سلطان سومرو

سلطان سومرونوشہرہ احمد پور لمہ دے رہݨ والے مست موالی بندے ہن۔ آپ شیعہ مسلک نال تعلق رکھدے ہن۔ انھاں 5سال امیر آف بہاول پور دی فوج وچ وی ملازمت کیتی۔ سلطان سومرو حضرت خواجہ فریدؒ تے مولوی لطف علی توں بے حد متاثر ہن او خواجہ فریدؒ نال اپݨی عقیدت دا اظہار ایں کریندن۔

؎                      محض کلام فرید میکوں نت نویں سوہاڳ پوائے

ہک ٻئے بند وچ سلطان سومرو ‘ لطف علی دی استادی تے اپݨے ڄاݨ ٹکاݨے دا ݙس ݙیندیں ہوئیں آہدن کہ میں لطف علی دے قصے کوں سامݨے رکھ ہر مضمون مطابق مضمون لکھیے تے ایندے وچ میکوں ݙو ترے سال دا عرصہ لڳٖے۔

منگل وار تھیا ہر منگل پر منگل افساناں

پو دُر خوب درست بݨایُم قصہ بادشہاناں

پڑھ مضمون با مضمون آکھیم ٻدھ مضمون میاناں

رہبر دی امداد سیتی رب پاک کیتا خصماناں

لطف علی استاد گھدم ٻیا ہویا لطف رباناں

رہبر دی امداد سیتی رب پاک کیتا خصماناں

ݙوں ترے سال رھیا اے جاری دختر پُر درداناں

کیتم خرچ مغز دا پاݨی چرچہ ݙیکھ پُراݨاں

ہاں نوکر عباسی دا خود نوشہرہ اشیاناں

لمحہ احمد پور سُݨیندا تہیندے وچ ٹکاناں

سلطان سومرو نے سیفل نامہ شوال 1357ھ وچ مکمل کیتا۔ داستان دے چھیکڑی بحر وچ اپݨی تصنیف دی تاریخ بیان کریندن۔

بعد ختم تصنیف مصنف سن تاریخ ݙسائے

تیرھویں سخت صدی توں ہُݨ ستونجاہ سو سوائے

ماہ شوال مکرم دے لنگھ تیرھاں ݙینہ سدھائے

منگل وار شروع تھیا قصہ منگل وار موکائے

آکھیم آکھ سُݨایُم جو کجھ رب میں توں اکھوائے

ہیں تصنیف پراݨی کوں میں نویں لباس پوائے

شوقوں جوڑ بنایُم قصہ لکھیم نال ذوکائے

شوقوں ہیں شغل وچ میں کئی سال دماغ کھپائے

سلطان سومرو ایں داستان وچ مکمل طور تے لطف علی دی پیروی کیتی ہے ۔ ایں قصے دی زبان لطف علی تے مخدوم محمد بخش توں سادہ تے آسان ہے۔ سلطان سومرو قصے دا تاثر ودھاون کیتے کتھاہیں کتھاہیں واقعات کربلا دا بیان وی کریندن۔ اپݨی دھرتی نال انھاں کوں بے حد پیار ہئی۔ او بزرگان دین نال وݙی عقیدت رکھدن۔ ایں داستان وچ سرائیکی علاقے دے وݙے بزرگان دین دے احوال تے انھاں دے فیض و کرم دے وݙی سک نال تذکرے کیتے ڳن۔ عرس اتے میلے ٹھیلے اساݙی ثقافتی زندگی دی سُنڄاݨ ہن۔ سلطان سومرو میلیاں ٹھیلیاں دی منظر کشی کریندیں ہوئیں رونق میلے دی ہک ہک تفصیل بیان کریندن:

چیکل چست چݙول چکاٹو بنے نقیب نمائے

سن چرلاٹ چکاٹ ہزاراں لوک تماشے آئے

کئی تاجر طرار زبانی گھن اسباب سوائے

لڳن دکان منیاری دے خریداریں ہُل مچائے

چپے چپے پئے مجرے تھیوݨ گھڑی گھڑی واہ وائے

جھمراں مارن لوک شہر دے رونق روگ ونڄائے

منتاں ݙیون لوک ہزاراں سہریں سانگ رسائے

شرنائیں کرݨائیں تریاں زیلئیں زنگ لہائے

دہاں دہاں کرݨ نقارے ہر سو ہر کئی خوشیاں منائے

ڈھولک ڈھول تمبور ستاریں شر شرطور ودھائے

ہر ہر تار تنوارے توں توں ہر ہر تار مُسائے

سر گم باز ڳوئیے سوزی پرے پرے توں آئے

سراندیپ دی شہزادی ملکاں دے باغ دی تعریف کریندیں ہوئیں سلطان سومرو پھل کیاریاں ‘ ٻوٹے ‘ پکھی سب جزئیات سمیت ایں مضمون اِچ پیش کیتے پر او لطف علی جیہاں رنگ نیں ٻدھ سڳیا۔

وچ گلزار گلاب ݙٹھیں سبحان پکار پڑیجے

واہ رونق گلناری دی ہر آن دلوں سمبھلیجے

ٹہکن ٹنور ہزار نے دے خود بہالیں روح پرچیجے

ݙیکھ دَھناں گل دھاری دی کر پاسہ جان بچیجے

نوسر تے نسرینی دا خود خوش تھپی روپ ݙکھیجے

وقت زوال سماں سیتی ڳل سنہس مکھی سنگریجے

چھوڑ لٹاں لٹ داری ول ول چمن اُتے ولٹیجے

پیچ گھتے ہر ڳل کوں پیچہ پیچ پدیر بھلیجے

سہجوں چین چمبیلی دی بھڄ ہر ہر کلی چمیجے

ہے قدرت کلتار والی اتھ کیا تکرار کریجے

سیتی گلکاری توں خورشید پیا شرمیجے

پا گلواڑی ہر ہر کیاری ول ول دل پرچیجے

سلطان سومرو ہک وݙے شاعر دے موضوع اُتے تخلیق مقرر دا جھنڈا لہرائے۔ ہِیں سانگوں اوندافن اساکوں پچھوواں لڳدے۔ اوں ݙٹھا ونڄے تاں او پکے چنگے کہنہ مشق شاعر ہن۔ بدیع البانو دے حسن دی تعریف وچ سلطان سومرو اپݨے قلم دے ایں زور ݙکھیندن:

رُخ مہتاب تجلیٰ نوری خال خلش رندانی

ڳوڑھے نین شرابی مغز رکھن سلطانی

ݙیکھ ترائی گردن دی کل کونج رہی کرلانی

دھار کجل دی مار گھتے ٻیا سرمے سانگ رسانی

ݙند جواہر موتی کندن لال جواہر دانی

مست اکھیں مخمور ݙٹھیں گل نرگس کوں حیرانی

لب چولن خوش ٻولن توں مکھ شہد فکر قربانی

چھوڑ چمن آسبق پڑھن خوش تھی بلبل بستانی

جت دل کرݨ چڑھائی بھنورے پاخر کے نورانی

سہنس امیر فقیر کریندے جلوے جوڑ جوانی

قدرت کار حقانی توں مخلوق خدا حیرانی

بݨ ذاکر سلطان ہمیشہ ذکر کروں یزدانی(140)

انھاں شعراء توں علاوہ قاسم علی شاہ سندھی ‘ صابر ملتانی تے امام بخش وی سیف الملوک دی عشقیہ داستان منظوم کیتی ہے۔

 حوالہ 
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان