අසර්බයිජානයේ සංස්කෘතිය

අසර්බයිජානයේ සංස්කෘතිය බොහෝ බලපෑම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත; ඒ නිසා අසර්බයිජානුවන් බොහෝ ආකාරවලින් ද්වි-සංස්කෘතික වේ. ගෝලීයකරණය වූ පාරිභෝගික සංස්කෘතිය ඇතුළු බටහිර බලපෑම් නොතකා ජාතික සම්ප්‍රදායන් ආරක්ෂා වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, නොව්රුස් බයිරාම් යනු සොරොස්ට්‍රියානුවාදයේ සාම්ප්‍රදායික අලුත් අවුරුදු සැමරුමෙන් ලබාගත් පවුලේ නිවාඩු දිනයකි.

අසර්බයිජානියානු ජාතික සහ සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් වන්නේ චොකා සහ පැපකි ය. රාජ්‍ය අයවැයෙන් අරමුදල් සපයන රුසියානු, ජෝර්ජියානු, කුර්දි, ලෙස්ජියන් සහ තාලිෂ් භාෂාවලින් ගුවන් විදුලි විකාශන ඇත. බලකන් සහ කච්මාස් හි සමහර දේශීය ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන අවාර් සහ ටැට් භාෂාවෙන් විකාශන සංවිධානය කරයි. බාකු හි පුවත්පත් කිහිපයක් රුසියානු, කුර්දි (ඩෙන්ගි කුර්ඩ්), ලෙස්ජියන් (සමුර්) සහ තාලිෂ් භාෂාවලින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. යුදෙව් සමාජය "සොක්නට්" විසින් අසීස් පුවත්පත ප්‍රකාශයට පත් කරයි.

 ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 
දකුණ|thumb|බාකු හි බාකු සුදු නගරය, 2011 දී විවෘත කරන ලද අතර 2022 දී නිම කරන ලදී
අසර්බයිජානියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර සහ බටහිර අංග ඒකාබද්ධ කරයි, පර්සියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ දැඩි බලපෑම් සමඟ. බාකු හි බිත්ති සහිත නගරයේ මේඩන් කුළුණ සහ ෂිර්වන්ෂාහි මාලිගය වැනි බොහෝ පුරාණ ගෘහ නිර්මාණ නිධන් සංරක්ෂණය කර ඇත. යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ඇතුළත් කිරීම් අතරට බාකු හි අටේෂ්ගා, මොමින් ඛතුන් සොහොන් ගෙය, හිර්කන් ජාතික වනෝද්‍යානය, බිනගඩි ඇස්ෆල්ට් විල, ලොක්බටන් මඩ ගිනි කන්ද, ෂුෂා ප්‍රාන්ත ඓතිහාසික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක රක්ෂිතය, බාකු අදියර කන්ද, කැස්පියන් වෙරළ ආරක්ෂක ඉදිකිරීම්, ඕර්ඩුබාද් ජාතික රක්ෂිතය සහ ෂාකි ඛාන්ස්ගේ මාලිගය ඇතුළත් වේ.

අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක නිධානයන් අතර මර්ඩකන්හි චතුරස්‍රාකාර මාලිගය, යුකාරි චාර්ඩග්ලර් හි පරිගල, අරස් ගඟ හරහා විහිදෙන පාලම් කිහිපයක් සහ සොහොන් කොත් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. 19 වන සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, කුඩා ස්මාරක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයක් නිර්මාණය කරන ලද නමුත්, බාකු සහ වෙනත් තැන්වල සුවිශේෂී නිවාස ඉදිකරන ලදී. මෑත කාලීන වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්මාරක අතර, බාකු උමං මාර්ග ඒවායේ සුඛෝපභෝගී අලංකරණය සඳහා කැපී පෙනේ.

නූතන අසර්බයිජානියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ කාර්යය වන්නේ නූතන සෞන්දර්යයේ විවිධාකාර යෙදීම, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකුගේම කලාත්මක ශෛලිය සෙවීම සහ පවතින ඓතිහාසික-සංස්කෘතික පරිසරය ඇතුළත් කිරීමයි. හෙයිඩර් අලියෙව් සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය, ෆ්ලේම් ටවර්ස්, බාකු ක්‍රිස්ටල් හෝල්, බාකු වයිට් සිටි සහ සොකාර් කුළුණ වැනි ප්‍රධාන ව්‍යාපෘති රටේ අහස රේඛාව පරිවර්තනය කර එහි සමකාලීන අනන්‍යතාවය ප්‍රවර්ධනය කර ඇත.

 සංගීතය සහ නැටුම් 
වම|thumb|20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී උසෙයිර් හජිබයොව් සාම්ප්‍රදායික අසර්බයිජානියානු සංගීතය බටහිර ශෛලීන් සමඟ ඒකාබද්ධ කළේය.
අසර්බයිජානයේ සංගීතය වසර දහසකට ආසන්න කාලයක් පුරා දිවෙන ජන සම්ප්‍රදායන් මත ගොඩනැගී ඇති අතර,David C. King. Azerbaijan, Marshall Cavendish, 2006, p. 94 ඒකභාණ්ඩ ලාංඡනය වටා පරිණාමය වෙමින්, රිද්මයානුකූලව විවිධ තනු නිපදවයි.Энциклопедический музыкальный словарь, 2-е изд., Москва, 1966 (Encyclopedical Music Dictionary (1966), 2nd ed., Moscow) සංගීතයට ශාඛා මාදිලියේ පද්ධතියක් ඇත, එහිදී ප්‍රධාන සහ සුළු පරිමාණයන්හි වර්ණකරණය ඉතා වැදගත් වේ. ජාතික සංගීත භාණ්ඩ අතර තත් භාණ්ඩ 14 ක්, බෙර වාද්‍ය භාණ්ඩ අටක් සහ සුළං උපකරණ හයක් ඇත. ද ග්‍රෝව් ඩික්ෂනරි ඔෆ් මියුසික් ඇන්ඩ් මියුසිෂියන්ස් ට අනුව, "ජනවාර්ගිකත්වය, සංස්කෘතිය සහ ආගම අනුව අසර්බයිජානියානුවන් තුර්කියට වඩා සංගීතමය වශයෙන් ඉරානයට බොහෝ සමීප ය."

මුගම් සාමාන්‍යයෙන් කවි සහ සංගීත භාණ්ඩ අතරමැදි සහිත කට්ටලයකි. මුගම් රඟ දක්වන විට, ගායකයින්ට ඔවුන්ගේ හැඟීම් ගායනය සහ සංගීතය බවට පරිවර්තනය කිරීමට සිදුවේ. මධ්‍යම ආසියානු රටවල මුගම් සම්ප්‍රදායන්ට වෙනස්ව, අසර්බයිජානියානු මුගම් වඩාත් නිදහස් ස්වරූපයක් ගන්නා අතර අඩු දෘඩතාවයකින් යුක්ත වේ; එය බොහෝ විට ජෑස් හි වැඩිදියුණු කළ ක්ෂේත්‍රයට සංසන්දනය කෙරේ. යුනෙස්කෝව අසර්බයිජානියානු මුගම් සම්ප්‍රදාය වාචික හා අස්පෘශ්‍ය මානව උරුමයේ විශිෂ්ට කෘතියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මේකානා යනු සාම්ප්‍රදායික අසර්බයිජානියානු සුවිශේෂී ජන සහායක නොවන ගීතයකි, සාමාන්‍යයෙන් විශේෂිත විෂයයක් පිළිබඳව වැඩිදියුණු කරන කිහිප දෙනෙකු විසින් ගායනා කරනු ලැබේ.

අෂික් කවි, කතන්දර කීම, නැටුම් සහ ගායන සහ සංගීත භාණ්ඩ සංගීතය අසර්බයිජානියානු සංස්කෘතියේ සංකේතයක් ලෙස පවතින සාම්ප්‍රදායික රංගන කලාවකට ඒකාබද්ධ කරයි. එය සාස් ගායනා කර වාදනය කරන අද්භූත ට්‍රබඩෝර් හෝ සංචාරක බාර්ඩ් ය. මෙම සම්ප්‍රදායේ ආරම්භය පුරාණ තුර්කි ජනයාගේ ෂැමනිස්ටික් විශ්වාසයන්ගෙන් යුක්ත වේ."ashik, shaman"  – European University Institute, Florence, Italy (retrieved 10 August 2006). අෂික්වරුන්ගේ ගීත පොදු පදනම් වටා අර්ධ වශයෙන් වැඩිදියුණු කර ඇත. අසර්බයිජානයේ අෂික් කලාව 2009 දී යුනෙස්කෝව විසින් අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

1960 දශකයේ මැද භාගයේ සිට, බටහිර බලපෑමට ලක් වූ අසර්බයිජානියානු පොප් සංගීතය, එහි විවිධ ස්වරූපවලින්, අසර්බයිජානයේ ජනප්‍රිය වෙමින් පවතින අතර, රොක් සහ හිප් හොප් වැනි ප්‍රභේද බහුලව නිෂ්පාදනය කර රස විඳිති. අසර්බයිජානියානු පොප් සහ අසර්බයිජානියානු ජන සංගීතය බිහි වූයේ අලිම් කාසිමොව්, රෂීඩ් බෙහ්බුඩොව්, වාගිෆ් මුස්තෆාසාදේ, මුස්ලිම් මාගෝමයෙව්, ෂොව්කට් අලක්බරෝවා සහ රුබාබා මුරඩෝවා වැනි රංගන ශිල්පීන්ගේ ජාත්‍යන්තර ජනප්‍රියත්වයත් සමඟය. අසර්බයිජානය යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේ උද්යෝගිමත් සහභාගිවන්නෙකි. අසර්බයිජානය 2008 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේදී සිය මංගල දර්ශනය ආරම්භ කළේය. රටේ ප්‍රවේශය 2009 දී තුන්වන ස්ථානය සහ ඊළඟ වසරේ පස්වන ස්ථානය ලබා ගත්තේය. එල් සහ නිකී 2011 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේදී පළමු ස්ථානය දිනා ගත්තේ "රනිං ස්කේඩ්" ගීතය සමඟින් වන අතර, 2012 දී බාකු හි තරඟය පැවැත්වීමට අසර්බයිජානයට අයිතිය ලබා දුන්නේය. 2018 වසරේ තරඟය දක්වා පැවැත්වෙන සෑම අවසන් මහා තරඟයකටම ඔවුන් සුදුසුකම් ලබා ඇති අතර, ගායක අයිසෙල් විසින් රචිත X My Heart සමඟින් ඇතුළත් වේ.

අසර්බයිජානියානු ජන නැටුම් දුසිම් ගණනක් ඇත. ඒවා විධිමත් සැමරුම් වලදී සිදු කරනු ලබන අතර නර්තන ශිල්පීන් ජාතික නැටුම් තුළ හොඳින් සංරක්ෂණය කර ඇති චොකා වැනි ජාතික ඇඳුම් අඳිති. බොහෝ නැටුම් ඉතා වේගවත් රිද්මයක් ඇත.

 කලාව 
දකුණ|thumb|සාම්ප්‍රදායික අසර්බයිජානියානු ඇඳුම් සහ සංගීත භාණ්ඩ
අසර්බයිජානියානු කලාව ලුහුබැඳීම, ආභරණ, ලෝහ කැටයම් කිරීම, ලී, ගල් හෝ අස්ථි කැටයම් කිරීම, කාපට් සෑදීම, ලේස් කිරීම, රටා රෙදි විවීම සහ මුද්‍රණය කිරීම සහ ගෙතීම සහ එම්බ්‍රොයිඩර් වැනි පුළුල් පරාසයක අත්කම් වලින් නියෝජනය වේ. මෙම සෑම ආකාරයකම අලංකාර කලාවක්, අසර්බයිජානියානු ජාතියේ දායාදයන් පිළිබඳ සාක්ෂි, මෙහි බෙහෙවින් පක්ෂව පවතී. අසර්බයිජානයේ කලා හා ශිල්ප සංවර්ධනයට අදාළ බොහෝ රසවත් කරුණු විවිධ කාලවලදී මෙම ස්ථාන නැරඹීමට ගිය බොහෝ වෙළෙන්දන්, සංචාරකයින් සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් විසින් වාර්තා කරන ලදී.

අසර්බයිජානියානු කාපට් යනු විවිධ ප්‍රමාණයේ සාම්ප්‍රදායික අතින් සාදන ලද රෙදිපිළි වර්ගයක් වන අතර, ඝන වයනයක් සහ ගොඩවල් හෝ ගොඩවල් රහිත මතුපිටක් ඇති අතර, එහි රටා අසර්බයිජානයේ බොහෝ කාපට් සාදන කලාපවල ලක්ෂණයකි. 2010 නොවැම්බර් මාසයේදී යුනෙස්කෝව විසින් අසර්බයිජානියානු කාපට් අස්පෘශ්‍ය උරුමයේ විශිෂ්ට කෘතියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. අසර්බයිජානියානු කාපට් විශාල කණ්ඩායම් කිහිපයක් සහ උප කාණ්ඩ රාශියක් යටතේ වර්ගීකරණය කළ හැකිය. අසර්බයිජානියානු කාපට් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රමුඛ සෝවියට් යුගයේ විද්‍යාඥයෙකු සහ කලාකරුවෙකු වන ලතීෆ් කරිමොව්ගේ නම සමඟ සම්බන්ධ වේ.

වම|thumb|ලහිජ්හි අත්කම් තඹ
අසර්බයිජානය පුරාණ කාලයේ සිටම විවිධාකාර ශිල්පීය ක්‍රමවල මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ වී ඇත. පුරාවිද්‍යාව ක්‍රි.පූ. 2 වන සහස්‍රය දක්වා එම දිනයන්හි හොඳින් දියුණු වූ කෘෂිකර්මාන්තය, තොග එසවීම, ලෝහ වැඩ, මැටි භාණ්ඩ, පිඟන් මැටි සහ කාපට් රෙදි විවීම සඳහා සාක්ෂි දරයි. BTC නල මාර්ගයෙන් අනාවරණය කරගත් ඩෂ්බුලක්, හසන්සු, සයාම්චායි සහ ටොවුස්චායි හි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන මගින් මුල් යකඩ යුගයේ කෞතුක වස්තු අනාවරණය වී තිබේ.thumb|18 වන සියවසේ, ෂාකි නගරයේ, ෂාකි ඛාන්ස් මාලිගයේ බිත්ති මත සටන් දර්ශනයක කුඩා සිතුවමක්
ක්‍රි.පූ. 1 සිට 4 වන සහස්‍රය දක්වා දිවෙන ගැමිගයා පෙට්‍රොග්ලිෆ්ස් අසර්බයිජානයේ ඕර්ඩුබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. ඒවා මුවන්, එළුවන්, ගොනුන්, බල්ලන්, සර්පයන්, පක්ෂීන්, අපූරු ජීවීන්ගේ රූප සහිත ඉවත් කරන ලද සහ කැටයම් කරන ලද පාෂාණ සිතුවම් 1,500 කින් පමණ සමන්විත වන අතර, මිනිසුන්, කරත්ත සහ විවිධ සංකේත බාසල්ට් පාෂාණ මත තිබී හමු විය.Наскальные рисунки Гямигая. irs-az.com. නෝර්වීජියානු ජනවාර්ගික විද්‍යාඥයෙකු සහ වික්‍රමාන්විත තෝර් හෙයර්ඩාල් ඒත්තු ගැන්වූයේ එම ප්‍රදේශයේ මිනිසුන් ක්‍රි.ව. 100 දී පමණ ස්කැන්ඩිනේවියාවට ගොස්, ඔවුන්ගේ බෝට්ටු තැනීමේ කුසලතා ඔවුන් සමඟ රැගෙන ගොස්, උතුරු යුරෝපයේ වයිකින් බෝට්ටු බවට පරිවර්තනය කළ බවයි.

සියවස් ගණනාවක් පුරා, අසර්බයිජානියානු කලාව බොහෝ ශෛලීය වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇත. සිතුවම් කලාව සාම්ප්‍රදායිකව වර්ණ හා ආලෝකයේ උණුසුමකින් සංලක්ෂිත වන අතර, එය අසීම් ​​අසීම්සාඩ් සහ බහ්රුස් කන්ගාර්ලිගේ කෘතිවලින් නිදර්ශනය වන අතර ආගමික චරිත සහ සංස්කෘතික ආකෘතීන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. රොමේනස්ක් සහ ඔටෝමාන් යුගවල සිට සෝවියට් සහ බැරොක් යුග දක්වා වසර සිය ගණනක් තිස්සේ කොකේසස්හි අසර්බයිජානියානු සිතුවම් ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගත් අතර, ඉන් දෙවැන්න අසර්බයිජානයේ මල් ඵල ගැන්වීය. කැපී පෙනෙන කලාකරුවන් අතර සත්තාර් බහ්ලුල්සාඩ්, ටොග්‍රුල් නරිමන්බෙකොව්, තහීර් සලාහෝව්, අලක්බාර් රෙසගුලියෙව්, මිර්සා ගඩිම් ඉරාවානි, මිකායිල් අබ්දුල්ලායෙව් සහ බෝයුකාගා මිර්සාසාඩ් ඇතුළත් වේ.

 සාහිත්‍යය 
ලිඛිත අසර්බයිජානියානු සාහිත්‍යයේ පැරණිතම පුද්ගලයා වූයේ පර්සියානු සහ අසර්බයිජානියානු ගසල් වලින් සමන්විත දිවානයක් රචනා කළ ඉස්සෙඩින් හසනොග්ලු ය.A.Caferoglu, "Adhari(azeri)", in Encyclopedia of Islam, (new edition), Vol. 1, (Leiden, 1986) පර්සියානු ගසල් වලදී ඔහු පෑන නාමයක් භාවිතා කළ අතර ඔහුගේ අසර්බයිජානියානු ගසල් රචනා කරන ලද්දේ ඔහුගේම හසනොග්ලු යන නමිනි. මධ්‍යකාලීන කතුවරුන් අතර පර්සියානු කවියෙකු සහ දාර්ශනිකයෙකු වන නිසාමි, ඔහුගේ උපන් ස්ථානය අනුව ගංජාවි ලෙස හැඳින්වූ අතර, "The Treasure of Mysteries", "Khosrow and Shīrīn" සහ "Leyli and Mejnūn" ඇතුළු ආදර කවි පහකින් සමන්විත Khamsa ("The Quintuplet") හි කතුවරයා වූ ගන්ජා ද විය.Azerbaijan. Cultural life. Encyclopædia Britannica.

සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යය 14 වන සියවසේදී ටබ්‍රිස් සහ ෂිර්වාන් යන විවිධ මුල් මධ්‍යතන යුගයේ උපභාෂා මත පදනම්ව නිර්මාණය විය. මෙම යුගයේ කවියන් අතර ගාසි බුර්හනඩින්, හකිකි (ජහාන් ෂා කාරා කොයුන්ලුගේ පෑන නාමය) සහ හබිබි ද වූහ. 14 වන සියවසේ අවසානය, 14 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේ ශ්‍රේෂ්ඨ අසර්බයිජානියානු හුරුෆි අද්භූත කවියෙකු වූ සහ තුර්කි සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන මුල් දිවාන් ගුරුවරයෙකු වූ ඉමාදද්දීන් නසිමිගේ සාහිත්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල ආරම්භය විය. ඔහු පර්සියානු සහ අරාබි භාෂාවෙන් කවි රචනා කළේය. දිවාන් සහ ගසල් ශෛලීන් "ඛතායි" යන පෑන නාමයෙන් ලියූ කසෙම්-ඊ අන්වර්, ෆුසුලි සහ සෆාවිඩ් ෂා ඉස්මයිල් I යන කවියන් විසින් තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

ඩෙඩේ කෝර්කුට් පොත 16 වන සියවසේ පිටපත් කරන ලද අත්පිටපත් දෙකකින් සමන්විත වන අතරMichael E. Meeker, "The Dede Korkut Ethic", International Journal of Middle East Studies, Vol. 24, No. 3 (Aug. 1992), 395–417. excerpt: The Book of Dede Korkut is an early record of oral Turkic folktales in Anatolia, and as such, one of the mythic charters of Turkish nationalist ideology. The oldest versions of the Book of Dede Korkut consist of two manuscripts copied in the 16th century. The twelve stories that are recorded in these manuscripts are believed to be derived from a cycle of stories and songs circulating among Turkic peoples living in northeastern Anatolia and northwestern Azerbaijan. According to Lewis (1974), an older substratum of these oral traditions dates to conflicts between the ancient Oghuz and their Turkish rivals in Central Asia (the Pecheneks and the Kipchaks), but this substratum has been clothed in references to the 14th-century campaigns of the Akkoyunlu Confederation of Turkic tribes against the Georgians, the Abkhaz, and the Greeks in Trebizond. Such stories and songs would have emerged no earlier than the beginning of the 13th century, and the written versions that have reached us would have been composed no later than the beginning of the 15th century. By this time, the Turkic peoples in question had been in touch with Islamic civilization for several centuries, had come to call themselves "Turcoman" rather than "Oghuz," had close associations with sedentary and urbanized societies, and were participating in Islamized regimes that included nomads, farmers, and townsmen. Some had abandoned their nomadic way of life altogether. එය 15 වන සියවසට පෙර ලියා නොමැත.Cemal Kafadar(1995), "in Between Two Worlds: Construction of the Ottoman states", University of California Press, 1995. Excerpt: "It was not earlier than the fifteenth century. Based on the fact that the author is buttering up both the Akkoyunlu and Ottoman rulers, it has been suggested that the composition belongs to someone living in the undefined border region lands between the two states during the reign of Uzun Hassan (1466–78). G. Lewis, on the other hand, dates the composition "fairly early in the 15th century at least."İlker Evrım Bınbaş, Encyclopædia Iranica, "Oguz Khan Narratives" Encyclopædia Iranica | Articles. Retrieved October 2010. "The Ketāb-e Dede Qorqut, which is a collection of twelve stories reflecting the oral traditions of the Turkmens in the 15th-century eastern Anatolia, is also called Oḡuz-nāma" එය ඔගුස් නාමිකයන්ගේ වාචික සම්ප්‍රදාය පිළිබිඹු කරන කථා 12 ක එකතුවකි. 16 වන සියවසේ කවියෙකු වූ ෆුසුලි අරාබි, පර්සියානු සහ අසර්බයිජානියානු භාෂාවෙන් ඔහුගේ කාලානුරූපී දාර්ශනික සහ ගීතමය කසාල් නිෂ්පාදනය කළේය. ඔහුගේ පරිසරයේ සියුම් සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් ඉමහත් ප්‍රයෝජන ලබා ගනිමින් සහ ඔහුගේ පූර්වගාමීන්ගේ උරුමය මත ගොඩනඟා ගනිමින්, ෆුසුලි ඔහුගේ සමාජයේ ප්‍රමුඛ සාහිත්‍ය චරිතයක් වීමට නියමිත විය. ඔහුගේ ප්‍රධාන කෘති අතරට ද දිවාන් ඔෆ් ගසල්ස් සහ ද කාසිඩාස් ඇතුළත් වේ. එම සියවසේදීම, අෂික් () කාව්‍යමය ප්‍රභේදයේ වර්ධනයත් සමඟ අසර්බයිජානියානු සාහිත්‍යය තවදුරටත් සමෘද්ධිමත් විය. එම කාලය තුළම, ඛාටි ( පව්කාරයා) යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ෂා ඉස්මයිල් මම අසර්බයිජානියානු භාෂාවෙන් පද 1,400 ක් පමණ ලිවූ අතර, ඒවා පසුව ඔහුගේ දිවාන් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙම කාල පරිච්ඡේදයේදී කොෂ්මා ( වැඩිදියුණු කිරීම) ලෙස හැඳින්වෙන අද්විතීය සාහිත්‍ය ශෛලියක් හඳුන්වා දෙන ලද අතර එය ෂා ඉස්මයිල් විසින් සහ පසුව ඔහුගේ පුත් සහ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ I වන ෂා ටහ්මාස්ප් විසින් වර්ධනය කරන ලදී.V. Minorsky, "The Poetry of Shah Ismail I," Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 10/4 (1942): 1006–53.

17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී, ෆුසුලිගේ අද්විතීය ප්‍රභේද මෙන්ම හික් කාව්‍යය ද ප්‍රමුඛ කවියන් සහ ලේඛකයින් වන ටබ්‍රිස්හි කොව්සි, ෂා අබ්බාස් සානි, ආගා මෙසිහ් ෂිර්වානි, නිෂාත්, මොල්ලා වලි විදාඩි, මොල්ලා පනා වාගිෆ්, අමානි, සෆාර් සහ තවත් අය විසින් භාර ගන්නා ලදී. තුර්කි ජාතිකයන්, ටර්ක්මන් ජාතිකයන් සහ උස්බෙක් ජාතිකයන් සමඟින්, අසර්බයිජානි ජාතිකයන් කොරොග්ලු වීර කාව්‍යය ( අන්ධයාගේ පුත්‍රයා) සමරති, එය ජනප්‍රවාදගත ජන වීරයෙකි. කොරොග්ලු වීර කාව්‍යයේ ලේඛනගත අනුවාද කිහිපයක් අසර්බයිජානයේ ජාතික විද්‍යා ඇකඩමියේ අත්පිටපත් ආයතනයේ පවතී.

 මාධ්‍ය 
අසර්බයිජානයේ පළමු පුවත්පත වන අකින්චි 1875 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. රජයට අයත් රූපවාහිනී නාලිකා තුනක් ඇත: AzTV, Idman TV සහ Medeniyyet TV. එක් පොදු නාලිකාවක් සහ පෞද්ගලික නාලිකා 6 ක් ඇත: İctimai Television, Space TV, Lider TV, Azad Azerbaijan TV, Xazar TV,  සහ ARB.

 සිනමාව 
වම|thumb|1916 දී අසර්බයිජානියානු චිත්‍රපටයක් වන In the Kingdom of Oil and Millions හි දර්ශනය
අසර්බයිජානයේ චිත්‍රපට කර්මාන්තය 1898 දක්වා දිව යයි. සිනමාකරණයට සම්බන්ධ වූ පළමු රටවල් අතර අසර්බයිජානය ද විය, උපකරණය මුලින්ම දර්ශනය වූයේ බාකු හි ය.Celebrating 100 Years in Film, not 80 by Aydin Kazimzade. Azerbaijan International, Autumn 1997 1919 දී අසර්බයිජානය රුසියාවෙන් නිදහස ලැබීමේ පළමු සංවත්සරයේදී, මැයි 27 වන දින රූගත කරන ලද The Celebration of the Anniversary of Azerbaijan Independence වාර්තා චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ලද අතර 1919 ජුනි මාසයේදී බාකු හි සිනමාහල් කිහිපයකදී තිරගත විය. 1920 දී සෝවියට් බලය ස්ථාපිත කිරීමෙන් පසු, අසර්බයිජානයේ විප්ලවවාදී කමිටුවේ සභාපති නරිමන් නරිමානොව්, අසර්බයිජානයේ සිනමාව ජනසතු කිරීමේ නියෝගයකට අත්සන් තැබීය. මෙය අසර්බයිජානියානු සජීවිකරණ නිර්මාණයට ද බලපෑවේය.

1991 දී, අසර්බයිජානය සෝවියට් සංගමයෙන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු, නැගෙනහිර-බටහිර පළමු බාකු ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙල බාකු හිදී පැවැත්විණි. 2000 දෙසැම්බර් මාසයේදී, හිටපු ජනාධිපති හෙයිඩර් අලියෙව් අගෝස්තු 2 අසර්බයිජානයේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ගේ වෘත්තීය නිවාඩු දිනය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ නියෝගයකට අත්සන් තැබීය. අද අසර්බයිජානියානු චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් නැවතත් 1920 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීමට පෙර සිනමාකරුවන් මුහුණ දුන් ගැටළු වලට සමාන ගැටළු සමඟ කටයුතු කරයි. නැවතත්, චිත්‍රපටවල අන්තර්ගතය සහ අනුග්‍රහය පිළිබඳ තේරීම් දෙකම බොහෝ දුරට චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයාගේ මුලපිරීම මත රඳා පවතී.

 ආහාර පිසීම 
අසර්බයිජානියානු ආහාර පිසීමේදී සෘතුමය එළවළු සහ හරිතයන් බහුලව භාවිතා වේ. මින්ට්, කොත්තමල්ලි (කොත්තමල්ලි), ඩිල්, බැසිල්, පාර්ස්ලි,ටැරගන්, ලීක්ස්, චයිව්ස්, තයිම්, මාජෝරම්, කොළ ළූණු සහ වෝටර්ක්‍රෙස් ඇතුළු නැවුම් ඖෂධ පැළෑටි ජනප්‍රිය වන අතර බොහෝ විට මේසය මත ප්‍රධාන කෑම වර්ග සමඟ ඇත. භූමියේ දේශගුණික විවිධත්වය සහ සාරවත් බව කැස්පියන් මුහුදේ මාළු, දේශීය මස් (ප්‍රධාන වශයෙන් එළුමස් සහ හරක් මස්) සහ සෘතුමය එළවළු සහ හරිතයන් මත පදනම් වූ ජාතික කෑම වර්ග වලින් පිළිබිඹු වේ.

කුංකුම-සහල් ප්ලොව් යනු අසර්බයිජානයේ ප්‍රමුඛතම ආහාරය වන අතර කළු තේ ජාතික පානයයි. අසර්බයිජානියානුවන් බොහෝ විට සාම්ප්‍රදායික ආමුඩු (පෙයාර්ස් හැඩැති) වීදුරු භාවිතා කරන්නේ ඔවුන්ට ඉතා ශක්තිමත් තේ සංස්කෘතියක් ඇති බැවිනි. ජනප්‍රිය සාම්ප්‍රදායික කෑම වර්ග අතර බොස්බාෂ් (විවිධ එළවළු එකතු කිරීමත් සමඟ කලාපීය ප්‍රභේද කිහිපයක පවතින බැටළු සුප්), කුටබ් (හරිතයන් හෝ අඹරන ලද මස් පිරවූ බැදපු පිරිවැටුම) සහ දුෂ්බරා (බිම් මස් සහ කුළුබඩු වලින් පිරුණු ඩම්ප්ලිං) ඇතුළත් වේ.

 ක්‍රීඩාව 

නිදහස් විලාසිතා මල්ලවපොර සාම්ප්‍රදායිකව අසර්බයිජානයේ ජාතික ක්‍රීඩාව ලෙස සලකනු ලබන අතර, ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවට සම්බන්ධ වීමෙන් පසු අසර්බයිජානය රන් හතරක් ඇතුළුව පදක්කම් දහහතරක් දිනා ඇත. වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා වන්නේ පාපන්දු සහ මල්ලවපොර.

ලියාපදිංචි ක්‍රීඩකයින් 9,122 ක් සිටින අසර්බයිජානයේ පාපන්දු සම්මේලන සංගමය රටේ විශාලතම ක්‍රීඩා සංගමයයි. ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ජාතික පාපන්දු සමාජ හා සසඳන විට ජාත්‍යන්තර ක්ෂේත්‍රයේ සාපේක්ෂව අඩු කාර්ය සාධනයක් පෙන්නුම් කරයි. වඩාත්ම සාර්ථක සමාජ වන්නේ නෙෆ්ට්සි, කරබාග් සහ ගබාලා ය. 2012 දී, යුරෝපීය තරඟයක කණ්ඩායම් අදියරට පිවිසි පළමු අසර්බයිජානියානු කණ්ඩායම බවට නෙෆ්චි බාකු පත්විය. 2014 දී, කරබාග් UEFA යුරෝපා ලීගයේ කණ්ඩායම් අදියරට පිවිසෙන දෙවන අසර්බයිජානියානු සමාජය බවට පත්විය. 2017 දී, UEFA චැම්පියන්ස් ලීගයේ ප්ලේ-ඕෆ් වටයේදී කෝපන්හේගන් 2-2 (a) කින් පරාජය කිරීමෙන් පසු, කරබාග් කණ්ඩායම් අදියරට ළඟා වූ පළමු අසර්බයිජානියානු සමාජය බවට පත්විය. 

ෆුට්සල් යනු අසර්බයිජානයේ තවත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි. අසර්බයිජාන ජාතික ෆුට්සල් කණ්ඩායම 2010 UEFA ෆුට්සල් ශූරතාවලියේ සිව්වන ස්ථානයට පත්වූ අතර, දේශීය සමාජයක් වන අරස් නැක්සිවන් 2009–10 UEFA ෆුට්සල් කුසලානයේ සහ 2013–14 UEFA ෆුට්සල් කුසලානයේ ලෝකඩ පදක්කම් දිනා ගත්තේය. 2013/2014 සහ 2014/2015 වාරවලදී ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු සමාජයක් වන ඇට්ලෙටිකෝ ඩි මැඩ්රිඩ් හි ප්‍රධාන අනුග්‍රාහකයා වූයේ අසර්බයිජානයයි, එය 'ලෝකයේ අසර්බයිජානයේ ප්‍රතිරූපය ප්‍රවර්ධනය කළ යුතු' බව සමාජය විස්තර කළ හවුල්කාරිත්වයකි.

අසර්බයිජානය ලෝක චෙස් ක්‍රීඩාවේ සාම්ප්‍රදායික බලාගාරවලින් එකක් වන අතර, ජාත්‍යන්තර චෙස් තරඟාවලි සහ තරඟ රැසකට සත්කාරකත්වය ලබා ඇති අතර 2009, 2013 සහ 2017 දී යුරෝපීය කණ්ඩායම් චෙස් ශූරතා ජයග්‍රාහකයින් බවට පත්ව ඇත. කැපී පෙනෙන චෙස් ක්‍රීඩකයින් අතර ටෙයිමූර් රඩ්ජබොව්, ෂාරියාර් මම්මඩියාරොව්, ව්ලැඩිමීර් මකොගොනොව්, වුගාර් ගෂිමොව් සහ හිටපු ලෝක චෙස් ශූර ගැරී කැස්පරොව් ඇතුළත් වේ. 2014 වන විට, 22 වන කාණ්ඩයේ ඉසව්වක් වන ෂම්කීර් චෙස් ක්‍රීඩාවේ නිජබිම සහ සියලු කාලයේ ඉහළම ශ්‍රේණිගත තරඟාවලි වලින් එකකි. බැක්ගැමන් ක්‍රීඩාව අසර්බයිජානයේ සංස්කෘතිය තුළ ද ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මෙම ක්‍රීඩාව අසර්බයිජානයේ ඉතා ජනප්‍රිය වන අතර දේශීය ජනතාව අතර බහුලව ක්‍රීඩා කෙරේ. අසර්බයිජානියානු විශේෂඥයින් විසින් සංවර්ධනය කර විශ්ලේෂණය කරන ලද බැක්ගැමන් ක්‍රීඩාවේ විවිධ වෙනස්කම් ද ඇත.

වම|thumb|240x240පික්|2015 ජුනි මාසයේදී පළමු යුරෝපීය ක්‍රීඩා උළෙල සඳහා බාකු ජාතික ක්‍රීඩාංගනය භාවිතා කරන ලදී
2005 යුරෝපීය ශූරතාවලියේදී අසර්බයිජාන් කාන්තා වොලිබෝල් සුපර් ලීගය සිව්වන ස්ථානයට පත්විය. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, රබිටා බාකු සහ අසරේල් බාකු වැනි සමාජ යුරෝපීය කුසලාන වලදී විශිෂ්ට සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේය. අසර්බයිජානියානු වොලිබෝල් ක්‍රීඩිකාවන් අතර වැලෙරියා කොරොටෙන්කෝ, ඔක්සානා පාර්කොමෙන්කෝ, ඉනෙස්සා කෝර්ක්මාස්, නටාලියා මාමඩෝවා සහ ඇල හසානෝවා වැනි අය ඇතුළත් වේ.

අනෙකුත් අසර්බයිජානියානු ක්‍රීඩකයින් වන්නේ මල්ලවපොර ක්‍රීඩාවෙන් නැමිග් අබ්දුල්ලායෙව්, ටොග්‍රුල් අස්ගරොව්, රොව්ෂාන් බයිරමොව්, ෂරීෆ් ෂරිෆොව්, මරියා ස්ටැඩ්නික් සහ ෆරීඩ් මන්සුරොව්, ජූඩෝ ක්‍රීඩාවෙන් නසීම් හුසේනොව්, එල්නූර් මාමඩ්ලි, එල්කාන් මාමඩොව් සහ රුස්ටම් ඔරුජොව්, කරාටේ ක්‍රීඩාවෙන් රෆායෙල් අගයෙව්, බොක්සිං ක්‍රීඩාවෙන් මැගොමෙඩ්‍රසුල් මජිඩොව් සහ අගාසි මාමඩොව්, ඔලිම්පික් බර ඉසිලීමේදී නිසාමි පෂායෙව්, පැන්ක්‍රේෂන් හි අසාද් අස්ගරොව්, කික් බොක්සිං ක්‍රීඩාවේදී එඩ්වඩ් මාමඩොව් සහ කේ-1 සටන් කරුවෙකු වන සබිත් සමෙඩොව් ය.

අසර්බයිජානයේ 2012 දී ඉදිකරන ලද ෆෝමියුලා වන් ධාවන පථයක් ඇත, සහ 2016 දී සහ 2017 සිට අසර්බයිජාන් ග්‍රෝන් ප්‍රී රට තුළ පැවැත්විණි. රට තුළ පැවැත්වෙන අනෙකුත් වාර්ෂික ක්‍රීඩා ඉසව් වන්නේ බාකු කුසලාන ටෙනිස් තරඟාවලිය සහ ටුවර් ඩි'අසර්බයිජාන් පාපැදි තරඟයයි.

2000 දශකයේ අග භාගයේ සිට අසර්බයිජානය ප්‍රධාන ක්‍රීඩා තරඟ කිහිපයක් පැවැත්වීය, ඒවාට 2013 F1 පවර්බෝට් ලෝක ශූරතාවලිය, 2012 FIFA U-17 කාන්තා ලෝක කුසලානය, 2011 AIBA ලෝක බොක්සිං ශූරතාවලිය, 2010 යුරෝපීය මල්ලවපොර ශූරතාවලිය, 2009 රිද්මයානුකූල ජිම්නාස්ටික් යුරෝපීය ශූරතාවලිය, 2014 යුරෝපීය ටයිකොන්ඩෝ ශූරතාවලිය, 2014 රිද්මයානුකූල ජිම්නාස්ටික් යුරෝපීය ශූරතාවලිය සහ 2016 ලෝක චෙස් ඔලිම්පියාඩ් ඇතුළත් වේ. 2015 යුරෝපීය ක්‍රීඩා උළෙල පැවැත්වීමට බාකු තෝරා ගන්නා ලදී. 2017 දී සිව්වන ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා ක්‍රීඩා උළෙල සහ 2019 යුරෝපීය තරුණ ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල, බාකු විසින් පවත්වන ලද අතර UEFA යුරෝ 2020 හි සත්කාරකත්වය ද දැරීය.

 යොමු කිරීම්