ہنری موئسان

ہنری موئسان 
فرڈیننڈ فریڈرک ہنری موئسان (28 ستمبر 1852 – 20 فروری 1907) ہک فرانسیسی کیمیا دان تے فارماسسٹ ہا جئیں فلورین کوں ایندے مرکبات توں انج کرݨ دے کم تے 1906 دا نوبل انعام جتیا ہا ۔ موئسان انٹرنیشنل ایٹامک ویٹس کمیٹی دے ممبراں اچوں ہک ہا۔ 

 جیوݨ جوڳ 
ابتدائی زندگی تے تعلیم

موئسان پیرس اچ 28 ستمبر 1852 کوں پیدا تھیا ہا ۔ ایندا پیو ایسٹرن ریلوے کمپنی دا ہک معمولی افسر ہا تے ایندی ماء سیون والی ہئی ۔ ایندی ماء یہودی نسل دی ہئی تے ایندا پیو یہودی کائنا ہا ۔ 1864 اچ او میوکس چلے ڳئے جتھاں انہاں مقامی سکول اچ پڑھیا ۔ ایں دوران موئسان ہک گھڑی ساز دا شاگرد بݨیا ۔ پر 1870 اچ موئسان تے ایندا خاندان پروشیا دے خلاف جنگ دی وجہ توں واپس پیرس چلے ڳئے ۔ موئسان یونیورسٹی اچ پڑھݨ کیتے ضروری ڈگری حاصل نہ کر سڳیا ۔ فوج اچ ہک سال گزارݨ دے بعد انہاں ایکول سپیریئر ڈی فارمیسی ڈی پیرس اچ داخلہ گھدا۔

 سائنسی سوبھاں 
موئسان 1871 اچ فارمیسی اچ سکھندڑ بݨیا تے 1872 اچ انہاں پیرس اچ ہک کیمیا دان کیتے کم کرݨ شروع کیتا جتھاں او ارسنک نال زہر آلود ہک بندے کوں بچاوݨ اچ کامیاب تھیا ۔ انہاں کیمسٹری پڑھݨ دا فیصلہ کیتا تے پہلے میوزیم ڈی ہسٹوائر نیچرل اچ ایڈمنڈ فریمی دی لیبارٹری اچ تے بعد اچ ایکول پراٹیک ڈیس ہاؤٹس ایٹوڈس اچ پیئر پال ڈیہیراں دی لیبارٹری اچ کم شروع کیتا ۔ ڈیہیراں اینکوں علمی کیریئر اختیار کرݨ تے راضی کیتا ۔ انہاں 1874 اچ بیکالوریٹ پاس کیتا جیڑھا یونیورسٹی اچ پڑھݨ کیتے ضروری ہا ۔ انہاں 1879 اچ ایکول سپیریئر ڈی فارمیسی توں فرسٹ کلاس فارماسسٹ دے طور تے قابلیت حاصل کیتی تے 1880 اچ اتھوں ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔

او ستت سکول آف فارمیسی اچ ترقی کریندا ڳیا تے 1886 تک اسسٹنٹ لیکچرر ، سینئر ڈیمونسٹریٹر تے آخر کار ٹاکسیکولوجی دا پروفیسر مقرر تھیا ۔ 1899 اچ انہاں ان آرگینک کیمسٹری دی چیئر سنبھالی ۔ اڳلے سال او سوربون اچ لوئس جوزف ٹروسٹ دی جاہ ان آرگینک کیمسٹری دا پروفیسر بݨیا ۔ پیرس اچ قیام دے دوران او کیمیا دان الیگزینڈر لیون ایٹارڈ تے ماہر نباتات واسک دا دوست بݨ گیا ۔ ایندی شادی 1882 اچ لیون لگان نال تھئی ۔ انہاں دا ہک پتر ہا جیندا ناں لوئس فرڈینینڈ ہنری ہا۔ 

 موت 
موئسان فروری 1907 اچ سٹاک ہوم اچ نوبل انعام وصول کرݨ توں واپس آندے ہوئے پیرس اچ اچانک فوت تھی گیا ۔ ایندی موت دی وجہ اپینڈیسائٹس دا شدید کیس ݙسایا ڳیا ، تاہم ، ایہ قیاس آرائی کیتی ویندی اے جو فلورین تے کاربن مونو آکسائیڈ دے بار بار سامنے آوݨ نال وی ایندی موت سولی ہوسی۔

 آدر تے ایوارڈ 
اپݨے وسیع کیریئر دے دوران ، موئسان ترائے سو توں ودھ اشاعتاں لکھیاں ، فلورین کوں پہلی واری انج کرݨ تے 1906 دا نوبل انعام جتیا ، ایندے علاوہ پرکس لوکاز ، ڈیوی میڈل ، ہوفمین میڈل تے ایلیٹ کریسن میڈل وی حاصل کیتے ۔ اینکوں رائل سوسائٹی تے کیمیکل سوسائٹی آف لندن دا فیلو منتخب کیتا ڳیا ، انہاں انٹرنیشنل ایٹامک ویٹس کمیٹی اچ خدمات انجام ݙتیاں تے لیجن آف آنر اچ کمانڈر بݨیا۔ 

 پرکھ پرچول 
موئساں 1874 اچ ڈیہیراں دے نال پودیاں اچ کاربن ڈائی آکسائیڈ تے آکسیجن دے میٹابولزم دے بارے اچ اپݨا پہلا سائنسی مقالہ شائع کیتا ۔ اوں پودیاں دی فزیالوجی چھوڑ ݙتی تے ول ان آرگینک کیمسٹری ݙو رجوع کیتا؛ بعد اچ پائروفورک آئرن تے ایندی تحقیق کوں اوں ویلھے دے ݙو مشہور فرانسیسی ان آرگینک کیمیا دان ہنری ایٹین سینٹ کلیئر ڈیویل تے جولز ہنری ڈیبرے پسند کیتا ۔ 1880 اچ موئساں کوں سائانوجن تے ایندے سائانور بݨاوݨ دے رد عمل تے پی ایچ ڈی ملݨ دے بعد ، ایندے دوست لینڈرین اینکوں ہک تجزیاتی لیبارٹری اچ ملازمت دی پیشکش کیتی ۔  

 فلورین کوں انج کرݨ 
1880 دے ݙہاکے دے دوران ، موئساں فلورین کیمسٹری تے خاص طور تے خود فلورین دی تیاری تے توجہ مرکوز کیتی ۔ عنصر دا وجود کئی سالاں توں چنڳی طرحاں معلوم ہا ، پر اینکوں انج کرݨ دیاں ساریاں کوششاں ناکام تھی ڳئیاں ہن ، تے کجھ تجربہ کار کوشش اچ مر ڳئے ہن ۔ ایندے کول اپݨی کوئی لیبارٹری کائنا ہئی ، پر انہاں بیگراں توں لیب دی جاہ ادھار گھدی ، جنہاں اچ چارلس فریڈل وی شامل ہا ۔ اتھاں اینکوں 90 بنسن سیلز تے مشتمل ہک مضبوط بیٹری تک رسائی ہئی جئیں پگھرے ہوئے آرسینک ٹرائی کلورائیڈ دے الیکٹرولائسس نال پیدا تھیوݨ والی گیس دا مشاہدہ کرݨ ممکن بݨایا؛ گیس آرسینک ٹرائی کلورائیڈ ولوں دوبارہ جذب تھی ویندی ہئی ۔ 

موئساں آخر کار 1886 اچ مائع ہائیڈروجن فلورائیڈ (HF) اچ پوٹاشیم ہائیڈروجن ڈائی فلورائیڈ (KHF2) دے محلول دے الیکٹرولائسس نال فلورین کوں انج کرݨ اچ کامیاب تھیا ۔ مرکب ضروری ہا کیوں جو ہائیڈروجن فلورائیڈ غیر موصل ہا ۔ ایہ آلہ پلیٹینم-ایریڈیم الیکٹروڈز نال بݨایا ڳیا ہا تے آلے کوں -50 °C تک ٹھڈھا کیتا ڳیا ہا ۔ نتیجہ منفی الیکٹروڈ تے پیدا تھیوݨ والی ہائیڈروجن دی مکمل علیحدگی ہئی جیڑھی مثبت الیکٹروڈ تے پیدا تھیوݨ والی فلورین توں ہئی ، جیڑھی پہلی واری 26 جون 1886 کوں حاصل تھئی ہئی ۔ ایہ تجارتی فلورین دی تیاری کیتے موجودہ معیاری طریقہ ہے ۔ فرانسیسی اکیڈمی آف سائنس ترائے نمائندے ، مارسیلین برتھلوٹ ، ہنری ڈیبرے تے ایڈمنڈ فریمی ، نتائج دی تصدیق کیتے بھیڄے ، پر موئساں انہاں کوں دوبارہ پیش نہ کر سڳیا ، کیوں جو ہائیڈروجن فلورائیڈ اچ پوٹاشیم فلورائیڈ دے نشانات موجود نہ ہن جیڑھے پچھلے تجربات اچ موجود ہن ۔ مسئلے کوں حل کرݨ تے کئی واری فلورین دی تیاری دا مظاہرہ کرݨ دے بعد ، اینکوں 10,000 فرانک دا انعام ݙتا ڳیا ۔ پہلے کامیاب نکھیڑے کیتے ، اینکوں 1906 دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ ایندی عظیم کامیابی دے بعد ، ایندی تحقیق فلورین دی کیمسٹری دی خصوصیات تے مرکوز رہی ۔ انہاں کئی فلورین مرکبات دریافت کیتے ، جیویں جو (پال لیبو دے نال مل کے) 1901 اچ سلفر ہیکسا فلورائیڈ ۔ 

 ٻیا مطالعہ 
موئساں الیکٹرک آرک فرنس دی تیاری اچ مدد کیتی ، جئیں نویں مرکبات تیار کرݨ تے تیار کرݨ دے کئی رستے کھولئے ۔ انہاں کاربن دی زیادہ عام شکل توں مصنوعی ہیرے تیار کرݨ کیتے دباؤ استعمال کرݨ دی کوشش وی کیتی ۔ انہاں کئی عناصر دے بورائیڈز تے کاربائیڈز کوں وی تیار کرݨ کیتے بٹھی استعمال کیتی ۔ کیلشیم کاربائیڈ ہک قابل ذکر کامیابی ہئی کیوں جو انہاں ایسیٹیلین دی کیمسٹری دی تیاری کیتے راہ ہموار کیتی ۔ 1893 اچ ، موئساں ایریزونا اچ ڈیابلو کینین دے نیڑے میٹیور کریٹر اچ پائے ونڄݨ والے شہاب ثاقب دے ٹکڑیاں دا مطالعہ کرݨ شروع کیتا ۔ انہاں ٹکڑیاں اچ انہاں ہک نویں معدنیات دی تھوڑی مقدار دریافت کیتی تے ، وسیع تحقیق دے بعد ، موئساں نتیجہ کڈھیا جو ایہ معدنیات سلیکون کاربائیڈ نال بݨی ہوئی ہے ۔ 1905 اچ ، ایں معدنیات کوں ایندے آدر اچ موئسانائٹ دا ناں ݙتا ڳیا ۔ 1903 اچ موئساں کوں انٹرنیشنل ایٹامک ویٹس کمیٹی دا رکن منتخب کیتا ڳیا جتھاں انہاں اپݨی موت تک خدمات انجام ݙتیاں ۔