ග්‍රීන්ලන්තයේ ආර්ථිකය

ග්‍රීන්ලන්ත ආර්ථිකයේ ඇති එකම වැදගත්ම සාධකය වන්නේ ඩෙන්මාර්කයෙන් ලැබෙන මූල්‍ය ආධාරයි, ප්‍රධාන වශයෙන්  (block grant) ආකාරයෙන්. 2024 දී, ග්‍රීන්ලන්තයට ලැබෙන බ්ලොක්ටිල්ස්කුඩ් ඩොලර් බිලියන 4.3 ක් වූ අතර එය දිවයිනේ මුළු මහජන ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් විය. මෙයට අමතරව, ඩෙන්මාර්ක රාජ්‍යය එනම් අධිකරණය සහ ආරක්ෂාව සඳහා වන වියදම් පියවා ගත් අතර, ඒවා එක්ව ඩොලර් බිලියන 1 කට වඩා වැඩි යැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2019 වන විට එය ග්‍රීන්ලන්තයට වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන 4.3 ක සහනාධාරයක් ලබා දෙයි, 2009 දී එය ඩොලර් බිලියන 3,6 ක් විය.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20190626_Harbor_0308_(48480740237).jpg|thumb|සෙර්මිලිගාක්, ජනාවාස 60කට වැඩි සංඛ්‍යාවකින් එකක් (ඩෙන්මාර්ක: bygder)
ග්‍රීන්ලන්ත ආර්ථිකය ධීවර කර්මාන්තය මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. ග්‍රීන්ලන්තයේ අපනයනවලින් 90% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් මසුන් ඇල්ලීම සඳහා දායක වේ. ඉස්සන් සහ මාළු කර්මාන්තය මෙතෙක් විශාලතම ආදායම් උපයන්නා වේ. ග්‍රීන්ලන්තය ඛනිජ වලින් බහුලයි, නමුත් නිස්සාරණය සීමිතයි. ග්‍රීන්ලන්තයේ හයිඩ්‍රොකාබන් කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීමට සහාය වීම සඳහා රාජ්‍ය සමාගමක් වන නූනොයිල් නිර්මාණය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, 2021 ජූලි මාසයේදී, ග්‍රීන්ලන්තය එහි භූමියේ සියලුම නව තෙල් සහ ගෑස් ගවේෂණය තහනම් කළේය, රජයේ නිලධාරීන් පාරිසරික "තෙල් නිස්සාරණයේ මිල ඉතා ඉහළ" බව පැවසීමෙන් පසුව.

ආන්තික කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ ශක්තිමත් පරිසර හිතකාමී ප්‍රජාවක් ඇතුළු හේතු ගණනාවක් නිසා ග්‍රීන්ලන්තය ස්වභාවික සම්පත් නිස්සාරණය කිරීමට ඉතා අපහසු ස්ථානයකි. 2025 මාර්තු මාසයේදී නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ, ගවේෂණ ව්‍යාපෘති දුසිම් ගණනක් තිබියදීත්, ග්‍රීන්ලන්තයේ ක්‍රියාකාරී පතල් දෙකක් පමණක් ඇති බවයි.

විභව ජල විදුලිය විශාල අතිරික්තයක් තිබුණත්, සම්ප්‍රදායිකව විදුලිය ජනනය කර ඇත්තේ තෙල් හෝ ඩීසල් බලාගාර මගිනි. ජල විදුලි බලාගාර ඉදිකිරීමේ වැඩසටහනක් තිබේ. පළමු සහ තවමත් විශාලතම වන්නේ බක්ස්ෆ්ජෝර්ඩ් ජල විදුලි බලාගාරයයි.

අපනයනය කළ හැකි නිෂ්පාදනයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ජල විදුලිය භාවිතා කරමින් විශාල ඇලුමිනියම් උණු කිරීමේ යන්ත්‍රයක් ඉදිකිරීමට ද සැලසුම් තිබේ. අවශ්‍ය ශ්‍රමයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආනයනය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

යුරෝපීය සංගමය ග්‍රීන්ලන්තයෙන් ඉල්ලා සිටියේ, ලෝකයේ වත්මන් සැපයුමෙන් 95% ක් චීනය විසින් සිදු කරන බැවින්, දුර්ලභ-පෘථිවි ඛනිජ ව්‍යාපෘති සංවර්ධනය සීමා කරන ලෙසයි. කෙසේ වෙතත්, 2013 මුල් භාගයේදී ග්‍රීන්ලන්ත රජය පැවසුවේ එවැනි සීමාවන් පැනවීමට කිසිදු සැලසුමක් නොමැති බවයි.Chinese Workers—in Greenland?  10 February 2013 BusinessWeek.

රාජ්‍ය අංශය, රාජ්‍ය අංශය, ග්‍රීන්ලන්තයේ ආර්ථිකයේ ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. රජයේ ආදායමෙන් අඩක් පමණ ලැබෙන්නේ ඩෙන්මාර්ක රජයෙන් ලැබෙන ප්‍රදාන වලින් වන අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (GDP) වැදගත් අතිරේකයකි. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය යුරෝපයේ සාමාන්‍ය ආර්ථිකයන්ට සමාන වේ.

1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී ග්‍රීන්ලන්තය ආර්ථික හැකිලීමකට ලක් විය. 1993 සිට ආර්ථිකය දියුණු වී ඇත. 1980 දශකයේ අග භාගයේ සිට ග්‍රීන්ලන්ත ස්වදේශීය නීති රජය (GHRG) දැඩි මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කර ඇති අතර, එය රාජ්‍ය අයවැයේ අතිරික්තයක් සහ අඩු උද්ධමනයක් ඇති කිරීමට උපකාරී වී තිබේ. 1990 සිට, එම වසරේ ඉතිරිව ඇති අවසාන ඊයම් සහ සින්ක් පතල වසා දැමීමෙන් පසු ග්‍රීන්ලන්තය විදේශ-වෙළඳ හිඟයක් වාර්තා කර ඇත. 2017 දී, ග්‍රීන්ලන්තයේ මැණික් කර්මාන්තය වැඩිදියුණු කිරීමට සහ නව අපනයනයක් එක් කිරීමට පොරොන්දු වෙමින් ග්‍රීන්ලන්තයේ නව රූබි ප්‍රභවයන් සොයා ගෙන ඇත.

 ප්‍රවාහනය 
ගුවන් ප්‍රවාහනය ග්‍රීන්ලන්තය අභ්‍යන්තරව සහ අනෙකුත් ජාතීන් සමඟ සම්බන්ධ කරයි. නියමිත බෝට්ටු ගමනාගමනය ද ඇත, නමුත් දිගු දුර ගමන් කාලයන් සහ අඩු සංඛ්‍යාත වලට හේතු වේ. වෙරළ තීරයේ මාර්ග ජාලයක් සම්බන්ධ කිරීම සඳහා තොටුපළ සේවාවක් අවශ්‍ය වන බොහෝ ෆ්ජෝර්ඩ් ඇති බැවින් නගර අතර මාර්ග නොමැති තරම්ය. එකම ව්‍යතිරේකය වන්නේ කැන්ගිලින්ගුයිට් සහ දැන් අතහැර දමා ඇති පැරණි ක්‍රයොලයිට් පතල් නගරයක් වන ඉවිට්ටුට් අතර කිලෝමීටර 4.8 (සැතපුම් 3) ක් දිග බොරළු මාර්ගයකි. ඊට අමතරව, කෘෂිකර්මාන්තය, වන වගාව සහ ඒ හා සමාන ග්‍රාමීය ක්‍රියාකාරකම් නොමැතිකම නිසා ගම්බද මාර්ග ඉතා ස්වල්පයක් ඉදිකර ඇත. ග්‍රීන්ලන්තයේ මගී දුම්රිය මාර්ග නොමැත.

ප්‍රධාන වශයෙන් සියලුම භූමි වාහන සඳහා (දෙවනුව බයිසිකල් සහ කඳු නැගීම සඳහා) නිර්මාණය කර ඇති එක් මංතීරු අපිරිසිදු මාර්ගයක්, කැන්ගර්ලුසුවාක් සහ සිසිමියුට් නගරය (හොල්ස්ටෙන්ස්බර්ග්) අතර ඉදිවෙමින් පවතී. 2023 ජුනි වන විට, මාර්ගය 2024 දී නිම කිරීමට නියමිතව තිබුණි. සර්මිට්සියාක් හි ප්‍රවෘත්ති වාර්තාවක් ප්‍රකාශ කළේ මාර්ගය දැනටමත් 2021 සැප්තැම්බර් මාසයේදී නිම කරන බවයි, නමුත් නඩත්තු කටයුතු සහ මඩ ගැටළු ප්‍රමාදයන් ඇති කර තිබේ. මාර්ගය මංතීරු දෙකක බොරළු මාර්ගයක් දක්වා දීර්ඝ කිරීමට සැලසුම් කර ඇත, නමුත් එහි ඉදිකිරීම් ආරම්භ කිරීමට දිනයක් ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත.

ග්‍රීන්ලන්තයේ ලියාපදිංචි සිවිල් ගුවන් තොටුපළවල් 13 ක් සහ හෙලිපෑඩ් 47 ක් ඇත; ඒවායින් බොහොමයක් තාර නොදැමූ අතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇත. සියලුම සිවිල් ගුවන් සේවා කටයුතු ඩෙන්මාර්ක ප්‍රවාහන අධිකාරිය විසින් හසුරුවනු ලැබේ. බොහෝ ගුවන් තොටුපළවල කෙටි ධාවන පථ ඇති අතර තරමක් කෙටි ගුවන් ගමන් වලදී විශේෂ තරමක් කුඩා ගුවන් යානා මගින් පමණක් සේවය කළ හැකිය. අන්තර් මහද්වීපික ගුවන් ගමන් ප්‍රධාන වශයෙන් කෝපන්හේගන් හෝ රේක්ජාවික්-කෙෆ්ලාවික් වෙත සම්බන්ධ වේ. ජාත්‍යන්තර ගමනාන්ත (අයිස්ලන්තය හැර) සහ බොහෝ නගර අතර ගමන් කිරීමට, නූක් හි ගුවන් යානා මාරුවක් අවශ්‍ය වේ.

2024 දී විශාල ව්‍යාප්තියකට භාජනය වූ පසු, නුක් ගුවන්තොටුපළ (GOH) ජාත්‍යන්තර සහ දේශීය ගුවන් මගී ප්‍රවාහනය සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානය සහ ජාත්‍යන්තර දොරටුව වේ. එයාර් ග්‍රීන්ලන්තයේ ධජ වාහකයා වන්නේ එයයි. ඊට අමතරව, අයිස්ලන්ඩෙයාර් ග්‍රීන්ලන්ත ගුවන්තොටුපළවලට වසර පුරා සේවා සපයයි. අනෙකුත් ගුවන් සමාගම් විසින් සෘතුමය සහ කුලී ගුවන් ගමන් ද පිරිනමනු ලැබේ. 2024 වන තෙක්, කැන්ගර්ලුසුක් ගුවන්තොටුපළ (SFJ) ග්‍රීන්ලන්තයට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර දොරටුව වූ නමුත් විශාල අගනගර ප්‍රදේශ අසලින් බොහෝ දුරින් පිහිටා ඇත. ඉලුලිසාට් ගුවන්තොටුපළ (JAV) සහ නර්සර්සුක් ගුවන්තොටුපළ (UAK) යනු අයිස්ලන්තයට සීමිත ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා සේවය කරන දේශීය ගුවන්තොටුපළවල් වන අතර 2026 වන විට විශාල ගුවන් යානා ගුවන්තොටුපළට සේවය කිරීමට හැකි වන පරිදි ප්‍රතිසංස්කරණය කර පුළුල් කරමින් පවතී, දෙවැන්න කකෝර්ටොක් වෙත ආසන්න නව ස්ථානයක ය.

මුහුදු මගී ප්‍රවාහනය වෙරළබඩ තොටුපළවල් කිහිපයකින් සේවය කරයි. ආක්ටික් උමියාක් මාර්ගය සතියකට තනි වට සංචාරයක් සිදු කරන අතර, එක් එක් දිශාවට පැය 80 ක් ගතවේ.

මුහුදු මාර්ගයෙන් භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය ග්‍රීන්ලන්තයේ සිට ග්‍රීන්ලන්තය දක්වා සහ ඒ හරහා රෝයල් ආක්ටික් ලයින් නැව් සමාගම විසින් සිදු කරනු ලැබේ. එය ග්‍රීන්ලන්තය, යුරෝපය සහ උතුරු ඇමරිකාව අතර වෙළඳ සහ ප්‍රවාහන අවස්ථා සපයයි.

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 
2015 සහ 2019 අතර සංචාරක ව්‍යාපාරය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වූ අතර, වසරකට නරඹන්නන් සංඛ්‍යාව 77,000 සිට 105,000 දක්වා වැඩි විය. එක් මූලාශ්‍රයක් ඇස්තමේන්තු කළේ 2019 දී ආර්ථිකයේ මෙම අංශයෙන් ලැබෙන ආදායම ක්‍රෝනර් මිලියන 450 ක් (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 67) පමණ වූ බවයි. ආර්ථිකයේ බොහෝ අංශ මෙන්, COVID-19 වසංගතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අවශ්‍ය වූ සීමාවන් හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 දී මෙය නාටකාකාර ලෙස මන්දගාමී විය; එක් මූලාශ්‍රයක් එය "කොරෝනා වයිරසයේ විශාලතම ආර්ථික ගොදුර" ලෙස විස්තර කරයි (2020 මැද භාගය වන විට සමස්ත ආර්ථිකය එතරම් දරුණු ලෙස පීඩාවට පත් නොවීය, ධීවර කර්මාන්තයට "සහ කෝපන්හේගන්හි අධික සහනාධාරයට ස්තූතිවන්ත විය යුතුය"). ග්‍රීන්ලන්තයේ සංචාරක ව්‍යාපාරය නැවත පැමිණීමේ ඉලක්කය වන්නේ එය "නිවැරදිව" සංවර්ධනය කිරීම සහ "දිගු කාලීනව වඩාත් තිරසාර සංචාරක ව්‍යාපාරයක් ගොඩනැගීම" ය.

 පතල් කැණීම 
ග්‍රීන්ලන්තය බොහෝ විට දුර්ලභ-පෘථිවි ඛනිජ වලින් පොහොසත් ලෙස නිරූපණය කෙරේ, නමුත් විශේෂඥයින් තර්ක කරන්නේ මෙම පොරොන්දුව බොහෝ දුරට මායාවක් බවයි, මන්ද ඉහළ පිරිවැය, යටිතල පහසුකම් නොමැතිකම සහ අවම දේශීය පිරිපහදු ධාරිතාව හේතුවෙන් පතල් කැණීම සීමිතව පවතී. දිවයිනේ සම්පත් අඩංගු වුවද, එක්සත් ජනපදය, බ්‍රසීලය, වියට්නාමය සහ චීනය වැනි අනෙකුත් රටවල සමාන ඛනිජ බහුලව සහ ප්‍රවේශ විය හැකි බැවින් ග්‍රීන්ලන්තය තරඟකාරී නොවන විකල්පයක් බවට පත් කරයි. පතල් කැණීම සඳහා නීතිමය රාමුවක්, සමහර ව්‍යාපාර සහ ඇමරිකානු ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා වසර 30 කට වැඩි ග්‍රීන්ලන්ත උත්සාහයන් තිබියදීත්, සාර්ථකත්වය සීමිත වී ඇති අතර, ඉක්මන් ඛනිජ ප්‍රසාද දීමනාවක් පිළිබඳ විශ්වාසය භූ දේශපාලනික මිරිඟුවක් ලෙස වැඩි වැඩියෙන් දක්නට ලැබේ.

රූබි නිධි කැණීම 2007 දී ආරම්භ විය. අනෙකුත් ඛනිජ අපේක්ෂාවන් අතර යකඩ, යුරේනියම්, ඇලුමිනියම්, නිකල්, ප්ලැටිනම්, ටංස්ටන්, ටයිටේනියම් සහ තඹ ඇතුළත් වේ. 2007 දී ආරම්භ කරන ලද රන් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීම සඳහා වැඩි ප්‍රාග්ධනයක් රැස් කිරීම සඳහා රාජ්‍ය සමාගමක් වන නූනමිනරල් කෝපන්හේගන් කොටස් වෙළඳපොලේ දියත් කර ඇත.

 යොමු කිරීම්