نواب احمد خان کھرل دی بغاوت

کمالیہ دے کھرلاں دی اکثریت برطانوی فوج دی معاون اَتے مدد گار ثابت تھئی پر صرف ہک اللہ دا نیک بندہ نواب احمد خان کھرل میدان وچ نکلیا جئیں نے قلت اَتے کثرت دی پرواہ نہ کریندیں ہوئے راوی ، چناب دے دوآبہ وچ علم بغاوت بلند کیتا ۔ اوں وہݨی وال ، کاٹھیے ، بگیلے ، بنبابے ، جوئیے، سیال اَتے وٹو قبائل دے بندیاں کوں ایں مقصد کیتے سَݙیا چنانچہ ترائے ہزار دے نیڑے مجاہدین نے اوندی قیادت وچ لڑݨ اَتے مرݨ دی قسم چاتی ۔ نواب احمد خان نے ہک قسم دی متوازی حکومت قائم کیتی ایں دے رفقاء وچ دلیل فتیانہ ، مراد فتیانہ ملک سردار خان ، ولید داد خان ، پیر نادر شاہ ، مردانہ بلوچ ، لال خان کاٹھیا، موکھا وہنی وال پیش پیش ہن ۔ نواب احمد خان انگریزاں نال عدم تعاون دی تحریک شروع کر ݙتی ، سرکاری افسران کوں لگان اَتے مالیہ ادا نہ کیتا۔ حکام کوں دیہاتاں وچ قیام دیاں سہولتاں نہ ݙیوݨ اَتے انگریزی ڈاک دیاں چوکیاں کوں لُٹݨ اَتے افسراں کوں تنگ کر تے اپݨے علاقیاں وچوں کڈھݨ لڳے ۔ چنانچہ احمد خان دی اے تحریک کامیاب رہی اَتے رچنا دوآب دا وسیع علاقہ انگریز افسراں توں خالی تھی ڳیا کیونجو ہالی افسران دااثر و رسوخ پوری طرح پیدا نہ تھیندا پیا ہا عام لوکاں دیاں ہمدردیاں وی احمد خان دے نال ہن ۔ اے صورتحال برطانوی حکمراناں کیتے تشویشناک ہئی انہاں گوگیرہ چھائوݨی وچ مزید مسلح فوج جمع کر گھدی اَتے ایندا انچارج مسٹر برکے کوں مقرر کیتا اے شخص انتہائی ضدی ، بد زبان ، تیز گفتار ہا۔ اوں نے فوجی قوت دی بناء تے مجاہدین دے خفیہ ٹکاݨے تلاش کیتے اَتے ناکہ بندی کر تے ٻہوں لوکاں کوں گرفتار کیتا۔

انہاں دی گرفتاری نال عوام دے جذبات بھڑک اُٹھیے ، او مسلح تھی تے احمد خان دی قیادت وچ گوگیرہ دے قید خانے تے حملہ آور تھئے۔ نواب احمد خان نے جیل دا دروازہ کھول ݙتا اَتے خود اندر ونڄ تے اپݨے ساتھیاں کوں رہا کرایا۔ ایں واردات دی اطلاع ݙوجھے ݙینھ ڈپٹی کمشنر جھنگ ایچ ایس ہاز کوں ملی۔ اوں جیل دے مسلمان سپرنٹنڈنٹ کوں طلب کیتا، اوں نے جواب وچ آکھیا جو نواب احمد خان ایں علاقے دا بے تاج بادشاہ ہے۔ ہزاراں دی معیت وچ او جیل آیا، میݙے کول مدافعت اَتے مزاحمت دی قوت نہ ہئی لہٰذا میں احمد خان کوں نہ روک سڳیا۔ ڈپٹی کمشنر نے اوں کوں معطل کر ݙتا اَتے اوندی جاہ تے سکھ افسر جیل کوں لا ݙتا۔ جئیں نے باقی قیدیاں تے سختی شروع کر ݙتی ۔ انہاں قیدیاں وچ مراد فتیانہ دا ماماں دلاور وی ہا جئیں قیدیاں کوں اُکسایا اَتے جیل دا نظام درہم برہم کر ݙتا۔ سکھ افسر ایں بغاوت کوں نہ روک سڳیا،  اوں نے جیل دا نظام مسٹر برکلے دے حوالے کر ݙتا ۔ برکلے نے قیدیوں تے فائرنگ کرائی جئیں دی وجہ توں کافی قیدی زخمی اَتے ہلاک تھئے۔ حالات سنگین تھی چکیے ہن پر مجاہدین ہمت کر تے جیل تئیں پڄیے اَتے اپݨے ساتھیاں دیاں لاشیاںحاصل کیتیاں۔ 

 حوالہ 
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء