پیراک

پیراک  
پیراک ہک قدیم آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے جیڑھا پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ سندھ وادی دی تہذیب نال تعلق رکھیندے۔ ایہ سبی شہر توں 20 کلومیٹر لمے پاسوں، دریائے ناری دے پوادھی پاسوں واقع ہے۔ ایہ ٹھیڑھ 8 میٹر اچا ہے تے تقریباً 12 ایکڑ تے پھیلیا ہویا ہے۔ ایں ٹھیڑھ دی ڄاݨکاری سب توں پہلے رابرٹ رائیکس 1963 وچ ݙتی۔ ایندی کھدائی 1968 توں 1974 تائیں فرانسیسی آثار قدیمہ دی ٹیم کیتی، جیندے سربراہ ژاں میری کاسال ہن۔ ایں ٹیم مہرڳڑھ یا نوشہرو دے مشہور ٹھیڑھاں توں وی پہلے پیراک دی کھدائی کیتی۔ ایں ٹھیڑھ تے آبادی 1800 ق م توں 800 ق م تائیں رہی۔  

تاریخی اہمیت
پیراک وچ گھوڑے دے قدیم ترین آثار ملدے ہن، جیڑھے 1700 ق م (پہلے دور) دے نیڑے ہن۔ اتھاں لوہے دے ابتدائی اوزاراں تے ٹکڑیاں دی وی نشانیاں ملدیاں ہن، جیڑھیاں بتدریج ایں علاقے وچ رائج تھیاں۔ ایہ ٹھیڑھ سندھ تے بلوچستان دے قدیم تعلقات دا ہک اہم ثبوت ہے۔ 

معماری ثقافت
پیراک دی کھدائی وچ ترائے دورملدے ہن۔  
پہلا دور (1800–1500 ق م)
اتھوں کچیاں سلھاں دے ڈھانچے تے وݙے چبوترے ملدے ہن۔  
 ٹھیکریاں تے گھوڑے تے اٹھ دے مورتیاں ملیاں ہن۔  
تانبے تے کانسی دے اوزاراں دے نال نال "ٹیراکوٹا" دیاں مہراں وی ملیاں ہن۔  
ݙوجھا دور (1500–1000 ق م)
اتھوں سواراں دی مورتیاں، ݙو کنبھاٹ والے اٹھ، تے لوہے دے ٹکڑے ملدے ہن۔  
انسانی مورتیاں وی ملدیاں ہن، جیڑھیاں سماجی زندگی دیاں عکاس ہن۔  
تریجھا دور (1000–800 ق م) 
اتھوں لوہے دے استعمال دے ثبوب ملئے ہن۔  
جو، چاول تے جوار دے ثبوت ملئے ہن، جیڑھے ایں علاقے وچ پہلی وار کاشت تھئے۔  

ملݨ والیاں چیزاں
مٹی دے گھڑے: پاݨی رکھݨ کیتے وݙے گھڑے ملئے ہن۔  
پھیتے آلا اٹھ: ٹیراکوٹا دے بݨے ہوئے اٹھ جنہاں پھیتے لڳے ہوئے ہن۔ ایہ ہڑپہ دی ریت دا حصّہ ہن۔  
مہر تے زیورات: گول، چوکور تے ڈیزائن والیاں مہراں ملیاں ہن۔  

رڑھ راہکی
پیراک دے لوک چاول کوں وݙی فصل دے طور تے کاشت کریندے ہن۔
آبیاری دا نظام: پیراک دے کچھ میداناں وچ نہر بݨائی ڳئی ہئی، جیڑھی پاݨی دی فراہمی کوں یقینی بݨیندی ہئی۔  
انگور، جو وی کاشت تھیندے ہن۔  

سرائیکی وسیب نال ڳانڈھا  
پیراک دا تعلق سندھ تے بلوچستان دے قدیم رستیاں نال ہے، جیڑھے سرائیکی وسیب دے نال تجارتی تے ثقافتی ڳانڈھا رکھیندے ہن۔ اتھوں ملݨ آلیاں مورتیاں تے اوزار ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ انسانی ترقی دا ہک اہم مرکز ہئی۔