سہل بن سعدؓ

سہل بن سعدؓ نکے  صحابہ وچوں ہک بلند مقام رکھدے ہَن۔ اوہ آخری مدنی صحابی ہَن یعنی مدنی صحابہ وچوں سب توں آخر وچ 91 ہجری وچ 96 سال دی عمر وچ وفات پاتی۔

 نام و نسب: 
انہیں دا ناں سہل ہئی، ابوالعباس، ابو مالک تے ابو یحییٰ کنیت ہئی۔ انہیں دا سلسلہ نسب اے ہے: سہل بن سعد بن مالک بن خالد بن ثعلبہ بن حارثہ بن عمرو بن خزرج بن ساعدہ بن کعب بن خزرج اکبر۔ اوہ ہجرت نبوی ﷺ توں 5 سال پہلے پیدا تھئے۔ انہیں دے پیو نے انہیں دا ناں حزن رکھا ہئی لیکن آنحضرت ﷺ جݙاں مدینہ تشریف گھِن آئے تاں ایہ ناں بدل کے سہل کر ݙتا۔

 اسلام: 
ہجرت توں پہلے سہل دے والد سعد بن مالک نے اسلام قبول کر گھدا ہئی، پُتر نے اوں پیو دے سائے وچ پرورش پاتی۔

 بیویاں: 
اوں نے 15 وار شادی کیتی۔ ہک وار کہیں ولیمے وچ شریک ہَن تاں اُتھاں انہیں دیاں 9 طلاق یافتہ بیویاں موجود ہَن، انہاں نے پُچھیا: ابو العباس تُساں کیویں ہو؟

 غزوات وچ شرکت: 
غزوہ احد وچ اوہ ٻالکاں وانگوں شہر دی حفاظت کریندے پئے ہَن، آنحضرت ﷺ کوں جݙاں زخم آیا تے دھویا ڳیا، اُوں وقت آپؐ دے کول آ ڳئے ہَن۔ 5 ہجری وچ غزوہ خندق تھیا، اِیںدے باوجود کم عمری وچ جوش اِیہو جیہاں ہئی کہ خندق کھودیندے ہَن تے مٹی چا چا کے مُنڈھیاں تے چاکے ویندے ہَن۔ اوہ حب رسول ﷺ وچ مست ہَن، آنحضرت ﷺ ہک ستون دے سہارے کھڑے تھی کے خطبہ ݙیندے ہَن، ہک ݙینہہ منبر دا خیال ظاہر فرمایا، سہلؓ اُٹھے تے جنگل توں منبر کیتے کاٹھی کٹ گھِن آئے۔ بعد دے غزوات وچ وی جنگ دے قابل نہ تھی سڳے، 15 سال دی عمر تھئی تے تلوار بازی دے قابل تھئے تاں خود سرورِ عالم ﷺ نے سفر آخرت اختیار فرما گھدا۔ 74 ہجری وچ حجاج بن یوسف ثقفی دا ظلم شروع تھیا تاں انہیں کوں سݙا کے پُچھیا کہ تُساں حضرت عثمانؓ دی مدد کیوں نہ کیتی؟ جواب ݙتا کہ کیتی ہئی۔ ول اوہ آکھیا کہ تُساں جھوٹ ٻولیندے ہاؤ، اِیندے بعد حکم ݙتا کہ انہیں دی ڳچی تے مہر لڳا ݙتی ونڄے۔ ایہ سزا انہیں بزرگاں کوں ذلیل کرݨ تے انہیں دے اثر کوں ختم کرݨ کیتے ݙتی ڳئی ہئی۔ حضرت انسؓ تے حضرت جابرؓ بن عبد اللہ وی اِیں جرم وچ پکڑیے ڳئے ہَن۔

 اہل بیت نال محبت: 
پیغمبر اسلام ﷺ دی وفات دے وقت انہیں دی عمر 15 سال ہئی تے انہیں چھیویں امام جعفر صادقؒ دا بچپن وی ݙٹھا ہئی۔ انہیں پیغمبر اسلام ﷺ تے حضرت علیؓ توں روایتاں نقل کیتیاں ہِن۔ اوں نے شام وچ کربلا دے قیدیاں دے قافلے دی وی زیارت کیتی تے شیعیاں دے چوتھے امام سجادؒ دی مدد کیتی۔ اوہ واقعہ غدیر دے نال نال کربلا تے اِیندے بعد دے واقعات دے راوی ہَن۔ اوں نے بازار شام وچ کربلا دے قیدیاں دی آمد دے بارے وچ بیان کیتا: میں بیت المقدس ویندا پیا ہم۔ جݙاں میں شام دے نیڑے پہنچا تاں میں لوکاں کوں ݙٹھا کہ اوہ شہر کوں سجائی پئے ہَن تے جشن منیندے پئے ہَن۔ میں پُچھیا: کیا شامیاں دا اڄ کوئی عید ہے جیندے بارے وچ میں نیہں ڄاݨدا؟ میں جواب سُݨیا: اے بُڈھڑے! کیا تُساں صحرا توں آئے ہاؤ؟ میں آکھیا: میں سہل بن سعدؓ ہاں تے میں رسول خدا ﷺ کوں ݙٹھا ہے۔ اوہ آکھݨ لڳے: ایہ حیرت دی ڳالھ ہے کہ آسمان خون نیہں وہیندا تے زمین اپݨے لوکیں کوں نیہں نڳلدی! میں آکھیا: کیا تھیا؟ اوہ آکھݨ لڳے: ایہ نیزے تے جیڑھا سر ہے اوہ حسین بن علیؓ نواسہ رسولؐ دا ہے جیڑھا عراق توں تحفہ گھِن آئے ہِن! میں اڳوں ودھیاں تے نیزیاں تے سر ݙٹھے۔ ہک سر سب توں زیادہ پیغمبر اسلام ﷺ نال ملدا جلدا ہئی تے اوندے پچھوں عورتاں اُٹھاں تے سوار ہَن۔ میں نیڑے گیا۔ میں پہلی خاتون توں پُچھیا: اوہ کون ہے؟ اُنہیں نے آکھیا: میں سکینہؓ ہاں، حسینؓ دی دھی ہاں۔ میں آکھیا: میں سہل بن سعدؓ ہاں، تیݙے نانے محمد ﷺ دے ساتھیاں وچوں ہاں، اگر کہیں چیز دی ضرورت ہووے تاں میں اوہ ݙے ݙینداں! اُنہیں نے آکھیا: نیزیاں تے سر چاوݨ آلے کوں آکھو کہ اڳوں ودھے تاکہ لوک اینکوں ݙیکھ سڳن تے انہیں دیاں نظراں پیغمبر ﷺ دی آل و عترت تے نہ پوون! سہلؓ آکھدن: میں نیزہ بردار دے کول گیا تے اینکوں کجھ رقم ݙتی تے آکھیا: اپݨا نیزہ عورتاں دے اڳوں رکھو۔ تے اوں قبول کر گھدا۔

 وفات: 
91 ہجری وچ 96 سال دی عمر وچ وفات تھئی۔ جݙاں انہیں دی عمر 96 سال تھئی تاں آنحضرت ﷺ دے جمال کوں ݙیکھݨ آلیاں توں مدینہ خالی تھی چُکیا ہئی، ٻئے صوبے وی صحابہؓ دے سائے توں عام طور تے محروم تھی چُکے ہَن۔ اوہ خود فرمایا کریندے ہَن کہ میں مر ویساں تاں کوئی قال رسول اللہ ﷺ آکھݨ آلا باقی نہ رہ ویسی، آخر 91 ہجری وچ بزم قدس نبویؐ دا ایہ ٹمٹماتا ہویا چراغ وی ٻُجھ ڳیا۔

 فضل و کمال: 
حضرت سہلؓ مشہور صحابہؓ وچوں ہَن، وݙے صحابہؓ دے فوت تھیوݨ دے بعد انہیں دی ذات مرجع انام بݨ ڳئی ہئی، لوک ٻہوں شوق نال حدیث سُݨݨ آندے ہَن۔ آنحضرت ﷺ دے زمانے وچ اگرچہ کم عمر ہَن، تاہم آپؐ توں حدیث سُݨی ہئی بعد وچ حضرت ابی بن کعبؓ، عاصم بن عدیؓ، عمرو بن عبسہؓ توں اِیں فن دی تکمیل کیتی، مروان توں وی کجھ روایتاں سݨݨیاں، اگرچہ اوہ صحابی نہ ہئی۔ انہیں دے شاگرداں دی ہک وݙی جماعت ہئی جیندے وچ کجھ دے ناں اے ہِن: حضرت ابوہریرہؓ، حضرت ابن عباسؓ، حضرت سعید بن مسیبؒ، ابو حازم بن دینارؒ، زہریؒ، ابو سہل صبحیؒ، عباسؓ بن سہل (انہاں دے پُتر ہَن)، وفاء بن شریح حضرمیؒ، یحییٰ بن میمون حضریؒ، عبد اللہ بن عبد الرحمن بن ابی ذبابؒ، عمرو بن جابر حضرمیؒ۔ انہیں دیاں روایتاں دی تعداد 188 ہے جیندے وچوں 28 متفق علیہ ہِن۔

 حوالہ