منگ لدھا

سوچ اپݨی اپݨی ، خیال اپݨا اپݨا ، میݙے وسیب دا منگ لدھا کمبھار لوکیں کیتے بھاویں ہِک عام جیہا بندہ ہوسی ،پر میݙے کیتے او ٻہوں وݙی ہستی اے ۔ کیوں جو اوندے وچ میں اپݨے وسیب دی مٹی ، اَتے دھرتی نال پیار ݙٹھم۔ ہر عاشق اپݨے عشق دا اظہار وی اپݨے اپݨے انداز نال کریندے ۔ منگ لدھے اپݨی دھرتی نال عشق دا اظہار جھمر نال کیتے ۔ جھمر اوندی لُوں لُوں اِچ ڳندھی ہوئی اے ۔ اجٖوکے ویلے منگ لدھے دی عمر بھاویں جو پنجاسی سال تھی ڳئی اے ۔ وَل وی اَڄ جیڑھلے منگ لدھا جھمر اِچ مست تھی تے بھنوالی مریندے تاں لڳدے ۔ ڳبھرو جوان نچدا کھڑا ہے۔

او نغارے دی بدلدی اَواز ، بدلدے رقص اِچ سو ونکی جھمراں کھیݙدے ۔ ہک غریب گھراݨے دا اے دھرتی واس جئیں اپݨی حیاتی بُکھ تریہہ اِچ لنگھائی اے ۔ منگ لدھا پورھیت وی ݙاڈھا اے ۔ او اپݨے ہݙاں نال پورھیا پاء کر تے حق حلال دی روزی کھاندے ۔ منگ لدھے روزی روٹی کماوݨ دی پاروں کئی کم کار اپݨی حیاتی اِچ کیتن ۔ اَتے جھمر کھیݙݨ تاں اوندا عشق اے ۔ ایں عشق کوں اپݨے جٖمݨ لا کنوں گھن تے اَڄ توڑیں جیندا رَکھی ودے۔

’’اے وی ہِک دلچسپ کہاݨی ہے جو منگ لدھا جئیں دا اصل اِچ ناں تاں محمد نواز ہئی ۔ منگ لدھا دے ناں نال کیویں مشہور تھی ڳیا‘‘۔

مہر جان محمد دے کھوہ تے حسن بخش کمبھار دا پُتر محمد نواز جیڑھلے جٖمیا تاں اپݨے ہتھ پیر ایویں مریندا پیا ہووے جیویں جُھمر پیا کھیݙدے۔

مہرجان محمد اونکوں ݙیکھ تے ݙاڈھا خُش تھی ڳیا تے آکھیُس حسُو بھرا لڳدے تیݙا پُتر جھومری بݨسی۔حسن بخش آکھیا مہر صاحب جُھمر تاں ساݙی سُنجٖاݨ تھئی ، سیاݨے آہدن:’’نچݨ نال بندے دے اندر دا ، بار تے ٻوجھ ہولا تھی ویندے‘‘۔

ایندے نچݨ نال ساݙے اندر دا بار تے ٻوجھ ہولا تھی ڳئے ۔ اَڄ وݙا تھیندا ، کل وݙا تھیندا ،چھی ، ست ورھیں دا تھی ڳیا تاں حسن بخش اپݨے پُتر کوں آکھیا میݙا پُتر، آ تیکوں مٹی لووݨاں سمجھاواں۔ محمد نواز اپݨے بابا سئیں نال جُڑ ڳیا ۔ محمد نواز مٹی لُو آوے اَتے حسن بخش تھاں تِھپے بݨاوے تے جیڑھے تھاں اوری تُوں لہاوے تاں محمد نواز اُنھاں تھاواں کوں دُھپ تے رکھے ۔ محمد نواز تھاں تِھپے بݨدے ݙیہدا رہ ڳیا ۔ 

کجھ ݙینہ لنگھے تاں حسن بخش آکھیا نازُو پُتر وݙا سارا تھی ڳئے ہُݨ تُوں میݙے کولوں تھاں گھڑنا سِکھیا کر ۔ حسن بخش محمد نواز کوں اوری تے ٻلہا ݙتا اَتے آپ وی نال ٻہہ ڳیا ۔ آکھیُس نازو پُتر ہِک مٹی دا پیالہ بݨا ۔محمد نواز پُچھیا بابا سئیں ایکوں ودھاواں کیویں ۔ حسن بخش پُتر دیاں لتاں ٹوئے دے وچ لڳی ہوئی اوری تے رکھوایاں ، وَت آکھیُس پُتر پیراں نال اوری کوں گیڑ نالے ہتھاں نال مٹی کھڑی کر تے پیالہ بݨا۔

پہلی ݙینہوار ہئی پہلے ݙینہ پیالہ کݙاہوں سِدھا تے ݙنگا بݨا کے اوری تُوں لہایُس ۔ ݙو ، ترئے ہفتے تاں ایویں سِدھے ݙنگے تھاں بݨیندا ریہا ۔ اَخیر ݙاں آ ڳیُس ، وَل تاں تھاں آوی دے وچ رکھیجݨ شروع تھی ڳئے ۔ جیندے وچ ، گھڑے کوریاں ، چٹوریاں ، جھلاری لوٹے اَتے کئی قسم دے مٹی دے تھاں ہَن ۔

تھاواں دے اُتوں پچھی سٹونیں اَتے لکڑیں سٹ تے اللہ دی آس نال پِیراں پیغمبراں کوں سئور تے آوی کوں بھاہ لا ݙتونیں۔

بھاہ بھڑک ڳئی ، جیڑھے بھاہ دُکھݨی بند تھی ڳئی تاں ݙوہیں پیئو پُتراں آوی ٹھرݨ کیتے بند کر ݙتی۔کجھ ݙینہ بعد آوی کُھلیونیں، کئی تھاں چِٻے تے کئی صاف نِکل پئے۔وَل جیویں جیویں جٖٹاں کوں ݙیوݨے ہَن ترنگڑیاں دے وچ گھت تے کھوتیاں تے لݙ کراہیں منگ لدھا ݙے آیا۔

کئی سال پیئو پُتر تھاواں دا کم کریندے ریہے ۔ حسن بخش تے رب ولوں قضا آ ڳئی تاں محمد نواز کلھے کولوں اے تھاواں آلا کم تھیندا نہ ہئی ۔ ایں پاروں محمد نواز چھٻا چا گھدا ۔ گجک ، مُرنڈا ، شکر کھنڈی ، تِل شکری ، ریوڑیاں گھن تے جتھاں کہیں زمیندار دا ونوہڑ چݨیندا ݙیکھے تاں چھٻا گھن تے پُجٖ ونجٖے ۔شئے دے سانویں سٹے پُھٹی شُٹی گھنیں پیسے مِل ونجٖݨ تاں او گھن گھنے ۔ ایں طرحاں روزی دا حیلہ کریندا ریہا ۔

جَٖݨ دے وچ کہیں دی شادی خُشی تھیوے تاں اپڑ ونجٖیں ۔ جنج چڑھے تاں اڳوں جھمر شروع کر ݙیوے ، لوک خُشی توں ویلاں ݙیون ، جتھاں کتھاں کہیں دی شادی سُݨے تاں بھجٖ پووے اَتے جھمراں تاڑیاں ، شغل ، ناٹک ݙیکھاوے۔ناٹک اِچ وَن پوّنے شغل کرے ، کتھائیں رِچھ بݨ ونجٖے ، کتھائیں باندر ، اَتے کہیں جا تے جِن بھوت بݨݨ دا ناٹک کرے ۔

لوکیں کوں کِھلا ، کِھلا تے اُنہاں دی وَکھیاں اِچ پِیڑ پوّا ݙیندا ۔ لوک خُشی توں منگ لدھے اُتے ویلاں دا مینہ وسا ݙیندے ۔ ایند ے علاوہ کہیں دے مکاناں دیاں لمبائیاں کرݨی ہوندیاں تاں لبمائیاں دا کم پکڑ گھنے ۔ کݨک دے سیزن وچ شیر جوان کݙاہیں سئیں کہیں دا بھوں ڈھوئی پیا اے ۔ اَتے کہیں ویلے کہیں جٖٹ بھرا دا پلہ لِمبی پیا ہووے ۔ ویلھا پونجٖوں نہ ٻہویں ، کوئی نہ کوئی کم جیڑھا ہتھیں چڑھ ونجٖے کر گھندا ۔ جیڑھلے اپݨی کرݨ جوڳا تھی ڳیا تاں محمد نواز دی امّاں سئیݨ کوں  اوندی شادی دی خُشیاں ݙیکھݨ دا چِنتا پئے ڳیا ۔ اَخیر شادی دے اَہر تھیوݨ پئے ڳئے ، تے ہِک ݙینہ محمد نواز دی شادی واجٖیں گاجیں نال تھی ڳئی ۔ محمد نواز دی سواݨی چنگی سُگھڑ نِکلی ، شادی کنے بعد ݙوہیں سواݨی مرد وسیب اِچ ہر خُشی غمی وچ کم کار کرݨ اِچ سب توں اَڳاںہوندے ۔

لوکیں اوندا ناں منگ لدھا رَکھ ݙتا ۔ منگ لدھا ناں ایں پاروں رکھیونے جو وسیب اِچ کوئی خُشی غمی تھیندی یا بھانویں کوئی ݙوجھا کم تھیندا ۔ لوک اینکوں یاد کریندے ودے ہوندے ہَن اے ابڑ غُت لبھ ویندا ۔ اَڄ توݨیں منگ لدھا دے ناں نال مشہور ہے۔

منگ لدھا مشہور کیوں نہ تھیندا ، او تاں دریاواں توں پار وی لوکیں دا کھیݙوݨا بݨ ڳیا۔ہُݨ تاں بھانویں دریا اِچ رہݨ آلے کچھوں کوں وی اوندا ناں لئو چا دریا وِچوں ڳچی کڈھ تے ݙیکھسی لازمی ۔ منگ لدھے دی وݙی سونہہ سُنجٖاݨ اوندی جھمر تاڑی اے۔جُھمر بھانویں دمانیاں آلی ݙیکھو تاں بھانویں روہی ٻیٹ دی ہر جھمر دا پکا کھیݙاری اے ۔ نالیں سہرے بھانویں تُساں ساری رات سُݨی رکھو تھال وَجٖیندا رہسی تے ڳاندا رہسی۔جھمر دا محبتی ایݙا ہے جو منگ لدھا اپݨا گھاہ وڈھیندا ٻیٹھا ہووے ، اَتے اوندے کنیں ڈھول دا ٻلارا پئے ونجٖے تاں وَت نہ ݙاتری دا ہوش ، نہ چادر دا ہوش ، اُتھائوں جھمر کھیݙݨا شروع کریسی تے ڈھولی کولوں اپڑ ویسی ۔

ہک ݙیہاڑے مہر عمر حیات ہوریں دا بھوں آلا پلہ کھڑا لمبیندا ہئی ۔ سارا پلہ لمبیج ڳیا ، ݙو تھال سارے باقی لاوݨے ہَس۔ کہیں دی جنج جو لنگھی ، منگ لدھے ڈھول دا ٻلارا سُݨیا تاں منگ لدھے گڑمالا چھوڑ تے پلے دے اُتے جھمر شروع کر ݙتی ۔منگ لدھے نہ ݙٹھا جو پلہ لِمبیا پیا ہے اَتے گرمی داموسم اے نالے مزدور اوکھا گارا چیندے پئے ہَن ۔ منگ لدھے جھمر مار مار تے سارا پلہ لتاڑ ݙتا۔سارے حیران جو ایں کمبھار کوں جِن تھی ڳئین کیا تھی ڳئے ۔ منگ لدھا اونویں جھمر کھیݙدا ریہا ۔ لِمبیا ہویا پلہ سارا لتڑیج ڳیا ۔ مہر عمر حیات کو ںایں ڳالھ دی خبر ملی تاں او آ ڳیا ۔

اوں آکھیا :’’جنج پرائی احمق نچے ، منجھوں لہا کے ویلاں گھتے‘‘۔ 

بھایا منگ لدھا جنج خانیوال دی ہئی تے توں ڈھول سُݨ تے ساݙا لمبیا ہویا پلہ ڳالی کھڑا ہِیں۔منگ لدھے آکھیا مہر صاحب پلہ وَت چا لمبدے ہَیں ۔ مہر عمر حیات آکھیا جے وَل کوئی جنج آ ڳئی تاں توں وَل جھمر کوں شروع تھی ویسیں۔ چلو منگ لدھے گارا چاوݨ آلیاں کوں آکھیا یار گھن آئو گارا میں لِمبݨ شروع کراں ، اَخیر ݙوجھی واری پلہ لمبیُس۔اوندے کماں دا ذکر اَجٖی نئیں مُکیا۔

منگ لدھے دے چار پُتر ہِن ، عاشق حسین ، شوکت حسین ، کالا اَتے نِکے پُتر دا ناں بگا اے ۔ منگ لدھا ݙوہتریاں پوتریاں آلا تھی ڳئے ۔ پتراں دی ݙاڑھیاں وی چِٹیاں تھی ڳئین ۔ پر منگ لدھا اونویں دا اونویں ودے ۔ بھانویں جو منگ لدھے دے والیں دا رنگ چِٹا تھی ڳئے پر کم جوانیں آلے کریندا ودے ۔ رب سئیں منگ لدھے دی صحت دی خیر کرے ۔ اَڄ کل پنجاسی سال دی عمر اِچ وی کھیس ، ݙوہراں ، گرم شالاں اَتے چادراں وِچیندا ودا ہوندے ۔ اَڄ وی کݙاہیں ڈھول وَجٖدا سُݨ گھنے تاں جھمر مارݨوں نئیں رہندا ۔ اجٖوکے مطلبی ویلے اِچ جیندے وچ رووݨا چاہندے ہَیں تاں رو نی سڳدے ۔ نچݨاں چاہندے ہَیں تاں نچ نی سڳدے ۔ اجٖوکے ویلے چنگے بھلے جوان سوشل میڈیا تے فلماں توں متاثر تھی ماڈرن جھمر کھیݙدے نظر آندن ۔ نالے پروفیشنل جھومریاں سرائیکی جھمر دی روایتی چس تے سواد کوں پِھکا کرچھوڑیے ۔ پر پنجاسی سالاں دی عمر دے منگ لدھے دا سرائیکی جھمر نال عشق گھٹیا کائنی ، جُوں جُوں ودھدا ویندے ۔ منگ لدھا آہدے جھمر ہر قوم دی ثقافت دا لازمی حصہ اے ۔ ہر قوم دی ثقافت اوندا سرمایہ ہوندی اے ۔ اینویں سرائیکی وسیب دے لوکیں دیاں رسماں ، ریتاں آپݨیاں ہِن ۔ جھمر اِتھوں دا من بھاوݨاں ناچ اے ۔ ایندے وچ صرف جوان تے اَدھ کھرے اِی نئیں بلکہ ٻڈھڑے ، امیر ، غریب سبھے شامل تھیندن ۔ منگ لدّھا نویں نسل کوں سرائیکی جھمر دا اصل انداز منتقل کرݨ دا اَہر تے کوشتاں کریندا ودے ۔ او آہدے میں بھانویں مر ونجٖاں پر ساݙی جھمر دی اے سوہݨی رِیت ٹُردی رہوݨی چاہیدی اے ۔ منگ لدھے کوں جھمر کھیݙدا ݙیہدے ہوئیں اوندی غربت دی بُکھ تریہہ لتھی ہوئی نظر آندی اے ۔ لڳدے اوندے گھر دی کلہوٹیاں داݨیاں نال بھریاں ہوئیاں ہِن۔

 حوالہ 
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء