ریاض اِرم دی شاعری

ست دریاویں دی دھرتی ’’سرائیکی وسیب‘‘ زرخیز ہووݨ دے نال نال مردم خیزوی ہے ، اتھاں وݙے وݙے دانشمند ،دانا ، ادیب ، شاعر تے سکالر پیدا تھئے ،سید پیر احمد کبیر بخاریؒ دے ناں نال منسوب ’’کبیرو الا‘‘ دی گاٖلھ کروں تاں اِتھاں عبدالرحمن المعروف بیدل حیدری جیہا وݙا آدمی وی رہندا ہا جیندا اُردو شاعری وچ ثانی تاں شئیت سارے مُلخ وچ نہ ہووے ، ایں توں ودھ او ہکے ویلھے علم و حکمت تے دانائی دا منبع وی ہا ، او سوچ فکر دا شہنشاہ پر اوں اپݨی ساری حیاتی غریبی نال نبھائی ۔ بھانویں او نستعلیق اُردو اَلاوݨ آلا عظیم شاعر ہا ۔ وَل وی اونکوں ’’سزا‘‘ سرائیکی وسیب دے واسی ہووݨ دی ملی ، اوں توں صلاء گھن تے لوک بادشاہ بݨدے رہ ڳے ، پرڈاکٹر بیدل حیدری چند مرلے دے اوں مکان اِچ ساہ ݙتا جیڑھا اوں پہلے ݙینہ بݨایا ہا۔

اے گاٖلھیں میکوں سئیں بیدل حیدری دے پیارے شاگرد سئیں ریاض اِرم دا سرائیکی شعری مجموعہ ݙیکھ تے یاد آئن ۔ ریاض اِرم اساݙے پُراݨے سنگتی اِن ، اُنہاں نال ملاقات سئیں دلنور نور پوری دے حوالے نال تھئی ، پہلی ملاقات اِ چ اُنہاں میکوں اپݨا بݨا گھدا۔ ریاض اِرم بنیادی طور تے اُستاد ہِن ، اُستاد تاں لکھ تے ہزار ہِن پر میں ݙٹھے اُنہاندا حال شاگردیں توںوی پتلا ہے ، سچی گاٖلھ اے ہے جو قوم دا معمار اُستاد ہوندے ، سندھی اُستادیں اپݨے شاگردیں کوں اپݨی مٹی ، اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب دا درس ݙتے، اِتھاں اُنھاں گاٖلھیں کوں ’’غیر اسلامی‘‘ بݨا تے پیش کیتا ڳے، اوندا نتیجہ اَحٖ سب سے سامھے ہے ۔ پاکستانی قوم تاں نہ بݨی پر ’’ڈوڈرکاں‘‘ ضرور بݨ ڳئی اے۔ جیکر پاکستان وچ وَسݨ آلے تمام زباناں تے اُنہاں دے کلچر دا احترام کیتا ویندا ، اُردو دے ناں تے دھرتی تے زباناں دی ڳچی نہ گُھٹی ویندی تاں اَحٖ اے قوماں خوشی تے فخر نال پاکستان دا حصہ ہوون ہا تے اَدھ توں زائد ملک مشرقی پاکستان بنگلہ دیش نہ بݨے ہا ۔ خیر اے لمبا موضوع ہے ، وَل کہیں ٻئے ویلے گاٖلھ کریسوں ، ایں ویلے میں اپݨے یار ریاض اِرم دی گاٖلھ کرینداں۔ میݙی ریاض اِرم نال ملاقات تھئی تاں میں اُنہاں کوں مختلف پاتا ، میکوں اے وی محسوس تھیا جو ایندا پیر اُستاد کامل ہے ۔ ریاض اِرم 1960ء وچ کبیر والا دے ہک دور دراز دیہات وچ پیدا تھئے ، او ݙسیندے جو میں اپݨی وستی وچ ہوش سنبھالیا تاں آبادکار حضرات اساکوں جانگلی آکھدے ہَن ، ایں لفظ توں میکوں چِڑ تھی ڳئی ، میں آکھدا ہم جو کیا گاٖلھ اے اساں صدیں توں اِتھاں رہݨ آلے ہیں ، اساݙیاں جائیداداں تے رقبے اللہ واسطے انہاں لوکاں کوں ݙے ݙتے ڳن۔ اساں مونہوں ہک لفظ نی اَلاݨے ، اَحٖ اساکوں اے صلہ ملے جو اساں جانگلی تے کمی بݨا ݙتے ڳیئوں ، کیوں؟

ریاض اِرم ݙسیندن جو کیوں دا جواب میکوں 1978ء وچ اوں ویلھے ملیا جݙاں میں اپݨے ڈُٖکھاں کوں شاعری دے روپ وچ ڈھالݨ شروع کیتا تے میں اپݨے بھنے تُرٹے اَکھراں تے بھنے تُرٹے خیالاں نال سیں بیدل حیدری دی خذمت اِچ پیش تھیا، اُستاد دی بارگاہ وچوں میکوں صرف حوصلہ افزائی نی ، محبت وی ملی ۔ اِتھاں میکوں ایں گاٖلھ دا علم تھیا جو انسان کیا تے انسانیت کیا ہوندی ہے؟ ادب کیا تے ثقافت کیا ہوندی ہے؟ شعر تے شعر و شاعری دے رموز کیا ہوندن ؟ اپݨی دھرتی تے اپݨی دھرتی دی محبت کیا ہوندی ہے؟ ایہ وی میکوں اپݨے اُستاد توں پتہ لگاٖ جو دھرتی ماء دی زبان نال پیار کتنا ضروری ہوندے؟ سئیں ریاض اِرم خود ݙسیندن جو میݙے اُستاد سئیں اُردو اَلاوݨ آلے ہَن پر انہاں میکوں سرائیکی وچ شاعری دا حکم ݙتا۔ او ݙسیندن جو اُستاد سئیں دے شاگرد پورے پاکستان توں علاوہ ہندوستان وچ ہِن ۔ اُنہاں شاگردیں دی تعداد ہک ہزار دے لڳ بھڳ ہوسی۔ ایہ سارے لوک اپݨیاں اپݨیاں زباناں اَلاوݨ آلے ہن، اُستاد اکثر ایہو آکھدے ہِن جو اپݨی ماء ٻولی یعنی جیندے وچ تُساں خواب ݙیکھدو اوندے وچ شعر آکھو ، کیوں جو ماء ٻولی شعری اظہار دا سب توں مؤثر ذریعہ ہے ۔ سئیں ریاض اِرم دی کتاب تے تبصرے وی میݙے کیتے گنجائش ایں سانگے نی راہندی جو او خود آکھدن’’میں جو کجھ ہاں اپݨے اُستاد دی وجہ توں ہاں‘‘ تے میں ہک واری وَل آکھداں جو ریاض اِرم اُستاد کامل وی ہا تے ٻہوں وݙا آدمی وی ، اساں سرائیکی وسیب دے لوک اُنہاں تے جتنا فخر کروں گھٹ اے۔

 حوالہ 
·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ