سرائیکی رسم الخط دی تاریخ

شروع شروع وچ انسان دل دی ڳالھ ݙوجھے تائیں اشاریاں دے ذریعے پچیندا ہائی۔ وت آوازاں کڈھ تے آپݨاں مطلب سمجھاوݨ لڳ پیا۔ ول انہاں آوازاں دیاں شکلاں مقرر کیتیاں ڳیاں، تاں جو آوازاں کوں محفوظ کیتا ون٘ڄ سڳے۔ ایہجیاں شکلاں رسم الخط سݙیندیاں ہن۔

 قدیم دور وچ سرائیکی 
وادی سندھ دور دیاں جہڑیاں لکھتاں لبھیاں ہن او کہیں ٻئی زبان وچ کائنی ایں سانڳے او خالص مقامی تے سرائیکی وچ ڳݨیاں ویندیاں ہن۔ ویداں وچ وی سرائیکی دے ہزاراں لفط لکھے ہوئے ہن۔ ایندا مطلب ہے جو سرائیکی ترائے ہزار سال پہلے وی لکھی ویندی ہائی۔

 تصویراں 
شروع وچ حروف کائناں ہن۔ انہاں دی بجائے انھاں دی نمائندگی تصویراں نال کیتی ویندی ہائی۔ ایں پاروں ایں ابتدائی رسم الخط کوں تصویری رسم الخط سݙیا ویندا ہے۔ مثلاً رات کیتے چندر دی تصویر، ݙینہ کیتے سجھ دا دائرہ تے اوندے وچ نقطہ ، درخت کیتے ہک کھڑی سطر تے اوندے وچ اُتے افقی ݙنگیاں لکیراں وغیرہ۔

ایہ تصویری رسم الخط آپݨیاں ارتقائی منزلاں طے کریندا ریہا۔ پر انسان کوں آپݨے دل دی ڳالھ کرݨ سانگے ٻہوں ساریاں شکلاں بݨاوݨیاں پوندیاں ہن۔ ایں ڳالھوں سالم شکلاں دی بجائے مختصر اشارے مقرر کیتے ڳئے۔ ول انھاں اشاریاں کوں وی مختصر کرتے حروف تہجی  وچ ڈھال ݙتا ڳیا۔ 

 حروف تہجی 
عام خیال دے مطابق حروف تہجی سب توں پہلے مصر وچ وجود وچ آئے ہن۔ وادی سندھ دے رسم الخطاں دا تعلق آرامی رسم الخط نال ریہا ہے۔ آرامی زبان پراݨے زمانے وچ شام دے ملک وچ ٻولی ویندی ہائی۔ آرامی زبان دے کجھ کتبے ٹیکسلا دے عجائب گھر وچ موجود ہن۔ ایہ مت دے زمانے دے ہن۔ ایں آرامی رسم الخط کنوں عربی رسم الخط تے فارسی رسم الخط وجود وچ آئے۔ عربی رسم الخط مذہب اسلام کنوں پہلے رواج وچ آ چکیا ہا۔ تے اُوندیاں کئی شاخاں وی بݨ چُکیاں ہن۔ 

 وادی سندھ وچ مسلماناں دی آمد 
مذہب اسلام تے مسماناں دا سندھ وچ آوݨ تھیا تاں اتھاں عربی رسم الخط دا وی رواج پئے ڳیا، کیوں جو ایہ رسم الخط ساݙی مقدس کتاب قرآن  شریف دا ہا۔ ساݙی مذہبی کتاباں دا ہا۔ایں رسم الخط وادی سندھ دیاں مختلف مقامی زباناں دے رسم الخطاں کوں وی متاثر کیتا۔ بلکہ لُنڈا وغیرہ دی جاہ گھن گھدی۔ ایہ عربی رسم الخط آرامی رسم الخط دی ترقی یافتہ صورت ہے۔ عربی رسم الخط پنجویں صدی عیسوی وچ وجود وچ آیا ہے،  عربی دے اٹھاویہ حروف تہجی ہن. اسلام ایران وچ آیا تاں چار ٻئے حروف پ، چ، ژ، گ شامل کرتے ستویں صدی عیسوی وچ ٻتریہ حروف تے مشتمل فارسی رسم الخط وجود وچ آیا۔ وت ایرانی ہندوستان وچ آئے تاں ساݙی دفتری تے سرکاری زبان فارسی ہائی۔ ٹ، ڈ، ڑ، ے شامل کرݨ نال اردو رسم الخط وجود وچ آیا. ایہ چھتریہ حروف اردو دے تھی  ڳئے۔ ہمزہ اردو وچ وکھرا شمار تھیندا ہے۔ اردو دے ستتریہ حروف تہجی مکمل تھی ڳئے۔ واضح تھیوے جو سندھی وچ ے کائنی ہوندی. سندھی رسم الخط عربی دی بنیاد تے 1853ء وچ بݨایا ڳئے۔ سرائیکی آلے اٹھویں صدی کنوں ہی عربی فارسی حروف نال لکھدے آندے ہن۔ 1895ء وچ دیرہ غازی خان دے قاضی راضی ہک قاعدہ لکھیا اوندے وچ سرائیکی دے پنج اضافی حروف شامل ہن۔ 1849ء وچ برٹن   لکھدے جو سرائیکی نستعلیق وچ لکھی ویندی ہے تے سرائیکی دے پنج وادھوں حروف ہن پئے۔ 

 سرائیکی رسم الخط 
سرائیکی تحریر سڄے توں کھٻّے پاسے لکھی ویندی ہے۔ عربی رسم الخط کوں بنیاد بݨا کے مناسب ترمیم نال سرائیکی خاص حروف بݨائے ڳئے ہن۔ عربی وچ تاں صرف اٹھاویہ حروف ہن۔ سرائیکی وچ چُتالیہ حروف تہجی ہن۔ ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ سرائیکی دے پنج خاص حروف ہن۔ سرائیکی وچ اردو دے سارے حروف شامل ہن۔ نون غنہ دے نال ݙوں مخلوط مرکب حروف ن٘ڄ تے ن٘ڳ ہن۔  تے ݙوں اکھی ھ نال  مرکب حروف پندھراں ہن۔ ایں طرحاں اردو دے انتالیہ ( ستتریہ، نون غنہ تے ݙو اکھی ھ)، سرائیکی دے خاص پنج، ݙوں نون غنہ آلے مرکب تے پندھراں ݙواکھی ھ آلے مرکب، کل اکیٹھ حروف ہن۔http://saraikist.blogspot.com/2014/10/blog-post_4.html وھ (وھیڑا) تے یھ (سیھڑ) کوں شامل کروں تاں کل سرائیکی حروف تریٹھ بݨدن۔  چُتالیہ مفرد حروف تے انویہ مرکب(١٧ ݙو اکھی ھ نال مرکب تے ٢ نون غنہ نال مرکب)۔

 کمپیوٹر  تے موبائل وچ سرائیکی 
کمپیوٹر تے موبائل آوݨ نال سرائیکی دے ودھارے کیتے سرائیکی کی بورڈ تے فونٹ بݨائے ڳئے۔ پرویز قادر سرائیکی کی بورڈ دے بانیاں وچوں شمار تھیندا ہے۔https://mehrtype.com/product/mehr-nastaliq-saraiki/

 حوالے 
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب