مولوی احمد یار تونسوی

مولوی احمد یار تونسوی وستی جندو میرانی تحصیل تونسہ ڈویژن دیرہ غازی خان دے رہݨ والے بلوچ خاندان دے فرد ہن۔ ہک روایت مشہور ہے کہ لطف علی احمد یار دا قصہ سُݨ تے آکھیا کہ معلوم اے نہ ہئی کہ تونسے دی چنڈ وچ حافظ احمدیار وی پئے تھیا۔ اساکوں ایں روایت تے یقین نیں آندا کیوں جو احمد یار تونسوی دا قصہ ایڈا زور دار کینی کہ لطف علی جیہاں وݙا شاعر ایݙے الفاظ ٻولے۔ مولوی صاحب سدھے سادھے انداز وچ اے قصہ لکھیئے۔ ایں قصے وچ فنی حسن تاں ہے۔ مگر عبدالحکیم اُچوی دی ریس نیں کیتی ونڄ سڳدی۔ تنقیدی نقطہ نگاہ نال اے سرائیکی زبان دا ݙوجھا مکمل تے اہم یوسف زلیخا دا قصہ ضرور بݨدے۔ اگر ساری مثنویات دے حوالے نال پرکھیا ونڄے تاں مولوی احمد یار کوں پچھوکڑ اِچ جا ملسے۔ احمد یار تونسوی اپݨے ایں حقانی قصے دا سبب تصنیف ایں ݙیندن:

ہک ݙینہ آیا شوق میݙے دل ایہو جگ ویرانہ

رہے ہا نقش نشانی میݙی کوئی قصہ جوڑ شہانہ

گھن مذکور قرآن کنوں جوڑیم یوسف دا افسانہ

ہیرے لعل جواہر پوتم مجلس کاݨ جوانہ(158)

حضرت یوسف کوں اوندے مترائے بھرا جنگل وچ گھن آئے تاں حضرت یوسف ؑ تے طرح طرح دے ظلم کماوݨ لڳے ۔ انھاں واقعات کوں بیان کریندیں ہوئیں مولوی صاحب ساگی نقشے چھک رکھیندن۔ منظر کشی دی ونکی:

جُتی چھک گھدونے پیروں کنڈیاں تے ٹُرواوِن

چھلکن ݙکھن چھالے پیراں والے نیرے رت وہاوِن

جے کر رہے پچھوہاں ونڄے چاٹاں آون لاوِن

جے کر ݙر توں اڳے دوڑے گھسنی کنڈ چلاوِن

جے کر لوہ گھنے آپا سے نپ کر گوش ہلاوِن

جے یوسف ڈھے قدمیں پووے رکھ سر تے لت مسکاوِن

جے کر ٻاک بھرے رو یوسف آوازہ جوڑ رلاوِن

احمد  نو کوہ  یوسف  نالے ایہو  کسب  کماوِن(159)   

زلیخا مصر دیاں سوہݨیاں زنانیاں سݙوا تے یوسف سامݨے آندا تاں اوندے حسن دیاں دیوانیاں تھی ڳیاں۔ ایں بحر وچ مولوی احمد یار ہک ہک زنانی دے جذبات دی شاندار عکاسی کریندن۔

نور تجلیٰ چمکے رُخ تے حسن ݙیوے جھلکاراں

سرخی لعل لباں دی سوہݨی ول ول ݙیوے ماراں

ݙیکھ کے سوہݨے یوسف کوں سب تھڑکن عشق انگاراں

تھی بے ہوش سٹن پٹ گلوں ہسّاں بوݙے ہاراں

ہک آکھے ایجاب قبول دیاں ترٹن ہا اَڄ مہاراں

ٻئی آکھے میݙیاں کیویں لنگھسن یوسف ٻاجھ ݙینہوراں

ہک آکھے میں صدقے تھیواں لوک مصر دے واراں

ٻئی آکھے نہیں غرض جھگے دی لا چنواتی ساڑاں

ٻئی آکھے میں بِناں ٻانہی وچ خدمت عمر گزاراں

تاب کنوں بے تاب تھیاں سب ݙیکھ حسن دیاں تاراں

   نالے وہن ہنجوں دے رُخ تے احمد مثل بیماراں 

حضرت یوسف ؑ تے بی بی زلیخا دی شادی دے موقع تے احمد یار تونسوی لباس ‘ زیورات ‘ سازاں تے پرنے دیاں رسماں رِیتاں اُتے کُھل تے دید بھنوائی اے۔ جزیات نگاری توں کم گھندیں ہوئیں نکی نکی شئے کوں وی نظر انداز نیں کیتا۔ شادی وچ زنانیاں دی جھمر تے انھاں دے ناز نخرے کوں بیان کرݨ ویلے مولوی صاحب دا قلم ٻیا وی تکھا تھی ویندے۔ ایں بند وچ سبھے شعری محاسن ڳولیئے ونڄ سڳدن۔ ونکی ݙیکھو:

وچ پھیری تھی ونڄن وہیری پشو ازوں بدن چھپاوِن

کہیں کہیں ویلے بدک مثل نپ ٻانہہ تے ٻانہہ مٹکاوِن

پیشانی نورانی تے متوالے خواب چٹکاوِن

ٻول لباں تے جھول کھڑی کھڑی وچ موتی للکاوِن

لعلی لعل لباں توں کائی رنگ شفق شرماوِن

بھریاں دیاں ݙیکھ کے زلفاں سنبل سمن چھپ جاوِن

قتل کرݨ عاشق دے کیتے سارے ہنر کماوِن

گل نرگس دی جاہ نہ جتھے او چشماں رمزاں لاوِن

چشماں نال کریندیاں ڳالھیں گھنگھٹ وچ مُسکاوِن

چشماں نال جھڑیندیاں جھیڑے چشماں نال مناوِن

چشمک نال بھاہیں بھڑکاون چشماں نال مسماوِن

رُسِن منیجِن وچ چشماں دے چشماں رمز پچھاوِن

ناز بھریاں مسرور سبھے کھڑ خلعت کوں بتلاوِن

بھنی بھنی او نظر کرݨ نہ ہک تے دید تھراوِن

جوڑ کے رمزے وچ رفتاری ٹھمک ٹھمک ٹھمکاوِن

قید تھیون گفتار اُتوں ہتھ جوڑ کے جان چھڑاوِن

جادوگر کریندیاں جادو گھت کے کمند پھساوِن

احمد  یار حسن  دا  شعلہ والی  عقل  بھلاوِن

مولانا احمد یار تونسہ شریف دے رہݨ والے ہک عالم دین ہن۔ آپ کوں عربی فارسی تے کافی قدرت حاصل ہئی۔ احمد یار تونسوی مولانا لطف علی دے ہمعصر ہن بلکہ جیڑھے مولوی لطف علی دا قصہ شاہ سیفل پورے سرائیکی علاقے وچ مقبولیت تے چہاوت دے کمال تئیں پُڄدا پیا ہئی اوں ویلے مولوی احمد یار تونسوی دی قصہ یوسف زلیخا وی سارے تل وسیب دیاں کچاریاں وچ سُݨیندا پیا ہئی۔ مولوی احمد یار تونسوی قصہ یوسف زلیخا سرائیکی زبان وچ لکھ تے اپݨے عہد وچ چنگا چوکھا ناں کمائے۔ ہک روایت اے وی ہے کہ مولانا لطف علی اے قصہ سُݨ تے اینکوں پسند کیتا ہئی۔(26)

حضرت یوسف علیہ السلام دے سُوہݨپ دی تعریف مولوی احمد یار تونسوی ایں کریندن:

کنعان دے وچ رب صورت بخشی یعقوبؐ نبی دے چن کوں

ݙیکھ مسافر یوسف ؑ کوں سب ٻیٹھے چھوڑ وطن کوں

سُݨ افواہ یوسف ؑ دی مُردے نکلن پاڑ کفن کوں

رُخ دی جھلک جاں بھڑک ݙیوے ونڄ پہنچے دھمک یمن کوں

چشم چراغ اکھیں یوسف ؑ دیاں ٹھارن ونڄ تن من کوں

زلف سیاہ گھت پیچ کھڑے شاہ ݙیوے سنبل سخن کوں

واہ واہ خوب صفائی اوندی نازک نیک بدن کوں

کل کنعانی ݙیکھ نہ رَڄدے موتی ارم عدن کوں

نت یعقوبؑ دے ویہڑھے آ کر ݙہدے نور نیّن کوں

خالق رونق تازی لاوے بلبل تے گلشن کوں

پیو دی جھولی دے وچ ݙیکھے روز بروز امن کوں

احمد یوسف آ کر پہنتا ٻاراں سالاں دے سن کوں

زلیخا انھاں سہیلیاں کوں سنگار سنوار تے حضرت یوسف کنیں وکیل بݨا تے بھڄیندی اے تاں ایں موقع تے احمد یار لکھدن:

جوڑ وکیل زلیخا بھیجیا ں یوسف ݙوں کئی سیّاں

تیݙے کاݨ زلیخا بے کل کپڑے کیتے دھیاں

ݙے وصال زلیخا کوں سبھے ڈھ قدماں تے پیاں

سن تلقین یوسف دی سبھے مسلماناں تھیاں

ݙیکھ زلیخا ٻاہنیاں کوں آکھے میݙے کاروں ڳیاں

احمد آیاں کجھ دے کیتے بݨ ڳیاں کجھ ٻیّاں

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان