ෆෙඩරල් ඩිපෙන්ඩෙන්සීස් හි ඉතිහාසය

ෆෙඩරල් යැපුම් ප්‍රදේශවල ජනගහනයේ මූලාරම්භය ක්‍රි.පූ. 1200 පමණ පැරණි ලොස් රොක්ස් දූපත් සමූහයෙන් සොයාගත හැකිය. ඒ කාලයේදී ආදිවාසී කැරිබ්වරු කුරකාඕ, අරුබා හෝ ප්‍රධාන භූමියෙන් පැමිණි බව විශ්වාස කෙරේ. ආහාර සහ ලුණු සැපයීම සඳහා විශේෂයෙන් සුර්, ක්‍රාස්කි සහ කායෝ සල් යන දූපත් වෙත ගියහ.

මෙම මුල් පදිංචිකරුවන්ගේ පැමිණීමේ නියැදිය වන්නේ ලොස් රොක්ස් වෙරළ තීරයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන බොටුටෝස් කොන්චෙරෝ ය. ක්‍රි.ව. 1000 දී ඩොස් මොස්කිසස් හි උතුරු ධීවරයින් සහ ගොවීන්, වෙනිසියුලානු ඇන්ටිලීස් හි එකම ඔකුමරොයිඩ් ජනාවාසය පිහිටුවා ගත් අතර, එහිදී ඔවුන් ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික සම්පත් සූරාකෑමට සහ එහි කලාත්මක ප්‍රකාශනයන් බොහොමයක් වගා කළහ.

1300 දී පමණ වැලෙන්සියොයිඩ් පිඟන් මැටි වාහකයන් දූපත් සමූහයට පැමිණ ඩොස් මොස්කිසස් සුර් හි පදිංචි වූ විට නව සංක්‍රමණික රැල්ලක් ඇති විය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Tortuga_2010_007.jpg|thumb|1605 දී ලන්දේසීන් ලා ටෝර්ටූගා හි පදිංචි වූ අතර 1631 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් ඔවුන් නැවත පලවා හරින ලදී.

 ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය 
16 වන සහ 18 වන සියවස් අතර කාලය තුළ ලුණු වඩාත් ප්‍රිය කරන ලද සම්පත් වලින් එකක් වූ අතර වෙනිසියුලානු ස්වාභාවික ලුණු පතල්වල ඒවායේ සූරාකෑම යටත් විජිත බලධාරීන් විසින් පාලනය කරන ලදී. 18 වන සියවස අවසානයේ ලොස් රොක්ස් දූපත් සමූහයේ නිරිතදිග කොටසේ පිහිටි කායෝ සල් හි ලුණු පතල්වල, ස්පාඤ්ඤ බලධාරීන් කුඩා රේගු කාර්යාලයක් ස්ථාපනය කළ අතර, එහි තවමත් නටබුන් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ (කොරල් සංයුතියෙන් සාදන ලද එහි යටිතල පහසුකම්වල අත්තිවාරම්).

පැරණි යොමු දැක්වීම්වලින් පෙනී යන්නේ 1605 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් අරයා වෙතින් නෙරපා හරින ලද ලන්දේසීන් 1631 දී නැවත ඉවත් කරන තෙක් එහි ලුණු පතල් සූරාකෑම සඳහා ලා ටෝර්ටුගා හි පදිංචි වූ බවයි. 1840 දී අගස්ටින් කොඩාසි ලුණු නිස්සාරණය ගැන සඳහන් කරමින් දිවයින පිළිබඳ විස්තරයක් කළේය. 19 වන සියවසේ අග සහ 20 වන සියවස ආරම්භයේදී ලා ටෝර්ටුගා එහි සත්ත්ව විශේෂ සහ ශාක අධ්‍යයනය කළ විද්‍යාඥයින්ගේ උනන්දුව අවදි කළේ නැත.

ෆෙඩරල් යැපීම් පිළිබඳ ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සිත්ගන්නා කරුණක් වූයේ 1842 දෙසැම්බර් 8 සහ 12 අතර කාලය තුළ, සයිමන් බොලිවර්ගේ ඉතිරි කොටස රටට ප්‍රවාහනය කළ කොර්වෙටා තුනක් ලොස් රොක්ස් හි රැකවරණය ලබා ගනිමින් සිටියදී කුණාටුවකින් පලා යාමට සමත් වූ විටය.

1777 නොවැම්බර් 8 වන දින, ස්පාඤ්ඤයේ III වන චාල්ස්ගේ රාජකීය ආඥාව මගින් කැරිබියානු මුහුදේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ස්පාඤ්ඤ දූපත් සමූහය වෙනිසියුලාවේ කපිතාන් ජෙනරාල්වරයාගේ අධිකරණ බලයට යටත් වන බව පිළිගනු ලැබීය. වෙනිසියුලානු නිදහසත් සමඟ, සියලුම දූපත් වෙනිසියුලානු පාලනය යටතේ පැවති අතර ග්‍රාන් කොලොම්බියාව පිහිටුවන තෙක් එලෙසම පැවතුනි. 1830 දී, වෙනිසියුලාව ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් වෙන් වී කැරිබියන් දූපත් කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය නැවත ලබා ගත්තේය. 1845 මාර්තු 30 වන දින, වෙනිසියුලාව සහ ස්පාඤ්ඤය සාමය සහ මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර, එහිදී ස්පාඤ්ඤයේ II වන ඉසබෙලා වෙනිසියුලාවේ නිදහස සහ නිදහස ලබන විට වෙනිසියුලාවේ කපිතාන් ජෙනරාල්වරයාට අයත් සියලුම භූමි ප්‍රදේශ සහ දූපත් නිල වශයෙන් පිළිගත්තේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L%C3%ADmites_mar%C3%ADtimos_de_Venezuela.png|thumb|වෙනිසියුලාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ප්‍රංශය, නෙදර්ලන්තය, ඩොමිනිකන් ජනරජය සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ අතර සමුද්‍රීය දේශසීමා ගිවිසුම් පෙන්වන සිතියම, ෆෙඩරල් යැපුම් රාජ්‍යයන්ගේ මායිම් වලින් කොටසක් සකසයි.
1777 දී, වෙනිසියුලාවේ කපිතාන්සි ජෙනරාල්වරයා නිර්මාණය කරන විට, පැටෝස් දූපත කුමානා පළාතේ කොටසක් බවට පත් විය. 1803 දී, ඒමියන්ස් සාමය ලෙස හැඳින්වෙන ගිවිසුමක් හරහා, ස්පාඤ්ඤය ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපත එංගලන්තයට භාර දුන්නේය, මන්ද එය 1797 සිට බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසියන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබුණි.

 ස්වාධීන වෙනිසියුලාව 
ගිවිසුමේ පැටෝස් දූපත සඳහන් කර නොතිබුණද. බ්‍රිතාන්‍යයන් දූපත අත්පත් කරගත් විට, ඔවුන් එය ට්‍රිනිඩෑඩ්හි කොටසක් ලෙස සැලකූ අතර එය ඔවුන්ගේ දේපළවලට ඈඳා ගත්හ. 1942 දී එංගලන්තය පැරියා බොක්කෙහි දිය යට ප්‍රදේශ සීමා නිර්ණය කිරීමේ අවස්ථාවේදී දිවයින පුරා වෙනිසියුලානු ස්වෛරීභාවය පිළිගත් අතර 1942 සැප්තැම්බර් 28 වන දින එහි වෙරළ තීරයේ වෙනිසියුලානු ධජය එසවීය.

1856 අප්‍රේල් 28 වන දින, දේශපාලන භෞමික කොට්ඨාශයේ නව නීතියක් නියෝග කරන ලද අතර, එහිදී මාගරිටා පළාත නිර්මාණය කිරීම විසඳන ලදී. එහි කැන්ටන් වලින් එකක් වන කැන්ටන් නෝර්ට්, පැරිෂ් 10 කින් සමන්විත වූ අතර, ඉන් 4 ක් වර්තමාන ෆෙඩරල් යැපීම් වලින් සමහරක් වන සැන් ජුවාන් සහ ටෝර්ටුගා, බ්ලැන්කිලා, ටෙස්ටිගෝස් සහ ඒව්ස් ඩි බාර්ලොවෙන්ටෝ දූපත් සහ ඒවාට යාබදව ඇති සියල්ල වේ.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය දහනව වන සියවසේ මැද භාගයේදී ඒව්ස් දූපතේ ගුවානෝ සූරාකෑම ආරම්භ කළේය. වෙනිසියුලාව දූපත් කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය ප්‍රකාශ කළ අතර, දිගු නීතිමය ආරවුලකින් පසුව, එක්සත් ජනපදය 1861 දී දූපත කෙරෙහි වෙනිසියුලානු ස්වෛරීභාවය පිළිගත්තේය. නෙදර්ලන්තය මෙම දූපත් කෙරෙහිම හිමිකම් පෑ නමුත් 1865 දී බේරුම්කරණය හරහා ගැටුම විසඳනු ලැබුවේ ඉස්ලා ඩි ඒව්ස් කෙරෙහි වෙනිසියුලානු ස්වෛරීභාවය නැවත පිළිගැනීමෙනි.

1871 අගෝස්තු 22 වන දින, වෙනිසියුලානු ජනාධිපති ඇන්ටෝනියෝ ගුස්මාන් බ්ලැන්කෝ, කොචේ, කියුබාගුවා, මාගරිටා සහ ඉස්ලා ඩි ඒව්ස් හැර අනෙකුත් සියලුම වෙනිසියුලානු දූපත් ෆෙඩරල් ප්‍රදේශය ලෙස කාණ්ඩගත කිරීමට තීරණය කළේය. 4 ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ඇත. ඉන්පසු, ජෝකින් ක්‍රෙස්පෝගේ සභාපතිත්වය යටතේ, 1895 ජූලි 4 වන දින, ජාතික නියෝගයක් මගින් ඒව්ස් දූපත ෆෙඩරල් ප්‍රදේශය තුළට ඇතුළත් කරන ලදී. 1905 මැයි 16 වන දින, සිප්‍රියානෝ කැස්ත්‍රෝ, කොචේ දූපත ෆෙඩරල් ප්‍රදේශය තුළට ඇතුළත් කිරීමට තීරණය කළ අතර, එහි අගනුවර සැන් පේද්‍රෝ ඩි කෝචේ හි ස්ථාපිත කළේය; කෙසේ වෙතත්, මාගරිටා දූපතෙන් රජයට ලැබුණු විරෝධතා හේතුවෙන් මෙම තීරණය කෙටි කාලීන විය. වසර තුනකට පසු, 1908 අගෝස්තු 31 වන දින, දූපත නුවෙවා එස්පාර්ටා වෙත ආපසු ලබා දෙන ලද අතර, කොලොන් ෆෙඩරල් ප්‍රදේශය විසුරුවා හරින ලද අතර, ජාතික විධායකය විසින් දූපත් වල සෘජු පාලනය ස්ථාපිත කරන ලදී.

1938 ජූලි 4 වන දින, දූපත් වල තත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම නියාමනය කරන ලද එලිසාර් ලෝපෙස් කොන්ට්‍රෙරාස්ගේ රජය යටතේ ලේ ඕර්ගනිකා ඩි ලාස් ඩිපෙන්ඩෙන්ෂියස් ෆෙඩරේල්ස් සම්මත කරන ලදී. එක්සත් රාජධානියට ඉස්ලා ඩි පැටෝස් අවශ්‍ය වූ නමුත් 1942 පෙබරවාරි 26 වන දින, පැරියා බොක්කෙහි පස සහ භූගත පස සීමා කිරීමෙන් එය විසඳන ලදී. වෙනිසියුලාව තම භූමියේ කොටසක් ලෙස ඒකාබද්ධ කළ ලොස් මොන්ජෙස් දූපත් සමූහය මතභේදයට තුඩු දුන් නමුත් 1952 දී කොලොම්බියානු විදේශ අමාත්‍යවරයා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සටහනක් හරහා භූමිය කෙරෙහි වෙනිසියුලානු ස්වෛරීභාවය පිළිගත් අතර 1992 දී කොලොම්බියානු රජය ප්‍රකාශ කළේ එම භූමියට හිමිකම් නොකියන බවයි. 1972 අගෝස්තු 23 වන දින, කුරුළු දූපත ජාතික වනජීවී සරණාගතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1978 ජුනි 2 වන දින, ඒව්ස් දූපතේ "සිමන් බොලිවර්" නාවික විද්‍යාත්මක කඳවුර නිර්මාණය කරන ලදී. එම වසරේම, කැරිබියානු දූපත් සමූහය නිර්මාණය කිරීම සඳහා පනත් කෙටුම්පතක් අනුමත කිරීමට එවකට ජාතික කොංග්‍රසයේ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය තුළ උත්සාහයක් ගන්නා ලද නමුත්, එය 1961 වෙනිසියුලානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සමහර විධිවිධානවලට පටහැනි බැවින් මෙම යෝජනාව ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොහැකි විය.

1978 මාර්තු 28 සහ 31 යන දිනවල එක්සත් ජනපදය සමඟ අවසාන සමුද්‍ර සීමාවන් අත්සන් කරන ලදී (1978 එක්සත් ජනපදය සහ වෙනිසියුලාව අතර ගිවිසුම හෝ එක්සත් ජනපදය - වෙනිසියුලාව සමුද්‍රීය මායිම් ගිවිසුම) එය පුවර්ටෝ රිකෝ සහ එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් සමඟ සීමාවන් නියම කළේය. සහ නෙදර්ලන්තය (1978 නෙදර්ලන්තය සහ වෙනිසියුලාව අතර ගිවිසුම හෝ නෙදර්ලන්තය - වෙනිසියුලාව මායිම් ගිවිසුම) එය නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් සමඟ සීමාවන් නියම කළේය, පසුව 1983 ජූලි 17 වන දින එය ප්‍රංශය සමඟ ද එසේ කළේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isla_de_Aves_Venezuela_003.jpg|thumb|1978 දී පිහිටුවන ලද ඒව්ස් දූපතේ සයිමන් බොලිවර් විද්‍යාත්මක-හමුදා කඳවුර
මෙම ගිවිසුම් තුන වෙනිසියුලාවේ වත්මන් මහද්වීපික රාක්කය සහ කැරිබියන් මුහුදේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය ස්ථාපිත කරයි. 1986 අප්‍රේල් 4 වන දින, දේශසීමා සංවර්ධන සහ ෆෙඩරල් දෙපාර්තමේන්තු සම්බන්ධීකරණය සඳහා වූ ජාතික අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය අභ්‍යන්තර කටයුතු හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශය යටතේ පිහිටුවන ලදී.

 21 වන සියවස 
2011 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ෆෙඩරල් යැපීම් සහ දූපත් ප්‍රදේශ සඳහා කාබනික නීතියක් ලෙස නව නියෝගයක් අනුමත කරන ලදී. ඉන්පසු ලොස් රොක්ස්, ලාස් ඒව්ස් සහ ලා ඕර්චිලා ඇතුළත් ටෙරිටෝරියෝ ඉන්සියුලර් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද මිරැන්ඩා නමින් උප අංශයක් නිර්මාණය කරන ලදී.

2015 දී, කොලොම්බියානු සහ ඇමරිකානු නැව් ආක්‍රමණය හේතුවෙන් වෙනිසියුලාව සහ කොලොම්බියාව අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ගැටළුවක් ඇති විය.

මෑත වසරවලදී ලොස් රොක්ස් ගුවන්තොටුපළ පුළුල් කර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර විවිධ ව්‍යුහයන් ඉදිකර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. ලා ටෝර්ටූගා දූපතේ පාරිසරික හෝටලයක් ඉදිකර ඇති අතර සංචාරක ආකර්ෂණය දිනා ගැනීම සඳහා ගොඩනැගිලි කිහිපයක් ඉදිකර ඇත.

 යොමු කිරීම්