غزوۂِ احد دا پسِ منظر

جنگ احد 17 شوال 3ھ (23 مارچ 625ء) اچ مسلماناں تے مشرکینِ مکہ دے درمیان احد دے پہاڑ دے دامن وچ تھئی۔ مشرکین دے لشکر دی قیادت ابوسفیان دے کول ہئی تے اوں نے 3000 توں زائد افراد دے نال مسلماناں تے حملے دی ٹھاݨی ہئی جیندی باقاعدہ تیاری کیتی ڳئی ہئی۔ مسلماناں دی قیادت حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے کیتی۔ ایں جنگ دے نتیجے کوں کہیں دی فتح یا شکست نی اکھیج سڳدا کیونکہ ݙوہاں طرف شدید نقصان تھیا تے کݙہیں مسلمان غالب آئے تے کݙہیں مشرکین لیکن آخر وچ مشرکین دا لشکر لڑائی ترک کر کے مکہ واپس چلا ڳیا۔

غزوۂِ بدر وچ مسلماناں کوں شاندار فتح تھئی ہئی۔ اوندے بعد علاقے دے قوتاں بشمول قریشِ مکہ تے یہودیاں کوں اندازہ تھیا کہ ہݨ مسلمان ہک معمولی قوت نہ رہیے۔ شکست کھاوݨ دے بعد مشرکینِ مکہ نہایت غصے وچ ہن تے نہ صرف اپݨی بے عزتی دا بدلہ گھنݨ چاہندے ہن بلکہ انہاں تجارتی رستیاں تے دوبارہ قبضہ کرݨا چاہندے ہن جنہاں دی ناکہ بندی مسلماناں نے غزوۂ ِبدر دے بعد کر ݙتی ہئی۔ جنگ دے شعلے بھڑکاوݨ وچ ابوسفیان، اوندی بیوی ہندہ تے ہک یہودی کعب الاشرف دے ناں نمایاں ہن۔ ہندہ نے اپݨے گھر محفلاں شروع کر ݙتے جیندے وچ اشعار دی صورت وچ جنگ دی ترغیب ݙتی ویندی ہئی۔ ابوسفیان نے غزوہ احد توں کجھ پہلے مدینے دے قریب ہک یہودی قبیلہ دے سردار دے کول کچھ ݙینہہ رہائش رکھی تاکہ مدینہ دے حالات توں مکمل آگاہی تھی سڳے۔ ابوجہل غزوۂِ بدر وچ مارا ڳیا ہئی جیندے بعد قریش دی سرداری ابوسفیان دے کول ہئی جیندی قیادت وچ مکہ دے دارالندوہ وچ ہک اجلاس وچ فیصلہ تھیا کہ جنگ دی تیاری کیتی ونڄے۔ ایں مقصد کیتے مال و دولت وی کٹھی کیتی ڳئی۔ جنگ دی بھر پور تیاری کیتی ڳئی۔ 3000 توں کجھ زائد سپاہی جنہاں وچوں ست سو زرہ پوش ہن، تیار تھی ڳئے۔ انہاں دے نال 200 گھوڑے تے 300 اونٹ وی تیار کیتے ڳئے۔ کجھ عورتاں وی نال ڳئے جیہڑے اشعار پڑھ پڑھ کے مشرکین کوں جوش ݙیویندے ہن۔ ابوسفیان دی بیوی ہندہ نے اے ارادہ کیتا کہ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے چاچا حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ دا کلیجا چتھسی چنانچہ ایں مقصد کیتے اوں نے حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ دے قتل دے کیتے اپݨے ہک غلام کوں خصوصی طور تے تیار کیتا۔ بالآخر مارچ 625ء وچ اے فوج مسلماناں دا مقابلہ کرݨ کیتے روانہ تھی ڳئی۔ ۔المغازی جلد اول صفحہ 213۔214السیرۃ النبویۃ از ابن ہشام

حضرت محمد ﷺ دے چاچا حضرت عباس رضی اللہ ئ نے، جیہڑے مکہ ہی وچ رہندے ہن، انہاں کوں مشرکین دی ایں سازش توں آگاہ کر ݙتا ہئی۔ حضور ﷺ نے انصار و مہاجرین نال مشورہ کیتا کہ شہر و  رہ کے دفاع کیتا ونڄے یا ٻاہر ونڄ کے جنگ لڑی ونڄے۔ فیصلہ ݙوجھی صورت وچ تھیا یعنی ٻاہر نکل کے جنگ لڑی ونڄے چنانچہ 6 شوال کوں نمازِ جمعہ دے بعد حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اصحاب کرام کوں استقامت دی تلقین فرمائی تے 1000 دی فوج دے نال مدینے توں روانہ تھی ڳئے۔ اشواط دے مقام تے ہک منافق عبد اللہ بن ابی 300 سواراں دے نال جنگ توں الڳ تھی ڳیا تے بہانہ اے بݨایا کہ جنگ شہر دے اندر رہ کے لڑݨ دا اوندا مشورہ نی منا ڳیا۔ ہفتہ 7 شوال 3ھ (23 مارچ 625ء) کوں ݙوہیں فوجاں احد دے دامن وچ آمݨے سامݨے آ ڳئے۔ احد دا پہاڑ مسلماناں دی پشت تے ہئی۔ اتھاں ہک درے تے حضور ﷺ نے حضرت عبد اللہ بن جبیر دی قیادت وچ پنجاہ تیر اندازاں کوں مقرر فرمایا تاکہ دشمن اوں رستے توں میدانِ جنگ وچ نہ آ سڳے۔۔تاریخِ طبری جلد دوم
حوالے