ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථිකය

ඇන්ගෝලාවේ දියමන්ති, තෙල්, රත්‍රන්, තඹ සහ පොහොසත් වන ජීවීන් (එය සිවිල් යුද්ධයේදී ක්ෂය විය), වනාන්තර සහ පොසිල ඉන්ධන ඇත. නිදහසින් පසු තෙල් හා දියමන්ති වැදගත්ම ආර්ථික සම්පතයි. ඇන්ගෝලියානු සිවිල් යුද්ධයේදී කුඩා වතු හා වැවිලි කෘෂිකර්මාන්තය පහත වැටුණු නමුත් 2002 න් පසු යථා තත්ත්වයට පත් විය.

ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථිකය මෑත වසරවලදී, ඇන්ගෝලියානු සිවිල් යුද්ධය කාලයේ අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් මිදී අප‍්‍රිකාවේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකය සහ ලෝකයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකය බවට පත් වූ අතර 2005 සහ 2007 දක්වා සාමාන්‍ය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 20% අතර වර්ධනයක් ඇත. 2001-10 කාලය තුළ ඇන්ගෝලාව ලෝකයේ ඉහළම වාර්ෂික සාමාන්‍ය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 11.1% ක් විය.

2004 දී, චීනයේ එක්සිම් බැංකුව ඇන්ගෝලාවේ යටිතල පහසුකම් නැවත ගොඩනැංවීම සඳහා භාවිතා කිරීමට සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ බලපෑම සීමා කිරීමට ඇන්ගෝලාව වෙත ඩොලර් බිලියන 2 ක ණයක් අනුමත කළේය.

චීනය ඇන්ගෝලාවේ විශාලතම වෙළඳ සහකරු සහ අපනයන ගමනාන්තය මෙන්ම ආනයනයේ සිව්වන විශාලතම ප්‍රභවය වේ. ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම වසරින් වසර 11.5% කින් 2011 දී ඩොලර් බිලියන 27.67 වෙත ළඟා විය. චීනයේ ආනයන, ප්‍රධාන වශයෙන් බොරතෙල් සහ දියමන්ති, 9.1%කින් හෙවත් ඩොලර් බිලියන 24.89 ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර, යාන්ත්‍රික සහ විදුලි නිෂ්පාදන, යන්ත්‍රෝපකරණ කොටස් සහ ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය ඇතුළුව ඇන්ගෝලාව වෙත චීනයේ අපනයන 38.8%කින් ඉහළ ගියේය. තෙල් අධික වීම නිසා ඊයම් රහිත පෙට්‍රල් සඳහා දේශීය මිල ගැලුමට පවුම් 0.37ක් විය.

ඇන්ගෝලියානු ආර්ථිකය 2005 දී 18%, 2006 දී 26% සහ 2007 දී 17.6% කින් වර්ධනය විය. ගෝලීය අවපාතය හේතුවෙන් 2009 දී ආර්ථිකය ඇස්තමේන්තුගත −0.3% කින් හැකිලී ගියේය. 2002 සාම සමථය නිසා ඇති වූ ආරක්ෂාව නැවත පදිංචි කිරීමට ඉඩ දී ඇත. මිලියන 4ක් අවතැන් වූ පුද්ගලයන් සහ එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයේ මහා පරිමාණ වැඩිවීමක් විය. ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථිකය 2014 දී සියයට 3.9 කින් වර්ධනය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) පැවසීය, ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික අංශයේ ඉතා හොඳ කාර්ය සාධනයක් මගින් මෙහෙයවනු ලබන තෙල් නොවන ආර්ථිකයේ ශක්තිමත් වර්ධනයක් මගින් තාවකාලික පහත වැටීමක් සමනය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.Angola's economy to grow by 3.9 percent-IMF  StarAfrica, 4 September 2014

ඇන්ගෝලාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය ඇන්ගෝලාවේ ජාතික බැංකුව විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අතර ආණ්ඩුකාර ජෝස් ද ලීමා මැසානෝ විසින් කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. ඩෙලොයිට් විසින් සිදු කරන ලද බැංකු අංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකට අනුව, ඇන්ගෝලියානු ජාතික බැංකුව වන බැන්කෝ නැෂනල් ද ඇන්ගෝලා (BNA) විසින් මෙහෙයවන ලද මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය, 2013 දෙසැම්බර් මාසයේ දී 7.96% දක්වා වූ උද්ධමන අනුපාතිකය පහත වැටීමට දායක විය.Angola: Sector bancário mantém crescimento em 2013 , Angola Press (26 September 2014) ඇන්ගෝලාවේ මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන ලද ඇස්තමේන්තු අනුව වර්ධන ප්‍රවණතාවය, පුද්ගලික අංශයේ වැඩිවන සහභාගීත්වය මගින් ඉහළ නංවන ලද ඉදිරි වසර හතර තුළ රටේ ආර්ථිකය සියයට 5 ක වාර්ෂික සාමාන්‍ය අනුපාතයකින් වර්ධනය විය යුතු බව පවසයි.Angola seen growing average 5 percent: Central Bank , Reuters (Africa), 10 June 2014

2002 දී ඇන්ගෝලාව දේශපාලන ස්ථාවරත්වය අත්කර ගත් දා සිට රටේ ආර්ථිකය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී ඇතත්, ප්‍රධාන වශයෙන් තෙල් අංශයේ වේගයෙන් ඉහළ යන ඉපැයීම් හේතුවෙන්, ඇන්ගෝලාව විශාල සමාජ හා ආර්ථික ගැටලුවලට මුහුණ දෙයි. 1975 නිදහසෙන් පසුව, සිවිල් යුද්ධයේ දීර්ඝ කාලය තුළ, ඉහළම මට්ටමේ විනාශය සහ සමාජ-ආර්ථික හානිය සිදු වුවද, මේවා අර්ධ වශයෙන් 1961 සිට අඛණ්ඩව පවතින සන්නද්ධ ගැටුම්වල ප්‍රතිඵලයකි. කෙසේ වෙතත්, ඉහළ දරිද්‍රතා අනුපාත සහ අමූලික සමාජ අසමානතාවය ප්‍රධාන වශයෙන් පැන නගින්නේ නොනවතින අධිකාරීවාදය, දේශපාලන, පරිපාලන, මිලිටරි සහ ආර්ථික ව්‍යුහයන්ගේ සෑම තරාතිරමකම "නව-පෞරාණික" භාවිතයන් සහ පැතිරී ඇති දූෂණයකි.Anti-corruption watchdog Transparency International rates Angola one of the 10 most corrupt countries in the world.Dolan, Kerry A. (23 January 2013). "Isabel Dos Santos, Daughter Of Angola's President, Is Africa's First Woman Billionaire" . Forbes. ප්‍රධාන ප්‍රතිලාභීන් වන්නේ දේශපාලන, පරිපාලන, ආර්ථික සහ යුධමය බල දරන්නන් වන අතර, ඔවුන් අතිවිශාල ධනයක් රැස්කරගත් (සහ දිගටම රැස්කරගෙන) ඇත.This process is well analyzed by authors like Christine Messiant, Tony Hodges and others. For an eloquent illustration, see the Angolan magazine Infra-Estruturas África 7/2010.
වම|thumb|ලුආන්ඩා මුල්‍ය නගරය.
"ද්විතියික ප්‍රතිලාභීන්" යනු සමාජ පන්ති බවට පත්වීමට නියමිත මධ්‍යම ස්ථරයයි. කෙසේ වෙතත්, ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් දුප්පතුන් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, 50% කට වඩා මදක් වැඩි ජනතාවක් වාසය කරන ගම්බද සහ නගර අතර නාටකාකාර වෙනස්කම් ඇත.

ඇන්ගෝලියානු ආයතනයක් වන නැෂනල් ඩි එස්ටැටිස්ටිකා විසින් 2008 දී සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල දළ වශයෙන් 58% ක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මතයන්ට අනුව "දුප්පත්" ලෙස වර්ග කළ යුතු නමුත් නාගරික ප්‍රදේශවල 19% ක් පමණක් වන අතර සමස්ත අනුපාතය 37% කි.País ao raios X. Angola Exame. 12 November 2010 නගරවල, නිල වශයෙන් දුප්පතුන් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලද පවුල්වලින් ඔබ්බට බොහෝ පවුල් විවිධ පැවැත්මේ උපාය මාර්ග අනුගමනය කළ යුතුය.Udelsmann Rodrigues, Cristina (2006) O Trabalho Dignifica o Homem: Estratégias de Sobrevivência em Luanda, Lisbon: Colibri. නාගරික ප්‍රදේශවල සමාජ අසමානතාවය වඩාත් පැහැදිලිව පෙනෙන අතර එය ලුආන්ඩා හි අන්තය.As an excellent illustration see Luanda: A vida na cidade dos extremos, in: Visão, 11 November 2010. මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ ඇන්ගෝලාව නිරන්තරයෙන් පහළ කාණ්ඩයේ ශ්‍රේණිගත වේ.The HDI 2010 lists Angola in the 146th position among 169 countries—one position below that of Haiti. MLP l Human Development Index and its components. 
2020 ජනවාරි මාසයේදී, ලුආන්ඩා ලීක්ස් ලෙස හඳුන්වන රජයේ ලේඛන කාන්දුවක් පෙන්නුම් කළේ, බොස්ටන් උපදේශන සමූහය, මැකින්සි සහ සමාගම සහ ප්‍රයිස්වෝටර්හවුස් කූපර්ස්වැනි එක්සත් ජනපද උපදේශන සමාගම් හිටපු ජනාධිපති හෝසේ එඩ්වාඩෝ ඩොස් සැන්ටොස් (විශේෂයෙන් ඔහුගේ දියණිය ඉසබෙල් ඩොස්) ගේ පවුලේ සාමාජිකයින්ට උදව් කර ඇති බවයි. සැන්ටොස් ඔවුන්ගේ පුද්ගලික ලාභය සඳහා සෝනංගෝල් දූෂිත ලෙස පවත්වාගෙන යන අතර, ප්‍රංශයේ සහ ස්විට්සර්ලන්තයේ ව්‍යාපෘති සඳහා අරමුදල් සැපයීමට සමාගමේ ආදායම භාවිතා කිරීමට ඔවුන්ට උපකාර කරයි. පැන්ඩෝරා පේපර්ස් හි වැඩිදුර හෙළිදරව් කිරීම් වලින් පසුව, හිටපු ජෙනරාල්වරුන් වන ඩයස් සහ ඩො නාසිමෙන්ටෝ සහ හිටපු ජනාධිපති උපදේශකයින් ද සැලකිය යුතු මහජන මුදල් පුද්ගලික ප්‍රයෝජන සඳහා සාවද්‍ය පරිහරණය කිරීමේ චෝදනාවට ලක් විය.

කලාප අතර ඇති දැවැන්ත වෙනස්කම් ඇන්ගෝලියානු ආර්ථිකයට බරපතල ව්‍යුහාත්මක ගැටලුවක් මතු කරයි, ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලින් තුනෙන් එකක් පමණ ලුආන්ඩා සහ අසල්වැසි බෙන්ගෝ පළාතේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර අභ්‍යන්තරයේ ප්‍රදේශ කිහිපයක් ආර්ථික එකතැන පල්වීම හා පසුබෑමකට ලක්ව ඇත.Manuel Alves da Rocha (2010) Desigualdades e assimetrias regionais em Angola: Os factores da competitividade territorial , Luanda: Centro de Estudos e Investigação Científica da Universidade Católica de Angola.

සමාජීය හා කලාපීය විෂමතාවයේ ආර්ථික ප්‍රතිවිපාකවලින් එකක් වන්නේ විදේශයන්හි ඇන්ගෝලියානු පුද්ගලික ආයෝජනවල තියුණු වැඩිවීමකි. බොහෝ වත්කම් සමුච්චය වන ඇන්ගෝලියානු සමාජයේ කුඩා මායිම, ආරක්ෂාව සහ ලාභය යන හේතූන් මත තම වත්කම් ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරයි. දැනට, මෙම ආයෝජනවල විශාලතම කොටස පෘතුගාලයේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර එහිදී බැංකුවල මෙන්ම බලශක්ති, විදුලි සංදේශ සහ ජන මාධ්‍ය යන ක්ෂේත්‍රවල ඇන්ගෝලියානු පැවැත්ම (රාජ්‍ය ජනාධිපතිවරයාගේ පවුල ඇතුළුව) කැපී පෙනෙන ලෙස කැපී පෙනේ. මිදි වතු සහ පළතුරු වතු මෙන්ම සංචාරක ව්‍යාපාර අත්පත් කර ගැනීමක් සිදු වේ."A força do kwanza", Visão (Lisbon), 993, 15 May 2012, pp. 50–54
වම|thumb|ලුආන්ඩා හි ආයතනික මූලස්ථානය
ඇන්ගෝලාව විසින් තීරනාත්මක යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කර ඇත. එය ජාතියේ තෙල් සම්පත් සංවර්ධනයෙන් ලැබෙන අරමුදල් වලින් කළ හැකි ආයෝජනයකි.The New Prosperity: Strategies for Improving Well-Being in Sub-Saharan Africa  Tony Blair Africa Governance Initiative 1 May 2013 වාර්තාවකට අනුව, සිවිල් යුද්ධය අවසන් වී වසර දහයකට මදක් වැඩි කාලයක් ඇන්ගෝලාවේ ජීවන තත්ත්වය සමස්තයක් ලෙස විශාල ලෙස දියුණු වී ඇත. 2002 දී යන්තම් අවුරුදු 46 ක් වූ ආයු අපේක්ෂාව 2011 දී 51 දක්වා ළඟා විය. ළමුන්ගේ මරණ අනුපාතිකය 2001 දී සියයට 25 සිට 2010 දී සියයට 19 දක්වා පහත වැටුණු අතර ප්‍රාථමික පාසලට ඇතුළත් වන සිසුන් සංඛ්‍යාව 2001 සිට තුන් ගුණයකින් වැඩි වී ඇත.The New Prosperity: Strategies for Improving Well-Being in Sub-Saharan Africa  Report by The Boston Consulting Group and Tony Blair Africa Governance Initiative, May 2013 කෙසේ වෙතත්, ඒ සමගම මෙතරම් කාලයක් රට තුළ පැවති සමාජ හා ආර්ථික අසමානතාවය අඩු වී නැත, නමුත් සෑම අතින්ම ගැඹුරු වී ඇත.

කවන්සා බිලියන 70 (ඇ.ඩො. බිලියන 6.8) ට අනුරූප වත්කම් තොගයක් සමඟ ඇන්ගෝලාව දැන් නයිජීරියාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව ට පමණක් දෙවනි වෙමින් උප සහරා අප්‍රිකාවේ තුන්වන විශාලතම මූල්‍ය වෙළඳපොල වේ. ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථික අමාත්‍ය අබ්රාඕ ගෝර්ගල් ට අනුව, 2002 වසරේ සිට රටේ මූල්‍ය වෙළඳපොළ මධ්‍යස්ථව වර්ධනය වූ අතර දැන් උප සහරා අප්‍රිකාවේ තුන්වන ස්ථානය හිමිකරගෙන ඇත.Angola is the third-largest sub-Saharan financial market , MacauHub, 23 July 2014

2014 දෙසැම්බර් 19 වන දින ඇන්ගෝලාවේ ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළ දියත් කරන ලදී. බොඩිවා (ඇන්ගෝලා කොටස් හුවමාරුව සහ ව්‍යුත්පන්න) ද්විතීයික රාජ්‍ය ණය වෙළඳපොළ වෙන් කරන ලද අතර, 2015 වන විට ආයතනික ණය වෙළඳපොළ දියත් කිරීමට අපේක්ෂා කරන ලදී, නමුත් කොටස් වෙළඳපල වෙළඳාම ආරම්භ කිරීමට අපේක්ෂා කළේ 2016 දී පමණි.CMC prepares launch of debt secondary market  Angola Press Agency, 16 December 2014

 ස්වභාවික සම්පත් 
2008 දී ද ඉකොනොමිස්ට් වාර්තා කළේ ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථිකයෙන් 60% ක් දියමන්ති සහ තෙල් වන අතර රටේ ආදායමෙන් සහ එහි ප්‍රමුඛ අපනයන සියල්ලෙන් ම පාහේ වේ."Marching towards riches and democracy?"  The Economist. 30 August 2008. p. 46. 2005 අග භාගයේදී දිනකට බැරල් මිලියන 1.4 (220,000 m3/d) ඉක්මවූ තෙල් නිෂ්පාදනය ඉහළ යාමෙන් වර්ධනය මුලුමනින්ම පාහේ මෙහෙයවනු ලබන අතර 2007 වන විට දිනකට බැරල් මිලියන 2 (320,000 m3/d) දක්වා වර්ධනය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. තෙල් කර්මාන්තයේ පාලනය ඇන්ගෝලා රජයට අයත් සමූහ ව්‍යාපාරයක් වන සෝනංගෝල් සමූහය තුලින් සිදු කෙරේ. 2006 දෙසැම්බරයේදී, ඇන්ගෝලාව ඔපෙක්හි සාමාජිකයෙකු ලෙස ඇතුළත් කර ගන්නා ලදී.

හෙරිටේජ් පදනමට අනුව, ඇන්ගෝලාවෙන් තෙල් නිෂ්පාදනය කෙතරම් සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇත්ද යත්, දැන් ඇන්ගෝලාව චීනයේ විශාලතම තෙල් සැපයුම්කරු වේ. චීනය ඇන්ගෝලියානු රජයට ඩොලර් බිලියන ගණනක ණය රේඛා තුනක් ලබා දී ඇත. චීන එක්සිම් බැංකුවෙන් ඩොලර් බිලියන 2 ක ණය දෙකක්, එකක් 2004 දී, දෙවැන්න 2007 දී, මෙන්ම 2005 දී එක් ණයක් ලෙස ඩොලර් බිලියන 2.9 ක් චීන ජාත්‍යන්තර අරමුදලෙන් ලබා දී ඇත.

වර්ධනය වන තෙල් ආදායම ද දූෂණයට අවස්ථා නිර්මාණය කළේය. මෑත කාලීන හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවට අනුව, 2007-2010 දී රජයේ ගිණුම්වලින් ඩොලර් බිලියන 32 ක් අතුරුදහන් විය. තවද, කැබින්ඩා හි තෙල්වලින් 51% පාලනය කරන්නේ රාජ්‍ය තෙල් සමාගම වන සෝනංගෝල් විසිනි. මෙම වෙළඳපල පාලනය හේතුවෙන් සමාගම විසින් රජයට ලැබෙන ලාභය සහ ගෙවන බදු තීරණය කිරීම අවසන් වේ. සෝනංගෝල් බදු ගෙවන්නෙකු බවත්, අර්ධ රාජ්‍ය මූල්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සිදු කරන බවත්, රාජ්‍ය අරමුදල් ආයෝජනය කරන බවත්, සහනදායී ලෙස අංශ නියාමකයෙකු බවත්, ලෝක බැංකුව සඳහන් කළ බව විදේශ කටයුතු කවුන්සිලය පවසයි. මෙම බහුවිධ වැඩ වැඩසටහන උනන්දුව පිළිබඳ ගැටුම් ඇති කරන අතර විධිමත් අයවැය ක්‍රියාවලිය දුර්වල කරන සහ රාජ්‍යයේ සැබෑ මූල්‍ය ස්ථාවරය සම්බන්ධයෙන් අවිනිශ්චිතතාවයක් ඇති කරන සෝනංගෝල් සහ රජය අතර සංකීර්ණ සම්බන්ධතාවයක් සංලක්ෂිත කරයි.

2002 දී ඇන්ගෝලාව ෂෙව්රොන් කෝපරේෂන් විසින් සිදු කළ බව කියන තෙල් කාන්දුවීම් සඳහා වන්දි ඉල්ලා සිටි අතර, එය ප්‍රථම වරට එහි ජලයේ ක්‍රියාත්මක වන බහුජාතික සමාගමකට දඩයක් නියම කරන ලදී.

එහි දියමන්ති පතල්වල මෙහෙයුම්වලට රාජ්‍ය පාලනය වන එන්ඩියාමා සහ ඇන්ගෝලාවේ ක්‍රියාත්මක වන ඇල්රෝසා වැනි පතල් සමාගම් අතර හවුල්කාරිත්වයන් ඇතුළත් වේ.

ඇන්ගෝලාවේ ජෛව ධාරිතාව සඳහා ප්‍රවේශය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා වැඩි ය. 2016 දී, ඇන්ගෝලාව එහි භූමි ප්‍රදේශය තුළ එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.9 ක් තිබූ අතර, එය එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6ක ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා මදක් වැඩිය. 2016 දී, ඇන්ගෝලාව එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.01 ජෛව ධාරිතාවක් භාවිතා කළේය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන් ඇන්ගෝලාවේ අඩංගු ජෛව ධාරිතාවෙන් අඩක් පමණ භාවිතා කරන බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇන්ගෝලාව ජෛව ධාරිතාව රක්ෂිතයක් පවත්වාගෙන යයි.

 කෘෂිකර්මය 
වම|thumb|180x180පික්|ක්වාන්සා හි කැපන්ඩා වේල්ල
කෘෂිකර්මාන්තය සහ වන වගාව රටට විභව අවස්ථා ඇති ක්ෂේත්‍රයකි. අප්‍රිකානු ආර්ථික ඉදිරි දැක්ම සංවිධානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "ඇන්ගෝලාවට වසරකට ධාන්‍ය ටොන් මිලියන 4.5ක් අවශ්‍ය වන නමුත් වගා කරන්නේ එයට අවශ්‍ය බඩ ඉරිඟු වලින් 55%ක්, සහල් වලින් 20%ක් සහ අවශ්‍ය තිරිඟු වලින් 5%ක් පමණි".Muzima, Joel. Mazivila, Domingos. "Angola 2014" Retrieved from www.africaneconomicoutlook.org 

මීට අමතරව, ලෝක බැංකුව ඇස්තමේන්තු කරන්නේ "ඇන්ගෝලාවේ බහුල සාරවත් භූමියෙන් සියයට 3 කටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වගා කර ඇති අතර වන වගා අංශයේ ආර්ථික විභවය බොහෝ දුරට සූරාකෑමට ලක් නොවී පවතී"."Country partnership strategy for the Republic of Angola" (15 August 2013). World Bank (Report No. 76225-A0)

1975 නිදහසට පෙර ඇන්ගෝලාව දකුණු අප්‍රිකාවේ පාන් කූඩයක් වූ අතර කෙසෙල්, කෝපි සහ සිසල් අපනයනය කරන්නෙකු වූ නමුත් දශක තුනක සිවිල් යුද්ධය (1975-2002) සාරවත් ගම්බද ප්‍රදේශ විනාශ කර, බිම්බෝම්බවලින් පිරී ඉතිරී ගොස් මිලියන ගණනක් එම ප්‍රදේශ වලින් නගරයට තල්ලු කළේය. .

රට දැන් ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු අප්‍රිකාවෙන් සහ පෘතුගාලයෙන් මිල අධික ආහාර ආනයනය මත රඳා පවතින අතර ගොවිතැනෙන් 90% කට වඩා සිදු කරනු ලබන්නේ පවුල් සහ යැපුම් මට්ටමින් ය. ඇන්ගෝලියානු කුඩා පරිමාණ ගොවීන් දහස් ගණනක් දරිද්‍රතාවයේ සිරවී සිටිති.Redvers, Louise POVERTY-ANGOLA: Inter Press Service News Agency – NGOs Sceptical of Govt's Rural Development Plans .

 ප්‍රවාහන 
ඇන්ගෝලාවේ ප්‍රවාහනය සමන්විත වන්නේ:

 කිලෝමීටර්  2,761 (සැතපුම් 1,716) දිග වෙනම දුම්රිය පද්ධති තුනකි.
 අධිවේගී මාර්ග කිලෝමීටර් 76,626 (සැතපුම් 47,613) ක් ඇති අතර ඉන් කිලෝමීටර් 19,156 (සැතපුම් 11,903) කාපට් කර ඇත.
 යාත්‍රා කළ හැකි අභ්‍යන්තර ජල මාර්ග 1,295 කි.
 ප්‍රධාන මුහුදු වරායන් පහකි.
 ගුවන් තොටුපළ 243ක් ඇති අතර ඉන් 32ක් ජාත්‍යන්තර එවායි.

ඇන්ගෝලාව සිය වරාය වෙළඳාම ප්‍රධාන වරායන් පහක කේන්ද්‍රගත කරයි: නැමිබේ, ලොබිටෝ, සෝයෝ, කැබින්ඩා සහ ලුආන්ඩා. ලුආන්ඩා වරාය 5 න් විශාලතම වරාය මෙන්ම අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ කාර්යබහුලම වරායකි.
වම|thumb|180x180පික්|බෙන්ගුලා හි කැටුම්බෙලා පාලම.
ඇන්ගෝලාවේ නගර සහ නගරවලින් පිටත අධිවේගී මාර්ගවල ගමන් කිරීම (සහ සමහර අවස්ථාවල ඇතුළත) ඕෆ් රෝඩ් වාහන නොමැති අයට බොහෝ විට සුදුසු නොවේ. ඇන්ගෝලාව තුළ සාධාරණ මාර්ග යටිතල පහසුකම් පැවතුනද, කාලය සහ යුද්ධය මාර්ග මතුපිටට හානි සිදුවී ඇති අතර, බොහෝමයක් දරුණු වළවල් සහ කැඩුණු ඇස්ෆල්ට් වලින් පිරී තිබේ. මාර්ගය දෙපස බිම් බෝම්බ අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු තිබීම හෝ නොපැවතීම පිළිබඳව ප්‍රවේශමෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු වුවද, බොහෝ ප්‍රදේශවල රියදුරන් මාර්ග මතුපිට නරකම කොටස් වළක්වා ගැනීම සඳහා විකල්ප මාර්ග පිහිටුවා ඇත. ඇන්ගෝලියානු රජය රටේ බොහෝ මාර්ග ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් ලබා දී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, ලුබන්ගෝ සහ නැමිබේ අතර මාර්ගය, යුරෝපීය සංගමයේ අරමුදල් සමඟ මෑතකදී නිම කරන ලදී,ec.europa.eu: 1992  සහ බොහෝ යුරෝපීය ප්‍රධාන මාර්ග සමඟ සැසඳිය හැකිය. මාර්ග යටිතල පහසුකම් සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා දශක කිහිපයක් ගතවනු ඇත, නමුත් සැලකිය යුතු උත්සාහයන් දැනටමත් සිදු වෙමින් පවතී.

 විදුලි සංදේශ 
විදුලි සංදේශ කර්මාන්තය ඇන්ගෝලාවේ ප්‍රධාන උපායමාර්ගික අංශයක් ලෙස සැලකේ. 2014 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ඔප්ටික් ෆයිබර් දිය යට කේබලයක් ගොඩනැගීම නිවේදනය කරන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය ඇන්ගෝලාව මහාද්වීපික කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත් කිරීම අරමුණු කරයි, එමඟින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් අන්තර්ජාල සම්බන්ධතා වැඩිදියුණු කිරීම සිදු වේ.

2015 මාර්තු 11 වන දින, ඇන්ගෝලාවේ සහ ලොව පුරා විදුලි සංදේශ පිළිබඳ මාතෘකා ප්‍රශ්න පිළිබඳ විවාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා,  "ඇන්ගෝලාවේ වත්මන් සන්දර්භය තුළ විදුලි සංදේශයේ අභියෝග" යන ආදර්ශ පාඨය යටතේ විදුලි සංදේශ සහ තොරතුරු තාක්ෂණ ප්‍රථම ඇන්ගෝලා සංසදය ලුආන්ඩා හි පැවැත්විණි. සංසදයේ ඉදිරිපත් කරන ලද මෙම අංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකින්, LTE පරීක්ෂා කිරීමට අප්‍රිකාවේ පළමු විදුලි සංදේශ ක්‍රියාකරු ඇන්ගෝලා සතුව ඇත - 400 Mbit/s දක්වා වේගය - සහ ජංගම විනිවිද යාම 75% ක් පමණ වේ; ඇන්ගෝලියානු වෙළඳපොලේ ස්මාර්ට් ෆෝන් මිලියන 3.5 ක් පමණ ඇත; රට තුළ කිලෝමීටර් 25,000 (සැතපුම් 16,000) පමණ ප්‍රකාශ තන්තු ස්ථාපනය කර ඇත.

පළමු ඇන්ගෝලියානු චන්ද්‍රිකාව, AngoSat-1, 2017 දෙසැම්බර් 26 දින කක්ෂගත කරන ලදී. එය කසකස්තානයේ බයිකොනූර් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට සෙනිට් 3එෆ් රොකට්ටුවකින් දියත් කරන ලදී. මෙම චන්ද්‍රිකාව නිපදවා ඇත්තේ රාජ්‍ය අභ්‍යවකාශ ක්ෂේත්‍රයේ නිරත වන රොස්කොස්මොස් හි අනුබද්ධිත රුසියාවේ RSC Energia විසිනි. චන්ද්‍රිකා පැටවීම එයාර්බස් ඩිෆෙන්ස් ඇන්ඩ් ස්පේස් විසින් සපයන ලදී. සූර්ය පැනල යෙදවීමේදී යානයේ විදුලිය විසන්ධි වීම හේතුවෙන් දෙසැම්බර් 27 වන දින RSC Energia විසින් චන්ද්‍රිකාව සමඟ සන්නිවේදන සම්බන්ධතා නැති වූ බව අනාවරණය විය. පසුව චන්ද්‍රිකාව සමඟ සන්නිවේදනය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට ගත් උත්සාහයන් සාර්ථක වුවද, චන්ද්‍රිකාව අවසානයේ දත්ත යැවීම නතර කළ අතර RSC Energia විසින් AngoSat-1 ක්‍රියා විරහිත බව තහවුරු කළේය. AngoSat-1 දියත් කිරීමේ අරමුණ වූයේ රට පුරා විදුලි සංදේශන සහතික කිරීමයි. විදුලි සංදේශ කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය ලේකම් ඇරිස්ටයිඩස් සෆෙකාට අනුව, චන්ද්‍රිකාව විදුලි සංදේශ සේවා, රූපවාහිනිය, අන්තර්ජාලය සහ ඊ-ආණ්ඩුව සැපයීම අරමුණු කරගත් අතර වසර 18ක් "හොඳම" කක්ෂයේ රැඳී සිටීමට අපේක්ෂා කරන ලදී. AngoSat-2 නම් ප්‍රතිස්ථාපන චන්ද්‍රිකාවක් වැඩ කරමින් පවතින අතර 2020 වන විට සේවයේ යෙදවීමට බලාපොරොත්තු විය. 2021 පෙබරවාරි වන විට Ango-Sat-2 60%ක් පමණ සූදානම්ව තිබුණි. 2022 ජූලි මාසය වන විට දියත් කිරීම මාස 17කින් පමණ බලාපොරොත්තු වන බව නිලධාරීන් වාර්තා කළේය.[

 තාක්ෂණය 
'.ao' ඉහළ මට්ටමේ වසමෙහි කළමනාකාරිත්වය නව නීති සම්පාදනය කිරීමෙන් පසු 2015 දී පෘතුගාලයේ සිට ඇන්ගෝලාව දක්වා සම්මත විය.Angola to manage own internet domain from 2015  Telecompaper, 16 September 2014 විදුලි සංදේශ සහ තොරතුරු තාක්ෂණ අමාත්‍ය හෝසේ කාර්වාලෝ ද රොචා සහ විද්‍යා හා තාක්ෂණ අමාත්‍ය මාරියා කැන්ඩිඩා පෙරෙයිරා ටෙක්සෙයිරා ගේ ඒකාබද්ධ නියෝගයක් මගින් එම ඇන්ගෝලියානු වසම "සම්පූර්ණ කිරීම යටතේ" "වසම් මූලය මාරු කිරීම සඳහා කොන්දේසි නිර්මානය කර ඇත."Angola manages its own Internet domain  Macauhub, 16 September 2014

 යොමු කිරීම්