تہذیبی وراثت

تہذیبی قدراں ہمیشہ سیاسی تے سماجی حالات دیاںڄم پل ہوندن۔ سرائیکی علاقے دا سیاسی طور تے اساں ویورا کیتے تاں معلوم تھیندے اے علاقہ وݙے وݙے حکمرانیں تے حملہ آوریں دی زد وچ ریہے۔ انھاں دے اقتدار ایں علاقے تے اپݨے اپݨے طور تے کجھ نہ کجھ اثرات سٹین۔ پر سب توں نویکلا تے گھاٹا اثر ایں علاقے تے اسلامی لشکر دی آمد نال پئے۔ صوفیائے کرام دے دم قدم نال سرائیکی علاقے دیاں سماجی قدراں وچ ہک واضح تبدیلی آئی ۔ انھاں بزرگانِ دین انسانی رہتل کوں سامݨے رکھ تے معاشرتی اصلاح تے تبلیغ دے کم کوں ٹوریا۔ عام لوکاں وچ رہ تے ‘ عام لوکاں دی زبان وچ ڳالھ کر تے انھاں اپݨا پیغام پُڄایاتے اوندا مثالی نتیجہ وی سامݨے آیا۔ برصغیر وچ اسلام دے فروغ تے اسلامی تعلیمات دے وادھے کیتے حکمراناں یا فاتحین کوں اتنی کامیابی نہیں تھی جتنی اتھاں سدھے سادھے صوفی بزرگان کوں حاصل تھئی اے۔ اتھاں اَڄ جتنی وی دینی تے روحانی فضا ݙسدی ہے سب انھاں بزرگانِ دین دے فیوض برکات دا ثمرہ ہے۔ ایں ماحول دا مقامی زبان تے وی چنگا چوکھا اثر پیا۔ عربی تے فارسی زبان دے تال میل نال ہک نویں لسانی صورت نتر کے آئی۔ عربی تے فارسی دے بے شمار الفاظ سرائیکی زبان وچ داخل تھئے تے اے دخیل الفاظ مستقل زبان دا حصہ بݨ ڳے ۔ اسلامی روایات ‘ اقدار ‘ تعلیمات تے اسلامی موضوعات ادب دے وچ چھا ڳئے۔ ہر قلم دی نوک توں اسلامی تے دینی موضوعات دے موتی وسݨ لڳے۔ تصوف دی تبلیغ جتھاں اچھائیاں کوں لوکاں وچ ودھایا اُتھاں تصوف مقامی تہذیبی تے ثقافتی حوالیاں نال ودھیا پھلیا۔ عشق و معرفت‘ عرفان و آ گہی دے وݙے وݙے اوکھے مضامین لوک داستاناں ‘ مقامی حوالیاں تے زمینی روائتاں دے ویس وٹا کے خالص تل وطنی انداز وچ سامݨے آئے تاں لوکاں بھڄ بھڄ تے اونکوں ہاں نال لایاتے بغیر کہیں اَڑی دے تصوف دی تعلیمات تے فلسفے کوں قٻول کیتا۔ اے صوفی بزرگ وستی وستی ونڄ کے اپݨے خیالات دا پرچار کریندے ہن۔ لوکاں دے ݙکھ سکھ ‘ غمی خوشی تے رسماں ریتاں دے بھئی وال بندے ہن تے انھاں کوں اپݨی مٹھی ماکھی زبان وچ سچ دے ݙس ݙیندے ہن۔ انھاں وچوں اکثر شعر و ادب کوں اپݨی تبلیغ دا ذریعہ بݨایا تے واقعی اے انداز ٻہوں موثر ثابت تھیا۔ اے ہک حقیقت ہے کہ زبان و ادب دے پچھوں ہزاراں ورھیاں دے تاریخی تے سماجی عوامل کار فرما ہوندن۔ اساں ہِیں کیتے سرائیکی علاقے دی تاریخی ‘ مذہبی تے سماجی صورت حال دا جائزہ گھدے تانجو اساکوں سرائیکی شعری ادب دے وسیع ذخیرہ دے فکری پس منظر دا صحیح اندازہ تھی سڳے تے اساکوں ایں شعری ورثے دے ادوار دا اصولی تعیّن کرݨ اِچ سوکھ تھیوے۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان