انہد مرلی شور مچایا

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر: 2

مصرعے:29

الفاظ:133

راگ:مالکونس

 کافی 
اَنہد مُرلی شور مَچایا

گُر نے پورے بید بَتائے

عَقل، فِکر ، سَبھ فہم گُمائے

مَدہوشی وِچ ہوش سِکھائے

سارا سفر عُروج سُجھایا

وَحدت عَین عَیان ݙِٹھوسے

طَمس حقیقی سمجھ لِیوسے

مخفی کُل اِظہار تِھیوسے

ہر گُن ، گِیان دے گِیت نُوں پایا

تَھئے واضح مَشہُود دَقائق

تَھئے لَائح اَنوار حَقائق

ظاہر ، ڳُجھ سَبھ ڳُجھ دے لائق

قُرب تے بُعد دا فرق اُٹھایا

بَنسی خوب بَتائیاں بَاتاں

ڳُجھڑے راز انوکھیاں گَھاتاں

گُم تِھیاں کُوڑیاں ذَات صفاتاں

لِمَنِ اَلمُلک دا دَورہ آیا

خَمر طَہورُوں پی پیمانے

تھیوسے عاشِق مَست یَگانے

بُھل ڳئے صَوم ، صَلاۃ ، دُگانے

رِندی مشرب سانگ رَسایا

ڄاݨے کون گَنوار مُقلِد

وَہ وَہ رِیت مُقدس جَیّد

تِھی مُطلق بے قید مُوّحِد

سَبھ صُورت وِچ آپ سَمایا

جَب ہِک رمز مِلی تَوحیدُوں

دِل آزاد ݙِٹھم تَقلِیدُوں

تِھی کر فَرد فرید ؔ ، فَریدُوں

سِری رُوحی وَعظ سُݨایا

 اَوکھے لفظاں دے معانی 

•اَنہد: نغمہ لاہوتی،صوت سرمدی،دل دی آواز

•مرلی:بین

•گر: مرشد،استاد

•سجھایا: سمجھا ݙتا

•طمس: مکمل فنا

•گُن: صفت،خوبی

•گیان: علم

•دقائق:باریکیاں

•ڳُجھ: مخفی

•لائح: سوجھل،روشن

•بنسی:بانسری

•ڳجھڑے: خفیہ(جمع)

•گھاتاں: داؤ پیچ راز

•لمن الملک: ہک قرآنی آیت دی طرف اشارہ(اڄ ایہ دنیا اَتے بادشاہی کہیں دی ہے) یعنی دیدارِ الٰہی دا دورہ آ ڳیا۔

•خمر: شراب

•سانگ:روپ

•رندی: بے دینی

•یگانے: منفرد،بے مثال

•مقلد:تقلید کرݨ آلا

•مطلق: آذاد

•موحد: توحید کوں  منݨ آلا

•فرد: انج،یکتا

•سری روحی:میݙی روح میݙا راز ہے

•فریدوں: پیدا کرݨ آلا

•فرد فرید: بے مثال و یکتا

مختصر وضاحت
•اَنہد مُرلی شور مَچایا

وضاحت: ماہرین دے مطابق "انہد مرلی" اُوں آواز کوں آکھیا ویندے جیہڑی لفظِ کُن توں پیدا تھئی ہے۔اہلِ تصوف دے نزدیک ایہ ہک معروف اصطلاح ہے۔ خواجہ سئیں فرمیندن جو میݙے دِل دی آواز نے شور مَچایا۔

•گُر نے پورے بید بَتائے

عَقل، فِکر ، سَبھ فہم گُمائے

مَدہوشی وِچ ہوش سِکھائے

سارا سفر عُروج سُجھایا

وضاحت:ایں بند وچ خواجہ سئیں آپݨے مُرشد دا ذکر کریندے ہوئے فرمیندن جو میݙے مرشد نے میکوں یکے عُلوم ڈسائے اُنہاں میکوں یکے رازاں کنوں آگاہ کیتا۔ عقل اَتے فکر ساریاں دی سمجھ بوجھ ڈسائی اَتے میݙے اُتے جیہڑی پراݨے علم و فکر دی روشنی تاری ہئی اوں کنوں کڈھ تے ہوش وچ گھن آئے تے میکوں عروج تے بلندی دا سارا پَندھ سمجھا ݙتا۔ 

•وَحدت عَین عَیان ݙِٹھوسے

طَمس حقیقی سمجھ لِیوسے

مخفی کُل اِظہار تِھیوسے

ہر گُن ، گِیان دے گِیت نُوں پایا

وضاحت: ایں بند وچ آپ فرمیندن کہ جݙاں میݙے مرشد نے میکوں علوم سکھائے تاں اُنہاں دے سوجھلے نال میں توحید کوں بالکل ظاہر اکھیاں نال ݙیکھ گھدا تے مکمل طور تے خاتمے کوں سنڄاݨ گھدا اَتے جیہڑا کُجھ وی مخفی ہئی اوہ ساݙے اُتے ظاہر تھی ڳیا اَتے ہر قسم دے علم و عرفان دے گیت کوں پا گھدا۔

نوٹ: ایں بند وچ لفظ "نوں" استعمال تھئے جیہڑا زیادہ تر پنجابی وچ استعمال تھیندے کیا ایں بنا تے خواجہ سئیں کوں پنجابی آکھیا ونڄ سڳدے ایندا جواب ݙیکھݨ کیتے ایہ مضمون پڑھو:

دیوانِ فرید وچ نوں،کوں،تیرا،تیݙا

•تَھئے واضح مَشہُود دَقائق

تَھئے لَائح اَنوار حَقائق

ظاہر ، ڳُجھ سَبھ ڳُجھ دے لائق

قُرب تے بُعد دا فرق اُٹھایا

وضاحت: ایں بند وچ آپ فرمیندن جو مرشد دے عطا کردہ علوم نال ساݙے تے یکیاں باریکیاں واضح تھی ڳیاں تے ساریاں حقیقتاں سوجھل تختیاں وانگوں واضح تھی ڳیاں اَتے میں قریبی تے دوری دا فرق وی سنڄاݨ گھدا۔ آپ فرمیندن جو اساں جیہڑا کُجھ وی ݙٹھا اوہ ظاہر ہئی یا پوشیدہ اُنہاں دا اظہار کائنی کیتا ونڄ سڳدا ظاہر اَتے پوشیدہ دی جیہڑی وی حقیقت ہے اوہ راز رکھݨ دے قابل ہے

•بَنسی خوب بَتائیاں بَاتاں

ڳُجھڑے راز انوکھیاں گَھاتاں

گُم تِھیاں کُوڑیاں ذَات صفاتاں

لِمَنِ اَلمُلک دا دَورہ آیا

وضاحت: ایں بند وچ آپ انہد مرلی آلی بانسری دا ذکر کریندے ہوئے فرمیندن جو اُوں اَساکوں ٻہوں ساریاں ڳالھیں ڈسیاں لُکے ہوئے داؤ پیچ راز ڈسئے اَتے ہݨ کوڑیاں ذاتاں اَتے صفاتاں گُم تھی ڳیاں تے ہُݨ دیدارِ اِلٰہی(لمن الملک) دا مرحلہ آ ڳیا۔

•خَمر طَہورُوں پی پیمانے

تھیوسے عاشِق مَست یَگانے

بُھل ڳئے صَوم ، صَلاۃ ، دُگانے

رِندی مشرب سانگ رَسایا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو اساں عشق دی پاکیزہ شراب دے جام پی تے  مست اَتے بے مثال عاشق بݨ ڳئے تے اَساکوں نماز ، روزے وی یاد نہ ریہے اَتے اساں رندی طور طریقاں دا روپ رَچا گھدا۔

•ڄاݨے کون گَنوار مُقلِد

وَہ وَہ رِیت مُقدس جَیّد

تِھی مُطلق بے قید مُوّحِد

سَبھ صُورت وِچ آپ سَمایا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو کم علم،تقلید دا ماریا کیا ڄاݨے کہ ایہ کیا خوب مقدس،مستحکم راہ ہے۔ اوہ آپݨے آپ کوں مخاطب کریندے ہوئے فرمیندن کہ ایہ توحید پرست! پابندیاں توں مکمل آزادی حاصل کر تے ہر شکل و صورت وچ اوہ آپ ہی سمایا ہویا ہے۔

•جَب ہِک رمز مِلی تَوحیدُوں

دِل آزاد ݙِٹھم تَقلِیدُوں

تِھی کر فَرد فرید ؔ ، فَریدُوں

سِری رُوحی وَعظ سُݨایا

وضاحت: ایں بند وچ آپ فرمیندن کہ جݙاں اساکوں توحید کنوں ہک راز مل ڳیا تاں اساں دل کوں لکیر دا فقیر ہووݨ توں آزاد ݙٹھا۔اڳاں آپ فرمیندن جو پیدا کرݨ آلے کنوں ہک فرد فرید تھی تے"میݙا راز میݙی روح ہے" دا وعظ سُݨایا۔

نتارا
ایں کافی وچ خواجہ سئیں آپݨے مرشد دا ذکر کریندن جو اُنہاں دے مرشد نے  اُنہاں کوں یکے علوم سکھائے تے یکے راز ڈسائے آپ فرمیندن جو  مرشد دے عطا کردہ علوم نال آپ نے ٻہوں ساریاں شئیاں سمجھ گھدیاں تے ہُݨ دیدارِ اِلٰہی دا مرحلہ آ ڳیا۔ایں کافی وچ آپ شرابِ طہور دا ذکر وی کریندن۔

ٻیا ݙیکھو
•اڄ سانولڑے مکلایا

•اَساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ کیتے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید