔  

کتاباں 

۱۔                   نورالحسن نیر ،’’ نور اللغات ‘‘ لکھنئو ،1929ء 

۲۔                 ڈاکٹر وزیر آغا، ’’ اُردو شاعری کا مزا ج‘‘ ، لاہور، مکتبہ عالیہ ،

۳۔                 ظہیر احمد صدیقی ، ڈاکٹر ، ’’ تنقید وتحقیق ادبیات ‘‘، لاہور، مجلس تحقیق وتالیف فارسی ، جی سی یونیورسٹی ، 

۴۔                 شمیم احمد ،’’ اصناف سُخن و شعری ہئیتیں ‘‘ ، لاہور، مکتبہ عالیہ ، 

۵۔                شبلی نعمانی ، ’’ شعر الحجم ‘‘، (جلد نمبر ۵) ، لاہور، حاجی فرمان علی اینڈ سنز، تاجران کتب   اُردو بازار،

۶۔                 ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، ’’ سرائیکی شاعری دا ارتقاء ‘‘، ملتان ، سرائیکی ادبی بورڈ، 2007ء 

۷۔                 ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ، ’’ سرائیکی زبان وادب ‘‘ ، اسلام آباد، مقتدرہ قومی زبان ، طبع سوم   ، 2006ء 

۸۔                محمد اسلم رسولپوری ، ’’ تلاوڑے ‘‘، ملتان ، بزم ثقافت چوک فوارہ ، 1987ء

۹۔                 حفیظ خان ، ’’ سرائیکی ادب افکار وجیہات ‘‘ ، ملتان ، انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ،اکتوبر 2009ء 

۱۰۔                 صاحبزادہ قمر الزمان عباسی ، ’’ بغداد سے بہاولپور ‘‘ ، لاہور، رضا سنز ، شفیع پلازہ، (اشاعت چہام )، 2011ء 

۱۱۔                 پنجاب اسٹیٹ گزئیٹیر ، جلد نمبر ۳۶ ،لاہور، سول اینڈ ملٹری گزٹ پریس ، 1904-1908ء 

۱۲۔                   جاوید چانڈیو ، ’’ کتاب لڑی سویل (۲) ، بہاولپور ، شعبہ سرائیکی ، اسلامیہ یونیورسٹی ، جون 1997ء 

۱۳۔                حفیظ خان، ’’خرم بہاولپوری شخصیت ، فن اور منتخب سرائیکی کلام‘‘، بہاولپور، سرائیکی ادبی مجلس ، فروری 2007ء 

۱۴۔                شوخ ریاستی ،ساجد دُرانی قادری ، (مرتب)، ’’ جاں بلب ‘‘، احمد پور شرقیہ ، شوخ سنگت ، 2007 ء 

۱۵۔               انجم لاشاری ، ’’اکھیں سسیاں ‘‘ ، محراب والا ، سفیر ادبی سنگت ، 2011ء 

۱۶۔                رفیق احمد پوری ، ’’قلم کشالے ‘‘، بہاولپور، سرائیکی ادبی مجلس ، 

۱۷۔               تنویر سحر، ’’ روہی ریت کنارے‘‘، ملتان ، انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ، 2008 ء 

۱۸۔              غیور بخاری ، عذاب خابیں دے نال ہوندن، احمد پور شرقیہ فرید فورم 2010ء

۱۹۔                پرسوز بخاری، سانول سِک سکرات، احمد پور شرقیہ فرید فورم 2009ء

۲۰۔               نقوی احمد پوری، دیوان نقوی، احمد پور شرقیہ، بزم نقوی 1992ء

۲۱۔                ڄام بخت علی مسرور، آساں دے پھل، احمد پور شرقیہ بزم مسرور1991ء

۲۲۔              سفیر لاشاری، وپرے ، محراب آلا سفیر پبلی کیشنز1980ء

 حوالہ 
کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان