لوک ادب دی تاریخ نویسی کیا ہِے

سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب وچ ادبی تاریخ نویسی دے اصولاں، تقاضیاں بارے، محققین، تحقیق و تنقید نگاراں دی طرفوں کجھ زیادہ مواد میسر کوئے نئی۔ کیوں جو ادبی تاریخ نویسی کوں ٻہوں گھٹ موضوع بݨایا ڳئے۔ ایہا وجہ ہے جو ادبی تاریخ نویسی بارے بنیادی نوعیت دے سوالات، مباحث توجہ طلب ہن۔ سرائیکی زبان وچ جو ادبی تاریخاں لکھیا ںڳئین۔ انہاں دے مورخین تے مصنفین نے جو دیباچے، مقدمے لکھن۔ انہاں وچ ادبی تاریخ تونسی دے اصولاں بارے سرسری تے غیر مربوط، انداز نظر آندے ات پاروں، سرائیکی زبان و ادب وچ ادبی تاریخ نویسی بارے مباحث دی گنجائش واضح طور تے موجود ہے۔

سب کنوں پہلے ایہو سوال جو ادبی تاریخ نویسی کیا ہے؟ ایندا واضح مفہوم، حدبناں واضح ہووݨا ضروری ہے۔ مگر ایں توں وی پہلے ایہہ ڄاݨنا ضروری ہے جو لفظ ’’تاریخ‘‘ دے مآخذ ، تے مبادیات بارے پرکھ پڑچول کیتی ونڄے۔

انسائیکلو پیڈیا آف برٹانیکا وچ تاریخ دی تعریف کجھ ایں طرحاں کیتی ڳئی ہے۔The New Encyclopedia Britannica in Vol-30 Micro pedia Vol-v, Villiam Denton Publishers, 1943-1973, P:64"Study that traditionally has aimed at providing an overall explanation of the process of history."گذریل قصے دا صحت تے محنت دے نال بیان تاریخ اکھویندے یعنی واقعات دی پوری محنت نال ،اُونکوںتحقیق اتے صحت نال بیان کرݨا۔

پروفیسر ایم نذیر احمد تشنہ، اپݨی کتاب "فلسفہ تاریخ" وچ لفظ "تاریخ" بارے لکھدن:"یونانی زبان وچ ایندے کیتے (Historia) ہسٹوریادالفظ استعمال کیتا ویندے۔ جیندے معنی ہن سچائی کوں بروئے کار گھن آوݨ دا تحقیقی منصوبہ تے انگریزی زبان دا لفظ (History) ہسٹری ایں یونانی لفظ (Historia) ہسٹوریا کنوں ماخوذ ہے۔ جیندے توں مراد واقعے دی ابتدائی تفتیش اتے تحقیق دی بنیاد دے حاصل تھیوݨ والا علم ہے۔"ایم نذیر احمد تشنہ، پروفیسر ، ’’فلسفہ تاریخ‘‘ ، الفیصل ، ناشران، ترجران کتب غزنی سٹریٹ ، اردو بازار لاہور ، اشاعت مارچ 2012ء ،ص: 17تاریخ دا مطلب اتے مفہوم بیان کرݨ سانگھے مختلف زباناں وچ مختلف الفاظ مروج ہن پر انہاں دا مطلب ایہو بݨدے جو واقعہ ماضی دا حصہ بݨ چکے اوندے تئیں پڄݨ کیتے ڳول پھرول، تحقیق اتے تدقیق دا بیان ،تاریخ ہے۔

"تاریخ" پچھوکڑ (ماضی) اوں ویلے بݨ ویندی ہے جݙاں حال اتے مستقبل، گھمݨ گیری کھاندے کھاندے لحظہ برلحظہ ماضی وچ لہہ ویندن۔ ماضی دی تہہ وچ لہہ ونڄݨ والے واقعات دا بیان تاریخ نویسی اکھویندے پرایندے اپݨے  کجھ پیمانے اتے تقاضے ہن کیوں جوتاریخ نویسی محض گزریل واقعات دی جمع بندی نئیں ہوندی بلکہ تاریخ نویسی، فکری، فنی تقاضے رکھیندی ہے۔از: سئیں ڈاکٹر خالد اقبال۔ مقالہ پی ایچ ڈی۔ تاریخ نویسی دے بیان بارے معروف محقق، ڈاکٹر مبارک علی لکھدن:"تاریخ نویسی" وچ ترے عناصر دی اہمیت ہے۔ اول واقعات، ݙوجھا انہاں واقعات کوں جانچݨ، پرکھݨ دی شہادت اتے وت ایندے بارے مورخ دی تنقید، تفسیر یا تاویل، کیوں جو محض واقعات کوں سن وار بیان کرݨ نال، تاریخ دی اہمیت واضح نہیں تھیندی اتے نہ ای اوندے توں تاریخی شعور پیدا تھیندے۔مبارک علی ،ڈاکٹر ، ’’اردو میں تاریخ نویسی‘‘ ، مشمولہ: سہ ماہی تاریخ شمارہ 32 ،تاریخ نویسی نمبر، جنوری 2007ء ، ص:108

 ٻیا ݙیکھو 

 سرائیکی لوک ادب تے مقالیاں دی اہمیّت

 سرائیکی لوک ادب تے شعبہ پاکستانی زبانیں دے مقالے

 سرائیکی لوک ادب تے سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دے مقالے

 سرائیکی لوک ادب تے اسلامیہ یونیورسٹی دے مقالے

 سرائیکی لوک ادب دی تاریخ دے مقالے

 حوالہ جات 

 ٻاہرلے جوڑ 

 سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

 سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دا تعارف انگریزی وِچ

 ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ
ونکی:ادبی تاریخ نویسی