میان٘والی

اِیہ سرائیکی وسیب دا خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔

 میان٘والی (ضلع) 

 جُغرافیہ تے تاریخ 
ضلع میانوالی، سرائیکی وسیب دی قدیم تہذیب ثقافت، لوک ادب دا اہم مرکز ہِے۔ میانوالی توں ݙاہ  میل دور روکھڑی دے مقام توں گوتم بدھ دے مجسمے، گندھارا آرٹ دے شاہکار ہِن۔ تاریخی طور تے اِیں علاقے دا ناں دھنوان ہَئی جِہڑا بعد وِچ کرشنوان بݨیا۔ دریائے سندھ دے کنارے آباد ہُووَݨ دی وجہ کنُوں کچھی دا علاقہ وِی آکھیا ویندے۔ میانوالی دا جدید شہر انگریز عہد وِچ بݨیابہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان کِیتے لِکّھیا ڳیا تحقیقی منصوبہ بحوالہ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت از: ڈاکٹر خالد اقبال ۔ اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان بہاولپور۔ فروری-٢٠١٩ء۔ انگریز عہد دے شروع وِچ میانوالی، بنّوں دی ہِک تحصیل ہَئی۔ 1901ء وِچ اِینکُوں ضلع دا درجہ مِلیا اَتے اِینکُوں ملتان ڈویژن وِچ شامل کِیتا گیا۔ اِیندے بعد اِینکُوں راول پنڈی تے 1955ء وِچ ڈیرہ اِسماعیل خان ڈویژن دے نال شامل کِیتا گیا۔ 1960ء وِچ اِینکُوں سرگودھا ڈویژن دا حِصہ بݨایا گیا۔ ریلوے لائن جیہڑی ملتان توں راول پِنڈی کُوں ویندی ہِے۔ ضلع میانوالی تُوں تِھی کے ویندی ہِے۔

 لوک ادب 
علم و لوک ادب دے حوالے نال میانوالی سرائیکی وسیب دا ہِک اہم مرکز ہِےبہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان کِیتے لِکّھیا ڳیا تحقیقی منصوبہ بحوالہ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت از: ڈاکٹر خالد اقبال ۔ اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان بہاولپور۔ فروری-٢٠١٩ء۔ معروف اَدبی شخصیات وِچُوں فاروق روکھڑی، ندیم نیازی، سیّد نصیر شاہ، منصور علی ملک، ظفر خان نیازی، پروفیسر سلیم احسن، ڈاکٹر اجمل نیازی، فیروز شاہ، مظہر نیازی، اَسلم دِلبر، افضل عاجز۔بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان کِیتے لِکّھیا ڳیا تحقیقی منصوبہ بحوالہ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت از: ڈاکٹر خالد اقبال ۔ اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان بہاولپور۔ فروری-٢٠١٩ء

 واں بھچراں (قصبہ) 

 جُغرافیہ 
واں بھچراں، میانوالی دا ہِک قصبہ ہِے۔

 لوک ادب 
واں بھچراں، میانوالی دا ہِک قصبہ ہِے۔ اِتّھوں دے شاعر تے اَدیب، روش ملک نے ہرن جندوڑ، ہَسی تے میانوالی دے شُعراء دا تعارف تے کلام شائع کِیتے۔بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان کِیتے لِکّھیا ڳیا تحقیقی منصوبہ بحوالہ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت از: ڈاکٹر خالد اقبال ۔ اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان بہاولپور۔ فروری-٢٠١٩ء

 پیلاں (قصبہ) 

 جُغرافیہ 
پیلاں (لیاقت آباد) دا ہِک قصبہ ہے۔

 لوک ادب 
پیلاں (لیاقت آباد) تُوں، ملک عبدالکریم قاسم نے ’’مُسکار‘‘ دے ناں نال ’’تذکرہ شُعرائے پِیلاں‘‘ مُرتب کِیتے۔بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان کِیتے لِکّھیا ڳیا تحقیقی منصوبہ بحوالہ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت از: ڈاکٹر خالد اقبال ۔ اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان بہاولپور۔ فروری-٢٠١٩ء

 حوالہ جات 

ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ 
ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر
ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:میان٘والی دا لوک ادب
ونکی:میان٘والی دی ثقافت