جدید شاعری دی توانا آواز… عزیز شاہد

لکھت: ڈاکٹر گل عباس اعوان 

                        انہاں دا اصل ناں عزیز اکبر ہے۔ جݙاں جو قلمی ناں… عزیز شاہدؔ… انہاں دی اصل سنڄاݨ ہے۔ آپ ۱۹۴۷ء اِچ مشہور شاعر سئیں نور محمد سائل دے گھر پیدا تھئے۔ جناب سرور کربلائی مرحوم انہاں دی شاعری اِچ اصلاح کیتی۔ انہاں ݙوہائیں استاد/ شاگرد سرائیکی شاعری اِچ آپݨا نویکلا مقام بݨائے۔ عزیز شاہد کوں جدید سرائیکی شاعری دی ہک تواناآواز شمار کیتا ویندے۔ پر جدید سرائیکی شاعری ہے کیا؟ جدید شاعری دے مختلف رنگ ہوندن۔ ایہ جدت فکر، ہیئت تے زبان، یا کہیں ہک اِچ نویکلا پن وی ہو سگٖدے۔ یا ول او نظریات جنہاں کوں اڄوکا دور، جدید فکر، ہیئت یا زبان آہدا پئے اُنہاں کوں اگٖونہاں ٹورݨ یا ودھارا ݙیوݨ وی… جدید شمار تھیندے۔ 

                       جدید بارے پہلی گٖالھ واضح کریندا ڄلاں جو ایہ قدیم دا متضاد نئیں۔ جیکوں اساں قدیم آہدے ہیں او آپݨے عہد دا جدید ادب ہوندے۔ برصغیر پاک وہند اچ ترقی پسند تحریک دے اگٖواݨاں جدید اردو ادب متعارف کرایا۔ ۱۹۳۶ء اِچ ترقی پسنداں دے سامݨے آپݨے عہد دے مسائل ہن۔ اڄ دے شاعر دے سامݨے اوندا آپݨا عہد، آپݨا وسیب، آپݨیاں قدراں، اڄوکے بندے، اڄوکے سیاسی، معاشی تے معاشرتی نظام اِچ راہندے ہوئے زندگی گزارݨی اے۔ اُوں انہاں مسائل دی نشاندہی کریندئیں ہوئیں انہیں دا حل ݙسݨے۔ آپݨا پِڑ بݨاوݨے۔ آپݨا جیوݨ آپ ہنڈاوݨے۔ 

                       عزیز شاہد دی شاعری زندگی دیاں انہاں رمزاں دے نیڑے تیڑے پڄدی زندگی دیاں کجھ رمزاں کوں ساکوں سمجھیندی، کتھائیں اساکوں حیران کریندی تے کتھائیں خود حیران تھیندی آپݨا پندھ کریندی راہندی اے۔ انہاں دا قاری پݨیال توں انہاں دے نال پندھ کریندا، مݨ دریا تے اوندے رَلے ٻہندے تے اوندے قصے سݨدے۔ سارے قصے اوندے وسیب دی کِتھا ہن۔ ایں شاعری اچ اُوندے وسیبی قدراں تے عزیز شاہد دے من دی گٖوجھی … ساریاں ستراں سودھی… قاری دے سامݨے آ ویندی اے۔ 

                       کہیں ویلھے عزیز شاہد دا قاری چُݨ پُچݨ (۲۰۰۰ء، ۱۹۶۰ء) اِچ اوندا ٻانہہ ٻیلی بݨدے۔ عزیز شاہد اوکوں پُھل سرمی دے وی ݙکھیندے تے اوکوں جوگٖ وچ وی آپݨا بھائیوال رکھیندے۔ اوندا قاری ۲۰۰۱ء توں ۲۰۱۱ء تئیں دی چُݨ پُچݨ وچ اوکوں نئیں چھڑیندا۔ عزیز شاہدؔ دا قصہ پݨیال توں شروع تھیا ہویا دھمی تئیں جاری ہے۔ ایہ قصولی آپݨے اسلوب نال آپݨے لفظیں نال، آپݨے خیال دی رنگینی نال، حیران کر ݙیوݨ آلیاں گٖالھیں وی کریندے۔ سوہݨے سوہݨے فوٹو (لفظی پیکر تراشی تے منظر کشی) دی ایں طرح پیش کریندے جو ہک دفعہ تاں سامع تے جادوائی کیفیت طاری تھی ویندی ہے۔ 

                       پر ایہ جادوئی کیفیت اونہہ زور نال قاری تے طاری نئیں تھیندی جینویں تھیوݨی چاہیدی ہئی۔ کہیں کہیں ویلھے اوکوں محسوس تھیندے جو کتھائیں کئی گٖالھ ادھوری رہ گٖئی ہے۔ کتھائیں کئی رمز ہے جیڑھی کُھلی نئیں یا وت کئی قصہ، تکرار دا شکار تھی گٖئے۔ 

                       آؤ، وت عزیز شاہد سئیں دی شاعری دا مطالعہ کریندے ہیں۔ ایندے رلے سارے پندھ کریندے ہیں تے پندھ دے انت تے ݙیکھسوں جو ایں پندھ توںکیا کیا حاصل کیتے سے۔ 

                       عزیز شاہدؔ دی شاعری دا ہک بھرنواں رنگ انہاں دے حیران کُن انکشافات ہن۔ وݙے علم تے وݙی گٖالھ دی ایہ خاصیت ہوندی اے جو او آپݨی قاری کوں حیران کر ݙیسی۔ عزیز شاہدؔ آپݨی شاعری اِچ صنعتِ تضاد دا استعمال کر تے ایجھیں ایجھیں راز منکشف کریندن جو قاری ہک دفعہ تاں سُن تھی ویندے۔ 

چم کے دست حِنائی کہیں دے اتنے گہرے زخم ملیے 

ول نئیں کیتے کہیں دے اگٖوں دعوے دست شناسی دے 

٭

چلکدیاں چڑیاں چنگٖیاں لگٖدئین‘ توݨے کُئی رُت ہووے 

اونکوں آکھو چپ تھی گٖئی اے کہیں دے نال الاوے 

وقت کرے ہک واری سِک کوں اندھا تھیندا ݙیکھاں 

من اَسمان سنواں ہووے تے من وچ مونجھ نہ ماوے 

٭ 

شئیت اونکوں ول یاد آ گٖئی اے خوشبو دی خیرات 

اینویں کون بھڄیندے کہیں دو خط اِچ سر دا وال 

٭ 

متاں کݙاہیں کہیں ٻوہے توں جھات پا ݙیکھیں 

کُھلیاں رہیاں میݙے اندر دیاں باریاں کیا کیا 

                       کہیں وی قوم دی سنڄاݨ اوندے ثقافتی رویاں دی صورت اِچ نشابر تھیندی اے۔ دانشور آپݨی زبان تے آپݨی شناخت کوں نتار کے ایں طرانویں پیش کریندے جو زبان تے ثقافت (ݙوہائیں) آپݨے مُکھ مہاندرے نال آپݨا اثر وی ݙکھیندن تے آپݨی سنڄاݨ وی کرویندن۔ آپݨی تہذیب تے ثقافت نال جُڑت دراصل انسان کوں اوندی شناخت عطا کریندی اے۔ بندہ آپݨی تاریخ دا مطالعہ کر تے وسیب اِچ آپݨے مقام دا تعین خود کریندے۔ او عہدِ حاضر دا مطالعہ آپݨے تاریخی پس منظر اِچ کریندے۔ اتھائیں اوکوں آپݨی عظمت دا احساس تھیندے۔ اوندی آپݨی مٹی تے ماء دھرتی نال جُڑت ودھدی اے۔ ’’ایہو او مقام اے جتھوں مقامیت توں لافانیت جنم گھندی اے۔

دل دے صحن تیں چاندݨیاں راتیں‘ لُک چھپ‘ لُک چھپ کھیݙدیاں ہن 

بہر اندھارے ویڑھ گٖئے ہن، چار چُدھار دیواریں کوں! 

                                                                                               (چاندݨی رات اِچ لُک چھپ کھیݙݨ) 

میلے عرس اِچ ٹھیٹھڑ چوکیاں قصے کُوڑ بتوڑ 

روح دے روئیں روئیں اندر جھمراں تاڑیاں دول 

                                                                                               آپݨی آپݨی گٖول 

                       آپݨے اندر دی گٖالھ کوں آپݨے من دی بٹھی اِچ پکا تے اوکوں آپݨے فن تے فکر دے سوجھل توں گزار تے خاص پیرائے اِچ پیش کرݨ کوں ادب آہدن۔ ادب جتھاں کہیں شخص دے انفرادی محسوسات کوں پیش کریندے، اُتھاں ایہ کہیں وی خطے دی تہذیبی تے ثقافتی زندگی دا ترجمان وی ہوندے۔ ادب (نثر تے نظم) دی ہک وݙی خوبی ایہ ہے جو او آپݨے قاری تے سامع کوں خیالات دی ہک ایجھیں دنیا وچ گھن ویندے جتھاں او آپݨے آپ کوں بھل ویندے۔ اُوندے اُتے ہک خاص طرح دی ترنگ دا نشہ طاری تھی ویندے۔ خیالات دی نزاکت تے لفظیں دی مٹھاس ذہن توں ٹردی ہوئی روح تئیں آ ویندی اے تے وت نشاط تے وجد دی ہک کیفیت اُوندے اُتے طاری تھی ویندے اے۔ عزیز شاہدؔ آپݨے سامع تے بالخصوص تے آپݨے قاری تے بالعموم ایں طرح دیاں کیفیتاں طاری کرݨ دا ہنر ڄاݨدے۔ 

ہوا تھل دی میں تیݙی جی توں صدقے 

مسافر دے تھکیڑے لہہ گٖئے ہن 

٭ 

رات ہک چاندݨی میݙے تن تے 

آپݨی چٹی لوکار بُھل گٖئی اے 

٭ 

روزانہ شام کوں ہک ݙیوا ٻال رکھ ویندے 

پتہ نئیں کون ہے کینجھاں ٻجھارتاں ݙیندے 

جے راہ ویندیں ملے تاں مُکر کے لنگھ ویندے 

تے دور دور توں مُڑ مُڑ کے شارتاں ݙیندے 

مَنا مَنا کے میکوں خود رُٹھا رُٹھا رہندے 

لُکا لُکا کے او ظالم زیارتاں ݙیندے 

٭ 

اڄݨ توݨیں سرد ٻانہہ توں خوشبو دے سیک آندن 

ملائم زلفیں دیاں کینجھیاں ریشم حرارتاں ہن 

٭ 

ٻئے جنم تئیں سڄاک سِک میݙی 

تیݙے کولوں امان ہووے پئی 

من مسیت اِچ متاں کئی لنگھ آوے 

کہیں دے ناں دی اذان ہووے پئی 

                       عزیز شاہدؔ طویل عرصے توں شاعری کریندے پئین۔ اُنہاں دی شاعری دا ہک بھرنواں رنگ اُنہاں دی شاعری اِچ ملݨ آلیاں آفاقی حقیقتاں (Universal Truths) ہن۔ایہ حقیقتاں اساݙے وسیب دے تناظر اِچ آپݨی گہرائی تے گیرائی کوں مزید واضح کریندئین۔ 

صرف احساس سب دا سانجھا ہے 

نہ تاں ہر کہیں دی مونجھ ذاتی ہے 

٭ 

اَڄ نہ تاں کل تُرٹ ونڄݨا ہا‘ چنگا تھئے جو اَڄ تُرٹ پئے 

کے تئیں ٹُر سگٖدا ہا آخر‘ رشتہ زور تے زاری دا 

                       وطنِ عزیزؔ کوںجتھاں ٻہوں سارے ٻئے المیے دا سامݨا کرݨا پئے اُنہاں اِچوں جمہور دی خواہش دے برعکس غیر جمہوری حکومتاں دا راج ہے۔ غیر جمہوری سوچ اکثر جمہور دے حقوق دی پامالی دا سوب بݨدی ہے۔ ایہ پامالی بالآخر وسیب کوں واضح طور تے ݙو اَنڄو اَنڄ طبقیاں (امراء تے غرباء) اِچ تقسیم کر کھڑیندی اے۔ جیندا نتیجہ اے نکلدے جو غریب لتڑیج ویندے: 

کہیں دے جھاتی پاوݨ تے بے شول نہ تھی 

چھوٹی کندھ دیاں ایہ بے پردیاں ہوندئین پیاں 

                       لوک لفظیں دے تقدس دا احترام نئیں کریندے لا پرواہی نال الفاظ خرچ کریندن اتے بعض دفعہ آپݨے اندر دے راز کوں کہیں ٻئے کوں ݙسا تے سمجھدن جو راز اِی رہ ویسی حالانکہ حقیقت ایندے برعکس ہوندی اے۔ عزیز شاہد مشورہ ݙیندے جو: 

حرفیں کوں کجھ سوچ سمجھ تے ورتیا کر 

مونہہ توں نکھتا لفظ پرایا تھی ویندے 

                       میݙے نزدیک زندگی دی سب توں وݙی گٖول ’’انسان دی آپ دی گٖول‘‘ اے۔ جئیں آپ کوں گٖول گھدا اُوں سب کجھ گٖول گھدا۔ اُوں زندگی دیاں حقیقتاں کوں پا گھدا۔ 

اصل حیاتی تاں جھاتی ہے آپݨے اندر دی 

تے آپݨے آپ تیں کھولݨ ہے صرف دَر آپݨا 

توں ݙیکھیں تاں نظرسی جو غیر کئی کائینی 

توں آپݨے آپ کوں پہلے تاں یار کر آپݨا 

                       مترنم بحراں قافیے تے ردیف دی تکرار، نرم، ملائم تے کومل لہجہ اُنہاں کوں مشاعرے دا وݙا شاعر بݨا ݙیند؁۔ واہ واہ دیاں آوازاں مکرر مکرر دا شور تے تاڑیاں دی گونج… ہک شاعر کوں ٻیا کیا چاہیدے۔ مشاعرہ پسند شاعر مشاعرے دا تھی تے رہ ویندے کیا عزیز شاہد نال وی ایۃ مسئلہ ہے؟ 

                       عزیز شاہدؔ دی شاعری دا مرکزی نُکتہ یقینا مشاعرہ بنیاد (Based)نئیں مگر ایہ مشاعرے وی وکڑ توں ٻاہروں کائینی۔ انہاں دے ٻہوں ڈھیر تعداد اِچ اشعار ہک ٻئے دی تشریح لگٖدن۔ ٻہوں ساریاں نظماں دا موضوع ہکو سنواں ہے۔ شاید ایندے پس منظر وچ مشاعرہ ہووے۔ کیوں جو شاعر کوں جیڑھے موضوع تے زیادہ داد ملدی ہے او موضوع او داد شاعر دے لا شعور اِچ بہر حال موجود رہ ہوندی اے۔ ایہو حال ٻہوں ساریاں غزلاں وچ نظردے۔ محبوب، محبوب دا ذکر، ہجر تے ہجر دا اَن کُھٹ ذکر، ویݨ تے ویݨاں دی تکرار۔ 

                       بلاشبہ عزیز شاہد دی شاعری دا ہک آپݨا مقام ہے ایہ مقام سوہݨا وی ہے تے معتبر وی۔ پر کتھائیں کئی گٖالھ ایجھیں ہے جیڑھی جو عزیز شاہدؔ کوں لافانی شاعر آوݨ آلے زمانے بلکہ آوݨ آلے ٻہوں ساریاں زمانیاں دا شاعر نئیں بݨݨ پئی ݙیندی۔ 

’’عزیز شاہد دی شاعری وچ ہک ’’وار‘‘ دی وہاند ہے۔ اوندی ہکل دے وچ وسدا کوڑ شئیں دے سنبھالے دی سِک نال جُڑ تے وسیب دی ’’وار‘‘ دے نیڑے پُڄ ویندے۔ اینویں آکھو ٻہوں نیڑے پُڄ ویندے۔ پر کتھائیں کئی شے چُک ویندی ہے۔ اوندے ویݨ دی کئی تند ساݙے نِکے نِکے ورتاریاں اندر ہنڈدی ہک شئے کوں ݙوجھی شئے اَتے ہک بندے کوں ݙوجھے بندے تئیں گھن آوݨ دی کہیں وݨت دا آہر کریندی ہے۔ ’’اسور ویلے توں نماشاں دے راز بھرے بے انت ویلھے تئیں‘‘ پوڑیاں چڑھدی لاہندی حیاتی وچ ایں شاعر دی پچھی وچکار (ایہ سندھ دریا دیں لائیاں دے نال وݨی ہوئی ہک وݙی پچھی ہے) ٻہوں کجھ ہے۔ پر کتھاہوں کوئی شئے کھنج ویندی ہے۔‘‘ 

                                                                       (حوالہ: رفعت عباس، رسالہ سویل نمبر ۲، ص: ۱۲۸) 

                       اُنہاں دیاں نظماں کنگھی (ص: ۳۵۷)، تھی نئی سگٖدا (ص: ۲۶۳)، پردے آلے پردہ کرو (ص: ۲۶۳)، وانگو واݨی (ص: ۲۴۰)، کہیں شئے دے کھنج ونڄݨ دا، واضح ثبوت ہن۔کنگھی والیں کوں سوہݨپ عطا کریندی ہے۔ جیکر کنگھی کوں علامت بݨا تے وسیب دے سوہݨپ دا کم گھدا ونڄے ہا تاں گٖالھ ہک وہیرے دی بجائے سمندر وانگ وسیع تھی سگٖدی ہئی۔ ایویں ای پردے آلے پردہ کرو (ص: ۳۶۳)، دا ہک مصرعہ ’’کئی اندر لسک لہاوݨی‘‘ وی ہک روشن عمل کوں ظاہر کریندے۔ پر ’’ایہ لسک‘‘ کتھاہیں اندر ونڄ تے گم تھی ویندی ہے۔ اینہہ لسک اگٖاں تے کہیں کوں لَسکائے روشن کیتس یا کائیناں کئی ولدی نئیں ملدی۔ 

                       ونگوواݨی (ص: ۲۴۰) وسیب دا ہک محترک کردار اے۔ شاعر ایں کردار دے ذریعے گھر گھر جھاتی پا تے وسیب دا مُکھڑا پیش کر سگٖدا ہا۔ وسیب کوں خوشیاں ونڈیندے ایں کردار دے آپݨے ݙکھ وی پیش کیتے ونڄ سگٖدے ہن۔ ونگاں دے رنگ، کائنات دے رنگ، ریت سوہݨے ہوندن۔ مگر شاعر اِتھاں وی وار دات قلبی دا شکار نظردے تے نظم دا اَنت اُنہاں مصرعیاں تے تھیندے جو: 

ساݙے اندر رنگ وِسر گٖئی 

ٻانہیں چا تے ونگ وِسر گٖئی 

                       نظم ’’دھمی‘‘، ’’موت کوں غم دا اَنت‘‘ ݙسیندی ہے۔ ہک مکتبہ ء فکر واقعی ایویں سمجھیندے اتے بعض حالات اِچ ایہ حقیقت وی لگٖدی ہے۔ پر غم تاں قوت ہے تے ایں قوت ایں توانائی کوں کہیں مثبت پاسے کہیں تخلیقی عمل سانگے استعمال وی تاں کیتا ونڄ سگٖدے۔ غم کوں کہیں وݙے مقصد دے حصول کیتے استعمال کیتا ونڄ سگٖیندے۔ گادھی تے ٻیٹھا شخص، جے کر زندگی دے آخری پندھ دو روانہ تھی گٖئے تاں او ایہ گادھی کہیں ٻئے کوں ݙے تے زندگی دے سفر کوں جاری رکھ سگٖدے۔ 

                       ایویں لگٖدے جیویں اُنہاں دی شاعری اُنہاں دی ذات توں شروع تھیندی اے تے اُنہاں دی ذات دے چودھاروں آپݨا چکر مکمل کریندی ہے۔ اُنہاں دی شاعری جئیں ݙینہوار اُنہاں دی ذات کوں نال لا تے کائنات دا سفر کریسی۔ یقینا عزیز شاہدؔ تے اُنہاں دی شاعری سرائیکی وسیب اِچ امر تھی ویسی۔ اُنہاں دی شاعری آپݨے پیغام کوں کہیں منزل تے پڄیسی۔ میݙے نزدیک عزیز شاہد جݙاں تئیں مشاعرہ مزاج‘‘ توں ’’قاری مزاج شاعری‘‘ تئیں دا پندھ نئیں کریندے او تئیں او تے اُنہاں دی شاعری ادھواݨ اِچ کھڑی راہسی۔ تے کہیں شئے دے کھنج ونڄݨ دا احساس ݙیویندی راہسی۔ ایہ تاں اُنہاں دی شاعری دا ہک پہلو ہئی۔ 

                       حقیقت ایہ ہے جو انہاں دی شاعری دے ٻئے ٻہوں سارے مضبوط تے جاندار حوالے ہن۔جیکر اساں ایہ آکھوں جو عزیز شاہد ادب برائے ادب دے قائل ہن تاں ایہ کوڑ نہ ہوسی۔ تاہم اُنہاں دی شاعری وچ ادب برائے زندگی دے وی ٻہوں سارے حوالے ملدن۔ جیویں جو: 

کجھ آپݨے کجھ یاریں دے کجھ ماء دھرتی دے 

آپݨا فن وی کہیں نہ کہیں قرضے وچ رہ گٖئے 

                                                                                                                                               (ص: ۹۲) 

عزیز شاہد دی انقلابی فکر تے گٖالھ مہاڑ کریندئیں ہوئیں سئیں نذیر لغاری لکھدن: 

’’سرائیکی وسیب دی ادبی تحریک کنوں گھن تے سیاسی تحریک تئیں عزیز شاہد پورے سماجی شعور نال ہر ہر وِکھ تے موجود اے۔‘‘ 

خاب تاں ݙیکھوں خاب متاں سُدھ پار دی ݙیوے 

آ کاغذ دیاں ٻیڑیاں تاروں مݨ دریا تیں  

اتنا خوف سما گٖئے اندری اندر تئیں 

خابیں وچ وی خاکی وردیاں ہوندئین پیاں 

                       انہاں دی شاعری ایں اندری اندر دے خوف کوں مار تے آپݨا سفر کریندی ہے۔ اَتے بالآخر او آپݨے اندر اتنی قوت پیدا کر گھندی ہے جو او نظم ’’لوڑھی‘‘ اِچ واضح طور تے آہدن جو: 

                       ہݨ اسمان دا کئی اَن داتا 

                       ساݙے راہ تیں 

                       آس او اندھے نہ پیا ٻدھے 

                       ہݨ کُئی دھرتی واس اساݙا 

                       ساݙے منہ تے 

                       چُپ دی چھاب نہ ݙیوے (دھمی، ص: ۱۴۸) 

                       حقیقت ایہ ہے جو سیاسی جبر، عزیز شاہد دی شاعری کوں اعتماد وی بخشے۔ انہاں کوں سیاسی حالات دا ادراک وی ہے۔ او سمجھیندن جو ایں سیاسی جبر ، عام شخص دی زندگی کوں زہر بݨا چھوڑیے۔ کوئی شخص بھلے سقراط وانگ خود دار تے روشن دماغ ہے اوندے واسطے وی جیوݨ زہر دے وانگے بݨ چکے۔ عزیز شاہد آہدن جو باوجود ایندے جو خود ساختہ سجھ حکمراناں دی صورت اِچ ایں وسیب تے موجود ہن پر حقیقت ایہ ہے جو ایں خود ساختہ اشرافیہ؍ حکمراناں کوں عوام آپݨے خون پسینے دی کمائی نال پلیندن، پر ایہ لوگ عوام دی خاطر کجھ وی نئیں پئے کریندے۔ 

توݨے سقراط ساہ کیتے ہے جیوݨ زہر دے وانگوں 

مگر ایں زہر پیوݨ اِچ سفر دا سچ ضروری اے 

فجر تھیسی تاں پوہ دے کنبدے سجھ کوں پالݨا پوسی 

بدن تے برف ہووے پئی اندر دا مچ ضروری اے 

                       کارل مارکس آکھیا ہا جو دولت دی ’’عدم مساوی تقسیم‘‘ معاشرے کوں ادھوڑتے رکھ ݙیسی۔ اتھاں وی ایویں تھئے جو اساݙی اشرافیہ وی ہک طویل عرصے توں غریبیں دے وسائل تے قابض تھی چکی ہے۔ ایہ سرمایہ پسند لوگ وسیبی وسائل تے نا صرف قابض تھی چکئن بلکہ دولت دی عدم مساوی تقسیم دا سوب وی بݨن۔ ڈاکٹر مقبول گیلانی لکھدن جو: 

’’سئیں عزیز شاہد گرم جذبیاں دا شاعر ہے۔ اُنہاں دی غزل جدید وی ہے تے نویکلی وی۔ انہاں دے کلام وچ جبر تے استحصال دے خلاف آواز وی سݨیندی ہے پر او غم جاناں دی گٖالھ وی کریندن۔ مونجھ، ہنجوں، غم، کلہیپا، خلوص، مہر، مروت، نفرت وی انہاں دے شعراں وچ موتیاں آلی کار نظردی ہے۔‘‘ 

                       عزیز شاہد آپݨے جذبیاں کوں نشابر کرݨ کیتے اظہار دا جیڑھا وی انداز اپناوِن، او آپݨی جاہ تے خوبصورت ہوندے۔ عزیز شاہد کوں لفظیں دے استعمال تے مہارت حاصل ہے۔ او کتھائیں تکرار لفظی تشبیہات تے استعارات نال مصرعیاں اِچ موسیقی پیدا کریندن تاں کتھائیں او صنعتِ تضاد استعمال کر کے حیران کن انکشاف کریندن۔ 

ول ول وعدے وعدے ونگٖاں ونگٖیں دے رنگ ساوے 

اڄ یا کل ترٹ ویسن ونگٖاں ونگٖاں کُئی نہ پاوے 

چلکدیاں چڑیاں چنگٖیاں لگٖدن توݨیں کُئی رُت ہووے 

اونکوں آکھو چُپ تھی گٖئی اے کہیں دے نال اَلاوے 

                       کئی شک نئیں جو جنہیں لوکیں سرائیکی شناخت دی جنگ لڑی ہے انہاں اِچوں ہک اہم ناں عزیز شاہد دا وی ہے۔ جے کر او اُنہاں موضوعات تے تواتر نال لکھدے تاں وت اُنہاں دی شاعری سرائیکی قومی شاعری دا درجہ وی حاصل کر سگٖدی ہئی۔ تاہم او جتنا شاندار کم کر چکئن یا او کریندے ٻیٹھن او وی لا جواب ہے۔ اُنہاں کوں سرائیکی زبان دے روز مرہ محاورے تے اساطیر تے وی مکمل عبور ہے۔ 

یاد کیتم تاں سامݨے آ گٖئے 

تیݙے غم دی وݙی حیاتی ہے 

                                                                                               (کہیں کوں یاد کرݨ تے اوندا سامݨے آ ونڄݨ) 

پی گٖیا ہاں میں زہر نفرت دا 

میݙے سینے تے پیار دا دم کر 

                                                                                                                       (دم کرݨ) 

                       عزیز شاہد دی شاعری اِچ اساکوں سرائیکی وسیب جیندا جاگٖدا تے پندھ کریندا نظردے۔ اُنہاں دی سحر انگیز رومانی شاعری اڄ وی نوجواناں دے دل تے دماغ تے آپݨی یاد دے کئی مضبوط نقش لکیندی پئی ہے۔ اڄ وی مشاعرہ عزیز شاہد دی عدم شرکت پاروں ٻسارہ ویندے۔ پر ایہ فیصلہ عزیز شاہدؔ خود کرݨے جو اوں مشاعرے دا بے تاج بادشاہ بݨ تے راہوݨے یا وت قاری مزاج شاعری تخلیق کر تے آپݨے آپ کوں سرائیکی شاعری دی تاریخ اچ امر راہوݨ آلے شاعراں دی فہرست اچ شامل کرݨے۔ ݙیکھݨا ایہ وی ہے جو کیا عزیز شاہد آپ آپݨا شعر بݨدے یا کائیناں۔ 

کتنا کلہا ہاں بھریے اَسمان وچ 

کئی ستارہ نئیں میݙے معیار دا 

٭٭٭ 

 حوالہ 
(کتاب : جدید سرائیکی شاعری ، مرتب : ڈاکٹر خالد اقبال، عبدالباسط بھٹی)