ابدال (صرف)

ابدال دا لغوی معنی ئِ بدل ݙیوݨ جݙاں جو علم صرف دی اصطلاح ئِ چ ایندا معنی ئِ کہیں لوظ دی شکل تبدیل کرکے نویں شکل ݙے ݙیوݨ ݙوجھے لوظیں ئِ چ ابدال اونہہ حالت کوں آکھیا ویندے جیندے ئِ چ کہیں ٻئی زبان دے لوظ دے کہیں ہک حرف یا ہک توں زیادہ حروف تَہجّی کوں تبدیل کرکے اونہہ لوظ دی اصل شکل کوں بدل ݙتا ون٘ڄے ۔ مثال دے طور تے مہمان کوں مزمان ، جانور کوں زناور تے کفن کو خفن یا خفنی ئِ چ بدل ݙیوݨ کوں ابدال آکھیا ویندے ۔ 

۱

چھوٹے وقت کنوارے ویلھے 
__
لڳڑُم تیݙڑا دانگ 

فریدؒ

کیچ ڳئیوں یار بروچل

نہ کل لدھڑو سانول ول

فریدؒ

۲

مہینوال نہال نہ کیتُم 

چھݙ کلھڑی نال نہ نیتُم

فریدؒ

دل کھسدا ، بھیت نہ ݙسدا 

تھی اوپرا دوروں ہسدا 

فریدؒ

۳

کون آکھے او تے میں ہیں، ہکے آدم دی اُلھادھ

۴

دیکھ تن میݙے تے لیراں، پیا کریندا ہے کریر

۵

وقت کاظم تیݙے ہتھ کن جے کݙۂیں چھٹ پووے 

۶

ہتھ ولا آسی نہ مُنہہ زور زناور وانگوں 

۷

کوئی پندھیڑو تھکیا ہُٹیا شیت ہووے گھل دے وچ 

قافلے والو! ذرا اجھکو، صدا ݙیندے ڄلوں 

ریاض رحمانی

۸

جڳ بے اَرام کیوں ئِ 

گھر گھر متام کیوں ئِ

قیس فریدی

۹

نہ رب پشاک پوائی ئِ نہ جھولی اݙݨی پئی ئِ

ننگیج ݙے کے کڄئِیںچا، پناوݨاں جو نہ ہا 

قیس فریدی

اتے ݙتے ڳئے پہلے شعر ئِ چ داغ کوں دانگ، ݙوجھے شعر ئِ چ بلوچ کوں بروچل ، تریجھے شعر ئِ چ چھوڑ کوںچھݙ ، چوتھے شعر ئِ چ بھید کوں بھیت ، پنجویں شعر ئِ چ اولاد کوں الھادھ، چھیویں شعر ئِ چ جانور کوں زناور، ستویں شعر ئِ چ شاید کوں شیت، اٹھویں شعر ئِ چ آرام کوں ارام تے ماتم کوں متام جݙاں جو ناویں شعر ئِ چ پوشاک کوں پشاک تے ننگ کوں ننگیج ئِ چ بدل ݙتا ڳئے ۔ کتاب:جامع سرائیکی قواعد (پہلی جلد علم الصرف)، تحقیق تے تحریر:امان اللہ کاظم، ناشر:عثمان پبلی کیشننز لاہور
حوالے