میدانِ احد وچ مسلماناں دے نقصان دے اسباب

جنگ دا آغاز مشرکین دی طرفوں تھیا جݙݨ ابوعامر نے تیر اندازی کیتی۔ اوں مرحلہ تے نؤں افراد مشرکین ولوں آئے جیہڑے سب قتل تھئے۔ ݙوجھے مرحلے وچ مشرکینِ مکہ نے کٹھا بھرپور حملہ کر ݙتا۔ اوں دوران انہاں دے کجھ عورتاں انہاں کوں اشعار نال اشتعال ݙیویندے ہن تاکہ او غزوہ بدر دی عبرتناک شکست دا داغ دھو سڳن۔ ابتدا دی زبردست جنگ وچ مسلماناں نے مشرکین دے کئی لوگاں کوں قتل کیتا جیندے تے مشرکین فرار تھیوݨ لڳے۔ مسلمان اے سمجھے کہ او جنگ جیت ڳن چنانچہ درہ عینین تے تعینات اصحاب نے حضور ﷺ دی اے ہدائت فراموش کر ݙتی کہ درہ کہیں قیمت تے نی چھوڑنا، درہ چھوڑ کے میدان وچ مالِ غنیمت کٹھا کرنا شروع کر ݙتا۔ صرف ݙاہ افراد درے تے رہ ڳئے۔ خالد بن ولید (جیہڑے اوں وقت مسلمان نہ تھئے ہن) نے موقع غنیمت ڄاݨدے ہوئے کوہِ احد دا چکر لا کے درے تے قبضہ کر گھدا تے مسلماناں تے یکدم پچھوں وار کر ݙتا۔ اونہی اثناء وچ اے افواہ پھیلی کہ حضرت محمد ﷺ معاذاللہ شہید کر ݙتے ڳئے ہن۔ اے سݨ کے کجھ اصحاب نے ہمت ہار ݙتی تے راہِ فرار اختیار کیتی۔تاریخ طبری جلد 2 صفحہ 514۔ کجھ ارد گرد دے پہاڑیاں تے چڑھ ڳئے۔ کجھ لوگاں نے اے سوچا کہ حضور ﷺ دے بعد زندگی کہیں کم دی نی تے کجھ لوگ حضور ﷺ دے نال رہ ڳئے تے انہاں دی بھر پور حفاظت کیتی۔ اوں موقعے تے حضور ﷺ نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ کوں ہک تلوار وی عنایت فرمائی جیہڑی "ذو الفقار" دے ناں نال مشہور ہے۔ اوں دوران حضور ﷺ دے کجھ ݙند مبارک وی شہید تھئے۔ حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ وی شہید تھی ڳئے۔۔السیرۃ النبویۃ از ابن ھشام ایں بارے اللہ نے قران وچ فرمایا۔

جݙݨ تساں (افراتفری دی حالت وچ) بھڄدے ویندے ہاوے تے کہیں کوں مڑ کے نہ ݙیکھدے ہاوے تے رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اوں جماعت وچ (موجود ہن) جیہڑی تہاݙے قیادت اچ (ثابت قدم) رہی ہئی تہاکوں پکاردے پئے ہن، ول اوں نے تہاکوں غم تے غم ݙتا (اے نصیحت و تربیت ہئی) تاکہ تساں اوندے تے جیہڑا تہاݙے ہتھوں ویندا رہیا تے اوں مصیبت تے جیہڑی تہاݙے تے آݨ پئی، رنج نہ کرو تے اللہ تہاݙے کماں توں خبردار ہے۔  سورۃ آل عمران آیت 153

کجھ وقفے بعد اصحاب میدان وچ واپس آوݨا شروع تھی ڳئے۔ چونکہ مشرکین اپݨے بھاری سامانِ جنگ مثلاً زرہ بکتر دی وجہ توں احد دے پہاڑ تے چڑھ نہ سڳے ایں واسطے کئی مسلماناں دی جان بچ ڳئی۔ ابوسفیان دی بیوی ہندہ تے اوندے نال کجھ لوگاں نے مسلمان شہداء دے نک تے کن کٹے تے ہندہ نے سید الشہداء حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ دا کلیجا کڈھ کے چتھیا جیندا حضور ﷺ کوں بے حد رنج رہیا۔ کجھ مسلماناں دے واپس آوݨ تے اے معلوم تھیوݨ دے بعد کہ حضور ﷺ شہید نی تھئے، مشرکین نے جنگ کولوں مکہ دی طرف واپسی اختیار کیتی۔السیرۃ النبویۃ از ابن ھشام جلد 2صفحہ 129
حوالے