لیہ

سرائیکستان دا ہک اہم ضلع  ہے 
لیہ ڈیرہ غازی خان ڈویژن دا ہک ضلع ہے۔ اے ضلع مظفر گڑھ دے ݙو حصیاں اچ منقسم تھیوݨ دے نتیجے اچ یکم جولائی 1982ء کوں وجود اچ آیا۔ ایندے شمال اچ نواں ضلع بھکر، مشرق اچ ضلع جھنگ ،جنوب اچ ضلع مظفر گڑھ تے مغربی سرحد دے نال دریائے سندھ واہندے تے ایندے پار ضلع ڈیرہ غازی خان ہے۔ ایں ضلع اچ دیہات دی کل تعداد 70ہے۔ سطح دے لحاظ نال اے ݙو حصیاں اچ مشتمل ہے ، نشیبی دریائی میدان تے تھل دا علاقہ۔ ضلع لیہ دے مغرب اچ دریائے سندھ دے نال نال زمین ہموار تے زرخیز ہے۔ ایں زرخیز زمین دی پٹی کوں نشیب یا کچے دا علاقہ آکھیا ویندا ہے۔ اے پٹی 20توں 25کلو میٹر چوڑی ہے۔

مغلاں دے عہد حکومت اچ اتھاں بلوچ آنوݨ شروع تھی ڳے۔ بلوچ سرداراں نے جھاہ جھاہ اپݨی سرداری قائم کرگھٖدی۔ ہولے ہولے منگیرہ (ضلع بھکر )دے بلوچ سردار ڈھیر طاقتور تھی ڳے۔ او نواب منگیرہ سݙویندے ہن۔ ضلع لیہ دا علاقہ وی انہاں دے ماتحت آ ڳیا ۔ شروع اچ اے نواب مغلاں کوں اپݨا بادشاہ منیندے ہن۔ جݙاں مغلاں دی حکومت کمزور تھی ڳئی تاں افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی نے انہاں علاقیاںتے حملے شروع کر ݙتے۔ ایں طرح ضلع لیہ ایندے تحت آ ڳیا۔ ایں نواب خان کوں اپݨی طرفوں ملتان دا حاکم بݨایا۔ منگیرہ دا نواب وی مظفر خان دے ماتحت تھی ڳیا۔

لیہ شہر ضلع دا صدر مقام ہے۔ غازی خان نے آباد کیتا۔ سطح سمندر توں اُچائی 500فٹ ہے۔ اے بذریعہ پکی سڑک مظفر گڑھ، بھکر ، میانوالی، جھنگ تے ڈویژنل ہیڈ کوارٹر ڈیرہ غازی خان نال ملیا ہویا ہے۔ آبادی سٹھ ہزار دے لڳ بھڳ ہے ایکوں’’تھل دا جھومر ‘‘ آکھدے ہن۔ قیام پاکستان دے بعد اتھاں مشرقی پنجاب دے اضلاع دے مہاجرین کثیر تعداد اچ آ تے آباد تھین۔

 حوالہ 
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء  

 جغرافیہ 

 تاریخ 

 آبادی 

 شخصیات 
 سلیمان سہو
 عارش گیلانی
 حمید الفت ملغاݨی
 جعفر ڄام