අක්ෂාංශය

අක්ෂාංශය 
අක්ෂාංශය යනු පෘථිවි මත පිහිටි ස්ථානවල උතුරු හෝ දකුණු පිහිටීම පෙන්වීමට භාවිත වන ගණිතමය උපකේතයකි. මෙය **භූමධ්‍යරේඛාව**ට සම්බන්ධව මිනුම් කලාපයකි.  

 භූගෝලීය විස්තර 
 අක්ෂාංශය භූමධ්‍යරේඛාව (0°) සිට උතුරු අක්ෂාංශ 90°N (උතුරු ධෘවය) සහ දකුණු අක්ෂාංශ 90°S (දකුණු ධෘවය) දක්වා මිනුම් කෙරේ.  
 පෘථිවියේ සෑම ස්ථානයකටම අක්ෂාංශයක් ඇත, එයින් එහි උතුරු හෝ දකුණු පිහිටීම නිරූපණය වේ.  

 ප්‍රධාන අක්ෂාංශ රේඛා 
 **භූමධ්‍යරේඛාව (Equator)** – 0° අක්ෂාංශය, උතුරු සහ දකුණු අර්ධගෝලයන් වෙන් කරයි.  
 **උතුරු සහ දකුණු තෘතීක රේඛා** – Tropic of Cancer (23.5°N), Tropic of Capricorn (23.5°S).  
 **මහා ධෘව රේඛා** – Arctic Circle (66.5°N), Antarctic Circle (66.5°S).  

 භාවිතය 
 නාවිගේෂන්, භූගෝල විද්‍යාව, දේශගුණ විශ්ලේෂණ, සහ සෞරග්‍රහ චලන අධ්‍යයනය සඳහා අක්ෂාංශ මූලික උපකරණයකි.  
 නවානික, ගුවන් හා අන්තර්ජාතික සම්බන්ධතා සැලසුම් කිරීමේදී අක්ෂාංශ දත්ත භාවිතා වේ.  

 සංකේත සහ සටහන් 
 අක්ෂාංශ මිනුම් ඍජු උග්‍ර මත ° (degree) වලින් සදහන් කෙරේ.  
 මිනුම් ප්‍රධාන ඒකක: °, ′ (minutes), ″ (seconds).  
 උදාහරණයක්: කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව ≈ 6°55′N.  

 තවත් බලන්න 
 දිගරේඛාව  
 භූමධ්‍යරේඛාව  
 උතුරු අර්ධගෝලය  
 දකුණු අර්ධගෝලය  

 සටහන්