මයික්‍රොනීසියා ගිවිසුම් ජනපදයේ ඉතිහාසය

මුල් ජනාවාස සහ නන් මැඩොල් 
මයික්‍රොනීසියානුවන්ගේ මුතුන් මිත්තන් මීට වසර හාරදහසකට පෙර පදිංචි වූහ. විමධ්‍යගත ප්‍රධානී-පාදක පද්ධතියක් අවසානයේ යාප් දූපත කේන්ද්‍ර කරගත් වඩාත් කේන්ද්‍රගත ආර්ථික හා ආගමික සංස්කෘතියක් බවට පරිණාමය විය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Reception_of_the_Manila_Galleon_by_the_Chamorro_in_the_Ladrones_Islands,_ca._1590.jpg|thumb|300x300පික්|මරියානා සහ කැරොලිනා දූපත් වල මැනිලා ගැලියන් නෞකාව, ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.ව. 1590 බොක්සර් කෝඩෙක්ස්.
කෘතිම දූපත් මාලාවකින් සමන්විත, ඇළ මාර්ග ජාලයකින් සම්බන්ධ වූ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන නැන් මඩෝල්, බොහෝ විට "පැසිෆික් සාගරයේ වැනීසිය" ලෙස හැඳින්වේ. එය පොන්පෙයි දූපතේ නැගෙනහිර පරිධියේ පිහිටා ඇති අතර, ක්‍රි.ව. 500 සිට 1500 දක්වා පොන්පෙයි හි 25,000 ක ජනතාව එක් කළ සෞඩෙලූර් රාජවංශයේ චාරිත්‍රානුකූල සහ දේශපාලන ආසනය ලෙස පැවතුණි. පසුව කේන්ද්‍රගත පද්ධතිය බිඳ වැටුණි.

 යුරෝපීය සම්බන්ධතා සහ යටත් විජිත පාලනය 
යුරෝපීය ගවේෂකයින්—පළමුව කුළුබඩු දූපත් (ඉන්දුනීසියාව) සොයා ගිය පෘතුගීසීහු, පසුව ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෝ—දසවෙනි සියවසේ දී කැරොලිනා දූපත් වලට ළඟා වූ හ. ටෝර්ඩෙසිලාස් ගිවිසුම මෙම ඉඩම් ස්පාඤ්ඤයට ලබා දුන් අතර, අගනුවර වන මැනිලා හරහා මෙම දූපත් සමූහය ස්පාඤ්ඤ නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් වලට ඇතුළත් කර ගත් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෝ 19 වැනි සියවසේ දී මුරපොලවල් සහ මිෂනාරි මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් පිහිටුවාගත් හ. 1887 දී ඔවුහු පොන්පෙයි දූපතේ අද කොලෝනියා නමින් හැඳින්වෙන නගරය තුළ සැන්ටියාගෝ ද ලා අසෙන්සියන් නගරය ඇරැඹූ හ.

1870 ගණන්වල දී, ජර්මනිය කැරොලයින් දූපත් වල සිය බලපෑම් ක්ෂේත්‍රය පුළුල් කිරීමට පටන් ගත් අතර, එය 1885 කැරොලින්ස් ප්‍රශ්නයට තුඩු දුන් අතර, එහි දී ජර්මනියට හෝ ස්පාඤ්ඤයට දූපත් කෙරෙහි අධිකාරියක් තිබේ ද යන්න තීරණය කිරීමට XIII ලියෝ පාප්තුමා ගෙන් ඉල්ලා සිටින ලදී. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ දූපත් කෙරෙහි ස්පාඤ්ඤ අධිකාරිය තහවුරු කිරීමයි, නමුත් ජර්මනියට දූපත් වෙත නිදහස් ප්‍රවේශය ලැබෙනු ඇත.

ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු යුද්ධයේ පරාජයෙන් පසුව, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෝ 1899 ජර්මානු-ස්පාඤ්ඤ ගිවිසුම යටතේ 1899 දී මෙම දූපත් සමූහය ජර්මනියට විකිණි. ජර්මනිය එය ජර්මානු නව ගිනියාවට ඇතුළත් කර ගත්තේය. (ඈත පිහිටි දූපත් කිහිපයක්, විශේෂයෙන් කපින්ගමරංගි, ගිවිසුමේ විශේෂයෙන් නම් කර නොතිබිණි. නමුත් මෙය 1940 ගණන්වල අගභාගය වන තෙක් නොසලකා හැරුණු අතර, 1949 දී ඓතිහාසික කුතුහලය පිළිගත් ස්පාඤ්ඤය, දූපත් සඳහා නවීන හිමිකම් පෑමක් කර නොමැත.)

පළමු ලෝක යුද්ධය අතරතුර, එය ජපානය විසින් අල්ලා ගැනිණි. යුද්ධයෙන් පසු, ජාතීන්ගේ සංගමය දකුණු මුහුදේ පාලනය කොටසක් ලෙස දූපත් පරිපාලනය කිරීම සඳහා ජපානයට වරමක් ප්‍රදානය කළේය.Foster, S., Hezel, F.X. "Micronesia." Encyclopedia Britannica, February 27, 2025. https://www.britannica.com/place/Micronesia-republic-Pacific-Ocean

 දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ ඉන් පසු කාලය 

 හේල්ස්ටෝන් මෙහෙයුම 
ට්‍රක් කලපුව දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී අධිරාජ්‍ය ජපන් නාවික හමුදාව සඳහා වැදගත් කඳවුරක් ලෙස සේවය කළේය. 1944 පෙබරවාරියේදී, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව ට්‍රක් කලපුවට දැවැන්ත ගුවන් සහ මතුපිට ප්‍රහාරයක් වන හේල්ස්ටෝන් මෙහෙයුම දියත් කළේය. දින දෙකක් පුරා, එක්සත් ජනපද ගුවන් යානා සහ මතුපිට යාත්‍රා ජපන් යුද නැව්, වෙළඳ නෞකා සහ වෙරළබඩ ස්ථාන ඉලක්ක කර ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නෞකා රැසක් ගිලී ගොස් ගුවන් යානා සිය ගණනක් විනාශ විය. මෙම මෙහෙයුම පැසිෆික් සාගරයේ ජපානයේ නාවික හැකියාවන් බරපතල ලෙස අඩු කළේය.Hornfischer, James (2016). The Fleet at Flood Tide: America at Total War in the Pacific, 1944–1945. Random House Publishing Group

 එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය යටතේ එක්සත් ජනපද පරිපාලනය 
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව, මයික්‍රොනීසියාවේ දූපත් පැසිෆික් දූපත් වල භාරකාර ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස එක්සත් ජනපදයේ පරිපාලනය යටතේ තබා ඇත. මෙම විධිවිධානය 1947 අප්‍රේල් 2 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ යෝජනාව 21 සම්මත කිරීමත් සමඟ විධිමත් කරන ලදී, එමඟින් කලින් ජපන් පාලනය යටතේ පැවති පැසිෆික් දූපත් සඳහා භාරකාරත්වයේ කොන්දේසි අනුමත කරන ලදී.United Nations Security Council. (1947). Trusteeship of Strategic Areas (Resolution No. 21)

 නිදහස කරා යන මාවත 
1979 මැයි 10 වන දින, භාරකාර ප්‍රදේශයේ දිස්ත්‍රික්ක හතරක් මයික්‍රොනීසියාවේ ෆෙඩරේටඩ් ජනපදය බවට පත් කිරීම සඳහා නව ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කළහ. පලාවු, මාෂල් දූපත් සහ උතුරු මරියානා දූපත් සහභාගී නොවීමට තීරණය කළේය. FSM එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් සංගමයක සංයුක්තයකට අත්සන් තැබූ අතර, එය 1986 නොවැම්බර් 3 වන දින බලාත්මක විය, එමඟින් මයික්‍රොනීසියාව භාරකාරත්වයෙන් නිදහස කරා ගමන් කිරීම සනිටුහන් විය. ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව 683 ට අනුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය භාරකාරත්ව තත්ත්වය නිල වශයෙන් අවසන් කළ විට 1990 දී ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ නිදහස විධිමත් ලෙස අවසන් විය. සංයුක්තය 2004 දී අලුත් කරන ලදී.

2021 පෙබරවාරියේදී, කටුක නායකත්ව ආරවුලක් හේතුවෙන්, මයික්‍රොනීසියාවේ ෆෙඩරේටඩ් ජනපදය නිල වශයෙන් ඉවත් වීමේ ක්‍රියාවලියක කොටසක් ලෙස පැසිෆික් දූපත් සංසදයෙන් ඉවත් වන බව නිවේදනය කළේය. කෙසේ වෙතත්, 2022 ජුනි මාසයේදී සුවා ගිවිසුම ඇති කර ගත් අතර, මයික්‍රොනීසියාවේ ෆෙඩරේටඩ් ජනපදය සංසදයේ රැඳී සිටීමට එකඟ විය.

 යොමු කිරීම්