جوگناکھیرا

جوگنا کھیرا آثار قدیمہ دا ہک ٹھیڑھ ہے جیڑھا سندھ وادی دی تہذیب دے چھیکڑی ہڑپہ جُڳ نال تعلق رکھیندا ہے۔ جوگنا کھیرا ضلع کروکشیترا، ہریانہ، ہندوستان وچ واقع ہے۔
ایں ٹھیڑھ توں ملݨ والیاں لبھتاں ہڑپہ دے ادھلے جُڳ دے نال نال پچھاترے جُڳ دے ویدک جُڳ نال تعلق رکھیندا ہے۔ رنگیل پک مٹی دے تھاں وچالے تے چھیکڑی ویدک جُڳ نال بھاند رکھیندے ہن۔ یعنی جݙاں کورو پنچالا سلطنت سندھ وادی دی تہذیب دے زوال دے بعد لمے ایشیا دی پہلی وݙی ریاست ہئی۔ 700 کنوں 500 قبل مسیح مہاجن پاڑا ریاستاں (مہاجن پاڑا ریاستاں کورو، پنچالا، متسیا، سوراسینا تے وتسا) تے بعد وچ مگدھ سلطنت دے عروج نال جڑیا ہویا ہے۔ بی بی لال تصدیق کریندا ہے جو مہا بھارت رنگیل خاکی تھانواں دے ٹھیڑھاں نال منسلک ہے۔ مہا بھارت وچ 900 قبل مسیح بھڑاند دا ذکر ہے۔
سرسوتی وادی وچ رنگیل خاکی برتناں دی ثقافت دا منڈھلا جُڳ ہے، جیویں جو کروکشیتر وچ ہاٹ (ہاتھیرا) وچ کھاٹی۔ ہتھیرا دی حفاظت انگریزی اکھر وی دی شکل والی ناڑی ہئی۔ ایں طراں دیاں ناڑیاں سرسوتی دریا تے جوگنا کھیر تے کونال وچ ملیاں ہن۔ 
یہ ثقافتیں گنگا-جمنا دوآب اُبھلے کالی پالش والے برتناں دے دور وچ مہاجن پاداس دے عروج کنوں پہلے عروج تے ہا۔

کھاٹی
جوگنا کھیرا دی کھاٹی 2009 وچ تھئی ہئی تے تل وطنی لوک ایں جاہ دی اہمیت کنوں واقف نہ ہن۔ ایں جاہ توں برتناں دے ٹکڑے وی برآمد تھئے ہن۔ 

تانبا پگھارݨ
جوگنا کھیرا وچ تانبے کوں پگھارݨ والیاں بٹھیاں ملیاں ہن۔ اتھاں ملݨ والیاں بٹھیاں وݙی طشتری وانگوں نظردیاں ہن۔ 

ٹھیڑھ کوں نقصان
جولائی 2010 دے دوران ستلج جمنا لنک کینال وچ گھٹ پووݨ دی وجہ توں آوݨ والے لوڑھ نال ایں ٹھیڑھ کوں ٻہوں نقصان پہنچا ہا۔