اڄ سانولڑے مکلایا

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر: 1.

مصرعے: 30.

الفاظ:131.

راگ: تلنگ۔

کافی
اَڄ سانوَلڑے مُکلایا۔

سِر بار ݙُکھاں دا چَایا۔ 

اے قِبلہ اَقدس عالی۔

ہر عیب کنوں ہے خَالی۔

اِتھ عَبد عُبید سَوالی۔

جَئیں جو مَنگیا سو پایا۔

وَہ اَمن ﷲ معظّم۔

وَہ حرمَ ﷲ مُحرّم۔

وَہ بَیت ﷲ مُکرّم۔

ہے رَحمت دا سَرمایہ۔

اے نُور سِیاہ مُجسّم۔

ہے عَین سَوَاد الاعظَم۔

تِھیا بے شک آمن بے غم۔

جو حَرم اِحاطے آیا۔

کر یاد حرِیم حَرم کُوں۔

رَکھ پیش پُراݨے غَم کُوں۔

دل آکھے کَھانواں سَم کوُں۔

ہے جِیوݨ کوڑ اَجایا۔

ہُݨ واڳاں وطن وَلایاں۔

لَکھ مُونجھ مُنجھاریاں آیاں۔

دل سَچڑیاں پِیتیاں لایاں۔

وَل مِیلیں بار خُدایا۔

دِل دِلبر کِیتے سِکے۔

گَھر ، شَہر ، بَازار نہ ٹِکے۔ 

وَنڄ  کَھؤسوں طَوف دے دِھکے۔

وَل جیکر بَخت بَھڑایا۔

بِن یار فرید ؔ   نِڄَرساں۔

رَت رو رو آہیں بھرساں۔

غم کھا کھا اَوڑک مَرساں۔

ݙُکھ ، ݙُکھݨے جیڑا تایا۔

اَوکھے لفظاں دے معانی
•سانولڑے:سانولے نے(مُراد خانہ کعبہ)

•مکلایا: جدائی تھئی 

•بار: بوجھ

•عبد،عبید: ہر چھوٹا وݙا

•سواد الاعظم: وݙا سیاہ نشان، وݙی جماعت

•سم: زہر

•واڳاں: (واحد واڳ) لغام کنیں بندے (سوار) دے ہتّھیں، گھوڑے تے گرفت رکّھݨ کِیتے بݨائیاں ڳیاں چمڑے دیاں رسّیاں۔

•اجایا:بے کار

•پیتاں: مُحبتاں

•سکے: ترسے

•بھڑایا: مدد کیتی

•نڄرساں: اندروں اندروں گھلدا رہ ویساں

•جیڑا: روح،جان

•تایا: تپا ݙتا

ݙکھ،ݙکھݨے: نازک ݙکھ،معمولی جَہِیں چھیڑ چھاڑ نال بھڑک اُٹھݨ آلا

•اوڑک: آخر کار

اَوکھے لفظاں دے تلفظ
•سانولڑے: سَاں وَلڑے

•اوڑک: اؤڑَک

•میلیں: مے لِی ں

•جیڑا: جِی ڑَا

•کھؤسوں: کھئو سُوں

•ݙکھݨے: ڈُکھ ڑے ں
مختصر وضاحت
•اَڄ سانوَلڑے مُکلایا۔

سِر بار ݙُکھاں دا چَایا۔

وضاحت: ایہ کافی خواجہ سئیں نے مکہ مکرمہ کنوں وطن واپسی دے ویلے 14 صفر 1217 ہجری تے اوندیاں کجھ اگلیاں ݙینْہواراں وچ لکھی ہئی۔ اتھاں سانولڑا خانہ کعبہ دے سیاہ غلاف دی تلمیح ہے۔ ایں شعر وچ آپ خانہ کعبہ کنوں جدائی دا ذکر کریندن کہ اڄ کعبہ کنوں جدائی تھی ڳئی۔ ول اوہ کعبے نال آپݨی محبت دا اظہار کریندے ہوئے فرمیندن کہ کعبے کنوں جدائی دا عمل اینویں ہے گویا میں آپݨے سِر تے ݙکھاں دا بوجھ چا گھدے۔

•اے قِبلہ اَقدس عالی۔

ہر عیب کنوں ہے خَالی۔

اِتھ عَبد عُبید سَوالی۔

جَئیں جو مَنگیا سو پایا۔

وضاحت: ایں بند وچ آپ خانہ کعبہ دی توصیف کریندے ہوئے فرمیندن کہ ایہ خانہ کعبہ مقدس اَتے عالیشان ہے۔ ایندے وچ کہیں قسم دا کوئی عیب یا نقص بالکل کائنی۔ اوہ فرمیندن جو ایندے وچ ہر چھوٹا وݙا سوالی یعنی آپݨی حاجات اتے فریاداں منگدے اتھاں فقیراں کنوں گھن تے بادشاہاں تک ہر چھوٹا وݙا سوال کریندے۔ آپ فرمیندن کہ اتھاں جیہڑا بندہ جو کجھ وی منگدے اوہ اللہ دی رحمت نال پا گھندے۔

•وَہ اَمن ﷲ معظّم۔

وَہ حرمَ ﷲ مُحرّم۔

وَہ بَیت ﷲ مُکرّم۔

ہے رَحمت دا سَرمایہ۔

وضاحت: اِیں بند وچ وی آپ خانہ کعبہ دی تعریف کریندن کہ واہ!کیا عظمتاں آلے رب دا امن ہے تے محترم حرم ہے۔ واہ! کیا عزت و تکریم
آلا اللہ دا گھر ہے اَتے ایہو تاں رحمت دا سرمایہ ہے۔

•اے نُور سِیاہ مُجسّم۔

ہے عَین سَوَاد الاعظَم۔

تِھیا بے شک آمن بے غم۔

جو حَرم اِحاطے آیا۔

وضاحت: ایں بند وچ آپ بیت اللہ دی تعریف کریندے ہوئے فرمیندن کہ ایہ بیت اللہ مجسم نورِ سیاہ ہے۔ مجسم دا مطلب ہوندے اوہ شئے جیندے وچ طول و عرض و عمق ہووے۔ اَتے آپ نے خانہ کعبہ کوں نورِ سیاہ مجسم آکھے۔آپ فرمیندن کہ سواد العظم ایہو (کعبہ) ہے۔ اڳاں آپ فرمیندن کہ ایں کعبے دے احاطے وچ جو وی آ ڳیا اوہ محفوظ تھی ڳیا اَتے اوندے یکے ݙکھڑے ختم تھی ڳئے۔ جیویں جو قرآن مجید وچ وی آئے۔

وَ مَن دخله کان اٰمنا( اٰلِ عمران)

ترجمہ: اَتے جیہڑا وی ایندے(خانہ کعبہ) وچ داخل تھیا اوہ محفوظ تھی ڳیا۔

•کر یاد حرِیم حَرم کُوں۔

رَکھ پیش پُراݨے غَم کُوں۔

دل آکھے کَھانواں سَم کوُں۔

ہے جِیوݨ کوڑ اَجایا۔

وضاحت: ہݨ جیویں خواجہ سئیں کعبے کوں چھوڑ تے آپݨے وطن دو ویندے پئے ہِن تاں او فرمیندن کہ جݙاں میں آپݨے پراݨے غم کوں سامݨے رکھیندے ہوئے حرم اتے حریم(قابلِ احترام جاء) کوں یاد کرینداں تاں میݙا دل آہدے کہ میں زہر کھا گھناں کیوں جو دلبر دے بغیر زندگی فضول ہے جے زندگی ہووے تاں اُتھئیں ہووے۔

•ہُݨ واڳاں وطن وَلایاں۔

لَکھ مُونجھ مُنجھاریاں آیاں۔

دل سَچڑیاں پِیتیاں لایاں۔

وَل مِیلیں بار خُدایا۔

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندے ہن کہ ہݨ  واڳاں وطن دی طرف موڑ گھدیاں ہِن۔ تے دل کوں ٻہوں مونجھاں آیاں آپ فرمیندن کہ میکوں کعبے کوں چھوڑݨ دی کوئی خوشی نہیں بلکہ میݙا دل  گرفتہ ہے۔ آپ اڳاں ونڄ تے سچڑی پیت یعنی عشقِ حقیقی دا ذکر کریندن کہ دل تاں( کعبے نال) عشقِ حقیقی کیتے اَتے اللہ کنوں دعا کریندن کہ میکوں ول وی کعبے توں ملواویں۔

•دِل دِلبر کِیتے سِکے۔

گَھر ، شَہر ، بَازار نہ ٹِکے۔

وَنڄ کَھؤسوں طَوف دے دِھکے۔

وَل جیکر بَخت بَھڑایا۔

وضاحت: اِیں بند وچ آپ کعبہ نال آپݨی محبت دا اظہار کریندے ہوئے فرمیندن کہ میݙا دل دلبر یعنی کعبہ کیتے ترسدا ہے اِیں دل کوں گھر،شہر،بازار کتھئیں وی چین کائنی آندا۔ آپ فرمیندن کہ اگر میݙی قسمت نے میݙی مدد کیتی تاں ولا طوف دے دکھے ضرور کھؤسوں۔

•بِن یار فرید ؔ نِڄَرساں۔

رَت رو رو آہیں بھرساں۔

غم کھا کھا اَوڑک مَرساں۔

ݙُکھ ، ݙُکھݨے جیڑا تایا۔

وضاحت: ایں بند وچ آپ فرمیندن کہ میں دلبر دے بغیر اندر ہی اندر گُھلدا رہ ویساں تے خون دے آنسو رو تے آہیں بھریساں تے ایہ ݙکھ برداشت کریندے کریندے آخر کار موت آ ویسی تے اِیہ نازک اَتے معمولی ݙکھ جیہڑا معمولی ڄئی چھیڑ چھاڑ تے بھڑک ویندے تے نویں سرے توں انسان کوں ݙُکھی کر ݙیندے ایں میݙی ڄاݨ کوں تپا رکھا ہے۔

نتارا
ایں کافی وچ خواجہ سئیں کعبہ کنوں جدائی دا تذکرہ کریندن تے آہدن کہ ایہ جدائی میݙے کیتے ٻہوں اوکھی ہے ۔آپ کعبے دی تعریف کریندن تے کعبے نال آپݨی محبت دا اظہار کریندن۔ آپ آہدن کہ محبوب دے بغیر زندگی بیکار ہے میں محبوب(کعبہ) دے بغیر کائنی رہ سڳدا۔

 ٻیا ݙیکھو 

•تیرے نیناں تیر چلایا

•انہد مرلی شور مچایا

•ساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ کیتے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
• دیوان فرید بالتحقیق، مجاہد جتوئی 
ونکی:دیوان فرید