සල්ටෝ, උරුගුවේ

සල්ටෝ ( ) යනු වයඹදිග උරුගුවේහි සල්ටෝ ප්‍රජා කොට්ඨාශය අගනුවරයි. 2023 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 114,084 ක් වූ අතර මොන්ටෙවීඩියෝවට පසුව උරුගුවේහි දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වේ.  

 ඉතිහාසය 
ගුරානි යුද්ධය අතරතුර, රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා හි ආණ්ඩුකාරවරයා, ජෝස් ඩි ඇන්ඩෝනෙගුයි සහ වැල්ඩෙලිරියෝස් හි මාර්ක්විස්, මිනිසුන් 400 දෙනෙකුගෙන් යුත් හමුදාවක් සමඟ උතුරට ගොස් මැඩ්රිඩ් ගිවිසුමේ නියමයන් බලාත්මක කරන ලෙස ආණ්ඩුකාර හෝසේ ජොකින් ඩි වියානා ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. 1756 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී වියානා දඩයම් කිරීම සහ මසුන් ඇල්ලීමෙන් දිවි ගලවා ගැනීමට සිදු වූ ප්‍රදේශයේ පිහිටි ඔහුගේ හමුදාව සඳහා බැරැක්ක කිහිපයක් ඉදි කළේය. ඔහු ඉදිකළ මඩු සැන් ඇන්ටෝනියෝ ඩෙල් සැල්ටෝ චිකෝ ලෙස හැඳින්විණි. මේ අනුව, වර්තමාන සැල්ටෝ නගරයේ කෙටි කාලීන පළමු ජනාවාසය 1756 නොවැම්බර් 8 වන දින සිට ආරම්භ වන අතර, එය එහි අත්තිවාරම් දිනය ලෙස පවතී. සමහර අය පවසන්නේ එය "අහම්බෙන්" බවයි, ලේඛක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ බවුසා ඔහුගේ Dominación española en Uruguay පොතේ වැනි. 1757 දී වියානා සහ බුවනෝස් අයර්ස් හි උසස් ආණ්ඩුකාර පේද්‍රෝ ඩි සෙවලෝස් සැන් ඇන්ටෝනියෝ නමින් ශක්තිමත් බලකොටුවක් ඉදි කළහ. කොටුවේ දේවස්ථානයක් තිබූ අතර එය සැන් ඇන්ටෝනියෝ ද පාදුවාගේ අනුග්‍රහය යටතේ පැවතුනි. එම කාල පරිච්ඡේදයේදීම, ස්පාඤ්ඤ හමුදා කොලෝනියා ඩෙල් සැක්‍රමෙන්ටෝ හි පෘතුගීසි යටත් විජිතය අල්ලා ගත් අතර 1763 දී එය අතහැර දැමීමට පෙර වසර හතක් එහි පහසුකම් භාවිතා කළහ.

1768 ජුනි 16 වන දින, III වන කාලෝස්ගේ නියෝගය පරිදි, සියලුම ස්පාඤ්ඤ භූමියෙන් ජේසු නිකායිකයින් නෙරපා හැරීමට සොල්දාදුවන් 1,500 ක් සමඟ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද පෝලා බුකරේලි විසින් සැල්ටෝ හි ගොඩනැගිලි අත්පත් කර ගන්නා ලදී.  සැන් ඇන්ටෝනියෝ බලකොටුව අවි ගබඩාවක් ලෙසත් පසුව බොහෝ පූජකවරුන් සඳහා බන්ධනාගාරයක් ලෙසත් සේවය කළ අතර පසුව ඔවුන් බුවනෝස් අයර්ස් වෙත ගෙන යන ලදී හෝ විදේශගත කරන ලදී. ජේසු නිකායිකයින් සිරගත කරන අතරතුර, ලුතිනන් නිකොලස් ගාර්ෂියා බලකොටුව සහ බෝට්ටු තුනක් රැකබලා ගත්තේය. යාපේයු ගඟේ විශාල ගංවතුරක් සැලකිය යුතු හානියක් සිදු කළ අතර, බලකොටුව ගංගා-මාර්ග මංසන්ධියක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම සඳහා, මෙවර වත්මන් කොන්කෝඩියා ප්‍රදේශයේ උරුගුවේ ගඟේ බටහිර පැත්තේ අසල ස්ථානයක නැවත ගොඩනඟන ලදී. 1782 මුල් භාගයේදී ජනාවාසයේ ස්ථිර පදිංචිකරුවන් සිටියහ.

1811 පෙබරවාරි 12 වන දින ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජේවියර් ඩි එලියෝ බුවනෝස් අයර්ස් මණ්ඩලයට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය. මොන්ටෙවීඩියෝ හොසේ රොන්ඩෝ සහ හොසේ ගර්වාසියෝ ආර්ටිගාස් විසින් වටලනු ලැබූ අතර, එලියෝ පෘතුගාලයෙන් උදව් ඉල්ලා සිටියේය. පසුව ස්පාඤ්ඤයට සහ බුවනෝස් අයර්ස් මණ්ඩලයට ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට සිදු වූයේ බුවනෝස් අයර්ස් මුහුදෙන් අවහිර කරනු ලැබූ බැවිනි. සටන් විරාම ගිවිසුමක දී මොන්ටෙවීඩියෝ වටලෑම සහ රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා අවහිර කිරීම ඉවත් කිරීමට තීරණය කළේය. කෙසේ වෙතත්, ජෙනරාල් ආටිගාස්ට උතුරට පසුබැසීමට සිදු වූ අතර එය බටහිර ජනතාවගේ නික්මයාමේදී ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.  බටහිර ජනතාවගේ නික්මයාමේ සාමාජිකයින් අතර උරුගුවේ ඉතිහාසයේ වැදගත් පුද්ගලයින් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් සිටි අතර, ඔවුන් අතර හමුදා නිලධාරීන් 6,000 ක් සහ සිවිල් වැසියන් 4,500 ක් පමණ සිටියහ. 1811 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔවුන් සැල්ටෝට ඉතා ආසන්නව උරුගුවේ ගඟේ මාසයක් කඳවුරු බැඳගත්තා. එම ස්ථානයේ දී බුවනෝස් අයර්ස් මණ්ඩලය විසින් "අධිරාජ්‍ය ස්පාඤ්ඤ පාලනයෙන් ජනතාව මුදා ගැනීම සඳහා දස අවුරුදු කුරුස යුද්ධයක දී විප්ලවවාදීන්ට මඟ පෙන්වූ" ආටිගාස් හට ලුතිනන් ආණ්ඩුකාර, ප්‍රධාන විනිසුරු සහ දෙපාර්තමේන්තුවේ කපිතාන් යන පදවිය ප්‍රදානය කරන ලදී.  1811 මැයි 18 වන දින ලාස් පියඩ්‍රාස් සටනින් පසු, ආටිගාස් "පෙරදිග ප්‍රධානියා" ලෙස නම් කරන ලදී.  1820 න් පසු, ආටිගාස්ට පැරගුවේහි පිටුවහල්ව ජීවත් වීමට සිදු වූ නමුත් ඔහුගේ ව්‍යාපාරය ඉතා සාර්ථක වූ අතර 1825 අගෝස්තු 25 වන දින පළමු උරුගුවේ ජනරජය පිහිටුවීමට හේතු විය 

උරුගුවේ නිදහස ලැබීමට පෙර සල්ටෝ "පුවෙබ්ලෝ" (ගම) කාණ්ඩය අත්පත් කරගෙන තිබූ අතර 1835 මැයි 16 වන දින නියෝගයෙන් එය "විල" (නගරයක්) ලෙස පිළිගැනුණි. ඉන්පසුව, 1837 ජුනි 16 වන දින, ලේ අංක 158 පනත මගින් සෝල්ටෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර බවට පත් කරන ලදී. 

1845 ඔක්තෝබර් අග භාගයේදී ගුසෙප් ගරිබාල්ඩිගේ ඉතාලි සහ උරුගුවේ හමුදා භටයින් 1,000 ක් පමණ උරුගුවේ ගඟ දිගේ ඉදිරියට ගොස් ආර්ජන්ටිනාවේ ගුවාලෙගුයිචු අල්ලා ගත් අතර පසුව සැල්ටෝ අල්ලා ගත් අතර ජස්ටෝ ජෝස් ද උර්කිසා, සීසර් ඩයස් සහ සර්වන්ඩෝ ගෝමස්ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණය කරමින් මාස කිහිපයක් එහි රැඳී සිටියහ.  1846 පෙබරවාරි 8 වන දින ගරිබාල්ඩි ගෝමස්ගේ හමුදාව පරාජය කළ අතර, සැල්ටෝ නගරයෙන් පිටත සැන් ඇන්ටෝනියෝ චිකෝ ක්‍රීක් හිදී සිය ගණනක් මරා දැමීය.  සටනේදී ගරිබාල්ඩිට මිනිසුන් සියයක් පමණ අහිමි විය.  ඔහුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ පුවත නගරයට ලැබුණු පෙබරවාරි 16 වන දින මොන්ටෙවීඩියෝ ඔහුව ජෙනරාල් ලෙස පිළිගත්තේය. 

1863 ජුනි 8 වන දින ලේ අංක 780 පනත මගින් සැල්ටෝගේ තත්ත්වය "සියුඩාඩ්" (නගරය) ලෙස උසස් කරන ලද අතර, එය 1869 මාර්තු 3 වන දින ලේ අංක 1.000 පනත මගින් නැවත තහවුරු කරන ලදී. "Statistics of urban localities (1834–2004)" (PDF). INE. 2012. Retrieved 5 September 2012.
දකුණ|thumb| සැල්ටෝ ග්‍රෑන්ඩ් වේල්ල
2010 ගණන්වල අගභාගයේදී, සැල්ටෝ නගරයේ ලතින් ඇමරිකාව පුරා මෙක්සිකෝවේ සියුඩාඩ් ජුවාරෙස් වැනි අනෙකුත් මායිම් නගරවල සිදු වූ අපරාධවලට සමාන අපරාධ ක්‍රියාකාරකම් රාශියක් දක්නට ලැබුණි, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම සහ ස්ත්‍රී දූෂණ ප්‍රධාන අපරාධ අතර විය. දේශීය වාණිජ හා කර්මාන්ත සින්ඩිකේටයේ සභාපති නිකොලස් සැන්ටානාට අනුව, සැල්ටෝ හි ඩොන් ඇටිලියෝ උරුගුවේහි භයානකම බැරියෝ බවට පත්ව ඇත. 

 යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ
ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ පරිපාලන අංශ