(و)مرزا صاحباں

سرائیکی زبان وچ مرزا صاحباں دا قصہ صرف ترائے شاعراں لکھیئے۔ انھاں وچ سید اکبر شاہ ‘ سراج احمد پردیسی تے نورݨ گدائی دے ناں شامل ہن۔ سب توں پہلا قصہ سید اکبر شاہ لکھیئے۔ پردیسی دے قصے کوں قصولی وݙی چس گھن گھن تے وستیاں وچ سُݨویندن۔ نورݨ گدائی دے قصے کوں ناٹک والیاں ٹولیاں دی سٹیج کریندیاں رہ ڳن۔

 سید اکبر شاہ 
سید اکبر شاہ دا قصہ ’’مرزا صاحباں‘‘ چھپا ہویا ملدے۔ اے قصہ مولوی خدا یار نور احمد تے فیض احمد تاجران کتب ملتان ہک ہزار دی تعداد وچ چھپوایا۔ کتاب دا سنِ تصنیف یا سنِ طباعت کتھاہیں درج کینی۔ لیکن کاغذ دی قدامت ۔ چھپائی تے لکھائی توں اندازہ تھیندے کہ اے قصہ 1882ء دے نزدیک چھاپیا ڳے۔ قصے وچ مرزے کوں مر جا تے ’’ݙ‘‘ تے کتھاہیں بندی درج کینی کیتی ڳئی۔ قصے دے ہر بند اتے نمبر درج کیتے ڳے ایندے کل بند 146ہن۔ اکثر بند یا ݙوہڑے چار مصرعیاں دے ہن۔ ایں توں ودھ مصرعیاں دے ݙوہڑے وی شامل ہن۔ سید اکبر شاہ نے اے قصہ اپݨے پیر و مرشد دی فرمائش تے اُنھاں دی خوشی واسطے تحریر کیتا او لکھدن:

کتھ مرزا کتھ صاحباں کتھ اکبر شاہ ‘ قصہ نواں بݨایا میں سید اکبر شاہ

غیر دی میکوں غرض نہیں رکھ مرشد دا چاہ ‘ کلمہ پڑھ رسولؐ تے آکھاں صلی اللہ (171) 

سید اکبر شاہ ایں قصے وچ ٻہوں اختصار توں کم گھدے۔ قصہ مرزا صاحباں دی ملاقات توں شروع تھیندے ‘ ول اس دے عہد و پیمان دا بیان ہے۔ مرزا دے فراق وچ صاحباں اوندیاں راہیں بھلیندی رہندی ہے ۔ طاہر خان دیاں ڳنڈھیں ٻدھیجن دا وقت آندے تاں صاحباں مرزے خان کوں سݙوا بھڄیندی ہے ۔ مرزا اپݨے پیئو ما ‘ بھیݨ بھرانواں توں دعائیں گھن تے بھرئیے میل وچوں صاحباں کوں چا ویندے تے رستے وچ لڑدا ہویا ماریا ویندے۔ سید اکبر شاہ دے ایں قصے وچ سلاست ‘ روانی ‘ عشقیہ جذبیاں دی عکاسی تے ہک نویکلا تخلیقی سُوہݨپ ملدے۔ ایندے اکثر حصے سوالی جوابی ݙوہڑیاں نال ترتیب ݙتے ڳن۔ قصے دا آغاز حمد ‘ نعت تے اصحابہ کرام دی منقبت دے بند توں تھیندے ۔ ایندے بعد گریز کر تے عشق دی حاکمیت دا بیان تے مرزا صاحباں دی مکتب وچ پہلی ملاقات دا ذکرہ ہے۔ مرزا صاحباں دی سوہݨی صورت ݙیکھ تے صاحباں علم کتاباں وِسار ٻہندی ہے۔

مکتب دے وچ صاحباں پڑھدی علم قرآن

صورت مرزے دی ݙیکھ تے ہو ڳئی حیران

اُلفوں بے نہ آمدی اپڑس نہیں زبان

جنھاں عشق خریدیا دانے ہوئے نادان

ذات زور آور عشق دی لڑدا زوری زور

چوکاں مارے دل دیاں گھت نیناں دے چور

ظالم ڄاتا عشقوں جگ وچ نیں کوئی ہور  

بھٹ پئی اے دوستی عشق کرے بے طور  (172)  

مرزا صاحباں ہمیشہ ہمیشہ کیتے لائیاں توڑ نبھاوݨ دے عہد و پیمان کریندن۔ سید اکبر شاہ اتھاں صاحباں کوں ہک حوصلہ مند تے عشق اُتوں قربان تھی ونڄݨ والے کردار دے روپ اِچ پیش کیتے:

صاحباں آکھے مرزے آ موہندے دے جوڑ نہ جوڑ

اوکھے پینڈے عشق دے کئی چھڑیندے توڑ

عاشقاں کیتے معاملے بدیاں لکھ کروڑ

صادق تھی وچ عشق دے کوڑاں دے لڑ چھوڑ

عشق تیݙے دا صاحباں سینے دے وچ تیر

پیڑاں عشق جڳائیاں ݙکھے سب سریر

عشق دے مارے مر ڳئے راجے ہوئے فقیر

سارا جگ میں سودھیا کوئی عشق جہیا نہیں پیر

مرزا آکھے صاحباں نہ کریں نہ ایݙی قیل

دل سلامی دل دی نیناں دے نین وکیل

رَڄ رَڄ ملسوں دوستا سڑ سڑ مرن بخیل

لڳیاں توڑ نبھاوندے جنھاں دی ذات اصیل

صاحباں آکھے مرزے آ سُݨ میں آکھاں ڳل

پی پیالہ عشق دا شاہ شمس لواہی کھل

منصور کوں سولی چاہڑیا پنوں مویا وچ تھل

مجنوں دربھ ڄمایا کھڑیاں وچ جنگل

اے طریق ان عشق دے جے توں لاہیں کل(173) 

مرزے دے فراق وچ صاحباں دا سکھ چین مُک ویندے او رات ݙینہ اپݨے سڄݨ دی تانگھ اِچ ماڑی اُتے چڑھ چڑھ تے اوندیاں راہیں بھلیندی رہندی اے۔ اتھاں شاعر جذبات نگاری تے زور بیان دیاں شاندار ونکیاں پیش کیتن۔

صاحباں چڑھ کے ماڑیاں من کوں ݙیوے وہیر

ݙیکھے راہ پندھیڑو آندے گھت وہیر

لٹک پچھاݨے یار دی اکھیں پونجے نیر

بٹھ وچھوڑا یار دا سارے سب سریر

صاحباں صبح دی وا کوں رو رو ݙیوے پیغام

ݙیویں مرزے یار کوں میݙے لکھ سلام

جئیں ݙینہ دا توں وِچھڑیوں ڳیا اٹھ ارام

پاݨی طعام نہ رچدا نیناں نندر حرام

ریت نہ آہی سڄݨاں ݙیون سڄݨ وِسار

سنج ݙسیوِن ماڑیاں ڳلیاں دھوں اندھار

من توں خوشیاں اٹھ ڳیاں رووݨ نال وپار

عشق تساݙے دردی ساݙے ڳل پوائے ہار

آکھیں مرزے یار کوں مڑ مڑ کر تکرار

اینویں نہ ہوندیاں یاریاں سن اے مرزا یار

ݙے کر بار فراق دے سڄݨ نہیں وِسار

طعنے  ݙیون سہیلیاں آتݨ  کرن  وچار (174)    

صاحباں مرزے دے ایں قصے وچ رزمیہ عناصر وی ملدن۔ مرزا ہک اُچا شہسوار تے وݙا تیر انداز ہئی تے اپݨی دلیری تے کھرل قوم دی بہادری تے ماݨ رکھدے۔

مرزا آکھے بھٹے کوں صاحباں کریں بیان

چڑھن ترکیاں تازیاں کھرل خوب جوان

سانگاں پھمن والیاں مارن دلی خراسان

مال کھس کے کھاندے بادشاہاندا مار کے وچ میدان 

مرزا صاحباں زمین تے ٻیٹھے گوݙے بھار

چھک چھک مارے کانیاں دمیریاں گھنے وار

لیزم کمان لاہور دے اتے نقش زردار

سانچا آہا شینہ دا مار کے کرے انبار

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان