شاعریں دی عظیم دھرتی ‘دیرہ غازی خان

دیرہ غاز یخان ملتان ڈویژن دا ہک ضلع ہا۔ یکم جولائی 1982ء کوں ایکوں ڈویژن بݨا ݙتا ڳیا۔ایں علاقے دی تاریخ خاصی پُراݨی ہے۔ 1445ء اچ لنگاہ خاندان دے تحت ریہا۔ شہر ڈیرہ غازی خان ہک مقتدر بلوچ سردار میر حاجی میرانی نے اپݨے پُتر غازی خان دے ناں تے 1476ء اچ آباد کیتاہا۔ 1739ء اچ نادر شاہ نے حملہ کیتا۔ 1747ء اچ نادر شاہ دے قتل تے ایندے تے احمد شاہ ابدالی قابض تھیا۔ 1819ء اچ راجا رنجیت سنگھ دا قبضہ تھیا ۔ 1849ء اچ انگریزاں دا قبضہ تھی ڳیا۔

ضلع ڈیرہ غازی خان دے شمال اچ ڈیرہ اسماعیل خان تے جنوبی وزیرستان، مشرق اچ ضلع مظفر گڑھ، جنوب اچ ضلع جیکب آباد تے سکھر دے اضلاع تے مغرب اچ کوہ سلیمان تے کوئٹہ ڈویژن ہن۔فورٹ منرو اتھاں دا بلند ترین مقام ہے۔ تونسہ تے راجن پور اچ جنگلات دے وݙے وݙے ذخائر ہن۔ ہُݨ پختہ پل نال غازی گھاٹ کوں مظفر گڑھ نال ملایا ڳیا ہے۔ریلوے لائن دی تعمیر نال ضلع دے اہم قصبے جام پور ، مٹھن کوٹ، تونسہ وغیرہ آپت اچ مل ڳے ہن۔ اتھاں گورنمنٹ کالج، گورنمنٹ ایلیمنٹری کالج( خواتین) ڈویژنل پبلک سکول، گورنمنٹ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وغیرہ تے کئی تعلیمی ادارے ہن۔ حضرت سخی سرور ، حضرت خواجہ سلیمان تونسوی، حضرت دین پناہ، حضرت پیر عادل شاہ تے زندہ پیر دے مزارات وی ہیں ضلع اچ ہن۔

شہر ڈیرہ غازی خان دریائے سندھ دے کھٻے کنارے ، ملتان دے مغرب اچ 60میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ ایں شہر کوں ’’دیرہ پھُلاں دا سہرا ‘‘ آکھدن۔

1909ء اچ اے شہر دریا دے کٹائو دی زد اچ آڳیا۔ دریا برد تھیوݨ دے بعد موجودہ شہر دی بنیاد دریا توں ویہہ کلو میٹر دے فاصلے تے رکھی ڳئی۔پُراݨی جھاہ ہُݨ چورہٹہ سݙویندی ہے۔ اتھاں غازی خان اول دا مقبرہ پہلے توں موجود ہا۔ ایں شہر کوں اے فخر حاصل ہے جو پاکستان دا ناں سب توں پہلے ہیں جھاہ تے گھٖدا ڳیا۔ لفظ ’’پاکستان‘‘ دے خالق تے تحریک پاکستان دے رہنما چودھری رحمت علی 1930ء توں کجھ پہلے ، ضلع ڈیرہ غازی خان دے علاقے ’’روجھان‘‘ اچ مزاری اسٹیٹ دے مشیر تے مزاری برادران (بلخ شیر مزاری تے شیر باز مزاری)دے اتالیق دی حیثیت نال فرائض انجام ݙیندے ریہے ہن۔ٻیا اے جو ڈیرہ غازی خان دے ہک معروف صحافی شیر محمد نے 1934ء اچ ای اپݨے ناں دے نال ’’پاکستانی‘‘ لکھیا۔ قومی یادگار دی حیثیت نال ’’پاکستانی چوک‘‘ تعمیر کیتا ڳیا۔ یونینسٹ حکومت دے خلاف سول نافرمانی دی تحریک دا آغاز ایں چوک توں تھیا ہا۔شہر اچ کئی سوہݨیاں عمارتاں ہن۔ عجائب گھر، ریلوے سٹیشن، غازی خان دا مقبرہ تے ٹینس کورٹ دی عمارت قابل دید ہے۔

گھریلو صنعتاں اچ لکڑی دی مختلف اشیاء جنہاں اچ ٹیبل لیمپ، تصویریں دے فریم، شیشیاں دے فریم، تے کھݙوݨے شامل ہن۔ پاکستان دی سب توں وݙی سیمنٹ فیکٹری ’’ڈی جی سیمنٹ‘‘ اتھاں قائم کیتی ڳئی ہے۔ اے فیکٹری 600ایکڑ رقبے تے کھنڈی ہوئی ہے تے ایندی پیداواری صلاحیت 40لکھ ٹن سالانہ ہے۔ٻیا اے جو ٹریکٹر سازی دا ہک کارخانہ تے ہک ٹیکسٹائل مل وی کم کریندی پئی ہے۔ قدرت نے ایں علاقے کوں تیل، گیس تے یورانیم جیہیں قیمتی دھاتاں دے تحفے عطاء کیتے ہن۔ شہر اچ یورانیم دی تلاش تے ایندے تے ریسرچ کیتے پاکستان ایٹمی توانائی کمیشن دا ہک مقامی ادارہ کم کریندا پے۔

 حوالہ 
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء