فرمانہ

فرمانہ خاص یا دکش کھیرا ہن٘دوستان دی ریاست ہریانہ دے روہتک ضلع وچ ہک آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے جیڑھا جو 18.5 ہیکٹر تے کھن٘ڈیا پئے۔ ایہ ٹھیڑھ روہتک حصار ہائی وے کنوں لڳ بھڳ 15 کلومیٹر تے دہلی کنوں 60 کلومیٹر پروبھرا ہے۔ ایں ٹھیڑھ وچ 2500 کنوں 2000 قبل مسیح دے لڳ بھڳ 70 دفینے ہن۔ 
کھاٹیاں
ایں ٹھیڑھ دی کھاٹی دکن کالج پوسٹ گریجویٹ این٘ڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ پونے دے وسنت شن٘دے کرائی ہئی۔ ایں پروجیکٹ کوں ریسرچ انسٹی ٹیوٹ فار ہیومینٹی اینڈ نیچر، کیوٹو مالی تے تکنیکی ٻان٘ہہ ٻیلی فراہم کیتی۔ مہارشی دیانن٘د یونیورسٹی روتک ، دکن کالج پونے تے آرکیالوجیکل سروے آف ان٘ڈیا ایں منصوبے دے ہن٘دوستانی بھائیوال ہن۔

بݨتر تے ثقافت
ایں ٹھیڑھ کوں ݙو حصیاں وچ ون٘ڈیا ڳیا ہے۔ ہک جین٘دیاں کیتے تے ہک مویاں کیتے۔ ایہ کھاٹیاں زیر کاشت زمین وچ کیتیاں ڳئیاں ہن۔ رہائش دی جاہ 18.5 ہیکٹر تے کھن٘ڈی ہوئی ہے۔ کھاٹی نال ہک سڑک دے نشان ظاہر تھئے جین٘دے ݙوہیں پاسے رہائشی مکان ہن۔

26 کمریاں دا کمپلیکس
ایں ٹھیڑھ دے چار کمپلیکس ہن تے ہݨ تک ہک کمپلیکس دی کھاٹی تھی چکی ہے جین٘دے وچ 26 کمرے، 4 چُلھاݨے تے باتھ روم ہن تے اڳواڑ وی ہے۔ پک مٹی دے کھیݙݨے، سیٹی، پھیتے، مہراں، پتل دیاں چوڑیاں، سونے دا ہک ڳاہݨا تے وݙی تعداد وچ پک مٹی دے تھاں تے ٹھیکریاں ملیاں ہن۔

70 دفینے
فرمانہ دے قبرستان وچ ہݨ تک 70 دفینیاں دا پتہ لڳا ہے تے اینکوں 2500 کنوں 2000 قبل مسیح خیال کیتا وین٘دے۔ جݙاں جو اترپردیش دے باغپت ضلع واقع سنولی وچ 116 قبراں والے دفینے دا تعلق بعد دے دور نال ہے۔ فرمانہ دے قبرستان وچ قبراں اُبھے پچادھ تے لمے پوادھ تے مبنی ہن بھل کجھ این٘جھاں قبراں ہن جیڑھیاں اُبھے لمے تے پچادھ پوادھ ہن۔ اتھاں ہک ادھکھڑ تریمت دا کرن٘گا ملئے جئیں ترائے کوݙی دیاں چوڑیاں، ݙو پتل دیاں چوڑیاں، پتل دیاں والیاں، موتیں دا ہار تے پیراں دے زیور پاتے ہوئے ہن۔ ایں توں پتہ لڳدے جو ایں کوئی رڄ کڄ والی تریمت ہوسے

سائنسی جان٘چ
وسنت شن٘دے مارچ 2009 وچ ایں ٹھیڑھ توں لدھے کرن٘گے دیاں بچران٘داں، مٹی دے تھاں تے گھاہ ٻوٹ دے شواہد تے سائنسی ٹیسٹ کراوݨ دا اعلان کیتا۔ انہاں ٹیسٹاں وچ ہݙیاں تے ڈی این اے ٹیسٹ وی شامل ہن تاں جو ہڑپہ دے وسنیکاں دی اصلیت معلوم کرݨ دی کوشش کریجے۔ لمبے عرصے توں اُگھاڑے ہووݨ تے لوڑھ ٻوڑ نال متاثر تھیوݨ دی وجہ توں انہاں کرن٘گیاں دے ڈی این اے کڈھݨ وچ کامیابی نہ ملی ہئی۔ 

ہڑپہ دے قبرستان تے فرمانہ وچ کرن٘گے دیاں بچران٘داں نال چار ہزار سال پراݨے ݙن٘داں دا معائنہ کیتا ڳیا۔ معائنہ اوں ویلھے دے پاݨی، حیوان، چٹاناں دا کیمیائی تجزیہ سیسہ تے سٹرونٹیم دے تناسب نال کیتا ڳیا ہا۔
ہڑپہ دی تہذیب دے ویلھے موسمی حالات دا پتہ لاوݨ کیتے وسنت شن٘دے دی ٹیم فرمانہ دے ٹھیڑھ دے نیڑے تیڑے دیاں ڈھن٘ڈھوں دے ٹیسٹ کرݨ دا وی ارادہ رکھین٘دی ہے۔ اتھوں پتہ لڳسے جو آیا زوال تباہ کن موسمیاتی تبدیلی دی وجہ نال تاں نہ تھیا ہا۔

مسالیاں دا استعمال تے کھاڄ
پودیاں دے فوسل، ردھے پکے دے برتناں تے دفن کرن٘گیاں دے ݙن٘داں کنوں حاصل کیتے کیتے ڳئے نمونیاں توں اتھاں رہݨ والے لوکاں دے کھاڄ دا پتہ لاتا ڳئے۔ ایں کھوڄ موجب اتھاں لوک کݨک، جو، ٻاجھری، چݨا تے تھوم وغیرہ استعمال کرین٘دے ہن۔ اتھاں وتاؤں، امب، ادرک، ہلدر وغیرہ دے استعمال دی تصدیق نہیں تھئی۔ پکی مٹی دے برنتاں وچوں تھوم، ادرک، ہلدر تے نشاستے دے ذرات دی موجودگی ظاہر کرین٘دی ہے جو سن٘دھ وادی دی تہذیب دے لوک ردھے پکے وچ مسالے استعمال کرین٘دے ہن۔ تے ردھے پکے وچ مسالیاں دا استعمال کرݨ والی ایہ دنیا دی پہلی تہذیب ہئی۔

ٻیاں لبھتاں
سن٘دھ وادی دے ٹھیڑھاں دی پرکھ پرچول دے نتیجے وچ ایں ڳالھ دا وی پتہ لڳے جو سن٘دھ وادی دی تہذیب دے لوک وݨج وپار دے مقصد کیتے دیس پردیس شادیاں کرین٘دے ہن۔ گجرات دے شیخ لوکاں دیاں چوڑیاں تے ہار وی ایں ٹھیڑھ توں ملئے ہن۔