ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි භූගෝලය

ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ 10° 2' සහ 11° 12' උතුරු අක්ෂාංශ සහ 60° 30' සහ 61° 56' බටහිර දේශාංශ අතර පිහිටා ඇති අතර උතුරින් කැරිබියන් මුහුද, නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් අත්ලාන්තික් සාගරය සහ බටහිරින් පරියා බොක්ක පිහිටා ඇත. එය කැරිබියන් කලාපයේ ඈත ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇති අතර, ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපත දකුණු ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන භූමියේ වෙනිසියුලාවේ වෙරළට කිලෝමීටර් 11 ක් (නැමීටර 6) ක් දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම දූපත් දකුණු ඇමරිකාවේ භෞතික විද්‍යාත්මක දිගුවකි. වර්ග කිලෝමීටර 5,128 (වර්ග සැතපුම් 1,980) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරමින්, රට ප්‍රධාන දූපත් දෙකකින් සමන්විත වේ, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ, කිලෝමීටර 37 (නාවික සැතපුම් 20) සමුද්‍ර සන්ධියකින් වෙන් කර ඇති අතර, ඊට අමතරව චචචකෙයාර්, මොනොස්, හුවෙවෝස්, ගෑස්පර් ග්‍රෑන්ඩ් (හෝ ගෑස්පරී), ලිට්ල් ටොබැගෝ සහ සෙන්ට් ගයිල්ස් දූපත ඇතුළු බොහෝ කුඩා දූපත් ගණනාවකින් සමන්විත වේ.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trinidad_Topography.png|thumb|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි භූ විෂමතාව
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trinidad_and_Tobago_OnEarth_WMS.png|thumb|අභ්‍යවකාශයෙන් T&T
ට්‍රිනිඩෑඩ් වර්ග කිලෝමීටර 4,768 (වර්ග සැතපුම් 1,841) ප්‍රදේශයකින් (රටේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 93.0% කින් සමන්විත වේ) සාමාන්‍ය දිග කිලෝමීටර 80 (සැතපුම් 50) සහ සාමාන්‍ය පළල කිලෝමීටර 59 (සැතපුම් 37) වේ. ටොබැගෝහි වර්ග කිලෝමීටර 300 (වර්ග සැතපුම් 120) ක් පමණ වන අතර එය රටේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 5.8% ක් වන අතර එය කිලෝමීටර 41 (සැතපුම් 25 1⁄2) ක් දිග සහ විශාලතම පළල කිලෝමීටර 12 (සැතපුම් 7 1⁄2) කි. ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ දකුණු ඇමරිකාවේ මහාද්වීපික රාක්කයේ පිහිටා ඇති අතර එම නිසා භූ විද්‍යාත්මකව සම්පූර්ණයෙන්ම දකුණු ඇමරිකාවේ පිහිටා ඇති බව සැලකේ.

දූපත් වල භූමි ප්‍රදේශය කඳු සහ තැනිතලා මිශ්‍රණයකි. ට්‍රිනිඩෑඩ්හි උතුරු කඳුවැටිය උතුරු වෙරළට සමාන්තරව දිවෙන අතර, රටේ උසම කඳු මුදුන (එල් සෙරෝ ඩෙල් අරිපෝ) අඩංගු වේ, එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 940 (අඩි 3,080) ක් උසින් යුක්ත වන අතර, සහ දෙවන උසම (එල් ටුකුචේ, මීටර් 936 (අඩි 3,071)). දිවයිනේ මධ්‍යයේ පිහිටි මධ්‍යම කඳුවැටිය සහ මොන්ට්සෙරාට් කඳුකරය සහ දකුණින් පිහිටි දකුණු කඳුවැටිය සහ ට්‍රිනිටි කඳුකරය හැර දිවයිනේ ඉතිරි කොටස සාමාන්‍යයෙන් සමතලා වේ. කඳු වැටි තුන ට්‍රිනිඩෑඩ්හි ජලාපවහන රටාව තීරණය කරයි. නැගෙනහිර වෙරළ තීරය එහි වෙරළ තීරයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය, විශේෂයෙන් මැන්සානිලා වෙරළ තීරය. දිවයිනේ කැරොනි වගුරු බිම සහ නරිවා වගුරු බිම වැනි විශාල වගුරු බිම් කිහිපයක් අඩංගු වේ. ට්‍රිනිඩෑඩ් හි ප්‍රධාන ජල කඳන් අතර හොලිස් ජලාශය, නවෙට් ජලාශය, කැරොනි ජලාශය ඇතුළත් වේ. ට්‍රිනිඩෑඩ් විවිධ පස් වර්ග වලින් සමන්විත වන අතර, බහුතරය සිහින් වැලි සහ බර මැටි වේ. උතුරු කඳුවැටියේ ඇලුවියල් නිම්න සහ නැගෙනහිර-බටහිර කොරිඩෝවේ පස් වඩාත් සාරවත් වේ. ට්‍රිනිඩෑඩ් ලෝකයේ විශාලතම ස්වාභාවික ඇස්ෆල්ට් ජලාශය වන පිච් විල අඩංගු වීම නිසා ද කැපී පෙනේ. ටොබැගෝහි නිරිත දෙසින් පැතලි තැනිතලාවක් ඇති අතර, දිවයිනේ නැගෙනහිර අර්ධය වඩාත් කඳුකර වන අතර, එය අවසන් වන්නේ පිජන් පීක් හි ය, එය දිවයිනේ උසම ස්ථානය වන මීටර් 550 (අඩි 1,800) කි. ටොබැගෝහි වෙරළට ඔබ්බෙන් කොරල් පර කිහිපයක් ද අඩංගු වේ.

ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපතේ ජීවත් වන අතර, එබැවින් මෙය විශාලතම නගර සහ නගරවල පිහිටීමයි. ට්‍රිනිඩෑඩ් හි ප්‍රධාන නගර සභා හතරක් ඇත: ස්පාඤ්ඤයේ අගනුවර වරාය, සැන් ප්‍රනාන්දු, අරිමා සහ චගුවානාස්. ටොබැගෝ හි ප්‍රධාන නගරය ස්කාර්බරෝ ය.

 භූ විද්‍යාව 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:STAPP_114_La_Brea_Pitch_Lake.jpg|වම|thumb|නිරිතදිග ට්‍රිනිඩෑඩ් හි පිච් විල
උතුරු කඳුවැටිය ප්‍රධාන වශයෙන් ඉහළ ජුරාසික් සහ ක්‍රිටේසියස් පරිවෘත්තීය පාෂාණ වලින් සමන්විත වේ. උතුරු පහත් බිම් (නැගෙනහිර-බටහිර කොරිඩෝව සහ කැරොනි තැනිතලාව) තරුණ නොගැඹුරු සමුද්‍ර ක්ලැස්ටික් අවසාදිත වලින් සමන්විත වේ. මෙයට දකුණින්, මධ්‍යම කඳු වැටියේ නැමීම් සහ තෙරපුම් පටිය ක්‍රිටේසියස් සහ ඉයෝසීන් අවසාදිත පාෂාණ වලින් සමන්විත වන අතර, දකුණු හා නැගෙනහිර පැති දිගේ මයෝසීන් සංයුති ඇත. නපරිමා තැනිතලාව සහ නරිවා වගුරු බිම මෙම උස්බිමෙහි දකුණු උරහිස සාදයි.

දකුණු පහත් බිම් මයෝසීන් සහ ප්ලියෝසීන් වැලි, මැටි සහ බොරළු වලින් සමන්විත වේ. මේවා තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු නිධි, විශේෂයෙන් ලොස් බජෝස් දෝෂයට උතුරින් පිහිටා ඇත. දකුණු කඳු වැටිය තුන්වන ප්‍රතික්ලිනල් උස්බිම සාදයි. පාෂාණ මයෝසීන් හි සාදන ලද සහ ප්ලයිස්ටොසීන් හි උස්බිමෙහි තැබූ වැලිගල්, ෂේල්ස්, රොන්මඩ සහ මැටි වලින් සමන්විත වේ. මෙම ප්‍රදේශයේ තෙල් වැලි සහ මඩ ගිනි කඳු විශේෂයෙන් සුලභ වේ.

දිවයිනේ ස්වාභාවික පුදුමයන්ගෙන් එකක් වන්නේ ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපතේ ස්වාභාවික පිච් විල වන පිච් විල විලයි. එය පෘථිවියේ ස්වාභාවිකව සිදුවන විශාලතම ඇස්ෆල්ට් නිධියයි.

 දේශගුණය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beryl_2024-07-01_1150Z.jpg|වම|thumb|2024 ජූලි මාසයේදී බෙරිල් සුළි කුණාටුව ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හරහා ගමන් කරයි.
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි සමුද්‍රීය නිවර්තන දේශගුණයක් ඇත. වාර්ෂිකව සෘතු දෙකක් ඇත: වසරේ මුල් මාස පහ සඳහා වියළි කාලය සහ වසරේ ඉතිරි මාස හත තුළ වැසි සමය. සුළං ප්‍රධාන වශයෙන් ඊසාන දෙසින් වන අතර ඊසානදිග වෙළඳ සුළං මගින් ආධිපත්‍යය දරයි. බොහෝ කැරිබියානු දූපත් මෙන් නොව ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ප්‍රධාන සුළි කුණාටු මංතීරුවලින් පිටත පිහිටා ඇත; කෙසේ වෙතත්, 1963 සැප්තැම්බර් 30 වන දින ටොබැගෝ දූපත ෆ්ලෝරා සුළි කුණාටුවෙන් පහර දෙන ලදී. ට්‍රිනිඩෑඩ්හි උතුරු කඳුවැටියේ, නිරන්තර වලාකුළු සහ මීදුම ආවරණය සහ කඳුකරයේ තද වැසි හේතුවෙන්, දේශගුණය බොහෝ විට පහළ තැනිතලාවේ උණුසුම් තාපයට වඩා සිසිල් ය.

පෝර්ට් ඔෆ් ස්පේන් හි ඉහළම ප්‍රදේශ සඳහා ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ සඳහා වාර්තාගත උෂ්ණත්වය 39 °C (102 °F) සහ අවම අගය 12 °C (54 °F).

 ජෛව විවිධත්වය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mayaro_Beach;_Trinidad_&_Tobago.jpg|thumb|ට්‍රිනිඩෑඩ්හි ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශයේ මායාරෝ වෙරළ තීරය
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trinidad_motmots_(Momotus_bahamensis).jpg|thumb|ට්‍රිනිඩෑඩ් මොට්මොට්ස්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Channel-billed_toucan_t_t.jpg|thumb|චැනල්-බිල් ටූකන්, ට්‍රිනිඩෑඩ්
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ දූපත් දකුණු ඇමරිකාවේ මහාද්වීපික රාක්කයේ පිහිටා ඇති නිසාත්, පුරාණ කාලයේ දකුණු ඇමරිකානු ප්‍රධාන භූමියට භෞතිකව සම්බන්ධ වී තිබූ නිසාත්, ඒවායේ ජෛව විවිධත්වය අනෙකුත් බොහෝ කැරිබියානු දූපත් වලට වඩා වෙනස් වන අතර වෙනිසියුලාවේ ඒවාට බොහෝ සමානකම් දක්වයි. ප්‍රධාන පරිසර පද්ධති වන්නේ: වෙරළබඩ සහ සමුද්‍ර (කොරල්පර, කඩොලාන වගුරු බිම්, විවෘත සාගර සහ මුහුදු තෘණ ඇඳන්); වනාන්තර; මිරිදිය (ගංගා සහ ඇළ දොළ); කාර්ස්ට්; මිනිසා විසින් සාදන ලද පරිසර පද්ධති (කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, මිරිදිය වේලි, ද්විතියික වනාන්තර); සහ සැවානා. 1996 අගෝස්තු 1 වන දින, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ 1992 ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ රියෝ සම්මුතිය අනුමත කළ අතර, එය ජෛව විවිධත්ව ක්‍රියාකාරී සැලැස්මක් සහ ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය සඳහා රටේ දායකත්වය විස්තර කරන වාර්තා හතරක් නිෂ්පාදනය කර ඇත. මෙම වාර්තා පරිසර පද්ධති සේවා සැපයීම තුළින් රටේ ජනතාවගේ යහපැවැත්ම සඳහා ජෛව විවිධත්වයේ වැදගත්කම විධිමත් ලෙස පිළිගත්තේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leatherback_sea_turtle_Tinglar,_USVI_(5839996547).jpg|වම|thumb|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ යනු ලෙදර්බැක් කැස්බෑවන් සඳහා ප්‍රධාන කැදලි ස්ථානයකි.
පෘෂ්ඨවංශීන් පිළිබඳ තොරතුරු තරමක් පුළුල් වන අතර, පක්ෂි විශේෂ 472ක් (ආවේණික 2ක්), ක්ෂීරපායින් 100ක් පමණ, උරගයින් 90ක් පමණ (ආවේණික කිහිපයක්), උභයජීවීන් 30ක් පමණ (ආවේණික කිහිපයක් ඇතුළුව), මිරිදිය මත්ස්‍යයන් 50ක් සහ අවම වශයෙන් සමුද්‍ර මත්ස්‍යයන් 950ක් ඇත. කැපී පෙනෙන ක්ෂීරපායී විශේෂ අතරට ocelot, බටහිර ඉන්දීය මැනටී, කරපටි පෙකරි (දේශීයව ක්වෙන්ක් ලෙස හැඳින්වේ), රතු-රම්ප්ඩ් අගුටි, ලැපේ, රතු බ්‍රොකට් මුවන්, නියෝට්‍රොපිකල් ඔටර්, වීපර් කැපුචින් සහ රතු හවුලර් වඳුරා ඇතුළත් වේ; වැම්පයර් වවුලා සහ ෆ්‍රින්ජ්-ලිප්ඩ් වවුලා ඇතුළු වවුලන් විශේෂ 70ක් පමණ ඇත. විශාල උරගයින් අතරට දූපත් වල වෙරළ තීරයේ කූඩු කරන බව දන්නා සමුද්‍ර කැස්බෑවන් විශේෂ 5ක්, කොළ ඇනකොන්ඩා, බෝවා කොන්ස්ට්‍රික්ටර් සහ ඇස් කණ්ණාඩි සහිත කයිමන් ඇතුළත් වේ. අවම වශයෙන් සර්ප විශේෂ 47ක් ඇත, ඒවාට භයානක විෂ සහිත විශේෂ හතරක් පමණක් (ට්‍රිනිඩෑඩ්හි පමණක් සහ ටොබැගෝහි නොවේ), කොළ ඉගුවානා, ටුපිනම්බිස් ක්‍රිප්ටස් වැනි කටුස්සන් සහ මිරිදිය කැස්බෑවන් සහ ගොඩබිම් කැස්බෑවන් විශේෂ කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. ඇත. උභයජීවීන් අතරින්, රන් ගස් ගෙම්බා සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් විෂ ගෙම්බා ට්‍රිනිඩෑඩ්හි උතුරු කඳුවැටියේ ඉහළම කඳු මුදුන්වල සහ වෙනිසියුලාවේ පරියා අර්ධද්වීපයේ අසල දක්නට ලැබේ.Jowers, M., & Downie, J. (2004). Distribution of the frog Mannophryne trinitatis (Anura: Dendrobatidae) in Trinidad, West Indies. Living World, 2004. සාගර ජීවීන් බහුල වන අතර, මුහුදු ඉකිරියා, කොරල්, පොකිරිස්සන්, මුහුදු ඇනිමෝන්, තරු මාළු, මැන්ටා රේ, ඩොල්ෆින්, පෝපොයිස් සහ තල්මසුන් මෝරා විශේෂ කිහිපයක් දූපත් වල ජලයේ දක්නට ලැබේ. හඳුන්වා දුන් ටෙරොයිස් පළිබෝධකයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ, මන්ද එය බොහෝ දේශීය මත්ස්‍ය විශේෂ අනුභව කරන අතර ස්වාභාවික විලෝපිකයන් නොමැති බැවිනි; මෙම විශේෂයේ සංඛ්‍යාව අඩු කිරීමට දැනට උත්සාහයන් සිදුවෙමින් පවතී. රට තුළ භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප පහක් අඩංගු වේ: ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ තෙතමනය සහිත වනාන්තර, අඩු ඇන්ටිලියන් වියළි වනාන්තර, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ වියළි වනාන්තර, සුළං සහිත දූපත් සෙරික් පඳුරු සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් කඩොලාන.

ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ විශේෂයෙන් එහි පක්ෂි විශේෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර පක්ෂි නිරීක්ෂකයින් සඳහා ජනප්‍රිය ගමනාන්තයකි. කැපී පෙනෙන විශේෂ අතරට තද රතු පාට අයිබිස්, කොක්‍රිකෝ, එග්‍රෙට්, දිලිසෙන කව්බර්ඩ්, කෙසෙල්ක්විට්, තෙල් කුරුල්ලා සහ විවිධ හනීක්‍රීපර්, ට්‍රොගන්, ටූකන්, ගිරවා, ටැනේජර්, වුඩ්පෙකර්, ඇන්ට්බර්ඩ්, සරුංගල්, උකුස්සන්, බූබීස්, පෙලිකන් සහ ගිජුලිහිණියන් ඇතුළත් වේ; ලොව තුන්වන කුඩාම වන ටෆ්ටඩ් කොක්වෙට් ඇතුළු හම්මිං කුරුළු විශේෂ 17 ක් ද ඇත.

අපෘෂ්ඨවංශීන් පිළිබඳ තොරතුරු විසිරී ඇති අතර ඉතා අසම්පූර්ණයි. සමනලුන් 650 ක් පමණ, අවම වශයෙන් කුරුමිණියන් 672 ක් (ටොබැගෝවෙන් පමණක්) සහ කොරල් 40 ක් වාර්තා වී ඇත. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන අපෘෂ්ඨවංශීන් අතර කැරපොත්තන්, කොළ කපන කුහුඹුවා සහ මදුරුවන්, වේයන්, මකුළුවන් සහ ටැරන්ටුලස් විශේෂ රාශියක් ඇතුළත් වේ.

ලැයිස්තුව සම්පූර්ණයෙන් බොහෝ දුරස් වුවද, ලයිකන ඇතුළු දිලීර විශේෂ 1,647ක් වාර්තා වී ඇත.Dennis, R.W.G. "Fungus Flora of Venezuela and Adjacent Countries". Office of Public Sector Information, London, 1970. ලොව පුරා ඇති සියලුම දිලීර වලින් 7%ක් පමණ පමණක් මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති බවට පොදුවේ පිළිගත් ඇස්තමේන්තුව අනුව, සැබෑ මුළු දිලීර සංඛ්‍යාව බෙහෙවින් වැඩි වීමට ඉඩ ඇත.Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. (2008), Dictionary of the Fungi. Edn 10. CABI. තාවකාලිකව ලැයිස්තුගත කර ඇති ආවේණික දිලීර විශේෂ 407 සංඛ්‍යාව ඇස්තමේන්තු කිරීමට පළමු උත්සාහය.

ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පිළිබඳ තොරතුරු විසිරී ඇති අතර ඉතා අසම්පූර්ණයි. සාගර ඇල්ගී විශේෂ 200කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් වාර්තා වී ඇත. ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විශේෂවල සැබෑ මුළු සංඛ්‍යාව බොහෝ සෙයින් වැඩි විය යුතුය.

මෑතකදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පිරික්සුම් ලැයිස්තුවකට ස්තූතිවන්ත වන්නට, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි ශාක විවිධත්වය විශේෂ 3,300ක් (ආවේණික 59ක්) පමණ වාර්තා වී ඇති බව හොඳින් ලේඛනගත කර ඇත. සැලකිය යුතු ලෙස කපා දැමීම් තිබියදීත්, වනාන්තර තවමත් රටෙන් 40%ක් පමණ ආවරණය කරන අතර විවිධ ගස් විශේෂ 350ක් පමණ ඇත. කැපී පෙනෙන ගසක් වන්නේ මැන්චිනීල් වන අතර එය මිනිසුන්ට අතිශයින් විෂ සහිත වන අතර එහි යුෂ ස්පර්ශ කිරීමෙන් පවා සම මත දැඩි බිබිලි ඇති විය හැක; ගස බොහෝ විට අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු වලින් වැසී ඇත. 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 6.62/10 ක් ලබා ගත් අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 69 වන ස්ථානයට පත්විය.

රටේ ජෛව විවිධත්වයට ඇති තර්ජන අතරට අධික ලෙස දඩයම් කිරීම සහ දඩයම් කිරීම (දඩයම් කිරීම #ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ බලන්න), වාසස්ථාන අහිමි වීම සහ ඛණ්ඩනය වීම (විශේෂයෙන් කැණීම්, කෘෂිකර්මාන්තය, අනවසරයෙන් අල්ලා ගැනීම, නිවාස හා කාර්මික සංවර්ධනය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම් සඳහා වන ලැව් ගිනි සහ ඉඩම් එළිපෙහෙළි කිරීම හේතුවෙන්), ජල දූෂණය සහ ආක්‍රමණශීලී විශේෂ සහ රෝග කාරක හඳුන්වාදීම ඇතුළත් වේ.

 යොමු කිරීම්