رحیم یارخان دیاں یاداں

1977ء توں 1983ء تئیں اساں رحیم یارخان رہندے ہاسے۔ کجھ عرصہ ہاکی دے کھݙکار سمیع اللہ، کلیم اللہ دے چاچا سئیں امان اللہ خان دے افشاں پرنٹنگ پریس تے ملازمت کیتی ۔ بعد ءِ چ اپݨے سوتر منیر احمد دھریجہ تے مسات خورشید احمد دھریجہ نال رَل تے اپݨا پرنٹنگ پریس قائم کیتا۔ اُتھاں وی سرائیکی سرائیکی لائی رکھدے ہاسے ۔ رحیم یارخان وچ اتنا وݙا سرائیکی ادبی ماحول تاں نہ ہا پر ول وی بزم فرید دے صدر ڈاکٹر عبدالغفور مرحوم ، نیشنل سنٹر دے ریذیڈنٹ ڈائریکٹر سئیں صدیق طاہر دا وجود غنیمت ہا۔ اسیݙے رحیم یارخان ونجٖݨ نال دھوں کجھ چوکھا دکھ پیا۔ سرائیکی کٹھ میل دے اشتہار چھپݨ پے ڳے۔ صوفی محمد یار بے رنگ اسیݙے کول امدے ہن۔ صوفی فیض محمد دلچسپ اپݨے شاگردیں تے سنگتیں سمیت امدے ہن۔ سارے لوکیں چٹے لٹھے دے منجھلے تے ململ دے چولے ، سر تے پٹکا، پیریں ءِ چ طلے آلا کھسے پاتے ݙاڈھے سوہݨے لڳدے ہن تے دل کوں بھمدے ہن۔ہک واری صوفی محمد یار بے رنگ ہوریں نال مرید حسین راز جتوئی آئے۔ انہاں تعارف کرایا جو اپݨے خانپور دے شاعر ہن۔ انہائیں جٖہاڑیں او لکھت چا تے آئے ہَن ۔ جیرھی جو صوفی فیض محمد دلچسپ تے صوفی محمد یار بے رنگ ہوریں دے وچاڳ بٖہوں وݙے ادبی جھیڑے دا باعث بݨی ۔ ول سوالی جوابی اشتہاریں دا سلسلہ شروع تھیا۔ بے رنگ صیب دی طرفوں جواب راز جتوئی صیب لکھ امدے ہن، جیرھا سنگتی آوے ہامیں انہائیں دی ملاقات بزم فرید دے صدر ڈاکٹر غفور صیب نال ضرور کرویندا ہم۔ راز صیب تے بے رنگ صیب کوں ہک واری گھن ڳیم تاں اُتھاں میاں سراج الدین سانول ، ملک رسول بخش ملاݨہ تے سید فیاض علی شاہ بٖیٹھے ہن۔ ڈاکٹر صیب آکھیا جو ’’ تئیں نہیں سݨیا میکوں عشق آہدن ‘‘ دی نظم آلا جھیڑا مُکاؤ۔ بٖیا تاں کجھ کائنی، دشمن کھلدن تے اسیݙے دل کوں ارمان لڳدے ۔راز صیب آکھیا جھیڑا دلچسپ آلے مارکہ ودھئی ودن۔ میاں سراج سانول ملاݨہ صیب تے شاہ صیب کٹھے الا پے تے آکھیا خدا کوں جند ݙیوݨی اے ۔ سچ اے ہے جو ایہا نظم اساں پہلے دلچسپ صیب دے مونہوں سݨی اے ۔ انہائیں جٖہاڑیں سرائیکی دا معیاری تے سوہݨا رسالہ سچار اسیݙے وݙے بھرا سئیں غلام یٰسین فخری شائع کیتا۔ ہر پاسے دھماں پے ڳیاں ۔ اساں رسالے کوں ہک ہک جاہ تے پُجٖایا ۔ سرائیکی دی ݙاڈھی البھل تھیوݨ پے ڳی ۔ میکوں یاد اے جو زندگی ءِ چ پہلی واری دیرہ غازی خان رسالہ سچار پُجٖاوݨ ڳیا ہم ۔ فخری صیب جڳ مشہور شاعر عزیز شاہد سانگے وی رسالے ݙتے ہن۔ میکوں سک دے نال خوشی ہئی جو ہُنائیں نال ملاقات تھیسے ۔ پر او نہ مل سڳئے ، ہنائیں دے گھر بلاک 44 وچ رسالے ݙے آیم۔ سچار دے آوݨ نال سرائیکی تحریک کوں وݙی تقویت ملی ۔ اونویں تاں سرائیکی رسالہ ادب وی عمر علی خان بلوچ شائع کریندے کھڑے ہن پر سچار دے آوݨ نال سرائیکی دا ہک نواں اُٹھا تے اُبھار پیدا تھیا تے سچار دا کم کرݨ نال اسیکوں وی وسیب دی ݙاڈھی محبت ملی ۔ رحیم یارخان ءِ چ اسیݙا گھر سرائیکی تاݙا بݨ ڳیا۔ راز صیب ‘بے رنگ صیب تے کجھ بٖے سنگتی اکثرقیام اسیݙے کول کریندے ہن ۔بزم فرید رحیم یاخان جیندے اساں وی ممبر ہاسے ، چنڳا کم اے کیتا جو سئیں صدیق طاہر دے مرتب کیتے ہوئے دیوان فرید دی اشاعت دا اہتمام کیتا۔ کتابت سانگے سچار دے ایڈیٹر غلام یٰسین فخری صیب خصوصی طور تے کراچی توں آئے۔ کئی مہینے کتابت دا کم جاری رہ ڳیا تے اسیکوں فخری صیب دی خذمت دا موقع حاصل تھیا۔ 

حافظ عبدالکریم دلشاد دی ڳالھ :

میکوں چنڳی طرح یاد اے جو راز جتوئی صیب بزرگ سرائیکی شاعر حافظ عبدالکریم دلشاد ( احمد پور شرقیہ آلے ) کوں گھن آئے تے آکھیونے جیویں بزم فرید دیوان فرید شائع کیتے۔ ایویں دلشاد سئیں دا کلام وی چھاپ ݙیوے ۔ میں آکھیا جُٖلو ڈاکٹر صیب کوں آکھدوں ۔ اساں شاہی روڈ تے ڈاکٹر عبدالغفور صیب کوں ونڄ ملیوسے ۔ جٖاݨ سُنجٖاݨ دے بعد میں مدعا  بیان کیتا ۔ حافظ عبدالکریم دلشاد سئیں ڳالھ کوں اڳوں ودھیندے ہوئے اپݨے کپڑے دے تھیلے وچوں اپݨا قلمی دیوان کڈھ تے آکھیا:

’’ اے ݙیکھو سئیں ڈاکٹر صیب ! میݙا دیوان پورا پنج سیر اے ، جے پنج سیر کنوں ہک تولہ گھٹ ہووے تاں بلا شک تیلی لا ݙیو۔ ڈاکٹر صیب پنج سیر آلی ڳالھ تے کِھل پے تے اکھیونے پنج سیر کوں چھاپݨ سانگے پنجاہ ہزار وی تاں ہووے ۔ ‘‘

میکوں ارمان ݙکھ تے صدمہ ہے جو او دیوان اڄ تئیں نی چھپا۔ اللہ سئیں اسیکوں سرائیکی کتاباں چھاپݨ دی توفیق ݙتی ۔ پچھلے جٖہاڑیں میں نثر دے جڳ مشہور لکھاری باسط بھٹی سئیں کوں آکھئے جو حافظ عبدالکریم دلشاد سئیں دے کلام بارے پتہ کرو۔ چھاپوں کیوں جو انہائیں دی حسرت بھری ارداس میکوں یاد امدی اے تاں میݙا ہاں مُٹھ ءِ چ آ ویندے ۔میکوں باسط بھٹی ولدا ݙیندن جو او کلام رُل ڳے ۔ میں ویڑا تھی تے پُچھئے ۔ کیویں ؟ او آکھدے میں احمد پور شرقیہ دے شاعریں تے تحقیقی کم کریندا پیاں ۔ مرحوم حافظ عبدالکریم دلشاد سئیں دا نمونہ کلام گھنݨ سانگے انہائیں دے گھر ڳیاں ۔ ہُنائیں دے پُتریں آکھئے اساں کنے کوئی شئے کائنی ۔ میں آکھئے یار اے تاں سرائیکی قوم دا بٖہوں وݙا ترکہ تے جاگیر ہئی۔ تُساں کیݙے ونجٖائی اے؟  انہاں ولدی ݙتی اے جو اسیکوں کوئی پتہ کائنی ، زمین کھا ڳئی اے یا اسمان چا ڳے ۔ باسط بھٹی سئیں دی اے ڳالھ سُݨ تے ارمان ودھ ڳے۔ ہِیں ڳالھ کوں سامݨے رکھ تے میں گزریل زمانے کوں سوچینداں، سو ݙو سو تے ایویں ہزاریں سالیں تے قیاس کریندا تاں اللہ جٖاݨے ایہو جہے کتنے ہزاراں تے لکھاں دیوان رُل ڳے ہوسن ؟ وجہ اے ہے جو اساں اپݨی علمی تے ادبی میراث کوں چھپوا نی سڳئے تے انہائیں کوں ہتھیکا نی رکھ سڳیئے۔ میں اولاد کوں آکھئے میں تہاکوں پڑھا لکھا ݙتے، روزی اللہ ݙیسے ۔ تُساں نال تھیوو، اللہ سئیں جٖیڑھا آنہ ٹکا ݙیوے ،آپاں سرائیکی دیاں کتاباں چھاپݨ تے خرچ کروں ۔

 حوالہ 
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ