زناور

کُئی گھر ایجھا کائنا ہا جتھاں  کُئی زناور نہ ہووے ہا، ݙاند ،وچھا ، واڑھا ، وہیڑ ، بھیݙ ، ٻکری ، مینھ،ڳئوں ،گݙا ، گابا گھر ءِچ ہوندے ہَن تے کُئی گھوڑی خچر وی رکھیندے ہَن ۔ داڄلی تے دھنی ݙاندیں  دی ݙاڈھی اَل بھل ہوندی ہئی ۔ ݙندا ، چوڳا، چھڳا تے پکا عمریں  دے ناں  ݙسیندے ہَن ۔آنہر لیلے خسی وی کرویندے ہَن۔ چرݨ آلے وݙے مال کوں  چھڑوال اَکھیندے ہَن ۔مال چراوݨ آلے کوں  چھیڑو آکھیا ویندے ۔زناور خینس کرن ہا تاں  چھیڑو زناوریں  کوں  مریندا ہا ۔وݙے کوڑیندے ہَن جو گنگدامیں  کوں  کینھی مریندا ۔ٻکری یا کُئی زناور وارہیاکھڑا ہووے تاں  اونکوں  لواوݨ کیتے نر ملویندے ہَن ،ویاوݨ تے آوے ہا تاں اَکھیندے ہَن ٻکری سولیتی کھڑی اے ، اَل ویائی کوں  لیاری اَکھیندے ہَن ، ڈھیر کھیر ݙیوݨ آلی کوں  کھیرالی اَکھیندن۔ جیرھا زناور کھادے بغیر نہ ملے اونکوں  بھاڑا سٹیندے ہَن، لتاں  مارݨ آلے کوں  ڈھنگا ماریا ویندے ۔جیرھے زمینداریں  کول گھاہ تے داݨہ ڈھیر ہووے ،اوزناوریں  کوں  اُولیل کرویندے ہَن ۔وسیب دے زناوریں  کوں  دیسی تے نسلی جانوریں  کوں  اصیل سݙیا ویندا ہا ۔لموچڑی تے سندھی نسل دے زناور وی ہوندے ہَن ۔ زناور کوں  سُول پوون ہا تاں  دیسی علاج کیتے ویندے ہَن ۔

زناوریں دی خوراک برسین ، لوسݨ ، کارواں  گھاہ ، جوار ، ٻاجھری ،کݨک ، چݨے تے اَٹا ݙالا ہوندا ہا۔ پا پیسے آلے لوک پالویں  زناور کوں  گھیوماکھی وی کھویندے ہَن ۔زناور وِیمدے تاں  پہلے کھیر دا ناہرہ بݨایا ویندے ۔ ٻکریں  تے بھیݙیں  دے رکھݨ کیتے ڈھینگریں  دی واڑی بݨدی ہئی ۔ڈھینگریں  دے لوڑھے بارے اے اَکھاݨ وی ہے جو لوڑہا رڑھ کوں چرݨ پئے ڳے،وݙے زناوریں  دا بھاݨاں  ہوندا ہا ،ککھیں  دا چھپر بݨا تے سالھ بݨائی ویندی ہئی تے اینکوں  بھاݨے دا ناں  ݙیندے ہَن ۔لوک وستی ءِچ رَل تے رہندے ہَن ہکو ویڑھا ہوندا ہا ، کجھ گھر کھوہ دے نال ہوندے ہَن ، کھوہ کوں  اوندے مالک دے ناں  تے سݙیا ویندا ہئی ۔ کجھ گھر جھوک دے ناں  تے وی ہوندے ہَن ،کھوہ اَتے وساخیں  تے پیپل تے ٻوہڑ دے وَݨ ہوندے ہَن ،اسیݙے کھوہ تے سرائیں  دے وَݨ ڈھیر سارے ہَن ۔لوک اُتھائیں  کیکر وی رہیندے ہَن بخت آلے بندے کوں  اَکھیندے ہن ’’اوندے بخت جو ڈھیر ءِن تاہوں  ککروں  ٻیر ءِن‘‘ گھریں  دے اڳواڑ تے ٹالھی ، نِم تے اَمب تے ٻوٹے ہوندے ہَن ، کجھ گھریں  ءِچ ٻیر وی ہوندی ہئی ۔آکھدے ہَن ٻیر آلے گھر ءِچ وَٹے پوندن۔ہک اَکھاݨ اے وی ہے جو ’’ہن ٻیرتے طوطے او توݨیں  جے توݨی ٻیر تے ٻیر کھڑن‘‘۔ غستان ءِچ ڄالیں اَڄ وی ڈھیر ءِن ، ریل دی وَٹ وی ڄالیں  ہوندیاں  ہَن پر اُٹھیں  آلے ہُنیں  کوں  وَݨ نی بݨݨ ݙیندے ۔کجھ ڄٹ ایجھے ہوندے ہَن جیرھے اَکھیندے ہَن جو اساں  چھڑا لُوݨ مُل گھندوں  باقی ہر شئے اپݨی رہا تے کھمدوں  ۔ پکھی پرندے تے کُکڑیں  شکڑیں  وی اپݨیاں  پلیندوں  ، لیلا پہرو وی اپݨا ہوندے ۔

 حوالہ 
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان