ہر فن مولا ماسٹر سائن

او لوک عظیم ہوندن جیرھے اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی ، اپݨے وسیب تے اپݨی ماء ٻولی نال محبت کریندن ۔ کجھ لوک ایجھے وی ہوندن جو انہیں دی وستی یا انہاں دے شہر سرائیکی دا کٹھ میل تھیوے ، او لنگھ تے وی نی ویندے تے کجھ لوک ایجھے وی ہوندن جیرھے ہر جاہ تے پُڄ ویندن۔سرائیکی دا کٹھ بھانویں دریا دے اروار ہووے تے بھانویں پار، او صادق آباد ہووے تے بھانویں دیرہ اسماعیل خان ۔انہاں کوں بھانویں کوئی کانڈھا نہ وی ݙیوے، چھڑا کٹھ دی کؤ پئے ونڄے، ول انہاکوں پُڄدا ݙیکھو۔اے کم دیوانے کر سڳدن یا ول ایجھے لوک کر سڳدن جنہیں دی لُوں لُوں سرائیکی الیندی ہووے یا جنہیں دے خون اچ سرائیکی ماء ٻولی دی محبت شامل ہووے۔ ایجھے سرائیکی دیوانیں اچ ہک سرائیکی دیوانہ عاشق فرید المعروف ماسٹر سائن ہے ۔ ماسٹر سائن کیا ہے ؟ آرٹسٹ، مصور ، خطاط ، فوک سنگر، کامیڈین،ایکٹر ، شاعر ، ادیب، لکھاری ، صحافی ، ٹیچر تے ایں توں علاوہ نہ ڄاݨے کیا تے کیا ؟ اساں ایہو جہے لوکیں کوں اپݨی ذات وچ انجمن وی آکھ سڳدوںتے ہر فن مولا وی ۔ ماسٹر سائن نال ݙاڈھی گھاٹی یاری اے۔ میں ذاتی طور تے انہاں نال ٻہوں محبت کرینداں ۔ میݙی محبت دی واحد وجہ انہاں دا سرائیکی ماء ٻولی نال تے سرائیکی مِٹی نال محبت دا جذبہ ہے ۔ اپݨے وسیب تے اپݨی مٹی دا رشتہ مقناطیس تے لوہے والا ہے ۔ میں ہِک ٻی ڳالھ وی کریندا راہنداں جو اساں سرائیکیں دی آپت دے وچ ڈُٖکھ آلی سانجھ اے ۔ جیویں ہسپتال اچ مریض ہِک ٻئے دے سَکیں توں ودھ سَکّے بݨیئے پئے ہوندن ، کیونجو انہاں دی ݙکھ دی سانجھ ہوندی اے ۔ ایہا سارے سرائیکی درد  رکھݨ آلیں دی سانجھ اے ۔

ماسٹر سائن میکوں ہِیں سانگے وی پیارا لڳدے جو او بخیل تے کنجوس بندہ کینھی ۔ او اپݨے وسائل اپݨے وسیب تے اپݨے وسیب دے حق حقوق دی جدوجہد سانگے خرچ کریندے۔ ڳالھ صرف دھن دولت دی نی ، ایندی سوچ ، ایندی فکر تے ایندا علم سرائیکی سانگے وقف ہے ۔ یقینا ایجھے لوک عظیم ہوندن تے کہیں وی قوم دا سرمایہ ہوندن ۔ جیرھے لوک اپݨے آپ کوں اپݨی ماء دھرتی سانگے مِٹا ݙیندن ، ماء دھرتی انہائیں کوں ہمیش سانگے زندہ کر ݙیندی اے تے ول او اپݨی وستی ، اپݨے ڳوٹھ تے اپݨے وس وسیب دی سنڄاݨ بݨ ویندن ، ولا آوݨ آلا محقق تے سکالر انہائیں دے کارنامے تے تحقیق تے ریسرچ کریندے ۔ 16 جون 1970ء سئیں میاں اللہ بچایا دے گھر پیدا تھیوݨ آلے سئیں محمد عاشق فرید دے بارے کوئی نہ ڄاݨدا ہئی جو او وستی ارائیں ، موضع خانپور ( دھنوٹ ) ضلع لودھراں دا ہِک ڄہاڑے ناں آلا شخص بݨسے ۔ میکوں او ویلھا چنڳی طرح یاد اے جݙاں سئیں ماسٹر سائن جھوک تشریف گھن آندے ہَن تے جھوک اخبار کوں وݙی محبت تے چاہت نال پڑھدے ہَن ۔ ولا 2007ء وچ انہاں سئیں دلنور نور پوری دی شاعری وچ شاگردی اختیار کیتی ، 2010ء اچ اساں سئیں ماسٹر سائن دا کتابچہ ’’ دھوڑ پَٹ ‘‘ دے ناں نال چھاپیا ، ایہ کتابچہ کیا ہا ، ایہ دھوڑ پٹ پروگرام ہا ۔ لوکیں ایں مزاحیہ کلام کوں اتنا پسند کیتا جو ولا ایندے کئی ایڈیشن شائع تھئے ۔ میں اے وی ݙسی ونڄاں جو ماسٹر سائن جیرھے جو سرائیکستان دے مایہ ناز کامیڈین ہِن ، دا مزاحیہ ناں ماسٹر سائن المعروف دھوڑ پٹ ہے ۔ ماسٹر سائن ون مین شو  دے حوالے نال اپݨے وسیب دی سنڄاݨ ہِن ۔ میں سمجھداں انہاں کوں جیرھا مقام تے مرتبہ مِلیا ہویا ہے او اپݨی ماء دھرتی دی محبت تے خوا  جہ فرید سئیں دی نظرِ کرم دے صدقے ملیا ہویا ہے ۔ ماسٹر سائن عظیم روحانی پیشوا تے بابائے سرائیکی سئیں حضرت خوا  جہ غلام فرید رحمتہ اللہ علیہ دی ذات نال ٻہوں محبت کریندن ۔ عرس دا موقع ہووے تے بھانویں کتھائیں وی خوا  جہ فرید کانفرنس ہووے اُتھاں دامے ، درمے ، قدمے ، سخنے ماسٹر سائن دا حصہ تے موجودگی شامل ہوندی اے ۔ ماسٹر سائن ہمیشہ اے ݙسیندن جو میݙے جتنے وی روپ اِن او میݙے استاد سئیں دلنور نور پوری دے ݙوہڑے

متاں کہیں صورت وچ مِل پووے ، ایہو خیال جو آئے ودے پِندے ہیں

کݙی ایں در تے کݙی اوں در تے ، ہر در کھڑکائے ودے پِندے ہیں

کہیں خیر چا پائی کشکول دے وچ ،کہیں جھنڑک الائے ودے پِندے ہیں

دلنور پِنݨ کوئی پیشہ نی ، تیݙے عشق پنائے ودے پِندے ہیں

دی ترجمانی کریندن کیونجو میں جتنے وی کم کرینداں ، یا سانگ رچینداں او اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب دی محبت سانگے ہوندن ۔ ماسٹر سائن جھوک کوں اپݨے انٹرویو اچ ہِک واری سچی ڳالھ ݙسی تے آکھیا جو سارے جڳ جہان دیاں ڳالھیں کوڑیاں تھی سڳدن ، میݙے پیر فرید سئیں دا فرمان کوڑا نی تھی سڳدا ۔ انہاں دے فرمان دے مطابق سرائیکی وسیب تے سرائیکی قوم دیاں جھوکاں ضرور آباد تھیسن ۔ انہاں دے وطن ، وسیب کوں آزادی ،خوشحالی ضرور نصیب تھیسی ۔ وقت ویلھا ہِکو جیہا نی راہندا ، ݙکھ دُٻی دا پاݨی ہوندے ، انت سُک ویندے۔ رات دے بعد سویل ضرور تھیندی اے تے دنیا دی کوئی طاقت سِجھ دے آوݨ کوں نی روک سڳدی ۔ انشاء اللہ اساݙے وسیب کوں وی اوندی سنڄاݨ، اوندا حق ضرور ملسے ۔ میݙے پیر فرید سئیں سچ تاں فرمائے :۔

ہُݨ تھی فریدا شاد ول

مونجھاں کوں نہ کر یاد ول

جھوکاں تھیسن آباد ول

ایہ نئیں نہ واہسی ہِک مݨی

اخلاق مزاری دی شاعری

جے جھمر تے ڳاوݨ اعضا دی شاعری ہے تاں ول تھی سڳدے جو شاعری الاوݨ آلے لوظیں دی موسیقی دا ناں ہووے۔ سیاݨے اکھیندن جو لوظ الیندن ، لوظ ٻولیندن تے لوظ ڳالھیں کریندن ، ول اے وی ہے جو شاعر تے قلمکار بے جان لکیریں کوں حیاتی ݙیندے، او حیاتی جیویں دریاویں پاݨی کوں ݙتی ہے ۔ سب ڄاݨدن جولوظیں دی اپݨی دنیا تے اپݨا جہان اے ، انہائیں دے اپݨے کنبے قبیلے تے دان خان ہن، لوظ ڄمدن ، ٻال بݨ تے بانبڑیں نال ٹُرݨ سِکھدن ، کھیݙدن کُݙدن ، جوآن تھیندن تے ولا گھوٹ وی بݨدن ، لوظ اپݨی قوم تے اپݨے ہمسائیں نال وٹہ سٹہ تے ݙے گھن وی کریندن ۔ لوظیں دیاں شادیاں تے اولاداں وی تھیندن ۔ ولا ٻڈھیپا وی امدے تے موت وی، جیرھے لوظ مر ویندن ، انہائیں کوں اساں متروک لوظ آکھدوں۔ اے ساریاں ڳالھیں میکوں سندھو مݨ تے لکھی ڳئی دنیا دی قدیم ترین کتاب ’’ رگ وید‘‘ اچوں پڑھ تے یاد نیں آیاں ، اے ساریاں ڳالھیں سندھو مݨ دے مٹھے تے من بھاوݨے شاعر سئیں اخلاق مزاری دی کتاب ’’ پاݨی رنگیاں اکھیں ‘‘ کوں ݙیکھ تے یاد آئن۔اسیݙی وسوں دے مہاندرے سئیں افضل خان مزاری دے گھر کچہ چوہاݨ تحصیل روجھاݨ اچ پہلی جنوری 1968ء کوں ڄمݨ آلے اخلاق احمد کوں سارا جڳ جہان ڄاݨدے ، اپݨی مٹی ، اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب نال پیار کریندے ، چنڳا شاعر ہووݨ دے نال نال چنڳا انسان وی ہے۔ اللہ سئیں خلق، اخلاق دی دولت نال ا تنا نوازیے جو ہر شخص اکھیندے اخلاق میݙا یار اے۔ ٻارہاں سال دی عمر اچ شاعری شروع کرݨ آلے مزاری سئیں دی شاعری کوں اساں الہامی ایں سانگے آکھ سڳدوں جو او شاعری دے سبق کہیں توں نی پڑھیا ۔ اوندی شاعری دا سارا کھٹیا وٹیا اوندا اپݨا ہے۔

’’پاݨی رنگیاں اکھیں ‘‘ سرسری ݙٹھی اے ۔ یقین ڄاݨو جو نظم ’’ ٹردے ڄلو ‘‘ میکوں ویڑا کر ݙتے۔ کجھ لائناں تاں میں ولا ولا پڑھیم جیویں جو ’’ جے تئیں چارے پاسے راتے، جے تئیں لوک اِن گونگے ٻاتے، ٹردے ڄلو ٹردے ڄلو۔ جے تئیں پپلیں ہنج اشاک نہ تھیوے ، جے تئیں پرہا باکھ نہ تھیوے ،ٹردے ڄلو ٹردے ڄلو‘‘ ایویں مزاحمتی شاعری دے حوالے نال نظم’’ اپݨی دھرتی دا تھی آپ سئیں ‘‘ ݙاڈھی پسند آئی اے ۔ نظم یٰسین فخری نال مُکاݨ تاںمیݙے دل دی ڳالھ اے جو فخری سئیں صرف دھریجہ نگر دے ای نی سارے وسیب دا ماݨ ہَن تے سرائیکی ماء ٻولی دی سیوا جیویں فخری سئیں کیتی اے ، شئیت کوئی ماء ڄایا کریسے۔ ایندے نال نال اخلاق مزاری سئیں دا ہک شعر ٹھڳو پیر، مَکری مُلاںتے ظلمی سیاستدانیں سانگے ٻہوں وݙ ا دھک اے ، شعر ݙیکھو:۔ ’’ رہبر بݨ تے راہ ݙکھلیندے ، جیڑھاخود بد راہ ہے لوکو‘‘۔

اے تاں ہَن کتاب دیاں ڳالھیں ۔ میں ٻئی ڳالھ کرݨ چہنداں ، او ڳالھ اے ہے جو مزاری سئیں سندھو سئیں دا ہمسایہ ہے ، ہمسائے تاں اونویں وی ماء پیو ڄائے ہوندن ، پر سندھو سئیں نال سرائیکی قوم دا ہزاریں ورہیں توں رشتہ ہے۔ اباسین اٹک تے نیلاب وی سِندھو دے ناں ہِن ۔ سرائیکی وسیب اچ اے سندھ تے صوبہ سندھ آلے اینکوں مہران اکھیندن۔ سرائیکی ماء دھرتی ہک نی ست سندھ دی مالک تے وارث دھرتی اے ، تاریخی کتابیں اچ سرائیکی دھرتی کوں سپت سندھو یعنی ست دریاویں دی سرزمین آکھیا ڳے ۔ میں اپݨی کتاب سرائیکی وسیب اچ لکھئے جو کوئی صوبہ محض ناں دی وجہ توں سندھو سئیں دی ملکیت دا دعویٰ کرے تاں سب توں وݙی دعویدار قوم تاں سرائیکی اے جو او ہک نی ست سندھ دی مالک اے ۔ واضح تھیوے جو سندھ دا مطلب دریا تے پاݨی تھیندے ۔ ہک ٻی ڳالھ کرݨ چہنداں جو اخلاق مزاری سئیں دا گھر رحیم یارخان آلے پاسے ہے تے اینکوں دریا دی پرلی مݨ ضلع راجن پور لڳدے ۔ایویں دریا دی ݙوجھی بھر رحیم یارخان دے علاقے وی ہِن ۔ اے سارا اُروار پار سرائیکی وطن تے سرائیکی اے ۔ پاک چائنا راہداری منصوبہ چاچڑاں دا نشتر گھاٹ تے روجھان دے نیڑے سندھ دریا تے شیخ زید پُل رحیم یارخان توں روجھان تئیں وݙی سڑک سرائیکی وطن وسیب دی نویں ݙکھالی اے ، اے سمجھو جو جیڑھیاں طاقتاں اے سارا کجھ کریندیاں پِن انہاندا اپݨا ایجنڈا ہے او سرائیکی قوم سانگے نی  جو کریندیاں پن ، اپݨے مقصدیں سانگے کریندیاں پِن۔ اساں اپݨے وسیب کوں انہاںڈیݨیں توں کیویں بچاوݨے؟ ’’ پاݨی رنگیاں اکھیںدا ایہو سوال اپݨے وسیب دے اڳواݨیں توں تے وسیب دے ہر واسی توں ہے۔

 حوالہ 
·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ