تگرانا

تگرانا
تگرانا ہک وستی تے سندھ وادی دی تہذیب دے آثار قدیمہ دے ٹھیڑھاں وچوں ہک ٹھیڑھ ہے، جیڑھا ہندوستان دی ریاست ہریانہ دے ضلع بھوانی وچ واقع ہے۔ ایہ NH-709A (لوہارو-بھوانی-منڈھل-جند روٹ) تے ضلعی ہیڈکوارٹر شہر بھوانی توں تقریباً 7 کلومیٹر (4.3 میل) ابھے پاسوں واقع ہے۔

آبادی
2011 دی ہندوستان دی مردم شماری دے مطابق، وستی وچ 2,053 گھر ہن تے آبادی 10,712 ہئی، جنہاں وچ 5,703 مرد تے 5,009 عورتاں ہن۔ تمام باشندے ہندو ہن تے اہم ذاتاں وچ راجپوت، ٻانبھݨ وغیرہ شامل ہن۔

ثقافت تے تہوار 
تگرانا بابا پارمینس تگرانیا (بابا چوڑے والا) دے مندر کیتے مشہور ہے۔ ہر سال ایہ مندر وچ ہک ہندو تہوار (میلہ) منیندے تے 700 سال پراݨا شیو مندر وی واقع ہے۔

سندھ وادی-سرسوتی تہذیب 
ٹٻے تے کھدائی دی تاریخ 
2021 وچ ہریانتہ سنٹرل یونیورسٹی کھدائی ڈائریکٹر پروفیسر ڈاکٹر نریندر پرمر دی قیادت وچ کھدائی کیتی۔ ایہ ڈیکن کالج پوسٹ گریجویٹ اینڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے تعاون نال کیتی ڳئی، جیندے وچ ہریانہ، ہماچل پردیش، اتر پردیش، آسام، مہاراشٹر، تے کیرالہ دے طلباء وی حصہ گھدا۔ کھدائی دا مقصد کانسی، تانبے، قیمتی پتھراں، زیورات، زراعت، معیشت، کھاݨے دیاں عادتاں تے استعمال دیاں چیزاں، گھروڳی تے جنگلی جانوراں دیاں ونکیاں وغیرہ دے ذرائع تے تجارتی نیٹ ورک دا پتہ لاوݨا ہئی۔

تاریخ دا تعین 
تاریخ دا تعین تے سائنسی ٹیسٹ لکھنؤ دے بربال ساہنی انسٹی ٹیوٹ آف پیلیوسائنسز  دی لیبارٹری وچ کیتے ڳئے۔ آثار قدیمہ دے نمونے 5000 سال پراݨے ہن، جیڑھے "ابتدائی ہڑپہ دور" نال تعلق رکھدے ہن۔

مہر، لِپی تے زبان 
5000 سال پراݨی ہک مہر ملی ہے، جیندے تے سندھ وادی دی لِپی دے 4 حروف کالے رنگ نال لکھے ہوئے ہن۔ ایہ مہر 4 حروف یا علامتاں تے مشتمل ہے، سڄے توں کھٻے، ہک عمودی مچھی نما علامت، ایندے بعد ݙو اوتلے پاسے تیر نما علامتاں تے آخر وچ ہک U-شکل دی علامت۔ ٻئے ٹھیڑھاں توں سندھ وادی دی لِپی دے تقریباً 500 حروف یا علامتاں مل چکیاں ہن، جنہاں دا حالی تک ترجمہ نہیں تھیا۔

گھر تے مٹی دے برتن 
ہک گھر ملا ہے جیڑھا 10 ضرب  20  ضرب   34 سینٹی میٹر دی مٹی دیاں سلھاں نال بݨیا ہویا ہے۔ ایں گھر وچ ہک وݙا کمرہ، اڳواڑ، گیلری یا برآمدہ، ݙو چھوٹے کمرے تے ہک باورچی خانہ ہئی۔ پکے ہوئے مٹی دے برتن ملے ہن، جنہاں وچ کچن دے برتن، جیویں تھالی، مٹکا، کٹورا، ٹھاپڑے تل والا وݙا کٹورا تے ٻئے برتن شامل ہن، جنہاں تے خوبصورت نقش بݨئے ہوئے ہن۔

زیورات، قیمتی پتھر تے دھاتاں 
کانسی دی دھات ملی ہے۔ ٻیاں دریافتاں وچ نیم قیمتی پتھر جیویں عقیق، کارنیلین، سوڈالائٹ، سیٹائٹ، فیئنس وغیرہ شامل ہن، جنہاں کوں زیورات تے لاکٹس بݨاوݨ کیتے استعمال کیتا ویندا ہئی۔ کنکھ دے خول توں بݨے چوڑے تے موتی، پکے ہوئے مٹی دے موتی تے چوڑے وغیرہ وی ملے ہن۔

زراعت تے فصل 
BSIP دے ٹیسٹاں توں پتہ چلیا ہے کہ 5000 سال پہلے تگرانا وچ پنج فصلاں، یعنی ٻاجھری، جو، جوار، تے دالاں کاشت کیتیاں ویندیاں ہن۔ کجھ مٹی دے برتن تے چاول دی فصل دیاں تصویراں وی ہن۔ دریافتاں وچ جانوراں دیاں مٹی دیاں مورتاں وی شامل ہن، جنہاں وچ ݙاند دیاں مورتاں سب توں زیادہ ہن، جیڑھے تل وطنی زراعت تے معیشت وچ پلوڑ ݙاند دی اہمیت کوں ظاہر کریندیاں ہن۔ ݙاند ریڑھی دی مٹی دی مورتی وی ملی ہے۔

تجارت 
اتھوں لبھݨ والا کارنیلین، جیڑھا مقامی طور تے نہیں ملدا تے خلیج خمبھاٹ دے آس پاس پایا ویندا ہے، ایہ ظاہر کریندا ہے کہ ایہ تجارت گجرات دے نال پیلو-سرسوتی دریا دے جہاز رانی چینلز دے ذریعے تھیندی ہئی۔

"قدیم تہذیباں دی وراثت کوں سانبھݨ دی لوڑ ہے!"