سرائیکی زبان دے اکھاݨ

اکھاݨ دے مترادف اردو لوظ ’’کہاوت‘‘ یا ’’ ضرب المثل‘‘ ہِن۔ اکھاݨ دناویں دے تجربات دا نچوڑ ہوندی ئِ۔ اکھاݨ کوں کہیں سَچے تے سُچے انسان دا ’’ قول ‘‘وی آکھ سڳدے ہیں۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اکھاݨ ہک ایجھاں سچ ہوندے جیکوں عالمی حیثیت حاصل ہوندی ئِ۔ اکھاݨ ء ِ چ دناویں دا تجربہ ، انھیں دی سچی تے کھری سوچ، زندگی دے رمزیں دا سگھڑپ، ورتاریں دا سݨھپ ، تہذیب تے ثقافت دا ݙنگھرپ‘ وسیب دے رسمیں تے ریتیں دا جمال، چاہویں‘ سدھریں، محرومئیں تے گزرئیں وہاݨئیں دا ماضی ، مستقبل تے حال ‘غرض زندگی دی ہر حقیقت آپݨے بھرپورسچ نال جلوہ گر ہوندی ئِ۔ 

کجھ لوک اکھاݨ تے محاورے ئِ چ کوئی فرق نھئیں کریندے تے اکھاݨ کوں وی محاورہ تصور کریندن اے ڳالھ درست نھئیں۔ اکھاݨ تے محاورے ئِ چ ٻہوں فرق ئِ۔اکھاݨ ہک مختصر مگر جامع تے مکمل فقرہ ہوندے تے او فقرہ وی ایجھا جیندے ئِ چ دناویں دا صدئیں دا تجربہ تے سوچ رچی ہوئی ہوندی ئِ۔ ہر اکھاݨ دے پچھوں بعض اوقات ہک کہاݨی موجود ہوندی ئِ جہڑی جو آپ وہاݨی کن گزر کرئیں جگ ٖوہاݨی بݨ ویندی ئِ۔ جݙاں جو محاورہ ݙو یا ݙو توں ودھ کجھ لوظیں دا مرکب ہوندے تے اے تحریر ئِ چ جذب تھی کے گم تھی ویندے ۔ ایندا فقط اتنا کم ئِ جو اے تحریر کوں خوبصورت ، پُر معنی تے چسولا بنا ݙیندے ۔ توڑے جو محاورہ ہک سچائی دا روپ دھار کے آندے پر اے لکھاری تے منحصر ہوندے جو او ایندا کہڑے انداز نال استعمال کریندے ۔جݙاں جواکھاݨ کہیں لکھاری دے قلم دی مرہون منت نھئیںہوندی۔ او آپݨے آپ ئِ چ ہک ایجھئیں سچائی ہوندی ئِ جہڑی جو سر چڑھ کرئیں ٻلیندی ئِ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ محاورہ کہیں وی تحریر ئِ چ جذب تھی کرائیں گم تھی ویندے پر اکھاݨ آپݨے وکھرپ کوں ٹھوک وڄاکے ظاہر کریندی ئِ تے اپݨا وجود ہمیشہ برقرار رکھیندی ئِ ۔ اتھاں مثال دے طور تے چند سرائیکی اکھاݨاں پیش کیتیاں ویندئین۔ 

(1) آپ نہ جوڳی ، ڳوانڈھ ولاوے ۔) (2اپݨاں اوہو جہڑا ویلھے سِر َپکرے ۔) (3اپݨے سِردا بار ݙاہڈھا لڳدے ۔) (4 اَکھ ڈُھکدی نھئیں، ناں چراغ شاہ۔) (5بھُلݨ کم انسان دا، بخشݨ کم رحمان دا۔) (6پت ڳئی پریت ڳئی ۔) (7جتنے دم اتنے غم۔ (8)جݙے رب اݙے سب۔ (9)فِکربُری ، فاقہ بھلا ۔ (10)غَرضؤ دیوانہ ہوندے ۔ 

سرائیکی اکھاݨیں دی تعداد ہک اندازے دے مطابق ویہہ (20)ہزار توں وی ودھ ئِ ۔ ساݙے سرائیکی دے دانشور ، ادیب تے لکھاری سرائیکی اکھاݨاں جمع کرݨ دی بھرپور کوشش کریندے پئے ہِن ۔ہُݨ تیئں سرائیکی اکھاݨیں دے کئی مجموعے منظر عام تے آچکئین ۔ اکھاݨیں (ضرب الامثال) دا ایݙا وݙا ذخیرہ دنیا دی کہیں وی زبان ئِ چ موجود کائینی ۔ اے ڳالھ سرائیکی زبان دی وسعت دا ہک بیّن ثبوت ئِ۔ 
کتاب:جامع سرائیکی قواعد (پہلی جلد علم الصرف)، تحقیق تے تحریر:امان اللہ کاظم، ناشر:عثمان پبلی کیشننز لاہور
حوالے