دھریجہ قوم دی پیڑھی

دھریجہ قوم دے لوک کئی ٻہروکھی اتے دھاڑے مار کائنی بلکہ ایہہ سندھ تے ہاکڑہ پالی دے او پراݨے وسو واݨ ہِن جو آریہ دی آمد توں  ہزاراں  سال پہلے اتھاں  آباد ہَن۔ دھریجہ قوم دا ایہہ موجودہ ناں  ( دھریجہ ) بعد دی پیداوار ہے۔ جیندی وجہ تسمیہ وہاڳی لکھاوتیں  تے دھریجہ روایت دے مطابق ݙسائی ویندی ہے:

1 ۔                  ’’ دھریجہ قوم کی وجہ تسمیہ یہ بیان کی جاتی ہے کہ راجپوت قوم کے ایک  مہاراجے نے اپنی قوم سے باہر دوسری قوم میں  شادی کی۔ غیر قوم سے ہونے والی اولاد کو سندھی میں  ’’ دھاری جو ‘‘ یعنی غیر قوم کا کہا جاتا ہے ۔ اس لئے راجپوت قوم کی یہ شاخ دھریجہ مشہور ہو گئی ‘‘۔

( تاریخ و تعارف رحیم یارخان ص 463 ۔ پروفیسر سعید احمد سعید )

2۔                 ’’ دھریجہ سندھی وچ ’’ دھاری جو ‘‘ ہے۔ دھاری جو ، غیر قوم دی عورت وچوں  راجپوتاں دی اولاد کوں  سݙیا ویندا ہا۔ ہک راجپوت نے غیر قوم نال شادی کر گھدی تاں  اوندی اولاد ،دھریجہ دے ناں  نال مشہور تھی ڳئی ۔ ‘‘ 

(بہاولپور دی تریخ تے ثقافت ص 147۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ) 

دھریجہ روایت ءِچ نہ چھڑا دھریجہ دی وجہ تسمیہ ݙسائی ڳئی اے بلکہ اوں  راجپوت راجے دا ناں  وی ݙسیا ڳے جیندی اولاد کوں  دھریجہ سݙیا ڳیا :

’’ ڄام سَماݨاں  بن کاکا ( ایہ مسلمان تھی چکا ہا ) نے اپݨے راجا بݨݨ دے بعد ہک غِرکف دی مسلمان عورت نال شادی کیتی ، اوندی اولاد کوں  ’’ دھاری جو ‘‘ یعنی غیر عورت دی اولاد آکھیا ڳیا۔ ول ایہو ’’ دھاری جو ‘‘ دا اکھر سندھ ءِچ دھاریجو تے سرائیکی ءِچ دھریجہ مشہور تھی ڳیا ۔ ‘‘ 

( روایت : محمد شفیع فِدا دھریجہ ) 

دھریجہ قوم دے ایں  موجودہ ناں  دی وجہ تسمیہ دی تصدیق سندھی اکھر دھن(ڈکشنری ) توں  وی تھیندی اے ۔ سندھی زبان ءِچ اکھر ’’ دھاریو ‘‘ صفت مذکر تے اکھر ’’ دھاری ‘‘ صفت مونث کوں  ظاہر کریندے ۔لہٰذا اکھر ’’ دھاری ‘‘ دے نا ل جیرھا حرف ’’ جو ‘‘ ہے ایہہ سرائیکی دے حرف ’’ دا ‘‘ تے اردو دے حرف ’’ کا ‘‘ دے مٹوسَٹ ہے ۔ایں طرح ’’ دھاری جو ‘‘ دا مطلب ’’ غیر عورت دا یا غیر عورت دی اولاد ‘‘ ای تھیندے۔ سندھی اردو اکھر دَھن ءِچ ’’ دھاریو ‘‘ تے دھاری دا معنی مطلب اے ہن۔

دھاریو ( صفت ذ۔ دھاریو) اجنبی ، ناواقف، نا محرم ،غیر آدمی، پردیسی ۔

دھاری( صفت ث ) غیر عورت 

( سندھی ڈکشنری ص 487۔ ڈاکٹر نبی بخش خان بلوچ ۔ ڈاکٹر غلام مصطفی خان )

دھریجہ قوم دے ناں  دی وجہ تسمیہ بیان کرݨ آلے وِہاڳ لکھارئیں  دی لکھت توں ظاہر تھیندے جو دھریجے اصل ءِچ راجپوت ہِن۔ انہاندے راجپوت ہووݨ بارے او ودھیک لکھدن : ’’ راجپوت قوم دی ایک شاخ دھریجہ ہے جو راجپوتانہ کے علاقے میں  آباد تھی ‘‘ ۔

( تاریخ و تعارف ضلع رحیم یارخان ص 463 ۔ پروفیسر سعید احمد )

پروفیسر دلشاد کلانچوی صاحب لکھدن’’ دھریجہ راجپوت قوم دی ہک لڑی ہے تے راجپوتانہ وچ راہندی ہئی تے اُتھوں  کجھ لوک بہاولپور دو وی آ ڳے ۔ ‘‘ ( بہاولپور دی تریخ تے ثقافت ص 147۔ دلشاد کلانچوی)

دھریجہ قوم کوں  مختلف تلقیں  وچ لوک اپݨے اپݨے لہجے تے اکھرو تے (تلفظ) نال یاد کریندن۔ سندھ وچ ایں  قوم کوں  ’’ دھاریجو ‘‘ ہندوستان ءِچ ’’ تھریجہ ‘‘ تے سرائیکی وسیب ءِچ دھریجہ سݙیا ویندے ۔ جݙاں  جو وہاڳ آلئیں  وچوں  کجھ وِہاڳ وال مثلا خدا بخش مری نے ’’بلوچستان تاریخ کے آئینے میں  ‘‘ وچ اینکوں  داریجہ، داریچہ تے دھاریجہ وغیرہ دے اکھرو تے نال وی لکھئے ۔ کتھائیں  دھلیجہ وی آندے ۔ سندھ دے غلام رسول دھاریجو ݙسیندن جو دھریجہ قوم دیاں  ڈھیر ساریاں  لڑیاں  تے شاخاں  وی ہِن جیویں  ݙوجھے قومیں  دیاں  ہِن ۔ ایویں  اسیݙے کول سندھ وچ وی ہِن۔

 حوالہ 
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان