බෙලරුස් හි ආර්ථිකය

බෙලරුස් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් වන නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ 60 වන ස්ථානයේ සිටින එය "ඉතා ඉහළ" මානව සංවර්ධනයක් ඇත. 2019 දී, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ නිෂ්පාදන කොටස 31% ක් විය. නිෂ්පාදනය ශ්‍රම බලකායෙන් 35% ක් සේවයේ යොදවා ඇත. නිෂ්පාදන වර්ධනය සමස්තයක් ලෙස ආර්ථිකයට වඩා බෙහෙවින් කුඩාය - 2021 දී 2.2% ක් පමණ. වැදගත් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන අතර අර්තාපල් සහ මස් ඇතුළු ගව අතුරු නිෂ්පාදන ඇතුළත් වේ.

 වෙළඳාම 
බෙලරුසියාව රටවල් 180 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සමඟ වෙළඳ සබඳතා පවත්වයි. 2024 වන විට, එහි ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවන් වූයේ බෙලරුස් හි ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමෙන් 66% ක් වූ රුසියාව සහ රටේ වෙළඳාමෙන් 11% ක් වූ EU රටවල් ය.

2022 අප්‍රේල් මාසයේදී, යුක්රේනයේ රුසියානු ආක්‍රමණයට පහසුකම් සැලසීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, EU බෙලරුස් වෙත වෙළඳ සම්බාධක පැනවීය. 2023 අගෝස්තු මාසයේදී සම්බාධක දීර්ඝ කර පුළුල් කරන ලදී. මෙම සම්බාධක 2020 ලුකෂෙන්කෝගේ වංචාකාරී "මැතිවරණයෙන්" පසුව පනවන ලද ඒවාට අමතරව වේ.

1991 දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හරින විට, බෙලරුස් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ අනුපාතය අනුව ලෝකයේ වඩාත්ම කාර්මිකව දියුණු රාජ්‍යයන්ගෙන් එකක් සහ ධනවත්ම CIS සාමාජික රාජ්‍යය විය.World Bank. "Belarus: Prices, Markets, and Enterprise Reform", p. 1. World Bank, 1997;  2015 දී, බෙලරුසියානුවන්ගෙන් 39.3% ක් රාජ්‍ය පාලිත සමාගම් විසින් ද, 57.2% ක් පෞද්ගලික සමාගම් විසින් ද (රජයට 21.1% ක කොටස් ඇත) සහ 3.5% ක් විදේශීය සමාගම් විසින් ද සේවයේ යොදවා ඇත. 1994 දී, බෙලරුස් හි ප්‍රධාන අපනයන අතර බර යන්ත්‍රෝපකරණ (විශේෂයෙන් ට්‍රැක්ටර්), කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සහ බලශක්ති නිෂ්පාදන ඇතුළත් විය. ආර්ථික වශයෙන්, බෙලරුස් ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS), යුරේසියානු ආර්ථික ප්‍රජාව සහ රුසියාව සමඟ සංගමයට සම්බන්ධ විය. 1990 ගණන්වලදී, ආනයන, ආයෝජන සහ එහි වෙළඳ හවුල්කරුවන්ගෙන් බෙලාරුසියානු නිෂ්පාදන සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩුවීම හේතුවෙන් කාර්මික නිෂ්පාදනය පහත වැටුණි. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඉහළ යාමට පටන් ගත්තේ 1996 දී පමණි; එහි ආර්ථිකය අනුව වේගයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් වූ පැරණි සෝවියට් ජනරජය රට විය. 2006 දී, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවය (PPP) ඩොලර් වලින් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 83.1 ක් (ඇස්තමේන්තුව) හෝ ඒක පුද්ගල ඩොලර් 8,100 ක් පමණ විය. 2005 දී, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 9.9% කින් වැඩි විය; උද්ධමන අනුපාතය සාමාන්‍යයෙන් 9.5% කි. 2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ බෙලාරුස් 85 වන ස්ථානයේ පසුවිය, සහ 2025 දී එම ස්ථානයේම පැවතුනි.

සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු, ලුකෂෙන්කෝගේ නායකත්වය යටතේ, බෙලාරුස් ප්‍රධාන කර්මාන්තවල රජයේ පාලනය පවත්වා ගෙන ගොස් ඇති අතර අනෙකුත් පැරණි සෝවියට් ජනරජවල දක්නට ලැබෙන මහා පරිමාණ පුද්ගලීකරණයන් මග හැර ඇත.

1993 දී ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වීමට බෙලරුස් ඉල්ලුම් කළේය. විරැකියාව තහනම් කිරීම හෝ රාජ්‍ය පාලිත අංශවලින් පිටත වැඩ කිරීම තහනම් කරන නීති සම්මත කිරීම ඇතුළුව කම්කරු අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන්, 2007 ජුනි 21 වන දින බෙලරුස් එහි EU සාමාන්‍යකරණය කළ මනාප පද්ධති තත්ත්වය අහිමි කළ අතර, එමඟින් තීරුබදු අනුපාත ඔවුන්ගේ පෙර වඩාත්ම ප්‍රියතම ජාතික මට්ටම්වලට ඉහළ නැංවීය.

 රැකියාව 
ශ්‍රම බලකාය මිලියන 4 කට වඩා වැඩි පිරිසකින් සමන්විත වන අතර, ඔවුන්ගෙන් කාන්තාවන් පිරිමින්ට වඩා තරමක් වැඩිය. 2005 දී, ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ කාර්මික කර්මාන්තශාලාවල සේවය කළහ. කෘෂිකර්මාන්තය, නිෂ්පාදන විකුණුම්, භාණ්ඩ වෙළඳාම සහ අධ්‍යාපනය යන අංශවල රැකියා ද ඉහළ ය. රජයේ සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, 2005 දී විරැකියා අනුපාතය 1.5% කි. රැකියා විරහිත බෙලරුසියානුවන් 679,000 ක් සිටි අතර, ඔවුන්ගෙන් තුනෙන් දෙකක් කාන්තාවන් විය. 2003 සිට විරැකියා අනුපාතය පහත වැටෙමින් පවතින අතර, 1995 දී සංඛ්‍යාලේඛන ප්‍රථම වරට සම්පාදනය කළ දා සිට සමස්ත රැකියා අනුපාතය ඉහළම අගයයි.

 මුදල් 
බෙලරුස්හි මුදල් ඒකකය බෙලරුසියානු රූබල් වේ. සෝවියට් රූබල් වෙනුවට 1992 මැයි මාසයේදී මුදල් ඒකකය හඳුන්වා දෙන ලද අතර එතැන් සිට එය දෙවරක් නැවත නම් කර ඇත. බෙලරුස් ජනරජයේ පළමු කාසි 1996 දෙසැම්බර් 27 වන දින නිකුත් කරන ලදී. 2000 දී නව අගයන් සමඟ රූබල් නැවත හඳුන්වා දෙන ලද අතර එතැන් සිට භාවිතයේ පවතී. 2007 දී, බෙලරුස් ජාතික බැංකුව බෙලරුසියානු රූබල් රුසියානු රූබල් සමඟ සම්බන්ධ කිරීම අත්හැර දැමීය. රුසියාවේ සහ බෙලරුස් සංගමයේ කොටසක් ලෙස, රාජ්‍ය දෙක යුරෝවට සමාන තනි මුදල් ඒකකයක් භාවිතා කිරීම පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. මෙය 2008 ජනවාරි 1 වන දින සිට රුසියානු රූබල් (RUB) වෙනුවට බෙලරුසියානු රූබල් අත්හිටුවීමේ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කිරීමට හේතු විය.

2011 මැයි 23 වන දින, එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සාපේක්ෂව රූබල් 56% කින් අවප්‍රමාණය විය. කළු වෙළඳපොළේ ක්ෂය වීම ඊටත් වඩා දැඩි වූ අතර පුරවැසියන් ඩොලර්, යුරෝ, කල් පවතින භාණ්ඩ සහ ටින් කළ භාණ්ඩ සඳහා තම රූබල් හුවමාරු කර ගැනීමට ඉක්මන් වීමත් සමඟ මූල්‍ය කඩාවැටීමක් ආසන්න බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. 2011 ජුනි 1 වන දින, බෙලරුස් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලෙන් ආර්ථික ගලවා ගැනීමේ පැකේජයක් ඉල්ලා සිටියේය.With economy in tatters, Belarus appeals to IMF for rescue loan of up to $8 billion , Associated Press, 1 June 2011; retrieved 2 June 2011Belarus Appeals To IMF For $8bln Rescue Loan.  Associated Press, 1 June 2011; retrieved 2 June 2011 2016 ජූලි මාසයේදී නව මුදල් ඒකකයක් වන නව බෙලරුසියානු රූබල් (ISO 4217 code: BYN) හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය බෙලරුසියානු රූබල් වෙනුවට 1:10,000 (පැරණි රූබල් 10,000 = නව රූබල් 1) අනුපාතයකින් ආදේශ කරන ලදී. 2016 ජූලි 1 සිට දෙසැම්බර් 31 දක්වා, පැරණි සහ නව මුදල් වර්ග සමාන්තර සංසරණයේ පැවති අතර, 2000 ශ්‍රේණියේ නෝට්ටු සහ කාසි 2009 ශ්‍රේණිය සඳහා 2017 ජනවාරි 1 සිට 2021 දෙසැම්බර් 31 දක්වා හුවමාරු කර ගත හැකි විය. මෙම නැවත නම් කිරීම ඉහළ උද්ධමන අනුපාතයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. 2022 ඔක්තෝබර් 6 වන දින, ලුකෂෙන්කෝ ආහාර උද්ධමනයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා මිල වැඩි කිරීම් තහනම් කළේය. 2023 ජනවාරි මාසයේදී, බෙලරුස් "හිතකාමී නොවන" විදේශීය ජාතීන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මාධ්‍ය සහ බුද්ධිමය දේපළවල ප්‍රකාශන හිමිකම් උල්ලංඝනය නීතිගත කළේය.

බෙලරුස්හි බැංකු පද්ධතිය මට්ටම් දෙකකින් සමන්විත වේ: මහ බැංකුව (බෙලරුස් ජනරජයේ ජාතික බැංකුව) සහ වාණිජ බැංකු 25.

 නිදහස් ආර්ථික කලාප 
ආයෝජන සහ සංවර්ධනය දිරිගැන්වීම සඳහා බෙලරුස් නිදහස් ආර්ථික කලාප හයක් පිහිටුවා ඇත. කලාප වන්නේ:

 FEZ Brest (1996)
 FEZ Gomel-Raton (1998)
 FEZ Grodnoinvest (2002)
 FEZ Minsk (1998)
 FEZ Mogilev (2002)
 FEZ Vitebsk (1999)

 යොමු කිරීම්