بݨ دلبر شکل جہان آیا

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر:3

مصرعے:38

الفاظ:186

راگ:تِلنگ
کافی
بَݨ دِلبر شکل جَہان آیا

ہر صُورت عین عَیان آیا

کِتھے آدم ؑ تے کِتھے شیث ؑ بَݨے

کِتھے نوح ِکتھاں طُوفان آیا

کِتھے ابراہیم ؑ خلیل ؑ بݨے

کِتھ یُوسف ؑ وچ کِنعان آیا

کِتھے عِیسیٰ ؑ تے اِلیاس  بݨےؑ

کِتھ لَچھمن ، رَام تے کَان آیا

کِتھ زَکریا ؑ کتھے یَحییٰ ؑ ہے

کِتھ موسیٰ ؑ بِن عِمران آیا

بُوبکر ؓ عُمر ؓ عُثمان ؓ کِتھاں

کِتھ  اَسدُ اللّٰه ؓ ذِیشان آیا

کِتھ حسن ؑ حسین ؑ شہید بݨے

کِتھ مُرشد فَخر جہان آیا

کِتھ احمد شاہ رسُولاں دا

مَحبُوب سبھے مَقبُولاں دا

اُستاد نَفُوس عَقُولاں دا

سُلطاناں سِر سُلطان آیا

تَنزِیل کِتھاں جَبرِیل کتھاں

تَوریت ، زَبُور اِنجِیل کِتھاں

آیات کِتھاں تَرتِیل کِتھاں

حَق باطِل دا فُرقان آیا

ُکل شئے ، وِچ کُل شئے ظَاہر ہے

سوہݨاں ظَاہر عین مَظاہِر ہے

کِتھے ناز نیاز دا ماہِر ہے

کِتھ دَرد کِتھاں دَرمان آیا

کِتھ رِیت پَریت دا ویس کرے

کِتھ عاشق تِھی پردیس پِھرے

کُھلے ڳَل وچ مارُو کیس دَھرے

لِٹ دَھاری تِھی مَستان آیا

کِتھ پَنڈِت ، جوسِی ، جوڳِی ہے

کِتھ سَامِی تے کتھ بُھوڳِی  ہے

کِتھ مِسر بِراڳی روڳِی ہے

کِتھ بید ، بِیاس ، گِیان آیا

خَاموش فرید ؔ  اِسرار کنوں

چُپ بِیہودَہ گفتار کنوں

پر غَافل نہ تھی یار کنوں

اِیہُو لاریبی فَرمان آیا

اَوکھے لفظاں دے معانی
•کنعان: حضرت یوسف دی پیدائش دی جاء

•لچھمن: راجہ سری رام چندر دا بھرا

•رام:راجہ شری رام چندر

•کان: کرشن جی جیہڑے مِتھرا وچ ڄمے۔

•فخر جہان: حضرت خواجہ فریدؒ دے وݙے بھرا

•ترتیل: قرآن کوں خوبی تے لحن نال پڑھݨ

•فرقان:حق تے باطل دے درمیان فیصلہ کرݨ آلا(قرآن)

•ریت،پریت:خلوص و محبت دی رسم

•ویس:لباس

•کیس: وال

•مارو:جان لیوا ، سَڄݨ

•لٹ دھاری: لمبے والاں آلے ملنگاں دی ہک قسم

•مسر:مذہبی رہنماء، مندراں وچ زائرین کیتے پاݨی دا انتظام کرݨ آلا

اوکھے لفظاں دے تلفظ
•بݨے:ب ں ڑے

•سوہݨاں: سُوں ہ ڑَاں

•پریت: پ ر ی ت

•کیس:کے س

•ویس: وے س

•لاریبی:لار ئے بی

ذو معانی الفاظ
•ہر:ہارھا/خدا(ہندی وچ)

•بن:بغیر،پُتر

•کان:گوش(کَن)/کرشن جی مہراج دا لقب/زیر زمین معدنیات وغیرہ کڈھݨ کیتے بݨائی ڳئی کان

•دا:دا/داؤ

سر:لئے/تان/اچھائی۔خوبی،تھوڑا کھسک

مختصر وضاحت
•بَݨ دِلبر شکل جَہان آیا

ہر صُورت عین عَیان آیا

وضاحت:خواجہ سئیں دی اِیہ کافی توحید دے نظریے تے مبنی ہے۔ اِیں شعر وچ آپ دلبر دا ذکر کریندے ہوئے فرمیندن جو دلبر کائنات دی شکل اختیار کر تے آ ڳیا تے ہر صورت وچ بالکل ظاہر تے اعلانیہ انداز وچ آیا۔

•کِتھے آدم ؑ تے کِتھے شیث ؑ بَݨے

کِتھے نوح  ِکتھاں طُوفان آیا

کِتھے ابراہیم ؑ خلیل ؑ بݨے

کِتھ یُوسف ؑ وچ کِنعان آیا

وضاحت: اِیں بند وچ آپ فرمیندن جو کتھائیں آدم ؑ تے کتھائیں شیث ؑ بَݨے۔ کتھائیں نوح ؑ ، کتھائیں طوفان دی شکل وچ آ ڳیا۔ کتھائیں ابراہیم ؑ خلیل ؑ(اللہ دے دوست) بݨے اَتے کتھائیں کنعان دے وچ 
یُوسف ؑ آ ڳئے۔

•کِتھے عِیسیٰ ؑ تے اِلیاس بݨےؑ

کِتھ لَچھمن ، رَام تے کَان آیا

کِتھ زَکریا ؑ کتھے یَحییٰ ؑ ہے

کِتھ موسیٰ ؑ بِن عِمران آیا

وضاحت:اِیں بند وچ آپ فرمیندن جو کتھائیں عِیسیٰ ؑ تے اِلیاس ؑ بݨے تے کتھائیں لچھمن ، رام تے کان بݨ تے آ ڳیا۔ کتھاں زَکریا ؑ کتھاں یَحییٰ ؑ ہے۔ کتھائیں موسیٰ ؑ بِن عمران بݨ تے آ ڳیا۔

•بُوبکر ؓ عُمر ؓ عُثمان ؓ کِتھاں

کِتھ اَسدُ اللّٰه ؓ ذِیشان آیا

کِتھ حسن ؑ حسین ؑ شہید بݨے

کِتھ مُرشد فَخر جہان آیا

وضاحت:ایں بند وچ آپ خلفائے راشدین دا ذکر کریندے ہوئے فرمیندن کتھاں بُوبکر ؓ عُمر ؓ عُثمان ؓ ہِن کتھاں حضرت علی ؓ بݨ تے آ ڳئے۔ اڳاں آپ نبی کریم دے ݙوہتریاں دی شہادت دا ذکر کریندن کہ کتھاں حسن ؑ حسین ؑ شہید بݨے۔ اڳاں آپ اپݨے وݙے بھرا دا تذکرہ کریندن کہ کتھاں مُرشد فَخر جہان بݨ تے آ ڳیا۔

•کِتھ احمد شاہ رسُولاں دا

مَحبُوب سبھے مَقبُولاں دا

اُستاد نَفُوس عَقُولاں دا

سُلطاناں سِر سُلطان آیا

وضاحت: ایں بند وچ آپ رسول اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم دا ذکر کریندن جو آپ سارے رسولاں دے بادشاہ اَتے یکے مقبولاں دے محبوب بݨ تے آ ڳیے۔ آپ فرمیندن جو رسول اللّٰہ یکے اعلیٰ شعور رکھݨ آلاں دے اُستاد اَتے بادشاہاں دے سر بادشاہ بݨ تے آ ڳئے۔

•تَنزِیل کِتھاں جَبرِیل کتھاں

تَوریت ، زَبُور اِنجِیل کِتھاں

آیات کِتھاں تَرتِیل کِتھاں

حَق باطِل دا فُرقان آیا

وضاحت:اِیں بند وچ آپ آسمانی کتاباں دا ذکر اَتے قرآن مجید دی تعریف کریندے ہوئے فرمیندن جو کتھائیں قرآن دا لہوݨ،کتھائیں جبرائیل،کتھائیں توریت،زبود انجیل۔ کتھائیں قرآن دی آیتاں، کتھائیں انہاں دا خوبی نال پڑھݨ تے کتھائیں حق تے باطل تے درمیان فرق واضح کرݨ آلا آ ڳیا۔

ُ•کل شئے ، وِچ کُل شئے ظَاہر ہے

سوہݨاں ظَاہر عین مَظاہِر ہے

کِتھے ناز نیاز دا ماہِر ہے

کِتھ دَرد کِتھاں دَرمان آیا

وضاحت: ایں بند وچ آپ رسول اللّٰہ دی تعریف کریندے ہوئے فرمیندن جو ہر شئے وچ، ہر شئے ظاہر ہے۔ سوہݨاں سڄݨ ظاہر ہے اَتے آپݨے مظاہر دا عین ہے۔کتھائیں ناز و نیاز دا ماہر کتھائیں درد تے کتھائیں آپ درد دا علاج بݨ تے آ ڳیا۔

•کِتھ رِیت پَریت دا ویس کرے

کِتھ عاشق تِھی پردیس پِھرے

کُھلے ڳَل وچ مارُو کیس دَھرے

لِٹ دَھاری تِھی مَستان آیا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو کتھائیں اندازِ محبت دا لباس پاتے۔ کتھائیں عاشق بݨ تے پردیس پھرے۔کتھائیں چاکِ گریبان وچ سوہݨیاں زلفاں گھتے،زلف دراز مست ملنگ بݨ تے آ ڳیا۔

•کِتھ پَنڈِت ، جوسِی ، جوڳِی ہے

کِتھ سَامِی تے کتھ بُھوڳِی ہے

کِتھ مِسر بِراڳی روڳِی ہے

کِتھ بید ، بِیاس ، گِیان آیا

وضاحت:ایں بند وچ آپ فرمیندن جو کتھائیں عظیم مذہبی رہنماء، کتھائیں تارک الدنیا، کتھائیں بیمار،کتھائیں وید،کتھائیں بیاس(دیداں کوں ترتیب ݙیوݨ آلا) تے کتھائیں علم معرفت بݨ تے آ ڳیا۔

•خَاموش فرید ؔ اِسرار کنوں

چُپ بِیہودَہ گفتار کنوں

پر غَافل نہ تھی یار کنوں

اِیہُو لاریبی فَرمان آیا

وضاحت:اساں ہمیشہ آپݨی رائے ݙوجھاں تے مسلط کرݨ دی کوشش کریندے ہیں تے ایہو یکے مسائل دی جڑ ہوندی ہے ایں بند وچ خواجہ سئیں فرمیندن کہ اے فرید! آپݨی رائے ݙوجھاں تے مسلط کرݨ توں خاموش رہ اَتے بے کار تے فضول گفتگو توں پَرہیز کر۔ آپ فرمیندن پر ہک گھڑی  کیتے وی یار توں غافل نہ تھی آپ قرآن مجید دی آیت دی طرف اشارہ کریندن (لا ریب فیه۔ ایندے(قران)وچ کوئی شک آلی ڳالھ کائنی۔ آپ فرمیندن کہ ایہو لاریبی(بغیر شک آلا) فرمان آیا۔

نتارا
ایں کافی وچ خواجہ سئیں فرمیندن کہ رسول اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم کائنات دی شکل اختیار کر تے بالکل ظاہر آ ڳئے۔ اڳاں آپ ٻہوں سارے رسولاں،ولیاں اَتے ٻئیاں لوکاں دا تذکرہ کریندن۔ آپ رسول اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی تعریف کریندن۔ آخر وچ آپ نصیحت کریندن جو اسرار نہ کر، بیہودہ گفتار نہ کر اَتے یار توں ہک لمحے کیتے وی غافل نہ تھی۔

ٻیا ݙیکھو
•انہد مرلی شور مچایا

• اڄ سانولڑے مکلایا

اَساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ کیتے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید