منگھروٹھہ دیاں شخصیات

منگڑوٹھہ ،

محرم الحرام ، مذہبی روایات و ثقافت بارے کجھ شخصیات دا تذکرہ (اورل ہسٹری) :-

سندھ وادی دے وسیع و عریض قدیم خطے وچ کربلا دی ڈکھ بھری کہانی دے نثری یا منظوم واقعے کوں اپݨی زندگی دے قصے دا اہم حصہ بݨاوݨ وچ اتھوں دے لوکیں دا شعوری تے نیچرل ورتارا ہے. ایندے بارے ٻہوں کجھ لکھیا پڑھیا ڳئے ، تے اے کم جاری و ساری ہے ، مرثیہ تے ویݨ انھیں لوکیں دی سرشت دا حصہ بݨ چکئے ،

منگڑوٹھہ ، دیرہ غازی خان دے پراݨے شاہریں وچوں ہک جاگدا ہویا شاہر اے ، جیویں سندھ وادی دی تاریخ وچ ملتان ہمیشاں توں جاگدے.

منگڑوٹھے دی سݨی سݨائی تاریخ پیدائش " ہڑند" تے "وہوا" دی مماثل ہے.

اتھاں محرم دے ݙاہ ݙینہاں وچ لوکیں دی عقیدت تے احترام پراݨے دور توں شیعہ سنی دا سانجھا آندا پئے ، بلکہ شواہد ملدین جو پارٹیشن توں پہلے اتھاں ہندو وی ٻہوں تعداد وچ راہندے ہئین تے او ݙاہ محرم دے ݙینہہ جلوس دے رستےاتے ٻوہاری ݙے کھڑدے ہن تے سبیلاں وی لیندے ہن.

ساݙا خاندان  تقریباً ست نسلاں توں اتھاں راہندا پئے ، روایت در روایت تقریباً چار سو سالاں توں اتھاں محرم دی مجالس تے جلوس دا آغاز تھی چکیا ہئی.

اایں ویلھے میکوں کجھ بزرگیں دے احوالٖ ملئین جیرھے مختصر طور تے بیان کرینداں ، اے سبھے ایں ویلھے فانی دنیا وچ موجود کئے نی لیکن انھیں دے قصے اساں اج وی کریندے ہئیں ، جنھیں سنی شیعہ تے مسلکی حدود تو الڳ ہک انسانی المیے کوں عزاداری دے طور تے منگڑوٹھے وچ ورتئے ، ایندے وچ مذہبی عقیدت مندی دے نال نال ہک بھر پور کلچرل ایکٹیویٹی ہے ، جیندے اثرات اج وی نظر آندن.

 1.سید نذیر حسین شاہ  :- 
نذیر حسین شاہ (وفات 1941) منگڑوٹھے دے ہین ، کوئٹہ وچ پولیس انسپکٹر رہ ڳئے تے اتھائیں فوت تھئے ، دفن لال شہید قبرستان منگڑوٹھے ہن ، جوانی وچ جھوک لڈا گیے لیکن انھیں دی مختصر حیاتی وچ وی ڈھیر سارے کم نظر آندن ، منگڑوٹھے وچ رواداری تے امن دی مثال ہئین ، اوں ویلھے دے معروف مرثیہ گو شاعر تے نامور ذاکر گل محمد عاشق ملتانی دے شاگرد خاص ہن ، انھیں دی دعوت تے عاشق ملتانی منگڑوٹھے وی مجلس کیتے آئے. انھیں امام باڑے دی توسیع تے تعمیر کیتی ، تعزیہ داری دا اغاز کیتا ، سنجر ، وستی عظیم تے پار دے زمیندار سادات نال شکار کھیݙن وی ویندے ہئین. نذیر حسین شاہ مرحوم ، ریاض حسین شاہ تے عباس رضا شاہ دے والد ہئین. 

 2- سید ابوالحسن شاہ :- 
نذیر حسین شاہ دی بے وقت موت دے بعد سید ابوالحسن شاہ نقوی نے ایں سلسلے کوں اڳوں تے ٹوریا ، او اپنی شرافت ، سادگی تے رواداری وچ اپݨی مثال آپ ہن ، محرم دے جلوس دے لائسنس دار وی ہن ، انھیں وی امام باڑے دی نویں سروں تعمیر کرائی ، 

ابوالحسن شاہ صاحب ، سید علی شاہ تے نیاز حسین شاہ صاحب دے والد ہن.

 3- سید غلام اکبر شاہ :- 
سادات شفا خانہ منگڑوٹھے دے بانی تے مشہور و معروف حکیم ہئین. ابوالحسن شاہ صاحب دی وفات دے بعد محرم دے جلوس دے لائسنس داری سنبھالی ، آپ ٻہوں دھیمے تے روادار طبیعت دے مالک ہئین ، منگڑوٹھے وچ شیعہ سنی اتحاد و یگانگت واسطے انھیں دی شعوری خدمات ڈھیر ہن ، مشہور مرثیہ گو شاعر تے ذاکر غلام حیدر فدا ( کروڑ لال عیسن والے) دے شاگرد ہن ، علم عروض ، شاعری ، سر ، قصیدے تے بحور تے مکمل دسترس رکھدے ہئین ،  منگڑوٹھے وچ حسینیت دا احترام تے بھائی بندی دی فضا کیتے انھیں دی شخصیت دا اہم کردار ہا ، ہر مکتب فکر دے امیر غریب لوک انھیں دی ذاتی دوستی دا حصہ ہن ، 

انھیں دے دادا منگایا شاہ منگروٹھوی دے ناں نال لکھدے ہین تے اپݨے وقت دے مشہور شاعر ہین ، محمود کوٹ دے مرثیہ دے وݙے شاعر نذر ارشاد جھنڈیر اپݨی نظم " تذکرہ الذاکرین ، یاد رفتگان" وچ انھیں دا ذکر کیتے) .

 4-سید ریاض حسین شاہ :- 
مرحوم ریاض حسین شاہ صاحب نہ صرف منگڑوٹھے بلکہ پوری تحصیل تونسہ تے نواحات وچ اپݨا مذہبی ، سیاسی تے سماجی اثر رسوخ رکھدے ہئین. کوئٹہ توں پولیس انسپکٹر دی نوکری چھوڑی تے ساری زندگی منگڑوٹھے وچ گزاری ، انھیں ہمیشاں سنی شیعہ دی فضا کوں سانجھا قرار ݙتا ، منگڑوٹھے دے اہم سیاسی لوکیں نال انھیں دے ذاتی مراسم ہئین ، ایں وجہ توں انھیں دی ڳال عام لوکیں وچ وزن رکھدی ہئی تے غور نال سݨی ویندی ہئی ، انھیں ہمیشاں فرقہ پرستی دی حوصلہ شکنی کیتی ، تے مشترک بھائی چارے دی فضا قائم کیتی. منگڑوٹھے وچ مذہبی ہم آہنگی ، رواداری ، تے امن و محبت دا ماحول پیدا کرݨ وچ انھیں دا تاریخی کردار ہے. 

 5- سید عباس رضا شاہ :- 
سید عباس رضا شاہ محکمہ زراعت توں اسسٹنٹ ڈائریکٹر ریٹائر تھئے ، لیکن عام زندگی وچ انتہائی سادہ تے کم گو ہئین ، منگڑوٹھے دے شیعہ سنی مشترک معاشرے وچ انھیں کوں ٻہوں احترام تے قدر دی نگاہ نال ݙٹھا ویندا ہا ، لوک انھیں دے مثبت کردار دی وجہ توں انھیں دے عقیدت مند ہین. انھیں دا علم تے مطالعہ ٻہوں وسیع ہا ، عام لوکیں توں ہٹ کے پڑھئے لکھئے لوک انھیں دی مجلس دا حصہ ہوندے ہݨ. محرم دی مجالس وچ او ہمیشاں غیر متنازعہ ، علمی تے فکری گفتگو کریندے ہن ، عام زبان تے سرائیکی وچ خطاب لوکیں کیتے دلچسپی تے شوق دا باعث بݨدا ہا ، حالانکہ انھیں دا استفادہ قرآن و حدیث تے عربی فارسی کتابیں توں ہا. شیعہ سنی لوک انھیں دے علمی مرتبے توں سانجھے مستفید تھیندے ہن. 

 6- سید سجاد حسین شاہ :- 
سید سجاد حسین شاہ صاحب مرحوم حکیم غلام اکبر شاہ دے اکلوتے پتر ہئین ، سکول ماسٹر ہن ، کافی عرصہ جمن شاہ ضلع لیہ وچ گزاریا ، ایں واسطے اتھو دے اکثر وݙے وݙے سیاستدان ، وکیل ، ڈاکٹر تے اہم سماجی شخصیات انھیں دے شاگرد ہن .

ریٹائرمنٹ دے بعد مکمل طور تے منگڑوٹھے شفٹ تھی ڳئے.

او وی اپݨے آبائی قبرستان لال شہید وچ دفن ہن. منگڑوٹھے وچ عزاداری تے محرم دی نویں سروں اُساری انھیں اپݨی جوانی وچ کیتی ، ڄݙاں انھیں نال تعزیہ داری تے نوحہ خوانی کیتے میر خادم حسین ، ذاکر اللہ داد گلی تے غلام رسول ملکاݨی ہوندے ہین

اپݨے والد حکیم غلام اکبر شاہ صاحب دے بعد انھیں محرم دے جلوس دی لائسنس داری سنبھالی ، ایں حوالے نال او بانی دی حیثیت رکھݨ پاروں شاندار اہتمام و انتظام کیتے ٻہوں مالی معاونت کریندے ہن ، 

 7-سید علی شاہ :- 
مرحوم سید علی شاہ وی محکمہ زراعت دے ملازم ہن ، ابوالحسن شاہ صاحب دے وݙے پتر ہن ، انتہائی شریف النفس ، خاموش مزاج تے تنہائی پسند ہن ، انھیں دی طبیعت وچ ٻہوں زیادہ ٹھہراو ہا، انھیں اپݨے خاموش کردار نال اپݨی عزت بݨائی تے شہر محلے دے لوکیں کوں حسنِ سلوک نال ہم مشرب بݨایا. منگڑوٹھے وچ محرم دے جلوس وچ نوحہ خوانی نال ماتم داری دا آغاز سید علی شاہ تے نیاز حسین شاہ مرحومین اپݨی جوانی وچ کیتا.

 8- سید نیاز حسین شاہ :- 
سید نیاز حسین شاہ مرحوم ابوالحسن شاہ دے پتر تے سید علی شاہ دے چھوٹے بھرا ہئین ، اے وی سکول ماسٹر ہن ، انھیں اپݨی حیاتی شرافت تے سادگی نال گزاری ، ٻہوں بے ضرر تے انسان دوست آدمی ہن ، ٻہوں گھٹ گفتگو کریندے ہن ، دنیاوی میل جول ، سوشل لائف تے گہما گہمی کوں پسند نہ کریندے ہن ، پرہیزگاری تے عبد خداوندی دا حقیقی نمونہ ہن. شاہر وچ قدر دی نگاہ نال ݙٹھے ویندے ہن.

 9-مولوی ملک خدا بخش ذاکر :- 
(پ 1916 - ف 2001)

مولوی خدا بخش منگڑوٹھے دے ہئین لیکن شیخ ابراہیم قبرستان نزد گھالی وچ دفن ہن. ذاکری وچ سید غلام اکبر شاہ دے شاگرد ہن ، جوانی وچ انھیں نال سندھ مجالس دے سلسلے وچ ویندے ہن ، خیر پور میرس (سادات) تے لاڑکانہ تک ویندے ہن ، ہک سال اپݨے استاد نال محرم سر شاہنواز بھٹو کول پڑھیا ، تڈاں ذوالفقار علی بھٹو ست سال دا ٻال ہا.

ذاکر چراغ حسین شاہ گھالی والے ، محمد بخش شاہ ، اللہ بخش شاہ ، ارشاد حسین شاہ ( بکھرَا شاہ دے وݙے زمیندار) نال ٻہوں قربت ہئی ، حاجی اقبال زاہد دمانی مرحوم توں شعری گݨ حاصل کیتے. ٻہوں سریلے ذاکر ہن ،  ذاکر ملک ہاشم دے والد ہن ، معروف ذاکر مولوی رحیم بخش چوٹی والے انھیں دے داماد ہیین.

 10- ذاکر اللہ داد گلی :- 
ذاکر ملک اللہ داد گلی (ڳ کوں زیر)  سید غلام اکبر شاہ دے شاگرد تے سوزی ہئن ، مشہور ذاکر غلام شبیر ناصر تونسوی دے نال ٻہوں عرصہ بطور سوزی رہ ڳئے. منگڑوٹھے دی پیلھی سوز خواں  (نوحہ خواں)  پارٹی دے رکن ہن . ( اے آغا بشیر تے منیر الیکٹریشن تے امیرو ملک ) دا والد ہا ، اے خاندانی طور تے ٻہوں سریلے ہن ، عطا محمد خان مٹھوانی آہدے ہئین ، اے منگڑوٹھے دی "شام چوراسی " فیملی ہے. ممدو نائی ، میرو ، فلکا ، گلا ، شمن تےذاکر فاروق جاوید تائیں ، اے سنی خاندان مزہبی ہم آہنگی ، سنگت ، نوحہ خوانی تےکلچرل ایکٹیویٹی دا حصہ آندے پئین.

 11- سردار شاہنواز خان کرٹانی :- 
منگڑوٹھے دی کرٹانی برادری وچ رب نواز خان کرٹانی ،شاہ نواز خان ، محمد نواز خان تے مسعود نواز خان پہلے پہل شیعہ اثنا عشری تھئے ، اے خاندانی طور تے علمی ادبی تے معزز گھرانہ ہے ، اے بزرگ محرم دی مجالس تے جلوس دی زینت ہئن. تاریخ دا وسیع مطالعہ ، دلیل و برہان ، شعوری مباحثے ، قران و حدیث ، عربی فارسی دی کتب ، تنقیدی شعور تے غیر مدلل حوالے توں انکار انھیں دا خاصہ ہا. بشیر نواز خان کرٹانی مرحوم اپݨی سادگی تے شرافت دی مثال آپ ہا ، ایں خاندان وچ اہلبیت دی محبت تے تعلیمات دی ترویج ، بین المذاہب ہم آہنگی تے برادری دی جڑت کیتے بے مثال کاوشاں ہن. 

 12- حاجی محمد اقبال زاہد دمانی :- 
حاجی صاحب مرحوم نتکانی دی کرٹانی برادری دے سربراہ ہئین ، اے چیف فیملی ہئی ، لہذا انھیں دا سماجی اثر رسوخ ٻہوں زیادہ ہا ، انھیں دا ڈیرہ غریب مستحق افراد بالخصوص پہاڑ توں آئے ہوئے روہیلیں دی پناہ گاہ ہا ، روٹی مانی دا روز شام کوں لنگر ہا ، حاجی صاحب خوبصورت سرائیکی اردو شاعر ہن تے نفیس انسان ہن ، زاہد تخلص ہا تے دمان نال نسبت دی وجہ توں زاہد دمانی لکھدے ہین ، انھیں دے ترئے شعری مجموعے (شہادت ، دیار سرخ ، کاشانہ سخن) انھیں دی وفات دے بعد چھپ چکئین. سٹیج تے شعری مٹھاس توں بھر پور مجلس پڑھدے ہئین ، ٻہوں سادہ طبیعت ، صلح جو تے وضع دار آدمی ہئین.

 13 - خدا بخش کرٹانی :- 
خدا بخش کرٹانی دے ناں دے ٻہوں بندے ہم عصر تھی گزرین ،

اے ذاکر خدا بخش کرٹانی" شینہ " مشہور ہین ، شاید اپݨے مطالعے ، مباحثے ، مکالمے تے تیز طبیعت دی وجہ توں مشہور ہوسن. سید غلام اکبر شاہ مرحوم دی قربت ، عقیدت تے سنگت وچ ٻہوں رہ ڳئین. سادہ لوح انسان تے نیک نفس آدمی ہین.

ٻہوں عقیدت تے سچے دل نال ذکر کریندے ہئین.

 14- فیض محمد خان بزدار :- 
فیض محمد خان ، فیضو خان بزدار "فضل والا" دے ناں تے جانڑئے ویندے ہن ، مومن مولائی بندے ہن ، نیک شریف بزرگ تے عزادار ہن. انھیں دے بھائی عاشق خان بزدار تے عطا محمد خان بزدار وی ایں سلسلے وچ سانجھے ہن ، ݙاہ محرم کوں ہر سال انھیں دے ݙیرے توں علم دا جلوس برآمد تھیندے ، اے سنی شیعہ دا ہکو سنواں جلوس ہوندے ، محلہ بزدار دی ایں جلوس کیتے ٻہوں ساجھے داری ہوندی اے ، چئیرمین عبدالکریم بزدار مرحوم ، سید ریاض حسین شاہ صاحب دے دوست تے جلوس وچ شامل ہوندے ہئین ، بلکہ قیادت کریندے ہئین ، انھیں پولیس والے ڈیوٹی افیسر کوں ہک دفعہ آکھیا ، اتھاں تہاکوں وردی پاوݨ دی ضرورت کئے نیں ، اتھاں اساں ہکو کجھ ہئیں. اے ڳال منگڑوٹھے دے پر امن تے بھائی چارے دے ماحول دی عکاسی کریندی اے.

 15- محمد حسین مچھرانی :- 
محلہ مچھرانی کئی نسلیں توں مجالس ، جلوس ، عزاداری ، عقیدت مندی دی اپݨی مثال آپ ہے ، اے ٻہوں سوشل تے طبعَ طرز وچ ملاوڑے لوک ہن ، پتہ نئیں لڳن ݙیندے جو کتنے سنی ہن کتنے شیعہ ، ہر گھر توں حسینیت دی عقیدت دی خوشبو آندی ہے. 

اعجاز خان مچھرانی "ڈلے والا" مرحوم دی جاہ تے ٻہوں عرصے توں حسینی مجلساں تھیندیاں ہئین ، چن مچھرانی مرحوم ، ممبر امداد خان مچھرانی مرحوم سمیت پورا محلہ  نذر نیازاں ، خیرات ، سبیلاں وغیرہ کیتے عقیدت مندی نال وقف ہوندا ہا ، اے سلسلہ اج وی قائم ہے. اے لوک جلوس دے روٹ دے منتظم ہوندن. 

محمد حسین خان مچھرانی تاں سچا سدھا انسان ، ہنس مکھ ، گپ شپ ،  اچی طرز والا  تے مٹیا ہویا بندہ ہا ،  محرم دے ݙاہ ݙین٘ہہ عزاداری کیتے وقف کر ݙیندا ہا ، امام حسین دی مجلس وچ داد و تحسین کیتے ذکر دی زینت ہوندا ہا.

 16- عطا محمد خان مٹھوانی :- 
سئیں عطا محمد خان مٹھوانی تاں ٻہوں معروف ناں ہے. علاقے وچ سیاسی ، ادبی ، مذہبی تے سماجی حوالے نال انھیں دی سنڄاݨ ہئی. اے قدرتی طور تے ذہین فیملی ہئی ،

عطا محمد خان دا محرم و مجالس دے حوالے نال ٻہوں کنٹریبیوشن ہا. معتدل مزاج ، شیعہ سنی سانجھ دے پرچارک ، مقامی ماحول توں آگاہ ، سٹیج تے نپی تلی تقریر ، اعلیٰ شعری ذوق ، بلند تخیل ، عام خاص دے مزاج توں واقف ، اظہار دا خوبصورت انداز ، اے سبھے خوبیاں انھیں دی ذات وچ موجود ہئین ، خاص کر ݙاہ محرم دے جلوس وچ "مسجد کٹانڑیں والی " دے سامݨے سنی شیعہ دے سانجھے اجتماع وچ انھیں دی تقریر سݨن لائق ہوندی ہئی.

مٹھوانی سنی برادری وچوں استاد اقبال خان مٹھوانی سئیں (سوتر) وی ہک باشعور تے صاحب عقل و مطالعہ شخص ہئین ، مدلل گفتگو دے شائق تے مجلس وچ اڳواݨ تھی ٻاہندے ہئین. 

 17-غلام حیدر کلو :- 
مرحوم غلام حیدر کلو ، سدھے سادے مومن مولائی آدمی ہن ، ابتداء وچ پہلوانی دا ٻہوں شوق ہا. تاہیں استاد اقبال زمن پہلوان ، الہی بخش کرٹانی ڈورہ ، نذیر خان بزدار ، عبدو قاضی تے ماسٹر شیر محمد لاشاری دی سنگت دے بندے ہیین.

منگڑوٹھہ وچ مجالس تے محرم دے اہتمام وچ انھیں دا کردار ٻہوں اہم ہا.

 18- میر خادم حسین :- 
میر خادم حسین مرحوم خاندانی طور تے مرثیے ، سوز ، طرز ، ادا تے نوحہ خوانی نال منسلک ہین ، مرثیہ دی نسبت نال انھیں کوں لکھنوی اصطلاح وچ "مراثی" اکھیا ڳیا. او اتھاں میر زادے وی مشہور ہن ، میر خادم حسین دی سادات منگڑوٹھہ نال ٻہوں قربت ،محبت تے نیاز مندی پاروں او محرم دے اہتمام ، جلوس ، تعزیہ ، ذوالجناح تے ذاکرین دی خاطر مدارت کیتے ہولی سولی ہوندے ہین . ایں سلسلے کیتے انھیں دیاں ڈھیر خدمات ہن.  میر صاحب سر تال دے پکے جانڑو ہین ، دول ، شرنا ، مارو ، توتی ، استھائی ، ردھم ، راگ ، طرزاں ، تے کلام دے استاد ہین ، وستی لعلو دے میر زادیں کوں اپݨاں استاد سمجھدے ہن ، جوانی وچ ریاست (بہاول پور) ٻہوں آوݨ ونڄݨ ہوندا ہانیں ، اتھوں دے استادیں نال کافی مراسم ہانیں.

انھیں دے بھرا میر عاشق حسین ، محمد رمضان نجی تے استاد مینا  اپݨی حیاتی وچ اپݨے اپݨے حصے دا چنڳا کم کر ڳئین ، ہݨ سارے پرلوک سدھار ڳئین.

 19- غلام رسول ملکاݨی :- 
غلام رسول ملکاݨی اونویں تاں ان پڑھ بندے ہین ، سبزی فروٹ دی دکان ہئی ، کھاتہ آپ نہ لکھ سڳدے ہئین. لیکن او ٻہوں عرصہ حیدر آباد (سندھ) رہ ڳئے ، جتھاں انھیں دا شعور پالش تھیا.

او اعلیٰ شعری ذوق رکھدے ہین ، سرائیکی وچ کجھ اشعار تے ݙوہڑے لکھئے وی ہانیں (یعنی انھیں کوں اپݨی شاعری بغیر لکھئے یاد ہئی). گل محمد عاشق ملتانی ، بہار ملتانی ، نذر جھنڈیر ، سرور کربلائی ، اقبال سوکڑی، خادم آصفی سمیت کئی پراݨے شعرا دے شعر ازبر ہانیں. پراݨے اداکار تے گلوکار پسند ہانیں ، خاص طور تے دلیپ کمار ، دیو آنند ، وحید مراد ، سہگل ، طلعت محمود ، ناشناس ، رونا لیلی ، زبیدہ خانم ، ثریا ملتانیکر وغیرہ ،

من گھڑت ، سطحی ، اوٹ پٹانگ انداز شاعری تے ڈکھاوے دی ذاکری کوں تنقید دا نشانہ بݨیندے ہن.

بہرحال غلام رسول خان ملکاݨی ہک سچا کھرا ملنگ مزاج آدمی ہا ، محنت شاقہ نال زندگی گزاری ، کڈاہیں کوئی لالچ ، طمع ، حرص ، ودھارے دے چکر وچ نہ پیا ، پی پی پی دے علاوہ زندگی وچ کڈاہیں کہیں کوں ووٹ نہسی ݙتا.

 20-  ماسٹر محمد بخش ملنگ :- 
بابا ملنگ موچی ہک اݨ مل بندہ ہا ، دھڑلے نال نبھا ڳئے.  موج مست اے انسان محرم تے مجالس وچ نعرے لاوݨ ، مجمعے وچ اٹھی اٹھی رباعیاں پڑھݨ ، تے علم چاوݨ وچ منفرد تے سنجاپو شخصیت دا حامل ہا ،

ملنگ بابا نحیف و نزار جسمانی خدوخال تے پتلے کمزور نقش نین دے مالک ہئین ، لیکن شعوری سطح بلند ، مضبوط ارادے ، پکے ٹھکے عقیدے ، حاضر جواب ، سینہ سپر ، حق گو تے نقیب محفل و مجلس ہوندے ہئین ، انھیں دی پتلی گونج دار نعرے دی آواز دے بغیر جلوس دی رونق ادھوری ہے. 

 21- نور محمد بزدار (ایمانسے) 
نور محمد خان بزدار دا تقیہ کلامِ ہا "ایمان سے" ، تہوں اپݨے ناں نال ایمانسے لکھݨ ، پڑھݨ تے سڈیجن ضروری سمجھدا ہا ، اے انھیں دی سنڄاݨ ہئی. نورو ایمان سے ٻہوں سیاݨے تے زمانہ شناس آدمی ہئین ، انھیں دیاں ڳالھیں منگڑوٹھے وچ ہݨ وی اکھاݨاں تے ضرب الامثال دے طور تے ورتیاں ویندین ، انھیں دی جھوک مشہور ہئی ، جتھاں سیانڑے ، بزرگ ، نینگر کٹھے ہوندے ہئین ، نورو ایمان سے  ،  پراݨی وضع دا ، روایتی بزدار بلوچ ، کھلا لباس تے سر تے ہر موسم وچ وݙا ولانگے دار پٹکا لیکن فکری طور تے پڑھیا لکھیا تے سمجھدار انسان ہا ،  اکثر مجالس تے محفلاں وچ امام حسین دی شان وچ لکھیا ہندو شعرا دا کلامِ سݨیندے ہین. اپݨے دور دا رونقی ، کچہری دار تے انسان دوست آدمی ہا.

 22- نادر قاضی :- 
ماما نادر قاضی بطور ہک انسان اپݨی ذات وچ محفل دی حیثیت رکھدا ہا.  کھل مذاق ، وݙے چھوٹے نال پیار ، قصہ کہانی ، گپ شپ ، لیکن ٻہوں روایتی تے احترام کرݨ والے انسان ہئین.

حب آل رسول نال دل لبریز ہا ، تاریخی واقعات تے گہری نگاہ ہئی ، ذکر و فکر اہلِ بیت اچ سچی عقیدت رکھدے ہین.

 23- مسلم شیخ :- 
ہک پکا ٹھکا دیہاتی تے جینوئن  ڄٹ انسان ڄئیں سکول دا منہ زندگی بھر نہ ݙٹھا ہووے ، او منگڑوٹھے دا مسلی شیخ ہا ، سکولی تعلیم توں وانجھا ہووݨ شایت اوکوں خالص بندہ بݨائے. ملنگ مست ، میلا اجڑیا لباس ، فقیر منش ،  غریب صورت ، لیکن پتہ نئیں اوندے اندر دی تنہائی اوندی استاد ہئی یا کہیں فرزانے دیوانے دی محفل.  او غلام رسول ، غلام اہلبیت ، حب دار حسین ، عزادار کربلا تے بہشتی ماہݨو بݨ ڳئے.

ذاکر تے ذکر شناس ، مسلی شیخ سنی گھرانے دا ان پڑھ  ، پاکستان دے تمام وݙے ذاکریں دا جانڑو ، منگڑوٹھے وچ جتݨے وݙے تے نامور ذاکر اوں ملنگ پڑھائے ، شیت کوئی پڑھیسی!

ݙاہ محرم کوں سارا ݙین٘ہہ جلوس وچ راہݨ ، تعزیہ چاوݨ ، عقیدت رکھݨ تے مجالس وچ بڑھ چڑھ کے رووݨ ، شاید اوندے خالص تے سادہ انسانی وصف دی اعلیٰ مثال ہے.

 24- یار محمد بلھی :- 
یارو بلہی (نتکانی) وی ہک ان پڑھ ، مزدور ، ڄٹ ، درویش تے ملنگ بندہ ہا. حیرت دی ڳال اے ، اے لوک ہک مکتب فکر سہی ، ہک عقیدہ سہی ، ہک نسل در نسل روایت سہی ، اپݨی ذات کوں کتنے لوکیں وچ نشابر کر ڳئین ، آپ کوں سنڄاݨ ݙے ڳئین ، ہک فکر دے پڑھئے لکھئے طبقے وچ اپݨی جاہ بݨا ڳئین.

یارو بلہی دیسی سٹائل دا آدمی ہا ، پاکستان دے ہر وݙے شاعر ذاکر دے قصیدے تے بند اوکوں زبانی آندے ہن تے او مجلس وچ پڑھدا ہا. اعلیٰ معیاری کلامِ کوں پسند کریندا ہا ، ٻہوں سریلے انداز نال مجلس پڑھدا ہا. سید غلام اکبر شاہ صاحب ڄݙاں ذاکری کریندے ہئین ، اے انھیں دا سوز خواں وی ہوندا ہا.

 25- سردار ظہور خان کرٹانی :- 
سردار ظہور خان کرٹانی نتکانی ، منظور خان کرٹانی دے وݙے پتر تے سردار خان کرٹانی دے پوترے ہن ، خاندانی سردار تے سیاسی گھرانے نال تعلق ہا.  سردار ہووݨ دے باوجود اپݨے پیار تے جھک نوائی پاروں چاچا ظہور دے ناں نال مشہور ہن.  سادگی انھیں دی طبیعت دا خاصا ہئی ، کہیں طراں دی وݙائی ، پھوت پھات ، بے ہودگی ، نمائش ، تماشا تے سطحی خصلت انھیں وچ اکی کئے نہی. دھیما تے مٹھا لہجہ ، شائستگی ، وقار ، صفائی ستھرائی ، سخاوت ، دوست نوازی تے کھل ہس انھیں دی خوبصورت طبیعت دا حصہ ہن. دولت و ثروت مند ہن ، پوری دنیا گھوم پھر گھدی ہانیں ، ایران عراق تاں منگڑوٹھے تونسے دا پندھ سمجھدے ہن. علم و فکر دے حصول کیتے پاکستان دے تمام وݙے علما کوں ونج سݨدے ہن. مطالعے کوں ظاہر نہ کریندے ہن ،

منگڑوٹھہ وچ انھیں دے ہم فکر ہمہ قسمی محافل و مجالس شیعہ سنی ، کیتے ہر ویلھے مالی معاونت کریندے رہ ویندے ہن.

 26- غلام شبیر جعفری :- 
مرحوم غلام شبیر جعفری ، غلام حیدر کلو دے وݙے پتر ہین ، سندھ وچ انٹی کرپشن وچ انسپکٹر رہ گیین. کافی عرصہ جھٹ پٹ ، ڈیرہ اللہ یار ، ڈیرہ مراد جمالی تے اوستا محمد رہ ڳئے. سندھی کلچر وچ رچ وس ڳئے ، انتہائی شریف تے صبروتحمل والے انسان ہئین ، پولیس وچ ہووݨ دے باوجود ، ہک عجب ڳال اے جو رشوت وغیرہ یا ہیرا پھیری دا پیسہ حرام سمجھدے ہن ، ایں ڳال دے کئی لوک انھیں دے دوست ، عزیز ، ڈیوٹی فیلو تے ہم عصر گواہ ہن ، شاید ایہا وجہ ہئی جو ، او فوتگی توں پیلھے ڄڈانہہ کجھ عرصہ کڈنی دے مریض تھئے تاں ، مہانگے علاج پاروں انھیں کول پیسے کئے نہ ہن.

سندھی کلچر وانگ سدھے سادھے مومن مولائی ، قلندری ، تے عزادار آدمی ہئین. چاچا منظور مٹھوانی مرحوم انھیں دی سنگت دا عجب مومن فرزانہ خزانہ ہا. 

 27 - ذاکر مداح حسین :- 
ذاکر ملک مداح حسین ، اپݨی مقامی سطح دے ثناخوان اہلبیت ہن ، ذاکر احمد یار چچہ دے شاگرد ہئین ، انھیں دے بھائی ملک فدا حسین وی مولائی آدمی ہن ، پروفیشنل ازم توں دور اپݨے مقامی آستانے تے ثواب تے عقیدت سمجھ کے مجلس پڑھدے ہݨ ، مرحوم ملک عباس تے انھیں دے والد مرحوم ملک الہی بخش دی دلی وابستگی ، ماتم داری ، نذر نیاز تے چاہ دی سبیل جلوس دی رونق ہن ، 

 28 - رحمت اللہ قصائی :- 
وستی وستی ، پھرو ، ہر بندے دا اپݨا اپݨا مزاج ہوندے ،رحمتو قصائی وی سنی گھرانے دا فرد ہا ، اپݨی سمجھ بوجھ تے تحقیق مطابق اوں محرم تے مجالس امام حسین وچ کالے کپڑے پاتے ، تے ہمیشاں کیتے عزادار بݨ ڳئے ، اوندے بقول مفیض خان منشی اوکوں ایں راہ تے پھیریا ، رحمتو ویسے ٹھڈے دماغ آلا بندہ ہا ، کھل ہس ہر کہیں نال کریندا ہا ، کچہری سہاون والا جنڑا ہا ،

موالی مزاج تے عزادار ہا.

ویسے اتھاں جلوس وچ ستر فیصد سنی ہوندن جیرھے ،نوحے پڑھدن ، شبیہات چیندن ، سبیلاں لیندن ، لنگر ونڈیندن تے رستے صاف کر کھڑدن ، اے انھیں دی اعلیٰ ظرفی تے عقیدت ہے ، اے رواج صدیں توں جاری ہے ، 

 29 - ڈاکٹر عاشق حسین خان جسکانی :- 
رواج ہے جو کہانی ، آرٹ ، قصے یا فلم دا آغاز وݙے کریکٹر توں کریڄے تے اختتام وی. تائیں میں ڈاکٹر عاشق حسین خان جسکانی دا تذکرہ اخیر تے کیتے ، جو او ݙوہیں شہریں (منگڑوٹھہ پچادھی ، پوادھی) دا وݙا کردار ہے.

مرحوم ڈاکٹر عاشق حسین ویسے تاں منگڑوٹھہ پچادھی دے ہئین ، لیکن کافی عرصہ او منگڑوٹھہ پوادھی وچ وی کلینک کیتی رہ ڳئے ہن ، ݙوہیں شہریں دے ہر گھر دے فیملی ڈاکٹر ہین ، شاید ہی کوئی گھر ہووے جیرھا تݙان٘ہہ انھیں کنیں پردہ کریندا ہووے ، او ہر دل عزیز ، ہنس مکھ ، مضبوط کردار دے مالک ، ذہین و فطین ، حاذق حکیم ، نبض شناس ، زمانے دے رموز و اسرار توں واقف ، سادگی پسند تے اعلیٰ فکر دے حامل ہئین. انھیں دے دوستیں وچ عام و خاص سب شامل ہن ، انھیں دے عملی کردار ، انسان دوست رویے تے صلح جو طبیعت دی وجہ توں ہر مکتب فکر تے ہر فرقے دے لوک احترام کریندے ہن ، او اپݨی ذات وچ امن تے رواداری دا چلدا پھردا پیغام ہین.

محرم دے جلوس وچ عزاداریں دی مرہم پٹی تے گرمی دے موسم وچ روح کیوڑے دا چھڑکاو ، اج وی انھیں دی تصویر دی شاند تے خوشبو ݙیندے.

* خلاصہ :- درج بالا شخصیات یا کردار او لوک جانڑدن جیرھے ایں قرب و جوار وچ راہندن ،  انھیں دی شخصیت الڳ الڳ پوسٹ یا آرٹیکل دی متقاضی ہے لیکن موقع محل دی مناسبت نال ٻس تعارف ضروری ہا ،انھیں دی مشترک صفت اے ہے جو اے ہک پیالہ نما قدیم شہر وچ راہندے ہن ، تے چھوٹی جھئیں ابادی ہک گھرانے والی کار راہندی ہئی ، منگڑوٹھے دی تاریخی اہمیت اے ہے کہ ہر ݙوجھے گھر اپݨی نوعیت تے ضرورت مطابق چھوٹی جھئیں ہک الماری اینجھی ہے جتھاں کتاباں لاتھئین.

ول کجھ شخصیات اینجھاں ہئین جیرھیاں آپ جیندیں جی لائبریری ہئین ، نال ایج اے ہا جو ایں پراݨے شہر توں ڄݙاں ہندو ڳئے ، انھیں دے بدلے کوئی مہاجر منتقل نئیں تھئے ، کوئی وݙا کاروبار یا انڈسٹری کئے نی لڳی جو پنجابی آوے ہا ، اے اگر کجھ ٻاہر ڳئین تاں منگڑوٹھے دی چلھ ، جوار ، کھو دے پاݨی تے نئیں دے بھرئیے بند ، انھیں کوں اوپرپ توں بچائے تے پچھوں تے چھکئے ،انھیں اپݨے آپ کوں ،اپݨے فن کوں تے مذہبی عقیدے کوں کمرشلائز نئیں کیتا ، انھیں دا خالص دھرتی واس ہووݨ نیچرل ہے ، تہوں اے مزہبی سرگرمیں کوں تشدد کنوں بچیندن ، اے آپ اپݨے استاد ہن ،آپ اپݨے عالم ہن تے آپ اپݨے طالب علم ہن. انھیں دے شعور تے لاشعور وچ فوک وزڈم دے زیور تے گانڑھیں ہن ، توڑیں پیریں جتی کئے نی. ݙین٘ہہ کوں واہی کریندئیں وی حسینی ݙوہڑے آہدن تے راتیں حسینی سٹیج تے ذاکر بݨ کھڑدن ، تعزیہ ، پینگھا ، ذوالجناح تے علم ، انھیں دے عقیدت و احترام دا حصہ وی ہے تے لوکل آرٹ دا اظہار وی ، اے انھیں دی ریلیجئس پوجا وی ہے تے کلچرل ایکٹیویٹی وی. او جیویں اپݨی خوشی وچ جھمر نال خالص ہوندِن ، ایویں غم حسین کوں اپݨا غم سمجھدیں ہوئیں سچے ہوندن. انھیں دی روح دا زمینی ذائقہ ریاستی تشدد تے دہشت گردی دا ہم خیال نئیں تھی سڳدا ،

( اللہ تعالیٰ تمام درج بالا مرحومین دے درجات بلند فرماوے ، تے شالا جنت مکانی ہوون ، آمین) -

دعا گو :- مالک اشتر