دیوناگری رسم الخط

براہمی رسم الخط دے بعد اِتھاں دیوناگری رسم الخط کوں رواج ملیا۔ ایندے علاوہ شاردا تے لنڈا رسم الخط وی اتھاں استعمال وچ آندے ریہے۔(92)۔ چولستان دے قلعہ اسلام ڳڑھ کوں ہک ریتلے رنگ دا کتبہ ملیے ۔ جئیں تے ݙوں بت ہن اَتے ہک فٹ چوڑے حاشیے وچ ہک عبارت درج ہے ۔ شعبہ آثار قدیمہ پشاور یونیورسٹی دے استاد ڈاکٹر پروفیسر عبدالرحمن دے بقول اے تحریر شاردا رسم الخط وچ ہے۔(93)۔ ایندے علاوہ قدیم قلعہ مروٹ دے وݙے دروازے تے ہک پراݨا ہندی کتبہ ملیے۔ اے ہندی رسم الخط وچ1491ء وچ تحریر کیتا ڳیا۔ دیوناگری رسم الخط اِچ سرائیکی تحریر دے ٻول اے ہن۔

’’ایں قلعے تے جام سومرہ دا قبضہ ریہے تے جام سومرہ1491ء وچ ایندی مرمت کرائی۔‘‘(94) لنڈا رسم الخط دا تاں ہُݨ تئیں ایں علاقے وچ رواج ریہے۔ ایں کوں کڑکی تے سراوا دا ناں وی ݙتا ڳے۔ اسلم رسول پوری دا قیاس ہے او ’’سرائیکی زبان تے اوندے رسم الخط‘‘ وچ لکھدن۔ ’’لنڈا دی مشابہت لہندا نال وی تھیندی ہے لہندا آہدن پچھادھ کوں ۔ کجھ لوک پچھادھی علاقے دی وجہ توں سرائیکی زبان کوں وی لہندا آہدن۔ بہر حال لنڈا رسم الخط ایں پچھادھی علاقے وچ رواج پذیر ہئی جتھاں سرائیکی ٻولی ویندی ہے۔‘‘(95)لنڈا رسم الخط کوں رحیم یار خان دے علاقے وچ سراوا دا ناں ݙتا ڳیا۔ ایندی وجہ شاید اے ہے کہ ایں علاقے دی زبان کوں سرائیکی آکھیا ویندے۔لہٰذا ایندی تحریر دا ناں سراوا پیا۔ اے خط کھبے پاسے توں سڄے پاسے ݙے لکھیا ویندے۔ ایں خط وچ ہُݨ تئیں لکھ پڑھ تھیندی رہ ڳئی ہے۔ ڈاکٹر کرسٹوفرشیکل عہد نامہ جدید دے ہک ملتانی زبان دے ترجمے دا حوالہ وی ݙتے۔ جیڑھا سیرام پور وچوں1819ء وچ ہِیں کڑکی رسم الخط وچ چھپیا ہئی۔(96)

پنڈت واحد بخش دے کول ہک قدیم3سو سالہ نعتیہ قلمی نسخہ موجود ہے ۔ اے طویل سرائیکی نظم لہندی رسم الخط وچ تحریر کیتی ڳئی ہے۔(97)۔ لنڈا رسم الخط نال ملدا جلدا سرائیکی علاقے دا ہک ٻیا رسم الخط اوچی ہے۔ اے اوچ دے قدیم شہر دی نسبت نال ضبطِ تحریر وچ آنداریہے۔ اے خط گجراتی نال ملدا جلدا ہے ۔ خطہء پاک اوچ دے مصنف سید مسعود الحسن شہاب آہدن:

’’گجرات تے اوچ دے طرزِ تحریر وچ ایں مماثلت دا وݙا سبب اے ہے کہ ملتان ‘ اوچ ‘ گجرات تے سندھ دا علاقہ ازمنہ وسطی وچ سیاسی تے جغرافیائی وحدت ہئی ۔ قیاس ہے کہ پہلے زمانے وچ سندھی زبان دا رسم الخط وی ایہو ہوسی۔ اوچی تے گجراتی اکھراں وچ تھوڑا جیہاں فرق ہے۔‘‘(98)

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان