تحقیق تے لوک ادب

تحقیق دا اول مقصد ایہ ہوندے جو ادبی کتاباں، مخطوطیاں یا ٻئے ادبی مواد کنوں زیادہ توں زیادہ معلومات حاصل کیتیاں ونڄݨ۔ اتے ایں ڳول پھرول وچ غلط معلومات دی درستی کیتی ونڄے تاں جوکوئی غلط فیصلے نہ تھی ونڄݨ ۔ ایں طرحاں تحقیق وچ قدیم شعرء، ادباء دی ترتیب و تدوین اتے تذکرے وغیرہ شامل کیتے ویندن۔ادبی تاریخ نویسی دے ضمن وچ ادوار اتے ادبی اصناف دی ونڈویتر (تقسیم) بارے مختلف تصورات ملدن۔ظفر الاحسن لاری لکھدن:"اساݙے ادبی مورخین نے نہ صرف نظم اتے نثر کوں اَنڄ کرتے، ہک ݙوجھے کنوں بے تعلق کرݙتے۔بلکہ ایندے علاوہ نثر وچ ناول اتے ڈراما وغیرہ دیاں اَنڄ اَنڄ شاخاں کھڑیاں کر ݙیتاں ڳئین۔ ایں طرحاں نظم وچ، غزل، قصیدے، مثنوی اتے مرثیے وغیرہ کوں اَنڄ اَنڄ ونڈ (تقسیم) کر ݙتا ڳئے۔"ظفر الاحسن لاری،’’ادبی تاریخ کے اصول‘‘ ،مشمولہ: ’’اردو ادب‘‘ خدا بخش اورینٹل پبلک لائبریری پٹنہ نمبر1، اشاعت سال 1993ء ،ص:9جاں جو لوک ادب دی تاریخ نویسی وچ ادوار بندی دے تناظر وچ ڈاکٹر تبسم کاشمیری لکھدن:"ادبی تاریخ وچ ادب دے مختلف ادوار دی صرف خصوصیات کوں بیان کرݨ دا  تصور ہُݨ پراݨاں تھی چکے۔ ادبی تاریخ کوں سیاسی اتے تہذیبی تاریخ دے مختلف دھاریاں دی وہند (بہاؤ) وچ رکھ تے وی ݙیکھݨا ںچاہیدے"۔تبسم کاشمیری ،ڈاکٹر ،’’اردو ادب کی تاریخ‘‘ سنگ میل پبلی کیشنز لاہور، اشاعت سال2009ء، ص: 10لوک ادب دی تاریخ نویسی دے حوالے نال لوک ادب دی تاریخ وِچ ادوار دی ونڈ اتے لوک ادب دی تاریخ وِچ اصناف دی ونڈ ویتر بارے مختلف محققین، مورخین اتے ناقدین دی رائے مختلف ہے اتے کوئی حتمی طریق کار طے شدہ کوئے نئی۔ جینویں اردو ادب وچ کتھائیں مقامی طور تے حد بندی ہے مثلاً دکن وچ اردو، پنجاب وچ اردو اتے کتھائیں اے حد بندی زمانی لحاظ نال ہے مثلاً متقدمین، متوسطین، متاخرین وغیرہ جھئیں تقسیم موجود ہے۔ ایندے علاوہ اصناف دے حوالے نال مرثیہ، ناول، ڈرامہ، انشائیہ، افسانہ وغیرہ۔ یاوت دبستاتی ونڈ (تقسیم) مثلاً دبستان لکھنؤ، دبستانِ دلی، دبستان ملتان وغیرہ۔ ایں تناظر وچ علی جواد زیدی لکھدن:"مختصر لفظاں وچ، اساݙے ادوار دا تعلق، قومی تاریخ دے ادوار کنوں کلیتہ آزاد نہیں تھی سڳدا۔"علی جواد زیدی،’’تاریخ ادب اردو کی تدوین ‘‘،مشمولہ: ادبی تاریخ نویسی، مرتبہ: ڈاکٹر عامر سہیل ، پاکستان رائٹرز کوآپریٹو سوسائٹی لاہور، سال اشاعت 2010ء ،ص:23ادبی تاریخ سانگے اصولاں دی ڳول پھرول کیتے جݙاں اساں ݙیہدے ہیں تاں ایں تناظر وچ ساکوں کجھ ٻیاں مثالاں مِل ویندن۔

لوک ادب دی تاریخ کہیں وی قوم دی اجتماعی تہذیب، سیاست، معاشرت دے مختلف طرحاں دی پندھ ویہاݨی ہوندی ہے۔ جیندے وچ ہر دور دے فکری، تاریخی اتے ٻئے عوامل دے اثرات موجود ہوندن۔ کہیں وی قوم دے ادب دی تاریخ پچھوں مختلف ادوار دے نال ٻہوں سارے قومی نوعیت دے سوال ڳنڈھیل ہوندن اتے مورخ مختلف ادوار وچ پیدا تھیوݨ والے سوالات اتے تبدیلیاں بارے جواب ݙیندے۔ خاص طور تے جتھان تبدیلی واضح نظر آوے۔اتھوں نواں دور اَنڄ  ݙسݨاں چاہیدے۔از: سئیں ڈاکٹر خالد اقبال۔ مقالہ پی ایچ ڈی۔

 ٻیا ݙیکھو 

 مآخذ تے لوک ادب دی تاریخ

 لوک ادب دی تاریخ وِچ شاعر تے ادیب

 لوک ادب دی تاریخ وِچ تحقیق تے تنقید

 رام بابو سکسینہ تے لوک ادب دی تاریخ

 لوک ادب دی تاریخ

 حوالہ جات 

 ٻاہرلے جوڑ 

 سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

 سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دا تعارف انگریزی وِچ

 ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ
ونکی:ادبی تاریخ نویسی