උරුගුවේ සංස්කෘතිය

උරුගුවේ සංස්කෘතිය දැඩි ලෙස යුරෝපීය වන අතර දකුණු යුරෝපයෙන් එහි බලපෑම් විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. ගවුචෝ සම්ප්‍රදාය උරුගුවේ සහ ආර්ජන්ටිනාවේ කලාවේ සහ ජනප්‍රවාදයේ වැදගත් අංගයක් වී ඇත.

 දෘශ්‍ය කලා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Facultad_de_Arquitectura,_Montevideo_38.jpg|thumb|මොන්ටෙවීඩියෝ හි ගෘහ නිර්මාණ පාසල.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casapueblo.jpg|thumb|"ජීවත්වීමට සුදුසු මූර්තියක්", කාලෝස් පේස් විලාරෝ ගේ කැසපුබෙබ්ලෝ ඔහුගේ නිවස, හෝටලය සහ කෞතුකාගාරය විය.
වියුක්ත චිත්‍ර ශිල්පියෙකු සහ මූර්ති ශිල්පියෙකු වන කාලෝස් පේස් විලාරෝ කැපී පෙනෙන උරුගුවේ කලාකරුවෙකි. ඔහු ටිම්බක්ටු සහ මයිකොනොස් යන දෙඅංශයෙන්ම චිත්‍ර ඇඳීමෙන් ඔහුගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කෘතිය නිර්මාණය කළේය: ඔහුගේ නිවස, හෝටලය සහ පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ අසල කැසපුබෙලෝ ඇටෙලියර්. ඓතිහාසික සිදුවීම් නිරූපණය කරන 19 වන සියවසේ චිත්‍ර ශිල්පී ජුවාන් මැනුවෙල් බ්ලේන්ස්, පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත් පළමු උරුගුවේ කලාකරුවා විය. පශ්චාත්-හැඟීම්වාදී චිත්‍ර ශිල්පී පෙඩ්‍රෝ ෆිගාරි මොන්ටෙවීඩියෝ සහ ගම්බද ප්‍රදේශවල පැස්ටල් අධ්‍යයනයන් සිදු කළේය. බොහෝ සිතුවම් බිතුසිතුවම් කලාවේ නොව වියුක්ත ප්‍රවණතාවයේ කොටසක් විය.

උරුගුවේහි බොහෝ කලා කෞතුකාගාර ඇති අතර, ඒවායින් බොහොමයක් මොන්ටෙවීඩියෝ හි පිහිටා ඇත, උදාහරණයක් ලෙස ටොරස් ගාර්ෂියා කෞතුකාගාරය සහ ගුර්විච් කෞතුකාගාරය. ටොරස් ගාර්ෂියා කෞතුකාගාරය උරුගුවේ කලාකරුවෙකු වන ජෝකින් ටොරස්-ගාර්ෂියාට ගෞරවයක් වශයෙන් කැප කරන ලදී.

 සංගීතය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tango_dancers_in_Montevideo.png|thumb|මොන්ටෙවීඩියෝ හි ටැන්ගෝ නර්තන ශිල්පීන්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Murgas_(Vazquez,_Marzo_2005_-2).jpg|thumb|කානිවල් එකේ මුර්ගා ගායකයෝඋරුගුවේ ජන හා ජනප්‍රිය සංගීතය එහි ගවුචෝ මූලයන් ආර්ජන්ටිනාව සහ ටැන්ගෝ සමඟ බෙදා ගනී. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ටැන්ගෝ වලින් එකක් වන "ලා කුම්පාර්සිටා" (1917) උරුගුවේ නිර්මාපකයෙකු වන ජෙරාඩෝ මැටොස් රොඩ්‍රිගස් විසින් රචනා කරන ලදී. කැන්ඩොම්බේ යනු කානිවල් හි, විශේෂයෙන් උරුගුවේ කානිවල් හි, ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති උරුගුවේ ජාතිකයන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ජන නර්තනයකි. ගිටාරය වඩාත් කැමති සංගීත භාණ්ඩය වන අතර, පායාඩා නම් ජනප්‍රිය සාම්ප්‍රදායික තරඟයකදී, ගායකයින් දෙදෙනෙකු, එක් එක් ගිටාරයක් සමඟ, එකම තාලයට පද වැඩිදියුණු කරති. ජන සංගීතය කැන්ටෝ ජනප්‍රිය ලෙස හඳුන්වන අතර එයට ලොස් ඔලිමරේනෝස් සහ නුමා මොරේස් වැනි ගිටාර් වාදකයින් සහ ගායකයින් ඇතුළත් වේ.

රොක් සංගීතය සහ කැරිබියානු ප්‍රභේදවල ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන සහ සංගීත සිදුවීම් රාශියක් ඇත. උරුගුවේහි මුල් කාලීන සම්භාව්‍ය සංගීතය ස්පාඤ්ඤ සහ ඉතාලි බලපෑම පෙන්නුම් කළ නමුත් 20 වන සියවසේ සිට, එඩ්වාඩෝ ෆැබිනි, හෙක්ටර් ටොසාර් සහ එඩ්වාඩෝ ගිලාර්ඩෝනි ඇතුළු සම්භාව්‍ය සංගීතයේ නිර්මාපකයින් ගණනාවක් ලතින් ඇමරිකානු සංගීත ව්‍යවහාරයන් වැඩිපුර භාවිතා කර ඇත. මොන්ටෙවීඩියෝ හි OSSODRE සහ ෆිලර්මොනිකා ඩි මොන්ටෙවීඩියෝ හි සංධ්වනි වාද්‍ය වෘන්ද දෙකක් ඇත. ප්‍රසිද්ධ සම්භාව්‍ය සංගීතඥයන් කිහිප දෙනෙකු වන්නේ පියානෝ වාදකයින් වන ඇල්බට් එන්රික් ග්‍රාෆ්; ගිටාර් වාදකයින් වන එඩ්වාඩෝ ෆර්නැන්ඩස් සහ මාර්කෝ සාටර්; සහ ගායකයින් වන අර්වින් ෂ්රොට් ය.

20 වන සියවසේදී, විශේෂයෙන් 1930 ගණන්වල සහ 1940 ගණන්වල ලාස් පියඩ්‍රාස් හි ජූලියෝ සෝසා වැනි උරුගුවේ ගායකයින් සමඟ ටැන්ගෝ උරුගුවේ සංස්කෘතියට විශේෂයෙන් බලපා ඇත. ටැන්ගෝ ගායක කාලෝස් ගාඩෙල්ට වයස අවුරුදු 29 දී, ඔහු තම ජාතිකත්වය උරුගුවේ ජාතිකයෙකු ලෙස වෙනස් කර ගත් අතර, ඔහු ටකුආරෙම්බෝ හි උපත ලැබූ බව පැවසීය.Carlos Gardel was born in France:

Bocaz, Luis (March 1986). "Tango Time" , UNESCO Courier, p. 11. කෙසේ වෙතත්, කාලෝස් ගාඩෙල් කෞතුකාගාරයක් 1999 දී ටකුආරෙම්බෝ අසල වැලේ එඩෙන් හි පිහිටුවන ලදී.

1960 දශකයේ මුල් භාගයේදී බීට්ල්ස් සහ අනෙකුත් බ්‍රිතාන්‍ය සංගීත කණ්ඩායම් පැමිණීමත් සමඟ රොක් ඇන්ඩ් රෝල් ප්‍රථම වරට උරුගුවේට හඳුන්වා දෙන ලදී. මොන්ටෙවීඩියෝ හි ලොස් ෂේකර්ස්, ලොස් ඉරාකුන්ඩෝස්, ලොස් මූන්ලයිට්ස් සහ ලොස් මැල්ඩිටෝස් ඇතුළු සංගීත කණ්ඩායම් රැල්ලක් දර්ශනය වූ අතර, ඒ සියල්ල ඊනියා ආර්ජන්ටිනාවේ උරුගුවේ ආක්‍රමණයේ ප්‍රධාන චරිත බවට පත්විය. ජනප්‍රිය උරුගුවේ රොක් සංගීත කණ්ඩායම් අතර ලා වේලා පුවර්කා, එල් කුආර්ටෙටෝ ඩි නොස් සහ කර්සි ඇතුළත් වේ. 2004 දී, උරුගුවේ සංගීතඥ සහ නළු ජෝර්ජ් ඩ්‍රෙක්ස්ලර් චේගුවේරාගේ ජීවිතය විස්තර කරන ලද ද යතුරුපැදි දිනපොත චිත්‍රපටයේ "ඇල් ඔට්‍රෝ ලාඩෝ ඩෙල් රියෝ" ගීතය රචනා කිරීම සඳහා ඇකඩමි සම්මානයක් දිනා ගත්තේය.

 ආහාර 
උරුගුවේ ආහාර සංස්කෘතිය බොහෝ දුරට යුරෝපීය ආහාර සංස්කෘතියෙන් පැමිණේ. බොහෝ උරුගුවේ කෑම ස්පාඤ්ඤය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය සහ බ්‍රසීලයෙන් පැමිණ ඇති අතර එය යුරෝපයේ අතීත යුද්ධ නිසා ඇති වූ සංක්‍රමණයේ ප්‍රතිඵලයකි. දිනපතා ආහාර වේල් මස්, සියලු වර්ගවල පැස්ටා, බත්, පැණිරස අතුරුපස සහ වෙනත් දේ අතර වෙනස් වේ. උරුගුවේ ලොව විශාලතම මස් නිෂ්පාදකයෙකු වන බැවින් මස් ප්‍රධාන ආහාරය වේ.

සාමාන්‍ය කෑම වර්ග අතරට: "අසාඩෝ උරුගුවේ" (සියලු වර්ගවල මස්වල විශාල ග්‍රිල් හෝ බාබකියු), බැදපු බැටළු මස්, චිවිටෝ (තුනී ග්‍රිල් කළ හරක් මස්, සලාද කොළ, තක්කාලි, බැදපු බිත්තර, හැම්, ඔලිව් සහ වෙනත් දේ අඩංගු සැන්ඩ්විච්, සහ ප්‍රංශ ෆ්‍රයිස් සමඟ පිළිගන්වනු ලැබේ), මිලානේසා (බැදපු පාන් කළ හරක් මස් වර්ගයක්), ටෝටෙලිනි, ස්පැගටි, ග්නොචි, රැවියෝලි, සහල් සහ එළවළු.

උරුගුවේහි වැඩිපුරම පරිභෝජනය කරන ලද ස්ප්‍රෙඩ් එකක් වන්නේ ඩල්සේ ඩි ලෙචේ ය. (සීනි සහ කිරි සෙමින් රත් කිරීමෙන් සකස් කරන ලද ලතින් ඇමරිකාවේ කැරමල් රසකැවිලි වර්ගයකි). වඩාත් සාමාන්‍ය පැණි රසකැවිලි වර්ගය වන්නේ ඇල්ෆජෝර් ය, එය ඩල්සේ ඩි ලෙචේ වලින් පුරවා චොකලට් හෝ මෙරිංගු වලින් ආවරණය කරන ලද කුඩා කේක් වර්ගයකි. අනෙකුත් සාමාන්‍ය අතුරුපස අතර පැස්ටාෆ්‍රොලා (ක්වින්ස් ජෙලි වලින් පුරවා ඇති කේක් වර්ගයක්) සහ චාජා (මෙරිංගු, ස්පොන්ජ් කේක්, විප්ඩ් ක්‍රීම් සහ පලතුරු, සාමාන්‍යයෙන් පීච් සහ ස්ට්‍රෝබෙරි එකතු කරනු ලැබේ) ඇතුළත් වේ. ඖෂධීය පානයක් වන මේට්, උරුගුවේහි වඩාත් සාමාන්‍ය පානයයි.

 සාහිත්‍යය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jos%C3%A9_Enrique_Rod%C3%B3.jpg|thumb|හෝසේ එන්රික් රොඩෝනූතනවාදියෙකු වන හෝසේ එන්රික් රොඩෝ (1871–1917) උරුගුවේහි වඩාත්ම වැදගත් සාහිත්‍ය චරිතය ලෙස සැලකේ. ඔහුගේ පොත වන ඒරියල් (1900), ද්‍රව්‍යමය හා තාක්ෂණික ප්‍රගතිය හඹා යන අතරතුර අධ්‍යාත්මික වටිනාකම් පවත්වා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය සමඟ කටයුතු කරයි. එය යුරෝපයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ සංස්කෘතික ආධිපත්‍යයට එරෙහි වීම ද අවධාරණය කරයි. ලතින් ඇමරිකානු නාට්‍ය රචකයින් අතර කැපී පෙනෙන තැනැත්තා වන්නේ ෆ්ලොරෙන්සියෝ සැන්චෙස් (1875–1910) වන අතර ඔහු අදටත් රඟ දක්වන සමකාලීන සමාජ ගැටලු පිළිබඳ නාට්‍ය ලිවීය.

එම කාල පරිච්ඡේදයේම සිට උරුගුවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වීර කාව්‍ය රචනා කළ ජුවාන් සොරිල්ලා ද සැන් මාටින් (1855–1931) ගේ ආදර කාව්‍යය පැමිණියේය. ජුවානා ඩි ඉබාර්බෞරෝ (1895–1979), ඩෙල්මිරා අගුස්ටිනි (1866–1914), අයිඩියා විලාරිනෝ (1920–2009) සහ හොරාසියෝ ක්විරෝගා සහ ජුවාන් ජෝස් මොරොසෝලි (1899–1959) ගේ කෙටිකතා ද කැපී පෙනේ. ජුවාන් කාලෝස් ඔනෙට්ටිගේ මනෝවිද්‍යාත්මක කතා ("නෝ මෑන්ස් ලෑන්ඩ්" සහ "ද ෂිප්යාඩ්" වැනි) පුළුල් විවේචනාත්මක ප්‍රශංසාවක් ලබා ඇති අතර මාරියෝ බෙනෙඩෙට්ටිගේ ලේඛන ද ඇත.

උරුගුවේහි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සමකාලීන ලේඛකයා වන්නේ ලාස් වෙනාස් අබියර්ටාස් ඩි ඇමරිකා ලැටිනා (1971; "ලතින් ඇමරිකාවේ විවෘත නහර") සහ මෙමෝරියා ඩෙල් ෆියුගෝ (1982–87; "ගිනි මතකය") යන ත්‍රිත්වයේ කතුවරයා වන එඩ්වාඩෝ ගැලියානෝ ය. අනෙකුත් නූතන උරුගුවේ ලේඛකයින් අතර සිල්වියා ලාගෝ, ජෝර්ජ් මජ්ෆුඩ් සහ ජෙසස් මොරේස් ඇතුළත් වේ.

 මාධ්‍ය 
දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන්ගේ ලෝක මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකය 2019 දී වාර්තා වූ රටවල් 180 න් 19 වන ස්ථානයට උරුගුවේ ශ්‍රේණිගත කර ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් භාෂණයේ සහ මාධ්‍ය නිදහස සහතික කර ඇති අතර, ප්‍රචණ්ඩත්වය උසිගැන්වීම හෝ "ජාතියට අපහාස කිරීම" සඳහා සුදුසුකම් ඇත. හමුදා ඒකාධිපතිත්වයේ වසරවලදී උරුගුවේ මාධ්‍ය නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කරන ලදී. 1985 මාර්තු මාසයේදී ඔහුගේ පළමු දිනයේදී, සංගුනෙට්ටි මාධ්‍ය නිදහස සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත ස්ථාපිත කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මොන්ටෙවීඩියෝ හි පුවත්පත් ඔවුන්ගේ සංසරණය පුළුල් කළේය. උරුගුවේ වැසියන්ට පෞද්ගලික දිනපතා සහ සතිපතා පුවත්පත් 100 කට වැඩි ගණනකට, ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන 100 කට වැඩි ගණනකට සහ භෞමික රූපවාහිනී නාලිකා 20 කට පමණ ප්‍රවේශය ඇති අතර කේබල් රූපවාහිනිය පුළුල් ලෙස ලබා ගත හැකිය.

රාජ්‍ය ගුවන්විදුලිය සහ රූපවාහිනිය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ නිල විකාශන සේවාවක් වන SODRE විසිනි. සමහර පුවත්පත් ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ සතු හෝ ඒවාට සම්බන්ධ වේ. 1990 ගණන්වල මුල් භාගයේදී අභාවයට යන තෙක් එල් ඩියා ජාතියේ වඩාත්ම කීර්තිමත් පුවත්පත වූ අතර එය 1886 දී කොලරාඩෝ පක්ෂ නායක සහ (පසුව) ජනාධිපති ජෝස් බැට්ල් වයි ඕර්ඩෝනෙස් විසින් ආරම්භ කරන ලදී. ප්‍රතිවාදී බ්ලැන්කෝ පක්ෂයේ පුවත්පත වන එල් පායිස් විශාලතම සංසරණය ඇත. බුස්කෙඩා දේශපාලන හා ආර්ථික විශ්ලේෂණය සඳහා සංසදයක් ලෙස සේවය කරයි. එය සතියකට පිටපත් 16,000 ක් පමණ පමණක් අලෙවි වුවද, එහි ඇස්තමේන්තුගත පාඨක සංඛ්‍යාව 50,000 ඉක්මවයි.

 ක්‍රීඩා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Estadio_centenario_2.JPG|thumb|සෙන්ටෙනාරියෝ ක්‍රීඩාංගනය
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uruguay_fans_Russia_2018.jpg|thumb|රුසියාවේ පැවති 2018 FIFA ලෝක කුසලානයේ උරුගුවේ ආධාරකරුවන්
උරුගුවේහි ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව පාපන්දු ය. බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් වලින් පිටත පළමු ජාත්‍යන්තර තරගය 1902 ජූලි මාසයේදී මොන්ටෙවීඩියෝ හිදී උරුගුවේ සහ ආර්ජන්ටිනාව අතර පැවැත්විණි. 19 වන සියවසේදී රග්බි සහ ක්‍රිකට් සමඟ ඉංග්‍රීසි නාවිකයින් සහ කම්කරුවන් විසින් උරුගුවේට පාපන්දු හඳුන්වා දෙන ලදී. 1924 පැරිස් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී සහ නැවතත් 1928 දී ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හිදී උරුගුවේ රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය. එහි ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම දෙවරක් FIFA ලෝක කුසලානය දිනා ඇත. 1930 දී සහ නැවතත් 1950 දී මව්බිමේදී ආරම්භක තරඟාවලිය ජයග්‍රහණය කළ උරුගුවේ, අවසන් තරඟයේදී ස්වදේශීය ප්‍රියතම බ්‍රසීලය පරාජය කරමින් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය. උරුගුවේ කෝපා ඇමරිකාව (දකුණු ඇමරිකානු ජාතීන් සහ අමුත්තන් සඳහා වන ජාත්‍යන්තර තරඟාවලියක්) 15 වතාවක් ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර එය 2011 දී අවසන් වරට පැවති ආර්ජන්ටිනාවට වඩා එකක් අඩුය. ලෝක කුසලානයක් දිනාගත් ඕනෑම රටක කුඩාම ජනගහනය උරුගුවේ සතුව ඇත. ඔවුන්ගේ මුල් සාර්ථකත්වය තිබියදීත්, 1994 සිට 2006 දක්වා උත්සාහයන් හතරකදී ඔවුන්ට ලෝක කුසලාන තුනක් මග හැරුණි. 2010 FIFA ලෝක කුසලානයේදී වසර 40 කට පසු පළමු වරට උරුගුවේ අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසියේය. 2010 තරඟාවලියේ හොඳම ක්‍රීඩකයා ලෙස ඩියාගෝ ෆෝලන්ට රන් බෝල සම්මානය පිරිනමන ලදී. 2000 ගණන්වලදී උරුගුවේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයින් 1,414 ක් අපනයනය කළ අතර එය බ්‍රසීලය සහ ආර්ජන්ටිනාව තරම්ම ක්‍රීඩකයින් සංඛ්‍යාවකි. 2010 දී, උරුගුවේ රජය රට තුළ ක්‍රීඩකයින් රඳවා ගැනීමට අදහස් කරන පියවර ක්‍රියාත්මක කළේය. මොන්ටෙවීඩියෝ පදනම් කරගත් පාපන්දු සමාජ දෙකක් ඇත, නැෂනල් සහ පෙනාරෝල්; ඔවුන් අන්තර් මහාද්වීපික කුසලාන තුනක් බැගින් දිනා ඇත. මෙම සමාජ දෙක එකිනෙකා සමඟ ක්‍රීඩා කරන විට, එය උරුගුවේ ක්ලැසිකෝ ලෙස හැඳින්වේ. 2012 ජුනි සඳහා ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල, FIFA ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලට අනුව, පාපන්දු ඉතිහාසයේ ඔවුන්ගේ ඉහළම ලකුණු වන ස්පාඤ්ඤ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමට පළමු ස්ථානයට වඩා අඩුවෙන් ලෝකයේ දෙවන හොඳම කණ්ඩායම ලෙස උරුගුවේ ශ්‍රේණිගත කරන ලදී.The FIFA/Coca-Cola World Ranking – Ranking Table . FIFA.com. Retrieved on 25 June 2012.

තවත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් වන්නේ පැසිපන්දුයි. එහි ජාතික කණ්ඩායම බ්‍රසීලය සහ ආර්ජන්ටිනාව හැර දකුණු ඇමරිකාවේ අනෙකුත් රටවලට වඩා බොහෝ විට හත් වතාවක් පැසිපන්දු ලෝක කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා ඇත. උරුගුවේ 1967 FIBA ලෝක ශූරතාවලිය සඳහා නිල පැසිපන්දු ලෝක කුසලානය සහ 1988 සහ 1997 දී නිල ඇමරිකානු පැසිපන්දු ශූරතාවලිය සඳහා සත්කාරකත්වය දැරූ අතර 2017 FIBA AmeriCup හි සත්කාරකත්වය දරනු ලැබේ.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ