මාර්ටිනික් හි ඉතිහාසය

පූර්ව-යුරෝපීය සම්බන්ධතා සහ මුල් යටත් විජිත කාල පරිච්ඡේද 
මෙම දූපත මුලින්ම අරවක්වරුන් විසින් අත්පත් කර ගත් අතර පසුව කැරිබ්වරුන් විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. අරවක්වරුන් ක්‍රි.ව. 1 වන සියවසේදී මධ්‍යම ඇමරිකාවෙන් පැමිණි අතර කැරිබ්වරු 11 වන සියවසේදී පමණ වෙනිසියුලානු වෙරළ තීරයෙන් පැමිණියහ.

ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1493 දී ඔහුගේ දෙවන මුහුදු ගමනේදී මාර්ටිනික් (ගොඩබෑමකින් තොරව) ප්‍රස්ථාරගත කළ නමුත් ස්පාඤ්ඤයට එම භූමිය කෙරෙහි එතරම් උනන්දුවක් නොතිබුණි. දින 21 ක වෙළඳ සුළං මාර්ගයකින් පසු, ඔහුගේ වේගවත්ම සාගර ගමන වූ 1502 ජුනි 15 වන දින පසුකාලීන මුහුදු ගමනකදී කොලොම්බස් ගොඩ බැස්සේය.Flint, Valerie I.J.. "Christopher Columbus". Encyclopedia Britannica, 5 May. 2025, https://www.britannica.com/biography/Christopher-Columbus. Accessed 9 May 2025 ඔහු දින තුනක් එහි ගත කළේ ඔහුගේ ජල පෙට්ටි නැවත පිරවීම, ස්නානය කිරීම සහ රෙදි සේදීම සඳහා ය.

කොලොම්බස් හමු වූ ආදිවාසී ජනතාව මාර්ටිනික් "මැටිනිනෝ" ලෙස හැඳින්වූහ. සැන් සැල්වදෝරයේ ආදිවාසී ජනතාව ඔහුට පැවසුවේ "මැටිනිනෝ දූපත සම්පූර්ණයෙන්ම ජනාකීර්ණ වූයේ වසරේ ඇතැම් කාලවලදී කැරිබ්වරුන් පැවත එන කාන්තාවන්ගෙන් බවත්; මෙම කාන්තාවන් පුතුන් බිහි කළහොත් ඔවුන් ඇති දැඩි කිරීම පියාට භාර දෙන බවත්ය."Columbus, Christopher, The Four Voyages. Penguin Classics 1969. Translated by J. M. Cohen. p. 98.

වසර 133 ක ස්පාඤ්ඤ පාලනයෙන් පසු 1635 දී ස්පාඤ්ඤය මාර්ටිනික් ප්‍රංශයට නිල වශයෙන් භාර දුන්නේය. 1635 සැප්තැම්බර් 15 වන දින, ශාන්ත කිට්ස් දූපතේ ප්‍රංශ ආණ්ඩුකාර පියරේ බෙලේන් ඩි එස්නාම්බක්, ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් විසින් ශාන්ත කිට්ස් වෙතින් පලවා හැරීමෙන් පසු ප්‍රංශ පදිංචිකරුවන් 80 සිට 150 දක්වා සංඛ්‍යාවක් සමඟ ශාන්ත පියරේ වරායට ගොඩ බැස්සේය. ප්‍රංශ රජු XIII වන ලුවී සහ ප්‍රංශ "කොම්පැග්නි ඩෙස් ඉල්ස් ඩි එල්'අමරික්" (ඇමරිකානු දූපත් සමාගම) සඳහා ඩි එස්නාම්බක් මාටිනික් ඉල්ලා සිටි අතර, ෆෝට් සෙන්ට්-පියරේ (දැන් ශාන්ත පියරේ) හි පළමු යුරෝපීය ජනාවාසය ස්ථාපිත කළේය. 1636 දී ඩි'එස්නාම්බක් මිය ගිය අතර, සමාගම සහ මාටිනික් ඔහුගේ බෑණනුවන් වන ජැක් ඩියෙල් ඩු පාර්කට් අතට පත් වූ අතර, ඔහු 1637 දී දිවයිනේ ආණ්ඩුකාරයා බවට පත්විය.

1636 දී, බොහෝ ගැටුම් වලින් පළමුවැන්න නම්, ස්වදේශික කලිනගෝ පදිංචිකරුවන්ට එරෙහිව නැඟී සිට ඔවුන් දිවයිනෙන් පලවා හැරීමයි. ප්‍රංශ ජාතිකයන් ස්වදේශිකයන් පලවා හැර, එවකට කැප්ස්ටෙරේ ලෙස හැඳින්වූ කලාපයේ කැරවෙල් අර්ධද්වීපයේ පිහිටි දිවයිනේ නැගෙනහිර කොටසට පසුබැසීමට බල කළහ. 1658 දී කැරිබ්වරු ප්‍රංශ පාලනයට එරෙහිව කැරලි ගැසූ විට, ආණ්ඩුකාර චාල්ස් හවුල් ඩු පෙටිට් ප්‍රේ ඔවුන්ට එරෙහිව යුද්ධයෙන් පළිගත්තේය. බොහෝ දෙනෙක් මිය ගිය අතර, දිවි ගලවා ගත් අය වහල්භාවයට ගෙන ගොස් දිවයිනෙන් නෙරපා හරින ලදී. සමහර කැරිබ්වරු ඩොමිනිකා හෝ ශාන්ත වින්සන්ට් වෙත පලා ගිය අතර, එහිදී ප්‍රංශ ජාතිකයන් ඔවුන්ව සාමයෙන් තැබීමට එකඟ වූහ.

1658 දී ඩු පාර්කට්ගේ මරණයෙන් පසු, ඔහුගේ වැන්දඹුව වන මාරි බොනාර්ඩ් ඩු පාර්කට් මාර්ටිනික් පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඇගේ පාලනයට අකමැති වීම නිසා XIV වන ලුවී රජු දිවයිනේ ස්වෛරීභාවය අත්පත් කර ගත්තේය. 1654 දී, පෘතුගීසි බ්‍රසීලයෙන් නෙරපා හරින ලද ලන්දේසි යුදෙව්වන් වහල්භාවයේ සිටි අප්‍රිකානුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් විසින් සේවය කරන ලද සීනි වගාවන් හඳුන්වා දෙන ලදී.

1667 දී, දෙවන ඇන්ග්ලෝ-ලන්දේසි යුද්ධය කැරිබියන් දූපතට පැතිර ගිය අතර, බ්‍රිතාන්‍යය මාටිනික්හි ලන්දේසි ගැති ප්‍රංශ බලඇණියට පහර දී එය පාහේ විනාශ කර කලාපයේ බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රමුඛත්වය තවදුරටත් තහවුරු කළේය. 1674 දී, ලන්දේසීන් දිවයින යටත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඔවුන් පලවා හරින ලදී.

ප්‍රංශ ඇන්ටිලස්හි කතෝලික පූජකවරුන් ස්වල්පයක් සිටි නිසා, මුල්ම ප්‍රංශ පදිංචිකරුවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ආගමික නිදහස සොයන හියුගිනොට්වරු වූහ. අනෙක් අය කතෝලික ආගමට හැරවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සඳහා දඬුවමක් ලෙස එහි ප්‍රවාහනය කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් අතරමගදී මිය ගියහ. දිවි ගලවා ගත් අය තරමක් කඩිසර වූ අතර කාලයත් සමඟ සමෘද්ධිමත් වූ නමුත්, අඩු වාසනාවන්තයින් ගිවිසුම්ගත සේවකයින්ගේ තත්ත්වයට පහත හෙලනු ලැබීය. රෙපරමාදු "මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන්" මර්දනය කිරීම සඳහා XIV වන ලුවී රජුගේ උසාවියේ නියෝග නිතිපතා දූපත් වෙත පැමිණියද, 1685 දී XIV වන ලුවී අවලංගු කිරීමේ නියෝගය නිකුත් කරන තෙක් මේවා බොහෝ දුරට දූපත් බලධාරීන් විසින් නොසලකා හරින ලදී.

මාටිනික්හි වැවිලිකරුවන් බොහෝ දෙනෙක් අවලංගු කිරීමේ දැඩි නීතිරීති යටතේ පීඩා විඳි හියුගිනොට්වරු වූ බැවින්, ඔවුන් මෑතකදී පැමිණි ඔවුන්ගේ බොහෝ සහෝදරයන් සමඟ මාටිනික් සිට සංක්‍රමණය වීමට කුමන්ත්‍රණය කිරීමට පටන් ගත්හ. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් කතෝලිකයන් විසින් දිරිමත් කරන ලද අතර, ඔවුන් ඔවුන්ගේ පිටවීම සහ ඔවුන්ගේ දේපළ අත්පත් කර ගැනීමේ අවස්ථා බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියහ. 1688 වන විට, මාටිනික්හි ප්‍රංශ රෙපරමාදු ජනගහනයෙන් සියල්ලම පාහේ බ්‍රිතාන්‍ය ඇමරිකානු ජනපද හෝ යුරෝපයේ රෙපරමාදු රටවලට පලා ගොස් තිබුණි. මෙම ප්‍රතිපත්තිය මාටිනික් සහ අනෙකුත් ප්‍රංශ ඇන්ටිලස් ජනගහනය විනාශ කළ අතර දශක ගණනාවකින් ඔවුන්ගේ යටත් විජිතකරණයට බාධා කළ අතර, ප්‍රංශ රජු කලාපයේ ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති ලිහිල් කිරීමට හේතු වූ අතර එමඟින් ඊළඟ සියවසේදී දූපත් බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණයට ගොදුරු විය. 

 පසු-1688 කාලය 
ඇන්ටිලස්හි ආණ්ඩුකාර චාල්ස් ඩි කෝර්බන්, කොම්ටේ ඩි බ්ලෙනැක් යටතේ, මාටිනික්, කැප්ටන් ක්‍රැපියෝ, එටියන් ඩි මොන්ටාබන් සහ මතුරින් ඩෙස්මරෙස්ට්ස් ඇතුළු ප්‍රංශ මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ නිවහනක් ලෙස සේවය කළේය. French language original, as reprinted in Le Diable Volant: Une histoire de la flibuste: de la mer des Antilles à l'océan Indien (1688–1700) / (The Flying Devil: A History of the Filibusters: From the Antilles to the Indian Ocean (1688–1700)). පසුකාලීනව, මුහුදු කොල්ලකරු බර්තොලමෙව් රොබට්ස් ඔහුගේ විනෝදජනක රොජර් නෞකාව කළු කොඩියක් ලෙස නිර්මාණය කළේ "ABH" සහ "AMH" ලෙස ලේබල් කරන ලද මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු "A Barbadian's Head" සහ "A Martinican's Head" ලෙස ලේබල් කර ඇති අතර එම දූපත් දෙකෙහි ආණ්ඩුකාරවරුන් රොබට්ස් අල්ලා ගැනීමට යුද නැව් යැවූ පසු එය "ABH" සහ "AMH" ලෙස ලේබල් කර ඇති මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු නිරූපණය කරන කළු කොඩියක් ලෙසයි.

1717 නොවැම්බර් 28 වන දින මුහුදු කොල්ලකරු බ්ලැක්බියර්ඩ් සහ ඔහුගේ මුහුදු කොල්ලකරුවන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි මාටිනික් දූපත අසල ලා කොන්කෝඩ් නම් ප්‍රංශ නෞකාවක් අල්ලා ගත්හ. දූපතේ වහලුන්ගේ භාණ්ඩ විකිණීමෙන් පසු, බ්ලැක්බියර්ඩ් නෞකාව ඔහුගේ ප්‍රමුඛයා බවට පත් කළේය, තවත් බර කාලතුවක්කු එකතු කර එය රැජින ඈන්ගේ පළිගැනීම ලෙස නම් කළේය.thumb|1779 දී බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශ බලඇණි අතර මාටිනික් සටන
1693, 1759, 1762 සහ 1779 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් මාටිනික් වෙත කිහිප වතාවක්ම පහර දෙන ලදී හෝ අත්පත් කර ගන්නා ලදී. ඒමියන්ස් ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු 1802 සිට 1809 දක්වා කාලය හැර, 1794 සිට 1815 දක්වා කාලය තුළ බ්‍රිතාන්‍යය දිවයිනේ වැඩි කාලයක් පාලනය කළේය. නැපෝලියන් යුද්ධ අවසානයේ එය ප්‍රංශයට නැවත වෙළඳාම් කරන ලදී. එතැන් සිට මාටිනික් ප්‍රංශ සන්තකයක් ලෙස පවතී.

1720 ගණන්වල මාටිනික් වෙත සාර්ථක කෝපි වගාවන් හඳුන්වා දීමෙන් පසුව, එය බටහිර අර්ධගෝලයේ පළමු කෝපි වගා කරන ප්‍රදේශය බවට පත් වුවද, 1800 ගණන්වල මුල් භාගයේදී සීනි මිල පහත වැටීමත් සමඟ වැවිලිකරු පන්තියට දේශපාලන බලපෑම අහිමි විය.Auguste Lacour, Histoire de la Guadeloupe, vol. 1 (1635–1789). Basse-Terre, Guadeloupe, 1855 full text at Google Books , p. 235ff. 1789, 1815 සහ 1822 දී වහල් කැරලි සහ සිරිල් බිසෙට් සහ වික්ටර් ෂෝල්චර් වැනි වහල්භාවය අහෝසි කරන්නන්ගේ ව්‍යාපාර, 1848 දී ප්‍රංශ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි වහල්භාවය අවසන් කිරීමට ප්‍රංශ රජයට ඒත්තු ගැන්වීය.Robin Blackburn, The Overthrow of Colonial Slavery, 1776–1848 (Verso, 1988), p. 492. 1848 මැයි 23 වන දින අහෝසි කිරීමේ නියෝගය බලාත්මක වූ පළමු ප්‍රංශ විදේශීය භූමිය මාටිනික් විය.Project manifest EU: https://www.projectmanifest.eu/the-march-of-23-may-1998-paris-france-en-fr/ 

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, සමහර වතු හිමියන් ඉන්දියාවෙන් සහ චීනයෙන් කම්කරුවන් ආනයනය කළහ. වහල්භාවය අහෝසි කළද, බොහෝ මාටිනිකන්වරුන්ගේ ජීවිතය එතරම් දියුණු වූයේ නැත; ප්‍රංශ ජාතිකයෙකු විසින් පහර දීමෙන් පසු පළිගත් අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති වෙළෙන්දෙකු වන ලියෝපෝල්ඩ් ලුබින් අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් පසු 1870 දී දකුණු මාටිනික්හි පන්ති සහ වාර්ගික ආතතීන් කෝලාහලයක් බවට පත් විය. මරණ කිහිපයකින් පසු, ප්‍රංශ මිලීෂියාව විසින් කැරැල්ල මර්දනය කරන ලදී.

 20-21 සියවස් 
1902 මැයි 8 වන දින, මොන්ට් පෙලී පුපුරා ගොස් ශාන්ත පියරේ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කළ අතර, 30,000 ක් මිය ගියහ. මාටිනික් සිට සරණාගතයින් ඩොමිනිකා හි දකුණු ගම්මාන වෙත බෝට්ටුවකින් ගමන් කළ අතර, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ස්ථිරවම දිවයිනේ රැඳී සිටියහ. ශාන්ත-පියරේ නගරයේ දිවි ගලවා ගත් එකම පුද්ගලයා වන ලුඩ්ජර් සිල්බාරිස්, ඔහුගේ බන්ධනාගාර කුටියේ ඝන බිත්තිවලින් බේරුණි. ඉන් ටික කලකට පසු, අගනුවර ෆෝට්-ඩි-ෆ්‍රාන්ස් වෙත මාරු වූ අතර, එය අදටත් පවතී.

දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, නාසි ගැති විචි රජය අද්මිරාල් ජෝර්ජස් රොබට් යටතේ මාටිනික් පාලනය කළේය. කැරිබියන් සටනේදී ජර්මානු යූ-බෝට්ටු ඉන්ධන පිරවීම සහ නැවත සැපයීම සඳහා මාටිනික් භාවිතා කළේය. 1942 දී, කැරිබියන් හි නැව් 182 ක් ගිල්වන ලද අතර, 1943 දී 45 ක් සහ 1944 දී පහක් දක්වා පහත වැටුණි. 1943 ජූලි 14 වන දින බැස්ටිල් දිනයේදී නිදහස් ප්‍රංශ හමුදා දිවයින අත්පත් කර ගත්හ.

1946 දී, ප්‍රංශ ජාතික සභාව යටත් විජිතය ප්‍රංශයේ විදේශ දෙපාර්තමේන්තුවක් බවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා ඒකමතිකව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. මේ අතර, පශ්චාත් යුධ සමයේදී පූර්ණ නිදහස සඳහා වර්ධනය වන ව්‍යාපාරයක් දක්නට ලැබුණි; මේ සඳහා කැපී පෙනෙන යෝජකයෙකු වූයේ 1950 ගණන්වල මාර්ටිනික් ප්‍රගතිශීලී පක්ෂය ආරම්භ කළ කතුවරයා වන අයිමේ සිසේරි ය. 1959 දෙසැම්බර් මාසයේදී මෝටර් රථ හිමියන් දෙදෙනෙකු අතර වාර්ගිකව චෝදනා එල්ල වූ ආරවුලකින් පසුව කෝලාහල ඇති වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ තුනක් සිදුවිය. 1962 දී, මෙහි සහ යටත් විජිතවාදයට එරෙහි ගෝලීය හැරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, දැඩි ලෙස නිදහසට පක්ෂපාතී OJAM (Organisation de la jeunesse anticolonialiste de la Martinique) පිහිටුවන ලදී. එහි නායකයින් පසුව ප්‍රංශ බලධාරීන් විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, පසුව ඔවුන් නිදොස් කොට නිදහස් කරන ලදී. 1974 දී ජෙන්ඩර්ම්වරු වැඩ වර්ජනය කරන කෙසෙල් කම්කරුවන් දෙදෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කළ විට ආතතීන් නැවතත් ඉහළ ගියේය. කෙසේ වෙතත්, 1970 ගණන්වල මාර්ටිනික්හි ආර්ථිකය අඩාල වීමත් සමඟ නිදහස් ව්‍යාපාරයේ ජවය අඩු වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මහා පරිමාණ සංක්‍රමණ ඇති විය. 1979-80 දී ඇති වූ සුළි කුණාටු කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට දැඩි ලෙස බලපෑ අතර, ආර්ථිකය තවදුරටත් පීඩාවට පත් කළේය. 1970-80 ගණන්වලදී ප්‍රංශය විසින් දිවයිනට වැඩි ස්වයං පාලනයක් ලබා දෙන ලදී.
2009 දී, ප්‍රංශ කැරිබියානු මහා වැඩවර්ජන හේතුවෙන් මාර්ටිනික් කම්පනයට පත් විය. මුලින් ජීවන වියදම් ගැටළු කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ වර්ජකයින් ප්‍රංශ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන බෙකේගේ අඛණ්ඩ ආර්ථික ආධිපත්‍යයට අභියෝග කළ බැවින් ව්‍යාපාරය ඉක්මනින් වාර්ගික මානයක් ලබා ගත්තේය. ජනාධිපති නිකොලස් සාර්කෝසි පසුව දිවයිනට පැමිණ ප්‍රතිසංස්කරණ පොරොන්දු විය."Sarkozy offers autonomy vote for Martinique" , AFP ප්‍රංශය හෝ මාටිනික් විසින් අපේක්ෂා නොකළ පූර්ණ නිදහස ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, සාර්කෝසි දිවයිනේ අනාගත තත්ත්වය සහ ස්වයං පාලනයේ මට්ටම පිළිබඳව මාටිනික්වරුන්ට ජනමත විචාරණයක් ඉදිරිපත් කළේය.

2023 පෙබරවාරි 2 වන දින, මාටිනික් එහි ස්වාධීන ක්‍රියාකාරී ධජය සම්මත කර ගත් අතර, එය එහි පෑන්-අප්‍රිකානුවාදයේ වර්ණ තුන සංකේතවත් කළේය.

 යොමු කිරීම්