سرائیکی دا سکندر ِاعظم سئیں احمد خان طارقؔ

سرائیکی دا سکندر ِاعظم سئیں احمد خان طارقؔ 
لکھت:  فیضؔ بلوچ

              ؎  میں شاعر ہاں کئی  حاتم نئیں کیا  دان کرینداں لفظیں تے 

               سب لفظ نماݨے مونجھ بُݙے کیا بھال بھلینداں لفظیں تے

 متروک لفظیں دے مسیحا:۔ 
کوئی حاتم ہے تاں کیا تھیا؟مگر طارق سئیں تاں اوہ شاعر ہن جیڑھے کہیں مونجھ کنوں موئے مُکّے(متروک)لفظیں دے مسیحا بݨ کے انہاں کوں نویں سروں زندگی دان کریندن۔ایہ ڳالھ منّی منائی ہے جو ہر شعبہ ہائے زندگی دے لوکاں اچوں شاعر کوں اہم مقام حاصل ہے،جیندی فکر،سوچ تے شعور و آگہی کنوں ہر کوئی برابر متاثر تھیندے۔کیوں جو سچ سچ ہے تے حقیقت پسند شاعر ہمیشہ سچ ای آہدے۔اگرچہ احساس تے درد مندی دا جذبہ ہر دل وچ موجود نہیں ہوندا،لیکن ایندے باوجود حساس دل شاعر دے دل اچوں نکلݨ آلی ہر سچی تے کھری ڳالھ کوں ہر کوئی دلوں قبول کریندے۔ایہا ای وجہ ہے جو ہر زبان دے وݙے شعراء دے اشعار ضرب الامثال دا درجہ اختیارکر چکے ہن۔

 طارق صاحب ہک درویش انسان:۔ 
طارقؔ سئیں ہک درویش صفت،قلندر مزاج تے اپݨے وقت دے اوہ سکندر ِ اعظم ہن جنہاں کوں سرائیکی وسیب دے علاقیاں روہ،روہی،تھل،دامان تے بیک وقت فتح حاصل ہے۔آپدی شاعری اچ پورے سرائیکی وسیب دا ماحول ساہ گھندا نظر آندے یعنی انسان،حیوان ٹردے پھردے تے پکھی پرند،بلبل تے بھنورے اُڈدے نظر آندن۔

   ؎  اے موسم ہے مٹھڑا  تے کالی گھٹا ہے     غلابیں چنبیلیں  دی  رونق  سوا  ہے 

    اوݙوں گل تے  بلبل جو نغمہ سراہے     ایݙوں  ہر کلی تے بھنور  دی  جھمر ہے 

 طارقؔ سئیں تے ٻیٹ ٻیلا:۔ 
سرائیکی دھرتی تے ازل کنوں سندھو سئیں دے تھورے ہن تے طارق سئیں دا تعلق وی سندھو سئیں دی سر سبز دھرتی نال ہے تے آپ سندھو سئیں دے سیٻے تے غربی جانب شاد و آباد ہن۔ طارقؔ سئیں کوں پار اُروار سندھو سئیں دی برکت نال بہاراں ای بہاراں نظر آندین۔جھوکاں بھاݨے آباد،ٻیٹ ٻیلا وسّوں،منجھیں کٹیاں نہال،ڄٹیاں خوش،مٹیاں دے گھٻکار تے کھیر لسی دے لنگر عام چلدے نظر آندن۔ایجھیں خوشگوار تے خوشحال ماحول اچ اچانک سندھو سئیں جݙاں طغیانی دی صورت اچ چھل چا کڈھے تاں پچھے رنگ اچ بھنگ پا ݙیندے۔اکھیں دے سامݨے جݙاں جھوکاں بھاݨے بھِڑ تھی ونجن تاں طارقؔ سئیں کنوں ایہ صورت حال ݙٹھی نہیں ونڄ سڳدی، تے آپ درد الم کنوں درماندہ تھی کے بے اختیار آہدن۔

            ع۔اَن طارقؔ برہوں کَڑ کیتے،اے قیامت ہئی مکلاوے ہَن

 حضرت احمد خان طارق ہک صوفی ازم شاعر:۔ 
حضرت احمد خان طارق ہک صوفی ازم شاعر ہن،آپ دی شاعری اچ سانجھ سلوک،محبت و رواداری تے انسان دوستی دا درس ملدے،آپ دی شاعری ذات کوں کائنات نال جوڑݨ دا اہر ݙیندی ہے کیوں جو آپ انسان کوں انسانیت دے منصب تے فائز ݙیکھݨ چہندن،انسان کوں انسانیت دی پہچاݨ ݙیواوݨ چہندن۔طارقؔ سئیں ہک وݙا شاعر ہووݨ دے ناتے چھوٹے لوکاں یعنی کیہل، کُٹاݨیں دی ڳالھ کریندن،شاہ تے گدا دا فرق مٹا کے اوہ امیر تے غریب کوں برابر ݙیکھݨ چہندن۔ 

         نہ  مالک  ملخ  جاگیر  دے  ہیں ،  نہ  مال اے ٹوکرے ٻدھݨے ہیں 

         اساں کانباں تاڑ کے  ٻہندے  ہیں، جھر ڄال اے ٹوکرے ٻدھݨے ہیں 

         ایہا ڳالھ ہمیشہ  کیوں  آہدیں،تیکوں  حال اے ٹوکرے ٻدھݨے ہیں 

         ساݙا طارق دل ہے  جڳ  وانگوں،ایہا ڳالھ اے ٹوکرے ٻدھݨے ہیں 

 احمد خان طارق تے ݙوہڑہ:۔ 
شاعری صاف ستھری سوچ،بلند خیالی تے فکر و اندیشے دا ناں ہے۔وݙا شاعر کہیں وی صنف اچ اپݨے افکار دا اظہار کرے تاں اوکوں امر کر ݙیندے،جیویں حضرت خواجہ غلام فریدؒ نے کافی کوں اپݨے اظہار دا ذریعہ بݨا کے امر کر ݙتے،ایویں سئیں احمد خان طارق وی ݙوہڑے کوں امر کر ݙتے۔ ایہا ای وجہ ہے جو سرائیکی دے معتبر شاعر سئیں اقبال سوکڑی ہوراں طارق سئیں کوں ݙوہڑے دا پہلا تے آخری شاعر آکھئے۔ایندے با وجود سرائیکی شاعری دیاں تمام مروجہ اصناف طارق سئیں دی دسترس اچ ہن۔

 ہک ضروری ڳالھ:۔ 
اے ٻئی ڳالھ ہے جو نکتہ چیں حضرات ہر ویلے پختہ شعراء دے شعری عیوب ڳولݨ دی تلاش اچ رہندن۔جیڑھے خود کݙاہیں اچھا شعر نہیں لکھ سڳدے اوہ استاذ الاساتذہ دی شاعری تے شخصیت تے مضحکہ خیز تنقید کریندن۔

 طارق سئیں دی شاعری اچ لوکاں دی محبت:۔ 
مگر طارق صاحب فطری،وجدانی تے الہامی شاعر ہن، آپدی شاعری اچ بظاہر کوئی فنی عیب نظر نہیں آندا۔حضرت احمد خان طارق دی شاعری امن تے محبت دا پیغام ہے،اوہ انسانیت دے علمبردار ہک صوفی شاعر ہن،انہاں دے اندر انسانیت دا شرف بدرجہ اُتم موجود ہے۔تہوں انہاں دی ذات اچ عجز و انکساری،لب تے مسکراہٹ تے گفتگوکرݨ ویلے زبان توں ادا تھیوݨ آلے الفاظ ماکھی توں وی مٹھے محسوس تھیندن۔تے ایویں اپݨی شاعری اچ وی اوہ صدق ِ نیت نال لوکاں واسطے اللہ تعالیٰ کنوں جھولی جھل کے دعائیں منگدن۔

            میݙا خالق سچ دیاں سوچاں ݙے،ہر سوچ دھیان دے کم آوے

            ہر بندے  کوں  انسان  بݨا ،  ا نسان  انسان  دے کم آوے

            ارمان  ارمان  ارمان   ہوون ، ارمان ارمان دے کم آوے

            ݙے  طارق  ؔجان جہان  اوہا ،  جو جان جہان دے کم آوے

 احمد خان طارقؔ دی فکر:۔ 
مگر اڄکل ایندے اُلٹ انسانیت آدم ذات کنوں تنگ ہے،دہشت گردی تے قتل و غارت عام  ہے، حق تے سچ کوں کتھائیں پناہ نہیں ملدی،باطل نت نویں طاقت نال اُبھر کے سامݨے آندا  پئے  ، عام لوک حیران تے پریشان ہن۔اسلام دے ٹھیکیدار ہک ݙوجھے تے کفر دے فتوے لیندے پئین۔سادہ لوح عوام کوں ٹولیاں وچ تقسیم کر کے اپݨی اپݨی دکانداری چمکاوݨ کیتے سر تروڑ کوشش کریندے پئین۔اے لوک قرآن وحدیث تے اسلام دی اصل روح کوں سمجھݨ توں قاصر ہن۔ایہ فرقہ پرست ملّاں تے انہاں دے حواری اپݨے منطقی انجام توں بے خبر ہن۔قوم دے ایہ میر ملاح قوم دی ٻیڑی ٻوڑݨ کیتے ہر ویلے وݙے جوش و خروش نال تیار ہن،ایجھی صورت حال ݙیکھ کے سئیں احمد خان طارق کڑھدن تے آہدن۔



         اساں کلھیاں پڑھ پڑھ  انج رہ ڳئے ، ڄُل کہیں دے  کول  نماز پڑھوں 

         ہتھ ٻدھ بھانویں ہتھ کھول  پڑھوں ،  اے پھول نہ  پھول  نماز پڑھوں    

         ہتھ  تسبیح  مسجد  رقص  کروں  ،  پا   ڳل   وچ   دول  نماز پڑھوں 

         جتھاں  طارق  دڑکے  نہ  ہوون ،   اوہا  مسجد   ڳول  نماز پڑھوں 

 طارقؔ صاحب ہک پُر گو شاعر:۔ 
طارق ؔ سئیں ہک منجھے ہوئے پکّے،پیٹھے تے پر گو شاعر ہن،384صفحیاں تے مشتمل ”عمراں دا پورھیا“ ایہ ضخیم کتاب انہاندا دیوان ہے۔جیندے وچ حمد،نعت،کافیاں،غزلاں،نظماں، ݙوہڑے تے گیت شامل ہن۔جیویں ہر وݙا شاعر اپݨی شاعری اچ علامتاں تے استعارے استعمال کریندے، اوئیں طارق سئیں وی اپݨی شاعری اچ ابلاغ پیدا کرݨ کیتے خوبصورت علامتاں تے استعارے استعمال کیتے ہن،انہاندی من پسند پابند شاعری ہے،آزاد نظم آلے پاسے انہاں کوئی دلچسپی نہیں گھدی تے نہ ای انہاں قطعہ،رباعی لکھݨ پسند کیتے،آپدی شاعری کلاسیکی شاعری ہے تے روائتی رنگ اچ رنگی ہوئی ہے۔ایں حوالے نال آپدے ہک خوبصورت گیت دے کجھ ٻول ݙیکھو!

       ؎  مندری چانواں سندھڑے پھولاں       حال ونڄانواں سندھڑے پھولاں 

           سوئیاں دھاڳے،پھولے  اُچھلاں      بوچھݨ اُچھلاں،چولے  اُچھلاں 

          ݙاج کھنڈانواں سندھڑے پھولاں      حال ونڄانواں سندھڑے پھولاں 

تے ایویں ای آپ دی کافی اچوں ہک روائتی بند ملاحظہ فرماؤ!

  ؎کُئی آوݨ  اتے  کئی  نہ  آوݨ  دا آہدے   کئی ایں پوہ دا آہدے،کئی ساوݨ دا آہدے 

   اے ملّاں وی پُھل ݙے جلاوݨ دا آہدے     اوندا ناں  جلانواں میݙا  ہاں نئیں تھیندا 

 طارق سئیں شاعری اچ خودداری:۔ 
بہر حال روائتی شاعری دے نال نال اوہ صدیاں توں جاری روائتی گودا گیری کوں وی اپݨے شعور دی اکھ نال ݙہدن،تے اوہ ایہو جھئیں بے رحم روائتی گودیں کوں انسانیت دے زمرے وچ شمار نہیں کریندے،جیڑھے غریب مزارعین دیاں ٻاریں ٻوہاری پھیر کے گھر چا ویندن،تے غریب کسانیں دی خون پسینے دی کمائی کوں صرف اپݨا ں حق سمجھدن۔طارقؔ سئیں دے نذدیک ایہو جھئیں سفاک زمیندار غریباں دے ہمدرد قطعاً نہیں تھی سڳدے۔بلکہ اوہ تاں غریباں دا خون پی کے خوش راہندن۔تہوں طارقؔ سئیں غریب طبقے دے لوکاں کوں تنبیہ کریندن جو جاگیر داریں دے رعب وچ نہ آووتے اپݨی انا بچاوو تے ہر مشکل دا مقابلہ کر کے اپݨی مشکل خود حل کرو!مگر کہیں جاگیر دار وݙیرے دی جی حضوری کر کے اوکوں اپݨا ں مشکل کشا نہ بݨاؤ۔

          ؎  ایں  سر کوں  چوتھی  نہ  بݨا        ہتھ جھل کے  ٻوتھی نہ  بݨا 

           روٹی  پروتھی ٹھیک  ہے         ٻوتھی    پروتھی   نہ    بݨا   

 طارقؔ سئیں دی شاعری اچ اعلٰی سطحی مضامین:۔ 
کجھ لوک طارقؔ سئیں دی شاعری کوں سندھ دریا دے آر،پار دے ٻیٹ تک محدود آہدن۔ایہ ٹھیک ہے جو طارقؔ سئیں ٻیٹ دے واسی ہن تے انہاں ٻیٹ دی ترجمانی ضرور کیتی ہے،لیکن جݙاں انہاں دی شاعری باریک بینی تے غور نال پڑھی ونڄے تاں آپدی شاعری روہ، روہی، تھل، دامان توں ٻاہر نکل کے ملکی سطح دے مضامین پیش کریندی ہے۔کیا ونگاں ویچݨ آلی فقیرݨی دا کردار صرف ٻیٹ تک محدود ہے؟ہر گز نہیں،ایہ بد نصیب فقیرݨی تاں پورے ملک اچ ونگاں وچیندی نظر آندی ہے،جیندا المیہ پہلے حضرت اقبال سوکڑی وی اپݨی شہکار نظم ”پنݨی“وچ بیان کر چکے ہن۔تے ایویں طارقؔ سئیں دی شاعری اچ وی ایہ بچاری بغیر سینھوں دے ونگیں دے کھارے سر تے چاکے در در تے ونگاں وچیندی نظر آندی ہے۔

               ؎  در  در  تے  ونگاں  ویچڑیں    ریساں  کریندین  کیچڑیں 

                بن سینھوں کھارے ڈھووݨیں     ہا  رووݨیں   میں   رووݨیں 

مدعاء ایہ جو طارقؔ سئیں دی شاعری اپݨی پوری سج دھج نال پورے سرائیکی وسیب دا احاطہ کریندی نظر آندی ہے۔آپدے کلام اچ زبان و بیان دی چاشنی،عشق و محبت دا جذبہ،حالات و واقعات دا منظر نامہ تے اخلاقی مضامین اپݨی پوری آب و تاب نال قاری کوں اپݨے پاسے توجہ ݙیویندن۔جتھاں ۔طارقؔ سئیں بنفس ِ نفیس خود قارئین نال ہم کلام تھیندے تے ایہ مصرعہ پڑھدے ہوئے نظر آندن۔ 

          ع۔ طارقؔ یار سلام اخیری نِوّڑ کریندے پئے ہوں، ویندے پئے ہوں

 حوالہ جات:۔ 
فیضؔ بلوچ دی کتاب سانجھ سلوک

 پورھیت:۔ 
واجدؔ تھلوی

سرائیکی کمپوزنگ سنٹر(تھل) نور شاہ تلائی کوٹ ادو