سید خیر شاہ

سید خیر شاہ دا تعلق گیلانی سادات نال ہئی تے آپ دا خاندان اوچ شریف توں اُٹھی تے تونسہ توں ست میل دے فاصلے تے وستی گھالی وچ آن آباد تھیا۔ اے خاندان حضرت دین پناہ سئیں دا مرید ہئی۔ ہِیں کیتے اے خاندان اپݨے پیر دے علاقے وچ اوچ توں لݙ آیا۔ سید خیر شاہ 90سال دی عمر پاتی ہئی تے انھاں دا سالِ وفات1314ھ ہے۔ ایں طرح انھاں دی تاریخ پیدائش 1814ء بݨدی ہے۔ پروفیسر طاہر تونسوی مرتب کلام خیر شاہ ہِیں تاریخ کوں تسلیم کریندن۔(17)۔ آپ نے ابتدائی تعلیم مسجد دے امام کنوں حاصل کیتی۔ قرآن شریف پڑھݨ دے بعد عربی ‘ فارسی دا درس گھدونے تے گلستان بوستان پڑھی۔ آپ بچپن توں اِی دنیا داری توں دور رہندے ہن۔ سید خیر شاہ دے زمانے وچ سرائیکی علاقہ وچ صوفیائے کرام دا ٻہوں ہوکا سکہ ہا۔ حضرت خیر شاہ وی تصوف دے رنگ وچ رنگیج ڳے تے درویشی اختیار کر گھدی۔حضرت خیر شاہ زیادہ تر کافیاں تے ݙوہڑے لکھین۔ انھاں دے کلام وچ صوفیانہ خیالات تے خاص طور تے مسئلہ وحدت الوجود دا زور ہے۔ آپ دنیا کوں ہک عارضی تے ختم تھی ونڄݨ والی شے آکھ تے ایندے جادو کنوں بچݨ دی تلقین کریندن۔ انھاں دی زبان وچ سرائیکی علاقے دے ٻہوں سارے لہجے رلوڑ ملوڑ سامݨے آندن۔ او اپݨے کلام وچ ہمیشہ مقامی حوالے تے تل وسیبی تشبیہات استعمال کریندن جیندی وجہ توں انھاں دی شاعری دا حسن ودھیے تے موضوعات وچ رنگ آمیزی تھئی اے۔

 نمونہ کلام: 
عمر ونڄائیو سبق پڑھیندیں خود سبق مول نہ آیو

جوڑ پکا کے فاضل بݨیو نہ صحیح جوڑ پکایو

راہ نما لوکیں وچ بݨیو دل گمراہ بݨایو

خیر ڳئی برباد حیاتی حاصل کجھ نہ پایو

 ݙوہڑہ 
عاشق عشق معشوقاں دے وچ نت رہسن ہمیشہ راضی

اکھ تیر ونڄے لنگھ چیر جگر کوں غز مارن غمزے غازی

خوش رہن معشوق عشاقاں تے او ݙیکھ نیاز نیازی

تھیا خیر نکاح دلیں دا دل وچ آپ بݨیا خود قاضی

 کافی 
چھک ہوش دی پاڑ پتال کنے

پچھیں راز لہیں ونڄ حال کنے

ایہا پاڑ اولڑی لائی ہئی

بوٹی جند دی جوڑ سکائی ہئی

اندھی دل نہ کہیں رجائی ہئی

کڈھ آپیں آپ کوں ڄال کنے

ہک دم دے نال مکان تیݙا

کتھ بے دم ٻیا امکان تیݙا

کتھاں رہیا مکان جہان تیݙا

سٹ دعویٰ خام خیال کنے

ایہا سمنجھ تیݙی گمراہی ہے

ایہو فعل تیݙا بے جاہی ہے

گذر عمر ڳئی اَڄائی ہے

نہ سمجھ پاتو توں ایں حال کنے

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان