بروڑ

بروڑ راجستھان، ہن٘دوستان دے سری گن٘گا نگر ضلع وچ ہک آثار قدیمہ دا ٹھیڑھ ہے۔ ایہ قدیم سن٘دھ وادی دی تہذیب نال تعلق رکھدے۔ کھاٹی توں بعد ہڑپہ توں پہلے اتے ہڑپہ دور دے مٹی دے برتن ملے ہن۔ ایہ ٹھیڑھ راجستھان دے سری گنگا نگر ضلع دے لمویں حصے وچ واقع ہے، ایہ ٹھیڑھ انوپ ڳڑھ توں تقریباً 13 کلومیٹر اُبھے پوادھوں، پاکستان دے حد ٻنے دے نیڑے ہے۔ ایہ کالی بن٘گن توں تقریباً 100 کلومیٹر لمے پچادھوں گھاگھرا دریا سُکے تل وچ واقع ہے۔

بروڑ دا ٹٻہ تقریباً 200 ضرب 150 میٹر دا ہے اتے چودھار دے ایٹھے توں 11 میٹر دی اُچائی تک وین٘دا ہے۔
دریافت
بروڑ کوں ہک قبل از تاریخ مقام دے طور تے اٹلی دے ماہر آثار قدیمہ (1887–1919) لوئیجی پیو ٹیسٹوری 1916–17 وچ دریافت کیتا ہئی۔ بھارت دی آزادی دے بعد املانند گھوش (سابق ڈائریکٹر جنرل، آثار قدیمہ سروے آف ان٘ڈیا) ایں مقام دا تفصیلی سروے کیتا ہا۔

2003–04 وچ، ہن٘دوستانی آثار قدیمہ دے سروے سرسوتی ہیریٹیج پروجیکٹ دے تحت کھاٹی شروع کیتی۔ کھاٹی کیتے 400 ضرب 300 مربع ایریا منتخب کیتا ڳیا ہا۔ 2006–07 وچ، ٹائل نال بݨے گھر اتے سڑکاں دریافت تھیاں۔ 
کھاٹی
آثار قدیمہ دیاں لبھتاں دیاں خصوصیات
چکاں تے بݨے مٹی دے لال رن٘گ دے بغیر رن٘گ دے برتن، درمیانی کپڑا، چیزاں سان٘بھݨ والے جھان٘ولے اتے چھوٹے برتن، خاکی رن٘گ دے کجھ برتن، ہاکرا دور دے برتناں دیاں ٹھیکریاں۔
ݙوجھا ہڑپائی جُڳ
لبھتاں وچ مٹی دیاں سلھاں نال بݨئے گھر شامل ہن

تریجھا ادھکھڑ ہڑپائی جُڳ
لبھتاں وچ مٹی دیاں سلھاں نال بݨئے گھراں دے کھولے ، گول اتے ترکونے ڳیٹے، چمیٹی دے نشان والے غلولی دے ڳیٹے، گول موتی ، ڳاہݨے اتے سجاوٹ دیاں چیزاں، 8000 موتیاں والا گھڑا، لال رن٘گ دی دھوڑ پیدا کرݨ والے پتھر، 5 میٹر لمبا، 3 میٹر دا مٹی دا بٹھ شامل ہن۔ این٘دے علاوہ آثار قدیمہ دے ماہرین کوں ہڑپہ توں پہلے اتے ہڑپہ دور دے مٹی دے برتن مِلے ہن۔

پہلا جُڳ۔ ہڑپہ توں پہلے
مٹی دے برتن چکاں تے بݨائے ڳئے ہَن، ایہ سرخ رنگ دے ہَن اتے انہاں تے کوئی رن٘گ روغن کائنا ہئی۔ کپڑا درمیانی اتے کھوہرا ہے۔ چیزاں سان٘بھݨ والے جھان٘ولے اتے چھوٹے برتن مِلے ہن، اتے نال نال خاکی رن٘گ دے کجھ برتن وی مِلے ہن۔ ہاکڑا دور دے برتناں دیاں ٹھیکراں اتھاں سب توں تلویں سطح تے ملیاں ہن۔

ݙوجھا تے تریجھا ادھکھڑ ہڑپائی جُڳ
مٹی دیاں سلھاں نال بݨے گھراں دے کھولے سامݨے آئے ہن۔ ایہ سڑکاں دے نال نال اُبھے لمے بݨے ہوئے ہن۔ گول اتے ترکونے مٹی دے ڳیٹے، چمیٹی دے نشان آلے غلولی دے ڳیٹے، گول موتی اتے سپیسر، مٹی، فائیانس اتے سپیاں دیاں چوڑیاں وی مِلیاں ہن۔ زیورات سمیت ہِک انسان دا ڈھانچہ ملیا ہے۔ ݙو پتھر مِلے ہن جیڑھے ہک ٻئے نال رڳڑݨ توں بعد سرخ رنگ دی دُھوڑ پیدا کرین٘دے ہن۔ 5 میٹر لمبا اتے 3 میٹر چوڑا مٹی دا بٹھ وی لبھیا ہے۔ اتھاں 8000 موتیاں نال جڑیا ہویا ہک گھڑا ملیا ہے۔