راکھی ڳڑھی

راکھی ڳڑھی 
راکھی ڳڑھی ہک وستیتے آثار قدیمہ دا ہک ٹھیڑھ ہے، جیڑھا ہندوستان دے شمالی صوبہ ہریانہ دے ضلع حصار وچ واقع ہے۔ ایہ دہلی توں تقریباً 150 کلومیٹر اُبھے پچادھی پاسوں واقع ہے۔ ایہ گھاگھرا دریا دے میدان وچ ہے، جیڑھا موسمی گھاگھرا دریا توں تقریباً 27 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔ ایہ ٹھیڑھ سندھ وادی دی تہذیب دا حصّہ ہے تے ایں تہذیب دے پری ہڑپہ (7000–3300 ق م)، ابتدائی ہڑپہ (3300–2600 ق م)، تے پختہ ہڑپہ (2600–1900 ق م) دے دور نال تعلق رکھیندے۔  

ایہ قدیم تہذیب دا سب توں وݙیاں آبادیاں والا ٹھیڑھ ہے۔ 2014 توں پہلے، زیادہ تر محققین ایں دا رقبہ 80 ہیکٹر توں 100 ہیکٹر دے درمیان سمجھدے ہن۔ 2014 وچ، 7 ٹھیڑھاں دے نال نال ݙو ٻئے ٹھیڑھ (RGR8 تے RGR9) دریافت تھئے، جیندے نال راکھی ڳڑھی ہڑپہ تہذیب دا سب توں وݙا ٹھیڑھ بݨ ڳیا۔ ایندے نال ایہ موئنجو دڑو (300 ہیکٹر) توں وی وݙا ٹھیڑھ بݨ ڳیا، جیندا کل رقبہ 350 ہیکٹر ہے۔  

ٹھیڑھ دیاں خصوصیات
ایہ ٹھیڑھ گھاگھرا دریا دے میدان وچ واقع ہے تے ایندے نال ہک قدیم دریا درشادواتی وی وݙا کردار ادا کریندا ہئی۔  
راکھی ڳڑھی وچ کل 11 ٹھیڑھ ہن، جیڑھے RGR1 توں RGR11 تائیں ڳݨئے ویندے ہن۔ ایندے وچوں RGR5 تے وستی آباد ہے، جیندے پاروں ایندی کھدائی ممکن کائنی۔  

تاریخ تے دور بندی
ابتدائی دور (پری ہڑپہ): اتھوں کچیاں سلھاں دے ڈھانچے تے ٹھیکریاں وچ گھوڑے تے اٹھ دی مورتاں ملیاں ہن۔  
 ابتدائی ہڑپہ دور: اتھوں تانبے تے کانسی دے اوزار تے لوہے دے ٹکڑے ملئے ہن۔  
 پختہ ہڑپہ دور: اتھوں لوہے دی وادھوں ورتݨ شروع تھئی تے جو، چاول تے جوار دے داݨے ملئے ہن۔  

دریافتاں
 منصوبہ بند شہر: راکھی ڳڑھی وچ پکیاں سڑکاں، نکاس دا نظام، تے سلھاں دے قالب ملئے ہن۔  
 گودام: پختہ ہڑپہ دور دا ہک وݙا گودام ملئے، جیڑھا مٹی دیاں سلھاں نال بݨایا ڳیا ہئی۔  
 قبرستان: اتھوں انسانی ڈھانچے تے قبراں ملیاں ہن، جیڑھیاں ہڑپہ تہذیب دے رسم رواج دی عکاسی کریندیاں ہن۔  
 زیورات تے اوزار: اتھوں سونے دے زیورات، تانبے دے اوزار، تے مہراں وی ملیاں ہن۔  

محفوظیت تے ترقی 
خطرے وچ: 2012 وچ گلوبل ہیریٹیج فنڈ راکھی ڳڑھی کوں ایشیا دے 10 سب توں خطرے وچ ٻئے آثار قدیمہ دے ٹھیڑھاں وچ شامل کیتا۔  
محفوظیت دی کوششاں: ہندوستان دی مرکزی حکومت راکھی ڳڑھی کوں ہک آئیکونک ٹھیڑھ دے طور تے ترقی ݙیوݨ دا اعلان کیتا ہے۔  

سرائیکی وسیب نال ڳانڈھا  
راکھی ڳڑھی دا تعلق سندھ تے ہریانہ دے قدیم رستیاں نال ہے، جیڑھے سرائیکی وسیب دے نال تجارتی تے ثقافتی ڳانڈھا رکھیندے ہن۔ اتھوں ملݨ آلیاں مورتیاں تے اوزار ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ انسانی ترقی دا ہک اہم مرکز ہئی۔