حضرت خیر شاہ

1230ھ توں1322ھ؍1814ء ۔1904ء

حضرت خیر شاہ سرائیکی زبان دے ہک مہاندرے صوفی شاعر گزرن۔ آپ تونسہ دے نیڑے گھالی دے رہݨ والے ہن۔ خیر شاہ سئیں اللہ والے لوک ہن۔ انھاں دے حالاتِ زندگی اَڄاںپوری طرح سامݨے نیں آئے پر کھنڈے پُنڈے کلام توں معلوم تھیندے جو آپ معرفت تے تصوف دے سارے سبق پُڄائی ودے ہن۔ کلام وچ فقیرانہ رنگ ہے تے اظہار اتنا بے ساختہ ہے جیویں اے شعر انھاں دی روح دی آواز ہوون۔ آپ نے وسیبی علاقیاں کوں اپݨی صوفیانہ شاعری وچ ݙاڈھا ورتیے ۔ پروفیسر طاہر تونسوی اَہدن

’’خیر شاہ دا سارا کلام معرفت دا کلام ہے تصوف دیاں ڳالھیں‘ وحدت الوجود دا تذکرہ ہے۔ خدا کوں ڳولݨ دا ذکر اے۔ جذب تے مستی اے ‘ دیدار دا شوق اے ۔ حق دی تلاش اے۔ عشق دیاں رمزاں ہن تے ہک نال ہک تھی ونڄݨ دیاں وارداتاں ہن۔ ‘‘(63)

حضرت خیر شاہ محبوبِ حقیقی دے ورد کوں اپݨی زندگی دا وظیفہ آہدن۔ ذاتِ حق دی ڳول وچ صوفی ایں مٹ ونڄے جو ول ذات خود اپݨیاں صفات دے گھنڈ کھول ݙیوے۔ دوریاں مُک ونڄݨ تے جُز کل دا مقصود حاصل کر گھنے۔

اللہ اللہ کریندیں خط لدھوسے دل ہورہی ہے خود اللہ

پردہ دل توں دور تھیا جݙاں کیتا دل ترسلا

دید فرید کیتا کل عالم سمجھ کے روح ھو اللہ

خیر وصال تھیا خود آپیس کر دوری دا رلا

حضرت خیر شاہ شریعت دے ظاہری اصولاں توں زیادہ دل دی پاکی تے شریعت دے نصاب دی روح کوں حاصل کرݨ تے زور ݙیندن۔ او اپݨے ݙوہڑیاں وچ بے عمل عالماں ‘ بے فیض پیریں کوں طنز دا نشانہ بݨیندن۔ بلکہ ݙکھلاوے دے روزے ‘ نماز تے حج کوں چھڑا دل وندلا وا آہدن۔ اصل روزہ حج نماز او ہے جیں وچ بندہ دلوں بجانوں اپݨے مالک دا تھی ونڄے تے ایندا واحد رستہ عشق دا رستہ ہے۔

عاشق عشق نماز ہمیشہ جو لاحرفوں کرݨ ادائی

سنت نفل تیں فرض واجب انھاں سمجھ کیتی یکتائی

قرأت سکوت تے خفیہ سجدہ او خفیہ خانہ جاہی

عشق دی خیر خبر جاں آئی ہئی ولدی خبر نہ کائی

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان