سرائیکی دیاں خاص آوازاں

سرائیکی دے خاص اوازاں دے اکّھر 
سرائیکی زبان ٻہوں قدیم تے پُراݨی زبان ہے این٘دے وِچ کُجھ آوازاں ایہجیہاں ہِن جہڑیاں دنیا دیاں ٻیاں زباناں اِچ کوئنیں (سوائے سندھی دے) سندھی وچ ایہ خاص آوازاں سرائیکی کنوں ڳِن۔ ای آوازاں ادا کرݨ ویلے ہوا سنگ دے اندر کَن وین٘دے ہے۔ اوہ حرف ایہ ہن: 

ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ 

ہرزبان دا حرف اُون٘دی کئیں آوازاں کوں ظاہر کرین٘دے۔ سرائیکی دے اِنہاں خاص لفظاں کوں جِہڑیاں خاص آوازاں کوں ظاہر کرین٘دن، سرائیکی ماہرین لسانیت نے اُتّے لکھے ڳئے خاص وادھو لفظیاں نال لکھݨ دا فیصلہ ١٩٧٩ء اِچ کیتا ہا اَتے ہُݨ سارے لِکھاری اِنہاں علامتاں نال سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں لِکھدِن ہر حرف دے تلّے ݙو وادھو نقطے لائے وین٘دِن البتہ 'ݨ' دے اُتّے 'ط' آئی وین٘دی ہے۔ سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں ادا کرݨ یا نہ کرݨ نال ہِک سرائیکی تے غیر سرائیکی وِچکار نظر آن٘دے۔ جِہڑے لوک سرائیکی لکھݨ کیتے اِنہاں آوازاں کوں آپݨیاں لکھتاں اِچ لکھݨاں چاہوِن، او ہر خاص آواز آلے لفظ دے تلے ݙُ٘و کھڑاویں نقطے لا چھوڑِن، باقی ساری لکھت اردو وانگ لِکّھی وَن٘ڄن (سوائے 'ݨ' دی آواز دے، جین٘دے اُتّے نِکّی جیہیں طوئے لاتی ونڄے) تاں سمجھو اُ٘نہاں کوں سرائیکی لِکھّݨ دا ݙاں آڳئے۔  

 سرائیکی اسمائے صوت 
ساݙے آسُوں پاسُوں ماحول وچ بندہ، ݙَنگر، مشین یا قدرتی شئیں دیاں جِہڑیاں آوازاں سُݨݨ اِچ آن٘دیاں ہن اُنہاں کوں 'اَسمائے صوت' یعنی آوازاں دے نال آکھیا وین٘دے۔ اے ناں اَن کھُت ہِن۔ اَساں تہاکُوں کُجھ خاص خاص آوازاں دے ناں ݙَسین٘دے ہَیں: 

 سرائیکی اسمائے صوت دے مثالاں: 

 آں آں آں          گونگے کے بولنے کی آواز
 آہ آہ               ہل چلاتے ہوئے بیل کوں دائیں سے بائیں موڑنے کی آواز
 اُڑِش اُڑِش        کتّے کو اُکسانے کی آواز
 اَہ اَہ               مرغیوں کو بلانے کی آواز 
 بھاں بھاں         گائے کے بولنے کی آواز 
 پٹاخ پڑاخ پھڑاخ       غبارے کے پھٹنے کی آواز 
 پوشا پوشا               لوگوں کو ہٹانے کی آواز 
 پھڑ پھڑ                 پرندوں کے پھڑ پھڑانے کی آواز 
 تاڑ تاڑ                   گستاخانہ جواب دینے کی آواز 
 تاہ تاہ                    ہل چلاتے ہوئے بیل کو دائیں سے بائیں موڑنے کی آواز
 تَراپڑ تَراپڑ             گھوڑوں کے یا آدمیوں کے بھاگنے کی آواز 
 تکَ تکَ تُوں تُوں      روئی دھننے کی آواز 
 تُوں تُوں          طنبورے کی آواز

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی زبان
ونکی:سرائیکی اکّھر
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب