උරුගුවේ ජන විකාශනය

උරුගුවේ ජාතිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති අය වන අතර, ජනගහනයෙන් 85.2% ක් 2023 සංගණනයේදී "සුදු ජාතිකයන්" ඔවුන්ගේ ප්‍රමුඛ පෙළපත ලෙස ස්වයං-හඳුනා ගත් බව කියා සිටිති, 2011 සංගණනයට වඩා 87.7% ක අඩුවීමකි. යුරෝපීය පෙළපතට අයත් බොහෝ උරුගුවේ ජාතිකයන් 19 වන සහ 20 වන සියවස්වල ස්පාඤ්ඤයෙන්, සහ තරමක් අඩු ප්‍රමාණයකට ජර්මනිය, ඉතාලිය, ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍යයෙන් සංක්‍රමණය වූවන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. කලින් පදිංචිකරුවන් ආර්ජන්ටිනාවෙන් සංක්‍රමණය වී ඇත. අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින් මුළු ජනගහනයෙන් සියයට පහක් පමණ වේ. ජපන් ජාතිකයින්ගේ වැදගත් ප්‍රජාවන් ද ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, ජනවාර්ගික සංයුතිය අසල්වැසි ආර්ජන්ටිනා පළාත්වලට මෙන්ම දකුණු බ්‍රසීලයට සමාන වේ.

1963 සිට 1985 දක්වා, ඇස්තමේන්තුගත උරුගුවේ ජාතිකයන් 320,000 ක් සංක්‍රමණය වී ඇත. උරුගුවේ සංක්‍රමණිකයින් සඳහා වඩාත් ජනප්‍රිය ගමනාන්ත වන්නේ ආර්ජන්ටිනාව වන අතර, පසුව එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, ස්පාඤ්ඤය, බ්‍රසීලය, ඉතාලිය, ප්‍රංශය සහ පෘතුගාලය වේ. 2009 දී, වසර 44 කට පසු පළමු වතාවට, සංක්‍රමණ සහ සංක්‍රමණ සංසන්දනය කිරීමේදී රට තුළ සමස්ත ධනාත්මක ගලා ඒමක් දක්නට ලැබුණි. 2005 දී 1,216 ක් වූ පදිංචි බලපත්‍ර 3,825 ක් 2009 දී ප්‍රදානය කරන ලද අතර එය 1,216 ක් විය. නව නීත්‍යානුකූල පදිංචිකරුවන්ගෙන් 50% ක් ආර්ජන්ටිනාව සහ බ්‍රසීලයෙන් පැමිණේ. 2008 දී සම්මත කරන ලද සංක්‍රමණ නීතියක් මඟින් සංක්‍රමණිකයින්ට ජාතිකයින්ට ඇති අයිතිවාසිකම් සහ අවස්ථා ලබා දෙන අතර, මාසික ආදායම ඩොලර් 650 ක් ඔප්පු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ඇත.

මෙට්‍රොපොලිටන් මොන්ටෙවීඩියෝ යනු මිලියන 1.9 ක් පමණ ජනගහනයක් සිටින එකම විශාල නගරය වන අතර එය රටේ මුළු ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා වැඩිය. නාගරික ජනගහනයෙන් ඉතිරි කොටස නගර 30 ක පමණ ජීවත් වේ. උරුගුවේ ජනගහන වර්ධන වේගය අනෙකුත් ලතින් ඇමරිකානු රටවලට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. එහි මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 35.3 ක් වන අතර එය ගෝලීය සාමාන්‍යයට වඩා වැඩිය එහි අඩු උපත් අනුපාතය, ඉහළ ආයු අපේක්ෂාව සහ තරුණ පුද්ගලයින් අතර සාපේක්ෂව ඉහළ සංක්‍රමණ අනුපාතය හේතුවෙන්. ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් වයස අවුරුදු 15 ට අඩු වන අතර හයෙන් එකක් පමණ වයස අවුරුදු 60 සහ ඊට වැඩි අය වෙති. 2017 දී, උරුගුවේ පුරා සාමාන්‍ය මුළු සරු භාවය අනුපාතය (TFR) කාන්තාවකට උපත ලැබූ දරුවන් 1.70 ක් වූ අතර එය ප්‍රතිස්ථාපන අනුපාතය 2.1 ට වඩා අඩුය. එය 1882 දී කාන්තාවකට උපත ලැබූ දරුවන් 5.76 ක් වූ ඉහළම මට්ටමට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු මට්ටමක පවතී. ලතින් ඇමරිකානු රටවල් සඳහා ශ්‍රම තත්වයන් පිළිබඳ 2017 IADB වාර්තාවක්, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය, වයස, ආදායම, විධිමත්භාවය සහ ශ්‍රම සහභාගීත්වය ඇතුළුව උප දර්ශකවලින් එකක් හැර අනෙක් සියල්ලෙහිම කලාපයේ ප්‍රමුඛයා ලෙස උරුගුවේ ශ්‍රේණිගත කළේය.

 විශාලතම නගර 

 ආගම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iglesia_de_San_Carlos_1.jpg|thumb|සැන් කාලෝස් හි ශාන්ත චාල්ස් බොරෝමියෝ දේවස්ථානය උරුගුවේහි පැරණිතම පල්ලි වලින් එකකි.
උරුගුවේහි විශාලතම ආගම ක්‍රිස්තියානි ආගමයි. රටට නිල ආගමක් නැත; පල්ලිය සහ රාජ්‍යය නිල වශයෙන් වෙන් කර ඇත, සහ ආගමික නිදහස සහතික කෙරේ. 2008 දී උරුගුවේ INE විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකින් කතෝලික ක්‍රිස්තියානි ආගම ප්‍රධාන ආගම ලෙස පෙන්නුම් කළ අතර ජනගහනයෙන් 45.7–81.4% ක්; 9.0% ක් කතෝලික නොවන ක්‍රිස්තියානීන් වන අතර, 0.6% ක් අනිමිස්ට් හෝ උම්බන්ඩිස්ට් (ඇෆ්රෝ-බ්‍රසීලියානු ආගමක්) වන අතර 0.4% යුදෙව්වන් වේ. 30.1% ක් දෙවියෙකු විශ්වාස කරන නමුත් කිසිදු ආගමකට අයත් නොවන බව වාර්තා වූ අතර, 14% ක් අදේවවාදීන් හෝ අඥෙයවාදීන් විය. මොන්ටෙවීඩියෝ හි සැලකිය යුතු ආර්මේනියානු ප්‍රජාව අතර, ප්‍රමුඛ ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මයයි, විශේෂයෙන් ආර්මේනියානු අපෝස්තලිකයි.

දේශපාලන නිරීක්ෂකයින් උරුගුවේ ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ලෞකික රට ලෙස සලකති. ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ අනෙකුත් කොටස් හා සසඳන විට, යටත් විජිත යුගයේ පල්ලියේ සාපේක්ෂව සුළු භූමිකාව සමඟ උරුගුවේහි ලෞකිකකරණය ආරම්භ විය. උරුගුවේහි ආදිවාසී ජනයාගේ කුඩා සංඛ්‍යාව සහ ආගමට හැරවීමට ඔවුන් දැක්වූ ප්‍රතිරෝධය නිසා පල්ලියේ බලධාරීන්ගේ බලපෑම අඩු විය.

නිදහසින් පසු, විශේෂයෙන් ප්‍රංශයෙන්, පූජක විරෝධී අදහස් උරුගුවේ වෙත පැතිර ගිය අතර, පල්ලියේ බලපෑම තවදුරටත් ඛාදනය විය. 1837 දී සිවිල් විවාහ පිළිගනු ලැබූ අතර, 1861 දී, රාජ්‍යය පොදු සුසාන භූමි පවත්වාගෙන යාම භාර ගත්තේය. 1907 දී දික්කසාදය නීතිගත කරන ලද අතර, 1909 දී, සියලුම ආගමික ඉගැන්වීම් රාජ්‍ය පාසල්වලින් තහනම් කරන ලදී. කොලරාඩෝ දේශපාලනඥයෙකු වූ ජෝස් බැට්ල් වයි ඕර්ඩෝනෙස් (1903–1911) ගේ බලපෑම යටතේ, 1917 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමඟ පල්ලිය සහ රාජ්‍යය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් කිරීම හඳුන්වා දෙන ලදී. 2011 වන විට උරුගුවේ අගනුවර සිනගෝග 12 ක් සහ යුදෙව්වන් 20,000 ක ප්‍රජාවක් ඇත. 1960 ගණන්වල මැද භාගයේදී උරුගුවේ හි 50,000 ක උපරිමයක් සහිතව, යුදෙව් ජනගහනයෙන් ප්‍රතිශතයක් ලෙස ලොව ඉහළම ආලියා අනුපාතය ඇත.

 භාෂාව 
ස්පාඤ්ඤ භාෂාව සැබෑ ජාතික භාෂාවයි. රියෝප්ලැටෙන්ස් හි ප්‍රභේදයක් ලෙස උරුගුවේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව වොසියෝ සහ යීස්මෝ යන දෙකම භාවිතා කරයි ([ʃ] හෝ [ʒ] සමඟ) සහ ඉතාලි භාෂාව සහ එහි විවිධ උපභාෂා වල විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි, මන්ද එය ලුන්ෆාර්ඩෝ ඇතුළත් කර ඇත. රටේ ඊසාන දෙසින් බ්‍රසීලය සමඟ මායිම් ප්‍රදේශවල, උරුගුවේ පෘතුගීසි භාෂාව කතා කරනු ලැබේ, එය බ්‍රසීලියානු පෘතුගීසි සමඟ ස්පාඤ්ඤ මිශ්‍රණයකින් සමන්විත වේ. එය විධිමත් ලෙස නිර්වචනය කරන ලද අක්ෂර වින්‍යාසයකින් තොරව සහ කිසිදු නිල පිළිගැනීමකින් තොරව උපභාෂාවකි. අධ්‍යාපන විෂය මාලාවේ කොටසක් වන ඉංග්‍රීසි උරුගුවේ ජනතාව අතර වඩාත් පුළුල් විදේශීය භාෂාව වන අතර එය.

ජනගහනයේ ආදිවාසී ජනතාව ස්වල්පයක් සිටින බැවින්, රට තුළ කිසිදු ආදිවාසී භාෂාවක් ක්‍රියාකාරී භාවිතයේ පවතින බව සැලකේ. තවත් කතා කරන උපභාෂාවක් වූයේ ඔක්සිටන් උපභාෂාවක් වන පැටොයිස් ය. මෙම උපභාෂාව ප්‍රධාන වශයෙන් කතා කරන ලද්දේ පළමු වන්දනාකරුවන් පදිංචි වූ ලා පාස් නම් නගරයේ කොලෝනියා දෙපාර්තමේන්තුවේ ය. කොලෝනියා දෙපාර්තමේන්තුවේ කොලෝනියා වැල්ඩෙන්ස් නගරයේ වොල්ඩෙන්සියානු පුස්තකාලයේ (බිබ්ලියෝටෙකා වැල්ඩෙන්ස්) භාෂාවේ ලිඛිත පත්‍රිකා තවමත් තිබේ. පැටොයිස් කථිකයන් පීඩ්මොන්ට් සිට උරුගුවේ වෙත පැමිණියහ. මුලින්, ඔවුන් වොල්ඩෙන්සියානුවන් බවට පත් වූ වවුඩෝයිස් වූ අතර, ඔවුන්ගේ නම කොලෝනියා වැල්ඩෙන්ස් නගරයට ලබා දුන් අතර, එය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් "වැල්ඩෙන්සියානු ජනපදය" යන්නෙහි තේරුමයි.

2001 දී, උරුගුවේ සංඥා භාෂාව (LSU) නීතිය 17.378 යටතේ උරුගුවේ නිල භාෂාවක් ලෙස පිළිගැනුණි.

 අධ්‍යාපනය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Facultad_de_Medicina,_Montevideo_25.jpg|alt=|thumb|1849 දී ආරම්භ කරන ලද ජනරජ විශ්ව විද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පීඨය.
උරුගුවේ අධ්‍යාපනය ලෞකික, නොමිලේ, සහ අවුරුදු 14ක් සඳහා අනිවාර්ය වේ, එය වයස අවුරුදු 4 සිට ආරම්භ වේ.Uruguay, Secondary and technical education and teacher training support program  Inter-American Development Bank (pp. 7–8) මෙම පද්ධතිය අධ්‍යාපන මට්ටම් හයකට බෙදා ඇත: මුල් ළමාවිය (අවුරුදු 3–5), ප්‍රාථමික (අවුරුදු 6–11), මූලික ද්විතීයික (අවුරුදු 12–14), ඉහළ ද්විතීයික (අවුරුදු 15–17), උසස් අධ්‍යාපනය (අවුරුදු 18 සහ ඊට වැඩි) සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යාපනය. අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධීකරණය කරන අධ්‍යාපන හා සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය; මුල් අවධියේ සිට ද්විතීයික අධ්‍යාපනය පිළිබඳ ප්‍රතිපත්ති සකස් කර ක්‍රියාත්මක කරන ජාතික රාජ්‍ය අධ්‍යාපන පරිපාලනය; සහ උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා වගකිව යුතු ජනරජ විශ්ව විද්‍යාලය යන ආයතන තුනෙහි මූලික වගකීම රාජ්‍ය අධ්‍යාපනයයි. 2009 දී, රජය අධ්‍යාපනය සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.5% ක් ආයෝජනය කිරීමට සැලසුම් කළේය.

උරුගුවේ කලාපීය මට්ටමින් PISA වැනි ප්‍රමිතිගත පරීක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් ලබා ඇති නමුත් OECD සාමාන්‍යයට සමාන ආදායම් මට්ටම් ඇති සමහර රටවලට වඩා පහළින් සිටී. 2006 PISA පරීක්ෂණයේදී, උරුගුවේ පාසල් අතර විශාලතම සම්මත අපගමනයන්ගෙන් එකක් ඇති අතර එය සමාජ-ආර්ථික මට්ටමින් සැලකිය යුතු විචල්‍යතාවයක් පෙන්නුම් කරයි. උරුගුවේ රාජ්‍යය එක් දරුවෙකුට ලැප්ටොප් පරිගණකයක් ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් වන අතර, 2009 දී සෑම ප්‍රාථමික පාසල් සිසුවෙකුටම ලැප්ටොප් පරිගණකයක් ලබා දුන් ලොව පළමු රට බවට එය පත්විය. ප්ලෑන් සීබල් හි කොටසක් ලෙස. 2007-2009 කාලය තුළ, සිසුන් 362,000 ක් සහ ගුරුවරුන් 18,000 ක් මෙම යෝජනා ක්‍රමයට සම්බන්ධ වූහ; ලැප්ටොප් පරිගණකවලින් 70% ක් පමණ නිවසේ පරිගණක නොමැති දරුවන්ට ලබා දෙන ලදී. OLPC ව්‍යාපෘතිය රටේ අධ්‍යාපන අයවැයෙන් 5% කටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ