ඕස්ට්‍රේලියාවේ රජය සහ දේශපාලනය

ඕස්ට්‍රේලියාව යනු ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක්, පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් සහ සම්මේලනයකි. 1901 දී සම්මේලනයේ සිට රට එහි බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව පවතින ව්‍යවස්ථාව ස්ථාවර ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලන ක්‍රමයක් සමඟ පවත්වා ගෙන යයි. එය ලෝකයේ පැරණිතම සම්මේලනයන්ගෙන් එකක් වන අතර, එහි බලය ෆෙඩරල් සහ ප්‍රාන්ත ආණ්ඩු අතර බෙදී ඇත. ඕස්ට්‍රේලියානු ආණ්ඩු ක්‍රමය එක්සත් රාජධානියේ දේශපාලන පද්ධති (ඒකාබද්ධ විධායක, ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් සහ ශක්තිමත් පක්ෂ විනයක්) සහ එක්සත් ජනපදයේ (ෆෙඩරල්වාදය, ලිඛිත ව්‍යවස්ථාවක් සහ ප්‍රාන්තවලට සමාන නියෝජනයක් ඇති සෙනෙට් සභාවක් සහිත ශක්තිමත් ද්වි-මණ්ඩලවාදය) වලින් ලබාගත් අංග ඒකාබද්ධ කරයි, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සුවිශේෂී දෙමුහුන් ක්‍රමයක් ඇති වේ.

ෆෙඩරල් රජයේ බලය කණ්ඩායම් තුනක් අතර අර්ධ වශයෙන් වෙන් කර ඇත:

 ව්‍යවස්ථාදායකය: රජතුමා, සෙනෙට් සභාව සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ඇතුළත් ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුව
 විධායක: අගමැති (නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ බහුතරයක් සහිත පක්ෂයේ නායකයා හෝ සන්ධානය), ඔවුන් තෝරාගත් කැබිනට් මණ්ඩලය සහ අනෙකුත් අමාත්‍යවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන ඕස්ට්‍රේලියානු රජය; ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයා විසින් විධිමත් ලෙස පත් කරනු ලැබේ
 අධිකරණය: මහාධිකරණය සහ අනෙකුත් ෆෙඩරල් අධිකරණ

2025 මැයි 3 වන දින පැවති මැතිවරණයෙන් පසු, අගමැති ධුරය ඕස්ට්‍රේලියානු කම්කරු පක්ෂයේ ඇන්තනි ඇල්බනීස් විසින් දරනු ලැබේ. III වන චාල්ස් ඕස්ට්‍රේලියාවේ රජු ලෙස පාලනය වන අතර ඕස්ට්‍රේලියාවේ ෆෙඩරල් මට්ටමින් ආණ්ඩුකාරවරයා සහ ප්‍රාන්ත මට්ටමින් ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ, ඔවුන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සහ සම්මුතියේ 63 වන වගන්තිය මගින් ඔවුන්ගේ අමාත්‍යවරුන්ගේ උපදෙස් මත ක්‍රියා කරයි. මේ අනුව, ප්‍රායෝගිකව ආණ්ඩුකාරවරයා අගමැතිගේ සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ ක්‍රියා සඳහා නීතිමය ප්‍රධානියෙකු ලෙස ක්‍රියා කරයි. ආණ්ඩුකාරවරයාට සමහර අවස්ථාවන්හිදී සංචිත බලතල ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය: අමාත්‍ය උපදෙස් නොමැති විට හෝ ඊට පටහැනිව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි බලතල. මෙම බලතල ක්‍රියාත්මක කළ හැකි විට සම්මුතිය මගින් පාලනය වන අතර ඒවායේ නිශ්චිත විෂය පථය අපැහැදිලි වේ. මෙම බලතලවල වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ක්‍රියාත්මක කිරීම වූයේ 1975 ව්‍යවස්ථා අර්බුදයේදී විට්ලම් රජය සේවයෙන් පහ කිරීමයි.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canberra_(AU),_Parliament_House_--_2019_--_1746.jpg|alt=A large white and cream coloured building with grass on its roof. The building is topped with a large flagpole.|දකුණ|thumb|පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය, කැන්බරා
සෙනෙට් සභාවේ (ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය) සෙනෙට් සභිකයින් 76 දෙනෙක් සිටිති: ප්‍රාන්තවලින් දොළොස් දෙනෙක් සහ ප්‍රධාන භූමි ප්‍රදේශවලින් (ඕස්ට්‍රේලියානු අගනුවර සහ උතුරු ප්‍රදේශය) දෙදෙනෙක් බැගින්. නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය) තුළ, ජනගහනය අනුව ප්‍රාන්තවලට වෙන් කරන ලද "ඡන්දදායකයින්" හෝ "ආසන" ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන ඒක-සාමාජික මැතිවරණ කොට්ඨාශවලින් තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 150 දෙනෙක් සිටින අතර, වත්මන් ප්‍රාන්තවලින් සෑම එකක්ම අවම වශයෙන් ආසන පහක් සහතික කෙරේ. පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට උපරිම කාලය වසර තුනකි, නමුත් මෙය ස්ථාවර නොවන අතර රජයන් සාමාන්‍යයෙන් උපරිම කාලයට පෙර මාස 6 තුළ යම් අවස්ථාවක මැතිවරණයක් සඳහා කලින් සභාව විසුරුවා හරියි. සභා දෙක සඳහාම මැතිවරණ සාමාන්‍යයෙන් එකවර පවත්වනු ලබන අතර, සෙනෙට් සභිකයින්ට වසර හයක අතිච්ඡාදනය වන වාර ගණනක් ඇති අතර, ඔවුන්ගේ වාර කාලය ස්ථාවර නොවන නමුත් පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සඳහා මැතිවරණ චක්‍රයට බැඳී ඇත. මේ අනුව, ද්විත්ව විසුරුවා හැරීමකින් චක්‍රයට බාධා නොකළහොත්, සෙනෙට් සභිකයින්ට වසර 76 ක අතිච්ඡාදනය වන වාර ගණන 40 ක් පමණි.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ මැතිවරණ ක්‍රමය නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සහ සියලුම ප්‍රාන්ත සහ ප්‍රදේශ පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩල මැතිවරණ සඳහා මනාප ඡන්දය භාවිතා කරයි (ටැස්මේනියාව සහ හාරේ-ක්ලාක් ක්‍රමය භාවිතා කරන ACT හැර). සෙනෙට් සභාව සහ බොහෝ ප්‍රාන්ත ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩල එක් එක් ප්‍රාන්තය සඳහා මනාප ඡන්දය සහ සමානුපාතික නියෝජනය ඒකාබද්ධ කරන සමානුපාතික ක්‍රමය භාවිතා කරයි. සෑම අධිකරණ බල ප්‍රදේශයකම වයස අවුරුදු 18 සහ ඊට වැඩි සියලුම ලියාපදිංචි පුරවැසියන් සඳහා ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සහ ලියාපදිංචි වීම අනිවාර්ය වේ. නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ බහුතර සහයෝගය ඇති පක්ෂය රජය පිහිටුවන අතර එහි නායකයා අගමැති බවට පත්වේ. ආණ්ඩුකාරවරයා අගමැති පත් කරන අතර පාර්ලිමේන්තුවේ විශ්වාසය නැති වූ හෝ නීති විරෝධී ලෙස ක්‍රියා කරන අයෙකු සේවයෙන් පහ කළ හැකිය. ඕස්ට්‍රේලියාව බලවත් හා තේරී පත් වූ ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් සහිත වෙස්ට්මිනිස්ටර් පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් බැවින්, එහි ක්‍රමය සමහර විට "වොෂ්මින්ස්ටර් විකෘතියක්" ලෙස හැඳින්වේ, හෝ අර්ධ පාර්ලිමේන්තු.

සාමාන්‍යයෙන් ෆෙඩරල් රජයක් පිහිටුවා ඇති ප්‍රධාන දේශපාලන කණ්ඩායම් දෙකක් තිබේ: ඕස්ට්‍රේලියානු කම්කරු පක්ෂය සහ ලිබරල් පක්ෂයේ සහ එහි සුළු හවුල්කරු වන ජාතික පක්ෂයේ කණ්ඩායමක් වන සන්ධානය. රාජ්‍ය මට්ටමේ දී, නැෂනල්ස් සහ ලිබරල් පක්ෂය අතර සම්බන්ධතාවය වෙනස් වේ, ක්වීන්ස්ලන්තයේ සහ උතුරු ප්‍රදේශයේ ඒකාබද්ධ වූ පක්ෂ (කෙසේ වෙතත්, ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් ලිබරල් හෝ ජාතික පක්ෂ කාමරයේ වාඩි වී සිටිති); නිව් සවුත් වේල්ස්, වික්ටෝරියා සහ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ සන්ධානයක; සහ දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ සහ ටස්මේනියාවේ ලිබරල්වාදීන් සමඟ තරඟ කිරීමේදී. ඕස්ට්‍රේලියානු දේශපාලන සංස්කෘතිය තුළ, කම්කරු පක්ෂය මධ්‍ය-වම ලෙස සලකනු ලබන අතර සන්ධානය මධ්‍ය-දකුණ ලෙස සැලකේ. ස්වාධීන සාමාජිකයින් සහ සුළු පක්ෂ කිහිපයක් ඕස්ට්‍රේලියානු පාර්ලිමේන්තු වල නියෝජනය ලබාගෙන ඇත, බොහෝ දුරට ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලවල. ඕස්ට්‍රේලියානු හරිත පක්ෂය ඡන්දයෙන් සහ සාමාජිකත්වයෙන් තුන්වන විශාලතම පක්ෂයයි.

 රාජ්‍ය සහ ප්‍රදේශ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Australia_states_and_territories_labelled.svg|දකුණ|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රාන්ත සහ ප්‍රදේශ
ඕස්ට්‍රේලියාවට ප්‍රාන්ත හයක් ඇත—නිව් සවුත් වේල්ස් (NSW), වික්ටෝරියා (Vic), ක්වීන්ස්ලන්තය (Qld), බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාව (WA), දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව (SA) සහ ටැස්මේනියාව (Tas)—සහ ප්‍රධාන භූමි ස්වයං පාලන ප්‍රදේශ දෙකක්—ඕස්ට්‍රේලියානු අගනුවර ප්‍රදේශය (ACT) සහ උතුරු ප්‍රදේශය (NT).

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට (ෆෙඩරල් මට්ටමේ රජය) සුවිශේෂී බලතල ලබා දෙන ක්ෂේත්‍ර කිහිපය හැර, නීති සෑදීමේ සාමාන්‍ය බලය ප්‍රාන්තවලට ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ලැයිස්තුගත කර ඇති මාතෘකා පිළිබඳ නීති පමණක් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට නීති සම්පාදනය කළ හැකි නමුත් එහි නීති ඕනෑම අනනුකූලතාවයක ප්‍රමාණයට ප්‍රාන්තවල නීති අභිබවා යයි.. "When a law of a State is inconsistent with a law of the Commonwealth, the latter shall prevail, and the former shall, to the extent of the inconsistency, be invalid." සම්මේලනයේ සිට, ලැයිස්තුගත පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය බලතල සඳහා ලබා දී ඇති පුළුල් අර්ථකථනය හේතුවෙන් - සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ප්‍රදාන මත රාජ්‍යයන් දැඩි මූල්‍යමය වශයෙන් රඳා පැවතීම හේතුවෙන් - ප්‍රාන්තවලට සාපේක්ෂව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේ බලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇත.

සෑම ප්‍රාන්තයකටම සහ ප්‍රධාන ප්‍රධාන භූමි ප්‍රදේශයකටම තමන්ගේම පාර්ලිමේන්තුවක් ඇත - උතුරු ප්‍රදේශයේ ඒක මණ්ඩල, ACT සහ ක්වීන්ස්ලන්තයේ සහ අනෙකුත් ප්‍රාන්තවල ද්වි මණ්ඩල. පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ලෙස හැඳින්වේ (දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ සහ ටැස්මේනියාවේ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය); ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ලෙස හැඳින්වේ. සෑම ප්‍රාන්තයකම රජයේ ප්‍රධානියා අග්‍රාමාත්‍යවරයා වන අතර සෑම ප්‍රදේශයකම ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වේ. සෑම ප්‍රාන්තයකම රජු නියෝජනය කරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි. පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩල මට්ටමින්, රජුගේ නියෝජිතයා ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයා වේ.

අභ්‍යන්තර ජර්විස් බොක්ක ප්‍රදේශය සහ බාහිර ප්‍රදේශ: ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්, කොරල් මුහුදු දූපත්, හර්ඩ් දූපත සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත්, ඉන්දියන් සාගර ප්‍රදේශ (නත්තල් දූපත සහ කොකෝස් (කීලිං) දූපත්), නොර්ෆොක් දූපත, සහ ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රදේශය යන ප්‍රදේශ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජය සෘජුවම පරිපාලනය කරයි. දුරස්ථ මැක්වරි දූපත සහ ලෝඩ් හෝව් දූපත පිළිවෙලින් ටැස්මේනියාවේ සහ නිව් සවුත් වේල්ස්හි කොටසකි.

 විදේශ සබඳතා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Diplomatic_missions_of_Australia.png|දකුණ|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත මණ්ඩල
ඕස්ට්‍රේලියාව මධ්‍යම බලවතෙකු වන අතර, විදේශ සබඳතාවලට මූලික ද්වි-පාර්ශ්වික කුළුණු තුනක් ඇත: එක්සත් ජනපද සන්ධානයට කැපවීම, ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වීම සහ ජාත්‍යන්තර ආයතන, නීති සහ සහයෝගීතාවය සඳහා සහාය වීම. ANZUS ගිවිසුම සහ ප්‍රධාන නේටෝ නොවන සගයෙකු ලෙස එහි තත්ත්වය හරහා, ඕස්ට්‍රේලියාව එක්සත් ජනපදය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යන අතර එය ශක්තිමත් ආරක්ෂක, ආරක්ෂාව සහ වෙළඳ සබඳතා ඇතුළත් වේ. ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ, රට වෙළඳාම සහ ප්‍රාග්ධනයේ විවෘත ප්‍රවාහය හරහා එහි වෙළඳ සබඳතා වැඩි කිරීමට උත්සාහ කරන අතරම, පවතින නීති මත පදනම් වූ අනුපිළිවෙලට සහාය දීමෙන් චීන බලයේ නැගීම කළමනාකරණය කරයි. කලාපීය වශයෙන්, රට පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ, පැසිෆික් ප්‍රජාවේ, ASEAN+6 යාන්ත්‍රණයේ සහ නැගෙනහිර ආසියානු සමුළුවේ සාමාජිකයෙකි. ජාත්‍යන්තරව, රට එක්සත් ජාතීන්ගේ (එහි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වූ), පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ, OECD සහ G20 හි සාමාජිකයෙකි. මෙය බහුපාර්ශ්විකත්වය සඳහා රටේ සාමාන්‍යයෙන් ශක්තිමත් කැපවීම පිළිබිඹු කරයි.

ඕස්ට්‍රේලියාව, එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව සහ නවසීලන්තය සමඟ ෆයිව් අයිස් බුද්ධි සන්ධානය; එක්සත් ජනපදය සහ නවසීලන්තය සමඟ ANZUS සන්ධානය; එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය සමඟ AUKUS ආරක්ෂක ගිවිසුම; එක්සත් ජනපදය, ඉන්දියාව සහ ජපානය සමඟ චතුරස්‍ර ආරක්ෂක සංවාදය; නවසීලන්තය, එක්සත් රාජධානිය, මැලේසියාව සහ සිංගප්පූරුව සමඟ පංච බල ආරක්ෂක විධිවිධාන; සහ ජපානය සමඟ අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රවේශ ආරක්ෂක සහ ආරක්ෂක ගිවිසුම ඇතුළු ආරක්ෂක, බුද්ධි සහ ආරක්ෂක කණ්ඩායම් කිහිපයක සාමාජිකයෙකි.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P20220524AS-1533_(52245766080).jpg|thumb|2022 දී ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් සමඟ ඕස්ට්‍රේලියානු අගමැති ඇන්තනි ඇල්බනීස්
ජාත්‍යන්තර වෙළඳ ලිබරල්කරණයේ අරමුණ අනුගමනය කර ඇත. එය කෙයාර්න්ස් සමූහය සහ ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගීතාවය ගොඩනැගීමට නායකත්වය දුන් අතර, ආර්ථික සහයෝගීතාව සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංවිධානයේ (OECD) සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ (WTO) සාමාජිකයෙකි. 2000 දශකයේ සිට, ඕස්ට්‍රේලියාව ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් හවුල්කාරිත්වය සඳහා විස්තීර්ණ සහ ප්‍රගතිශීලී ගිවිසුම සහ කලාපීය විස්තීර්ණ ආර්ථික හවුල්කාරිත්වය බහුපාර්ශ්වික නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් මෙන්ම එක්සත් ජනපදය, චීනය, ජපානය, දකුණු කොරියාව, ඉන්දුනීසියාව, එක්සත් රාජධානිය සහ නවසීලන්තය සමඟ ද්විපාර්ශ්වික නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම්වලට එළඹුණු අතර, 2023 දී එක්සත් රාජධානිය සමඟ අත්සන් කරන ලද නවතම ගිවිසුම සමඟින්.

ට්‍රාන්ස්-ටැස්මන් සංචාරක විධිවිධානය යටතේ දෙරට අතර පුරවැසියන්ගේ නිදහස් සංචලනය සහ සමීප ආර්ථික සබඳතා ගිවිසුම යටතේ නිදහස් වෙළඳාම සමඟ ඕස්ට්‍රේලියාව අසල්වැසි නවසීලන්තය සමඟ ගැඹුරින් ඒකාබද්ධ සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන යයි. 2021 දී ඕස්ට්‍රේලියානු ජනතාව විසින් වඩාත් හිතකර ලෙස නරඹන ලද රටවල් අතර නවසීලන්තය, එක්සත් රාජධානිය, ජපානය, ජර්මනිය, තායිවානය, තායිලන්තය, එක්සත් ජනපදය සහ දකුණු කොරියාව ඇතුළත් වේ. එය රටවල් 75 ක් පමණ ආධාර ලබන ජාත්‍යන්තර ආධාර වැඩසටහනක් ද පවත්වාගෙන යයි. ගෝලීය සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානයේ 2021 සංවර්ධන කැපවීමේ දර්ශකයේ ඕස්ට්‍රේලියාව සිව්වන ස්ථානයට පත්විය.

විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ බලය අගමැති සහ ජාතික ආරක්ෂක කමිටුව තුළ බෙහෙවින් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, 2003 ඉරාක ආක්‍රමණයට සම්බන්ධ වීම වැනි ප්‍රධාන තීරණ ගනු ලබන්නේ පූර්ව කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරවය. ඒ හා සමානව, විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ පාර්ලිමේන්තුව විධිමත් කාර්යභාරයක් ඉටු නොකරන අතර යුද්ධය ප්‍රකාශ කිරීමේ බලය විධායක රජයට පමණක් අයත් වේ. විදේශ කටයුතු සහ වෙළඳ දෙපාර්තමේන්තුව එහි ප්‍රතිපත්ති තීරණ වලදී විධායකයට සහාය දක්වයි.

 හමුදා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HMAS_Arunta_and_Canberra_sailing_in_formation_with_other_warships.jpg|දකුණ|thumb|කැන්බරා පන්තියේ ගොඩබෑමේ හෙලිකොප්ටර් තටාකයක් වන HMAS කැන්බරා සහ ඇන්සාක් පන්තියේ නෞකාවක් වන HMAS අරුන්ටා, සංයුතිව යාත්‍රා කරමින්.
කැන්බරා පන්තියේ ගොඩබෑමේ හෙලිකොප්ටර් තටාකයක් වන HMAS කැන්බරා සහ ඇන්සාක් පන්තියේ යුධ නෞකාවක් වන HMAS අරුන්ටා, සැදී පැහැදී යාත්‍රා කරයි. ඕස්ට්‍රේලියාවේ සන්නද්ධ හමුදා කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ආයතන දෙක වන්නේ ඕස්ට්‍රේලියානු ආරක්ෂක හමුදාව (ADF) සහ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර ඒවා එක්ව "ආරක්ෂක" ලෙස හැඳින්වේ. ඕස්ට්‍රේලියානු ආරක්ෂක හමුදාව යනු ආරක්ෂක හමුදාවේ ප්‍රධානියා විසින් මෙහෙයවනු ලබන හමුදා අංශය වන අතර එහි ශාඛා තුනක් අඩංගු වේ: රාජකීය ඕස්ට්‍රේලියානු නාවික හමුදාව, ඕස්ට්‍රේලියානු හමුදාව සහ රාජකීය ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් හමුදාව. 2021 දී, එහි දැනට සේවය කරන කාර්ය මණ්ඩලය 84,865 ක් සිටියහ (නිත්‍ය නිලධාරීන් 60,286 ක් සහ රක්ෂිත නිලධාරීන් 24,581 ක් ඇතුළුව). ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව සිවිල් අංශය වන අතර එහි ප්‍රධානියා ආරක්ෂක ලේකම්වරයා විසිනි. මෙම නායකයින් දෙදෙනා සාමූහිකව ආරක්ෂාව කළමනාකරණය කරන්නේ ද්විපාර්ශ්විකත්වයක් ලෙස වන අතර, බෙදාගත් සහ ඒකාබද්ධ වගකීම් ඇත. ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියාගේ නාමික භූමිකාව ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් විසින් දරනු ලැබේ; කෙසේ වෙතත්, සැබෑ අණදීම ආරක්ෂක බලකායේ ප්‍රධානියාට පැවරේ. පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ විධායක ශාඛාවට ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා හරහා හමුදාවේ සමස්ත පාලනය ඇත, ඔහු කැබිනට් මණ්ඩලයේ සහ එහි ජාතික ආරක්ෂක කමිටුවේ තීරණවලට යටත් වේ. ප්‍රධාන ඕස්ට්‍රේලියානු බුද්ධි ආයතන අතර ඕස්ට්‍රේලියානු රහස් බුද්ධි සේවය (විදේශ බුද්ධි අංශය), ඕස්ට්‍රේලියානු සංඥා අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය (සංඥා බුද්ධි අංශය) සහ ඕස්ට්‍රේලියානු ආරක්ෂක බුද්ධි සංවිධානය (ගෘහස්ථ ආරක්ෂාව) ඇතුළත් වේ.

2022 දී, ආරක්ෂක වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.9% ක් වූ අතර එය ලෝකයේ 13 වන විශාලතම ආරක්ෂක අයවැය නියෝජනය කරයි. 2024 දී, ADF මැද පෙරදිග සහ ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ (ආරක්ෂක සහ ආධාර ප්‍රතිපාදන ඇතුළුව) ක්‍රියාකාරී මෙහෙයුම් සිදු කළේය; දකුණු සුඩානය, සිරියාව-ඊශ්‍රායලය සාම සාධක හමුදාව සහ උතුරු කොරියාව සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාවන්ට දායක වෙමින්; සහ ස්වභාවික විපත් සහන සඳහා දේශීයව සහාය වෙමින් සහ සරණාගතයින් රටට ඇතුළුවීම වැළැක්වීමට සහාය වෙමින් සිටියේය.
 මානව අයිතිවාසිකම් 
ඕස්ට්‍රේලියාවට සාමාන්‍යයෙන් සිවිල් සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සඳහා ශක්තිමත් ආරක්ෂාවක් ඇති අතර, රට පුළුල් පරාසයක ජාත්‍යන්තර අයිතිවාසිකම් ගිවිසුම් වලට අත්සන් කර ඇත. මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කරන වැදගත් ලියකියවිලි අතර ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, 1975 වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීමේ පනත, 1984 ලිංගික වෙනස්කම් කිරීමේ පනත, 1992 ආබාධිත වෙනස්කම් කිරීමේ පනත සහ 2004 වයස් වෙනස්කම් කිරීමේ පනත ඇතුළත් වේ. 2017 සිට සමලිංගික විවාහ ජාතිය තුළ නීත්‍යානුකූල වී ඇත. අනෙකුත් සැසඳිය හැකි බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල් මෙන් නොව, ඕස්ට්‍රේලියාවට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ හෝ නීති යටතේ තනි ෆෙඩරල් අයිතිවාසිකම් ප්‍රඥප්තියක් නොමැත; කෙසේ වෙතත්, ACT, වික්ටෝරියා සහ ක්වීන්ස්ලන්තයට රාජ්‍ය පාදක ඒවා ඇත.

හියුමන් රයිට්ස් වොච් සහ ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් වැනි ජාත්‍යන්තර සංවිධාන සරණාගත ප්‍රතිපත්තිය, අත්අඩංගුවේ සිටින ස්වදේශික මරණ, මුල් බැසගත් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂාවක් නොමැතිකම සහ විරෝධතා සීමා කරන නීති ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර සම්බන්ධයෙන් කනස්සල්ල පළ කර ඇත.

 යොමු කිරීම්