قصہ مصری بائی

سرائیکی زبان وچ مصری بائی دا نویکلا قصہ سید اکبر شاہ لکھیئے۔ اے ہک عشقیہ تے رزمیہ قصہ ہے۔ دیہاتی وسیب وچ اے قصہ ٻہوں مقبول ہے۔ قصولی اینکوں ٹولی دی صورت وچ ہک مخصوص طرز نال ڳا تے سݨویندن۔ مصری بائی دا قصہ چھپا ہویا وی ملدے۔ اینکوں مولوی خدا یار تے نور احمد تاجران کتب ملتان مطبع مصطفائی لاہور توں 1884ء بمطابق 1301وچ 1050دی تعداد وچ چھپوایا۔ ایں قصے وچ ایندا سن تصنیف کتھاہیں درج کینی۔ صرف چھیکڑ وچ سید اکبر شاہ اتنا اشارہ ݙیندن۔

صادق محمد دی صاحبی ہووس دین اسلام

اللہ محمدؐ دا سایہ سر تے ہووس مدام    (178)

نواب محمد صادق خان اوّل ۔1723ء تا 1746ء دے زمانے دا اے قصہ ایں ہے کہ بہری خان اعواݨ دے گھر مصری خان ڄمیا تاں اوندی ماں کوں مترائیاں ہک سازش دے تحت قتل کرا ݙتا۔ مصری خان گھر چھوڑ تے راولپنڈی بھج ڳیا تے اتھاں صید خان گھکڑ اوندی پتراں وانگوں پروش کیتی۔ مصری ہک دلیر نینگر ہئی ‘ وݙا تھی تے اوں ہک ٹولی بݨا تے دھاڑے مارݨ شروع کر ݙتے۔ اکبر بادشاہ کوں دھانہہ پُڄی تاں اوں صید خان کوں گرفتار کرا گھدا۔ مصری خان دلی پُڄ تے بادشاہ دی خواہش اُتے تیر نال نشانہ چُٹ تے سزا دی معافی تے بائی نامی سوہݨی نینگر انعام وچ حاصل کیتی۔ بائی مصری نال عشق کرݨ لڳ پئی تے صید خان بائی تے عاشق تھی ڳیا اوں مصری کوں کوٹ قلور دی مہم تے بھجوا ݙتا تے بائی توں مایوس تھی تے اونکوں قصور دے پٹھاناں کول ویچ ݙتس۔ مصری خان واپس آ تے بائی واپس حاصل کیتی تاں صید خان انتقام وچ مصری کوں ٻدھوا تے ہاتھی تلوں ݙیوا ݙتا۔

سید اکبر شاہ دے ایں مشہور قصے دی زبان رواں تے موسیقیت نال بھری ہوئی ہے۔ ایں وچ عشقیہ شاعری دے ٻہوںسوہݨے تے من موہݨے نمونے ملدن۔ کردار نگاری کریندیں ہوئیں اکبر شاہ مصری خان تے بائی دے کرداراں تے خصوصی توجہ ݙتی ہے۔ بائی مصری خان دے عشق وچ ناکام تھیندی ہے تاں صید خان کوں اَکھیندی ہے کہ او مصری دے زیرے ٻکیاں کڈھ گھنے۔ تے جݙاں اپݨے محبوب دی موت دی کوڑی خبر سُݨدی ہے تاں بے تحاشا وین کریندی ہے۔ ایں کردار وچ زلانویں فطرت تے رقابت دی بھر پور عکاسی کیتی ڳئی ہے۔ مصری دے کردار وچ دلیری ‘ محبت ‘ وفاداری تے احسان شناسی دیاں صفتاں ہن۔ مجموعی طور تے تل وطنی حوالے رکھݨ والا اے سرائیکی زبان دا ہک دلچسپ تے مقبول قصہ ہے۔

بائی محلوں نکتی جیویں چوݙی دا چن

متھا صبح صادقاں نین مشال ٻلن

دل وچ پیچ زلف دے کالے نانگ لبھن

ابرو مثل کمان دی مژگان تیر چلن

ݙند چنبے دیاں کلیاں اُتے بھنور ٻہن

ڳچی کلاوے مور دی ریساں مور کرن

پاناں توں لب پتلے بھنوریں ریس کرن

ٻاہاں ٻور پسیباں مخمل وانگوں تن

سینے گل انار ݙوں چھکِن نال جوبن

پیٹ پٹوھلا پٹدا اتے گل چمن

ساق ثبوت لپیٹیا دھرتی نہ پیر سہن

صورت ݙیکھ ملوک دی فلکوں ملک لہن

بجلی لسک ماردی جوبن بار حسن

اکبر شاہ ایںجگ وچ عاشق ڳے کجھ پلے  ٻنھ179)  

سید اکبر شاہ کوں عشقیہ جذبات نگاری تے ٻہوں قدرت حاصل ہے۔ قصہ مصری بائی وچ جا جا تے ایندے سوہݨے نمونے ملدن۔ بائی دے فراقیہ جذبات بیان کریندیں ہوئیں او مونجھ ملال دیاں ایجھاں کیفیتاں بیان کریندن جو ساگی صورتاں سامہیں آ ویندن۔ مصری خان کوٹ قلور وی مہم تے روانہ تھیندے تاں بائی دے جذبات:

چڑھدیاں مصری خان دا بائی پکڑیندی لڑھ

من توں نام خدا دا ساعت تاں ہک ٹھہر

اول اساکوں مار تے پچھے گھوڑے تے چڑھ

حال سُݨیندی یار کوں ہنجوں وہن بھر بھر

سڄݨ ݙسن جاوندے رکھاں چلھے کڄ

لوکاں لیکھے جگ وسدا میں قیامت اَڄ

جے کوئی آکھے یار آندا پیریں پوساں بھڄ 

ھک واری مڑ یار دا مکھڑا ݙیکھاں رَڄ(180)  

سید اکبر شاہ سرائیکی زبان دے ہک مہاندرے شاعر ہن ۔ آپ دی زبان ‘ اکھاݨاں ‘ محاورے تے روزمرہ دے سُوہݨپ نال سنگری پُنگری ملدی ہے۔ قصہ مصری بائی وچ جا جا تے اکھاݨاں دا استعمال ایندی تاثیر تے فنی حسن اِچ وادھا کریندے۔

انب نہ لڳن ٹالیاں توت نہ لڳن شرینہ

ٻاجھ فصیلاں کوٹ نہ بدلاں ٻاجھ نہ مینہ

باز نہ چگدے دانہ دربھ نہ کھاندے شینہ

پچھو ونڄ سیاݨیاں زور نہ لڳدا نینہ

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان