حروف تہجی تے انہاں دی ابتدا

حرف دا لوظی معنی ئِ کنارا یا طرف، یا کہیں لوظ دا او تمام چھوٹا حصہ یا چنڈ جیکوں جدا جدا قسمیں (ونکیں) تے صورتیں ئِ چ ونڈ کرئیں وکھو وکھ کم گھدا ون٘ڄے حرف اکھیندے۔ حرف دا اصطلاحی معنی ئِ جو کہیں زبان دے او حرف جیندے ملݨ نال ’’لوظ‘‘ بݨدن حروف تہجی اکھیندِن۔ ہر زبان دے اپݨی اپݨی نویکلی وضع تے شکل دے حروف تہجی ہوندن۔ٻس حرف کہیں وی زبان دا او ’’ منڈھلا اکھر‘‘ ہوندے جیندے کہیں ٻئے حرف کن نویکلی تے وکھری شکل و صورت تے آواز ہوندی ئِ۔ اینہہ واسطے اوندی سن٘ڄاݨ آسان تھی ویندی ئِ یعنی اوندا اے وکھرپ اوکوں ٻئے حروف کن منفرد تے ممتاز کر ݙیندے ۔ ݙو یا ݙوکن زیادہ حروف مل کرئیں لوظ بݨیندن جیندا کوئی نہ کوئی مطلب ضرور نکلدے ۔ 

حروف تہجّی دی ایجاد دا قصہ توڑے جو ٻہوں طویل ئِ پر اتھاں اوندا مختصر ذکر کرݨ ضروری ئِ تاں جو اساں سرائیکی حروف تہجّی دی بݨت کوں آسانی نال سمجھ سڳوں ۔ زمانہ قدیم ئِ چ (گھٹ ودھ چار ہزار سال ق۔ م) اہل مصر تے بعد ئِ چ اہل عراق تصویری رسم الخط ایجاد کیتا۔ یعنی او اپݨے مافی الضمیر کوں ادا کرݨ کیتے مختلف اشیاء (مثلا چندر ، سجھ یا تارے وغیرہ) دیاں تصویراں بݨا کرئیں لوظیں دی گھڑت تے وݨت کریندے ہَن ۔ ہک طویل عرصے تیئں ایّھو تصویری رسم الخط جاری و ساری رِہیا۔ عراق دی سمیری قوم (جیندا دور حکومت اندازاً ۳۵۰۰ ق۔ م توں ۲۲۰۰ ق۔ م تئیں رِہیا) وݙی سیاݨی قوم ہئی او قوم دنیا دی پہلی قوم ہئی جئیں ’’ میخی رسم الخط‘‘ ایجاد کیتا تے وت ’’حروف تہجّی ‘‘ وی بݨائے جہڑے جو (عبرانی یعنی ہیبرو،( HEBREEW) زبان ’’ݙوجھے لوظیں ئِ چ یہودیئیں دی زبان ء ِچ ہَن‘‘ پر ارامی قوم (جہڑی جو سرزمین شام دی رہا کوہئی) انھیں حروف تہجی دی شکل و صورت کوں اپݨی زبان دے تقاضیئں نال ہم آہنگ کرکے چھی لوظیں دے خوبصورت خول ئِ چ قید کر ݙتا ۔چھی لوظیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجی دی تعداد ٻاویہہ (۲۲)ہئی ۔انھیں چھی لوظیں کوں ترتیب ئِ چ رکھ کرئیں انھیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجّی دی وکھو وکھ قیمت وی مقرر کر ݙتی تاں جو انھیں کن حساب کتاب دی ضرورت کوں وی پورا کیتا ون٘ڄ سڳے ۔ انھیں چھی لوظیں کو حروف ابجد دا ناں ݙتا ڳیا ۔ اے ’’حروف ابجد‘‘ کجھ ایں ہن ’’ ابجد، ہَوّز، حُطّی ،کَلِمَن سَعفَص، قَرشَت ‘‘  

جݙاں اے اَرامی حروف تہجی عرب ئِ چ پہنتے تاں وت اے ’’۲۲‘‘ حروف ِتہجّی عربی زبان دی ضرورت کوں پورا نہ کریندے ہَن اینہہ واسطے اہل عرب اپݨی زبان دے مخصوص لہجے تے آواز آلے ’’چھی‘‘ حروف تہجّی ارامی حروف تہجّی ئِ چ شامل کر ݙتے جہڑے جو اے ہَن۔ ( ث، خ، ذ، ض ، ظ ، غ) اہل عرب انھیں چھی حرفیں کوں ݙو لوظیں (ثخذ‘ ضظغ)ئِ چ پو ݙتا ۔ 
کتاب:جامع سرائیکی قواعد (پہلی جلد علم الصرف)، تحقیق تے تحریر:امان اللہ کاظم، ناشر:عثمان پبلی کیشننز لاہور
حوالے