ඕස්ට්‍රේලියාවේ භූගෝලය

පොදු ලක්ෂණ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Reliefmap_of_Australia.png|alt=Map showing the topography of Australia, showing some elevation in the west and very high elevation in mountains in the south-east|දකුණ|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ භූ විෂමතා සිතියම (තද කොළ පැහැයෙන් අඩුම උන්නතාංශය සහ තද දුඹුරු පැහැයෙන් ඉහළම ස්ථානය නියෝජනය වේ.)
ඕස්ට්‍රේලියාව ඕස්ට්‍රේලියානු මහාද්වීපයේ ප්‍රධාන භූමිය, ටැස්මේනියා දූපත, කුඩා අක්වෙරළ දූපත් රාශියක් සහ ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්, නත්තල් දූපත, කොකෝස් (කීලිං) දූපත්, කොරල් මුහුදු දූපත්, හර්ඩ් සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත් සහ නොර්ෆොක් දූපත යන දුරස්ථ අක්වෙරළ ප්‍රදේශ වලින් සමන්විත වේ. ඕස්ට්‍රේලියාව ඇන්ටාක්ටිකාවෙන් 42% ක් පමණ ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රකාශ කරයි, නමුත් මෙම හිමිකම් පෑම පිළිගනු ලබන්නේ තවත් රටවල් හතරක් පමණි.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රධාන භූමිය දකුණේ අක්ෂාංශ 9° සහ 44° අතර සහ නැගෙනහිරින් 112° සහ 154° අතර දේශාංශ අතර පිහිටා ඇත. ඉන්දියානු සහ පැසිෆික් සාගරවලින් වටවී ඇති ඕස්ට්‍රේලියාව ආසියාවෙන් අරෆුරා සහ ටිමෝර් මුහුදෙන් වෙන් වී ඇති අතර, කොරල් මුහුද ක්වීන්ස්ලන්ත වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති අතර ටැස්මන් මුහුද ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය අතර පිහිටා ඇත. ලොව විශාලතම කොරල් පරය වන මහා බාධක පරය, ඊසානදිග වෙරළ තීරයෙන් කෙටි දුරකින් පිහිටා ඇති අතර කිලෝමීටර් 2,300 (සැතපුම් 1,400) කට වඩා විහිදේ.

ප්‍රධාන භූමිය ලොව කුඩාම මහාද්වීපය වන අතර මුළු භූමි ප්‍රමාණය අනුව හයවන විශාලතම රට වේ. ඕස්ට්‍රේලියාව සමහර විට ලෝකයේ විශාලතම දූපත ලෙස සැලකේ සහ බොහෝ විට "දූපත් මහාද්වීපය" ලෙස හැඳින්වේ. එහි වෙරළ තීරය කිලෝමීටර් 35,877 (සැතපුම් 22,293) (සියලුම අක්වෙරළ දූපත් හැර) ඇත, සහ වර්ග කිලෝමීටර් 8,148,250 (වර්ග සැතපුම් 3,146,060) ක සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයක් හිමිකර ගනී. මෙම සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයට ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රදේශය ඇතුළත් නොවේ.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fitzroy_Island.jpg|වම|thumb|මහා බාධක පරයේ ප්‍රධාන දූපත් සමූහය තුළ ඇති දූපත් 600 න් එකක් වන ෆිට්ස්රෝයි දූපත
ඕස්ට්‍රේලියාවේ වැඩි කොටසක් ශුෂ්ක හෝ අර්ධ ශුෂ්ක වේ. 2021 දී, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ගෝලීය ස්ථිර තණබිම් සහ තණබිම් වලින් 10% ක් තිබුණි. වනාන්තර ආවරණය ඕස්ට්‍රේලියාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 17% ක් පමණ වේ. ඕස්ට්‍රේලියානු ප්‍රධාන භූමිය සාපේක්ෂව සමතලා වන අතර, සියලුම මහාද්වීප සඳහා මීටර් 870 (අඩි 2,850) හා සසඳන විට මීටර් 325 (අඩි 1,066) ක සාමාන්‍ය උසකින් යුක්ත වේ. මහා බෙදීම් පරාසය නැගෙනහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ වැඩි කොටසක් දිගේ දිවෙන අතර, මධ්‍යම පහත් බිම් නැගෙනහිර උස්බිම් වලින් වෙන් කරයි. මීටර් 2,228 (අඩි 7,310) දී, කොස්කියුස්කෝ කන්ද ප්‍රධාන භූමියේ උසම කන්ද වේ. හර්ඩ් දූපතේ මීටර් 2,745 (අඩි 9,006) උසැති මවුසන් කඳු මුදුන සහ ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රදේශයේ මීටර් 3,492 (අඩි 11,457) සහ මීටර් 3,355 (අඩි 11,007) උසැති මවුන්ට් මැක්ලින්ටොක් සහ මෙන්සීස් කඳු මුදුන වඩාත් උසින් පිහිටා ඇත.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|දකුණ|thumb|මධ්‍යම ඕස්ට්‍රේලියාවේ අර්ධ ශුෂ්ක කලාපයේ උලුරු
නිව් සවුත් වේල්ස් සහ දකුණු ක්වීන්ස්ලන්තයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයෙන් වැඩි කොටසක් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රිනා විල සහ දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ මුහුද දෙසට ජලය බැස යන ප්‍රධාන ගංගා පද්ධතිය වන්නේ මරේ-ඩාර්ලිං ය. මධ්‍යම සහ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ කුඩා වෙරළබඩ ගංගා පද්ධති, ලේක් අයර් පද්ධතිය වැනි අභ්‍යන්තර ජලාපවහන පද්ධති සහ ලුණු විල් පද්ධති ද ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාවේ ගංගාවලට ඕනෑම මහාද්වීපයක මුහුදට අඩුම ජලාපවහනය ඇත. ප්‍රධාන භූමියේ පැතලි, ශුෂ්ක පැතිකඩ එහි ගංගා මන්දගාමීව ගමන් කරන අතර එමඟින් භූමියේ ලුණු එකතු වීමට හේතු වේ. ලවණීකරණය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පසට අහිතකර ලෙස බලපායි. එය ලෝක ප්‍රමිතීන්ට සාපේක්ෂව සාමාන්‍යයෙන් පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වලින් දුර්වලය.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජනගහනය වෙරළබඩ මායිම්වල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත. ජනගහනයෙන් 95% ක් පමණ වෙරළ තීරයේ සිට කිලෝමීටර 100 ක් ඇතුළත ජීවත් වෙති; ලෝක සාමාන්‍යය 39% කි. ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට ජනගහනය 3.5 ක් වන අතර, එය ලෝකයේ අඩුම එකකි. කෙසේ වෙතත්, සෞම්‍ය ගිනිකොනදිග වෙරළ තීරයේ නගරවල ජනගහනයේ විශාල සාන්ද්‍රණයක් පවතින අතර, ජන ඝනත්වය මධ්‍යම මෙල්බර්න්හි වර්ග කිලෝමීටරයකට වැසියන් 38 ඉක්මවයි.

 භූ විද්‍යාව 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ausgeolbasic.jpg|දකුණ|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මූලික භූ විද්‍යාත්මක කලාප (වයස අනුව)
කලින් රොඩීනියා සහ ගොන්ඩ්වානා සුපිරි මහාද්වීපවල කොටසක් වූ ඕස්ට්‍රේලියාව වසර මිලියන 35 කට පමණ පෙර ඇන්ටාක්ටිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වී උතුරු දෙසට පාවී යාම දිගටම කරගෙන ගියේය. අවසාන ග්ලැසියර සමය අවසන් වූ විට, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම ඕස්ට්‍රේලියානු ප්‍රධාන භූමිය නිව්ගිනියාවෙන් වසර 8,000 කට පමණ පෙර සහ ටස්මේනියාවෙන් වසර 6,000 කට පමණ පෙර වෙන් කළේය.

ඕස්ට්‍රේලියාව ඕස්ට්‍රේලියානු භූගෝලීය තහඩුව තුළ හොඳින් පිහිටා ඇත. ප්‍රධාන භූමිය භූගෝලීය වශයෙන් සාපේක්ෂව ස්ථායී වන අතර, ප්‍රධාන කඳු ගොඩනැගීම්, ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු හෝ භූගෝලීය දෝෂ නොමැත. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්‍රේලියානු තහඩුව වසරකට සෙන්ටිමීටර 6 සිට 7 දක්වා වේගයෙන් උතුරු-ඊසාන දෙසට ගමන් කරන අතර දැනට යුරේසියානු තහඩුව සහ පැසිෆික් තහඩුව සමඟ ගැටෙමින් පවතී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇති වන අභ්‍යන්තර භූගෝලීය ආතතීන් භූගෝලීය වශයෙන් ස්ථාවර භූමිකම්පා ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාපේක්ෂව ඉහළ භූ කම්පන ක්‍රියාකාරකම් වලට තුඩු දෙයි. 1901 සහ 2017 අතර කාලය තුළ 6 ට වඩා වැඩි මොහොතක විශාලත්වයකින් යුත් භූමිකම්පා 18 ක් ඇති විය. 1989 නිව්කාසල් භූමිකම්පාව ඕස්ට්‍රේලියාවේ මාරාන්තිකම සිදුවීම වූ අතර පුද්ගලයින් 13 දෙනෙකු මිය ගියේය. නැගෙනහිර ප්‍රධාන භූමියේ වසර 4,600 කට පෙර ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු පැවති අතර, මෙය ආදිවාසී ස්ථාන නාම සහ නිර්මාණ කථා වලින් පිළිබිඹු වේ.Johnson, Sian (21 March 2020). How Gunditjmara words and traditions hold stories of Victoria's rich volcanic history ABC News. Retrieved 25 March 2025. වර්තමානයේ, දුරස්ථ හර්ඩ් දූපතේ සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත් වල ගිනිකඳු හට ගනී.

ඕස්ට්‍රේලියානු මහාද්වීපික කබොල බටහිරින් පැරණිතම ආකියන් ආවාටවල සිට නැගෙනහිරින් තරුණ ඕරොජනික් සැකැස්ම දක්වා චක්‍ර තුනකින් නිර්මාණය විය (වසර මිලියන 541 සිට මිලියන 252 දක්වා ඉදිකරන ලදී). පැරණිතම ඕස්ට්‍රේලියානු මතුපිට පාෂාණ ආකියන් යුගයට අයත් වේ. බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ සමහරක් වසර බිලියන 3.7 කට වඩා පැරණි වන අතර දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ අනෙක් ඒවා වසර බිලියන 3.1 කට වඩා පැරණි වේ. පෘථිවියේ පැරණිතම සර්කෝන් ස්ඵටික, වසර බිලියන 4.4 ක් පැරණි, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සොයාගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සියයට 80 ක් පමණ වසර මිලියන 250 ට අඩු අවසාදිත පාෂාණ සහ රෙගොලිත් වලින් ආවරණය වී ඇත.

 දේශගුණය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Australia_K%C3%B6ppen.svg|දකුණ|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ කොප්පෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණය
ඕස්ට්‍රේලියානු දේශගුණය ඊසානදිග සහ වයඹ දෙසින් තෙත් නිවර්තන කලාපයේ සිට මධ්‍යයේ ශුෂ්ක දක්වා විහිදේ. වෙරළබඩ දකුණ සෞම්‍ය හා තෙතමනය සහිත වන අතර ගිනිකොනදිග උස්බිම් සහ ටැස්මේනියාවේ ශීත ඍතුවේ කැටි ගැසීම සහ හිම ඇත. "අශ්ව අක්ෂාංශ" වල ඕස්ට්‍රේලියාවේ පිහිටීම මගින් දේශගුණයට බලපෑම් ඇති වන අතර එය ශුෂ්ක තත්වයන් ඇති කරයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ඕස්ට්‍රේලියානු ප්‍රධාන භූමිය වියළිම ජනාවාස මහාද්වීපය වන අතර, සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 470 (අඟල් 19) කි. රටෙන් 70% ක් පමණ ශුෂ්ක හෝ අර්ධ ශුෂ්ක වන අතර, සහ 18% ක් පමණ කාන්තාර වේ.

එල් නිනෝ–දක්ෂිණ දෝලනය, ඉන්දියන් සාගර ඩයිපෝල් සහ දකුණු වළයාකාර මාදිලිය වැනි විවිධ පද්ධති මගින් ද දේශගුණයට බලපෑම් ඇති වේ. ඕස්ට්‍රේලියාවේ වර්ෂාපතනයේ අසාමාන්‍ය විචල්‍යතාවයක් ඇති අතර එය නිතර නියඟ සහ ගංවතුරට හේතු වේ. නිවර්තන ඕස්ට්‍රේලියාවේ සුළි සුළං සහ වැසි අවපාත බහුලව දක්නට ලැබේ. ගිම්හාන මෝසම් වැසි උතුරු ඕස්ට්‍රේලියාවට සැලකිය යුතු වර්ෂාපතනයක් ගෙන එන අතර අඩු පීඩන සෛල දකුණේ ශීත වර්ෂාපතනයක් ගෙන එයි. උණුසුම්ම ප්‍රදේශ රටේ වයඹ දෙසින් වන අතර සිසිල්ම ප්‍රදේශ ගිනිකොන දෙසින් වේ. දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ලැව්ගිනි තත්වයන් බහුලව දක්නට ලැබේ.

හරිතාගාර වායු විමෝචනය වැඩිවීම නිසා ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස 1910 සිට ඕස්ට්‍රේලියානු උෂ්ණත්වය 1.5 °C කින් ඉහළ යාමට සහ අධික තාපය සහ අධික වර්ෂාපතන සිදුවීම් වැඩි වීමට හේතු වී තිබේ. 1970 සිට දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවේ අප්‍රේල් සිට ඔක්තෝබර් දක්වා වර්ෂාපතනයේ අඩුවීමක් සහ 1950 ගණන්වල සිට දිගු ලැව්ගිනි සමයක් පවතී. 1970 ගණන්වල සිට උතුරු ඕස්ට්‍රේලියාවේ වර්ෂාපතනය වැඩි වී ඇත. 1982 සිට නිවර්තන සුළි සුළං සංඛ්‍යාව අඩු වී ඇති අතර 1950 ගණන්වල අග භාගයේ සිට ඇල්පයින් හිම අඩු වී ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාව වටා මුහුදු මට්ටම ඉහළ යමින් පවතින අතර අවට සාගර වඩාත් ආම්ලික වෙමින් පවතී.

 ජෛව විවිධත්වය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koala_climbing_tree.jpg|alt=A koala holding onto a eucalyptus tree with its head turned so both eyes are visible|දකුණ|thumb|කෝලා සහ යුකැලිප්ටස්
ඕස්ට්‍රේලියාව මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 න් එකකි. එහි දිගු භූගෝලීය හුදකලාව නිසා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජෛව විවිධත්වයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අද්විතීය වේ. එහි උභයජීවීන්ගෙන් 94% ක් පමණ, එහි උරගයින් සහ සපුෂ්ප ශාක වලින් 93% ක්, එහි ක්ෂීරපායින්ගෙන් 69% ක් සහ එහි පක්ෂීන්ගෙන් 46% ක් ආවේණික වේ. ඕස්ට්‍රේලියාවේ පුළුල් පරාසයක පරිසර පද්ධති ඇති අතර, ඉන් කලාප 89 ක් සහ උප කලාප 419 ක් ඕස්ට්‍රේලියානු ජෛව කලාප රාමුව තුළ හඳුනාගෙන ඇත.

2025 ජනවාරි මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික විශේෂ ලැයිස්තුවේ නම් කරන ලද විශේෂ 168,386 ක් තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්‍රේලියානු විශේෂවලින් 70% ක් සොයාගෙන වර්ගීකරණය කර නොමැති බවත් ඕස්ට්‍රේලියානු දේශීය විශේෂ 600,000 ක් තිබිය හැකි බවත් ගණන් බලා ඇත. සාමාන්‍යයෙන්, පෘෂ්ඨවංශීන් සහ සපුෂ්ප ශාක පිළිබඳ දැනුම අපෘෂ්ඨවංශීන් සහ දිලීර වලට වඩා හොඳය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ දිලීර සහ කෘමීන්ගෙන් 10% කටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් නම් කර ඇති බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

ලොව දන්නා ශාක විශේෂවලින් 10% ක් පමණ ඕස්ට්‍රේලියාවේ දක්නට ලැබේ. මේවායින් බොහොමයක් ශුෂ්ක දේශගුණයට, විචල්‍ය වර්ෂාපතනයට සහ පෝෂක-දුර්වල පසට අනුවර්තනය වී ඇත. කාන්තාර සහ සෙරික් පඳුරු බිම් ප්‍රධාන භූමියෙන් 70% ක් පමණ ආවරණය කරයි. ඇකේසියා, බැන්සියා සහ යුකැලිප්ටස් ඕස්ට්‍රේලියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල පැතිරී ඇත. බොහෝ ශාකවලට දෘඩ හා දිගුකාලීන කොළ ඇති අතර කාබන් වලින් පොහොසත්, පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වලින් දුර්වල සහ ලැව්ගිනි වලට හොඳින් අනුගත වේ.

ලෝකයේ මාෂුපියල් විශේෂ 330 න් තුනෙන් දෙකක් පමණ ඕස්ට්‍රේලියාවට ආවේණික වේ. ඕස්ට්‍රේලියානු වැදෑමහ ක්ෂීරපායින් (අතිශයින් වවුලන්, මීයන් සහ මීයන්) ද ලොව ගොඩබිම් ක්ෂීරපායී විශේෂවලින් 47% ක් පමණ වේ. ඕස්ට්‍රේලියාවේ ලොව දන්නා උරග විශේෂවලින් 10% ක් පමණ ඇත. අපෘෂ්ඨවංශික විශේෂ 320,500 ක් පමණ ඇති අතර, ඉන් කෘමීන් විශාලතම පන්තිය වන අතර සියලුම සත්ව විශේෂවලින් 75% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි. ඕස්ට්‍රේලියාවේ දන්නා දිලීර විශේෂ 15,000 කට වඩා ඇත, නමුත් තවත් දස දහස් ගණනක් පැවතීමට ඉඩ ඇත.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ වනජීවීන් ඔවුන්ගේ පරිසරයට බොහෝ අනුවර්තනයන් පෙන්වයි. බොහෝ ශාකවල කොළ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වලින් දුර්වල බැවින්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැණි සහ පරාග පෝෂණය කරන මී පැණි පොසම් වැනි පක්ෂීන්, කෘමීන් සහ මාෂුපියල් විශාල ප්‍රමාණයක් ඇත. යුකැලිප්ටස් කොළ පෝෂණය කිරීම සඳහා විශේෂිත වූ කෝලා ව්‍යතිරේකයකි. පෝෂණ දුර්වල ශාක හා විචල්‍ය වර්ෂාපතනය ද සර්පයන්, කටුස්සන් සහ කැන්ගරු සහ වොලබි වැනි පැනීමේ මාෂුපියල් ඇතුළු අඩු ශක්ති අවශ්‍යතා ඇති සතුන්ට හිතකර වේ. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ මාෂුපියල් සතුන් සහ සමාන පරිසරවල ජීවත් වන අනෙකුත් මහාද්වීපවල වැදෑමහ ක්ෂීරපායින්ගේ අභිසාරී පරිණාමය පිළිබඳ සාක්ෂි තිබේ. නිදසුනක් වශයෙන්, වඳ වී ගිය තයිලසීන් (ටස්මේනියානු කොටියා) වැදෑමහ වෘකයා සමඟ සමානකම් ඇති අතර, අප්‍රිකාවේ රන් මවුලයන් සමඟ මාෂුපියල් මවුලයන් සහ අනෙකුත් ශුෂ්ක කලාපවල පැනීමේ මීයන් සමඟ පැනීමේ මීයන් සමානකම් තිබුණි.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙගාෆුනා ඇතුළු පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ප්‍රධාන වඳවීම් වසර 46 දහසකට පමණ පෙර සිදු වූ අතර, මෙම වඳවීම්වල මානව ක්‍රියාකාරකම් සහ දේශගුණික විපර්යාසවල භූමිකාව පිළිබඳව අඛණ්ඩ විද්‍යාත්මක විවාදයක් පවතී. වසර 4,000 සිට 5,000 දක්වා කාලයකට පෙර එම දූපතට ටස්මේනියානු කොටියාගේ සහ ටස්මේනියානු යක්ෂයාගේ පරාසය හැකිලීම, වැඩිවන මිනිස් ජනගහනය, ඩිංගෝ හඳුන්වාදීම සහ ගිනි හා නව ගල් මෙවලම් තාක්ෂණයන් වැඩි වශයෙන් භාවිතා කිරීම ඇතුළු ප්‍රධාන භූමියේ වෙනස්කම් සමඟ ද අනුකූල වේ.

පසුගිය සියවස් දෙක තුළ, ඕස්ට්‍රේලියාව වෙනත් ඕනෑම මහාද්වීපයකට වඩා ක්ෂීරපායී විශේෂ අහිමි කර ගෙන ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, ඕස්ට්‍රේලියානු විශේෂ 100 ක් වනයේ වඳ වී ගොස් හෝ වඳ වී ගොස් ඇති ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. 2021 ජුනි මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු රජයන් විසින් සත්ව හා ශාක විශේෂ 1,000 කට වඩා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව හෝ බරපතල ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂවලට ඇති ප්‍රධාන තර්ජන වන්නේ භූ දර්ශන වෙනස්වීම, පරිසර පද්ධති කඩාකප්පල් කිරීම, වල් බළලා සහ රතු නරියා වැනි හඳුන්වා දුන් විශේෂ සහ දේශගුණික විපර්යාසයි.

1999 ෆෙඩරල් පරිසර ආරක්ෂණ සහ ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණ පනත යනු තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වන නීතිමය රාමුවයි. ජාතික රක්ෂිත පද්ධතිය යනු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ ජාලයයි. 2022 ජුනි 30 වන විට, එය ඕස්ට්‍රේලියාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 22% කට වඩා ආවරණය කළේය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ ස්වභාවධර්ම උපායමාර්ගය 2024–2030 යනු 2030 වන විට ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජෛව විවිධත්ව හානිය ආපසු හැරවීම සහ ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් යටතේ ප්‍රාන්තයේ බැඳීම් සපුරාලීම අරමුණු කරගත් ජාතික ජෛව විවිධත්ව සැලැස්මයි.

 යොමු කිරීම්