جھنگ اَتے ایندیاں ذیلی ریاستاں

1526ء یعنی بابر دی مکمل فتح یابی توں پہلے لودھی عہد وچ جھنگ اَتے ایندیاں ذیلی ریاستاں دا نقشہ کجھ اینویں دا ہا، شور کوٹ تے جام بازید دی حکومت ہئی ، ایندی حد شمال وچ ݙولی شہید، مشرق وچ ست گھرہ ساندل بار ، مغرب وچ دریائے چناب اَتے جنوب وچ راوی اَتے چناب دا سنگم ہن ۔ جھنگ دی ریاست دا حکمران مل خان دے بعد اوندا پُتر غازی خان بݨیا ایندی ریاست دی حد مغرب وچ تھل اَتے جہلم داکنارہ ، شمال وچ کوٹہ ، جندران ، مشرق وچ ساندل بار اَتے جنوب وچ ݙولی شہید (حویلی بہادر شاہ) ایں عہد وچ واصو قلعہ ایں ریاست وچ شامل ہا۔ ایندے علاوہ قلعہ چونترہ قلعہ کوٹ لکھݨ قلعہ برہمن گڑھ (جھنگ صدر) قلعہ مہنت (جھنگ شہر) قلعہ بسال (نزد ساندل بار) وی ایندے قبضے وچ ہن ۔ چنیوٹ دی ریاست تے منگو رائے جاٹ حکمران ہا ۔ ایندی ریاست دی حد وچ پنڈی بھٹیاں توں گھن کراہیں دریائے جہلم دے غربی کنارے تئیں دا علاقہ شامل ہا۔ جنوب وچ داڑہ سلیمان ۔ ایں وچ چنیوٹ ، داڑہ ، پنڈی بھٹیاں ، کنگراں دے قلعے جات شامل ہن ، کرانہ بار توں ساندل بار تئیں اے ریاست کِھنڈی ہوئی ہئی۔ 

 اموانی ناں دی ریاست وچ پہلے میکن حکمران ہن انہاں ݙونہاں بلوچاں دے قوضے وچ ہئی ، خوشاب توں مظفر گڑھ تئیں جہلم دے غربی کنارے توں سندھ تئیں اے ریاست کِھنڈی ہوئی ہئی اَتے ایں تے بابر بن سہراب بلوچ حکمران ہا۔ 
 کوٹ کروڑ توں سیت پور تئیں دی ریاست وی بلوچاں دے قوضے وچ ہئی ، ایں ریاست دی حد شور کوٹ آلے پاسے دریائے چناب تئیں مشرق وچ واصو تئیں شمال وچ کِھنڈی ہوئی ہئی ، ہِیں ریاست وچ کھیڑے حکمران ہن ۔ 
 خوشاب دی ریاست کھوکھراں دے قوضے وچ ہئی پر ایں تے اصل حکمران ماچھی خان تاتاری ہا۔ اوں ݙے خوشاب دا نظم و نسق وی ہا۔ بھیرہ دا نائب حکام اجیاس کھوکھر ہا۔ 
 کمالیہ دی ریاست کھرلاں ݙے ہئی ۔ ایندی حد مغرب وچ ست گھرہ ، جنوب وچ راوی اَتے ستلج دا سنگم ، شمال وچ شیخو پورہ اَتے مشرق وچ قصور تئیں کھِنڈی ہوئی ہئی ۔ 

 حوالہ 
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء