المعتصم باللہ

ابو اسحاق المعتصم باللہ 
 Abu Is'haq Al-Motasim Billah  thumb|Byzantine envoys before al-Mu'tasim (seated, right), miniature from the Madrid Skylitzes (12th/13th century) ڄم پل:  17 اکتوبر 796ء
خلد محل، بغداد، خلافت عباسیہ، موجودہ عراق وفات:  5 جنوری 842ء (عمر 45 سال) عباسی سامرا، سامرا، خلافت عباسیہ، موجودہ عراقدور خلافت :  7 اگست 833ء – 5 جنوری 842ء
ابو اسحاق محمد بن ہارون رشید أبو إسحاق محمد بن هارون الرشيد جیہڑے عام طور تے اپݨے لقب معتصم باللہ دے ناں. نال ڄاݨے ویندے ہن،  خلافت عباسیہ دے اٹھویں خلیفہ ہن جنہاں دا دور خلافت 833ء توں 842ء تک اپݨی موت تک رہا۔  بمطابق ہجری تقویم 218ہجری وچ تخت نشیں تھئے تے بدستور 227ہجری تک خلیفہ رہے۔ اُنہاں دے عہدِ خلافت وچ مسئلہ خلق قرآن دے فتنے دا عروج ریہا۔

 ناں تے کنیت / لقب 
ناں محمد بن ہارون الرشید ہے۔ کنیت ابو اسحاق تے لقب المعتصم باللہ العباسی ہے۔
مورخین نے انہاں کوں المعتصم باللہ دے ناں نال پکارا ہے۔جلال الدین سیوطی: تاریخ الخفاء، صفحہ 374، ذکر تحت خلیفہ عباسی المعتصم باللہ العباسی۔

المعتصم باللہ دا رنگ سفید سرخی مائل ہئی جبکہ داڑھی گھاٹی ہئی۔ قد متوسط ہئی۔

 ڄم 
المعتصم دی ولادت سوموار دے ڈینھ 10 شعبان 180ھ مطابق 17 اکتوبر 796ء کوں بغداد دے خلد محل وِچ تھئی۔ اوں ویلے اُنہیں دے پیو ہارون الرشید خلیفہ ہَن۔

 حلیہ 
المعتصم باللہ دا رنگ سفید سرخی مائل ہئی جݙاں کہ داڑھی گھنی ہئی۔ قد درمیانہ ہئی۔

 تعلیم و تربیت 
عباسی خلیفہ ہارون الرشید، المعتصم کوں بہت چاہندا ہئی۔ ایں چاہت دے سبب ہک تعلیم یافتہ غلام ہر وقت المعتصم دے نال رہندا جیہڑا اونکوں پڑھیندا رہندا۔ جݙݨ اوہ غلام فوت تھی گیا تاں ہارون الرشید نے آکھا: محمد! ( المعتصم دا اصلی ناں محمد ہے) ہݨ تیݙا غلام وی مر گیا، ہݨ ݙس۔ المعتصم نے آکھا: ہا! اوہ مرگیا تے میں کتاب دی بلا توں چھٹ گیا۔ بعد وچ اوہ تعلیم توں بہرہ مند نہ تھی سڳے تے اَݨ پڑھ ہی رہے۔ آکھا ویندا ہے کہ اوہ کجھ پڑھ گھندا ہئی تے اتنا لکھ وی گھندا ہئی مگر بہ نسبت ݙوجھے خلفاء دے اوہ غیر تعلیم یافتہ ہی ریہا. 

 ہارون الرشید، امین الرشید تیں مامون الرشید دے دورِ حکومت وِچ 
المعتصم ہارون الرشید دی وفات دے ویلے صرف 13 سال دے ہَن۔ 809ء وِچ جݙاں امین الرشید حکمران بݨیا تاں المعتصم شاہی محل وِچ امین الرشید دی نگرانی وِچ رہے۔ 813ء وِچ جݙاں مامون الرشید خلیفہ بݨ کے بغداد وِچ داخل تھیا تاں اُس ویلے المعتصم 17 سال دے ہَن۔ المعتصم وݙے طاقتور تیں بہادر ہَن، اِیندے علاوہ او صاحبِ معلومات وی ہَن۔ مامون الرشید اُنہیں کوں اُنہیں دی بہادری دی وجہ توں اپݨے نال رکھدا ہئی۔ مامون الرشید نے المعتصم کوں شام تیں مصر دا والی مقرر کر ݙتا۔ اِیں بہادری تیں عظمت دی وجہ توں مامون الرشید نے اپݨے پُتر عباس کوں خلافت توں محروم کریندے ہوئے المعتصم کوں ولی عہد مقرر کیتا۔

 خلافت تے تخت نشینی 
جمعرات 18رجب218ھ مطابق 7 اگست833ء کوں عباسی خلیفہ مامون الرشید نے اِنتقال کیتا تاں طرطوس وچ ہی اُمرائے حکومت نے مامون الرشید دی ولی عہدی دے مطابق المعتصم دی بیعت کر گھدی مگر لشکریاں یعنی افواج نے شورو غوغا کیتا کہ مامون الرشید دے پتر عباس بن مامون الرشید کوں بحیثیتِ خلیفہ تخت نشیں کیتا ونجے۔ المعتصم نے عباس بن مامون الرشید کوں دربارِ شاہی وچ طلب کیتا۔ عباس نے حاضر تھی کے بطیب خاطر اپݨے چاچا المعتصم کی بیعت کر گھدی تاں شاہی افواج وچ مچا ہنگامہ ختم تھی گیا۔ابن جریر طبری: تاریخ الرسل و الملوک، جلد 6، صفحہ 370۔ طبع لاہور
 المعتصم باللہ بحیثیتِ خلیفہ تے حکمران 
مامون الرشید دے زمانہ حکومت وچ جیہڑا نظامِ سلطنت قائم تھیا ہئی، المعتصم نے اونکوں برقرار رکھا البتہ اُس فوج دے نظام کوں بہت تقویت تے ترقی ݙتی۔ ایں ترقی و تقویت توں اونکوں کثیر فتوحات دا موقع وی ملا۔ اِیں نظام دی بدولت اُس بادشاہانِ آذربائیجان، طبرستان، سیستان، اشیاصح، فرغانہ، طخارستان، صفہ تے شاہِ کابل کوں بھی قید کیتا۔ مغیرہ بن محمد آہدے ہن کہ جتنے بادشاہ المعتصم دے دروازے تے جمع تھئے، کݙہیں کہیں بادشاہ دے وقت وچ جمع نہ تھئے ہن۔جلال الدین سیوطی: تاریخ الخلفاء، صفحہ 377۔ ذکر تحت المعتصم باللہ العباسی

 المعتصم باللہ تے اٹھ دا ہندسہ: 
المعتصم باللہ کوں مثمن وی آکھیا ویندے کیونکہ 8 دا ہندسہ اُنہیں دی شخصیت دے نال جُڑیا ہویا ہئی. 

او بنو عباس دا اٹھواں خلیفہ ہئی۔

اُنہیں دی ولادت برج عقرب وِچ تھئی جیڑھا دائرۃ البروج دا اٹھواں برج ہِے۔

او ہارون الرشید دی اٹھویں اولاد ہئی۔

اُوں نے 8 سال 8 مہینے 8 ڈینھ حکومت کیتی۔

اوہ 180ھ وِچ پیدا تھئے جیندے وِچ 8 دا ہندسہ نمایاں ہِے۔

اوہ 218ھ وِچ تخت نشین تھئے اِیں وِچ وی 8 دا ہندسہ نمایاں ہِے۔

اُنہیں نے 8 فتوحات کیتیاں جیندے وِچ او کامیاب تھئے۔

اُوں نے 8 وݙے دُشمناں کوں قتل کیتا۔

اپݨی وفات دے بعد 8 پُتر تیں 8 دھیئاں چھوڑیاں۔

اُوں نے 8 محل تعمیر کروائے تیں 8 سرائیں بݨوائیاں۔

اُوں نے 8 لکھ دینار سُرخ تیں 8 لکھ درہم سفید چھوڑے۔

اُوں نے 8 ہزار گھوڑے تیں 8 ہزار غلام تیں 8 ہزار لونڈیاں چھوڑیاں۔

 آخری ویلے تے وفات 
یکم محرم الحرام 227ھ کوں المعتصم دی بیماری دا آغاز تھیا۔ مرض الموت وچ اوہ ایہ آیت تلاوت کریندا ریہا: حَتّٰی اِذَا فَرِحُوْا بِمَا اُوْتُوْا اَخَذْنَا ھُمْ بَغْتَۃً۔ 
حالت نزع وچ آہدا ویندا ہئی کہ: " تمام حیلے ویندے رہے ہݨ کوئی باقی نی رہا۔ کݙہیں ایہ آکھݨ لگدا : " میکوں اِنہاں لوگاں وچوں کڈھ ڄلو"۔ آخری دعا جیہڑی اُس کیتی اوہ ایہ ہئی کہ: " اِلہ العالمین توں خوب ڄاݨدا ہیں کہ میں تیݙے کولوں نی بلکہ اپݨے آپ توں ݙردا ہم۔ تیݙے کولوں اُمید رکھدا ہم، اپݨے توں نہ "۔جلال الدین سیوطی: تاریخ الخلفاء، صفحہ 377، ذکر تحت خلافۃ المعتصم باللہ العباسی۔ آخر بروز جمعرات 18 ربیع الاول227ھ مطابق 5 جنوری 842ء کوں 45 سال دی عمر میں المعتصم اپݨے ہی تعمیر کردہ دار الحکومت سامرا وچ فوت تھیا۔جلال الدین سیوطی: تاریخ الخلفاء، صفحہ 376، ذکر تحت خلافۃ المعتصم باللہ العباسی۔
حوالے