سید ذوالفقار علی شیرازی

سید ذوالفقار علی شیرازی سکھاں دے دور وچ شاہ پور توں ہجرت کرکے دیرہ اسماعیل خان آ ڳئے۔ سید ذوالفقار علی شیرازی 1815ء وچ پیدا تھئے تے 1925ء وچ ہک سو ݙاہ سال دی عمر وچ وفات پاتی۔ آپ ٻہوں وݙے عالم فاضل آدمی ہن۔ آپ کوں اللہ تعالیٰ خوبصورت آواز ݙتی ہئی۔ آپ دی خوش الحانی تے قادر الکلامی دے باعث آپ دی مجالس وچ سنی ‘ مسلمان ہندو سکھ وی کثرت نال شریک تھیندے ہن۔ آپ انتہائی نیک سیرت بزرگ ہن۔ دیرہ اسماعیل خان وچ ذکر حسین کوں پھیلاوݨ وچ آپ دا ٻہوں سارا حصہ ہے۔ آپ ٻہوں وݙے شاعر ہن ۔ اپݨے ہمعصر نواب شاہنواز خان ‘ خادم والیٔ نانک‘ غلام مولوی فدوی نال وݙی گھاٹی یاری ہانے آپ دے مرثیاں دے کئی مجموعے مخطوطے سید خورشید عالم ایڈووکیٹ کول محفوظ ہن۔ آپ زیادہ تر دفعے نوحے تے شاہ حسینی ݙوہڑے لکھین۔(82)

 مرثیہ: 
آیا گھوٹ خالی ہو کے

پُچھیا سیݨ زینب رو رو کے

لائی ویر میݙے کتھ جھوکے

میݙے دل کوں حول رتوکے

تیݙی زمین ݙسے میکوں خالی

کتھ چھوڑی اُمت دا والی

ترٹی آس حسنین والی

بݨیا بھیݨ بھرا دا سنجوکے

رت نال بھریو کیویں پیشانی

کتھاں چھوڑیو رسولؐ دا جانی

میکوں ویر دی ݙس کئی شانی

ہک لحظہ اِتھ کھڑوکے

میکوں ویر دا حال ݙسا چا

ایہا فوج وی بھیڑ ٹپاچا

ہک واری تاں ویر ملا چا

مر ویساں مسافر ہو کے

کھڑا شرم توں سر جھکائی

آکھے سُݨ توں نائب زہرائی

تیݙا مارا ڳیا ہے بھائی

لٹی ویر تیݙے دی جھوکے

سجدے حق دے آہا تیݙا ویرے

ہتھ شمر دے آیا شمشیرے

منو رب دی سئیں تقدیرے

بھرے قتل حسینؓ دے ہوکے

اہدا ہانویں حسنینؓ بھائی

تیکوں قید دمشق دی آئی

ونڄے طوس اکبر دی مائی

پا کر ویساں عابد طوقے

سید ذوالفقار علی شیرازی نے بھکر تے دیرہ اسماعیل خان دے علاقے وچ مرثیہ گوئی دی روایت کوں ودھاوݨ پھیلاوݨ تے لوکاں وچ مقبول بݨاوݨ وچ ٻہوں سارا حصہ گھدا۔ آپ ہک وݙے علمی سید گھراݨے دے فرزند ہَن تے خود وی وݙے عالم دین ہن۔ اللہ سئیں نے آپ کوں ٻہوں سوہݨی تے من موہݨی صورت تے آواز عطا کیتی ہئی۔ لوک پرے پرے کنوں آپ دیاں مجلساں وچ ٹُر تے آندے ہن۔ سید ذوالفقار علی شیرازی 1815ء وچ پیدا تھئے تے ہک سو ݙاہ سال دی عمراں گزار کے 1925ء وچ فوت تھئے ۔ شیرازی سئیں وی اُوں ویلے دے مشہور مرثیہ گو شعراء فدوی ‘نواب محمد شاہ نواز خادم والئی ٹانک غلام سکندر نال ݙاڈھی گھاٹی سنگت ہئی۔1849ء وچ انگریزاں نے جیڑھے والئی ٹانک کوں گرفتار کرکے لاہور وچ قید کر ݙتا تاں فدوی ‘ غلام تے شیرازی اپݨے ایں شاعر سنگتی کول دیرہ اسماعیل خان توں پیدل لاہور آ ڳئے تے اتھاں کافی عرصہ خادم نال گزاریا۔ (47)

ایں دوران سید ذوالفقار علی شیرازی نے ہک بیاض مرتب کیتی ‘ جیندے وچ قدیم شعراء دے مرثیے درج ہن اتے بیاض انھاں دے پڑپوترے سید خورشید عالم شاہ کول موجود اے۔ سید ذوالفقار علی شیرازی نے دفعے ‘ نوحے تے مرثیے لکھین پر کوئی نثری ملوڑ مرثیہ نیں لکھیا‘ آپ دیاں پنج چھی قلمی بیاضاں سید خورشید عالم شیرازی کول دیرہ اسماعیل خان وچ موجود ہن۔ سید ذوالفقار علی شیرازی اپݨے کلام دے سببوں سرائیکی مرثیہ گو شعراء دی تندیر وچ اُتے اُتے آندن۔ آپ دے کلام وچ خیال دی ندرت روانی بیان دا سُوہݨپ ٻہوں من موہݨاں ہے۔ آپ دی رزمیہ شاعری دی کمال وی ہے ‘ جنگ دی ایجھی منظر کشی کریندن کہ سارا نقشہ اَکھیں اڳوں پھرویندے انسانی جذبات دی عکاسی وچ انھاں کوں ٻہوں قدرت حاصل ہئی۔ انھاں مرثیے تے دفعے وچ مکالمات کوں ورتیے ۔ انھاں دے مرثیے منظر نگاری دے سوہݨے نمونے پیش کریندن۔

بند شہادت حضرت امام حسین ؑ:

ݙینہ وی ڈھلیا تے شہ وی ہلیا تھی زمین ڳئی ہکو واسی

ونڄ لڳا متھا کوچ دے اُتے جو جندڑی آہی پیاسی

اللہ امان پناہ ݙیوے آہے شہر مدینے دا واسی

جناب خاتون دی کوک آئی او میݙا اللہ راسی

ہتھوں واڳاں چھٹ ڳیاں تے نکل پیر رکابوں

رُخ انوار سید دا ہا واہ چن روشن مہتابوں

کل ارواح پیغمبر آندے گریاں اٹھیے تھی خوابوں

فلک کنوں آواز آئی اَڄ چھٹ ڳئی اُمت عذابوں

جیڑھے ویلے ما بیکس ونڄ ٻچڑے کوں ڳل لایا

قرآن ناطق کوں رو رو کے آ رحل پتراں توں چایا

ہک او ویلا جو مہر اتے محمد چا کھݙایا

اَڄ اُوہیں چن کوں تیراں اُتوں آ ما غریب لہایا

مسافر پتر ما نماݨی رو رو ڳل چمیندی

تیر  چھکیندی نیر وہیندی رو رو کے فرمیندی 

آہیں سوہݨے بدن تیݙے تے دھوڑ نہ پووݨ ݙیندی

اَڄ اوہیں نازک تن تیݙے توں بیٹھی اَمڑی تیر کڈھیندی

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان