سرائیکی دا معنیٰ

سرائیکی دا لوظ سرائی توں بݨئے جیندا مطلب سردار تے معزز ہے ۔ یعنی وݙی تے معزز زبان

لوظ سرائیکی دے معنے وِچ ٻہوں سرائیکی دانشوریں اظہارِ خیال کِیتے تے اپݨاں اپݨاں نقطۂ نظر پیش کِیتے پر انّھاں سب دے وِچوں معروف ادیب اختر خان بلوچ مرحوم دا خیال درست اے، او بجا طور تے لکھدِن جو سرائیکی دا لفظ، لفظ "سرا" نال مشتق ہے۔ "سرا" شمال دی طرف کوں آکھدِن۔ سرائیکی دے معنی ہِن "دریائے سندھ دے شمالی علاقے دی زبان"۔ سرائیکی زبان نہ صرف سندھ تے پاکستان وِچ ٻولی تے سمجھی وین٘دی ہِے بلکہ درہ بولان یعنی سبّی تُوں جیکب آباد تک تے کچّھی تُوں بھاگ، ناڑی دے علاقے وِچ بکثرت ٻولی وین٘دی ہِے۔ صرف اے نی بلکہ پشاور تُوں گِھن تے مکران دے ساحلی علاقیاں تئیں اکثر بلوچ قبائل وِچ سرائیکی کوں عام ٻول چال دی حیثیّت حاصل ہِے۔ در حقیقیت سرائیکی ای اُوہ قومی زبان ہِے جینکوں "نقش سلیمانی" دے مصنّف علامہ سیّد سلیمان ندوی سندھ وِچ اُردو دا ہیولیٰ تصوّر کرین٘دِن تے سندھ وِچ قدیم اُردو دا اے نمونہ جو:
"بحُرمت پیر پُٹھا۔ ہِک مویا ہِک ترٹھا"	
ہر حالت وِچ سرائیکی دا نمونہ ہِے۔ اینکوں اُردو یا سندھی دا نمونہ نی آکھیا ون٘ج سڳدا۔ البتہ اے ٻئی ڳالھ ہِے جو اِیں قدیم سرائیکی زبان دی موجودہ شستہ صورت دا ناں اُردو رکّھا ڳیا ہووے۔ اختر علی خان بلوچ لکھدِن اے ہِک تریخی حقیقت ہِے جو جیں ویلھے ملتان کوں اسلامی علم تے فن دا مرکز بݨایا ڳیا۔ اُوں ویلھے سندھی زبان معمولی تبدیلی دے بعد ملتانی زبان دی صورت اختیار کر گِھدّی۔ بعد وِچ جڈاں لہور کوں دارالحکومت بݨایا ڳیا تاں سرائیکی یا ملتانی زبان مشرقی پنجاب دی ہندی تے دہلی دی ہریانی زبان دی آمیزش دے بعد پنجابی زبان دا روپ دھار گئی تے اِیں زبان نے دِلّی پج کے اُردوئے معلّٗی دا لقب حاصل کِیتا۔ از: ظہور دھریجہ، ناں کتاب: سرائیکی وسیب، چھپَّݨ دا ویلا: نومبر 2003ء اتے 2013ء، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان۔ از: لائبریری سئیں ڈاکٹر خالد اقبال۔

لفظ سرائیکی دا ماخذ تے وجہ تسمیہ 

لفظ "سرائیکی" دا ماخذ تے وجہ تسمیہ مختلف اقوال تے تاریخی حقائق دا مجموعہ اے۔ ایندے متعلق چند اہم روایات تے تحقیقات دی تفصیل ایہ ہے:

ماخذ:

١.سَورہ + اَیک: اکثر ماہرین لسانیات تے محققین دے نزدیک "سرائیکی" لفظ ݙو حصےآں تے مشتمل ہے: "سَورہ" (ڄہڑا سَو ویہڑا کنوں بݨیا ہے یا سندھ) تے "اَیک" ( جیندا مطلب ہے زبان یا قوم۔) ایں طرح "سرائیکی" دا مطلب سَو ویہڑا دی زبان یا  وادی سندھ دی قوم بݨدا ہے۔

وجہ تسمیہ:

سندھ نال نسبت: سرائیکی علاقے دا جغرافیائی قرب سندھ نال ہے، ایں واسطے ایندی زبان تے ثقافت تے سندھ دا اثر ہے۔ اینہی اثرات دی وجہ توں ایندی زبان کوں "سرائیکی" دا ناں ݙتا ڳیا ،  جیندا مطلب ہے "سندھ نال تعلق رکھݨ والی زبان"۔

تاریخی پس منظر: سرائیکی علاقے ماضی وچ سندھ دے مختلف حکمراناں دے زیرِ اثر ریہے ہن، جیندے نتیجے وچ سندھی زبان تے سرائیکی زبان وچ کافی یکسانیت آئی ہے۔ اینہی تاریخی پس منظر دی وجہ توں وی ایندی زبان کوں سرائیکی آکھیا ویندا ہے۔

علاقائی شناخت: سرائیکی لفظ علاقے دی شناخت دی نشانی وی ہے، کیوں جو ایندی زبان صرف سرائیکی علاقے دے لوکاں ولوں ٻولی ویندی ہے۔ اینہی وجہ توں ایندی زبان کوں سرائیکی دا ناں ݙتا ڳیا ، تاکہ علاقے دی ثقافت تے زبان کوں خاص شناخت مل سڳے۔

اینہیں مختلف اقوال تے تاریخی حقائق دی بنیاد تے، "سرائیکی" لفظ دا ماخذ تے وجہ تسمیہ سندھ نال تعلق، تاریخی اثرات تے علاقے دی سن٘ڄاݨ دا مجموعہ ہے۔

 تاریخی ثبوت 
رائے سلطنت (489ء - 625ء) سندھ وچ ہک ٻدھ مت دی ریاست ہائی، جیندا دارالحکومت الور/اڑوڑ ہائی اتے ایہ علاقہ کشمیر توں مکران تے راجستھان تائیں ہائی۔ وت برہمن خاندان دی حکومت آ ڳئی۔ 712ء وچ محمد بن قاسم ایں علاقے کوں فتح کیتا تے اسلامی خلافت دا ہک صوبہ قرار ڈتا۔ 729عیسوی یعنی 111ہجری کوں عرباں ملتان کوں انج صوبہ بݨا ݙتا تاں مقامی لوک اتھوں دی زبان کوں سرائیکی آکھݨ لڳے یعنی شمالی علاقے (قوم) دی زبان یا سرداراں دی زبان ۔ مطلب ایہ ہے جو عرب خلافت وچ صوبے کوں تاں ملتان آہدے ہن۔ وت ملتان ہک وکھری ریاست بݨا تاں اوندا ناں امارت ملتان ہائی۔ لیکن زبان تے قوم دا ناں سرائیکی ہائی۔

 ٻیا ݙیکھو 

 سرائیکی دا مطلب
 سرائیکی قدیم زبان اتے تہذیب۔
 سرائیکی وسیب دی مختلف زمانیاں وِچ ونڈ۔

 حوالہ جات 

 ٻاہرے رابطے 

 جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
 سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔     ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب ۔  ونکی:سرائیکی قدیم زبان ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔