ඇල්ජීරියාවේ ආර්ථිකය

ඇල්ජීරියාවේ මුදල් ඒකකය ඩිනාර් (DZD) වේ. රටේ සමාජවාදී පශ්චාත්-නිදහස් සංවර්ධන ආකෘතියේ උරුමයක් වන රාජ්‍යය විසින් ආර්ථිකය ආධිපත්‍යය දරනු ලබයි. මෑත වසරවලදී, ඇල්ජීරියානු රජය රජය සතු කර්මාන්ත පුද්ගලීකරනය නතර කර ඇති අතර ආනයනය සහ එහි ආර්ථිකය තුළ විදේශ මැදිහත්වීම් මත සීමා පැනවීය. ඇල්ජීරියාවේ සෙමින් විවිධාංගීකරණය වන ආර්ථිකය පිළිබඳ ප්‍රශ්න තවමත් පවතින නමුත් මෙම සීමාවන් මෑතකදී ඉවත් කිරීමට පටන් ගෙන තිබේ.

අධික පිරිවැය සහ නිෂ්ක්‍රීය රාජ්‍ය නිලධරය නිසා ඇල්ජීරියාව හයිඩ්‍රොකාබනවලින් පිටත කර්මාන්ත සංවර්ධනය කිරීමට අරගල කර ඇත. බලශක්ති අංශයෙන් පිටත විදේශීය හා දේශීය ආයෝජන ආකර්ශනය කර ගනිමින් ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමට රජය දරන උත්සාහය තරුණ විරැකියා අනුපාතිකය අඩු කිරීමට හෝ නිවාස හිඟයට පිළියම් යෙදීමට සුළු දෙයක් හෝ කර නැත. ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය, දේශපාලන, ආර්ථික සහ මූල්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ ශක්තිමත් කිරීම, ව්‍යාපාරික වාතාවරණය වැඩිදියුණු කිරීම සහ කලාප අතර අසමානතා අවම කිරීම ඇතුළු කෙටි කාලීන සහ මධ්‍ය කාලීන ගැටලු රැසකට රට මුහුණ දී සිටී.

2011 පෙබරවාරි සහ මාර්තු මාසවල ඇති වූ ආර්ථික විරෝධතා රැල්ලක් නිසා ඇල්ජීරියානු ආන්ඩුව ඩොලර් බිලියන 23 කට වඩා වැඩි මහජන ප්‍රදාන සහ පසුගාමී වැටුප් සහ ප්‍රතිලාභ වැඩි කිරීම් ලබා දීමට පොළඹවන ලදී. පසුගිය වසර 5 තුළ රාජ්‍ය වියදම් වාර්ෂිකව 27%කින් ඉහළ ගොස් ඇත. 2010-14 රාජ්‍ය ආයෝජන වැඩසටහන සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 286ක් වැය වන අතර ඉන් 40%ක් මානව සංවර්ධනයට යොමු කෙරේ.

ශක්තිමත් හයිඩ්‍රොකාබන් ආදායමට ස්තූතිවන්ත වන්න, ඇල්ජීරියාවට ඩොලර් බිලියන 173 ක විදේශ මුදල් සංචිතයක් සහ විශාල හයිඩ්‍රොකාබන් ස්ථායීකරණ අරමුදලක් ඇත. මීට අමතරව, ඇල්ජීරියාවේ විදේශ ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2%ක් පමණ වන අතිශයින් අඩුය. ආර්ථිකය හයිඩ්‍රොකාබන් ධනය මත බෙහෙවින් රඳා පවතින අතර, ඉහළ විදේශ විනිමය සංචිත (US$ බිලියන 178, ආනයන වසර තුනකට සමාන) තිබියදීත්, වත්මන් වියදම් වර්ධනය ඇල්ජීරියාවේ අයවැය දිගුකාලීන අඩු හයිඩ්‍රොකාබන් ආදායමේ අවදානමට ලක් කරයි.

ඇල්ජීරියාව වසර කිහිපයක සාකච්ඡා තිබියදීත්, ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට සම්බන්ධ වී නැත, නමුත් මහා අරාබි නිදහස් වෙළඳ ප්‍රදේශයේ සහ අප්‍රිකානු මහාද්වීපික නිදහස් වෙළඳ ප්‍රදේශයේ සාමාජිකයෙකි,  සහ යුරෝපා සංගමය සමඟ සංගම් ගිවිසුමක් ඇත.

ඇල්ජීරියාවේ තුර්කි සෘජු ආයෝජන වේගවත් වී ඇති අතර මුළු වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 5 දක්වා ළඟා විය. 2022 වන විට ඇල්ජීරියාවේ සිටින තුර්කි සමාගම් සංඛ්‍යාව 1,400 දක්වා ළඟා වී තිබේ. 2020 දී, වසංගතය නොතකා, ඇල්ජීරියාවේ තුර්කි සමාගම් 130 කට වඩා නිර්මාණය කරන ලදී.

 තෙල් සහ ස්වභාවික සම්පත් 
වම|thumb|ඇල්ජීරියාව හරහා නල මාර්ග
ආර්ථිකය ඛනිජ තෙල් මත යැපෙන ඇල්ජීරියාව 1969 සිට ඔපෙක් සාමාජිකයෙකි. එහි බොරතෙල් නිෂ්පාදනය දිනකට බැරල් මිලියන 1.1 ක් පමණ වන නමුත් එය යුරෝපයට වැදගත් සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රධාන ගෑස් නිෂ්පාදකයෙකු සහ අපනයනකරුවෙකු ද වේ.  හයිඩ්‍රොකාබන දිගු කලක් තිස්සේ ආර්ථිකයේ කොඳු නාරටිය වී ඇත. එය අයවැය ආදායමෙන් දළ වශයෙන් 60%, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 30% සහ අපනයන ආදායමෙන් 87.7% විය. ඇල්ජීරියාව ලෝකයේ 10 වැනි විශාලතම ස්වාභාවික වායු සංචිත ඇති අතර හයවන විශාලතම ගෑස් අපනයනකරු වේ. එක්සත් ජනපද බලශක්ති තොරතුරු පරිපාලනය වාර්තා කළේ 2005 දී, ඇල්ජීරියාවේ ඝණ මීටර් ට්‍රිලියන 4.5 ක් (160×1012 ඝන අඩි) ස්වභාවික වායු සංචිත තිබී ඇත. එය තෙල් සංචිතවල ලොව 16 වැනි ස්ථානයට ද පත්වේ.

2011 සඳහා හයිඩ්‍රොකාබන් නොවන වර්ධනය 5% ලෙස පුරෝකථනය කරන ලදී. සමාජ ඉල්ලීම්වලට සාර්ථකව මුහුණ දීම සඳහා, බලධාරීන් විසින් විශේෂයෙන් මූලික ආහාර ආධාර, රැකියා උත්පාදනය, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයින් සඳහා සහය සහ ඉහළ වැටුප් සඳහා වියදම් ඉහළ නැංවීය. ඉහළ හයිඩ්‍රොකාබන මිල ජංගම ගිණුම සහ දැනටමත් විශාල ජාත්‍යන්තර සංචිත තත්ත්වය වැඩිදියුණු කර ඇත.

නිෂ්පාදන පරිමාවේ ප්‍රවනතාවය පහළ මට්ටමක පැවතුනද, තෙල් මිල අඛණ්ඩව ඉහළ යාමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2011 වසරේ තෙල් සහ ගෑස් වලින් ආදායම ඉහළ ගියේය. පරිමාව අනුව තෙල් හා ගෑස් අංශයෙන් නිෂ්පාදනය අඛණ්ඩව පහත වැටෙමින් පවතින අතර 2007 සහ 2011 අතර ටොන් මිලියන 43.2 සිට ටොන් මිලියන 32 දක්වා පහත වැටුනි. එසේ වුවද, මෙම අංශය 1962 දී 48% ට එදිරිව 2011 දී මුළු අපනයන පරිමාවෙන් 98% ක්ද, සහ අයවැය ලැබීම්වලින් 70% ක් හෙවත් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 71.4 ක් විය.

ඇල්ජීරියාවේ තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු අංශවල සියලුම අංශවල ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ඇල්ජීරියානු ජාතික තෙල් සමාගම සොනාට්‍රාච් වේ. සියලුම විදේශීය ක්‍රියාකරුවන් සොනාට්‍රාච් සමඟ හවුල්කාරිත්වයෙන් කටයුතු කළ යුතු අතර, සාමාන්‍යයෙන් නිෂ්පාදන-බෙදාගැනීමේ ගිවිසුම්වල බහුතර හිමිකාරිත්වය ඇත.

ඇල්ජීරියාවේ ජෛව ධාරිතාව සඳහා ප්‍රවේශය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා අඩුය. 2016 දී ඇල්ජීරියාවට එහි භූමි ප්‍රදේශය තුළ එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.53ක් තිබුණි. එය එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6ක් වූ ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. 2016 දී ඇල්ජීරියාව එක් පුද්ගලයෙකුට ජෛව ධාරිතාවයෙන් ගෝලීය හෙක්ටයාර 2.4 ක් භාවිතා කළේය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන් ඇල්ජීරියාවේ අඩංගු ජෛව ධාරිතාව මෙන් 4.5 ගුණයකට වඩා වැඩියෙන් භාවිතා කරන බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇල්ජීරියාව ජීව ධාරිතාවේ හිඟයක් ඇති කරයි. 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී, ඉතාලියේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් විශාල ඇල්ජීරියානු ගෑස් සුරක්ෂිත කිරීමට මැඩ්රිඩ්හි සාකච්ඡා පැවැත්වීය. ඇල්ජීරියාවේ සොනාට්‍රාච් සහ ඉතාලියේ ඉනි අතර ගිවිසුම යටතේ, ඇල්ජීරියාව ලබන වසරේ සහ 2024 වන විට අතිරේක ගෑස් ඝන මීටර් බිලියන 9ක් ඉතාලියට යවනු ඇත.

 පර්යේෂණ සහ විකල්ප බලශක්ති ප්‍රභවයන් 
පර්යේෂණ පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සහ පර්යේෂකයන්ට ගෙවීම් කිරීම සඳහා ඇල්ජීරියාව ඩිනාර් බිලියන 100 ක් ආයෝජනය කර ඇත. මෙම සංවර්ධන වැඩසටහන විකල්ප බලශක්ති නිෂ්පාදනය, විශේෂයෙන්ම සූර්ය සහ සුළං බලය දියුණු කිරීම සඳහා අදහස් කෙරේ. ඇල්ජීරියාව මධ්‍යධරණී මුහුදේ විශාලතම සූර්ය බලශක්ති විභවය ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත, එබැවින් හසි ආර්'මෙල් හි සූර්ය විද්‍යා උද්‍යානයක් නිර්මාණය කිරීමට රජය අරමුදල් සපයා ඇත. දැනට, ඇල්ජීරියාවේ විවිධ විශ්ව විද්‍යාලවල පර්යේෂණ මහාචාර්යවරුන් 20,000 ක් සහ පර්යේෂණ විද්‍යාගාර 780 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින අතර, රාජ්‍ය ඉලක්ක 1,000 දක්වා පුළුල් කිරීමයි. සූර්ය බලශක්තියට අමතරව, ඇල්ජීරියාවේ පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රවලට අභ්‍යවකාශ සහ චන්ද්‍රිකා විදුලි සංදේශ, න්‍යෂ්ටික බලය සහ වෛද්‍ය පර්යේෂණ ඇතුළත් වේ.

 ශ්‍රම වෙළඳපොල 
සමස්ත විරැකියා අනුපාතය 2011 දී 10% ක් වූ නමුත් තරුණයින් අතර විරැකියාව ඉහළ මට්ටමක පැවති අතර වයස අවුරුදු 15 ත් 24 ත් අතර අය සඳහා 21.5% ක අනුපාතයක් ඇත. රජය 1988 දී හඳුන්වා දුන් රැකියා වැඩසටහන් 2011 දී ශක්තිමත් කරන ලදී, විශේෂයෙන් රැකියා සොයන අයට උපකාර කිරීමේ වැඩසටහන් සකස් කරන ලදී.

සමස්ථ විරැකියාවේ අඩුවීමක් තිබියදීත්, තරුණ හා කාන්තා විරැකියාව ඉහළ මට්ටමක පවතී. විරැකියාව විශේෂයෙන්ම තරුණයින්ට බලපාන අතර, 15-24 වයස් කාණ්ඩ අතර රැකියා විරහිත අනුපාතය 21.5%කි.

 සංචාරක කර්මාන්තය 
ඇල්ජීරියාවේ සංචාරක ක්ෂේත්‍රයේ සංවර්ධනය මීට පෙර පහසුකම් හිඟකම නිසා අඩාල වූ නමුත් 2004 සිට පුළුල් සංචාරක සංවර්ධන උපාය මාර්ගයක් ක්‍රියාත්මක කර ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උසස් නවීන ප්‍රමිතියකින් යුත් හෝටල් බොහොමයක් ඉදිකර ඇත.

ඇල්ජීරියාවේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන කිහිපයක් ඇත. හම්මාඩිඩ් අධිරාජ්‍යයේ පළමු අගනුවර වන බෙනි හම්මාඩ්හි අල් කලා, තිපාසා, ෆිනීෂියානු සහ පසුව රෝම නගර සහ පසුව රෝම නටබුන් වූ ඩිජේමිලා සහ ටිම්ගාඩ්, විශාල නාගරීකරණය වූ ක්ෂේම භූමියක් සහිත හුණුගල් නිම්නයක් වූ එම්සාබ්න නිම්නය සහ ඇල්ජියර්ස්හි කැස්බා බලකොටුව, එකම ස්වභාවික ලෝක උරුම අඩවිය වන්නේ ටසිලි න්'අජ්ජර් කඳු වැටියයි.

 ප්‍රවාහන 
ඇල්ජීරියානු මාර්ග ජාලය අප්‍රිකාවේ ඝනත්වයෙන් වැඩිම වේ; එහි දිග කිලෝමීටර් 180,000 (සැතපුම් 110,000) ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර ව්‍යුහයන් 3,756 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ පදික වේදිකා අනුපාතය 85% කි. මෙම ජාලය දැනට ඉදිවෙමින් පවතින ප්‍රධාන යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘතියක් වන නැගෙනහිර-බටහිර අධිවේගී මාර්ගය මගින් අනුපූරක වනු ඇත. එය කිලෝමීටර් 1,216-දිග (සැතපුම් 756) අධිවේගී මාර්ගයක් වන අතර, නැගෙනහිරින් ඇනාබා සහ බටහිරින් පිහිටි ට්ලෙම්සෙන් සම්බන්ධ කරයි. ඇල්ජීරියාව හරහා ට්‍රාන්ස් සහරා අධිවේගී මාර්ගය ද පිහිටන අතර එය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම කාපට් කර ඇත. මෙම මාර්ගයට ඇල්ජීරියාව, මාලි, නයිජර්, නයිජීරියාව, චැඩ් සහ ටියුනීසියාව යන රටවල් හය අතර වෙළඳාම වැඩි කිරීමට ඇල්ජීරියානු රජය සහාය දක්වයි.

 යොමු කිරීම්