سرائیکی تے دراوڑی لسانی رشتے

لسانیات دے ماہرین وادی سندھ وچ آریا دی آمد توں پہلے ترے وݙے لسانی ٹٻراں دا ذکر کریندن ۔ پہلا پہاڑی زباناں جنھاں کوں تبتی تے برمی آکھیا ویندے ۔ ݙوجھا منڈاری زباناں تے تریجھا دراوڑی زباناں ، جیویں تامل ، تلگو ، ملیالم ، کناری تے گونڈی ایندیاں اہم شاخاں ہن ۔ بلوچستان دے براہوی قبیلے دی زبان وی ایں سلسلے دی ہک اہم کڑی ہے ۔ ایں زبان وچ ہن وی تقریبا ً 50فیصد پراݨی دراوڑی زبان دے الفاظ دا ذخیرہ موجود ہے ۔ سرائیکی زبان دا جائزہ گھنیجے تاں ایں دے بے شمار الفاظ دراوڑی زباناں نال ڳنڈھیے ہوئے ݙسدن۔ منڈاری زباناں دے بعد ایندا ݙوجھا وݙا سنگ دراوڑی زباناں نال اُوں ویلے جڑیا جݙاں منڈا قبائل تے وادی سندھ دے نویں آباد کاراں درواڑاں دا ا ٓپس وچ میل جول ، رسماں ریتاں تے وس وسیب ودھیا ، سرائیکی زبان دے کجھ اضافی حروف تاں ایجھے وی ہن جیڑھے صرف سندھی دے علاوہ ٻئی کہیں زبان وچ نہیں ملدے ۔ آکھیا ویندے کہ منڈاری اتے دراوڑی زباناں دیاں ڳوجھیاں ہن جیکوں اے زبان ہزاراں ورھیوں توں اپݨی سُنڄاݨ بݨائی آندی ہے ۔ اتھاں حرفاں وچوں ہک ’’ن‘‘ ہے ایندے متعلق بھرومل ہر چند اُݙواݨی دی کتاب ’’سندھی ٻولی دی تاریخ‘‘ وچوںانتخاب پیش کریندے ہیں تاکہ انھاں ݙوہاں زباناں دے لسانی رشتے دا پک لایا ونڄ سڳے۔ اے ساری چون اساں اردو زبان دی قدیم تاریخ توں حاصل کیتی ہے ۔

سبھے ماہرین ایں گال تے متفق ہن کہ براہوی ہک خالص دراوڑی زبان ہے ۔ براہویاں نے مختلف قوماں تے نسلاں دے رلݨ ملݨ دے باوجود اپݨی حقیقی زبان کوں ہُݨ تئیں اونویں سانبھی رکھئیے ۔(40)اساں ہیں کیتے وادی سندھ دی ایں قدیم زبان نال سرائیکی زبان دے لفظاں دا تقابلی خاکہ پیش کریندے پے ہیں ۔جتھوں معلوم تھیے کہ سرائیکی دے ہک قدیم دراوڑی زبان نال کتنے گھاٹے ڳانڈھے ہن ۔ آکھیا ویندے کہ براہوی ٻولݨ والیاں نے قدیم اوستائی زبان کوں برقرار رکھیے ۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق آہدن ’اے او واحد زبان ہے جیں اَڄاں تئیں اپݨے اصل دراوڑی مزاَڄ تے لسانی ڈھانچے کوں نیں چھوڑیا ۔ اساں براہوی زبان دی لغت دا سرسری جائزہ گھدے تاں کوئی 532خالص الفاظ ایہو جہیں سامھݨیں آئین جیڑھے براہوی ، سرائیکی ، بلوچی تے سندھی وچ مشترک ہن ۔

الفاظ دے ایں سانجھے ذخیرے دے علاوہ سرائیکی زبان دے اسمائے ضمیر۔ سابقے ‘ لاحقے ‘ افعال ‘ معنوی علامتاں دے حساب نال وی اے دراوڑی زباناں دی پکی سکی لڳدی اے۔ عین الحق فرید کوئی آہدن۔ ’’اسمائے ضمیر تے ݙو جھے اشتراک توں دراوڑی تے پاکستانی زباناں خاص کر سندھی تے ملتانی ٻولی دے نال مطابقت تے انھاں دا سنسکرت نال اختلاف بالکل واضح ہے ۔ اردو ‘ پنجابی ‘ بنگالی وچ ’’را‘‘ تے سندھی وچ ’’جو‘‘ دے لاحقے دراوڑی تے ملتانی ضمائر دے لاحقات را۔ دا تے ۔ݙا دے مترادف ہن۔ اے ایں ڳالھ دا پکا ثبوت ہے جو اساݙیاں زباناں دی مورثِ اعلیٰ وغیرہ براہِ راست دراوڑی زباناں ہن‘‘۔(42)

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان