පලාවු හි භූගෝලය

පලාවුහි භූමි ප්‍රදේශය පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති දූපත් සමූහයකින් සමන්විත වේ. එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත් වන්නේ අන්ගෝර්, බාබෙල්ඩාඕබ්, කොරෝර් සහ පෙලෙලියු ය. දෙවැන්න එකම බාධක පරය තුළ එකට පිහිටා ඇති අතර, අංගෝර් යනු කිලෝමීටර කිහිපයක් දකුණට වන්නට පිහිටි සාගර දූපතකි. ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ කොරෝර්හි ජීවත් වෙති. කයාන්ගල් හි කොරල් අතොළුව මෙම දූපත් වලට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර, ජනාවාස නොවූ රොක් දූපත් (200 ක් පමණ) ප්‍රධාන දූපත් සමූහයට බටහිරින් පිහිටා ඇත. නිරිතදිග දූපත් ලෙස හැඳින්වෙන දූපත් හයක දුරස්ථ කණ්ඩායමක්, ප්‍රධාන දූපත් වලින් කිලෝමීටර 604 ක් (සැතපුම් 375) පමණ දුරින්, හටෝහොබෙයි සහ සොන්සොරොල් ප්‍රාන්ත සෑදී ඇත.

 දේශගුණය 
පලාවුහි වාර්ෂික සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 28 °C (82 °F) සහිත නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් ඇත. වසර පුරා වර්ෂාපතනය අධික වන අතර, සාමාන්‍යය මිලිමීටර් 3,800 (අඟල් 150). සාමාන්‍ය ආර්ද්‍රතාවය 82% ක් වන අතර, ජුනි සහ ඔක්තෝබර් අතර වර්ෂාව නිතර නිතර වැටුණද, තවමත් බොහෝ හිරු එළිය පවතී. පලාවු ටයිෆූන් පටියේ මායිමේ පිහිටා ඇත. සෑම වසරකම පලාවු අසල නිවර්තන කැළඹීම් නිතර වර්ධනය වන නමුත් සැලකිය යුතු නිවර්තන සුළි සුළං තරමක් දුර්ලභ ය. වාර්තාගත ලෙස පලාවු වෙත ටයිෆූන් ලෙස පහර දුන් එකම පද්ධති මයික්, බෝෆා සහ හයියන් වේ.

 පරිසරය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ngerukewid-2016-aerial-view-Luka-Peternel.jpg|thumb|න්ගෙරුකේවිඩ් හි ගුවන් දසුන
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock-Islands-Palau-1-2016-aerial-view-Luka-Peternel.jpg|thumb|රොක් දූපත් වල ගුවන් දසුන
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palau-rock-islands20071222.jpg|thumb|පලාවු හි රොක් දූපත්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palau_2008030818_4709_(2347767520).jpg|thumb|හුණුගල් දූපත් වල ගුවන් දසුනක්
පලාවුහි ශක්තිමත් පාරිසරික සංරක්ෂණ ඉතිහාසයක් ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, න්ගෙරුකේවිඩ් සහ අවට ප්‍රදේශය 1956 දී පිහිටුවන ලද න්ගෙරුකේවිඩ් දූපත් වනජීවී සංරක්ෂණය යටතේ ආරක්ෂා කර ඇත. පලාවුහි වැඩි කොටසක් පාරිසරික හායනයෙන් තොර වුවද, නීති විරෝධී ඩයිනමයිට් මසුන් ඇල්ලීම, කොරෝර්හි ප්‍රමාණවත් ඝන අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේ පහසුකම් සහ පලාවු කලපුවේ පුළුල් වැලි සහ කොරල් කැණීම් ඇතුළත් වේ.

අනෙකුත් පැසිෆික් දූපත් රාජ්‍යයන් මෙන්, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම ප්‍රධාන පාරිසරික තර්ජනයක් ඉදිරිපත් කරයි. කෙසේ වෙතත්, ගෝලීය වායුගෝලීය පර්යේෂණ සඳහා වන විමෝචන දත්ත සමුදායට අනුව, 2019 දී පුද්ගලයෙකුට සාමාන්‍ය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනය ටොන් 60 ක් වූ අතර එය ලෝකයේ ඉහළම අගය වන අතර බොහෝ දුරට ප්‍රවාහනයෙන් වේ.[පහදීම පැමිණීම] පහත් බිම් ප්‍රදේශ ජලයෙන් යටවීම වෙරළබඩ වෘක්ෂලතාදිය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ දැනටමත් ප්‍රමාණවත් ජල සැපයුමක් නොමැතිකමට තර්ජනය කරයි. අපජල පිරිපහදු කිරීම ගැටළුවක් වන අතර, පොහොර සහ ජෛව නාශක වලින් විෂ සහිත අපද්‍රව්‍ය හැසිරවීමද ගැටළුවකි.

ලුණු වතුර කිඹුල් විශේෂයක් වන ක්‍රොකොඩිලස් පොරෝසස්, පලාවු වලට ආවේණික වන අතර, කඩොලාන පුරා සහ රොක් දූපත් වල සමහර ප්‍රදේශවල විවිධ සංඛ්‍යාවෙන් දක්නට ලැබේ. මෙම විශේෂය සාමාන්‍යයෙන් අතිශයින් භයානක යැයි සලකනු ලැබුවද, නූතන ඉතිහාසයේ 1965 දෙසැම්බර් 28 වන දින පලාවු හි මාරාන්තික මිනිස් ප්‍රහාරයක් පමණක් සිදුවී ඇත. මෙම ප්‍රහාරය 1980 ගණන්වල කිඹුල් තුරන් කිරීමේ වැඩසටහනකට සහ කිඹුල් සම් වෙළඳාමට හේතු විය. 1990 ගණන්වල සිට ක්‍රියාත්මක වන කළමනාකරණ සහ සංරක්ෂණ වැඩසටහනක් පලාවු කිඹුල් ගහනය ස්ථාවර කිරීමට හේතු වී තිබේ.

2005 නොවැම්බර් 5 වන දින, ජනාධිපති ටොමී ඊ. රෙමෙන්ගේසෝ ජූනියර්, මයික්‍රොනීසියා අභියෝගය නමින් කලාපීය පාරිසරික මුලපිරීමක් සඳහා පෙරමුණ ගත් අතර, එමඟින් 2020 වන විට වෙරළබඩ ජලයෙන් 30% ක් සහ වනාන්තර ඉඩම්වලින් 20% ක් සංරක්ෂණය කරනු ඇත. පලාවු අනුගමනය කරමින්, මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් රාජ්‍යයන්, මාෂල් දූපත් සහ ගුවාම් සහ උතුරු මරියානා දූපත් යන එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශ මෙම මුලපිරීමට එක් විය. එක්ව, මෙම ඒකාබද්ධ කලාපය පැසිෆික් සාගරයේ සමුද්‍ර ප්‍රදේශයෙන් 5% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සහ එහි වෙරළ තීරයෙන් 7% ක් නියෝජනය කරයි.

පලාවුහි පලාවු නිවර්තන තෙතමනය සහිත වනාන්තර භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාපය අඩංගු වේ. එයට 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 8.09/10 ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 27 වන ස්ථානයට පත්විය. රට භූමිකම්පා, ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් සහ නිවර්තන කුණාටු වලට ගොදුරු විය හැකිය.

 මෝර අභයභූමිය 
2009 සැප්තැම්බර් 25 වන දින පලාවු ලොව පළමු මෝර අභයභූමිය නිර්මාණය කරන බව නිවේදනය කළේය. පලාවු දූපත එහි සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයේ ජලය තුළ සියලුම වාණිජ මෝරුන් මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කළේය. මෙම අභයභූමිය වර්ග කිලෝමීටර් 600,000 ක් (වර්ග සැතපුම් 230,000) පමණ සාගරයක් ආරක්ෂා කරයි, ප්‍රංශයට සමාන ප්‍රමාණයකි. ජනාධිපති ජොන්සන් ටොරිබියොන්ග් එක්සත් ජාතීන්ගේ රැස්වීමකදී අභයභූමිය නිවේදනය කළේය. ටොරිබියොන්ග් ලොව පුරා මෝරුන් මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කිරීමට යෝජනා කළේය. 2012 දී, පලාවු ලෝක අනාගත කවුන්සිලයෙන් අනාගත ප්‍රතිපත්ති සම්මානය ලබා ගත්තේය, මන්ද "පලාවු සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති ආරක්ෂා කිරීමේ ගෝලීය ප්‍රමුඛයෙකි".

 යොමු කිරීම්