මොන්ට්සෙරාට් හි ඉතිහාසය

පූර්ව යටත් විජිත යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Little_Bay_from_above,_Montserrat.JPG|thumb|ලිට්ල් බේ සහ රෙන්ඩෙස්වස් බොක්ක අතර හෙඩ්ලන්ඩ් හි කොටසක් ඉහළට ගත් ලිට්ල් බේ වෙරළ තීරයෙන් අඩක දසුනක් සහ කාර්ස් බොක්කෙහි දසුනක්, 2012.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Admiralty_Chart_No_254_Montserrat,_Published_1869.jpg|thumb|1869 දී මොන්ට්සෙරාට් (ඉහළ) සහ ප්ලයිමූත් (පහළ) සිතියම
2012 දී මොන්ට්සෙරාට් හි සෙන්ටර් හිල්ස් හි පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර කටයුතුවලින් පෙනී ගියේ ක්‍රි.පූ. 2000 සහ 500 අතර පෞරාණික (පූර්ව-අරාවක්) ආක්‍රමණයක් පැවති බවයි. පසුකාලීන වෙරළබඩ ස්ථාන සලාඩොයිඩ් සංස්කෘතියේ පැවැත්ම පෙන්නුම් කළේය (ක්‍රි.ව. 550 දක්වා). ස්වදේශික කැරිබ්වරු දිවයින ඇලියෝවාගනා ලෙස හැඳින්වූ බව විශ්වාස කෙරේ, එහි අර්ථය 'ගොරෝසු පඳුරේ දේශය' යන්නයි.

2016 දී, සොල්ජර් ගවුට් අසල වනාන්තර ප්‍රදේශයක කඳු නැගීමේදී ප්‍රදේශවාසීන් විසින් ශිලා ලේඛන නවයක් සොයා ගන්නා ලදී. තවත් එකක් 2018 දී දිවයිනේ එම ප්‍රදේශයෙන්ම සොයා ගන්නා ලදී. කැටයම් වසර 1,000–1,500ක් පැරණි බව විශ්වාස කෙරේ.

 මුල් යුරෝපීය කාලය 
1493 නොවැම්බර් මාසයේදී, ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් ඔහුගේ දෙවන මුහුදු ගමනේදී මොන්ට්සෙරාට් පසු කළේය, කැරිබ්වරුන්ගේ වැටලීම් හේතුවෙන් දූපත ජනාවාස නොවූ බව පැවසීමෙන් පසුය.

1632 දී අයර්ලන්ත ජාතිකයන් ගණනාවක් මොන්ට්සෙරාට් හි පදිංචි විය. බොහෝ දෙනෙක් දිවයිනේ ආණ්ඩුකාර තෝමස් වෝනර්ගේ උසිගැන්වීම මත අසල පිහිටි ශාන්ත කිට්ස් වලින් පැමිණි අතර, පසුව තවත් පදිංචිකරුවන් වර්ජිනියාවෙන් පැමිණියහ. පළමු පදිංචිකරුවන් "ගොවීන් වූ බව පෙනේ, එක් එක් අය තමන්ගේම කුඩා ගොවිපලක වැඩ කළහ".

යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ගේ පළමු රැල්ල තුළ රෙපරමාදු ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත ජාතිකයින්ගේ ප්‍රමුඛතාවය නිසා ප්‍රමුඛ නීති විශාරදයෙකු ප්‍රකාශ කළේ "හොඳ ප්‍රශ්නයක්" වන්නේ මුල් පදිංචිකරුවන් අයර්ලන්ත රාජධානියේ නීතිය ඔවුන් සමඟ රැගෙන ගියේද යන්නයි. එය එංගලන්ත රාජධානියේ නීතියට වඩා වෙනස් වූ තාක් දුරට.

ප්‍රංශ ජාතිකයන්ගේ ඓතිහාසික මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් වූ අයර්ලන්ත ජාතිකයන්, විශේෂයෙන් ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් කෙරෙහි සුදුසුකම් ලත් පිළිකුලක් ඇතිව, 1666 දී දූපතට හිමිකම් කියන ලෙස ප්‍රංශ ජාතිකයින්ට ආරාධනා කළහ, නමුත් පාලනය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රංශය විසින් කිසිදු භට පිරිසක් යවා නොතිබුණි. 1660 ගණන්වල අගභාගයේදී ප්‍රංශ ජාතිකයන් දූපතට පහර දී කෙටි කාලයක් අත්පත් කර ගත්හ; එය ටික කලකට පසු ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද අතර, ඊළඟ වසරේ බ්‍රෙඩා ගිවිසුම යටතේ දිවයිනේ ඉංග්‍රීසි පාලනය තහවුරු කරන ලදී. ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් දිවයින බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගනු ලැබුවද, ප්‍රංශ ජාතිකයන් බ්‍රෙඩා හි දූපතට ඔවුන්ගේ හිමිකම් අත්හැරීමත් සමඟ දිවයිනේ නීත්‍යානුකූල තත්ත්වය "පදිංචි කිරීමෙන් අත්පත් කරගත් යටත් විජිතයක්" වේ.

"රතු කකුල්" ලෙස හඳුන්වන අය අතර නව-වැඩවසම් යටත් විජිතයක් වර්ධනය විය. බොහෝ කැරිබියානු දූපත් වලට පොදු වූ පරිදි, රෙපරමාදු ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත යටත් විජිතවාදීන් උප-සහාරා අප්‍රිකානු වහලුන් සහ අයර්ලන්ත ගිවිසුම්ගත සේවකයින් යන දෙකම ශ්‍රමය සඳහා ප්‍රවාහනය කිරීමට පටන් ගත්හ. 18 වන සියවස අගභාගය වන විට, දිවයිනේ බොහෝ වතු සංවර්ධනය කර තිබුණි.

 18 වන සියවස 
1712 දී මොන්ට්සෙරාට් වෙත කෙටි ප්‍රංශ ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. 1768 මාර්තු 17 වන දින වහල් කැරැල්ලක් අසාර්ථක වූ නමුත් ඔවුන්ගේ උත්සාහයන් සිහිපත් විය. 1834 දී වහල්භාවය අහෝසි කරන ලදී. 1985 දී, මොන්ට්සෙරාට්හි ජනතාව නැගිටීම සැමරීම සඳහා ශාන්ත පැට්‍රික් දිනය දින දහයක රජයේ නිවාඩු දිනයක් බවට පත් කළහ. උත්සව ගීත, නැටුම්, ආහාර සහ සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් වලින් මොන්ට්සෙරාට්හි සංස්කෘතිය සහ ඉතිහාසය සමරති.

1782 දී, ඇමරිකානු විප්ලවවාදී යුද්ධයේදී, ඇමරිකාවේ පළමු සගයා ලෙස, ප්‍රංශය ඇමරිකානුවන්ට සහාය දැක්වීමේ යුද්ධයේදී මොන්ට්සෙරාට් අල්ලා ගත්තේය. දූපත යටත් විජිතයක් බවට පත් කිරීමට අදහස් නොකළ ප්‍රංශ ජාතිකයින්, 1783 පැරිස් ගිවිසුම යටතේ දිවයින මහා බ්‍රිතාන්‍යයට ආපසු ලබා දීමට එකඟ විය.

 නව භෝග සහ දේශපාලනය 
1834 දී බ්‍රිතාන්‍යය මොන්ට්සෙරාට් සහ එහි අනෙකුත් ප්‍රදේශවල වහල්භාවය අහෝසි කළේය.

දහනව වන සියවසේදී, බ්‍රසීලය සහ අනෙකුත් ජාතීන් වෙළඳාමේ තරඟ කළ බැවින්, සීනි මිල පහත වැටීම දිවයිනේ ආර්ථිකයට අහිතකර බලපෑමක් ඇති කළේය.

දිවයිනේ පළමු දෙහි ගස් වතු 1852 දී දේශීය වැවිලිකරුවෙකු වන බර්ක් මහතා විසින් රෝපණය කරන ලදී. 1857 දී, බ්‍රිතාන්‍ය දානපතියෙකු වන ජෝසප් ස්ටර්ජ් වහලුන් භාවිතා කිරීමට වඩා වැටුප් සහිත ශ්‍රමය යෙදවීම ආර්ථික වශයෙන් ශක්‍ය බව ඔප්පු කිරීම සඳහා සීනි වතුයායක් මිලදී ගත්තේය. ස්ටර්ජ් පවුලේ බොහෝ සාමාජිකයින් අමතර ඉඩම් මිලදී ගත්හ. 1869 දී, පවුල මොන්ට්සෙරාට් සමාගම සීමාසහිතව ස්ථාපිත කර කී දෙහි ගස් රෝපණය කළේය; 1895 වන විට වාර්ෂිකව ගැලුම් 100,000 කට වඩා නිපදවන දෙහි යුෂ වාණිජමය වශයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීම ආරම්භ කළේය; පාසලක් ආරම්භ කළේය; දිවයිනේ වැසියන්ට ඉඩම් කැබලි විකුණන ලදී. පිරිසිදු දෙහි යුෂ එංගලන්තයට බැරල්වල ප්‍රවාහනය කරන ලද අතර, එහිදී එය ලිවර්පූල් හි එවන්ස්, සන්ස් සහ සමාගම විසින් පැහැදිලි කර බෝතල් කරන ලද අතර, මහජනතාවට ගුණාත්මකභාවය සහතික කිරීම සඳහා සෑම බෝතලයකම වෙළඳ ලකුණක් ඇත.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Montserrat_lime_industry_transport.jpg|thumb|බාර්ක්වෙන්ටයින් 'හිල්ඩා' දෙහි යුෂ පුරවමින්
මොන්ට්සෙරාට්හි වැඩි කොටසක් කුඩා වතු හිමියන් සතු විය.

1871 සිට 1958 දක්වා, මෙම දූපත බ්‍රිතාන්‍ය ලීවර්ඩ් දූපත් වල ෆෙඩරල් ඔටුන්න හිමි ජනපදයේ කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කරන ලද අතර, 1958 සිට 1962 දක්වා කෙටි කාලීන බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සම්මේලනයේ පළාතක් බවට පත්විය. මොන්ට්සෙරාට් හි පළමු මහ ඇමතිවරයා වූයේ 1960 සිට 1970 දක්වා මොන්ට්සෙරාට් කම්කරු පක්ෂයේ විලියම් හෙන්රි බ්‍රැම්බල් ය; ඔහු කම්කරු අයිතිවාසිකම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ දිවයිනට සංචාරක ව්‍යාපාරය නංවාලීමට කටයුතු කළ අතර, මොන්ට්සෙරාට් හි මුල් ගුවන් තොටුපළ ඔහුගේ ගෞරවය පිණිස නම් කරන ලදී.Gallery Montserrat: some prominent people in our history By Howard A. Fergus. Publisher: Canoe Press University of the West Indies.  /    බ්‍රැම්බල්ගේ පුත් පර්සිවල් ඔස්ටින් බ්‍රැම්බල්, සංචාරක පහසුකම් ඉදිකරන ආකාරය විවේචනය කළ අතර, ඔහු 1970 මොන්ට්සෙරාටියානු මහ මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළ ඔහුගේම පක්ෂයක් වන ප්‍රගතිශීලී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය පිහිටුවා ගත්තේය. පර්සිවල් බ්‍රැම්බල් 1970 සිට 1978 දක්වා මහ ඇමති ලෙස සේවය කළේය.Robert J Alexander & Eldon M Parker (2004) A History of Organized Labor in the English-speaking West Indies, Greenwood Publishing Group, p144 1978 සිට 1991 දක්වා කාලය දේශපාලනිකව ආධිපත්‍යය දැරුවේ මහ ඇමති ජෝන් ඔස්බෝන් සහ ඔහුගේ මහජන විමුක්ති ව්‍යාපාරය විසිනි. නිදහස ප්‍රකාශ කිරීම සමඟ කෙටි ආලවන්ත හැඟීම් පෑමක් කිසිදා සිදු නොවීය.

1991 මැයි 10 වන දින, කැරිබියන් ප්‍රදේශ (මිනීමැරුම් සඳහා මරණ දඬුවම අහෝසි කිරීමේ) නියෝගය 1991 බලාත්මක වූ අතර, මොන්ට්සෙරාට් හි මිනීමැරුම් සඳහා මරණ දඬුවම විධිමත් ලෙස අහෝසි කරන ලදී.

පීඑල්එම් පක්ෂය තුළ දූෂණ චෝදනා හේතුවෙන් 1991 දී ඔස්බෝන් රජය බිඳවැටුණු අතර, රූබන් මීඩ් නව මහ ඇමති ධුරයට පත් වූ අතර,South America, Central America and the Caribbean 2002, Psychology Press, p565 සහ කලින් මැතිවරණ කැඳවන ලදී. 

1995–1999 දී, ප්ලයිමූත් අගනුවර විනාශ කළ සූෆ්‍රියර් කඳුකරයේ ව්‍යසනකාරී ගිනිකඳු පිපිරීම් හේතුවෙන් මොන්ට්සෙරාට් විනාශ වූ අතර දිවයිනේ විශාල කොටසක් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය විය. බොහෝ මොන්ට්සෙරාටියානුවන් විදේශගත විය, ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් රාජධානියට, නමුත් සමහරු ආපසු පැමිණ ඇත. මෙම පිපිරීම් හේතුවෙන් දිවයිනේ මුළු දකුණු අර්ධයම ජනාවාස කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත් වූ අතර, එය දැනට සීමිත ප්‍රවේශයක් සහිත බැහැර කිරීමේ කලාපයක් ලෙස නම් කර ඇත.

ව්‍යසනයට මොන්ට්සෙරාටියානු රජයේ ප්‍රතිචාරය විවේචනය කිරීම හේතුවෙන් වසරක් පමණක් ධුරයේ රැඳී සිටි 1997 දී මහ ඇමති බර්ට්‍රන්ඩ් ඔස්බෝන් ඉල්ලා අස්වීමට හේතු විය. ඔහු වෙනුවට 2001 දක්වා ධුරයේ රැඳී සිටි ඩේවිඩ් බ්‍රැන්ඩ්ට් පත් කරන ලදී. ධුරයෙන් ඉවත් වූ දා සිට, බ්‍රැන්ඩ්ට් බාල වයස්කරුවන් සමඟ සිදු කළ බවට චෝදනා එල්ල වූ ලිංගික අපරාධ සම්බන්ධයෙන් බහුවිධ අපරාධ විමර්ශනවලට භාජනය වී ඇත. ලිංගික සූරාකෑමේ චෝදනා හයකට ඔහු වැරදිකරු වූ අතර 2021 ජූලි මාසයේදී වසර පහළොවකට සිර දඬුවම් නියම විය.

2001 මැතිවරණයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු ජෝන් ඔස්බෝන් නැවත මහ ඇමති ධුරයට පත්විය. 2006 දී මොන්ට්සෙරාට් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ ලොවෙල් ලුවිස් විසින් ඔහු නෙරපා හරින ලදී. රූබන් මීඩ් 2009 සිට 2014 දක්වා නැවත ධුරයට පත් විය.Radio Jamaica, New MCPR Gov't in Montserrat, 9 September 2009. Retrieved 10 September 2009. ඔහුගේ ධුර කාලය තුළ, මහ ඇමති ධුරය අගමැති ධුරයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය විය.

2017 සරත් සෘතුවේ දී, මොන්ට්සෙරාට් නගරය ඉර්මා සුළි කුණාටුවෙන් බලපෑමට ලක් නොවූ අතර, මාරියා සුළි කුණාටුවෙන් සුළු හානියක් පමණක් සිදු විය.

2019 නොවැම්බර් මාසයේ සිට, වෙනසක් සහ සමෘද්ධිය සඳහා වූ ව්‍යාපාරයේ ඊස්ටන් ටේලර්-ෆැරල් දිවයිනේ අගමැති විය.

 යොමු කිරීම්