نویں کپڑیاں اِچ سوڳ

دیہات اِچ رہݨ آلے لوکیں دے کُھلے کُھلے ویہڑھے تاں کندھاں دی قید کولوں آزاد ہوندن ۔ اِتھاں گُھلدی ہوا تاں ساریاں کوں لڳدی اے،اِتھاں وسدے لوک پرے پرے تئیں ہِک ݙوجھے دے جٖاݨو ہوندن ۔اِنھاں دے ݙکھ سُکھ ، خُشیاں غمیاں اَتے تن من دی ڳالھیں ہِک ݙوجھے کولوں لُکیاں کائنی ہوندیاں۔

اِ نھاں دے ݙکھ سُکھ تاں سانجھے ہوندن ، وَل جیڑھے لوک ݙوجھیاں دے ݙکھ تے ویݨ کریندن ، اُنھاں لوکیں وچ وسدی چھوہِر راݨی مائی دا ݙکھ کینجھا ݙکھ ہئی جینکوں نہ کہیں محسوس کیتا ، نہ راݨی مائی کوں اپݨے ݙکھ تے چھڑا ویݨ کرݨا آیا ۔ اوں اپݨے ݙکھ دا نویکلا سوڳ منایا ۔سیاݨیاں سچ آکھیئے:

’’شالا اوندا کوئی نہ مرے جیکوں رووݨ دا وَل نہ آندا ہووے‘‘۔

راݨی مائی ہک غریب گھر دی دھی ہئی ، اوندے ماء پیئو زمینداراں دے گھراں اِچ کم کریندے کریندے کݙاہیں شام کوں ولدے یا کہیں ویلے اُنھاں کوں اُتھائیں رات دھم ویندی ہئی۔راݨی اپݨے پنج بھیݨ بھراواں اِچوں وݙی بھیݨ ہئی ۔ جیڑھی جو تیرھاں ورھیں دی عمر اِچ وی ݙاڈھی سُگھڑ تے اپݨے ماء پیئو دی تابعدار دھی ہئی ۔ سارا ݙینہ کماں کاراں اِچ جُتی رہندی ۔ گھر دے وِچ نکے وݙے چار پہارُواں داگھاہ پَٹھا کریندی ، اُنھاں دی چُھٹ ٻنھ ساری اوندے ذمے ہوندی ، او آہدی: ’’مال دھارے آپ نہ چارے خچ مارے‘‘۔گھر دے باقی کم کاریں اِچ وی پوری ہوندی اَتے اپݨے نِکے بھیݨ بھراواں کو ںوی سنبھلیندی ، شام کوں کماں تُوں ہُٹ تے منجی تے ڈھاندی۔

ݙیہاڑے لنگھدے ڳئے ، آخر ہِک ݙینہوار راݨی مائی جوان تھی ڳئی ۔ہر شئے دا ݙیوݨ ݙیواوݨ رب سوہݨے دے ہتھیں ہوندے ۔ ایویں حُسن وی خدا دی ݙات ہوندے ۔ جیڑھا کہیں نصیباں آلیں کوں مِلدے۔راݨی مائی سوہݨی ایݙی ہئی جو جتھوں لنگھ پووے ہا ۔ لوک اَکھ جِھمکاوݨ تے ساہ گھنݨ بُھل ویندے ہَن ۔ایویں لڳدا جینویں چن بھوئیں تے آ ڳیا ہووے۔ہر بندے دا دِل چِھک گھندی ، ہر کوئی اوندے حُسن دا کملا تے دیوانہ ہئی ۔ ہزاراں عاشق اوندے کیتے رانجھا بݨݨ کیتے تیار ہَن ۔پر راݨی مائی کوئی عام چھوہِر نہ ہئی او کہیں کوں اپݨے متھے اِی نہ لیندی تے اپݨے کماں کاراں اِچ رُجھی رہندی۔

پر محبت جیڑھلے تھیندی اے تاں خواب آلی کار ہوندی اے ، جیویں خواب آندے تاں ٻوہے نئیں کھڑکیندا ، ایویں اِی پیار ٻہوں مست ویلے دی مِٹھی ٻولی دی چُپ وچ کہیں لوݙے لیندی اَکھ دی آدر بھاہ کرݨ بے ارامے کوں مِلݨ کوئی بے اَرام آندے ۔ آہدن جو ہِک حسین اَکھ دے اشارے تے ٹولیاں دے ٹولے اپݨا رَستہ بُھل ویندن۔

مرتضیٰ ، راݨی مائی دی برادری وچوں سوہݨے مُکھ مہاندرے آلا چھوہَر ہئی ۔ ہِک ݙینہ راݨی تے مرتضیٰ ݙوہیں دی سوہݨیاں اَکھیں ملیاں تاں اُنہاں کیتے ہِک نواں جہان آباد تھی ڳیا۔او جہان جیندے ہر رستے اِچ پیار دیاں موڑاں ہَن ۔ اوہا راݨی جیڑھی اپݨی سوہݨی جوانی اِچ کہیں کوں متھے نہ لیندی ہئی ، اَڄ اوندے خواب وی جوان تھیوݨ پئے ڳئے۔سیاݨیاں سچ آکھیے :’’اَکھیں ہوئیاں چار ، دل وچ آیا پیار‘‘

اُنھاں دی حیا تے شرم ݙوہیں دے ہوٹھ تاں نہ پُھرکݨ ݙتے ، پر دِل اِچ ہک ݙوجھے دے پیار دی مُندری پا گھدونیں ۔ مرتضیٰ راݨی کوں ݙیکھ تے اوندے عشق وچ اِنج غرق تھیا جو مرتضیٰ کیتے راݨی دا اَکھیں توں اوڈھر تھیوݨ اینجھا بھوڳ بݨ ڳیا جیویں کونج اپݨی ݙار وچوں نکھڑ تے کُرلاندی اے ۔

اونکوں راݨی دے عشق اتنا مجبور کیتا ، اوایں موقع دی تاڑ اِچ ہا جو راݨی کوں اپݨے دِل دی ڳالھ آکھے۔راݨی کوں کلھا ݙیکھ تے آہدے نہ آہدے مرتضیٰ اپݨے دِل دی ڳالھ راݨی کوں سُݨا ݙتی۔ہک لحظہ تاں راݨی مائی کوئی ولدا نہ ݙتا ۔ لحظے کنے بعد راݨی مائی کمبدے لفظیں نال آکھیا ’’بھاویں جو اساں ہک ݙوجھے دے وانڈھے رشتہ دار ہَیں ، نالیں ساکوں ہِک ݙوجھے نال پیار تھی ڳئے پر تہاکوں چنگی طرح پتہ اے جو ساݙے وسیب اِچ چھوہِر تے چھوہَر دا شادی کنے پہلے آپت اِچ ڳالھ مہاڑ کرݨا بدنامی سمجھا ویندے ۔ اَتے ہِک چنگی دھی اپݨے ماء پیئو دی عزت کوں نئیں رول سڳدی ۔ تُسا ںمیݙے گھر اِچ رشتہ بھیجو اللہ کریسی میݙا ماء پیئو راضی تھی ویسی۔اے آکھ تے راݨی شرمیلی اَکھیں نال ٹُر ڳئی۔مرتضیٰ کیتے ہِک روایتی ، سادہ شرم و حیا آلی چھوہِر دا اے جواب اوندے دِل دی ٹیکی کیتے گھٹ نہ ہئی۔سیاݨے آہدن : 

’’جوڑے اَسماناں تے بݨدِن‘‘۔

اللہ جٖاݨے ایہ ڳالھ کتنی سچ ہے ۔ پر ساݙے وسیب اِچ تاں گھراں دے رشتے گھراں اِچ کرݨ دا رواج اے ۔بھاویں جوڑ ہے یا کائنا ، پڑھا لکھا ہے یا کائنا ، اے خیال نئیں کیتا ویندا ۔ کوئی وݙیاں دے اڳوں ٻولے تاں وݙ وݙیریاں دی نموشی جٖاݨیا ویندے ۔ جو اِنہاں دی اولاد آکھے چاکھے اِچ کائنی ۔ ویڑھے اِچ اپݨی دھی راݨی کوں ٹُردا ݙیکھ تے زینب مائی کوں ایویں معلوم تھیوݨ پئے ڳیا جیویں راݨی دے بھار نال بھوئیں دھڑکدی پئی ہووے۔

زینب اپݨے گھر آلے فیض رسول کو ںآکھیا :راݨی دا پیئو اپݨی وݙی دھی مائی راݨی جوان تھی ڳئی اے ۔ پِچھوں ݙوجھی وی سِر پٹی آندی اے ۔ راݨی مائی کوں ٹِکاݨے لا تے اپݨے سِر توں بھار لہائوں چا ۔ فیض رسول ولدا ݙتا ، جیویں شالا میݙا بھتریجا سلطان وی جوان تھی ڳئے ۔ نالیں میݙا بھرا عطاء رسول ، راݨی مائی آلے رشتے دی پاروں کݙوکݨاں میݙے کنیں گھتی ودے۔سلطان میݙے بھرا دا ہِکو پُتر اے ۔ تھولا گھݨاں ڳالھا ہے ۔ پر ٹاکی نال ٹاکی سوہݨی لڳدی اے ۔ سلطان شودے کوں کہیں ݙوجھے گھروں رشتہ ملݨاں کائنی ۔ راݨی مائی ساݙی نیک نیتی خدمت گزار دھی اے ۔ چلو میݙے بھرا دے گھر ݙیوا ٻل پوسی ۔

ایہو ڳالھ چھیڑی بیٹھے ہَن اُتوں مرتضیٰ دی امّاں سئیݨ شرم خاتوں آ ڳئی ۔

فیض رسول آکھیا :’’شرم بھیݨ قسمت نال آ ڳئی اے ، میں تیݙی بھرجٖائی نال اے صلاح کریندا بیٹھا ہم جو راݨی مائی دی شادی سلطان نال کروں چا ۔ چنگے رشتے تاں گھراں دے ہوندن ‘‘۔سیاݨے آہدن:’’سانگا سانگے دا چنگا ، کُسانگا سانگا چنگا کائنی ہوندا‘‘۔

آخر توں وی ساݙی برادری دی ہِیں ، کوئی چنگی صلاح ݙیویں ہا ۔ اڳوں شرم خاتوں آکھیا ، میݙا بھرا میں تاں آپ راݨی مائی آلا ساکھ منگݨ کیتے آئی بیٹھی ہاں۔ نالے میݙی صلاح پُچھدیں تاں راݨی مائی دا تیݙے بھتریجے نال جوڑ وی نئیں ٹھہندا۔’’ہیرے وٹّے سانویں نئیں ہوندے‘‘۔ راݨی ہک سوہݨی شہزادی چھوہِر اے ، تے تیݙا بھتریجا ڳالھا جیہا چھوہِر اے۔

فیض رسول آکھیا شرم بھیݨ تُساں وی سِر اَکھیں تے میݙی نِکی دھی پٹھاݨی مائی وی تاں وݙی ساری اے ۔ توں اونکوں نونہہ بݨا گھنیں ۔ 

شرم خاتوں آکھیا: میں تاں راݨی مائی آلے ساکھ دی پاروں آئی بیٹھی ہاں ۔ میݙی اَݙی جھولی کوں فیض رسول بھرا خالی نہ موڑیں ۔ نالیں میݙے پُتر مرتضیٰ کنے تاں پٹھاݨی مائی چنگی بھلی نِکی اے۔فیض رسول ولدا ݙتا میݙی بھیݨ ’’وݙے چھوٹے تاں گھراں اِچ رکھیندن‘‘ ۔شرم خاتون راݨی مائی آلے ساکھ دی پاروں ݙاڈھا ترلا کیتا ۔ پر فیض رسول اصلوں ضد چا کیتی تے شرم خاتوں کوں چِٹا جواب چا ݙتس۔اَخیر شرم خاتوں اے ڳالھ کریندی ٹُر ڳئی ۔ جو میݙا بھرا تیݙا ترکہ اے ’’بھاویں کھوہ اِچ سٹ بھاویں کھاݙے اِچ سٹ‘‘۔

شرم خاتوں دے ونجٖݨ کنے بعد زینب وی اپݨے گھر آلے کوں صلاح ݙتی ، راݨی دا پیئو ساکوں راݨی دھی کیتے مرتضیٰ آلا رشتہ چنگا رہسی ۔ مرتضیٰ ہِک پڑھا لکھیا تے سوہݨا ڳبھرو اے ۔ اپݨی راݨی مائی دا اوندے نال جوڑ وی ݙاڈھا سوہݨا بݨدے ۔ تیݙا بھتریجا سلطان بھولے بھالے دماغ دا بندہ اے ۔ ایویں سوڑے رشتیاں دے جذبات اِچ اپݨی سوہݨی سلکھݨی دھی کوں قربانی آلا ٻکرا نہ بݨائوں ۔ چلو ٻیا نئیں تاں راݨی مائی دی مرضی تاں ہک واری پُچھ گھنوں ۔میں وی آخر ہِک ماء ہِمی ، ماواں کوں دھیاں دے دِلیں دا پتہ ہوندے ۔ سچ تاں اے وی ہے جو اپݨی راݨی دھی دیاں اَکھیں اِچ حیا اے اَتے او مرتضیٰ دے پیار دی مُندری وی پاتی ودی اے۔

فیض رسول سواݨی دی اے ڳالھ سُݨ تے کھپرے نانگ آلی کار سواݨی دے اڳوں شوکݨ پئے ڳیا۔آکھیُس میں جیڑھا فیصلہ کر گھدے او پتھر تے لکیر اے ۔ میں اپݨے بھراعطاء رسول کولوں نئیں نِکھڑ سڳدا جو ’’بھرا بھراواں دے تے چچڑ کانواں دے‘‘۔نالیں رشتے تاں اصل گھراں دے ہوندِن ، ٹاکی نال ٹاکی سوہݨی لڳدی اے ۔

سیاݨے آہدِن:’’اَپݨاں مریسی چھاں تے سٹیسی ، پرایا مریسی دُھپ اِچ سٹیسی‘‘۔

کئی ݙینہ کنے بعد راݨی مائی دی شادی دیاں ڳنڈھیں ٻدھیج ڳیاں ۔ مرتضیٰ راݨی مائی دی ہِک سنگتیݨ دے ہتھیں سنیہا وی ݙتا ۔ راݨی میں تیݙے بغیر نئیں رہ سڳدا ، نہ تیکوں کݙاہیں بُھل سڳداں۔ہُݨ وی ویلا ہے توں سُلطان نال رشتے توں انکار کر سڳدیں۔ شادی دا فیصلہ پوری حیاتی دا ڳانڈھا ہوندے ۔ تیݙے گُنگ دام بݨݨ نال اساں اپݨی حیاتی اِچ سُکھ دے ساہ گھنݨ کیتے لوہندے سِکدے تاں رہسوں پر سُکھ دا ساہ ساݙے نصیب نہ تھیسی ۔

راݨی مائی دے اندر جیڑھیاں واہندیاں کھڑیاں ہَن راݨی کنے علاوہ ݙوجھا کوئی نہ جٖاݨدا ہئی جو ہِک روایات نال جُڑی چھوہِر کیکوں اپݨے دِلیں دیاں مونجھاں سُݨاوے ………

راݨی ایہو ولدا ݙتا …… جیکر میݙے ابّا سئیں دے پڳ دی عزت میݙے ارماناں کوں گھوگھوں ݙیوݨ نال بچ سڳدی اے تاں میں اپݨے بابا سئیں دی پڳ کوں نئیں رول سڳدی ۔ مرتضیٰ جیڑھلے راݨی دا ولدا سُݨیا تاں اوں ایہو اپݨے دِل اِچ آکھیا جو جیندے نال عشق تھیندے اوندے نال ضد نئیں کریندی ۔وَل اوندی خُشی دی حُب اِچ اوندے کولوں بھاویں وکھرے رستے ٹُرݨا پووے تاں خُش دِلی نال ٹُر پوّیندے۔ عشق اِچ آکڑ پھاکڑ دی جاہ کائنی ہوندی ۔ محبت دا جذبہ کہیں لمس دا محتاج نئیں ہوندا ۔ اے تاں ہِک نِرمل بھاڳ ہوندے ۔ جیڑھا روح دی جِھکاڑ وچ لُکیا ہوندے۔لوک عشق وچ جسم کوں گھنݨ دی ڳول کریندن ۔ میں راݨی دے عشق وچ اوندا دھیان ، اوندی خُشی دا وِرد کرینداں ۔ 

مرتضیٰ دی اَکھیں اِچ ٻلدے ہنجواں دے شعلے ہَن ، شادی دا ݙینہ آ ڳیا ۔ سلطان دی برأت ٹُرݨ پئی تاں سلطان دے سکے سوڑے چھوہِر چِھکر اوندا شغل ݙیکھݨ دی پاروں اوندے نیڑے تھی ڳئے ۔ سلطان کوں آکھیونیں جیڑھلے مولوی صاحب تیݙا نکاح پڑھیسی ، تاں تیݙی مرضیٰ پُچھسی ۔ اوں ویلے توں آکھیں ’’جیویں بابے دی مرضی ہوسی‘‘۔ جیکرتُوں آکھیا جو میکوں قبول اے تاں لوک آکھسِن ماء پیئو دا نافرمان اے ۔

برأت راݨی دے گھر دے ٻولے تے پُجٖ ڳئی ۔ نکاح آلا مولوی صاحب اپݨا نکاح آلا بستہ چا تے آ ڳیا ۔ مولوی صاحب نکاح پڑھاوݨ چالو کیتا ۔ جیڑھلے مولوی صاحب سلطان کولوں پُچھݨاں کیتا جو اے شخص آ تُوں عاقل ایں بالغ ایں۔ راݨی مائی دُختر فیض رسول … نال تیکوں اے نکاح قبول اے ۔ سلطان کوں تاں جیویں شغلی چھوہراں چِھکراں مت ݙتی ، اُونویں پلے ٻدھی ودا ہئی ۔ سلطان اَگھ پُچھی نہ ٻگھ آکھیُس جیویں سئیں ابّے دی مرضی؟۔مولوی صاحب وَل پُچھیا سلطان دا ولدا وَل اوہو ہئی ۔

سالِم برادری ، وسیب دے لوک کِھل توں وَیڑے کݙاہیں دے کݙاہیں پئے ونجٖن ۔ جو سلطان کتنا ڳالھا چھوہَر اے جو نکاح ایندا پیا تھیندے اَتے آہدے ’’جیویں ابّے دی مرضی‘‘۔

سلطان کوں وَل ساریاں لوکیں سمجھایا جو توں آکھ میکوں قبول اے تاں نکاح تھیسی ۔ اَتے جیڑھلے مولوی صاحب سلطان کولوں کلمہ شریف سُݨیا ۔ ایمان دی شرطاں پڑھائیاں تاں اونکوں کئی شئے نہ پڑھݨی اَئی ۔ساریاں کِھل ہاسہ چا بݨایا ۔ سلطان دی ڳالھیں دی چس اِچ ۔ پر اے ارمان کہیں نہ کیتا جو ایݙی سوہݨی شہزادی راݨی دے ڳل اِچ قہریں دا عذاب گھتیندے پئین ۔ 

ایں طرحاں نکاح پڑھیج ڳیا ۔ راݨی کوں جیڑھے ویلے لوکیں کنوار دے رنگ روپ اِچ ݙٹھا تاں ایویں لڳدا ہا جیویں اصل اِچ کہیں رعیت دی راݨی ہووے ۔ سکے سوڑے ، وس وسیب آلے راݨی کوں لال جوڑے اِچ ݙیکھ تے راݨی دے سوہݨپ دے گیت اِنج ڳاوݨ پئے ڳئے جو بھوئیں اَسمان ہِک کر ݙتونیں۔

’’پر راݨی کوں اے سوہا جوڑا یویں لڳدا پیا ہئی جیویں بھاہ دا بھانبھڑ بھڑکدے ۔ اوندے ہوٹھاں تے لڳی سُرخی دی لالک اونکوں پھٹ کھڑی کریندی ہئی ۔ اَکھیں وچ پاتے کجل دیاں سلائیاں نال اونکوں گھک مُک اندھارا ݙسدا پیا ہئی ۔ نک اِچ پاتی نتھ اونکوں ایویں معلوم تھیندی پئی ہئی جیویں ہُوتھرلے ݙنگر کوں نکیل پاتی ڳئی ہووے ۔ پیراں دیاں جھانجھراں اونکوں ایویں لڳدیاں پیاں ہَن جیویں ہِک وݙے قیدی کوں سزا اِچ ٻیڑی لائی ڳئی ہووے ۔

سیجھ آلا پلنگ تاں اونکوں ایویں لڳدا پیا ہئی جیویں قبر دی سامی وچ ہک پتھر پیا ہووے اَتے قبر کوں سارے لوک پُھلاں نال سجائی کھڑے ہووِن۔

 حوالہ 
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء