මාෂල් දූපතේ ආර්ථිකය

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_fisherman_on_Majuro,_Marshall_Islands,_February_2012._Photo-_Erin_Magee_-_DFAT_(12426170833).jpg|thumb|මජුරෝහි ධීවරයා, 2012
දිවයිනට ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් ඇති අතර, ආනයන අපනයන අභිබවා යයි. සීඅයිඒ (CIA) ආයතනයට අනුව, 2013 දී අපනයනවල වටිනාකම දළ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 53.7ක් වූ අතර, ඇස්තමේන්තුගත ආනයන ඩොලර් මිලියන 133.7ක් විය. කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන අතරට පොල්, තක්කාලි, කොමඩු, තාරෝ, බ්‍රෙඩ්ෆෘට්, පළතුරු, ඌරන් සහ කුකුළන් ඇතුළත් වේ. කර්මාන්තය කොප්රා සහ ශිල්පීය භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය, ටූනා සැකසීම සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් සමන්විත වේ. 2016 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තුගත ඩොලර් මිලියන 180ක් වූ අතර, සත්‍ය වර්ධන වේගය 1.7%ක් විය. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 3,300ක් විය.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල 2016 මැද භාගයේදී වාර්තා කළේ, වැඩිදියුණු වූ ධීවර අංශය හේතුවෙන් 2015 මූල්‍ය වර්ෂයේදී සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථිකය සියයට 0.5කින් පමණ ව්‍යාප්ත වී ඇති බවයි. "වාර්තාගත ඉහළ මසුන් ඇල්ලීමේ බලපත්‍ර ගාස්තු හේතුවෙන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 3%ක අතිරික්තයක් වාර්තා විය. 2016 මුල් භාගයේ නියඟයේ බලපෑම් යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති නැවත ආරම්භ කිරීම මගින් සමනය වන බැවින්, 2016 මූල්‍ය වර්ෂයේදී වර්ධනය සියයට 1.5ක් පමණ දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි සහ උද්ධමනය සියයට 0.5ක් පමණ දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ."

2018 දී, මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුව ස්වෛරී මුදල් පනත සම්මත කළේය. ඒ අනුව ඔවුන් තමන්ගේම ගුප්තකේතන මුදල් නිකුත් කර නීත්‍යානුකූල මුදල් ලෙස සහතික කළ පළමු රට බවට පත් විය. මෙම මුදල් ඒකකය "සොවර්න්" ලෙස හැඳින්වේ.

මාෂල් දූපත් 2019 දී තායිවානය සමඟ ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳ ගිවිසුමකට අත්සන් තබා ඇත. මෙම ගිවිසුම 2023 දී අනුමත කර ඇති අතර, අනාගත දිනකදී බලාත්මක වනු ඇත.

 නැව්ගත කිරීම 
මාෂල් දූපත් වාණිජ නෞකා සඳහා සම්ප්‍රදායික කොඩියක් ලෙස ජාත්‍යන්තර නැව් කර්මාන්තයේ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මාෂලීස් රෙජිස්ට්‍රිය 1990 දී ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ කළ අතර, එය ලොව පුරා ප්‍රධාන නැව්ගත කිරීමේ මධ්‍යස්ථානවල කාර්යාල ඇති එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් සමාගමක් වන ඉන්ටර්නැෂනල් රෙජිස්ට්‍රීස්, ඉන්කෝපරේෂන් සමඟ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාරයක් හරහා කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. 2017 වන විට, මාෂලීස් නැව් ලියාපදිංචි කිරීම, පැනමාවට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම එක විය.

සමහර කොඩි රටවල් මෙන් නොව, මාෂලීස් කොඩි නැවක් මාෂලීස් පුද්ගලයෙකුට හෝ සමාගමකට අයත් විය යුතු යැයි අවශ්‍යතාවක් නොමැත. එම්වී මායර්ස්ක් ටයිග්‍රිස් නෞකාව 2015 දී අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් පසුව, මාෂල් දූපත් ආරක්ෂා කිරීමට ඇති එහි ගිවිසුම්ගත බැඳීම විදේශීය හිමිකාරිත්වයක් ඇති මාෂලීස් කොඩි නැව්වලට මුහුදේදී අදාළ නොවන බව එක්සත් ජනපදය නිවේදනය කළේය.

මාෂලීස් කොඩි ටැංකි නෞකා මගින් නැවෙන් නැවට මාරු කිරීම් හේතුවෙන්, දූපත්වලට තෙල් පිරිපහදු කිරීමේ හැකියාවක් නොමැති වුවද, මාෂල් දූපත් සංඛ්‍යානමය වශයෙන් එක්සත් ජනපදයෙන් තෙල් විශාලතම ආනයනකරුවෙකු බවට පත්ව ඇත.

 ශ්‍රමය 
2007 දී, මාෂල් දූපත් ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානයට සම්බන්ධ වූ අතර, එයින් අදහස් වන්නේ එහි කම්කරු නීති ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වනු ඇති බවයි. මෙය දූපත්වල ව්‍යාපාරික තත්ත්වයන්ට බලපාන්නට ඉඩ ඇත.

 බදුකරණය 
ආදායම් බද්ද 8% සහ 12% යන අනුපාත සහිත කොටස් දෙකක් ඇත. සමාගම් බද්ද ආදායමෙන් 3% කි.

 විදේශ ආධාර 
එක්සත් ජනපද රජයේ ආධාර ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන අංගයයි. නිදහස් සංගමයේ සංශෝධිත සංයුක්තයේ කොන්දේසි යටතේ, එක්සත් ජනපදය 2013 දක්වා මාෂල් දූපත් (ආර්එම්අයි) වෙත වසරකට ඩොලර් මිලියන 57.7ක් සහ 2023 දක්වා ඩොලර් මිලියන 62.7ක් සැපයීමට කැපවී සිටී. එම කාලයෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය සහ ආර්එම්අයි දායකත්වයන්ගෙන් සමන්විත භාර අරමුදලක්, සදාකාලික වාර්ෂික ගෙවීම් ආරම්භ කරනු ඇත.

එක්සත් ජනපද හමුදාව ක්වාජලීන් දූපත් සමූහය මත රොනල්ඩ් රේගන් බැලස්ටික් මිසයිල ආරක්ෂක පරීක්ෂණ අඩවිය පවත්වාගෙන යයි. මාෂලීස් ඉඩම් හිමියන්ට මෙම කඳවුර සඳහා කුලිය ලැබේ.

 කෘෂිකර්මය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marshall_Islands_PICT0355_(4744730879).jpg|thumb|මාෂල් දූපත් වල පොල් ගස්
කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය කුඩා ගොවිපළවල් මත කේන්ද්‍රගත වී ඇත. වඩාත්ම වැදගත් වාණිජ බෝගය වන්නේ කොප්රා ය.  ඊට පසුව පොල්, බ්‍රෙඩ්ෆෘට්, පැන්ඩනස්, කෙසෙල්, තාරෝ සහ ඇරෝරූට් වේ. පශු සම්පත ප්‍රධාන වශයෙන් ඌරන් සහ කුකුළන්ගෙන් සමන්විත වේ.

 කර්මාන්ත 
සුළු පරිමාණ කර්මාන්තය අත්කම්, මාළු සැකසීම සහ කොප්රා සඳහා සීමා වේ.

 මසුන් ඇල්ලීම 
මජුරෝ යනු ලොව වඩාත්ම කාර්යබහුල ටූනා නැව්ගත කිරීමේ වරායයි. 2015 දී ටොන් 444,393ක් වූ නැව්ගත කිරීම් 704ක් එහිදී සිදු විය. මජුරෝ යනු ටූනා සැකසීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. පෑන් පැසිෆික් ෆුඩ්ස් කම්හල බම්බල් බී සන්නාමය යටතේ ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපදයට ඇතුළු රටවල් ගණනාවකට සැකසූ ටූනා අපනයනය කරයි. ප්‍රධාන වශයෙන් ටූනා සඳහා වන මසුන් ඇල්ලීමේ බලපත්‍ර ගාස්තු රජයට සැලකිය යුතු ආදායමක් සපයයි.

1999 දී, පුද්ගලික සමාගමක් සේවකයින් 400කට වැඩි පිරිසක් සමඟ ටූනා ලොයිනින් කම්හලක් ඉදි කළේය. එහි සේවකයන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් කාන්තාවන් විය. නමුත් ටූනා ස්ටීක්ස් නිෂ්පාදනය කිරීමට එය පරිවර්තනය කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයකින් පසුව, 2005 දී කම්හල වසා දමන ලදී. එම ක්‍රියාවලියට සේවකයින්ගෙන් අඩක් පමණ අවශ්‍ය විය. මෙහෙයුම් පිරිවැය ආදායම ඉක්මවා ගිය අතර, කම්හල වසා දමන ලදී. ඩොලර් මිලියන 2ක ණයකට ඇපකරු වූ රජය විසින් එය පවරා ගන්නා ලදී.

 බලශක්තිය 
පැසිෆික් සාගරයේ නිවර්තන දූපත්වල පොල් ගස් බහුලව ඇත. පොල්වල මදය වන කොප්රා, පොල් 6 සිට 10 දක්වා ප්‍රමාණයකින් පොල්තෙල් ලීටරයක් ලබා දෙයි. 2007 වන විට බලශක්ති බලධාරීන්, පුද්ගලික සමාගම් සහ ව්‍යවසායකයින් වාහන, විදුලි ජනක යන්ත්‍ර සහ නැව් සඳහා ඩීසල් ඉන්ධනවලට විකල්පයක් ලෙස පොල්තෙල් සමඟ අත්හදා බැලීම් කරමින් සිටියහ. 2009 දී, 57 kW සූර්ය බලශක්ති බලාගාරයක් ස්ථාපනය කරන ලද අතර, එය ඒ වන විට නවසීලන්තය ද ඇතුළුව පැසිෆික් සාගරයේ විශාලතම එක විය.College of the Marshall Islands . (PDF) . reidtechnology.co.nz. June 2009 මාෂල් දූපත් විද්‍යාලය බලශක්ති ස්වයංපෝෂිත කිරීමට සූර්ය බලශක්ති kW 330ක් සහ සුළං බලශක්ති kW 450ක් අවශ්‍ය වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.College of the Marshall Islands: Reiher Returns from Japan Solar Training Program with New Ideas . Yokwe.net. Retrieved September 11, 2013. රජයේ ආයතනයක් වන මාෂල්ස් එනර්ජි සමාගම (එම්ඊසී) දූපත්වලට විදුලිය සපයයි. 2008 දී, සීමිත විදුලි භාවිතය සඳහා ප්‍රමාණවත් වන 100-Wp සූර්ය බලශක්ති නිවාස පද්ධති දෙකක් අයිලින්ග්ලැප්ලැප් දූපත් සමූහයේ නිවාස 420ක ස්ථාපනය කරන ලදී.

 යොමු කිරීම්