ඇමරිකානු සැමෝවා හි භූගෝලය

ඕෂනියා භූගෝලීය කලාපය තුළ පිහිටා ඇති ඇමරිකානු සැමෝවා, දකුණු අර්ධගෝලයේ එක්සත් ජනපදය සතු දේපළ දෙකෙන් එකකි, අනෙක ජාර්විස් දූපතයි. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 76.1 (කිලෝමීටර 197.1) - වොෂින්ටන් ඩී.සී.ට වඩා තරමක් විශාලයි - රළු, ගිනිකඳු දූපත් පහක් සහ කොරල් පරමාණු දෙකකින් සමන්විත වේ.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pola_island.jpg|වම|thumb|පෝලා දූපතේ කොක්ස්කොම්බ් පොයින්ට් එක සාගරයට නෙරා ඇති අයුරු දක්නට ලැබේ.
ගිනිකඳු දූපත් පහ වන්නේ ටුටුයිලා, [අවුනු අවුනු], ඔෆු, ඔලෝසෙගා සහ [ටාවු ටාඋ] ය. කොරල් පරමාණු වන්නේ ස්වේන්ස් සහ රෝස් පරමාණු ය. දූපත් හතෙන්, රෝස් පරමාණු යනු ජනාවාස නොවූ එකම එකකි; එය සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකයකි. ඇමරිකානු සැමෝවා යනු සමකයට අංශක දාහතරක් පහළින් එක්සත් ජනපදයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත.Rauzon, Mark J. (2016). Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands. University of Hawaii Press, Latitude 20. p. 7. .
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ofu_Beach_American_Samoa_US_National_Park_Service.jpg|වම|thumb|[මනුවා දූපත් මනුවා දූපත්] හි ඔෆු දූපතේ ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඔෆු වෙරළ තීරයේ දසුනක්.
දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ එහි පිහිටීම නිසා, නොවැම්බර් සහ අප්‍රේල් අතර එය නිතර නිවර්තන සුළි සුළං වලට ගොදුරු වේ. රෝස් පරමාණු යනු භූමියේ නැගෙනහිර කෙළවරේ ස්ථානයයි. ඇමරිකානු සැමෝවා හි රෝස් ඇටෝල් යනු එක්සත් ජනපදයේ දකුණු කෙළවරයි.Rose Atoll Marine National Monument , National Oceanic and Atmospheric Administration. ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇමරිකානු සැමෝවා ජාතික වනෝද්‍යානය පිහිටා ඇත.

උසම කඳු වන්නේ: ලටා කන්ද ([ටාවු ටාʻū]), අඩි 3,170 (මීටර් 970); මැටාෆාඕ කඳු මුදුන, අඩි 2,141 (මීටර් 653); පියුමාෆුවා (ඔලෝසෙගා), අඩි 2,095 (මීටර් 639); සහ ටුමුටුමු (ඔෆු), අඩි 1,621 (මීටර් 494). වැසි සාදන්නා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන පියෝවා කන්ද අඩි 1,718 (මීටර් 524) කි.Sunia, Fofo I.F. (2009). A History of American Samoa. Amerika Samoa Humanities Council. . ඇමරිකානු සැමෝවා හි ලොව උසම මුහුදු කඳු බෑවුම් කිහිපයක් ද පිහිටා ඇත. අඩි 3,000 (මීටර් 910) කි.Harris, Ann G. and Esther Tuttle (2004). Geology of National Parks. Kendall Hunt. p. 603. .link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vatia_from_the_National_Park_of_American_Samoa.jpg|thumb|ඇමරිකානු සැමෝවා වෙරළ තීරය (වටියා හි)
[වයිලුලු වයිලුලු] මුහුදු කන්ද, ක්‍රියාකාරී ජලයෙන් යට වූ ගිනි කන්දක්, ඇමරිකානු සැමෝවාවේ [ටාවු ටාවු] සිට සැතපුම් 28 (කිලෝමීටර 45) ක් නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. එය 1975 දී සොයා ගන්නා ලද අතර එතැන් සිට ජාත්‍යන්තර විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් අධ්‍යයනය කර ඇති අතර, පෘථිවියේ මූලික ක්‍රියාවලීන් අවබෝධ කර ගැනීමට දායක වී ඇත. වයිලුලු කඳු මුදුනේ ආවාටය තුළ වැඩෙන ක්‍රියාකාරී දිය යට ගිනිකඳු කේතුවක් වන අතර එය සැමෝවාහි යුද්ධයේ දේවතාවිය වන නෆනුවාගේ නමින් නම් කර ඇත.

ඇමරිකානු සැමෝවාවේ වනාන්තර ආවරණය මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 86% ක් පමණ වන අතර එය 2020 දී වනාන්තර හෙක්ටයාර 17,130 ට සමාන වන අතර එය 1990 දී හෙක්ටයාර 18,070 (හෙක්ටයාර) ට වඩා අඩුය. 2020 දී, ස්වභාවිකව පුනර්ජනනීය වනාන්තර හෙක්ටයාර 17,130 ක් (හෙක්ටයාර) ආවරණය කර ඇති අතර රෝපණය කරන ලද වනාන්තර හෙක්ටයාර 0 ක් (හෙක්ටයාර) ආවරණය කර ඇත. ස්වභාවිකව පුනර්ජනනීය වනාන්තරවලින් 1% ක් ප්‍රාථමික වනාන්තර (මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ පැහැදිලිව පෙනෙන ඇඟවීම් නොමැති දේශීය ගස් විශේෂ වලින් සමන්විත) බව වාර්තා වූ අතර වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 15% ක් පමණ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ තුළ දක්නට ලැබුණි. 2015 වර්ෂය සඳහා, වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 0% ක් පොදු අයිතිය යටතේ පවතින බවත්, 100% පෞද්ගලික අයිතිය සහ 0% ක් වෙනත් හෝ නොදන්නා ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇති බවත් වාර්තා විය.

ඇමරිකානු සැමෝවා භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සැමෝවා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර සහ බටහිර පොලිනීසියානු නිවර්තන තෙත් වනාන්තර.

 යොමු කිරීම්