آگے بوہر

آگے بوہر 
آگے نیلز بوہر (19 جون 1922 – 8 ستمبر 2009) ہک ڈینش نیوکلیئر فزکس دان ہا جئیں 1975 وچ فزکس دا نوبل انعام بین رائے موٹلسن تے جیمز رین واٹر نال مشترکہ طور تے حاصل کیتا "ایٹمی نیوکلیائی وچ اجتماعی حرکت تے ذرہ حرکت دے درمیان تعلق دی دریافت تے ایں تعلق دی بنیاد تے ایٹمی نیوکلیئس دی ساخت دے نظریہ دی ترقی کیتے" ۔ ایندا پیو نیلز بوہر ہا ۔

رین واٹر دے نیوکلیئس دے ہک بے قاعدہ شکل والی مائع پھینگ ماڈل دے تصور توں شروع کریندے ہوئے ، بوہر تے موٹلسن ہک تفصیلی نظریہ تیار کیتا جیڑھا تجربات نال قریبی مطابقت رکھدا ہا ۔

جیویں جو ایندے پیو ، نیلز بوہر ، 1922 وچ انعام جِتیا ہا ، او تے ایندا پیو انہاں چھی جوڑیاں وچوں ہک ہن جِنہاں دے پیو تے پتر ݙونہاں نوبل انعام جِتیا ہے تے انہاں چار جوڑیاں وچوں ہک ہن جِنہاں ݙونہاں فزکس وچ نوبل انعام جِتیا ہے ۔ 

 ابتدائی زندگی تے تعلیم 
بوہر 19 جون 1922 کوں کوپن ہیگن وچ پیدا تھیا ، فزکس دان نیلز بوہر تے ایندی ذال مارگریٹ بوہر (پیدائشی ناں نورلنڈ) دے چھی پتراں وچوں چوتھا پتر ہا ۔ ایندا سب توں وݙا بھرا ، کرسچن ، 1934 وچ کشتی دے ہک حادثے وچ فوت تھی ڳیا ، تے ایندا سبھ توں چھوٹا ، ہیرالڈ ، ٻہوں معذور ہا تے چار سال دی عمر وچ اینکوں کوپن ہیگن وچ گھر توں ٻاہر بھیج ݙتا ڳیا ہا ۔ او بعد وچ ٻلپݨ دی میننجائٹس نال فوت تھی ڳیا ۔ ٻیّاں وچوں ، ہانس ہک معالج بݨ ڳیا؛ ایرک ، ہک کیمیکل انجینئر؛ تے ارنسٹ ، ہک وکیل تے اولمپک کھلاڑی جئیں 1948 دے سمر اولمپکس وچ لندن وچ ڈنمارک کیتے فیلڈ ہاکی  کھیݙی ۔ خاندان یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ انسٹیٹیوٹ آف تھیوریٹیکل فزکس وچ رہندا ہا ، جیڑھا ہݨ نیلز بوہر انسٹیٹیوٹ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے ، جتھاں او فزکس داناں نال گھرا ہویا وݙا تھیا جیڑھے اوندے پیو نال کم کریندے ہن ، جیویں جو ہانس کریمرز ، اوسکر کلین ، یوشیئو نیشینا ، وولف گینگ پاؤلی تے ورنر ہائزنبرگ ۔ 1932 وچ خاندان کارلسبرگ ایریسبولیگ وچ منتقل تھی ڳیا ، ہک حویلی جیڑھی کارل جیکبسن ، کارلسبرگ بریوریز دے وارث عطیہ کیتی ہئی ، جیڑھا جو ڈین ولوں اعزازی رہائش گاہ دے طور تے استعمال تھیوݨ کیتے ہا جئیں سائنس ، ادب یا فنون وچ سب توں نمایاں شراکت کیتی ہئی ۔

بوہر کوپن ہیگن وچ سورٹڈم جمنازیم وچ ہائی سکول وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ 1940 وچ اپریل وچ ڈنمارک تے جرمن قبضے دے فوراً بعد ، او یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ داخل تھیا ، جتھاں انہاں فزکس دی تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں اپݨے پیو دی مدد کیتی ، خط و کتابت تے علمیات تے فزکس نال متعلق مضامین دا مسودہ تیار کرݨ وچ مدد کریندے ہوئے ۔ ستمبر 1943 وچ ایندے خاندان تک خبر پہنچی جو نازیاں انہاں کوں یہودی سمجھدن ، کیوں جو بوہر دی ݙاݙی ، ایلن ایڈلر بوہر ، یہودی ہئی ، تے ایں واسطے انہاں کوں گرفتار تھیوݨ دا خطرہ ہے ۔ ڈینش مزاحمت خاندان کوں سمندر دے ذریعے سویڈن فرار تھیوݨ وچ مدد کیتی ۔ بوہر اکتوبر 1943 وچ اتھاں پہنچیا ، تے ول برٹش اوورسیز ائیرویز کارپوریشن ولوں چلائے ونڄݨ والے ڈی ہیولینڈ ماسکوئٹو تے برطانیہ ڳیا ۔ ماسکوئٹوز غیر مسلح تیز رفتار بمبار طیارے ہن جیڑھے چھوٹے ، قیمتی کارگو یا اہم مسافراں کوں لے ونڄݨ کیتے تبدیل کیتے ڳئے ہن ۔ تیز رفتاری تے زیادہ بلندی تے اݙݨ نال ، او جرمن دے قبضے والے ناروے کوں پار کر سڳدے ہن ، تے ول وی جرمن جنگجوواں توں بچ سڳدے ہن ۔ پیراشوٹ ، فلائنگ سوٹ تے آکسیجن ماسک نال لیس ، بوہر طیارے دے بم بے وچ ہک گدے تے ترائے گھنٹے دی پرواز گزاری ۔

لندن پہنچݨ تے ، بوہر اپݨے پیو نال ول مل ڳیا ، جیڑھا پچھلے ہفتے برطانیہ ڳیا ہا ۔ او سرکاری طور تے سائنسی تے صنعتی تحقیق دے شعبے وچ جونیئر محقق بݨ ڳیا ، پر دراصل ایندے پیو دے ذاتی معاون تے سیکرٹری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ ݙونہاں ٹیوب الائیز تے کم کیتا ، برطانوی ایٹم بم منصوبہ ۔ 30 دسمبر 1943 کوں ، انہاں امریکہ دے کئی دوریاں وچوں پہلی واری کیتی ، جتھاں ایندا پیو مین ہٹن پروجیکٹ وچ صلاح کار ہا ۔ ایندے پیو دی شہرت دی وجہ توں ، انہاں کوں آڑٻو ناں ݙتے ڳئے؛ بوہر جیمز بیکر بݨ ڳیا ، تے ایندا پیو ، نکولس بیکر ۔ 1945 وچ لاس الاموس لیبارٹری دے ڈائریکٹر ، جے رابرٹ اوپن ہائمر انہاں کوں ماڈیولیٹڈ نیوٹران انیشی ایٹر دے ڈیزائن دا جائزہ گھنݨ کیتے آکھیا ۔ انہاں رپورٹ ݙتی جو اے کم کریسی ۔ انہاں ایں نتیجے تے پہنچݨ نال اینریکو فرمی دی ڈیزائن دی عملداری دے بارے وچ خدشات کوں دور کر ݙتا ۔ انیشی ایٹرز اگست 1945 وچ ہیروشیما تے ناگاساکی وچ ایٹمی بمباری وچ استعمال تھیوݨ والے بمباں وچ بے عیب کارکردگی دا مظاہرہ کیتا ۔ 

 کیریئر 
اگست 1945 وچ جنگ ختم تھیوݨ تے بوہر ڈنمارک واپس آ ڳیا ، جتھاں انہاں اپݨی یونیورسٹی دی تعلیم ول شروع کیتی ، 1946 وچ ماسٹر دی ڈگری دے نال گریجویشن کیتی ، جیڑھا جو ایٹمی روکݨ دی طاقت دے کجھ پہلوآں نال متعلق ہا ۔ 1948 دے اوائل وچ بوہر نیو جرسی دے پرنسٹن وچ انسٹیٹیوٹ فار ایڈوانسڈ سٹڈی دا رکن بݨ ڳیا ۔ کولمبیا یونیورسٹی دا دورہ کریندے ہوئے ، او ایزڈور آئزک ربی نال ملیا ، جئیں ایندے وچ ڈیوٹیریم دی ہائپر فائن ساخت نال متعلق حالیہ دریافتاں وچ دلچسپی پیدا کیتی ۔ ایں دی وجہ توں بوہر جنوری 1949 توں اگست 1950 تئیں کولمبیا وچ وزیٹنگ فیلو بݨ ڳیا ۔ ریاستہائے متحدہ وچ ہووݨ دے دوران ، بوہر 11 مارچ 1950 کوں ماریٹا سوففر نال شادی کیتی ۔ انہاں دے ترائے ٻال ہن ولہیم ، توماس تے مارگریٹ ۔

1940 دے ݙہاکے دے چھیکڑ تئیں اے ڄاݨیا ویندا ہا جو ایٹمی نیوکلیائی دی خصوصیات کوں اوں وقت دے موجودہ ماڈلز نال نئیں سمجھایا ونڄ سڳدا ، جیویں جو مائع پھینگ ماڈل جیڑھا نیلز بوہر ٻیّاں دے نال تیار کیتا ہا ۔ شیل ماڈل ، جیڑھا 1949 وچ ماریا گوپرٹ میئر تے ٻیّاں تیار کیتا ہا ، کجھ اضافی خصوصیات کوں سمجھݨ دی اجازت ݙیندا ہا ، خاص طور تے نام نہاد جادوئی اعداد ۔ تاہم ، کجھ خصوصیات اینجھیاں وی ہن جیڑھیاں نہ سمجھائیاں ونڄ سڳدیاں ہن ، جِنہاں وچ کجھ نیوکلیائی وچ چارج دی غیر کروی تقسیم وی شامل ہئی ۔ 1950 دے ہک پیپر وچ کولمبیا یونیورسٹی دے جیمز رین واٹر نیوکلیئس دے پھینگ ماڈل دا ہک مختلف روپ تجویز کیتا جیڑھا ہک غیر کروی چارج تقسیم کوں بیان کر سڳدا ہا ۔ رین واٹر دے ماڈل ہک ایسے نیوکلیئس دا تصور کیتا جیویں ہک غبارہ جیدے اندر گیند ہن جیڑھے حرکت کریندے ہوئے سطح کوں خراب کریندن ۔ انہاں بوہر نال ایں خیال تے ڳالھ کیتی ، جیڑھا اوں وقت کولمبیا دا دورہ کریندا پیا ہا ، تے آزادانہ طور تے ایں خیال کوں سمجھ ڳیا ہا ، تے رین واٹر دی پیشکش دے تقریباً ہک مہینے بعد ، ہک پیپر اشاعت کیتے پیش کیتا جیڑھا ایں مسئلے تے ڳالھ کریندا ہا ، پر زیادہ عام خطوط تے ۔ بوہر ہک گھمدے ہوئے ، بے قاعدہ شکل والے نیوکلیئس دا تصور کیتا جیدے وچ سطح دے تناؤ دی ہک شکل ہئی ۔ بوہر ایں خیال کوں مزید ترقی ݙتی ، 1951 وچ ہک پیپر شائع کیتا جیندے وچ نیوکلیئس دی سطح دے ارتعاش تے انفرادی نیوکلیئنز دی حرکت دے درمیان تعلق کوں جامع طور تے بیان کیتا ڳیا ہا ۔

1950 وچ کوپن ہیگن واپس آوݨ تے ، بوہر بین رائے موٹلسن نال نظریاتی کم کوں تجرباتی ڈیٹا نال ملاوݨ کیتے کم کرݨا شروع کر ݙتا ۔ ترائے پیپرز وچ جیڑھے 1952 تے 1953 وچ شائع تھئے ، بوہر تے موٹلسن نظریہ تے تجربے دے درمیان قریبی مطابقت دا مظاہرہ کیتا؛ مثال تے طور تے ، ݙکھایا جو کجھ نیوکلیائی دی توانائی دی سطح کوں ہک گردش سپیکٹرم نال بیان کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ ایں طراں او شیل ماڈل کوں رین واٹر دے تصور نال ملاوݨ دے قابل تھئے ۔ ایں کم ٻہوں سارے نویں نظریاتی تے تجرباتی مطالعات کوں متحرک کیتا ۔ بوہر ، موٹلسن تے رین واٹر کوں مشترکہ طور تے 1975 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا "ایٹمی نیوکلیائی وچ اجتماعی حرکت تے ذرہ حرکت دے درمیان تعلق دی دریافت تے ایں تعلق دی بنیاد تے ایٹمی نیوکلیئس دی ساخت دے نظریہ دی ترقی کیتے" ۔ چونکہ ایندے پیو کوں 1922 وچ انعام ݙتا ڳیا ہا ، بوہر فزکس وچ نوبل انعام جِتݨ والے صرف چار پیو تے پتر جوڑیاں وچوں ہک بݨ ڳیا ۔

نوبل انعام جِتݨ والی تحقیق کرݨ دے بعد ای بوہر 1954 وچ یونیورسٹی آف کوپن ہیگن توں اپݨی ڈاکٹریٹ حاصل کیتی ، جیندے وچ ایندا تھیسس "ایٹمی نیوکلیائی دی گردش ریاستاں" تے ہا ۔ بوہر 1956 وچ یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ پروفیسر بݨ ڳیا ، تے ، 1962 وچ ایندے پیو دی موت دے بعد ، انہاں ایندی جاہ نیلز بوہر انسٹیٹیوٹ دے ڈائریکٹر دے طور تے سنبھالی ، جیڑھا عہدہ انہاں 1970 تئیں سنبھالیا ۔ او 1992 وچ ریٹائر تھیوݨ تئیں اتھاں سرگرم ریہا ۔ او 1957 وچ ایندی بنیاد توں نارڈک انسٹیٹیوٹ فار تھیوریٹیکل فزکس دے بورڈ دا رکن وی ہا ، تے 1975 توں 1981 تئیں ایندا ڈائریکٹر ریہا ۔ نوبل انعام دے علاوہ ، انہاں 1960 وچ ڈینی ہائینمین انعام برائے ریاضیاتی فزکس ، 1969 وچ ایٹمز فار پیس ایوارڈ ، 1970 وچ ایچ سی اورسٹڈ میڈل ، 1972 وچ ردرفورڈ میڈل تے انعام ، 1974 وچ جان پرائس ویدرِل میڈل ، تے 1976 وچ اولے رومر میڈل وی جِتیا ۔ بوہر تے موٹلسن ہک ٻئے نال کم کرݨا جاری رکھیا ، ہک ݙو جلداں والی مونوگراف ، نیوکلیئر سٹرکچر شائع کیتی ۔ پہلی جلد ، سنگل پارٹیکل موشن ، 1969 وچ شائع تھئی؛ ݙوجھی ، نیوکلیئر ڈیفارمیشنز ، 1975 وچ ۔

1972 وچ بوہر کوں نارویجن انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ آنریری ڈگری ، ڈاکٹر فلس ۔ آنورس کازہ نال نوازا ڳیا ، جیڑھا بعد وچ نارویجن یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی دا حصہ بݨ ڳیا ۔ او 1980 توں نارویجن اکیڈمی آف سائنس اینڈ لیٹرز دا رکن ہا ۔ بوہر امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز ، امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی ، تے یونائیٹڈ سٹیٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا منتخب رکن وی ہا ۔1981 وچ بوہر ورلڈ کلچرل کونسل دا بانی رکن بݨ ڳیا ۔

بوہر دی ذال ماریٹا 2 اکتوبر 1978 کوں فوت تھی ڳئی ۔ 1981 وچ انہاں بینٹے شارف میئر (1926–2011) نال شادی کیتی ۔ ایندا پتر ، توماس بوہر ، ٹیکنیکل یونیورسٹی آف ڈنمارک وچ فزکس دا پروفیسر ہے ، جیڑھا فلوئڈ ڈائنامکس دے شعبے وچ کم کریندا ہے ۔ آگے بوہر 9 ستمبر 2009 کوں کوپن ہیگن وچ فوت تھی ڳیا ۔ ایندے پچھوں ایندی ݙوجھی ذال تے ٻال ہن ۔

بوہر دا نوبل انعام دا تمغہ نومبر 2011 وچ نیلامی وچ ویچ ݙتا ڳیا ہا ۔ اے بعد وچ اپریل 2019 وچ 90,000 ڈالر وچ نیلامی وچ ویچ ݙتا ڳیا ۔