ہیڈ تے بیراج

جیویں جو میں ولا ولا لکھداں جو سرائیکی وسیب دریاویں دی سرزمین اے ، وسیب دے دریاویں تے بیراج سب توں زیادہ ہن۔ بیراج اے ہِن:

 جناح بیراج: 
  جناح بیراج سندھ دریا اُتے کالا باغ دے موقع تے واقعہ ہے ۔ ایہ تھل پراجیکٹ دا حصہ ہے۔ ایں ایہ بیراج 1939ء اچ بݨݨ شروع تھیا تے 1946ء اچ مکمل تھیا ۔ ایں بیراج توں بھکر، خوشاب ، لیہ ، میانوالی ، مظفر ڳڑھ ضلعیں کوں فیدہ ملدے۔ 

 تونسہ بیراج : 
  تونسہ بیراج وی دریا سندھ تے تونسہ شریف اچ واقعہ ہے ۔ ایہ بیراج 2.351 ملین ایکڑ زمین کوں فیدہ ݙیندے تے ایہ کنوں ہک نہر تونسہ پنجند لنک کینال نکلدی ہے جیڑھی ہیڈ محمد والا تے چناب دریا تے ملدی اے ۔ اے بیراج 1958ء اچ مکمل تھیا ہا تے ٹی پی لنک کینال 1970 اچ شامل کیتی ڳئی ہئی۔ چشمہ بیراج :     چشمہ بیراج وی دریائے سندھ تے میانوالی ضلع اچ واقع ہے ۔ ایہ بیراج 10فروری 1967ء توں ہک فرانسیسی کمپنی بݨاوݨ شروع کیتا تے ول 25 مارچ 1971ء کوں کامیابی نال مکمل تھیا ۔ ایں تے کل رقم 399 ملین لڳی ہئی ۔ پر ایں کنوں بجلی 2001ء کنوں بݨݨ شروع تھئی ہئی۔ 

 ہیڈ پنجند: 
پنجند  تحصیل علی پور اچ واقع ہے ، ایں مقام تے وسیب دے سارے دریا یعنی دریائے جہلم، چناب ، راوی ،بیاس تے ستلج آ تے ملدن۔ جہلم تے راوی چناب اچ شامل تھیندن جݙاں جو بیاس پہلے ستلج اچ شامل تھیندے ول ایہ ݙوہیں پنجند دے مقام تے ہک تھیندن تے ول کوٹ مٹھݨ دے نیڑے ایہ سندھ دریا اچ ونڄ ڈھاندن۔ ایں مقام تے ہک ٻن وی بݨایا ڳئے جیڑھا وسیب تے سندھ دے وبیں کوں پاݨی ݙیندا ہے۔ 

 تریموں ہیڈ ورکس: 
ایہ بیراج چناب دریا تے جھنگ ضلع اچ واقع ہے ۔ ایہ مقام تے دریائے جہلم چناب نال آ تے ملدا ہے ۔ ایہ بیراج پاݨی دے کوں روکݨ کیتے بݨایا ڳے ۔ اینکوں 1937 اچ انگریزاں بݨایا ہا ۔ بعد اچ ایں دا ناں تبدیل کیتا ڳیا ہا ۔ ایہ جھنگ شہر کوں بچاوݨ کیتے بݨایا ڳے ۔ 

 سدھنائی ہیڈ ورکس : 
ایہ بیراج اصل اچ جہلم تے چناب دے پاݨی کوں تریموں بیراج کنوں سدھنائی ہیڈ ورکس دے ذریعے دریائے راوی اچ سٹݨ کیتے بݨایا ڳے۔ ایں کنوں ہک نہر سندھنائی ، میلسی ، بہاول ناں دی بݨائی ڳئی ہے ، جیں اچ چناب تے جہلم دا پاݨی تریموں کنوں امدے۔

 ہیڈ اسلام : 
ہیڈ اسلام یا اسلام ہیڈ ورکس بہاولپور ضلع دی تحصیل حاصل پور اچ ہے ۔ ایہ 1922ء اچ بݨݨ شروع تھیا تے 1927 ء اچ مکمل تھیا ۔ ایہ ستلج دریا تے ہے ۔ اے ستلج ویلی پراجیکٹ دے تحت مکمل کیتا ڳے ۔ ایہ ریاست بہاولپور دی طرفوں بݨایا ڳیا ہا۔ ایں کنوں ݙو اہم نہراں نکلیاں ہویاں ہن جیڑھیاں سابق ریاست بہاولپور دی 7 لکھ ایکڑ زمین کوں سیراب کریندن ۔ ایہ چھل کوں کنٹرول کرݨ کیتے وی استعمال کیتا ویندے۔ 

 میلسی بیراج : 
اے تحصیل میلسی دے نیڑے دریائے ستلج تے واقع ہے ۔