ابنِ جبیر

ابن جبیر (پیدائش: یکم ستمبر 1145ء– وفات: 29 نومبر 1217ء) اندلس نال تعلق رکھݨ والے قرون وسطی دے جغرافیہ نگار تے سیاح ہن۔ ابن جبیر دا ناں محمد بن احمد تے کنیت ابوالحسین ہے۔ نسب ایویں ہے: محمد بن احمد بن سعید بن جبیر بن محمد بن عبد السلام بن جبیر الکتانی الاندلسی الشاطبی البلنسی. ابن جبیر دی ولادت شب ہفتہ 10 ربیع الاول 540ھ/یکم ستمبر 1145ء کوں بلنسیہ، اندلس وچ تھئی۔ انہاں دا گھراݨہ عرب ہئی تے بنو کنانہ قبیلہ ہئی. انہاں دے والد سرکاری خدمت گار ہن. ابن جبیر نے تعلیم شاطبہ دے قصبے توں حاصل کیتی جتھاں انہاں دے والد ملازمت کریندے ہن. اوہ بعد وچ غرناطہ دے گورنر الموحدون دے مشیر وی ریہے.https://d-nb.info/gnd/119473070
https://www.universalis.fr/encyclopedie/ibn-djubayr/
http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb121335308

ابنِ جبیر دی سیاحت
محمدابن جبیر دُنیا دے اُنہاں چند سیاحاں دی صفِ اوّل وچ نظر آندے ہن جنہاں نے اپݨی سیاحت وچ ہک دُنیا کوں شامل کر گھدا ۔ ایہ سفرنامہ کم و بیش اٹھ سو سال پہلے دا ہے۔ ابن جبیر دا تعلق غرناطہ (اندلس) نال ہئی۔ ایہ دراصل انہاں دا سفرنامہ حج ہے جیہڑا انہاں نے ذی الحج 578ھ وچ شروع کیتا تے صقلیہ، شام، مصر، فلسطین، عراق، لبنان تے حجاز مقدس دے مکمل احوال و آثار تے مشاہدات کوں سمیٹدے ہوئے محرم 581ھ غرناطہ واپس پہنچݨ تے مکمل کیتا۔ اس سفرنامے دی اہمیت ایہ وی ہے کہ ایہ ݙوجھی صلیبی جنگاں دے زمانے دی مستند تاریخی دستاویز ہے۔

ابن جبیر جتھاں جتھاں وی ڳئے،  انہاں نے اتھوں دے سیاسی، سماجی تے اقتصادی حالات دے نال نال لوگاں دے مذہبی عقائد و نظریات تے رُسوم و رواج تک تفصیل نال بیان کر ݙتے ہن۔ مزید برآں جس انداز و اسلوب وچ ایہ سفرنامہ لکھا گیا ہے، اس توں پہلے اس دی کوئی نظیر نی ملدی۔ اتھاں تک کہ ابن بطوطہ جیہے سیّاحِ عالم نے اپݨے شہرہ آفاق سفرنامے وچ متعدد جگہاں تے ’’سفرنامہ ابن جبیر‘‘ کوں بطور حوالہ پیش کیتا ہے۔ ایہ سفرنامہ چونکہ فصیح عربی زبان وچ ہئی۔ اس دے متعدد قلمی نسخے دُنیا دے مختلف کتب خانیاں وچ موجود ہن تے تقریباً تمام ترقی یافتہ زباناں وچ اس دے تراجم تھی چکے ہن.

انہاں نے غرناطہ دے حاکم دے آکھݨ تے حج دی خدمت کیتے بحری رستے توں سفر اختیار کیتا تے جبل طارق توں تھیندے ہوئے اسکندریہ پہنچے. انہاں نے اس بحری سفر دے دوران جنوبی افریقہ وچ اس مسلمان گھراݨے کوں وی ݙٹھا جس دی عورتاں تے ٻالاں کوں بطور غلام فروخت کر ݙتا گیا. انہاں نے سسلی دے ساحل تے اپݨے بحری جہاز دے شدید سمندری طوفان وچ گِھر ونجݨ دا وی تزکرہ کیتا. اوہ مصر دے سلطان صلاح الدین بن یوسف دا تذکرہ وی کریندے ہن. قاہرہ وچ مدرسیاں دی کثرت توں اوہ کافی متاثر نظر آندے ہن. ابن جبیر نے مکہ،  مدینہ، دمشق تے باقی شام دی وی سیاحت کیتی.

وفات
ابن جبیر نے دوبارہ 1217ء وچ مشرق دی طرف سفر اختیار کیتا مگر ہݨ دے فرشتۂ اَزل نے انہاں کوں موقع نہ ݙتا تے اوہ اسکندریہ وچ فوت تھی ڳئے.
حوالے