دارالعلوم دیوبند

دار العلوم دیوبند بھارت دا ہک اسلامی مدرسہ ہے جتھاں سنی دیوبندی مکتب فکر دا آغاز تھیا۔ ایہ ادارہ اترپردیش ضلع سہارنپور دے ہک قصبے دیوبند وچ واقع ہے۔ ایہ مدرسہ 1866ء وچ محمد قاسم نانوتوی، فضل الرحمن عثمانی، سید محمد عابد دیوبندی تے دیگر حضرات نے قائم کیتا۔ محمود دیوبندی ایں ادارے دے پہلے استاد تے محمود الحسن دیوبندی ایندے پہلے طالب علم ہن۔ مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند نے 14 اکتوبر 2020ء اچ سید ارشد مدنی کوں صدر المدرسین تے ابو القاسم نعمانی کوں شیخ الحدیث مقرر کیتا۔
جشن صد سالہ دیوبند
مسلک دیوبند نے اپݨڑے سوسال 
مکمل ہوݨڑ تے 1880ء وچ جشن صد سال دیوبند منایا۔ جشن دی صدارت اندرا گاندھی نے کیتی تے خطاب وی کیتا۔ کانگرس سرکار نے یادگاری ٹکٹ وی جاری کیتا۔

 تریخ 
دار العلوم دیوبند 30 مئی 1866ء کوں فضل الرحمن عثمانی، سید محمد عابد دیوبندی، محمد قاسم نانوتوی، مہتاب علی،  نہال احمد تے ذوالفقار علی دیوبندی دے ذریعے قائم کیتا ڳیا ہئی۔ |author1=محمد میاں دیوبندی |author1-link=محمد میاں دیوبندی |title=علمائے حق دے مجاہدانہ کارنامے |publisher=فیصل پبلیکیشنز|location=نویں دلی |pages=44-47 |language=ur{author1=روشن دلال|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths |date=2014 |publisher=Penguin UK |isbn=9788184753967 |url=https://books.google.com/books?id=87k0AwAAQBAJ&q=darul+uloom+deoband+30+may&pg=PT381 |access-date=30 May 2021  محمود دیوبندی کوں پہلے استاد دے طور تے مقرر کیتا ڳیا ہئی تے محمود حسن دیوبندی پہلے طالب علم ہن، جنھاں نے مدرسے وچ داخلہ گھدا ۔ journal |jstor = 311825|title = The Madrasa at Deoband: A Model for Religious Education in Modern India|url = https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1978-02_12_1/page/111|last1 = Metcalf|first1 = Barbara|journal = Modern Asian Studies|year = 1978|volume = 12|issue = 1|pages = 111–134|doi = 

1982ء وچ محمد طیب قاسمی دے دور اہتمام وچ مدرسے وچ انتظامی تنازعات پیدا تھی ڳئے، جیندے نتیجے وچ دار العلوم وقف دیوبند دا قیام عمل وچ آیا۔https://www.researchgate.net/publication/237541853_2_Change_and_Stagnation_in_Islamic_Education_The_Dar_al-'Ulum_of_Deoband_after_the_Split_in_1982 book | url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&q=darul+uloom+waqf&pg=PA132 |title = The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|isbn = 978-0691134840|last1 = Bowering|first1 = Gerhard|last2 = Crone|first2 = Patricia|last3 = Mirza|first3 = Mahan|last4 = Kadi|first4 = Wadad|last5 = Zaman|first5 = Muhammad Qasim|last6 = Stewart|first6 = Devin J.|year = 2013

فروری 2008ء وچ مدرسے دے زیر اہتمام "کل ہند دہشت گردی مخالف کانفرنس" وچ ہر طرح دی دہشت گردی دی مذمت کیتی ڳئی ۔"Muslim clerics declare terror "un-Islamic"" Times of India 25 February 2008.

 انتظامیہ 
مدرسے دے شریک بانی سید محمد عابد دیوبندی مدرسے دے پہلے مہتمم ہن۔|first1=سید محبوب|last1=رضوی |authorlink1 = سید محبوب رضوی|title=تاریخ دار العلوم دیوبند| volume = جلد دوم|page=225  ابو القاسم نعمانی 24 جولائی 2011ء کوں غلام محمد وستانوی دے بعد مدرسے دے تیرہویں مہتمم منتخب تھئے۔ |author1=ابنتیکا گھوش|title=Vastanvi axed as Darul V-C for praising Modi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Vastanvi-axed-as-Darul-V-C-for-praising-Modi/articleshow/9346185.cms?referral=PM |accessdate=10 June 2020 |work=دی ٹائمز آف انڈیا |date=25 July 2011}} web|url=http://www.deoband.net/1/post/2010/12/maulana-mufti-abul-qasim-nomani-new-acting-mohtamim-of-darul-uloom-deoband.html|title=Maulana Mufti Abul Qasim Nomani, New Acting Mohtamim of Darul Uloom Deoband|website=DEOBAND ONLINE|accessdate=13 April 2019
فضلا
بعض فضلائے دار العلوم دے ناں درج ذیل ہن: 
 محمود حسن دیوبندی ، تحریک ریشمی رومال دے رہنما
 انور شاہ کشمیری ، محدث
 اشرف علی تھانوی ، صاحب نسبت بزرگ تے  بہشتی زیور  و  بیان القرآن  دے مصنف
 محمد شفیع دیوبندی، پاکستان دے پہلے مفتی اعظم تے معارف القرآن دے مصنف 
 محمد الیاس کاندھلوی، تبلیغی جماعت دے بانی
 حسین احمد مدنی،  متحدہ قومیت اور اسلام دے مصنف
 طہ کران، سابق صدر مفتی - مسلم جوڈیشل کونسل، جنوبی افریقہ۔
اشاعتاں
دارالعلوم دیوبند تے ایندے سابق تے موجودہ فضلا شائع کریندن:
  مجلہ الداعی  ، عربی ماہنامہ۔نور عالم خلیل امینی. (سابق مدیر.) مجلہ الداعی.
  ماہنامہ دار العلوم  ، اردو ماہنامہ۔حبیب الرحمن قاسمی. (سابق مدیر.) ماہنامہ دار العلوم.
 آئینۂ دار العلوم''، پندرہ روزہ اردو ۔'کفیل احمد علوی. (سابق مدیر.) آئینۂ دار العلوم
حوالے