مینڈھی دا ہک گیت

تیݙی مینڈھی دا موڑ

میں تاں کنڳن گھتاں جوڑ

میں تاں اول چݨ پیساں ۔ وے تیکوں مینڈھی دا موڑ

تیݙی مینڈھی دا موڑ ۔ میں تاں ٻولا گھتاں جوڑ

میں تاں اول چݨ پیساں

اے  تیکوں مینڈھی  تاں موڑ   (44)

ایں گیت  وچ واری واری سارے زیور ڳݨا تے بقیہ ٻول ساڳی دھرائے ویندن۔ مینڈھی دے بعد میندی دی رسم ادا کیتی ویندی ہے۔ دھیتے جنج گھن تے پتریتے گھر ویندن تے پتریتے دھیتے گھر کنوار کوں میندی لاوݨ ویندن۔

ایہا میندی تاں لوک میندی میݙے

چھوٹے دے ہتھ رنگیندی۔ شالا

جیوے بناں ۔ لکھ تھیوے بناں

ساکوں میندڑی لاوݨ ݙے

تیݙی ۔ میندی کوں لانواں چھا 

تیݙیاں ویلاں گھولیسم ما شالا

جیوے بناں لکھ تھیوے بناں

ساکوں  میندی لاوݨ  ݙے  (45)

انھاں رسماں دے نال نال شادی دیاں تیاریاں زور پکڑ ویندن۔ ݙاج وری دی تیاری تھیندی پئی ہوندی اے ۔ جوڑے ٹکیندے پے ہوندن ایں موقعہ تے گھراں وچ جاڳے پوندن۔ وستی دیاںزالیں رَل تے اَدھ ادھ رات تئیں سہرے آہدیاں ہن ۔ انھاں سہریاں دا زیادہ تر موضوع ݙاج وری دی تیاری تے انھاں دی تعریف ہوندی ہے۔

کھاری چا میں بھری

میݙے ویرݨ دی وری

ڳل چندن سٹائیں

جھوکاں وسدیاں ݙکھائیں

پاندی ہیٹھ جھانجر

دوری اُتے ٹکائیں

تیݙی وری گھناوݨ ڳیاں     

میݙا جیویں ویرݨ سئیں آں   (46) 

گھوٹ دیاں بھݨیں نیاݨیاں اپݨے کیتے زیور تریوردی تانگھ رکھی بیٹھیاں ہوندن۔ ایں موضوع تے ڈھیر سارے سہرے ملدن:

پوپا پئی گھڑویندی ہاں

ویرݨ پئی پرنیندی ہاں

وے بھلی کرآنویں لاݙلا

میݙا چھوٹا پھل غلاب دا

ہسی پئی گھڑویندی ہاں

ویرݨ پئی پرنیندی ہاں

وے بھلی کر آنویں لاڈلٖا

میݙا چھوٹا پھل غلاب دا   (47) 

سرائیکی وسیب وچ پرنے دیاں ٻہوں ساریاں رِیتاں ‘ رسماں ہن ۔ ہک قدیم رسم گھڑولی ہے۔ ایں رسم دیاں پاڑاں مُنڈاری قبیلیاں وچ وی ملدن۔(48)۔ بھینیں اپݨیاں سنگتاݨیاں نال لال سوہا بوچھݨ پا تے گھڑی بھرن ویندن تاں اے سہرا آکھیا ویندے:

اے گھڑولی گھڑولی لال سیاں جھولی وے

وڄدیاں واڄیاں دے نال

کہیں کوں بھرݨ نہ ݙیساں

بھلاں میں تاں آپ بھریساں وے گھڑولی لال(49)

ایندے بعد چیکوں ملݨ دی اہم رسم ادا کیتی ویندی ہے ۔ ول پرنے دا ݙینہ آندے گھوٹ کھارے چڑھ تے دھاندے تاں مراثی مل تے سہرے آہدن۔ ولا گھوٹ کوں شادی دی پوشاک پوائی ویندی اے ۔ سنگتی ساتھی ویلاں ݙیندن:

متھے تے چمکن وال میݙے بنرے دے

ہتھاں اُتے میندڑی لال میݙے بنرے دے

آوے بناں پا شڳݨاں دا سہرا

سہرے دیاں لڑیاں ہزار    

آوے بناں چڑھ شڳݨاں دی گھوڑی

جوڑی بھرانویں دے نال    

آ وے بناں گھن شڳݨاں دا ݙولا

نکی جہی بنو  تیݙے نال (50)

کنوار کوں سنگارن ویلے وی ونکو ونکی دے سہرے آکھیے ویندن۔ جہیں وچ کنوار دے حسن دی تعریف ہوندی ہے ۔ پتریتی جنج تیار تھی تے دھیتے گھر ݙے روانہ تھیندی ہے تاں نغارے ‘ توتیاں ‘ شرنانویں دی رونق لڳ ویندی ہے ۔ اُٹھ گھوڑے ‘ ݙاند ریڑھیاں سنگریاں پنگریاں جنجوں چا تے روانہ تھیندن تاں جنج دے اڳوں اڳوں جھومری تے بین والے ڳاوݨ ڳاندے ہوئے ٹُردن۔ نویݨیں رستے وچ جنج تے پھل کریندن ویندیاں تے ایں طرحاں جنج کنوار دے گھر پُڄدی ہے۔ اتھاں کئی نکیاں نکیاں رسماں ادا کیتیاں ویندن تے ݙوہیں پاسوں قسم قسم دے سہرے آکھیے ویندن ۔ سرائیکی علاقے وچ گھوٹ کنوار کوں ست ٹکریں ݙیوݨ دا ٻہوں پراݨا رواج ہے ۔ اے شاید ہندو تمدن دی یادگار ہے ۔ ایں رسم کوں لانواں لہݨ آہدن۔ لانویں دے گیت کجھ مزاحیہ وی ہوندن ۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان