උරුගුවේ රජය සහ දේශපාලනය

උරුගුවේ යනු ජනාධිපති ක්‍රමයක් සහිත නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. රජයේ සාමාජිකයින් විශ්වීය ඡන්ද ක්‍රමයක් මගින් වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වේ. උරුගුවේ යනු ඒකීය රාජ්‍යයකි: යුක්තිය, අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය, ආරක්ෂාව, විදේශ ප්‍රතිපත්තිය සහ ආරක්ෂාව යන සියල්ලම රට පුරා පරිපාලනය කෙරේ. විධායක බලය ජනාධිපතිවරයා සහ අමාත්‍යවරුන් 14 දෙනෙකුගෙන් යුත් කැබිනට් මණ්ඩලයක් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palacio_Piria,_Montevideo_05.jpg|thumb|පැලැසියෝ පිරියා, උරුගුවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ආසනය.ව්‍යවස්ථාදායක බලය මහා සභාව විසින් පිහිටුවා ඇති අතර එය සභා දෙකකින් සමන්විත වේ: නියෝජිත මණ්ඩලය, සමානුපාතික නියෝජනය මත පදනම්ව වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ දෙපාර්තමේන්තු 19 නියෝජනය කරන සාමාජිකයින් 99 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ; සහ සෙනෙට් සභිකයින් 31 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 30 දෙනෙකු සමානුපාතික නියෝජනය මගින් වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර, සභා ගර්භයේ මුලසුන හොබවන සහ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ඇති උප ජනාධිපතිවරයා.

අධිකරණ අංශය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, විනිසුරු මඩුල්ල සහ රට පුරා විනිසුරුවරුන් විසිනි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සාමාජිකයින් මහා සභාව විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ; විනිසුරු මඩුල්ලේ සාමාජිකයන් සෙනෙට් සභාවේ කැමැත්ත ඇතිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් තෝරා ගනු ලබන අතර, විනිසුරුවන් සෘජුවම ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පවරනු ලැබේ.

උරුගුවේ එහි වත්මන් ව්‍යවස්ථාව 1967 දී සම්මත කරන ලදී. එහි බොහෝ විධිවිධාන 1973 දී අත්හිටුවන ලද නමුත් 1985 දී නැවත ස්ථාපිත කරන ලදී. ස්විට්සර්ලන්තය සහ එහි මුලපිරීම භාවිතා කිරීම උපයෝගී කරගනිමින්, උරුගුවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව පුරවැසියන්ට නීති අවලංගු කිරීමට හෝ ජනප්‍රිය මුලපිරීමකින් ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කිරීමට ද ඉඩ සලසයි, එය රටපුරා ජනමත විචාරණයකින් අවසන් වේ. මෙම ක්‍රමය පසුගිය වසර 15 තුළ කිහිප වතාවක් භාවිතා කර ඇත: හමුදා පාලන සමයේදී (1973–1985) මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කළ හමුදා සාමාජිකයින්ට නඩු පැවරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන නීතියක් තහවුරු කිරීම; මහජන උපයෝගිතා සමාගම් පෞද්ගලීකරණය කිරීම නැවැත්වීම; විශ්‍රාමිකයන්ගේ ආදායම් ආරක්ෂා කිරීම; සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම. pp. 152–159

උරුගුවේ ඉතිහාසයේ වැඩි කාලයක් තිස්සේ, පාර්ටිඩෝ කොලරාඩෝ රජය පාලනය කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2004 උරුගුවේ මහ මැතිවරණයේදී, පුළුල් පෙරමුණ පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණවලදී නිරපේක්ෂ බහුතරයක් දිනා ගත් අතර, 2009 දී පුළුල් පෙරමුණේ ජෝස් මුජිකා බ්ලැන්කොස් හි ලුයිස් ඇල්බර්ටෝ ලැකල් පරාජය කරමින් ජනාධිපති ධුරය දිනා ගත්තේය. 2020 මාර්තු මාසයේදී උරුගුවේට ගතානුගතික රජයක් ලැබුණි, එනම් පුළුල් පෙරමුණු සන්ධානය යටතේ වසර 15 ක වාමාංශික නායකත්වයේ අවසානයයි. ඒ සමඟම, මධ්‍යම-දකුණු ජාතික පක්ෂයේ ලුයිස් ලැකල් පෝ උරුගුවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. 2024 මහ මැතිවරණයේදී, පුළුල් පෙරමුණ ජනාධිපති ධුරය (යමණ්ඩු ඕර්සි) සහ සෙනෙට් සභාවේ බහුතරයක් නැවත ලබා ගත් අතර නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ ඔවුන්ගේ බහුත්වය වැඩි කළේය.

2010 ලතින්බාරෝමෙට්‍රෝ මත විමසුමකින් හෙළි වූයේ, ලතින් ඇමරිකාව තුළ, උරුගුවේ ජාතිකයන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට වඩාත්ම සහයෝගය දක්වන අය අතර සිටින බවත්, ඔවුන්ගේ රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව වඩාත්ම තෘප්තිමත් බවත්ය. නිදහස් මන්දිරයේ "ලෝකයේ නිදහස" දර්ශකයේ උරුගුවේ 27 වන ස්ථානයට පත්විය. 2023 දී V-Dem Democracy දර්ශකවලට අනුව, උරුගුවේ මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතින් ලෝකයේ 31 වන ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර පුරවැසියන් විසින් ආරම්භ කරන ලද සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතින් ස්විට්සර්ලන්තයට පසුව 2 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත..

 පරිපාලන අංශ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uruguay,_administrative_divisions_-_es_-_colored.svg|thumb|උරුගුවේ රාජ්‍යය දෙපාර්තමේන්තු 19 කට බෙදා ඇත.
උරුගුවේ ප්‍රජා කොට්ඨාශ 19 කට බෙදා ඇති අතර එහි ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය විධායක සහ ව්‍යවස්ථාදායක බලතල බෙදීම අනුකරණය කරයි. සෑම ප්‍රජා කොට්ඨාශක්ම විශ්වීය ඡන්ද බලය ක්‍රමයක් හරහා තමන්ගේම බලධාරීන් තෝරා පත් කර ගනී. ප්‍රජා කොට්ඨාශ විධායක අධිකාරිය අධිකාරීවරයෙකු තුළ සහ ව්‍යවස්ථාදායක අධිකාරිය ප්‍රජා කොට්ඨාශ මණ්ඩලයක පිහිටා ඇත.
ප්‍රජා කොට්ඨාශයඅගනගරයප්‍රමාණය (ව.කි.මී.)ජනගහනය (2023 සංගණනය)අර්ටිගාස්අර්ටිගාස්11,92877,487කේන්ලෝන්ස්කනේලොන්ස්4,536608,956සෙරෝ ලාර්ගෝමෙලෝ13,64891,025කොලොනියාකොලෝනියා ඩෙල් සැක්‍රමෙන්ටෝ6,106135,797ඩුරන්සෝඩුරස්නෝ11,64362,011ෆ්ලොරෙස්ට්‍රිනිඩෑඩ්5,14426,271ෆ්ලොරිඩාෆ්ලොරිඩා10,41770,325ලවලේජාමිනාස්10,01659,175මල්ඩොනාඩෝමල්ඩොනාඩෝ4,793212,951මොන්ටෙවීඩියෝමොන්ටෙවීඩියෝ5301,302,954පෙසන්දුපයිසන්ඩු13,922121,843රියෝ නෙග්රෝෆ්‍රේ බෙන්ටෝස්9,28257,334රිවෙරාරිවෙරා9,370109,300රෝචාරෝචා10,55180,707සල්ටෝසල්ටෝ14,163136,197සැන් ජොසේසැන් ජොසේ ඩි මයෝ4,992119,714සොරියානෝමර්සිඩිස්9,00883,685ටකුඅරෙම්බෝටකුඅරෙම්බෝ15,43896,013ට්‍රේනිටා වයි ට්‍රෙස්ට්‍රියෙන්ටා වයි ට්‍රෙස්9,52947,706Total මොන්ටෙවීඩියෝ175,0163,499,451

 විදේශ සබඳතා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sede_Del_Mercosur_02.jpg|thumb|මර්කෝසූර් හි ආසනය සහ පාර්ලිමේන්තුව මොන්ටෙවීඩියෝ හි පිහිටා ඇත.
රටේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය මෙහෙයවනු ලබන්නේ විදේශ සබඳතා අමාත්‍යාංශය විසිනි. උරුගුවේ සාම්ප්‍රදායිකව එහි අසල්වැසි රටවල් සහ යුරෝපය සමඟ ශක්තිමත් දේශපාලන හා සංස්කෘතික සබඳතා පවත්වා ඇති අතර, එහි ජාත්‍යන්තර සබඳතා මැදිහත් නොවීම සහ බහුපාර්ශ්විකත්වයේ මූලධර්ම මගින් මෙහෙයවනු ලැබේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය, දකුණු පොදු වෙළඳපොළ සහ ලතින් ඇමරිකානු ඒකාබද්ධතා සංගමය වැනි ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. දෙවැන්නෙහි මූලස්ථානය එහි අගනුවර වන මොන්ටෙවීඩියෝ හි පිහිටා ඇති අතර, ඒ සඳහා නගරයේ කාර්යභාරය යුරෝපයේ බ්‍රසල්ස් සමඟ සංසන්දනය කර ඇත.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:04.07.2023_-_Fotografia_oficial_dos_chefes_de_delega%C3%A7%C3%A3o_dos_pa%C3%ADses_membros,_Bol%C3%ADvia,_Estados_Associados_e_Convidados_Especiais_(53022344737).jpg|වම|thumb|2023 දී මර්කෝසූර් රාජ්‍ය නායකයින්ගේ සමුළුවේදී උරුගුවේ ජනාධිපති ලුයිස් ලැකාල් පෝ (දකුණේ සිට දෙවැන්නා)
උරුගුවේ බ්‍රසීලය සමඟ ඉස්ලා බ්‍රසීලෙරා සහ මැසොලර් අසල වර්ග කිලෝමීටර 235 ඉන්වර්නාඩා ගංගා කලාපය සම්බන්ධයෙන් අවිවාදිත මායිම් ආරවුල් දෙකක් ඇත. 1851 දී දෙරට අතර දේශසීමා ගිවිසුමට අනුව, දෙවැන්න මතභේදයට තුඩු දුන් කොටසේ මායිම නිර්වචනය කරන ක්වාරායි/කුවාරීම් ගඟේ නීත්‍යානුකූල මූලාශ්‍රය නියෝජනය කරන්නේ කුමන අතු ගංගාවද යන්න පිළිබඳව දෙරට එකඟ නොවේ. මතභේදාත්මක ප්‍රදේශ තවමත් බ්‍රසීල පාලනය යටතේ පවතින අතර, උරුගුවේ තම හිමිකම් තහවුරු කර ගැනීමට දරන උත්සාහය ඉතා අල්පය. රටවල් දෙකටම මිත්‍රශීලී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා සහ ශක්තිමත් ආර්ථික සබඳතා ඇත.

උරුගුවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ස්වේච්ඡා සහ අවිධිමත් කණ්ඩායමක් වන කුඩා රාජ්‍ය සංසදයේ (FOSS) ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත සංක්‍රමණය වීමෙන් පසු රට එක්සත් ජනපදය සමඟ මිත්‍ර සබඳතා පවත්වයි. 2004 දී ද්විපාර්ශ්වික ආයෝජන ගිවිසුමක් සහ 2007 ජනවාරි මාසයේදී වෙළඳ හා ආයෝජන රාමු ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමත් සමඟ දෙරට අතර වාණිජ සබඳතා පුළුල් වී ඇත. එක්සත් ජනපදය සහ උරුගුවේ හමුදා කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ද සහයෝගයෙන් කටයුතු කර ඇති අතර, රටවල් දෙකම හයිටියේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්ථාවරකරණ මෙහෙයුමේ සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. 2017 දී උරුගුවේ න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය. එය 2020 දී අන්තර්-ඇමරිකානු අන්‍යෝන්‍ය ආධාර ගිවිසුමට (TIAR හෝ "රියෝ ගිවිසුම") නැවත එක්විය.

 මිලිටරි 

උරුගුවේ සන්නද්ධ හමුදා ව්‍යවස්ථානුකූලව ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා හරහා ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයාට යටත් වේ. හමුදාව සඳහා සන්නද්ධ හමුදා සාමාජිකයින් 18,000 ක් පමණ ද, නාවික හමුදාව සඳහා 6,000 ක් ද, ගුවන් හමුදාව සඳහා 3,000 ක් ද වේ. සාම කාලය තුළ බඳවා ගැනීම ස්වේච්ඡාවෙන් සිදු වේ, නමුත් හදිසි අවස්ථා වලදී බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීමට රජයට බලය ඇත.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක හමුදාවන්ට දායක වීම සඳහා ඒක පුද්ගල පදනමක් මත උරුගුවේ ලෝකයේ පළමු ස්ථානයේ සිටින අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක මෙහෙයුම් 10 ක සොල්දාදුවන් සහ නිලධාරීන් 2,513 ක් සිටී. 2010 පෙබරවාරි වන විට, උරුගුවේ හි මිනුස්ටාට සහය දැක්වීම සඳහා හයිටියට හමුදා නිලධාරීන් 1,136 ක් සහ කොංගෝවේ මොනුක් සඳහා 1,360 ක් යොදවා තිබුණි. 2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී, උරුගුවේ මේජර් ජෙනරාල් ග්ලූඩ්ඩොෆ්ස්කි, ඉන්දියාවේ සහ පකිස්ථානයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදා නිරීක්ෂක කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන හමුදා නිරීක්ෂකයා සහ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී.

2009 මැයි මාසයේ සිට, ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා හමුදා බඳවා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තිය ලිංගික දිශානතිය මත පදනම්ව තවදුරටත් වෙනස්කම් නොකරන බවට නියෝගයක් අත්සන් කිරීමෙන් පසු, සමලිංගිකයින්ට හමුදාවේ සේවය කිරීමට අවසර දී ඇත.Uruguay To Lift Ban On Gays In The Military . Huffingtonpost.com (13 May 2009). Retrieved on 25 June 2012. 2010 මූල්‍ය වර්ෂයේදී, එක්සත් ජනපදය උරුගුවේට ඩොලර් මිලියන 1.7 ක හමුදා ආධාර ලබා දුන් අතර, එයට ඩොලර් මිලියන 1 ක විදේශ හමුදා මූල්‍යකරණයක් සහ ඩොලර් මිලියන 480,000 ක ජාත්‍යන්තර හමුදා අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව ඇතුළත් විය.

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ