سرائیکی وسیب دے میچے ، کاچھے تے ناپے

سرائیکی دنیا دی قدیم ترین تہذیب اے ، جݙاں دنیا دے انسانیں دی 90 فیصد آبادی جنگلیں وچ ننگ دھڑنگ رہندی ہئی تے اونکوں اپݨے انسان یا اشرف المخلوق ہووݨ دی کوئی بھوم نہ ہئی، سرائیکی وسیب دے لوک اوں ویلھے وی مہذب ہن جیویں جو ماہرین عمرانیات آکھدن جو تہذیب دا سب توں وݙا منبع دریا ہوندن ، ایں طرح ست دریاویں دی سرزمین سرائیکی وسیب دے لوک سب توں پہلے مہذب انسان بݨ ڳئے ہن ،اڄ جتھاں تول کیتے تولے ماسے ، شارک تے پا دی جاہ تے گرام تے سیر دی جاہ تے کلو تے مݨیں دی جاہ تے ٹن آ ڳے ، میل دی جاہ تے کلومیٹر تے غز دی جاہ تے میٹر آ ڳے ،ایویں سرائیکی وسیب وچ وی ہزارں سالاں توں ناپ تول دے اپݨے پیمانے رہ ڳن ۔ انہاں دا ذکر قدیم کتابیں وچ وی ملدے تے پروفیسر شوکت مغل اپݨی کتاب ’’ ساݙا ترکہ ‘‘ وچ انہاندی تفصیل ݙسی اے ، سرائیکی خطہ کوں ہک وسیع خطہ دا ناں ہے ،ایں واسطے مختلف علاقیاں وچ تھولی جہی تبدیلی نال کاچھے میچے تے ناپ مختلف رہ ڳن ، ایں واسطے مختلف علاقیاں دا ذکر وضاحت کیتے انجو انج سامݨے آؤسے:۔

2 قدم                               :                      1 کرونہہ ( 5.5 فٹ انگریزی لمباݨ دا کاچھا)

10 کرونہہ                       :                     1 جریب

9 سرسہی / مربع کرم                :                      1 مرلہ

20 مرلے                                            :                      1 کنال 

4 کنال                             :                     1 وگھا

2 وگھے                           :                     ہک کلہ

12 1/2 کِلے             :                     ہک مربع

 نہراں کٹھݨ کیتے ( بہاولپور اچ) :۔ 
10 فٹ                           :                      1 پٹی 

33 فٹ                                                 :                      1 نمبر 

16 نمبر                               :                     1 میل

220 گز                            :                     1 فرلانگ

8 فرلانگ                                            :                      1 میل

 کاچھے تے میچے  :۔ 
انگل                                  :                     انگل جِتی مُکلائی دے برابر لنباݨ

چَپا                                          :                     ہتھ دی مُکلائی دے برابر لنباݨ

گِٹھ                                         :                     گِٹھ جتی لمبا دے برابر لنباݨ

ہتھ                                        :                      اِرک کنوں ہتھ دیاں انگلیاں کنوں تھیندی انگلیں دے پُٹھے 

                                                                       پاسے تئیں لنباݨ

غز/ گز                                :                     1 گز

کچا گز                                    :                     3فٹ انگریزی لنباݨ دا کاچھا

پکا گز                                    :                     2 ہتھ لنباݨ دا کاچھا

……………………

2 انگل                            :                     1 تَسُو

4 انگل                            :                     1 چَپا

4 چپے                              :                     1 فٹ

……………………

3 انگل                            :                     1 گرہ

16 گرہ                                :                      1 گز( کچا / انگریزی )

10 گرہ                                :                     1 ہتھ ( ادھا گز پکا)

20 گرہ                              ؛                      2 ہتھ (1 گز پکا) 

تول تک دے ناپ

 مونڈھی ناپے( بنیادی اکائیاں):۔ 
ٹھولا / پان                :                      لڑک دا ݙبہ ( بعض علاقیاں وچ 5 شارک دا بعضیاں اچ 6 

                                                                       شارک دا ) 

پڑوپی                                 :                      لکڑ دا گول ڈٻہ

ٹوپا                                         :                      لکڑ دا معیاری ݙٻہ

لَپ                                   :                     1 مُٹھ جِتی شئے

ٻک                                    :                     2 ہتھ جِتی شئے ( کھلے ہتھ وچ)

مُٹھ                                        :                     مُٹھ جی شے ( بند ہتھ وچ)

چُکا                                         :                     کجھ انگلیں نال چاتی شئے

……………………

ٹھولا                                    :                     مونڈھی اکائی

4 پان                                :                     1 پڑوپی

4 پڑوپی                            :                       1 ٹوپا( 2.5 سیر کنوں 5 سیر تئیں رہ ڳے)

4 ٹوپا                                   :                     1 پائی/ 1 پنکی

2 پائی                               :                     1مݨ

4 پائی                                :                      1 چَوٹھ ( 2 مݨ پکا)

4 چوٹھ                                :                      1 ٻورا / ہک مانی (8 مݨ )

8 چوٹھ                                :                     1 چَٹھی ( 16 مݨ)

10 چوٹھ                             :                       1 خوار / کھوار ( 20 مݨ )

4 ٻورے                                                 :                      1 پَتھ ( 32 مݨ) 

 جھنگ وچ : 
4 ٹھولے                                              :                      1 پڑوپی ( 1/2 سیر ) 

4 پروپی                            :                      1 ٹوپا ( 2سیر ) 

4 ٹوپا                                   :                     1 پائی ( 8 سیر ) 

40 پائی                           :                     1 کھوار ( 8 مݨ)

 میانوالی وچ :۔ 
1 کُروا                                   :                     1/2 سیر

1 پینی / پائنی            :                      3/4 سیر

جھولی                                 :                     مُٹھ جِتی شئے

پُورا                                        :                     تقریباً 20 سیر وزن

 حوالہ 
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ