کوٹ بالا

===

کوٹ بالا سندھ وادی دی تہذیب نال تعلق رکھݨ والا ہک ٹھیڑھ ہے۔ ایہ ٹھیڑھ ضلع لسبیلہ بلوچستان وچ مکران ساحل دے نال واقع ہے۔ جیڑھا جو سندھ وادی دی تہذہب دی موہری شکل درشیندا ہے۔ جو سندھ وادی دی تہذیب دے عروج کنوں صدیاں پہلے وی اتھاں تہذیب موجود ہئی جیندے ایرے تے سندھ وادی دی تہذیب اُسری نسری ہئی۔ ایں ساحلی وسندی سمندری تجارتی رستیاں وچ ہک اہم کردار ادا کیتا ہا جیڑھا سمندر پار تہذیباں کوں سندھ وادی نال جوڑیندا ہا۔ 

سندھ وادی دی تہذیب دا پیش خیمہ
کوٹ بالا کنوں لبھݨ والے آثار قدیمہ دے شواہد توں پتہ لڳدے جو ایں وسندی دی ابتدا لڳ بھڳ 4000 قبل مسیح دی ہے، جتھوں سندھ وادی دی تہذیب دے اُسرݨ نسرݨ دا ݙس ملدے۔ ایہ ڳالھ کوٹ بالا کوں انہاں پیچیدہ ثقافتی پیش رفتاں کوں سمجھݨ کیتے ہک اہم مقام بݨیندی ہے جیڑھیاں وݙے پیمانے تے سندھ وادی دے ظہور کنوں پہلے مکران دے ساحل تے سامݨے آیاں ہن۔ 

کھاٹی پچھوکڑ کوں پدھرا کیتا ہے
ایں ٹھیڑھ کوں 1970 دے ݙہاکے وچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے دے پروفیسر جارج ایف ڈیلس آ تے وݙے پیمانے تے کھاٹی کیتی ہئی۔ بھانویں جو انہاں کھاٹیاں دی مکمل تفصیل اݨ چھپیل ہے، پر ایہ کوٹ بالا وچ ہݨ تک دیاں کیتیاں ڳئیاں آثار قدیمہ دیاں تحقیقات ہن۔ 
کوٹ بالا وچ آثار قدیمہ دا ریکارڈ ہک دلچسپ تے پرت وار تاریخ کوں ظاہر کرینا ہے۔ اتلیاں پرتاں ے سندھ وادی دی تہذیب دے خد خال نظر آئے ہن۔ جݙاں جوں تلویں پرت ہک انج تے پراݨی ثقافت۔ کوٹ بالا ثقافت کوں پدھرا کریندی ہے۔ ایویں لڳدے جو سندھ وادی دے اثرات دی آمد نسبتا اچݨ چیت واقع تھئی ہے جیڑھی وسبے دے ثقافتی ݙکھ ݙیکھالے وچ ہک اہم تبدیلی دی شاند ݙیندی ہے۔ 
کوٹ بالا ثقافت اُسرݨ نِسرݨ
کوٹ بالا ثقافت جیندی خصوصیت ایندے مٹی دے برتناں دے ہنوکھڑے ڈیزائن تے ٻیاں لبھتاں دی کنوں واضح ہے، ایں لڳدے جو ایں مخصوص ساحلی علاقے تئیں محدود ہے۔ کوٹ بالا جُڳ دے مٹی دے برتن جیڑھے جو ایں ثقافت دی سنڄاݨ ہن، اپݨے تخلیق کاراں دے فنکارانہ اظہار تے تکنیکی ترقی دے بارے وچ ڄاݨ کاری ݙیندے ہن۔ ریڈیو کاربن ڈیٹنگ ایں جُڳ دے اسرݨ نسرݨ کوں 3500 کنوں 3000 قبل مسیح دا ݙسیندی ہے۔ حالانکہ کجھ سوجھواݨ ایندا منڈھ 4000 قبل مسیح کنوں ݙسیندے ہن۔ 

کوٹ بالا ثقافت ہک وسیع تر علاقائی تناظر وچ موجود ہئی۔ خیال کیتا ویندا ہے جو ایہ آباد کاری دے ہک وݙے نیٹ ورک دا حصہ ہا جیڑھا کیچ مکران دے پورے خطے وچ کھنڈیا ہویا ہا، جیندے وچ انسانی رہائش دے شواہد پنجویں ہزار سال قبل مسیح دے ہن۔ ایہ آپسی ڳانڈھا قبل از تاریخ دے دوران مکران دے ساحل دے نال ثقافتی تبادلے دے سانجھ کوں نشابر کریندا ہے۔

مٹی دے برتن
کوٹ بالا ثقافت دے مٹی دے برتن قابل ذکر دستکاری دی ݙیکھ ݙیندے ہن۔ بنیادی طور تے چک تے بݨئے تے سرخ رنگ دے برتناں تے مشتمل، مٹی دے برتن مختلف آرائشی شکلاں دی نمائش کریندے ہن۔ ڳنجھل پھلیں تے زومورفک ڈیزائن والیاں سطحاں کوں سنوپرا کریندے ہن جیڑھے جو کنبھار دی فنکارانہ حساسیت دی عکاسی کریندے ہن۔ 
دلچسپ ڳالھ ایہ ہے جو کوٹ بالا دے مٹی دے برتناں دے بعد دے مراحلے امری ثقافت نال جڑیئے مٹی دے برتناں دیاں بھانداں ݙیندے ہن۔ جیڑھا جو ممکنہ ثقافتی وٹاندے یا سانجھے فنکارانہ کو نشابر کریندے۔  
منڈھلی تکنیک
کوٹ بالا وچ کھاٹیاں نال ابتدائی تکنیکی ودھک دے زبردست ثبوت ملئے ہن۔ ایں جاہ تے سندھ کنوں پہلے دی سطح وچ ہک قدیمی بٹھی ملی ہے جیڑھی قدیمی لوکاں دی تکنیک کا نشابر کریندی ہے۔
کوٹ بالا وچ تھپو ڄماوݨ دے موہری جُڳ دے دوران جدید ترین سیرامک ٹیکنالوجی کوں استعمال کریندیں ہوئیں ایں بٹھی کوں سیرامک چیزاں بݨاوݨ کیتے استعمال کیتا ڳیا ہا۔
ایں توں علاوہ، سندھ وادی دی تہذیب دے ڈھلدے جُڳ نال تعلق رکھݨ والے تنور وی ایں وسندی توں دریافت تھئے ہن۔ ایہ تنور بݨتر دی اٹکل دے نال نال وسنیکاں دی روز ݙیہاڑی دی زندگی دیاں معاشی سرگرمیاں بارے وی ݙس ݙیندے ہن۔ 

سمندری وݨج وپار دا ڳڑھ
مکران دے ساحل دے نیڑے واقع کوٹ بالا ہک اہمی سمندری وݨج وپار دے مرکز دا کردار ادا کیتا۔ بحیرہ عرب نال ایندی جڑت اہم سمندری رستیاں تک رسائی ایں جاہ دی مزید اہمیت ودھا ݙتی۔ جتھوں سمندر پار وسندیاں نال وݨج وپار تے آ ونڄ ممکن بݨیا۔ اتھاں ذخیرہ کرݨ دی سہولت وی موجود ہئی 
کوٹ بالا وچ تھیوݨ والیاں اہم دریافتاں دے باوجود ٻہوں سارے سوال موجود ہن۔