عاقل جوگی

1270ھ۔1311ھ؍1853ء توں1893ء

آپ ہڑند دیرہ غازی خان دے رہن والے صوفی با صفا عارف ہن۔ آپ دا شمار سرائیکی زبان دے چوٹی دے شعراء وچ تھیندے۔ تصوف تے معرفت نال آپ دیاں کافیاں اُٻردیاں ہن۔ آپ دے پورے کلام وچ ݙو موضوع بنیادی حیثیت رکھدن۔ ہک مسئلہ وحدت الوجود تے ݙوجھا عشق ۔ خواجہ عاقل جوگی ہناں ݙوں فکری اکائیاں نال اپݨی صوفیانہ شاعری دا ایرا اُسریندن ۔ رانجھن ماہی دا جلوہ ہر پاسے کھنڈیا پے۔ زیر زبر سب آسے پاسے ہوندا نور نظارہ ہے:

ہر جا رانجھݨ ماہی ݙسدا

زیر زبر سب آسے پاسے

جلوہ نور الٰہی ݙسدا

ہر صورت ہر وضع شکل وچ

بانکا یار سپاہی ݙسدا

جے میں اپݨے آپ کوں ݙیکھاں

ڈھولݨ یار کماہئی ݙسدا

خواجہ عاقل جوگی شیخ اکبر ابن العربی کوں اپݨا پیر طریقت منیندن ۔ خود کوں ہمہ اوستی مشرب دا صوفی ڳݨویندن۔

نظر حقیقی کھول ݙٹھوسے

ہے ہر صورت حق موجود

مشرب شیخ اجل اکبر دا

جاتے اصل اصول فقر دا

ہک ٻئی کافی وچ ہیں خیال دی تائید کریندیں ہوئیں فرمیندن ۔ مشرب ابن العربی کوں سمجھ اپݨا ایمان وئو ۔ آپ کثرت کوں گمان تے وحدت کوں ایمان آہدن۔

کل کثرت وہم گمانی

ہے وحدت اصل جہانی

دیوان خواجہ عاقل جوگی وچ عشق دے فلسفے اتے ٻہوں ساریاں کافیاں تے شعر ملدن ۔ آپ عشق کوں سلوک دی راہ دا پندھ سُنڄاݨو تے سفیر آہدن۔ آپ دا فلسفہ عشقِ رسالتؐ تے توحیدی شان نال گُندھیا ہویا ہے ۔ آپ عشق کوں اِی کون و مکان تے کائنات دی اصل قرار ݙیندن۔

عشق دی ساری شان ساگی شان خدا دی

عشق اصل عالم دا باعث کون مکان

عشق اختیار کرݨ والے دلاں وچ غیرت دے میل خود بخود مُک ویندن:

دل نکھتی کل جنجال کنوں

عشق حقیقی پایاں جھاتاں

عشق حقیقی جھئیں دل وچ سما ونڄے ۔ اُتھاں علم عمل دے ݙکھلاوے عارف کوں وِسریج ویندن۔ دل کوں کہیں ٻئی ذات دی سُدھ ٻدھ نہیں رہندی او ہر وقت محبوب دی عبادت اِچ مصروف رہندے۔

عشق نتے دل مل وئو

وِسریا علم عمل وئو

ہک حق یاد ایہا ہر ویلے

ہور نیں کئی کل وئو

راہ طلب وچ رمز موجودے

ہے مقصود  اصل وو

خواجہ عاقلؔ جوگی تحصیل جامپورکوہ سلیمان دےتاریخی قلعےہڑند وچ 1270ھ وچ پیدا تھئے. آپ دا خاندان علم وفضل وچ ممتازمقام رکھدے.حضرت خواجہ عاقل جوگی دینی علوم وچ عبورحاصل کیتاتےول سلوک دیاں منزلاں طےکرݨ دی خاطرحضرت خواجہ غلام فریدؒ دا دربار ملیا. آپ دا شمارحضرت خواجہ فریدؒ دے مُہاندرےخلفاء وچ تھیندے. آپ نہایت عابد تےنیک انسان ہن. آپ دی شادی خراسان دے وزیراعظم دی دخترنیک اخترنال تھئی. حضرت خواجہ عاقلؔ جوگی دا وصال 21رمضان 1311ھ وچ تھیا. آپ قلعہ ہڑند وچ ہک عظیم الشان لائبریری اپݨی یادگارچھوڑی. جیکوں ہُݨ تئیں یا تاں سِوی کھا ڳئی اے یا وت ہزاراں کتاباں لوک چا گھن. خواجہ عاقل جوگی دا کلام ایں پورے دور دےشعراء وچ بالکل نشابر ݙسدے. تصوف تےمعرفت دےمضامین نال اےکلام بھریا ہویا ہے. آپ عشق حقیقی وچ سرمست ݙسدن. زبان و بیان تےخواجہ عاقل جوگی کوں وݙی مہارت حاصل ہے. اپݨےکلام وچ کہیں کہیں جا جوگی حضرت فریدؔدیاں کافیاں دا تتبع وی کریندن. آپ دا ہک مجموعہ کلام1323ھ ہندوستان دےمشہورشہر آگرہ توں چھپیا ملدے. آپ دےکلام تے فریدؔدا گھاٹا رنگ اے،

 نمونہ کلام 

 کافی 
راہ ویندا مڑبھال نی کِھل ہَس کرکے ڳال نی

سک سوہݨےدی تن من جالیا  سارا ماس ہݙیاں دا ڳالیا

نیتا برہوں پڄال نی

ڳل وچ درد دے دام پیوسے   سٹ کرعیش آرام تھیوسے

حال کنوں بےحال نی

ہُݨ کیوں چھپدیں آسےپاسے  اساں کݙاہیں تیݙڑے ہاسے

اوڑک پھیرسنبھال نی

یار مٹھل کوں کوئی سمجھائے  ہر دم تیݙے ماݨ سوائے

لڳڑیاں پیتاں پال نی

جوگیؔ یار رنجیٹے کارݨ  کھیڑے آتے ساکوں مارن

طعنہ ݙیون سیال نی.....

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان