ඇමරිකානු සැමෝවා

ඇමරිකානු සැමෝවා යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පොලිනීසියා කලාපයේ පිහිටා ඇති එක්සත් ජනපදයේ සංස්ථාපිත නොවන සහ සංවිධානාත්මක නොවන භූමි ප්‍රදේශයකි. 14.3°S 170.7°W හි කේන්ද්‍රගත වී ඇති එය, සැමෝවා දූපත් රටෙන් ගිනිකොන දෙසින් සැතපුම් 40 (කිලෝමීටර 64), ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවට සහ වැලිස් සහ ෆුටුනා දූපත් වලට නැගෙනහිරින්, කුක් දූපත් වලට බටහිරින්, ටොන්ගා වලට උතුරින් සහ ටොකෙලාවු වලට දකුණින් සැතපුම් 310 (කිලෝමීටර 500) පමණ වේ. ඇමරිකානු සැමෝවා යනු එක්සත් ජනපදයේ දකුණු දිගම භූමි ප්‍රදේශය වන අතර එය එක්සත් ජනපදයේ හවායි ප්‍රාන්තයට නිරිත දෙසින් සැතපුම් 2,200 (කිලෝමීටර 3,500) ක් සහ ජනාවාස නොවූ ජාර්විස් දූපත සමඟ සමකයට දකුණින් පිහිටි එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශ දෙකෙන් එකකි. 

ඇමරිකානු සැමෝවා සැමෝවා දූපත් සමූහයේ නැගෙනහිර කොටසෙන් සමන්විත වේ - ටුටුයිලා, අවුනුඋ, ඔෆු, ඔලෝසෙගා සහ ටාඋ යන ජනාවාස වූ ගිනිකඳු දූපත් සහ ජනාවාස නොවූ රෝස් ඇටෝල් - මෙන්ම ටොකෙලාවු ගිනිකඳු දූපත් සමූහයේ දුරස්ථ කොරල් පරමාණුවක් වන ස්වේන්ස් දූපත. මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 77 (කිලෝමීටර් 199) වන අතර එය වොෂින්ටන් ඩී.සී.ට වඩා තරමක් විශාලය; එහි භෞමික ජලය ඇතුළුව, මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 117,500 (වර්ග කිලෝමීටර් 304,000) වන අතර එය නවසීලන්තයේ ප්‍රමාණයට සමාන වේ. ඇමරිකානු සැමෝවාහි නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර, එහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් සියයට 90 ක් වැසි වනාන්තරවලින් වැසී ඇත. 2024 වන විට, ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 47,400 ක් වන අතර එය අගනුවර සහ විශාලතම ජනාවාසය වන පැගෝ පැගෝ හි සත්කාරකත්වය දරන ටුටුයිලා හි සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත. පදිංචිකරුවන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් ස්වදේශික ජනවාර්ගික සැමෝවා ජාතිකයන් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් නිල භාෂා වන සැමෝවා සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාව චතුර ලෙස කතා කරති.Selected social characteristics , 2020 Decennial Census of the Island Areas, American Samoa demographic profile, U.S. Census Bureau.

ප්‍රාග් ඓතිහාසික කාලයේ සිට පොලිනීසියානුවන් විසින් වාසය කරන ලද ඇමරිකානු සැමෝවා 18 වන සියවසේදී යුරෝපීයයන් විසින් මුලින්ම සම්බන්ධ කර ගන්නා ලදී. මෙම දූපත් මිෂනාරිවරුන්, ගවේෂකයින් සහ නාවිකයින් ආකර්ෂණය කර ගත් අතර, විශේෂයෙන් පැගෝ පැගෝ හි ඉතා ආරක්ෂිත ස්වාභාවික වරාය වෙත. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී එක්සත් ජනපදය ඇමරිකානු සැමෝවා අත්පත් කර ගත් අතර, එය ප්‍රධාන නාවික මුරපොලක් බවට වර්ධනය විය; දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ පසුව ඇති වූ සීතල යුද්ධය මගින් භූමියේ උපායමාර්ගික වටිනාකම ශක්තිමත් විය. 1967 දී, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කිරීමත් සමඟ ඇමරිකානු සැමෝවා ස්වයං පාලනයක් බවට පත් විය; එහි පළාත් පාලන ආයතනය ජනරජ ස්වරූපයෙන් යුක්ත වන අතර වෙනම විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ ශාඛා ඇත. එය නිල වශයෙන් සංවිධානය වී නොමැති අතර එබැවින් ෆෙඩරල් රජය විසින් සෘජුවම පරිපාලනය කරනු ලැබේ. ඇමරිකානු සැමෝවා "ස්වයං-පාලන නොවන ප්‍රදේශ" දාහතක් අතර ලැයිස්තුගත කර ඇත, නමුත් පැසිෆික් ප්‍රජාව, පැසිෆික් දූපත් සංසදය (PIF), කුඩා දූපත් රාජ්‍ය සන්ධානය (AOSIS) සහ ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) ඇතුළු අන්තර් රාජ්‍ය සංවිධාන කිහිපයක සාමාජිකයෙකි.

භූමියේ උපායමාර්ගික පිහිටීම හේතුවෙන්, එක්සත් ජනපද හමුදාව සැලකිය යුතු පැවැත්මක් ඇති අතර එහි ආර්ථිකය හා සමාජය තුළ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ඕනෑම එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයක හෝ භූමියක ඉහළම හමුදා බඳවා ගැනීමේ අනුපාතයක් ඇති භූමිය ලෙස මෙම භූමිය ප්‍රසිද්ධය; 2021 වන විට, පැගෝ පැගෝ හි දේශීය එක්සත් ජනපද හමුදා බඳවා ගැනීමේ ස්ථානය බඳවා ගැනීමේදී පළමු ස්ථානයට පත්විය. ටූනා නිෂ්පාදන ප්‍රධාන අපනයන වන අතර, එක්සත් ජනපදය නිසි ලෙස විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා ලෙස සේවය කරයි. සංචාරක ව්‍යාපාරය යනු නව නමුත් ඌන සංවර්ධිත අංශයක් වන අතර, භූමියේ සාපේක්ෂ භූගෝලීය හුදකලාව හේතුවෙන්, එහි ඉහළ දරිද්‍රතාවය සහ සංක්‍රමණ අනුපාතයට ද හේතු වේ.

ඇමරිකානු සැමෝවාහි පදිංචිකරුවන් දේශපාලනිකව ඡන්ද බලය අහිමි කර ඇති අතර, එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසයේ ඡන්ද නියෝජනයක් නොමැත. උපතේදී පුරවැසිභාවය ලබා නොදෙන එක්සත් ජනපදයේ ස්ථිරව ජනාවාස වූ එකම භූමිය ඇමරිකානු සැමෝවා වන අතර, එහි උපත ලබන පුද්ගලයින් සීමිත අයිතිවාසිකම් සහිත "පුරවැසි නොවන ජාතිකයන්" ලෙස සැලකේ. සාම්ප්‍රදායික සිරිත් විරිත් ඛාදනයට තුඩු දෙනු ඇතැයි ඇමරිකානු සැමෝවා රජය බිය වන බැවින්, පුරවැසිභාවය දේශීය වශයෙන් මතභේදාත්මක මාතෘකාවකි. තමන්ගේම සංක්‍රමණ පද්ධතියක් ඇති එකම එක්සත් ජනපද භූමිය එයයි.

 ඉතිහාසය 

 18 වන සියවස: පළමු බටහිර සම්බන්ධතා 

 19 වන සියවස 

 20 වන සියවස 
 20 වන සියවසේ මුල් භාගය 

 ඇමරිකානු යටත් විජිතකරණය 

 පළමු ලෝක යුද්ධය සහ 1918 ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතය 

 අන්තර් යුද්ධ කාලය 
 ඇමරිකානු සැමෝවා මවු ව්‍යාපාරය 

 ස්වේන්ස් දූපත ඈඳා ගැනීම 

 දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ ඉන් පසු කාලය 

 1951–1999 

 21 වන සියවස 

 සැලකිය යුතු සිදුවීම් 
 20 වන සියවසට පෙර 

 20 වන සියවස 

 21 වන සියවස 

 2009 සැප්තැම්බර් භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය 

 රජය සහ දේශපාලනය 
 රජය 

 දේශපාලනය 

 ජාතිකත්වය 

 ඡන්ද අයිතිය 

 සංක්‍රමණය 

 ඉඩම් අයිතිය 

 අසල්වැසි සැමෝවා නම් කිරීමට නිල විරෝධය 

 පරිපාලන අංශ 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 දේශගුණික විපර්යාස 

 ආර්ථිකය 

 දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 

 රැකියාව 

 අවම වැටුප 

 බදුකරණය 

 විදුලි සංදේශ 

 ප්‍රවාහනය 

 ජනවිකාසය 

 ජනවාර්ගිකත්වය සහ භාෂාව 

 ආගම 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 සංගීතය 

 ක්‍රීඩා 

 ඇමරිකානු පාපන්දු 

 සංගම් පාපන්දු 

 රග්බි ලීගය 

 රග්බි සංගමය 

 වෙනත් ක්‍රීඩා 

 සංචාරක කර්මාන්තය 

 වනජීවී 

 පළතුරු වවුලන් 

 සත්ව 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:Small Island Developing States
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ
ප්‍රවර්ගය:දූපත් රටවල්
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Articles with excerpts
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි