مجاہد جتوئی ۔

1990ء اِچ خانپوروں ݙینھ وار اخبار ’’جھوک‘‘چھاپے چڑھیا تاں سرائیکی حق حقوق واسطے َتݨ وُݨ کرݨ آلیاں دے سارے لیہے‘ لانگھے ‘راہ رستے خانپور کٹورے دو کھُل پئے ۔ زبان و ادب دے عاشق ہَن تے بھانویں دھرتی دے جھُومری ۔ نویں نینگر ہَن تے بھانویں پکیرے سن دے سنگتی ساریاں خانپور دی راہ پکا گھدی ۔ راقم، جہانگیر مخلص تے بہشتی ممتاز عاصم وی ویلے کویلے احمد پوروں خانپور ٹُر پوندے ہاسے‘ بہشتی منیر دھریجہ تے ظہور دھریجہ وسیب اِچوں آئے پاندھیاں دی راہ اِچ اکھیں وِچھا کھڑدے ہَن۔ سڄݨ آون اکھیں ٹھرن جھوک دے دفتر اِچ وسیب اِچوں آئے ادیباں‘شاعراں‘ سیاسی کارکناں تے طالب علماں دا جھُڑ گاڄاں ݙیندا ہا۔ سید زاہد حسین بخاری سئیں  آ ونڄن ہا، انیس دین پوری سئیں  وی لبھ پوون ہا‘ قیس فریدی سئیں  کوں جو سُدھ پووے ہا اُو وی سائیکل دے پیڈل مریندے ، کن اِچ عطر دا پھنبا رکھ ٹھک آ تھیندے ہَن ۔ مجاہد اقبال جتوئی نال وی اتھائیں سونہہ رونہہ تھئی۔ اُنویں تاں ایہ کل کلہوکی ڳالھ اے پر ایں عرصے اچ ہک نسل جوان تھی ڳئی اے ۔ مجاہد جتوئی ݙوتریاں پوتریاں آلا تھی ڳئے تے ساݙیاں وی قبر اِچ لتاں ہِن۔

سچی تے بر حق ڳالھ ایہ ہے سنگتیاںجیڑھا مچ خانپور اچ مچایا ہا اُو ہُݨ لِنبا بݨ ڳئے تے ایں لنبے دا سیک جڳ جہان محسوس کریندے ۔ اَندھے اکھیں لہندے پن ‘ سُتے اُشاک تھی ڳن‘ گُنگیاں کوں زبان مل ڳئی اے ۔ ٻوڑے سُݨݨ پئے ڳن۔ چوراں کوں وی کن تھی ڳن پر خبر دار ہُشیار ‘ حالی وی کوئی خوش فہمی اِچ نہ راہوے ‘ پندھ لمبا اے ۔ راہ رستے اِچ جھر جنگل ہِن۔ ککرے کنڈے ہِن‘ دھکڑے دھوڑے ہن‘ باندر بوز بلائیں ہن ، راخس ݙند کِلکائی ٻیٹھن ۔ بھولوں اُسترا چائی ٻیٹھن ، کوئی کہیں خان ‘ وݙیرے‘ سردار ‘گودے تے مخدوم دی تانگھ اِچ نہ راہوے ۔ دھرتی داہر پُتر اپݨا رستہ آپ بݨاوے ‘ اپݨی نگری آپ وساوے‘ ایہ توݨی وی شاعراں ‘ ادیباں‘ دانشوراں تے تلوچڑ سیاسی کارکناں پُجائے اڳوں تے وی اپݨا گاݙا آپ گھِیلݨا پوسی مزید تکڑا تھیوݨا پوسی ۔ ڳالھ اِچوں ڳالھ نکل آندی اے تے ڳالھ تھیندی پئی ہئی جھوک دے دفتر دی ۔ انیس دین پوری دی ٻٹ کڑاک جھوک دی شان بݨی ، لغت دا ورتاوا ‘ لفظاں دی کھیݙ ‘ چک چونڈھی ‘ فقریاں دی واہند ‘ طنز دے تیر انیس دین پوری دی سنڄاݨ بݨیے ۔ ویلے اپݨی ٹور بدلائی تے انیس دین پوری ٻٹاں لیندے لیندے چُپ کر ڳیا ۔ دین پور شریف دی ہِک چُنڈ مَل تے ٻہہ ڳیا ۔

کیݙے کجل مُساڳ ڳیوسے

کیݙے                        ہار     سنگھار          (خواجہ فرید)

ٻٹ کڑاک کوں اڄ توݨی کتابی شکل نصیب نی تھئی ۔

دل گھُٹیندا پئے خبر خیر دی آوے شالا

شام تھی ڳئی اے درختاں تے پرندے کائنی      (مظہرمسعود)

قیس فریدی ریٹائرڈ تھیوݨ دے بعد دیس اٻاݨے مئو مبارک ونڄ دیرہ لائے ، سمجھ نی آندی کیا ہا تے کیا تھی ڳئے ۔

بُلبلیں کِکریں دے جھر اِچ ونڄ لُکین

باغ دا  ایجھا  حشر کانویں  کیتے  (قیس فریدی)

خانپور کٹورے کلہا مجاہد جتوئی تے سید زاہد حسین بخاری آبچے۔ زاہد بخاری وی ریٹائرڈ تھیوݨ دے بعد ڈاڑھی رکھ ‘ ڳل اِچ فریدی رومال پا ‘ ہتھ اِچ تسبی پکڑ‘ ٻڈھیپے دو پندھ کریندا پئے ۔ ایں دوران مجاہد جتوئی وی ڈھیر پندھ کیتن ، سیاسی اڳواݨ پہلے وی ہا ہُݨ وی ہے ۔ شاعری پہلے وی کریندا ہا ہُݨ وی کریندا ہوسی ۔ پر جݙاں دا خواجہ غلام فرید سئیں  دے لڑ لڳے پکا فریدی تھی ڳئے ۔

فریدیات تے لکھدا ٻیٹھے ‘ پڑھدا ٻیٹھے تے سنگتیاں کوں بھڄیندا ٻیٹھے۔ آہدے یارو! ٻولو!چپ دے جندرے کھولو ، کے تئیں سُتے راہسو ، ݙسو تاں سہی میݙا کم کیویں ہے ۔ اساں تھیوسے اندھے مُندھے ‘ کیا ٻولوں ۔ کیویں ٻولوں ،مجن سئیں  توں آپ ڄاݨی ڄاݨ ہیں۔ کم جاری رکھ ، کرہوں قطاری رکھ ، رام بھلی کریسی۔ فیصلہ تاریخ لکھسی ، مجاہد جتوئی اَݨ کھُٹ تݨ وݨ تے پورھیے داناں ہے ۔ آہدے میں فریدیات دے کم کوں اُتھاں پُڄائے جتھاں پُڄا سڳدا ہم ۔ ایں دڳ تے ٹُرݨ آلا اڳونہاں پندھ کریسی پچھوں تے نہ وَلسی برحق اے مجن سئیں  ! اِیں راہ ݙو آنویں نہ ہا، جے آئیں قدم ݙینھو ݙینھ ودھا ۔(خواجہ فریدؒ)

سید ولایت حسین شاہ بخاری اُچوی فنا فی الفرید تھیا تاں سادات دا ماݨا ڳیا ۔

سیدسٹ سادات دا ماݨا تھی سڳ فرید دے در دا      (سید ولائت حسین شاہ )

مجاہد جتوئی دا وی اِیہو حال اے ۔ ولایت شاہ سئیں  کوں ہک فرید خرید کیتا ہا ، مجاہد کوں ݙوں کوریجیاں مُسائے ، ہُݨ مجاہد ’’فریدی ‘‘وی ہے ’’محبوبی ‘‘ وی ہے ۔

اللہ میلے ول سنگ یارا            بردی توں دلبردی                               (خواجہ فریدؒ)

جے مجاہد تے محبوب سئیں  (سئیں  معین الدین محبوب کوریجہ)ہک نہ تھیندے تاں خواجہ فرید میوزیم کیویں بݨدا۔ اُڄڑے کیویں وَسدے۔ وَسوں کیویں ڄاڳدی ۔ پہلے وی تاں سو سال گذار بیٹھے ہیں۔ فریدݨ سئیں  دے عاشق وی موجود ہن تے وارث وی پر اے اعزاز نصیب آلیاں کوں نصیب تھیوݨا ہا۔ تے اے اعزاز مجاہد تے محبوب کوریجہ دے پُکھے آیا۔ جُمل جہان ݙہدا کھڑے۔

تھیاں سر سبز فرید دیاں جھوکاں  

سَہجوں خنکی چائی سوکاں

نند  نہ ماوِن کھیر 

مولا   ماڑ   وَسایا 

                                                                                                                                               (خواجہ فریدؒ)

رونق لڳی پئی اے ، اساں وی دُنیا کوں مونہہ ݙکھاوݨ جوڳے تھی ڳے ہیں ، ساݙا ماݨ وی ودھ ڳئے جو اساں بے پاوڑے تے رائے سیِنکے نِسے۔ فریدݨ سئیں  دے لڑ لڳݨ دا ایہ فائدہ تھئے جو کل دا جوشیلا نینگر ‘ سیاسی اڳواݨ ، اچوی بھری روح دا مالک ‘ ہک پل ٹِک نہ ٻہݨ آلا مجاہد جتوئی اَڄ مجن سئیں  تھی ڳئے ‘ آپے اپݨا سونہاں کیتو 

کل دا ’’راز جتوئی ‘‘ ۔ فریدن سئیں  دے صدقے ’’ سرکار تاجدار ‘‘تھی ڳئے پہلے زیارتی مٹھݨ کوٹ ویندے ہَن ہُݨ ’’درگاہ عالیہ سرکار راز تاجدار‘‘ تے وی آسِن، ایہ ساریاں لڑ لڳݨ دیاں کرامتاں ہن ۔پیو پُتر ݙوہیں رنگیے ڳن‘ واہ شان فرید ݙٹھوسے ‘ واقف کُل اِسرار تھیوسے ۔

کیا بات اے چنگا بھلا ترقی پسند سیاسی کارکن ‘ جاگیرداراں ‘ پیراں ‘ گدی نشیناں دے خلاف جہاد کریندا کریندا خود پیر بݨ ٻیٹھے ۔ سیاسی بابے کوں درگاہی نظام نال ڳنڈھ ‘ مزار اُسار ‘ قبر مبارک تے ساوی جُھل سَٹ ‘ آپ سر تے پڳڑ ٻدھ‘ ݙاڑھی مُچھاں ودھا ‘ ہَتھ اِچ تسبی پکڑ‘ سجادہ نشین بݨ ڳئے ۔ ہُݨ مزار نال ڄالیں ‘ کیکر تے کنڈے وی ڄم پوسن ۔ ساویاں پیلیاں تھڳڑیاں وی ٻدھیج ویسن ۔

لوک چن دے اڳوں لنگھ مریخ دا پندھ نبیڑی ودِن

لَوک اَڄ وی ٻدھیندے کھڑن تھڳڑیاں پیر دی ڄال تے

(ثاقب قریشی)

واہ سبحان اللہ اَجھو موالی آئے ‘ امیر ‘غریب ‘ فقیر ‘ شاعر ‘ ادیب ‘ صوفی کٹھے ہوسِن۔ ’’حق فرید ‘‘ برحق’’ راز تاجدار‘ ‘۔’’جیوے سرکار‘ ‘دے نعرے لڳسن‘ قوالیاں تھیسن ‘ سماع دیاں محفلاں پھٻسن ‘ نینگر جھمر مریسن ‘ رَنّاں جن کھیݙسن۔ واہ میݙا رب آ!

ڄُلے ہوں ڄاݨ تے ݙکھ دائرے اُتے مسعودؔ

ہزار ٹُرسوں نہ مُکسی مسافری ساݙی

(مظہر مسعود)                                                                                             

اَساں تاں منݨ آلے لوک ہَیں ‘ منی ٻیٹھوں ۔ اَجھو فیض جاری تھیا ‘ ملفوظات چھپسن ‘ خرقے ملسِن ‘ خلافتاں دان تھیسن تے سلسلہ ’’تاجداریہ‘‘ جڳ جہان اِچ اَپݨی نویکلی سُنڄاݨ بݨیسی۔ ’’حق فرید‘‘ برحق ’’تاجدار‘‘ جیوے سرکار۔

فریدݨ سئیں  جیندے ہَن تاں اُنہاں نال ہک جہان وسدا ہا‘ ہک جہان جیندا ہا ‘ آپ لݙ سدھا ئن تاں لکھاں دلاں اِچ وَسدن ۔ اساں مجاہد جتوئی دی گفتار تے رفتار دے عاشق ہئیں ، بندہ علم تے عمل نال وݙا تھیندے ، ڈگری نال وݙا نی تھیندا ۔ جے ایویں ہوندا تاں مجاہد جتوئی اڄ ڈاکٹر مجاہد اقبال جتوئی ہوندا ول ’’مجن سئیں ‘‘ نہ ہوندا مجاہد سیاست کاروی ہے ، شاعر وی ہے ، دانشور تے ماہر فریدیات وی ہے ۔ ایندی سیاست بچٖے نہ بچے ، شاعری اثر کرے نہ کرے فریدیات دا گھاٹا وَݨ ٻور وی چیسی ‘ اینکوں پھُل پھل وی لڳسن تے لوک ایندی گھاٹی چھاں تَلے ٻہہ اڳونہی دا پندھ کریسن ۔

ساݙا خادم پندھ ہے پیریں دا ساکوں پیر چُما اَساں پندھ کرݨے

  (مصطفیٰ خادم)

مجاہد جتوئی کوں مِل بندہ فنافی جتوئی تھی ویندے۔ ڳالھیں کر‘ بندیاں کوں مُندر گھندے ‘ ٻولیندے موتی کریندے پر بندہ بشر اے کہیں کہیں ویلھے مچھر وی پوندے۔ جیڑھلے مچھرے تاں ول چھڑائو ہلاک ہوندن۔ اصلوں ہتھ نی آندا۔ جتوئیاں دے سر تے ہمیشہ کرم دا بدل وسدا رہ ڳئے۔ مٹھݨ خاں جتوئی ہووے تے بھانویں سردار کوڑے خاں‘ نصر اللہ خاںجتوئی ہووے تے بھانویں عبدالقیوم خاں‘بہشتی جانباز جتوئی ہووے تے بھانویں بہشتی یتیم جتوئی ‘ راز جتوئی ہووے تے بھاویں مجاہد جتوئی ، سارے جتوئیاں دا نک نموز ہن۔ اللہ ڄاݨے نویں نینگراں اِچوں کیڑھا جتوئی ایں دڳ تے ٹُردے ، حالی تاں ہکو مجاہد جتوئی رستہ مل تے کھڑے تھیا‘ کہیں کوں اڳوں نی لنگھݨ ݙیندا‘ کوڈ کوݙکھڑا کریندے، مجاہدجتوئی خوش اخلاق تے مہمان نواز وی ݙاڈھا ہے ۔ خانپور کٹورے دے ماڈل ٹائون اچ ’’روہی فوٹوز‘‘ دا پراݨا تکیہ ترقی کر ڳئے۔ ہُݨ اِتھاں فریدیات دی خوشبو اِچ رچی ہوئی ماکھی ، مکھݨ تے ملائی ملدی اے تے پھُل دھاگا وی ، اڳوں تے ݙیکھو جو کیا کیا کرامتاں ݙیکھیندے ، ہالی تاں کھڳدا ویندے، ودھدا ویندے ۔ مجاہد جتوئی روزی رزق دی خاطر تھل ‘ بر ‘ جبل رُلیے پر قومی مقصد کنوں ہک پل نی وِسیا۔ اپݨاپندھ کݙاہیں کھوٹا نِسی کیتا ہمیشہ کیچ ݙو تݨدا رہ ڳئے۔ اِیہا تاں ایندی وݙائی اے ، بندہ اپݨے کم نال وݙا تھیندے ۔ ’’مجاہد جتوئی ‘‘ توں مجن سئیں ‘‘ دا پندھ وی ایں پورھیے دا ثمر ہے ۔نتاں جتوئی تاں ٻئے وی ڈھیر ودن ۔ 

 حوالہ 
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان