گولا ڈھورو

گولا ڈھورو سندھ وادی دی تہذیب نال تعلق رکھݨ والا ہک آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے۔ ایہ ٹھیڑھ گجرات، ہندوستان دے کچھ ضلعے وچ، باگاسرا دے نیڑے، کچھ دی خلیج دے سرے تے واقع ہے۔ ایں ٹھیڑھ وچ تقریباً 50 ضرب 50 میٹر دا ہک چھوٹا قلعہ بند علاقہ ہے، اندر اتے ٻاہر ݙوہیں پاسے ایں علاقے وچ رہݨ دیاں جاہیں اتے فیکٹریاں موجود ہن۔

تاریخی اہمیت

ایہ ٹھیڑھ 2500 توں 2000 قبل مسیح دی منیا ویند ہے۔ اتھ 1996 توں کھاٹی شروع تھئی، جیڑھی مہاراجہ سیائی جیو یونیورسٹی، بڑودہ کیتی، اتے اتھ ہک ہنوکھڑی ہڑپائی مہر (موجودہ پاکستان توں)، جیڑھی اندروں خالی ہے اتے اپݨی قسم دی پہلی مہر ہے، ملی ہے۔ ایں ٹھیڑھ دی کھاٹی نال فیکٹری اتے وݨج وپار دے ثبوت ملے ہن، اتے سندھ وادی دی تہذیب دی معاشی ترقی وچ انہاں چھوٹیاں ہڑپائی وستیاں دی اہمیت نشابر کیتی ہے۔

ملݨ آلیاں چیزاں

سیپیاں، قیمتی پتھر، پتھر دے مݨکے، پک مٹی دے تھاں اتے تانبے دیاں بݨیاں چیزاں، ہک منفرد ہک سنڳ آلی مہر جیڑھی اندروں خالی ہے، جیڑھی کہیں برتن وانگوں ݙسدی ہے، ٻیاں چھی ہڑپائی مہراں ، تانبے دیاں چھریاں جنھاں تے ہݙی دے دستے لڳے ہوئے ہن، تانبے دیاں چیزاں وغیرہ۔

تانبے دیاں چیزاں

ہک نکی جہی وسوں ہووݨ دے باوجود گولا ڈھورو توں تانبے دیاں ٻہوں زیادہ چیزاں ملیاں ہن۔ تانبے دا ہک برتن جیندے وچ اٹھ کنڳݨ ہن، ہک کہاڑی جیڑھی قیمتی دھات کوں کُٹ سٹ کرݨ کیتے استعمال تھیندی ہئی، تانبے دیاں چھریاں جنھاں تے ہݙی دے دستے لڳے ہوئے ہن، ملیاں ہن۔ تانبے دی ہک ہنوکھڑی جنگی کہاڑی وی اتھوں ملݨ والی ہک دلچسپ چیز ہے اتے ایں جنگی کہاڑی دا چھوٹا سائز اشارہ کریندے جو ایہ شاید مذہبی رسماں کیتے استعمال تھیندی ہئی۔ تانبے دیاں چھریاں تے نال مچھیاں دیاں ٻہوں ساریاں ہݙیاں ملیاں ہن، جتھوں ایہ ظاہر تھیندے جو ایہ چھریاں مچھیاں کوں سکاوݨ کیتے ورتیاں ویندیاں ہن۔ البتہ تانبہ پگھارݨ دا کوئی ثبوت نئیں ملیا، پر مٹی دیاں ٻہوں ساریاں کٹھالیاں ملیاں ہن جنھاں تے تانبہ لڳا ہویا ہے، جیڑھا ظاہر کریندے جو ایہ شاید تانبہ پگھارݨ کیتے ورتیاں ویندیاں ہوسن۔

ہڑپائی مہراں

ایں ٹھیڑھ دا رقبہ 2 ہیکڑ توں گھٹ ہووݨ پاروں ماہرین آثار قدیمہ گولا ڈھورو توں زیادہ امید نہ رکھدے ہن، پر انہاں کوں پنج اکوریاں ہویاں ابرق دیاں مہراں لبھݨ دی حیرانی تھئی، جنھاں تے ہک سنڳ آلا زنانور بݨیا ہویا ہئی۔ ایں طرح دیاں مہراں سندھ وادی دی تہذیب دے وݙے شہراں وچ عام ہن، جیڑھیاں تجارت دے کم وچ استعمال تھیندیاں ہوسن۔ مہر تے نقش اتے ہک سنڳ آلے زناور دی تصویر دے علاوہ ہک مہر تے چوچنڈالہ خالی خانہ وی بݨیا ہویا ہے۔ ایں طرح دیاں خالی خانے آلیاں مہراں ہک منفرد چیز ہن اتے ٻئے کہیں ہڑپائی ٹھیڑھ تے نئیں ملیاں۔

اہمیت

بھانویں جو ایہ وسوں رقبے دے لحاظ نال چھوٹی ہے جیڑھی 6 ایکڑ تے کھنڈی ہوئی ہئی، ایندی 5.20 میٹر چوڑائی آلی کندھ ہک دے بعد ݙو مرحلیاں وچ بݨی ہوئی ہئی، اتے اتھ کاریگری اتے تجارت دے کم عروج تے ہن۔ گولا ڈھورو وسنیک سپیاں دیاں ونگاں اتے قیمتی پتھراں دے مݨکے اتے تانبے اتے پک مٹی دیاں چیزاں بݨاوݨ وچ ماہر ہن۔ مݨکے بݨاوݨ دا کم زیادہ تر شہر دے کندھ آلے علاقے توں ٻاہر تھیندا ہئی اتے پک مٹی دیاں چیزاں صرف کندھ آلے علاقے دے اندر بݨدیاں ہن۔ ایہ بغیر کندھاں آلا شہر اتے کندھاں آلا قلعہ، تجارت اتے صنعت دا مرکز لڳدا ہے۔ وݙے کالے برتن ایہ ظاہر کریندن جو اتھوں دے لوک ٻاہرلے ملکاں نال تجارت کریندے ہن، کیوں جو ایں طرح دے برتن موجودہ عمان وچ سامان گھن ونڄݨ کیتے استعمال تھیندے ہن۔