سرائیکی واول صوتاں

واول یا علت آوازاں او آوازاں ہن، جیکوں ادا کرݨ ویلے مُن٘ہ کھلا ہوندے تے زبان، تھوݙاں ݙنداں تالو کوں مس کائنی کریندی۔

ٹون: لفظ دی پِچ کوں ٹون اہدن۔ ٹون اُچی یا جھِکی ہوندی ہے، اُچی ٹون ہ دی آواز آندی ہے۔ مثلاً وی تے ویہ، کو تے کوہ

دباؤ یا زور: وچ آواز دی بلندی، واول دی لمبائی تے پورا واول کڈھݨ ہے۔

 تیرھاں سرائیکی  واول(مَصْوتے): 
تیرھاں سرائیکی واول کجھ ایں طرحاں ہن۔

زبر: مَل، مَلّ ، مال، مَیل۔ مَیلّ 

زیر: مِل، کھڑی زیر مٖل، مِی ل، مےل ــ

پیش: مُل، پٗٹھی پیش مٗل، مُول، مول‌ ـ
+سادہ واولشمارملمثالاںوضاحت١زبرمَلبھت، ہَٹ، پَٹ٢١مالکھاڄ، اُسار٣زیرمِلسِکھ٤زیر+ یمِیللِیکھݙوڑا واول٥پیشمُلسُکا، گھُل، گھُٹ٦پیش+ومُولمُوتر، نُوٹݙوڑا واول٧ے، وݙی ے درمیان وچ آوے تاں یْ لکھدے ہنمیلݙیوݨ، شیر٨ومولڳول، ٻوڑ، رو٩کھڑی زیرمٖل١٠پُٹھی پیشمٗل١١زبر+ےمَیْل١٢زبر تے الف دی درمیانی آوازمَلّاَمچور١٣زبر تے یٔ (ہیٔڈ، گیٔس، میٔس، لیٔس)میلّسمیلّ، بیڈّ، ریڈ بلیڈبانگِ درا، درجۂ حرارت، لَہر
ایں حساب نال سرائیکی دے یارھاں سادہ واول بݨدن۔  انگریزی لفظاں بیڈّ۔ سمیلّ وچ آوݨ آلا واول ɛ یارھواں واول بݨدے۔   ݙو ݙوڑے ووال رلاتے تیرھاں واول بݨدن۔ 

مَول دا ذکر مرکب واول دے طور تے تھیندا ہے۔  

 مرکب واول 
سرائیکی وچ کجھ مرکب واول وی ہن۔مثلاً مَول، اَی، 

 کرسٹوفر شیکل 
نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔

 سادہ واول 
اڳلے واول پنج ہن تے پچھلے واول چار ہن۔ کل نو سادہ واول ہن۔

 اڳلے واول 
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

 i

 ɪ

 e
 æ
 a

 پچھلے واول 

 u
 ʊ
 o
 ʌ

 غنہ آلے واول 
غنہ آلے نو واول ہن۔ ایہ سارے سادہ واول ہن۔ انہاں اُتے ◌̃ علامت آندی ہے۔ 

 اڳلے  غنہ آلے واول 
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

 ĩ
 ɪ̃

 ẽ
 æ̃
 ã

 غنہ آلے پچھلے واول 

 ũ
 ʊ̃
 õ
 ʌ̃

 مرکب واول 
چوݙاں مرکب واول ہن۔ پنج i نال مکدن،  پنج a تے مکدن۔ ترائے e تے مکدن تے ہک ʌ تے مکدے۔

 آئی تے مکݨ آلےمرکب واول 

 ai
 ui
 oi
 ʊi
 ʌi

 اے تے مکݨ آلے مرکب واول 

 ia
 ɪa
 ea
 ua
 ʊa

 ای تے مکݨ آلے مرکب واول 

 ae
 ʊe
 æe

ʌ آلا

 ɪʌ

 واول واول کانسن انٹ/ لمبے مرکب واول 

 iã
 ɪã
 uẽ

 ولسن 
ولسن دے مطابق ست سادہ تے ݙاہ لمبے واول ہن۔
+شمارقسمولسن ولوں علامت انگریزی مثالآئی پی اے علامتمثالاں١نکازبرasun/sʌn/رَب٢لبمااāfar/fɑː/تار٣نکاے (زیر)etake/teɪk/ماریْا٤لمبالمبی ےēThey, Tale/ðeɪ/, اوہو اُتلا یےتیْل، تیْلی، ریْت،٥نکازبر ےèTell,Men/tɛl/ پَیْر٦لمبالمبی زبر ےêThere/ðɛː(ɹ)/ڈھیہ، بھیْݨ، قصائیْݨ، ٧نکازیرitill/tɪl/پِڑ٨لمبازیر + یīsteal/stiːl/پِیڑ٩نکاوoPost/pəʊst/ڳوہیرا١٠لمباووōToll/təʊl/, /tɒl/سونا١١نکاɒòhot/hɒt/پان٘دا١٢لمباɔôtall, Awe/tɔːl/,  /ɔː/وَہڑا، پَہُر، شَہُر، چھَوݙا، چَوݙاں، ہَولا، ہَول١٣نکااُنufull/fʊl/اُن١٤لمباکُوڑūfool/fuːl/کُوڑ١٥لمباے +اِیeIfine, Tile/faɪn/,  /taɪl/ڳئی١٦لمبازبر +یaImy, sigh/maɪ/, /saɪ/ اُوہو اُتلا ہےٻَیٹھ١٧لمبازبر +وaunow/naʊ/کَو

 ورما 
ورما دے مطابق سرائیکی وچ ݙاہ واول ہن۔ تے ٣١ لمبے واول ہن۔ ورما دے مطابق کل ٤١ واول ہن۔
+واولشمارعلامتمثالاں١iزیر+یٹھیک، نیلا، پیلا، لیک، سیخ٢ɪزیرلِݙ، گِگ، کِس، مِس، سِکھ٣eےچھیک، سیک، دیگ، ٤ɛزبر+ےپَیر، پَیسہ٥ɑچارکالا، چالا، ٦ʌرَبݙَک٧əایہ زبر تے الف دی درمیانی صورت ہے،

ایہ عموماً دباؤ نال ہوندے، 

اَمچور، اَٹھارھاں، سَتارھاں، چَلا، ہَلکا، صَدقے٨oگھوڑاݙور، لاݙو، مِترو، چھولے٩ʊکُڑیسُر، ٻُسا، سُکا، نُنا، پُڑ، ٻُک، پھُل١٠uکُوڑیسُور، سوٹ، ٻُوتھ۔ 
+مرکب واولشمار علامتمثالاں١eiمترِئی، بھݨے ئی، ٢ɑiبھائی چارا، لائی لڳ، آئی٣ʌiزبر تے زور ، ی لمبی ہے۔ڳئی، پئی، ڳڈوئی، ہر دائی٤əiاُچی ــ ڈھاندی ٹون کہی، رہی، وہی (کھاتہ)٥oiٹونل تے ٹون ٻاجھکوہی ہوئی۔ موئی، ݙوئی٦uiاُچی ـ ڈھاندی ٹون وی ہوندی ہےسُوئی، ڊُوئی، سوہی، کھوہی٧ieنپٔیے، کپئے، بچی ئے، چکھیئے، سݙیئے٨ɛeایہ، قَے، جَے٩ɑeاُچی ــ ڈھاندی ٹونراہ ے، گھاہ ے، ساہ ے، ہائے مائے، کرائے دار، جائیداد١٠ʌeابھردی ٹونڳئے، پئے، ڈھئے (ملے)١١əeاُچی ــ ڈھاندی ٹون راہے، سہہ١٢oeاُچی ــ ڈھاندی ٹونگو ہے، ہوئے، موئے، بوئے بوئے، اُرے آ اوئے١٣ueاُچی ــ ڈھاندی ٹونسوئے، ڊوئے، ٻوہے، کھوہے١٤ɪɛکھاندا پی اے۔ کر سٹی اے،١٥iɑڳپیا، سݙِیا، سڑِیا، ١٦ɪɑڳیا، پے آ، لے آ١٧eɑاُچی ــ ڈھاندی ٹونسنے ہا، ڈھے آ، ٻے ہا، ١٨oɑاُچی ــ ڈھاندی ٹونڳوہا، چوہا(چشمہ)، کھوہا، تھوہا، ١٩ʊɑکووارا، جو واریا، سون٘وار، جووار، کوار، گروآ، اُلوآ، سوآ(سما)٢٠uɑعموماً چھیکڑ تے ہوندےڊُوآ (ݙوجھا)، ڄُوا، ݙُوانی، سُوہا، چُوہا، ٻُوہا، جُواریا٢١ioعموماً چھیکڑ تے ہوندےپیئو، پیہئو، دھیئو، کُڑیئو، ٢٢ɪoعموماً س دے لاحقے نال آندےپیْئو، گھیْئو، ٻنھیْئوس، ݙٹھیْئوس، چکھٰیْئوس،٢٣eoروانی وچ آندےکیا ڈھیونے؟ ݙیْو٢٤ɑoآؤ، کھاؤ، جاؤ، ٢٥ʌoنَوکر، سَودا، سَو٢٦əoہمیشاں اُچی ــ ڈھاندی ٹون وچ ہوندےسَہو، ٻَہو، لَہو٢٧ɪuپِیو، دھیو، ٢٨ɛuقیْؤ (متلی)، جیو (ناں)٢٩ɑuچھیکڑ وچ ہووے تاں عادت کوں ظاہر کریندےچائُو، کھائُو، کمائُو٣٠ʌuڳاؤ (ڳاں)،٣١əuکاہو، ٻہو، سَہو

 فردوس عطا 
ڈاکٹر فردوس عطا نے ورما آلی تعداد گھدی ہے۔ پر " زبر ے" کیتے علامت æ گھدی ہے۔ یعنی ݙاہ سادہ واول گھدے ہن۔ فردوس عطا دے مطابق سرائیکی دے ١٠ سادہ واول ٧ غنہ آلے واول تے ١٥ مرکب واول ہن۔ ایہ کل ٣٢ واول بݨدے ہن۔ نو واول تاں شیکل آلے ہن، ݙاہواں واول ə ہے۔  ٻیا انہاں وچوں ترائے e, o  تے ə غنہ آلے کائنی۔ باقی ست غنہ آلے ہن۔ 

فردوس عطا لکھدیاں ہن جو انگریزی وچ اٹھ مرکب واول ہن۔ انہاں وچوں چار مرکب واول سرائیکی ٻولݨ آلے ٹھیک ادا کائنی کر یندے۔ 
+انگریزی دے چار مرکب واولواول اصل ادائیگیالفاظسرائیکی ادائیگی/ei//keik/,/ʤeil/, /breik/.cake, jail, brake'e:/ ‘ke:k//əʊ//kəʊk/,/ rəʊl/,/kəʊʧ/coke, roll, coach[o:/ ‘[kok//aʊ//faʊl,/paʊdǝr/, /aʊt/Foul, powder, out'əo/ ‘fəol//ai//paip/, /fail/, /raifl/Pipe , file, rifle'əi/ ‘pəip/
تے بعض دفعہ

کجھ ٻیا

 ٻاہرے لنک 

 ورما دی کتاب