سرائیکی ٻجھارتاں

سرائیکی ٻہوں وݙا سماج اے ، ایندی سیر کروں تاں ہک ہک قدم تے حکمت دے نمونے تے جھلکیاں ملسن ۔ سرائیکی اکھاݨ آنگے سرائیکی ٻُجھارت وی سرائیکی لوک ادب دی شاہکار شئے ہے۔ اڄ اردو آلے مارکہ ذہنی آزمائش دے جیرھے مقابلے کرویندن یا ہک ٻے توں سوال پیندن ’’ بوجھو تو جانیں ‘‘ اے سارا کجھ سرائیکی ٻُجھارت دا چربہ ہے پر مارکیں کوں حکومتی سرپرستی ، ادبی ادارے ، کروڑاں دیاں گرانٹاں، نصابی سہولتاں تے میڈیا دے ذریعے تل وطنی سرائیکی زبان کوں میڑھا پھیر تے داپھ ݙیوݨ دے باوجود سرائیکی ول وی اپݨی جاہ تے پہاڑ اے۔ سرائیکی دی ٻُجھارت کوں اردو ءِ چ پہیلی ، فارسی ءِ چ چیستان، سندھی ءِ چ سرائیکی وانگے ٻُجھارت کوں ٻُجھارت آکھیا ویندے جݙاں جو ’’ عربی وچ لُغز ،بنگالی ءِ چ ڈاندا، پشتو ءِ چ آڑ ، اردو تے ہندی ءِ چ پہیلی ، انگریزی ءِ چ رڈل ، فرانسیسی ءِ چ دیونیسٹی ، ہسپانوی ءِ چ اسیرتیجو، لاطینی تے جرمن ءِ چ ریٹل تے چینی ءِ چ می یوچون‘‘ آکھیا ویندے ۔

ٻُجھارتاں ہر زبان ءِ چ ہوسن پر اصل فیصلہ تاں انہائیں دے معیار تے انہائیں دی معنویت تے تھیسے۔ اے ہے جو وسیب دے مختلف علاقیں ءِ چ ٻجھارت دے لوظیں دا تھولا تھولا فرق آ ویندے پر اے ہر زبان ءِ چ ہوندے ۔ جݙاں نکے ہوندے ہاسے ، ݙینھ کوں کھیݙاں کھیݙدے ہاسے ، رات کوں سمھݨ توں پہلے نانیاں ݙاݙیاں ٻُجھارتاں پیندیاں ہَن ۔ ݙاݙی آکھیے ہا ’’ اے ٻُجھارت ٻُجھ ہتھ نہ آوی کجھ‘‘۔ چیتے رلاؤں ہا کتھائیں چیتا چل ویندا ہا تے کتھائیں چکرا ویندا ہا ۔ سرائیکی ٻُجھارتاں جیرھیاں جو لوک دانش دا ٻہوں وݙا نچوڑ ہوندیاں ہِن اصل تخلیقی کم ہا ، جیرھا ٻالیں تے طالبیں دے تخلیقی صلاحتیں کوں پیدا کرݨ دا سبب بݨدا ہا ۔ اڄ پڑھائی آلے پاسے ونڄو تاں ایہہ پتہ چلدے جو ذہنی آزمائش پُچھ گھنو تاں آپ کوں امدا ویندا کجھ کائنی ہر ڳالھ کمپیوٹر توں پُچھݨی پمدی اے ۔ا ڄ ہک واری ولا ٻُجھارتاں ٻُجھݨ دی ضرورت اے ۔ ٻُجھارتیں دے کجھ نمونے ݙیکھو :

 ہوا 
اے ٻُجھارت ٻُجھ ، ہتھ نہ آوی کُجھ

 واݨ 
تھٻا تھٻا آندریں دا جیرھا نہ ٻُجھے پُتر باندریں دا

 نک 
ݙو کوٹھے ہکو ناں

 ناوڑی 
نکی جہی ہݙی ،کوٹھے کنوں وݙی

 کھوہ دا مال 
آندی تاں گنبھڑ ویندی تاں پُچھڑ

 لوت بوئی 
بے پاڑی پاڑاں پٹے

 دول 
شادی تے پے ہݙ ، لوکیں کوں مریندے سݙ

 ڄلم 
ہک زناور اصلی ، نہ ہݙی نہ پسلی

 جوانی 
نہ اڳلی توں نہ پچھلی توں۔ میں صدقے ونڄاں وچلی توں

امب

اڑیک بڑیک لڑکدا ݙیکھ ،پسند نہ آوی تاں ہتھ لا ݙیکھ

 جُتی 
اندھی مینہ  لوڑھا لتاڑے

 کُنڈی 
در در تے لم لڑکے

 دروازہ 
توں جُٖل تے میں آیا

 سیویں آلی گھوڑی 
کاٹھ دی گھوڑی لوہے دی لغام

ڈھ ڈھ پوون ننڈھڑے جوان

 ناڑا 
سوڑی ڳلی نانگ ورادھا

 وطؤں 
پاروں آئے ݙو ملنگ، ساویاں ٹوپیاں نیلے رنگ

 حوالہ 
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ