ටොංගා හි භූගෝලය

ඕෂනියාවේ පිහිටා ඇති ටොංගා යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි දූපත් සමූහයකි, සැමෝවාට කෙලින්ම දකුණින් සහ හවායි සිට නවසීලන්තය දක්වා මාර්ගයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. එහි දූපත් 171 ක්, ඉන් 45 ක් ජනාවාස වී ඇති අතර, ප්‍රධාන කණ්ඩායම් තුනකට බෙදා ඇත - වාවා'උ, හා'පායි සහ ටොංගාටාපු - සහ කිලෝමීටර 800 (සැතපුම් 500; නාවික-සැතපුම් 430) දිග උතුරු-දකුණු රේඛාවක් ආවරණය කරයි.

නුකුʻඅලෝෆා අගනුවර පිහිටා ඇති විශාලතම දූපත වන ටොංගාටාපු, වර්ග කිලෝමීටර් 257 (වර්ග සැතපුම් 99) ආවරණය කරයි. භූ විද්‍යාත්මකව, ටොංගා දූපත් වර්ග දෙකකි: බොහෝ දූපත් උස් වූ කොරල් සැකැස්මෙන් සෑදුණු හුණුගල් පදනමක් ඇත; අනෙක් ඒවා ගිනිකඳු පාදයක් මත හුණුගල් වලින් සමන්විත වේ.

 දේශගුණය 
ටොංගා හි නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Af) ඇති අතර එය සුවිශේෂී උණුසුම් කාල පරිච්ඡේදයක් (දෙසැම්බර්-අප්‍රේල්) වන අතර එම කාලය තුළ උෂ්ණත්වය 32 °C (89.6 °F) ට වඩා ඉහළ යන අතර සිසිල් කාල පරිච්ඡේදයක් (මැයි-නොවැම්බර්) ඇති අතර උෂ්ණත්වය කලාතුරකින් 27 °C (80.6 °F) ට වඩා ඉහළ යයි. දකුණේ ටොංගාටාපු හි උෂ්ණත්වය සහ වර්ෂාපතනය 23 °C (73.4 °F) සහ මිමි 1,700 (අගල් 66.9) සිට සමකයට ආසන්නව පිහිටි උතුරු දූපත් වල 27 °C (80.6 °F) සහ මිමි 2,970 (අගල් 116.9) දක්වා පරාසයක පවතී.

සාමාන්‍ය වැසි සහිත කාලය මාර්තු පමණ වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් මිමි 263 (අගල් 10.4) වේ. සාමාන්‍ය දෛනික ආර්ද්‍රතාවය 80% කි. ටොංගා හි වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය 1979 පෙබරවාරි 11 වන දින වාවා'උ හි 35 °C (95 °F) විය. ටොංගා හි වාර්තා වූ ශීතලම උෂ්ණත්වය 1994 සැප්තැම්බර් 8 වන දින ෆුවා'අමෝටු හි 8.7 °C (47.7 °F) විය. 15 °C (59 °F) හෝ ඊට අඩු උෂ්ණත්වයක් සාමාන්‍යයෙන් වියළි කාලයේදී මනිනු ලබන අතර උතුරු දූපත් වලට වඩා දකුණු ටොංගා හි බහුලව දක්නට ලැබේ.Climate Summary  PDF නිවර්තන සුළි සුළං සමය දැනට නොවැම්බර් 1 සිට අප්‍රේල් 30 දක්වා පවතී, නමුත් නිවර්තන සුළි සුළං සමයෙන් පිටත ටොංගා වලට බලපෑම් කළ හැකිය. 2021 ලෝක අවදානම් වාර්තාවට අනුව, ලොව පුරා වැඩිම ආපදා අවදානමක් ඇති රටවල් අතර ටොංගා තුන්වන ස්ථානයේ සිටී - ප්‍රධාන වශයෙන් රට බහු ස්වාභාවික උපද්‍රව වලට නිරාවරණය වීම හේතුවෙන්.WorldRiskReport 2021 https://weltrisikobericht.de/weltrisikobericht-2021-e/  19 January 2022, The WorldRiskReport

 පරිසර විද්‍යාව 
ටොංගා හි ටොංගා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර භෞමික පරිසර කලාපය අඩංගු වේ.

ටොංගා පුරාවෘත්තය දක්වා දිවෙන ටොංගා හි පියාඹන වවුලන් පූජනීය ලෙස සලකනු ලබන අතර රාජාණ්ඩුවේ දේපළ වේ. මේ අනුව, ඔවුන් ආරක්ෂා කර ඇති අතර ඔවුන්ට හානි කිරීමට හෝ දඩයම් කිරීමට නොහැකිය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පියාඹන නරියා වවුලන් ටොංගා දූපත් බොහොමයක සමෘද්ධිමත් වී ඇත.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wattled_Honeyeater_(Foulehaio_carunculata).jpg|thumb|ටොංගා හි වොට්ල්ඩ්
ටොංගා හි පක්ෂි ජීවිතයට මුළු විශේෂ 73 ක් ඇතුළත් වන අතර, ඉන් දෙකක් ආවේණික වේ, ටොංගා විස්ලර් සහ ටොංගා මෙගාපෝඩ්. මිනිසුන් විසින් විශේෂ පහක් හඳුන්වා දී ඇති අතර, අටක් දුර්ලභ හෝ අහම්බෙන් සිදු වේ. විශේෂ හතක් ගෝලීය වශයෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇත.

 යොමු කිරීම්