سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال

سرائیکی  دے مخصوص حروف تہجی ٻ ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ تے ݨ دے ابتدائی درمیانی تے اخیری شکلیں دا لوظیں ئِ چ استعمال ہیٹھ ݙتا ویندا پئے تاں جو انھیں حروف دے سرئیں دی درست املا دا شعور پیدا کیتا ون٘ڄ سڳے۔ 

-1’’ٻ ‘‘ ابتدائی شکل :  ٻیر،  ٻار، ٻور، ٻدھ، ٻل، ٻتڑا، ٻچڑا 

’’ٻ‘‘  درمیانی شکل: 	ٹوٻا، ٹٻر، ٹٻہ، ٹٻی ،دھاٻے 

’’ٻ‘‘  اخیری شکل :  ٻٻ، راٻ ، شرٻوٻ، سُٻ

-2’’ڄ‘‘ابتدائی شکل : ڄل ، ڄال ، ڄنگھ، ڄبھ، ڄوانہہ 

’’ڄ‘‘درمیانی شکل : سڄݨ ، سَڄا ، سُڄا، لڄاوݨ پڄلݨ

’’ڄ‘‘ اخیری شکل :رڄ، پوڄ، سوڄ، کڄ

-3’’ن٘ڄ‘‘ ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا اینہہ واسطے ایندی کوئی ابتدائی شکل کائینی۔

’’ن٘ڄ ‘‘ درمیانی شکل : سُن٘ڄاݨ‘ مُن٘ڄال ،ون٘ڄاوݨ ، سُن٘ڄڑی

’’ن٘ڄ ‘‘ اخیری شکل:سن٘ڄ، تھن٘ڄ، کن٘ڄ، بھن٘ڄ، ون٘ڄ

-4’’ݙ‘‘ابتدائی شکل :	ݙراکل، ݙراون، ݙونگر، ݙکھڑے ، ݙیݨیں

’’ݙ‘‘ درمیانی شکل :ٻݙݨ ، سݙݨ ، تیݙا ، میݙا

’’ݙ‘‘اخیری شکل :بھیݙ، کھیݙ، ٻوݙ، ݙݙ، لاݙ، لوݙ، چھݙ

-5’’ڳ‘‘ابتدائی شکل: ڳل،ڳچی‘ ڳیہڑ، ڳانڈھا

’’ڳ‘‘درمیانی شکل :	وڳا، رڳڑ، پڳلی، بھڳلاٹا

’’ڳ‘‘اخیری شکل:لاڳ ، بھاڳ، بھڳ، بھوڳ، رڳ،واڳ

-6’’نڳ ‘‘ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائینی۔ 

’’نڳ در میانی شکل:  منڳل ، انڳل، رنڳݨ، سنڳی ، انڳݨ

’’نڳ ‘‘اخیری شکل : 	رنڳ ، سنڳ، لنڳ، ہنڳ

-7’’ݨ‘‘ابتدائی شکل : 	اے حرف تہجی وی کہیں لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا  ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائنی ۔  

’’ݨ‘‘درمیانی شکل :پاݨی ، داݨے، بھاݨاں ، گھاݨی ، لوݨی، سوہݨی۔ 

’’ݨ‘‘اخیری شکل :ساوݨ ،پروݨ ، چاوݨ ، مݨ، سݨ 

-8’’ی‘‘(یائے خفی الصوت یا یائے معدولہ) :بابائے اردو سئیں ڈاکٹر مولوی عبد الحق اپنی کتاب قواعد اردو دے صفحہ نمبر ۴۹تے رقم طراز ہن جو:

’’بعض لوظیں ئِ چ موجو د’’حرف تہجی ی‘‘ اپݨے پہلے حرف دے نال ایں طرحاں ملا کرئیں پڑھی ویندی ئِ جو ݙوہائیں حرفیں دی آواز ہک معلوم تھیندی ئِ ۔ جیویں جو کیا ، کیاری ، پیارا ، دھیان ، چیونٹی، گیارہ وغیرہ ،اساں اینداں ناں’’ یائے معدولہ ‘‘رکھئیے امتیاز واسطے ایجھیں ’’ی ‘‘دے اتے نشاں ’’v ‘‘ یعنی الٹی جزم دا نشان لا ڈیندے ہیں۔ ‘‘(ترجمہ)

اے ڳالھ نشابر تھی کے سامھݨے آڳئی ئِ جو سرائیکی وانگوں اردو زبان ئِ چ وی ’’یائے خفی الصوت‘‘یعنی ’’یائے معدولہ ‘‘دا وجود پاتا ویندے جیکوں علامتی طور تے ’’  ی   ‘‘لکھیا ویندے ۔یائے معدولہ وی کہیں لوظ دے شروع ئِ چ نھئیں آندی اینہہ کیتے یائے معدولہ دی ابتدائی شکل کائینی ۔ 
’’ی   ‘‘درمیانی شکل: والیاں ، تھالیاں ،ٖ گلیا، پلیا، (تفصیل کیتے ݙیکھو باب نمبر ۱   دی جز نمبر ۲۰)

’  ’ ی‘‘اخیری شکل:چونکہ یائے معدولہ کہیں لوظ دے اخیر ئِ چ وی نھئیں آندی اینہہ واسطے ایندی اخیری شکل وی کائینی ۔کتاب:جامع سرائیکی قواعد (پہلی جلد علم الصرف)، تحقیق تے تحریر:امان اللہ کاظم، ناشر:عثمان پبلی کیشننز لاہور
حوالے