ක්‍රොඒෂියාවේ භූගෝලය

ක්‍රොඒෂියාව මධ්‍යම සහ ගිනිකොනදිග යුරෝපයේ, ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදේ වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. හංගේරියාව ඊසාන දෙසින් ද, නැගෙනහිරින් සර්බියාව, ගිනිකොන දෙසින් බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා සහ මොන්ටිනිග්‍රෝ සහ වයඹ දෙසින් ස්ලෝවේනියාව ද පිහිටා ඇත. එය බොහෝ දුරට අක්ෂාංශ 42° සහ 47° N සහ දේශාංශ 13° සහ 20° E අතර පිහිටා ඇත. ඩුබ්‍රොව්නික් වටා ඇති අන්ත දකුණේ භූමියේ කොටසක් භෞමික ජලයෙන් ප්‍රධාන භූමියේ ඉතිරි කොටසට සම්බන්ධ කර ඇති ප්‍රායෝගික එක්ස්ක්ලේව් එකක් වන නමුත්, නියුම් වටා බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනාවට අයත් කෙටි වෙරළ තීරයකින් ගොඩබිමෙහි වෙන් කර ඇත. පෙල්ජෙසැක් පාලම ක්‍රොඒෂියාවේ ප්‍රධාන භූමිය සමඟ එක්ස්ක්ලේව් සම්බන්ධ කරයි.

මෙම භූමි ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර 56,594 (වර්ග සැතපුම් 21,851) ක් ආවරණය කරන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 56,414 (වර්ග සැතපුම් 21,782) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් සහ වර්ග කිලෝමීටර 128 (වර්ග සැතපුම් 49) ක ජල ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ. එය ලොව 127 වන විශාලතම රටයි. උන්නතාංශය ඩිනාරා කඳු මුදුනේ උසම ස්ථානය වන ඩිනාරා ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ සිට දකුණේ බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා මායිම අසල මීටර් 1,831 (අඩි 6,007) ක උසකින් යුක්ත වන අතර එහි මුළු නිරිතදිග මායිම සෑදෙන ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදේ වෙරළ දක්වා විහිදේ. දූපත් ක්‍රොඒෂියාව දූපත් සහ දූපත් දහසකට වඩා ප්‍රමාණයෙන් වෙනස් වන අතර ඉන් 48 ක් ස්ථිරවම ජනාවාස වී ඇත. විශාලතම දූපත් වන්නේ ක්‍රෙස් සහ ක්‍ර්ක් වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම වර්ග කිලෝමීටර 405 (වර්ග සැතපුම් 156) ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dugi_otok_island.jpg|දකුණ|thumb|ටෙලාස්චිකා ස්වභාවික උද්‍යානය
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20230429.Donau.zwischen_km_1255_und_1333.-032.1.jpg|දකුණ|thumb|නැගෙනහිර ස්ලාවෝනියාවේ ඩැනියුබ් ගඟේ සංචාරක ගමන
පැනෝනියානු ද්‍රෝණියේ කොටසක් වන හ්‍රවාට්ස්කෝ සාගෝර්ජේ හි කඳුකර උතුරු කොටස් සහ නැගෙනහිරින් ස්ලාවෝනියාවේ පැතලි තැනිතලා ඩැනියුබ්, ඩ්‍රාවා, කුපා සහ සාවා වැනි ප්‍රධාන ගංගා හරහා ගමන් කරයි. යුරෝපයේ දෙවන දිගම ගංගාව වන ඩැනියුබ්, අන්ත නැගෙනහිරින් වුකෝවර් නගරය හරහා ගලා යන අතර වොජ්වෝඩිනා සමඟ මායිමේ කොටසක් සාදයි. ඇඩ්‍රියාටික් වෙරළ තීරය සහ දූපත් අසල මධ්‍යම සහ දකුණු ප්‍රදේශ පහත් කඳු සහ වනාන්තර සහිත උස්බිම් වලින් සමන්විත වේ. නිෂ්පාදනය සඳහා ප්‍රමාණවත් තරම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයන්ගෙන් දක්නට ලැබෙන ස්වාභාවික සම්පත් අතර තෙල්, ගල් අඟුරු, බොක්සයිට්, අඩු ශ්‍රේණියේ යකඩ ලෝපස්, කැල්සියම්, ජිප්සම්, ස්වාභාවික ඇස්ෆල්ට්, සිලිකා, මයිකා, මැටි, ලුණු සහ ජල විදුලිය ඇතුළත් වේ. කාර්ස්ට් භූ විෂමතාවය ක්‍රොඒෂියාවෙන් අඩක් පමණ වන අතර එය ඩිනරික් ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ. ක්‍රොඒෂියාවේ ගැඹුරු ගුහා පිහිටා ඇති අතර, ඉන් 49 ක් මීටර් 250 (අඩි 820.21) ට වඩා ගැඹුරු වන අතර, 14 ක් මීටර් 500 (අඩි 1,640.42) ට වඩා ගැඹුරු වන අතර තුනක් මීටර් 1,000 (අඩි 3,280.84) ට වඩා ගැඹුරු වේ. ක්‍රොඒෂියාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ විල් වන්නේ ප්ලිට්විස් විල් වන අතර එය ඩොලමයිට් සහ හුණුගල් කඳුරැල්ල හරහා සම්බන්ධ කරන දිය ඇලි සහිත විල් 16 ක පද්ධතියකි. විල් ටර්කියුයිස් සිට මින්ට් කොළ, අළු හෝ නිල් දක්වා විහිදෙන ඒවායේ සුවිශේෂී වර්ණ සඳහා ප්‍රසිද්ධය.
 දේශගුණය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Croatia_K%C3%B6ppen.svg|වම|thumb|ක්‍රොඒෂියාවේ කොපන්-ගයිගර් දේශගුණික වර්ගීකරණ සිතියම
ක්‍රොඒෂියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල කොපන් දේශගුණික වර්ගීකරණය මගින් අර්ථ දක්වා ඇති පරිදි මධ්‍යස්ථ උණුසුම් හා වැසි සහිත මහාද්වීපික දේශගුණයක් ඇත. සාමාන්‍ය මාසික උෂ්ණත්වය ජනවාරි මාසයේ −3 °C (27 °F) සහ ජූලි මාසයේදී 18 °C (64 °F) අතර පරාසයක පවතී. රටේ ශීතලම ප්‍රදේශ වන්නේ ලිකා සහ ගෝර්ස්කි කොටාර් වන අතර එහි හිම සහිත, වනාන්තර සහිත දේශගුණයක් මීටර් 1,200 (අඩි 3,900) ට වඩා උන්නතාංශවල දක්නට ලැබේ. උණුසුම්ම ප්‍රදේශ වන්නේ ඇඩ්‍රියාටික් වෙරළ තීරයේ සහ විශේෂයෙන් මධ්‍යධරණී දේශගුණයෙන් සංලක්ෂිත එහි ආසන්න අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයේ, මුහුදේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යන බැවින් මධ්‍යධරණී දේශගුණය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මහාද්වීපික ප්‍රදේශවල උෂ්ණත්ව උච්චතම අවස්ථා වඩාත් කැපී පෙනේ.

−35.5 °C (−31.9 °F) හි අවම උෂ්ණත්වය 1919 පෙබරවාරි 3 වන දින චකොවෙක් හි වාර්තා වූ අතර, ඉහළම උෂ්ණත්වය 42.8 °C (109.0 °F) 1981 අගෝස්තු 4 වන දින ප්ලොචේ හි වාර්තා විය.

සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය භූගෝලීය කලාපය සහ දේශගුණික වර්ගය අනුව මිලිමීටර් 600 (අඟල් 24) සහ මිලිමීටර් 3,500 (අඟල් 140) අතර පරාසයක පවතී. අවම වර්ෂාපතනය පිටත දූපත් (බිෂෙවෝ, ලැස්ටෝවෝ, ස්වෙටැක්, විස්) සහ ස්ලාවෝනියාවේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල වාර්තා වේ. කෙසේ වෙතත්, අවසාන අවස්ථාවේ දී, වර්ෂාව බොහෝ දුරට වැඩෙන සමයේදී සිදු වේ. උපරිම වර්ෂාපතන මට්ටම් ඩිනරික් ඇල්ප්ස් හි, රිස්න්ජැක් සහ ස්න්ජෙස්නික් හි ගෝර්ස්කි කොටාර් කඳු මුදුන්වල නිරීක්ෂණය කෙරේ.

අභ්‍යන්තරයේ පවතින සුළං සැහැල්ලු සිට මධ්‍යස්ථ ඊසානදිග හෝ නිරිත දෙසින් වන අතර වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පවතින සුළං දේශීය ලක්ෂණ අනුව තීරණය වේ. වෙරළ තීරයේ සිසිල් මාසවලදී, සාමාන්‍යයෙන් සිසිල් ඊසානදිග බුරා ලෙස හෝ උණුසුම් දකුණු ජුගෝ ලෙස අඩු වාර ගණනක් ඉහළ සුළං ප්‍රවේග වාර්තා වේ. හිරු එළිය වැඩිම කොටස් වන්නේ පිටත දූපත් වන හ්වාර් සහ කෝර්කුලා වන අතර, එහිදී වසරකට පැය 2700 කට වඩා හිරු එළිය වාර්තා වන අතර, පසුව සාමාන්‍යයෙන් මැද සහ දකුණු ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදු ප්‍රදේශය සහ උතුරු ඇඩ්‍රියාටික් වෙරළ තීරය, මේ සියල්ලටම වසරකට පැය 2000 කට වඩා හිරු එළිය ලැබේ.

 ජෛව විවිධත්වය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waterfalls_at_Plitvica_stream_in_Plitvice_Lakes_National_Park,_Croatia_(48607294088).jpg|දකුණ|thumb|ප්ලිට්විස් විල් ජාතික වනෝද්‍යානය
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RRI-0036-1962_view_to_Motovun.jpg|දකුණ|thumb|ඉස්ට්‍රියානු අර්ධද්වීපයේ මෝටෝවුන් හි භූ දර්ශන
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gale%C5%A1njak_Island_in_Croatia_(17114069092).jpg|දකුණ|thumb|හදවතක හැඩයෙන් යුත් ගැලීෂ්න්ජැක් දූපත
ක්‍රොඒෂියාව දේශගුණය සහ භූ රූප විද්‍යාව මත පදනම්ව පරිසර කලාපවලට බෙදිය හැකිය. ජෛව විවිධත්වය අනුව යුරෝපයේ ධනවත්ම රටකි. ක්‍රොඒෂියාවේ ජෛව භූගෝලීය කලාප වර්ග හතරක් ඇත - වෙරළ තීරයේ සහ එහි ආසන්න අභ්‍යන්තරයේ මධ්‍යධරණී, ලිකා සහ ගෝර්ස්කි කෝටාර්හි බොහෝ ප්‍රදේශවල ඇල්පයින්, ඩ්‍රාවා සහ ඩැනියුබ් ඔස්සේ පන්නෝනියන් සහ ඉතිරි ප්‍රදේශවල මහාද්වීපික. වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ සර්මන්ජා සහ ක්‍ර්කා කැනියන් සහ ටූෆා බාධක වැනි ජලයෙන් යට වූ කාර්ස්ට් ඇතුළත් කාර්ස්ට් වාසස්ථාන මෙන්ම භූගත වාසස්ථාන ය. රටෙහි පරිසර කලාප තුනක් අඩංගු වේ: ඩිනරික් කඳු මිශ්‍ර වනාන්තර, පන්නෝනියන් මිශ්‍ර වනාන්තර සහ ඉලිරියානු පතනශීලී වනාන්තර.

කාර්ස්ට් භූ විද්‍යාවේ ආසන්න වශයෙන් ගුහා සහ වලවල් 7,000 ක් ඇති අතර, ඉන් සමහරක් දන්නා එකම ජලජ ගුහා පෘෂ්ඨවංශිකයා වන ඔල්ම්ගේ වාසස්ථාන වේ. වනාන්තර බහුල වන අතර, හෙක්ටයාර 2,490,000 (අක්කර 6,200,000) හෝ ක්‍රොඒෂියානු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 44% ක් ආවරණය කරයි. අනෙකුත් වාසස්ථාන වර්ග අතර තෙත්බිම්, තෘණ බිම්, වගුරු බිම්, වැටවල්, පඳුරු වාසස්ථාන, වෙරළබඩ සහ සමුද්‍ර වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ.

ශාක භූගෝල විද්‍යාව අනුව, ක්‍රොඒෂියාව බොරියල් රාජධානියේ කොටසක් වන අතර එය සර්කියුම්බෝරියල් කලාපයේ ඉලිරියානු සහ මධ්‍යම යුරෝපීය පළාත්වල සහ මධ්‍යධරණී කලාපයේ ඇඩ්‍රියාටික් පළාතේ කොටසකි. සොබාදහම සඳහා වූ ලෝක ව්‍යාප්ත අරමුදල ක්‍රොඒෂියාව පරිසර කලාප තුනක් අතර බෙදා ඇත - පන්නෝනියානු මිශ්‍ර වනාන්තර, ඩිනරික් කඳු මිශ්‍ර වනාන්තර සහ ඉලිරියානු පතනශීලී වනාන්තර.

ක්‍රොඒෂියාව දන්නා ශාක හා සත්ව විශේෂ 37,000 ක් සත්කාරකත්වය දරයි, නමුත් ඒවායේ සත්‍ය සංඛ්‍යාව 50,000 ත් 100,000 ත් අතර යැයි ගණන් බලා ඇත. විශේෂයෙන් වෙලේබිට් සහ බයෝකොවෝ කඳුකරයේ, ඇඩ්‍රියාටික් දූපත් සහ කාර්ස්ට් ගංගාවල විශේෂ දහසකට වඩා ආවේණික වේ. නීති මගින් විශේෂ 1,131 ක් ආරක්ෂා කරයි. වඩාත්ම බරපතල තර්ජනය වන්නේ වාසස්ථාන අහිමි වීම සහ පිරිහීමයි. ආක්‍රමණශීලී පිටසක්වල විශේෂ, විශේෂයෙන් කෝලර්පා ටැක්සිෆෝලියා ඇල්ගී මගින් තවත් ගැටළුවක් ඉදිරිපත් කෙරේ.

බෙන්තික් වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ආක්‍රමණශීලී ඇල්ගී නිතිපතා නිරීක්ෂණය කර ඉවත් කරනු ලැබේ. දේශීය වගා කරන ලද ශාක වික්‍රියා සහ ගෘහාශ්‍රිත සත්ව වර්ග බොහෝ ය. ඒවාට අශ්ව වර්ග පහක්, ගවයන් පහක්, බැටළුවන් අටක්, ඌරන් දෙදෙනෙකු සහ කුකුළෙකු ඇතුළත් වේ. ස්වදේශික අභිජනනවලට වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති හෝ බරපතල ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති නවයක් ඇතුළත් වේ. ක්‍රොඒෂියාවේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ 444 ක් ඇති අතර එය රටෙන් 9% ක් ආවරණය කරයි. ඒවාට ජාතික වනෝද්‍යාන අටක්, දැඩි රක්ෂිත දෙකක් සහ ස්වභාවික උද්‍යාන දහයක් ඇතුළත් වේ. ක්‍රොඒෂියාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සහ පැරණිතම ජාතික වනෝද්‍යානය වන්නේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන ප්ලිට්විස් විල් ජාතික වනෝද්‍යානයයි. වෙලේබිට් ස්වභාව උද්‍යානය යුනෙස්කෝ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහනේ කොටසකි. දැඩි හා විශේෂ රක්ෂිත මෙන්ම ජාතික හා ස්වභාවික උද්‍යාන මධ්‍යම රජය විසින් කළමනාකරණය කර ආරක්ෂා කරනු ලබන අතර අනෙකුත් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ ප්‍රාන්ත මගින් කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. 2005 දී, ජාතික පාරිසරික ජාලය පිහිටුවන ලද්දේ, යුරෝපා සංගමයට ඇතුළුවීම සහ නැචුරා 2000 ජාලයට එක්වීම සඳහා සූදානම් වීමේ පළමු පියවර ලෙස ය.

 යොමු කිරීම්