ඇන්ගුයිලාවේ ඉතිහාසය

ඇන්ගුයිලාව මුලින්ම පදිංචි කළේ දකුණු ඇමරිකාවෙන් සංක්‍රමණය වූ ස්වදේශික ඇමරිකානු ජනයා විසිනි. ඇන්ගුයිලාවෙන් හමු වූ මුල්ම ස්වදේශික ඇමරිකානු කෞතුක වස්තු ක්‍රි.පූ. 1300 දී පමණ කාල නිර්ණය කර ඇත; ජනාවාසවල නටබුන් ක්‍රි.ව. 600 සිට පැවත එන්නකි.Caribbean Islands, Sarah Cameron (Footprint Travel Guides), p. 466 (Google Books ) ඇන්ගුයිලාවේ දන්නා පාෂාණ අක්ෂර ස්ථාන දෙකක් තිබේ: බිග් ස්ප්‍රින්ග් සහ ෆවුන්ටන් කැවර්න්. බිග් ස්ප්‍රින්ග් හි පාෂාණ කඳු වැටිවල පාෂාණ අක්ෂර 100 කට වඩා අඩංගු වේ (ක්‍රි.ව. 600–1200 දක්වා දිව යයි), බහුතරයක් මුහුණු සාදන ඉන්ඩෙන්ටේෂන් තුනකින් සමන්විත වේ.Source: The Anguilla National Trust - Preservation for Generations .

යුරෝපීයයන් විසින් ඇන්ගුයිලා ප්‍රථම වරට දුටුවේ කවදාද යන්න නිශ්චිත නැත: සමහර මූලාශ්‍ර පවසන්නේ කොලොම්බස් 1493 දී ඔහුගේ දෙවන මුහුදු ගමනේදී දිවයින දුටු බවයි, තවත් සමහරු පවසන්නේ පළමු යුරෝපීය ගවේෂකයා 1564 දී ප්‍රංශ හියුගිනොට් වංශාධිපතියෙකු සහ වෙළෙන්දෙකු වූ රෙනේ ගුලේන් ඩි ලවුඩොනියර් බවයි. 1631 දී ලන්දේසි බටහිර ඉන්දීය සමාගම දිවයිනේ බලකොටුවක් ස්ථාපිත කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1633 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් එහි බලකොටුව විනාශ කිරීමෙන් පසු සමාගම පසුව ඉවත් විය.Source: Atlas of Mutual Heritage .

සාම්ප්‍රදායික වාර්තාවල සඳහන් වන්නේ 1650 සිට ශාන්ත කිට්ස් හි ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් විසින් ඇන්ගුයිලා මුලින්ම යටත් විජිතකරණය කරන ලද බවයි. පදිංචිකරුවන් දුම්කොළ සහ අඩු ප්‍රමාණයකට කපු වගා කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ. ප්‍රංශ ජාතිකයන් 1666 දී තාවකාලිකව දිවයින අත්පත් කර ගත් නමුත් ඊළඟ වසරේ බ්‍රෙඩා ගිවිසුමේ නියමයන් යටතේ එය ඉංග්‍රීසි පාලනයට ආපසු ලබා දුන්හ. 1667 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සංචාරය කළ මේජර් ජෝන් ස්කොට්, දිවයින "හොඳ තත්ත්වයේ" පිටවීම ගැන ලියා ඇති අතර 1668 ජූලි මාසයේදී "යුද්ධ සමයේදී පුද්ගලයින් 200 ක් හෝ 300 ක් එහි පලා ගිය" බව සඳහන් කළේය.British Colonial and State Papers 1661–1668, 16 November 1667 and 9 July 1668. 1688, 1745 සහ 1798 දී ප්‍රංශ ජාතිකයන් නැවතත් ප්‍රහාර එල්ල කළ අතර, එමඟින් විශාල විනාශයක් සිදු වූ නමුත් දිවයින අල්ලා ගැනීමට අපොහොසත් විය.

මුල් යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානුවන් ඔවුන් සමඟ රැගෙන එන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය. 17 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී අප්‍රිකානු වහලුන් මෙම කලාපයේ ජීවත් වූ බව ඉතිහාසඥයින් සනාථ කරයි, උදාහරණයක් ලෙස 1600 ගණන්වල මැද භාගයේ ශාන්ත කිට්ස් හි ජීවත් වූ සෙනගල්හි වහලුන්. 1672 වන විට ලීවර්ඩ් දූපත් වලට සේවය කරමින් නෙවිස් දූපතේ වහල් ගබඩාවක් පැවතුනි. ඇන්ගුයිලා වෙත අප්‍රිකානු පැමිණීමේ කාලය නිශ්චිතව ස්ථානගත කිරීම දුෂ්කර වුවද, ලේඛනාගාර සාක්ෂි මගින් 1683 වන විට අවම වශයෙන් වහල්භාවයට පත් පුද්ගලයින් 100 දෙනෙකුගේ සැලකිය යුතු අප්‍රිකානු පැවැත්මක් පෙන්නුම් කරයි; මොවුන් මධ්‍යම අප්‍රිකාවෙන් මෙන්ම බටහිර අප්‍රිකාවෙන් ද පැමිණ ඇති බව පෙනේ.Walicek, Don E. (2009). "The Founder Principle and Anguilla's Homestead Society," Gradual Creolization: Studies Celebrating Jacques Arends, ed. by M. van den Berg, H. Cardoso, and R. Selbach. (Creole Language Library Series 34), Amsterdam: John Benjamins, pp. 349–372. ඇන්ගුයිලා හි ප්‍රධාන බෝගය ලෙස දුම්කොළ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට පටන් ගත් සීනි වතුවල වැඩ කිරීමට වහලුන්ට බල කෙරුනි. කාලයත් සමඟ, අප්‍රිකානු වහලුන් සහ ඔවුන්ගේ පරම්පරාව සුදු පදිංචිකරුවන්ට වඩා බොහෝ සෙයින් වැඩි විය. අවසානයේ 1807 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය තුළ අප්‍රිකානු වහල් වෙළඳාම අවසන් කරන ලද අතර 1834 දී වහල්භාවය සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරන ලදී. බොහෝ වැවිලිකරුවන් පසුව දිවයින විකුණා දැමූහ හෝ හැර ගියහ.

මුල් යටත් විජිත සමයේදී, ඇන්ගුයිලා බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඇන්ටිගුවා හරහා පරිපාලනය කරන ලදී; 1825 දී, එය අසල පිහිටි ශාන්ත කිට්ස් හි පරිපාලන පාලනය යටතේ තබන ලදී. බොහෝ ඇන්ගුයිලා වැසියන්ගේ කැමැත්තට පටහැනිව, 1882 දී ඇන්ගුයිලා ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් සමඟ ෆෙඩරල් කරන ලදී. ආර්ථික එකතැන පල්වීම සහ 1890 ගණන්වල නියඟ කිහිපයක දරුණු බලපෑම් සහ පසුව 1930 ගණන්වල මහා අවපාතය හේතුවෙන් බොහෝ ඇන්ගුයිලා වැසියන් වෙනත් තැනකට වඩා හොඳ අපේක්ෂාවන් සඳහා සංක්‍රමණය වීමට හේතු විය.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Anguilla_(1967%E2%80%931969).svg|වම|thumb|කෙටි කාලීන ඇන්ගුයිලා ජනරජයේ ධජය
1952 දී ඇන්ගුයිලාවට පූර්ණ වැඩිහිටි ඡන්ද අයිතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සම්මේලනයේ (1958–1962) කොටසක් ලෙස කෙටි කාලයකට පසු, ඇන්ගුයිලා දූපත 1967 දී පූර්ණ අභ්‍යන්තර ස්වයං පාලනයක් සහිත ශාන්ත කිට්ස්-නෙවිස්-ඇන්ගුයිලා රාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ ඇන්ගුයිලන්වරු මෙම සංගමයේ කොටසක් වීමට කැමැත්තක් නොදැක්වූ අතර, එහි ශාන්ත කිට්ස්හි ආධිපත්‍යය කෙරෙහි අමනාප වූහ. 1967 මැයි 30 වන දින ඇන්ගුයිලන්වරු දිවයිනෙන් ශාන්ත කිට්ස් පොලිස් බලකාය බලහත්කාරයෙන් නෙරපා හැර, ජනමත විචාරණයකින් පසුව ශාන්ත කිට්ස් වෙතින් වෙන්වීම ප්‍රකාශ කළහ.Anguilla, 11 July 1967: Separation from St Kitts and Nevis; Peace Committee as Government  Direct Democracy Noack, David X., Die abtrünnige Republik Anguilla, amerika21.de, 27 September 2016. Retrieved 23 April 2017. . ඇට්ලින් හැරිගන් සහ රොනල්ඩ් වෙබ්ස්ටර් ඇතුළු අනෙකුත් අය විසින් මෙහෙයවන ලද සිදුවීම්, ඇන්ගුයිලන් විප්ලවය ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය; එහි ඉලක්කය වූයේ තනිකරම නිදහස නොව, ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් වෙතින් නිදහස ලබා ගැනීම සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත්වීමයි.

සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමත් සමඟ, ශාන්ත කිට්ස් වෙතින් වෙන්වීමට ඇන්ගුයිලන්වරුන්ගේ කැමැත්ත සනාථ කරන දෙවන ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලද අතර, රොනල්ඩ් වෙබ්ස්ටර් ජනාධිපති ලෙස ඇන්ගුයිලා ජනරජය ඒකපාර්ශ්විකව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය නියෝජිත විලියම් විට්ලොක්ගේ උත්සාහයන් අවුල් සහගත තත්ත්වය බිඳ දැමීමට අසාර්ථක වූ අතර පසුව 1969 මාර්තු මාසයේදී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා භටයින් 300 ක් යවන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය අධිකාරිය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද අතර, 1971 ජූලි මාසයේ ඇන්ගුයිලා පනත මගින් තහවුරු කරන ලදී. 1980 දී, ඇන්ගුයිලාට අවසානයේ ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් වෙතින් විධිමත් ලෙස වෙන් වී වෙනම බ්‍රිතාන්‍ය කිරුළ යටත් විජිතයක් (දැන් බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය භූමියක්) බවට පත්වීමට අවසර දෙන ලදී. එතැන් සිට, ඇන්ගුයිලා දේශපාලනික වශයෙන් ස්ථාවර වී ඇති අතර, එහි සංචාරක සහ අක්වෙරළ මූල්‍යකරණ අංශවල විශාල වර්ධනයක් දැක තිබේ.

 යොමු කිරීම්