පලාවු හි ඉතිහාසය

මුල් ඉතිහාසය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Reception_of_the_Manila_Galleon_by_the_Chamorro_in_the_Ladrones_Islands,_ca._1590.jpg|alt=|වම|thumb|මරියානා සහ කැරොලිනාස් හි මැනිලා ගැලියන්, පමණ. 1590 බොක්සර් කෝඩෙක්ස්
පලාවු මුලින්ම ජනාවාස වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සහ 2 වැනි සහස්‍ර අතර ඔස්ට්‍රොනේසියානු ජනතාව විසිනි, ඔවුන් බොහෝ දුරට වර්තමාන පිලිපීනය හෝ ඉන්දුනීසියාවෙන් පැමිණි අය විය හැකිය. ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගෙලන්ගේ ලෝක වට ගමනේ ප්‍රමුඛයා වූ ට්‍රිනිඩෑඩ් නම් ස්පාඤ්ඤ යාත්‍රාව 5 වැනි සමාන්තර රේඛාවට උතුරින් කුඩා දූපත් දෙකක් දැක, ඒවාට "සැන් ජුවාන්" ලෙස නම් කළ විට, 1522 තරම් ඈත අතීතයේදී සොන්සොරොල් දූපත ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් දැක ඇත.

1696 දෙසැම්බරයේදී, කැරොලයින් දූපත් සමූහයේ නාවිකයන් පිරිසක් සමර්හි, ගියුආන් අසලදී සිරවී සිටින විට, ඔවුන්ට යුරෝපීය මිෂනාරි පෝල් ක්ලයින් හමු විය. ගල් කැට භාවිතා කරමින්, නාවිකයන් දූපත් වල ආසන්න පිහිටීම සහ ප්‍රමාණය ක්ලයින්ට පෙන්වීමට උත්සාහ කළහ. ඔහු මෙම තොරතුරු භාවිතා කරමින් පලාවු ප්‍රදේශයේ පළමු යුරෝපීය සිතියම නිෂ්පාදනය කළේය. ක්ලයින් මෙම සිතියම ජේසු නිකායික උසස් ජෙනරාල්වරයා වෙත යැවූ අතර, දූපත් වල නම්, ජනතාවගේ සංස්කෘතිය සහ ඔවුන් සමඟ ඔහුගේ අත්දැකීම් විස්තර කරමින් ලිපියක් ද යවා ඇත.

 ස්පාඤ්ඤ යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islas_Marianas_Palaos_y_Carolinas.JPG|alt=|thumb|ස්පාඤ්ඤ නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි පලාවු දූපත් (පිලිපීන දූපත් හැර) පෙන්වන 1888 සිතියමක්.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palau-Inseln.jpg|alt=|thumb|පලාවු දූපත් වල ගම්මානය, රුඩොල්ෆ් හෙල්ග්‍රෙව් විසින් අඳින ලද සිතුවම, 1908 පමණ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koror_chiefs_in_1915.jpg|thumb|1915 දී කොරෝර් ප්‍රධානීන්
ක්ලයින්ගේ සිතියම සහ ලිපිය නව දූපත් පිළිබඳව විශාල උනන්දුවක් ඇති කළේය. Fr. Andrés Serrano විසින් 1705 දී තවත් ලිපියක් යුරෝපයට යවන ලද අතර, එය මූලික වශයෙන් ක්ලයින් විසින් ලබා දුන් තොරතුරු පිටපත් කිරීමක් විය. මෙම ලිපි හේතුවෙන් 1700, 1708, සහ 1709 යන වර්ෂවලදී ස්පාඤ්ඤ පිලිපීනයෙන් පලාවු වෙත ගමන් කිරීමට ජේසු නිකායිකයන් විසින් ගත් උත්සාහයන් තුනක් අසාර්ථක විය. මෙම දූපත් වෙත ප්‍රථම වරට පැමිණියේ 1710 නොවැම්බර් 30 වන දින ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පඩිලාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජේසු නිකායික ගවේෂණයකි. මෙම ගවේෂණය අවසන් වූයේ පූජකවරුන් දෙදෙනෙකු වන ජැක් ඩූ බෙරෝන් සහ ජෝසප් කෝටයිල් සොන්සොරොල් වෙරළේ සිරවී සිටීමෙනි, මන්ද මව් නෞකාව වූ Santísima Trinidad කුණාටුවකින් මින්ඩනාඕ වෙතට ගසාගෙන ගිය බැවිනි. ඔවුන් බේරා ගැනීම සඳහා 1711 දී ගුවාම් සිට තවත් නැවක් යවන ලද නමුත් එය පෙරලී ගිය අතර, තවත් ජේසු නිකායික පූජකවරුන් තිදෙනෙකුගේ මරණයට හේතු විය. මෙම මෙහෙයුම්වල අසාර්ථකත්වය පලාවුට මුල් ස්පාඤ්ඤ නාමය වූ Islas Encantadas (මැදිහත් වූ දූපත්) ලබා දුන්නේය.

 සංක්‍රාන්ති යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koror_in_the_Japanese_Period.JPG|වම|thumb|200x200පික්|ජපන් ජනවරම යටතේ පලාවු
18 වැනි සියවසේදී බ්‍රිතාන්‍ය වෙළඳුන් පලාවු වෙත නිරන්තරයෙන් පැමිණි අතර (බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ නැව් ඇන්ටිලොප් 1783 දී උලොං දූපත අසලදී නැව් අනතුරකට ලක් විය, එය ප්‍රින්ස් ලී බූ ලන්ඩන් වෙත පැමිණීමට හේතු විය), පසුව 19 වැනි සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ බලපෑම පුළුල් විය. යටත්විජිතවාදීන්ගෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වූ පිලිපීනයේ පළමු විප්ලවවාදී සම්මේලනය වූ 1898 දී පැවති මාලෝලොස් කොන්ග්‍රස් සමුළුවට පලාවු, පැලොස් යන නමින් ඇතුළත් විය. පලාවු ස්පාඤ්ඤ පිලිපීනයේ මූලස්ථානය වූ ස්පාඤ්ඤ නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි කොටසක් විය. පලාවුට කොන්ග්‍රස් සමුළුවේ පත් කරන ලද එක් සාමාජිකයෙක් සිටියේය, එය යටත් විජිත නොවන පිලිපීන කොන්ග්‍රසයක ඉහළ නියෝජනයක් ලබා දුන් මුළු කැරොලයින් දූපත් සමූහයේ එකම දූපත් කණ්ඩායම බවට පත් විය. කොන්ග්‍රස් සමුළුව පලාවුට එවැනි මාවතක් අනුගමනය කිරීමට අවශ්‍ය නම් ස්වයං-නිර්ණය කිරීමේ අයිතියට ද සහාය විය.

පසුව 1899 දී කැරොලයින් දූපත් සමූහයේ කොටසක් ලෙස, ජර්මානු-ස්පාඤ්ඤ ගිවිසුම (1899) යටතේ ජර්මානු නව ගිනියාවේ කොටසක් ලෙස ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය විසින් පලාවු ජර්මානු අධිරාජ්‍යයට විකුණන ලදී. පළමු ලෝක යුද්ධය අතරතුර, 1914 දී ජපාන අධිරාජ්‍යය ජර්මනියෙන් දූපත් අත්පත් කර ගත් පසු ඒවා ඈඳා ගත්තේය. පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව, ජාතීන්ගේ සංගමය විසින් දකුණු මුහුදේ මැන්ඩේට්හි කොටසක් ලෙස දූපත් විධිමත් ලෙස ජපන් පරිපාලනය යටතට පත් කරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී, 1941 දී පිලිපීනය ආක්‍රමණය කිරීමට ජපානය විසින් පලාවු භාවිතා කරන ලද අතර, එය 1942 දී සාර්ථක විය. මෙම ආක්‍රමණය ඇමරිකානුවන් විසින් පිහිටුවන ලද පිලිපීන පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජය පෙරලා දමා, 1943 දී ජපන් පිටුබලය ලත් දෙවන පිලිපීන ජනරජය පිහිටුවන ලදී.

 එක්සත් ජනපද යුගය 
දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර, 1944 දී ඇමරිකානුවන් 2,000 කට වැඩි පිරිසක් සහ ජපන් ජාතිකයින් 10,000 ක් මිය ගිය, අධික වියදම් සහිත පෙලෙලියු සටනෙන් පසුව, එක්සත් ජනපදය ජපානයෙන් පලාවු අල්ලා ගත් අතර, පසුව ඇංගෝර් සටන ද සිදු විය. 1945-1946 දී, එක්සත් ජනපදය පිලිපීනය පාලනය නැවත ස්ථාපිත කර, පිලිපීන අගනුවර වන මැනිලා හරහා පලාවු පාලනය කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1946 අග භාගය වන විට, තුන්වන පිලිපීන ජනරජය පිහිටුවීමත් සමඟ පිලිපීනයට පූර්ණ නිදහස ලබා දෙන ලද අතර, එක්සත් ජනපදයේ ඈත බටහිර පැසිෆික් අගනුවර ගුවාම් වෙත මාරු විය. පලාවු 1947 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ අනුග්‍රහය යටතේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනාව 21 ට අනුව පිහිටුවන ලද පැසිෆික් දූපත් භාරකාර ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස විධිමත් ලෙස එක්සත් ජනපදයට පවරා දෙන ලදී.

 ස්වාධීනත්වය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TTPI_High_Commissioner_and_staff.jpg|thumb|TTPI මහ කොමසාරිස් සහ කාර්ය මණ්ඩලය, 1960 ගණන්
භාරකාර ප්‍රදේශයේ දිස්ත්‍රික්ක හතරක් එකතු වී 1979 දී මයික්‍රොනීසියාවේ ෆෙඩරේටඩ් ජනපද පිහිටුවන ලද නමුත්, පලාවු සහ මාර්ෂල් දූපත් වල දිස්ත්‍රික්ක යෝජිත ව්‍යවස්ථාවට විරුද්ධව ඡන්දය දුන්හ. කැරොලයින්හි බටහිරම පොකුර වන පලාවු, ඒ වෙනුවට 1978 දී ස්වාධීන තත්ත්වය තෝරා ගත් අතර, එය පිලිපීනය, තායිවානය සහ ජපානය විසින් පුළුල් ලෙස සහාය දක්වන ලදී. එය නව ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කර 1981 ජනවාරි 1 වන දින පලාවු ජනරජය බවට පත් විය. එය 1982 දී එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් ඇසුර පිළිබඳ සංයුක්තයකට අත්සන් තැබීය. එම වසරේදීම, පලාවු නාඋරු ගිවිසුමේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු බවට පත් විය. 1994 ඔක්තෝබර් 1 වන දින සංයුක්තය බලාත්මක වූ අතර, ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනාව 956 අනුව එහි ස්වාධීනත්වය සුරක්ෂිත කරගත් පැසිෆික් දූපත් භාරකාර ප්‍රදේශයේ අවසාන කොටස ලෙස භාරකාරත්වයේ සිට නිදහස දක්වා පලාවුගේ සංක්‍රාන්තිය නිමා විය. පලාවු පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත් වූ නමුත්, හෙන්රි පූනා සංසදයේ මහලේකම් ලෙස තේරී පත්වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ආරවුලකින් පසු 2021 පෙබරවාරි මාසයේදී ඉන් ඉවත් විය. පලාවු "අක්වෙරළ" මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කිරීමේ නීති සම්පාදනය 1998 දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව විසින් සම්මත කරන ලදී.

2005 දී, පලාවු මයික්‍රොනීසියා අභියෝගයට නායකත්වය දුන්නේය, එය 2020 වන විට සහභාගී වන රටවල්වල වෙරළ ආසන්නයේ ජලයෙන් 30% ක් සහ වනාන්තර භූමියෙන් 20% ක් සංරක්ෂණය කිරීමට නියමිතව තිබුණි. 2009 දී, පලාවු ලෝකයේ පළමු මෝර අභයභූමිය නිර්මාණය කර, එහි ජල සීමාවන් තුළ වාණිජ මෝර මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කළේය. 2012 දී පලාවුහි රොක් දූපත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

2015 දී, පලාවු පිලිපීනයේ සභාපතිත්වය යටතේ දේශගුණික අවදානමට ලක්විය හැකි සංසදයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත් වූ අතර, ඒ සමඟම, රට සිය ජල සම්පත් වලින් 80% ක් නිල වශයෙන් ආරක්ෂා කළ අතර, එය එසේ කළ පළමු රට බවට පත් විය. එහි ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම වසර දෙකකට අඩු කාලයකදී රටේ ආර්ථිකයේ සැලකිය යුතු වැඩිවීමක් ඇති කළේය. 2017 දී, එය Palau Pledge ලෙස හැඳින්වෙන පරිසර පොරොන්දුවක් ස්ථාපිත කළ ලොව පළමු රාජ්‍යය බවට පත් වූ අතර, එය දේශීය සහ විදේශීය ගමන් බලපත්‍ර මත මුද්‍රා තබනු ලැබේ. 2018 දී, පලාවු සහ පිලිපීනය ඔවුන්ගේ ආර්ථික සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නැවත සම්බන්ධ කිරීම ආරම්භ කළහ. ASEAN හි නිරීක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට පිලිපීනය පලාවුට සහාය දුන්නේය.

 යොමු කිරීම්