سوتکاگن

سوتکاگن ڈور
سوتکاگن ڈور سندھ وادی دی تہذیب دا پچادھی ترین معلوم آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے۔ ایہ پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ کراچی توں تقریباً 480 کلومیٹر پچادھی پاسوں مکران دے ساحل تے، گوادر دے نزدیک، ایرانی سرحد دے نیڑے واقع ہے۔ ایہ ٹھیڑھ دریائے دشت دے پچادھی کنارے تے اتے ایندے دے ہک چھوٹے نالے گاجو کور دے سنگم دے قریب واقع ہے۔ ایہ ہک چھوٹی آبادی ہئی جیندے وچ مضبوط پتھر دیاں دیواراں تے دروازے ہن۔

دریافت 
سوتکاگن ڈور دی دریافت 1875ء وچ میجر ایڈورڈ موکلر کیتی، جنہاں چھوٹے پیمانے تے کھدائی کیتی۔ 

1928ء وچ، تایل سٹائن اپ گیدروسیا دورے دے دوران ایں علاقے دا دورہ کیتا تے مزید کھدائی کیتی۔ اکتوبر 1960ء وچ، جارج ایف ڈیلز اپ مکران سروے دے حصے دے طور تے سوتکاگن ڈور دی وسیع پیمانے تے کھدائی کیتی، جیندے وچ بغیر گھاہ دے پتھر تے مٹی دیاں سلھاں نال بݨے ڈھانچے دریافت تھئے۔

اُساری 
ایہ ٹھیڑھ تقریباً 4.5 ہیکٹر (300 میٹر ضرب 150 میٹر) تک پھیلا ہویا ہے۔ عام "قلعہ" تے "تلویں شہر" دے نال نال،ایندے وچ ادھ گھڑئے پتھراں دی ہک مضبوط فصیل وی موجود ہے۔ ایں قلعے دی دیوار دی اوچائی تے موٹائی قدرتی چٹان دی بنیاد دی نامنظم سطح دی وجہ توں مختلف ہے، لیکن پوادھی دیوار دے ادھ وچ کہیں نقطے تے ایندی بنیاد تقریباً 7.5 میٹر موٹی ہے۔ دیوار دی اندرونی سطح تھوڑی جھکویں ہے، جݙاں جو بیرونی سطح 23 ڈگری توں 40 ڈگری تک ریڑھویں ہے۔

ساحلی راستہ 
بھانویں جو ایہ ٹھیڑھ حالیہ دور وچ خشکی تے واقع ہے، تے قدیم زمانہ وچ ایہ  کشتی رݨ والے پاݨی دے نزدیک ہوسڳدا ہئی، جیڑھا ݙوجھے  مراکز دے درمیان تجارتی راستے تے ہئی۔ ہک ساحلی راستہ موجود ہئی جیڑھا لوتھل تے دھولاویرا جیہاں وسندیاں کوں مکران دے ساحل تے سوتکاگن ڈور نال جوڑیندا ہئی۔ ایہ تجویز کیتا ڳیا ہے کہ ایہ ٹھیڑھ ہک اہم تجارتی مرکز تھی سڳدا ہئی، جیڑھا خلیج فارس تے بحیرہ عرب توں سمندری تجارت کوں ٻاہرلے ملکاں نال جوڑیندا ہوسی۔

دریافتاں
سٹائن 127 فلیٹ بلیڈز دریافت کیتے، جنہاں دے کور نہ ہن تے جنہاں دی لمبائی 27.5 سینٹی میٹر تک ہئی۔ پتھر دے برتن، پتھر دے تیر دے سرے، تانبے دے تیر دے سرے، سپیاں دے موتی، مٹی دے برتن، تے مختلف ٻیاں شئیں وی ملیاں ہن۔ ہک تانبے-کانسی دا ڈسک وی دریافت تھیا، جیڑھا غالباً باختر–مارگیانا آثار قدیمہ کمپلیکس نال منسلک ہے۔

"قدیم تہذیباں دی وراثت کوں سانبھݨ دی لوڑ ہے!"