جوگی نامہ

جوگی نامہ ہک مقبول صنف سخن رہی ہے ۔ کافیاں وچ جتھ جتھ صوفیانہ مضامین ٻدھے ڳن اُتھاں جوگی کوں محبوب ِ حقیقی دے روپ وچ پیش کیتا ڳے۔ نعتیہ اشعار وچ وی جوگی دا لفظ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم واسطے استعمال تھیندا ریہے۔ جوگی نامے دی صنف عشقیہ لوک داستان ہیر رانجھے دے زیر اثر وجود وچ آئی ہے۔ ایندے وچ جوگی کوں محبوب دی حیثیت نال مخاطب کرتے سارے دل دے درد سُݨائے ویندن۔ جوگی نامے عشقیہ وی ملدن تے نعتیہ وی۔ اے سی حرفی دے انداز وچ وی لکھیئے ڳن تے اوں توں ہٹ تے عام نظم دے سانچے وی اختیار کیتے ڳن۔ کافی رنگ وچ وی کافی جوگی نامے ملدن۔ ہیر تے اوندی ماء دے جوابی سوالی جوگی نامیاں دا وی چنگا بھلا رواج ریہے۔ سرائیکی وچ باغ شاہ ‘ نبی بخش بخشیا تے سید مبارک احمد پوری دے جوگی نامے مشہور ہن۔ مولوی نبی بخش بخشیا دا دی حرفی دے انداز وچ ہیر تے اوندی ماء دے جوابی سوالی جوگی نامہ دا نمونہ:

رہناں جوگی دے نال ضرور نی

ت توبہ میکوںاماں ہور نہیں

ݙرساں مول نہیں شر شور تھیں

ہور ہٹکی نہ رہساں زور تھیں

جوگی نال میݙا دل توڑ نہیں

رہناں جوگی دے نال ضرور نی

ث ثابت رکھ ایمان نی

تیکوں اکھاں میں نال احسان نی

کجھ پالئے حق دی پچھان نی

اپس جوگی دا چھوڑ دھیان نی

کون ہوندا جوگی دے نال ضرور نی

ج جوگی نیں اے تاں جند نی

ایندا ثانی نہیں ہند سندھ نی

میݙی جند نوں مول نہ تند نی

جوگی جان میݙی تے جند نی

رہناں جوگی دے نال ضرور نی           (40)

باغ شاہ دے نعتیہ جوگی نامہ ہیر رانجھا دی لوک داستان دے حوالے نال لکھیا ڳے۔ ایں وچ جھنگ شہر ۔ تخت ہزارہ تے جوگی دے لفظ علامتاں دے طور تے استعمال تھین۔ اے سی حرفی دے انداز توں ہٹ تے ہے۔

دیساں جوگی دی طرف ضرور نی ٻاجھوں دل طاقے

رہساں خاص حضور نی میݙا دل مشتاقے

تخت ہزاروں ہک جوگی آیا

جھنگ سارے جیں فیض کھنڈایا

کیتُس لطف وفور نی

دُھماں ملک افلاک اے

شان جوگی دا ہے لولاکی

سجدہ کردے سب اخلاقی

خادم حور قصور نی

دوڑن    پیش  بُراقے  (41)

نبی بخش بخشا دا نعتیہ جوگی نامہ فنی تے فکری لحاظ نال قابل توجہ ہے:

دیساںجوگی دے نال

رمزاں زورے زورے لائیاں

ہے جوگی لج پال

جھوکاں عرش تے لائیاں

جوگی میݙا پاکوں پاک اے

خاطر جیندی کل لولاک اے

ادبوں حاضر تھی کھڑا براق اے

عاشق خود غفار اے

حوراں خدمت آئیاں

کافی رنگ وچ ٻہوں سارے جوگی نامے لکھیے ڳن۔ رانجھے جوگی دی علامت پوری سرائیکی شاعری وچ پھیلی ہوئی ملدی ہے۔ سچل سرمستؒ ‘ خواجہ فریدؒ ‘ بیدل فقیر ‘ خواجہ عاقل جوگی تے ݙوجھے سب مہاندرے صوفی شعراء جوگی نامے دے رنگ وچ کافیاں لکھین۔ سید مبارک احمد پوری دے جوگی نامے دے ݙوں بند:

ہیں جوگی لڄ پال

اپݨے دام لایو

بین وڄا کر کیتو ماندی

ہیر ہوئی ہے تیݙی باندی

بݨ جوڳیاں دی چال وے

دلڑی چا برمایو

گھولاں جھنگ سیالیں سارا

چنگا میکوں تخت ہزارہ

ڄلساں تیݙے نال دے

وعدہ    خود    فرمایو

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان