පලාවු හි දේශපාලනය සහ රජය

පලාවු යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. පලාවුහි ජනාධිපති රාජ්‍ය නායකයා මෙන්ම ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා ද වේ. විධායක බලය රජය විසින් ක්‍රියාත්මක කරන අතර, ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජය සහ පලාවු ජාතික කොංග්‍රසය යන දෙකම වෙත පැවරී ඇත. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වේ. පලාවු 1981 දී ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කර ගත්තේය.

එක්සත් ජනපදය සහ පලාවු අතර ඇති නිදහස් ඇසුර පිළිබඳ සංයුක්තය,Compact of Free Association Between the Government of the United States of America and the government of Palau , preamble ඔවුන්ගේ ආණ්ඩු වල නිදහස් හා ස්වේච්ඡා ඇසුර නියම කරයි. එය ප්‍රධාන වශයෙන් ආණ්ඩුව, ආර්ථික, ආරක්ෂක සහ ආරක්‍ෂක සබඳතා පිළිබඳ ගැටළු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.Compact of Free Association Between the Government of the United States of America and the government of Palau , Table of Contents පලාවුට ස්වාධීන හමුදාවක් නොමැති අතර, එහි ආරක්ෂාව සඳහා එක්සත් ජනපදය මත රඳා පවතී. සංයුක්තය යටතේ, ඇමරිකානු හමුදාවට වසර 50 ක් සඳහා දූපත් වලට ප්‍රවේශය ලබා දී ඇත. එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ භූමිකාව අවම වන අතර, එය නාවික හමුදාවේ සීබීස් (Seabees - ඉදිකිරීම් ඉංජිනේරුවන්) කිහිප දෙනෙකුට සීමා වේ. එක්සත් ජනපද වෙරළාරක්ෂක බලකාය ජාතික ජල සීමාවන්හි මුර සංචාරයේ යෙදේ. රජය පලාවුහි විශාල එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා අධි-සංඛ්‍යාත රේඩාර් මධ්‍යස්ථානයකට සත්කාරකත්වය දැක්වීමට එකඟ වී ඇති අතර, එය ඩොලර් මිලියන 100 කට වඩා වැඩි වියදමක් දරන අතර 2026 දී ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

2020 නොවැම්බර් මාසයේදී, සුරංගෙල් විප්ස් ජූනියර්, ජනාධිපති ටොමී රෙමෙන්ගෙසෝගෙන් පසුව පලාවුහි නව ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

 විදේශ සබඳතා 
ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස, පලාවු සිය විදේශ සබඳතා තමන් විසින්ම පවත්වාගෙන යයි. නිදහස ලැබීමෙන් පසු, පලාවු මයික්‍රොනීසියාව සහ පිලිපීනය වැනි බොහෝ පැසිෆික් අසල්වැසියන් ඇතුළුව රටවල් ගණනාවක් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ස්ථාපිත කර ඇත. 1994 නොවැම්බර් 29 වන දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය, පලාවු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් කිරීම නිර්දේශ කරමින් යෝජනාව 963 සම්මත කළේය.United Nations General Assembly Resolution 49/63, Admission of the Republic of Palau to Membership in the United Nations, adopted 15 December 1994 . United Nations. Retrieved 12 September 2015. 1994 දෙසැම්බර් 15 වන දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සභාව යෝජනාව 49/63 අනුව පලාවු ඇතුළත් කිරීම අනුමත කළේය. එතැන් සිට පලාවු වෙනත් ජාත්‍යන්තර සංවිධාන කිහිපයකට ද සම්බන්ධ වී ඇත. 2006 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, පලාවු පළමු තායිවාන-පැසිෆික් මිත්‍ර පාක්ෂික සමුළුවට සත්කාරකත්වය දැක්වීය. එහි ජනාධිපති ජපානය ඇතුළු අනෙකුත් පැසිෆික් රටවල නිල සංචාරයන් සිදු කර ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස සමුළුව ඇතුළු ජාත්‍යන්තර සංසදවල පෙනී සිටීම සඳහා තායිවානය පලාවුට මූල්‍ය ආධාර ලබා දී ඇත.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palasia_Hotel_Palau.JPG|වම|thumb|පලාවු, පලාසියා හෝටලය සමඟ විදේශ සබඳතා ඇති රටවල ධජ
එක්සත් ජනපදය පලාවුහි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නියෝජිත කණ්ඩායමක් සහ තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යයි, නමුත් දෙරටේ සබඳතාවල බොහෝ අංශ සංයුක්ත-අරමුදල් සහිත ව්‍යාපෘති සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, ඒවා එක්සත් ජනපද අභ්‍යන්තර කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ දූපත් කටයුතු කාර්යාලයේ වගකීමකි. උදාහරණයක් ලෙස, මෙම සංයුක්තයේ කොටසක් ලෙස, පලාවුට 96939 සහ 96940 යන ZIP කේත සහ නිත්‍ය එක්සත් ජනපද තැපැල් සේවාව ලබා දෙන ලදී. ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේදී, පලාවු බොහෝ විට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සභාවේ යෝජනා සඳහා එක්සත් ජනපදය සමඟ සමගාමීව ඡන්දය ප්‍රකාශ කරයි.General Assembly – Overall Votes – Comparison with U.S. vote  lists Palau as in the country with the third high coincidence of votes. Palau has always been in the top three.

පලාවු ජපානය සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන ගොස් ඇති අතර, ඔවුන් කොරෝර්-බබෙල්ඩාඕබ් පාලම ඇතුළු යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සඳහා අරමුදල් සපයා ඇත. 2015 දී, අකිහිතෝ අධිරාජ්‍යයා සහ මිචිකෝ අධිරාජිනිය දෙවන ලෝක යුද්ධයේ 70 වැනි සංවත්සරය සැමරීම සඳහා පෙලෙලියු වෙත පැමිණියහ.

1981 දී, පලාවු ලෝකයේ පළමු න්‍යෂ්ටික-නිදහස් ව්‍යවස්ථාව සඳහා ඡන්දය දුන්නේය. මෙම ව්‍යවස්ථාව න්‍යෂ්ටික, විෂ සහිත රසායනික, වායු, සහ ජීව විද්‍යාත්මක අවි භාවිතය, ගබඩා කිරීම, සහ බැහැර කිරීම ජනමත විචාරණයකින් 75% ක බහුතරයකින් අනුමත නොකර තහනම් කළේය. මෙම තහනම පලාවුගේ නිදහසට සංක්‍රමණය වීම ප්‍රමාද කළේය, මන්ද සංයුක්තය පිළිබඳ සාකච්ඡා කරන විට, එක්සත් ජනපදය න්‍යෂ්ටික බලයෙන් ක්‍රියා කරන නෞකා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සහ භූමිය තුළ න්‍යෂ්ටික අවි ගබඩා කිරීමේ විකල්පය අවධාරණය කළ බැවිනි. මෙය නිදහස සඳහා වූ ව්‍යාපාරවලට පෙළඹවීමක් විය. 2017 දී, පලාවු එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීමේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

පලාවු ධීවර කළමනාකරණය සඳහා වූ නාඋරු ගිවිසුමේ සාමාජිකයෙකි. පලාවුහි බටහිර අසල්වැසි මිත්‍රයෙකු වන පිලිපීනය, පලාවුට ASEAN හා සම්බන්ධ වීමට අවශ්‍ය නම් ඊට සහාය දැක්වීමට අදහස් ප්‍රකාශ කර ඇත.

2009 ජුනි මාසයේදී, පලාවු නිවේදනය කළේ, ගුවන්තනාමෝ බේහි ඇමරිකානු හමුදාව විසින් කලින් රඳවාගෙන සිටි උයිගර්වරුන් දහහත් දෙනෙකු දක්වා භාර ගන්නා බවයි. ඔවුන්ගේ නඩත්තු වියදම් සඳහා ඇමරිකානු වන්දි ගෙවීමක් ද ලබා දෙන ලදී. මුලදී උයිගර්වරුන්ගෙන් එක් අයෙකු පමණක් නැවත පදිංචි කිරීමට එකඟ විය, නමුත් ඔක්තෝබර් අග වන විට, දහහත් දෙනාගෙන් හය දෙනෙකු පලාවු වෙත මාරු කර තිබුණි. 2010 ජනවාරි මාසයේදී අවසන් කරන ලද එක්සත් ජනපදය සමඟ වූ ආධාර ගිවිසුම, උයිගර් ගිවිසුමට සම්බන්ධ නොවන බව වාර්තා විය.

 පරිපාලන අංශ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:States_of_Palau.jpg|thumb|පලාවු ප්‍රාන්ත දහසය
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palau-CIA_WFB_Map.png|thumb|පලාවු ජනරජය
පලාවු ප්‍රාන්ත දහසයකට බෙදා ඇත (1984 වන තෙක් නගර සභා ලෙස හැඳින්වේ). මේවා ඒවායේ භූමි ප්‍රමාණය (වර්ග කිලෝමීටර වලින්) සහ 2015 සහ 2020 සංගණන ජනගහනය සමඟ පහත ලැයිස්තුගත කර ඇත:
ප්‍රාන්තයප්‍රදේශය (ව්.කි.මී.)ජනගහනය 2015 සංගණනයජනගහනය 2020 සංගණනයසටහන්link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Kayangel.svg|27x27පික් කේන්ජල්1.75441කයාන්ජල් අතොළු දූපත් වලින් සමන්විත වේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngarchelong.svg|27x27පික් එන්ගාර්චෙලොන්ග්11.2316384බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ උතුරු කෙළවරේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngaraard_State.svg|27x27පික් එන්ගරාඩ්34413396න්ගාර්චෙලොං ප්‍රාන්තයට දකුණින් පිහිටි බාබෙල්ඩාබොබ් දූපතේ උතුරු කෙළවරේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngardmau_State.png|27x27පික් එන්ගර්ඩ්මෞ34185238බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ බටහිර පැත්තේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngeremlengui_State,_Palau.svg|27x27පික් එනගෙරේම්ලෙන්ගුයි68350349බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ බටහිර පැත්තේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngatpang.svg|27x27පික් එන්ගට්පන්ග්33282289බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ බටහිර පැත්තේ න්ගිවල්17282312බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ නැගෙනහිර පැත්තේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Melekeok.svg|27x27පික් මෙලෙකෙයෝක්26277318බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ නැගෙනහිර පැත්තේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Ngchesar_State.png|27x27පික් න්ග්චෙසාර්43291319බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ නැගෙනහිර පැත්තේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Aimeliik.svg|27x27පික් අයිමෙලික්44334363බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ නිරිතදිග කොටසේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Airai_State.png|27x27පික් අයිරායි592,4552,529බාබෙල්ඩාබ් දූපතේ නිරිතදිග කොටසේlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Koror_State.png|27x27පික් කොරොර්60.5211,44411,199කොරෝර්, න්ගෙරෙකෙබෙසැන්ග් සහ මලකල් දූපත්, ඊට අමතරව නිරිත දෙසින් පිහිටි රොක් දූපත් (චෙල්බාචෙබ්) සහ අයිල් මල්ක් ද ඇතුළත් වේ.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Peleliu.svg|27x27පික් පෙලෙලියු22.3484470පෙලියු දූපත සහ එහි උතුරින් පිහිටි සමහර දූපත්, විශේෂයෙන් න්ගර්චෙයුlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Angaur_State.svg|27x27පික් අන්ගුවාර්8.06119114පෙලියු සිට කිලෝමීටර 12 ක් දකුණින් පිහිටි ඇන්ගෝර් දූපතlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Sonsorol.svg|27x27පික් සොන්සොරෝල්3.14053සොන්සොරෝල්, ෆැනා, පුලෝ ඇනා සහ මෙරිර් දූපත් ඇතුළත් වේ.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Hatohobei.svg|27x27පික් හටෝබෝබෙයි0.92539ටෝබි දූපත සහ (ජනාවාස නොවූ) හෙලන් රීෆ් ඇතුළත් වේ.
ඓතිහාසික වශයෙන්, පලාවුහි රොක් දූපත් කොරෝර් ප්‍රාන්තයේ කොටසක් විය.

 සමුද්‍රීය නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palau_Maritime_Police_vessel.jpg|thumb|යුවාටෙල්, කබෙක්ල් මෙටාල් සහ බුල් වෙරළබඩ ධීවර ආරක්ෂාව සපයයි.
පලාවුහි සමුද්‍රීය නීති බලාත්මක කිරීමේ අංශය, වර්ග කිලෝමීටර් 600,000 (වර්ග සැතපුම් 230,000) ක රටේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය තුළ මුර සංචාරයේ යෙදේ. ඔවුන් දඩයම්කරුවන් සහ බලපත්‍ර නොමැති ධීවරයන් පසුපස හඹා යාමට කෙඩම් සහ රෙමලික් II යන දිගු දුර මුරපොල දෙකක් මෙහෙයවයි. වෙරළබඩ මෙහෙයුම් සඳහා කුඩා බෝට්ටු භාවිතා කරයි. ඒවා කොරෝර් හි පිහිටා ඇත.

 දේශපාලන ආර්ථිකය 
දූපත් සංගමය හි සභාපති මයිකල් වෝල්ෂ්ගේ මතය අනුව, ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ නවීන රාජ්‍ය ගොඩනැගීමේ සාර්ථකත්වයන් සඳහා පලාවු ප්‍රධාන උදාහරණයකි. එය සාමකාමීව යටත් විජිත පාලනයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට පූර්ණ වශයෙන් ඇතුළත් වීම දක්වා සංක්‍රමණය වී ඇත. පලාවු ඕෂනියා කලාපයේ අසල්වැසියන් සමඟ ශක්තිමත් විදේශ සබඳතා පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. කලාපයේ එහි වැඩෙන බලපෑම ප්‍රදර්ශනය කිරීමක් ලෙස ආසියාන් (ASEAN) හි නිරීක්ෂක තත්ත්වයක් ලබා ගැනීමට පලාවු සඳහා පෙලඹවීම් ද ඇති වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, පලාවු පූර්ණ ස්වාධීන ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට සාමකාමීව සංක්‍රමණය වීම විවාදයකින් තොරව නොවේ.

2021 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සභාවට ජනාධිපති සුරංගෙල් විප්ස් ජූනියර් කළ කතාවෙන් පැහැදිලි වූ පරිදි, පලාවු ජාත්‍යන්තර ආධාර මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. එක්සත් ජනපදයේ බලපෑම නිසා සමහර අය තර්ක කරන්නේ නිදහස් ඇසුර පිළිබඳ සංයුක්තය යටතේ ඇමරිකානු හමුදාව මත රඳා පැවතීම හේතුවෙන් එහි ස්වෛරීභාවයට අභියෝග ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත් එය නිල වශයෙන් තථ්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ එකක් ලෙස හෝ වෙනත් ආකාරයකින් නම් කර නොමැත. ඇමරිකානු බලපෑම පලාවුහි සමාජයට, ආර්ථිකයට සහ දේශපාලන ක්‍රියාවලීන්ට විශාල වෙනස්කම් ඇති කර ඇති අතර, එම නිසා පලාවු තවමත් පූර්ණ ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස හෝ නවීන රාජ්‍ය ගොඩනැගීමේ පූර්ණ සාර්ථකත්වයක් ලෙස නොසැලකිය හැකිය.

 යොමු කිරීම්