බේකර් දුපත

19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී නිව් නැන්ටුකට් ලෙස හැඳින්වූ බේකර් දූපත, Rauzon, Mark J. (2016). Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. . යනු මධ්‍යම පැසිෆික් සාගරයේ සමකයට උතුරින් පිහිටි කුඩා, ජනාවාස නොවූ අතොලුවකි, එය හොනොලුලු සිට නිරිත දෙසින් කිලෝමීටර 3090 පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. හවායි සහ ඕස්ට්‍රේලියාව අතර අඩක් පමණ පිහිටා ඇති එහි සමීපතම අසල්වැසියා වන්නේ කිලෝමීටර 68 ස්ථානයේ පිහිටි හව්ලන්ඩ් දූපතයි . උතුරු-වයඹ දෙසට. බේකර් සහ හව්ලන්ඩ් දූපත් දෙකම 1857 සිට එක්සත් ජනපදයේ භූමි ප්‍රදේශ ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇතත්, එක්සත් රාජධානිය 1897 සහ 1936 අතර කාලය තුළ ඒවා බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස සැලකූ නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම ඒවා ඈඳා ගත්තේ නැත.  1935 දී එක්සත් ජනපද යටත් විජිතකරණ උත්සාහයක් ආරම්භ කරන විට සහ ඊළඟ වසරේ එක්සත් ජනපද ස්වෛරීභාවය විධිමත් ලෙස නැවත තහවුරු කරන විට ඒවා භාවිතා නොකළේය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී ජපන් අධිරාජ්‍යය දිවයිනට පහර දුන් අතර එය ඉවත් කරන ලද අතර කුඩා හමුදා කඳවුරක් ස්ථාපිත කරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී සහ ඉන් පසුව දුරස්ථ පැසිෆික් ජලයේ මෙම දූපත වැදගත් නාවික ආලෝකයක් විය. 1970 ගණන්වලදී එය ස්වභාව රක්ෂිතයක් බවට පත් කරන ලද අතර 21 වන සියවස දක්වාම එය එලෙසම පවතී. 

වර්ග සැතපුම් 0.81 (කිලෝමීටර 2.1) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරමින්, වෙරළ තීරයේ 3.0 (කිලෝමීටර 4.8) ක් සහිතව, බේකර් දූපත සමක දේශගුණයක් අත්විඳින අතර, සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 80 °F (27 °C) පමණ වන අතර, අවම වර්ෂාපතනය, අඛණ්ඩ සුළං සහ ශක්තිමත් හිරු එළිය මගින් සංලක්ෂිත වේ. භූමි ප්‍රදේශය පැතලි හා වැලි සහිත වන අතර පටු දාර සහිත ගල්පරයකින් වටවී ඇත. බොහෝ පරමාණු මෙන් නොව, බේකර් දූපතට මධ්‍යම කලපුවක් නොමැති අතර, එහි උසම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 26 (මීටර් 7.9) කි.

අද, බේකර් දූපත බේකර් දූපත් ජාතික වනජීවී රක්ෂිතයේ කොටසක් වන අතර එය එක්සත් ජනපදයේ සංස්ථාපිත නොවන සහ අසංවිධානාත්මක භූමියකි. මෙම දූපත එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර සංරක්ෂණ අරමුණු සඳහා වාර්ෂිකව සංචාරය කරනු ලැබේ. සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, බේකර් දූපත එක්සත් ජනපදයේ කුඩා පිටත දූපත් සමඟ කාණ්ඩගත කර ඇති අතර, හව්ලන්ඩ් දූපත සමඟ, ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවට නැගෙනහිරින්, UTC−12:00 වේලා කලාපයේ ක්‍රියාත්මක වන, අලුත් අවුරුද්ද අත්විඳීමට පෘථිවියේ අවසාන ස්ථාන අතර වේ. එය සමක පැසිෆික් සාගරයේ වඩාත්ම දුරස්ථ එක්සත් ජනපද දේපළවලින් එකකි.Rauzon, Mark J. (2016). Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. .

 විස්තරය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Soldierfish,_Baker_Island_NWR.jpg|වම|thumb|Soldierfish among Baker Island corals
බේකර් දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයේ මැදට ආසන්නව, බෝට්ටු ගොඩබෑමේ ප්‍රදේශය පිහිටා ඇති සුසාන භූමියක් සහ පෙර ජනාවාසවල නටබුන් පිහිටා ඇත. දූපතේ වරායන් හෝ වරායන් නොමැති අතර, වෙරළබඩ නැංගුරම් දැමීම තහනම්ය. බේකර් දූපත වටා ඇති පටු, දාර සහිත ගල්පර සැලකිය යුතු සමුද්‍රීය අනතුරක් ඉදිරිපත් කරන අතර එමඟින් වෙරළට ප්‍රවේශ වීම දුෂ්කර වේ. නාවික කටයුතු සඳහා සහාය වීම සඳහා, පෙර ගම්මානය පිහිටි ස්ථානය අසල දිවා ආලෝකයක් ස්ථානගත කර ඇත.

අඩි 5,463 (මීටර් 1,665) ක් දිග බේකර් දූපතේ අතහැර දැමූ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ධාවන පථය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇති අතර එය භාවිතා කළ නොහැක.

එක්සත් ජනපදය නාවික සැතපුම් 200 (කිලෝමීටර් 370) ක් සහ දිවයින වටා නැමීබියාවේ සැතපුම් 12 (කිලෝමීටර් 22) ක භෞමික මුහුදක් විහිදෙන සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයක් (EEZ) ප්‍රකාශ කරයි.

1935 සිට 1942 දක්වා යටත් විජිතකරණ උත්සාහයක් අතරතුර, බේකර් දූපත හවායි වේලාවෙන් ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය එවකට UTC ට වඩා පැය 10.5 ක් පසුපසින් තිබුණි. අද වන විට දූපත ජනාවාස වී නොමැති අතර, එහි කාල කලාපය නිශ්චිතව දක්වා නැත, නමුත් එය UTC (UTC−12:00) ට වඩා පැය 12ක් පිටුපසින් නාවික කාල කලාපයක් තුළට වැටේ.

 ඉතිහාසය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orthographic_projection_over_Baker_Island.png|වම|thumb|බේකර් දූපතට ඉහළින් ප්‍රක්ෂේපණය
බේකර් දූපත ප්‍රථම වරට සොයා ගන්නා ලද්දේ 1818 දී නැන්ටුකට් තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නෞකාවේ කපිතාන් එලිෂා ෆෝල්ගර් විසිනි, ඔහු එම දූපත "නිව් නැන්ටුකට්" ලෙස නම් කළේය. 1825 අගෝස්තු මාසයේදී, තවත් නැන්ටුකට් තල්මසෙකු වන ලෝපර් නැවේදී කපිතාන් ඕබෙඩ් ස්ටාර්බක් විසින් එය නැවත දුටුවේය. පසුව දූපතට එහි නම ලැබුණේ 1834 දී එය නැරඹූ කපිතාන් මයිකල් බේකර්ගෙනි. සමහර වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ බේකර් 1832 දී මීට පෙර දිවයිනට ගිය බවත්, 1839 අගෝස්තු 14 වන දින ගිඩියොන් හව්ලන්ඩ් නම් තල්මසුන් නැවෙන් ආපසු පැමිණි බවත්, එහිදී ඔහු ඇමරිකානු නාවිකයෙකු භූමදාන කළ බවත් වාර්තා වේ.Bryan, 1941 කපිතාන් බේකර් 1855 දී දිවයිනට හිමිකම් කියූ අතර පසුව ඇමරිකානු ගුවානෝ සමාගම පිහිටුවන ලද කණ්ඩායමකට ඔහුගේ කොටස විකුණා දැමීය.

1856 ගුවානෝ දූපත් පනත යටතේ 1857 දී එක්සත් ජනපදය බේකර් දූපත නිල වශයෙන් අත්පත් කර ගත්තේය. 1859 සිට 1878 දක්වා ඇමරිකානු ගුවානෝ සමාගම විසින් දිවයිනේ ගුවානෝ නිධි කැණීම් කරන ලදී. හවායි ඇතුළු පැසිෆික් සාගරයේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් කම්කරුවන් පතල් කැණීම් කටයුතු සඳහා ගෙන එන ලදී. හවායි කම්කරුවන් බේකර් දූපත "පුවාකා'ඉලිමා" ලෙස හැඳින්වූ අතර එය ඉලිමා මලෙන් නම් කරන ලදී. 1868 අගභාගයේදී නැව් චලනයන් මගින් ගුවානෝ නිස්සාරණයේ පරිමාණය නිරූපණය කළ හැකිය, එහිදී බ්‍රිතාන්‍ය නෞකාවක් වන මොන්ටෙබෙලෝ සහ ඇමරිකානු නෞකාවක් වන එල්ඩොරාඩෝ ඇතුළු නැව් කිහිපයක් එංගලන්තයේ ලිවර්පූල් වෙත ගුවානෝ ටොන් ගණනක් ප්‍රවාහනය කරන ලදී.Baker's Island Report, H.L.R. Johnson, Pacific Commercial Advertiser, 19 Dec 1868

1869 පෙබරවාරි මාසයේදී, ජෝන් ඩේවිස් විසින් මෙහෙයවන ලද බ්‍රිතාන්‍ය නෞකාව වන ෂැෆ්ට්ස්බරි, බේකර්ස් දූපත් ගල්පරයේදී හදිසි සුළං මාරුවක් සහ කුණාටුවක් හේතුවෙන් නැව එහි නැංගුරම් පොළවල් ඇදගෙන යාමෙන් විනාශ විය.The loss of the British ship Shaftsbury, Pacific Commercial Advertiser, 12 Jun 1869 එම වසරේ අගභාගයේදී, ගුවානෝ පටවමින් සිටියදී ඇමරිකානු නෞකාවක් වන රොබින් හුඩ් ගින්නකින් විනාශ විය.Report from the guano islands, Pacific Commercial Advertiser, 25 Dec 1869

ඇමරිකානු සමක දූපත් ජනපදකරණ ව්‍යාපෘතිය අතරතුර, පදිංචිකරුවන් බේකර් දූපතේ තාවකාලික කඳවුරු පිහිටුවා ගත්හ. 1886 දෙසැම්බර් 7 වන දින, ඇමරිකානු ගුවානෝ සමාගම එහි අයිතිවාසිකම් බ්‍රිතාන්‍ය සමාගමක් වන ජෝන් ටී. අරුන්ඩෙල් සහ සමාගමට විකුණා දැමීය. ඉන්පසු සමාගම 1886 සිට 1891 දක්වා පැසිෆික් සාගරයේ ගුවානෝ මෙහෙයුම් සඳහා බේකර් දූපත එහි මූලස්ථානය ලෙස භාවිතා කළේය. එක්සත් ජනපදය තම හිමිකම් පෑම අතහැර දැමූ බව විශ්වාස කරමින්, අරුන්ඩෙල් 1897 දී දූපතේ වැඩ කිරීමට බලපත්‍රයක් සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත කාර්යාලයට ඉල්ලුම් කළේය. එක්සත් රාජධානිය බේකර් දූපත බ්‍රිතාන්‍ය භූමියක් ලෙස සැලකුවද, ඔවුන් කිසි විටෙකත් එය විධිමත් ලෙස ඈඳා ගත්තේ නැත. 1920 ගණන්වල මුල් භාගයේදී එක්සත් ජනපදය සිය හිමිකම් නැවත තහවුරු කළ අතර, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡාවලින් පසුව, 1935 දී ඇමරිකානු සමක දූපත් ජනපදකරණ ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කළහ. 1936 මැයි මාසයේදී, එක්සත් ජනපද ස්වෛරීභාවය නැවත තහවුරු කිරීම සඳහා විධායක නියෝගය 7358 නිකුත් කරන ලදී.

යටත් විජිතකරණ ප්‍රයත්නයේ කොටසක් ලෙස, ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන් 1935 අප්‍රේල් 3 වන දින අසල්වැසි හව්ලන්ඩ් දූපතට ජනපදිකයන් ද ගෙන ආ USCGC ඉටාස්කා නෞකාවෙන් බේකර් දූපතට පැමිණි අතර, ගුවානෝ නිධි කැණීම සඳහා මේයර්ටන් නමින් ජනාවාසයක් ස්ථාපිත කළහ. පදිංචිකරුවන් ප්‍රදීපාගාරයක් සහ වාසස්ථාන ඉදිකර ශාක වගා කිරීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, දිවයිනේ වියළි දේශගුණය සහ මුහුදු පක්ෂීන්ගේ බලපෑම ඇතුළුව එහි කටුක තත්වයන් හේතුවෙන් මෙම උත්සාහයන් බොහොමයක් අසාර්ථක විය. 1940 එක්සත් ජනපද සංගණනයේදී මේයර්ටන්ගේ ජනගහනය ඇමරිකානු සිවිල් වැසියන් තිදෙනෙකු ලෙස වාර්තා විය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී ජපන් ප්‍රහාරවලින් පසුව 1942 දී ජනාවාසය අවසානයේ ඉවත් කරන ලද අතර, පසුව එක්සත් ජනපද හමුදා දිවයින අත්පත් කර ගත්හ. ජනපදිකයන් සඳහා වාසස්ථාන සහ වැසි ජල පොකුණු ස්ථාපිත කිරීමට සහාය වූ එක්සත් ජනපද හමුදාවේ කපිතාන් එච්. ඒ. මේයර් වෙනුවෙන් නගරය නම් කරන ලදී. එය දිවයිනේ බටහිර පැත්තේ, මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 13 (මීටර් 4.0) ක උන්නතාංශයක පිහිටා තිබුණි.

 ගුවන් තොටුපළ 

1943 අගෝස්තු 11 වන දින, දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී පුළුල් ගිල්බට් සහ මාෂල් දූපත් ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස එක්සත් ජනපද හමුදා ආරක්ෂක බලකායක් බේකර් දූපතට පැමිණියේය. 1943 සැප්තැම්බර් වන විට, හමුදාව දිවයිනේ 5,463-අඩි (මීටර් 1,665) ගුවන් තොටුපළක් ඉදිකර තිබුණි. මෙම ගුවන් තොටුපළ හත්වන ගුවන් හමුදාව සඳහා තීරණාත්මක වේදිකා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ අතර, B-24 ලිබරේටර් බෝම්බකරුවන්ට මාෂල් දූපත් වල මිලි ඇටෝල් ඇතුළු ජපන් ස්ථාන වෙත ප්‍රහාර දියත් කිරීමට ඉඩ සැලසීය.  ඊට අමතරව, 45 වන ප්‍රහාරක බලඝණය 1943 සැප්තැම්බර් 1 සිට නොවැම්බර් 27 දක්වා බේකර් දූපතේ ගුවන් තොටුපළෙන් P-40 ප්‍රහාරක යානා ක්‍රියාත්මක කළේය. කෙසේ වෙතත්, ගුවන් තොටුපළේ උපායමාර්ගික වැදගත්කම ඉක්මනින් අඩු වූ අතර, 1944 ජනවාරි 1 වන විට, හමුදා මෙහෙයුම් තවදුරටත් බටහිරට මාරු වීමත් සමඟ එය අත්හැර දමන ලදී.

 LORAN ස්ටේෂන් බේකර් 
බේකර් හි LORAN (දිගු පරාස සංචාලන) ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථානය 1944 සැප්තැම්බර් සිට 1946 ජූලි දක්වා ක්‍රියාත්මක විය. NRN-1 ගුවන් විදුලි ඇමතුම් ලකුණ සහිත ඒකකය 91 ලෙස නම් කරන ලද මෙම ස්ථානය, දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර සහ ඉන් වහාම පැසිෆික් සාගරයේ එක්සත් ජනපද හමුදා මෙහෙයුම් සඳහා තීරණාත්මක නාවික ආධාරකයක් විය. LORAN STATION BAKER ISLAND 0 11 46.23 N 176 28 26.14 W බේකර් දූපතේ ඇති LORAN මධ්‍යස්ථාන, විශේෂයෙන් පැසිෆික් සාගරයේ විශාල හා බොහෝ විට ලක්ෂණ රහිත වපසරිය තුළ නැව් සහ ගුවන් යානා නිවැරදිව ස්ථාන තීරණය කිරීමට සහාය වීම සඳහා භාවිතා කරන ජාලයක කොටසක් විය.
 ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ 
බේකර් දූපත ස්වභාවික මිරිදිය ප්‍රභවයන්ගෙන් තොර වන අතර අවම වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර එය ශුෂ්ක හා නුසුදුසු පරිසරයක් බවට පත් කරයි. අඩි 3700 කට වඩා පළල දූපත, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම තිබියදීත් දුරස්ථ හා ජනාවාස නොවේ. එය වනජීවී රැකවරණයක් ලෙස නම් කර ඇති අතර තණකොළ වර්ග හතරක්,U.S. Dept. of Interior. Baker Island.   Retrieved July 6, 2008. වැල් සහ අඩු වැඩෙන පඳුරු ඇතුළු විරල වෘක්ෂලතාදියෙන් සංලක්ෂිත වේ. ගස් රහිත භූ දර්ශනය විවිධ මුහුදු පක්ෂීන්, මුහුදු පැලෑටි සහ සමුද්‍ර වන සතුන් සඳහා තීරණාත්මක වාසස්ථානයක් සපයයි.

බේකර් දූපත, අඩු ෆ්‍රිගේට් කුරුල්ලන්, වෙස්මුහුණු බූබි සහ සූටි ටර්න් වැනි මුහුදු පක්ෂීන්ගේ විශාල අභිජනන ජනපද සඳහා සහයෝගය දැක්වීම හේතුවෙන් බර්ඩ්ලයිෆ් ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් වැදගත් කුරුළු ප්‍රදේශයක් (IBA) ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඇල්බට්‍රොස් වල සැලකිය යුතු ජනගහනයක් ඇතුළුව මුහුදු පක්ෂීන් මිලියනයකට අධික සංඛ්‍යාවක් මෙම දූපතේ වාසය කරයි. රළු හැරවුම් ගල්, බාර්-ටේල්ඩ් ගෝඩ්විට්, සැන්ඩර්ලින් සහ පැසිෆික් රන්වන් ප්ලෝවර් ඇතුළු සංක්‍රමණික වේඩර්ස්, සෘතුමය වශයෙන් දිවයිනට පැමිණේ. ඊට අමතරව, හරිත කැස්බෑවන් සහ උකුස්සන් කැස්බෑවන් මෙන්ම අළු ගල්පර මෝරුන්, ස්පිනර් ඩොල්ෆින්, භික්ෂු සීල් සහ හර්මිට් කකුළුවන් වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ අවට ගල්පර දිගේ සොයාගත හැකිය.

 ජාතික වනජීවී සරණාගතය 
1974 ජුනි 27 වන දින, අභ්‍යන්තර කටයුතු ලේකම් රොජර්ස් මෝර්ටන් බේකර් දූපත් ජාතික වනජීවී සරණාගතය ස්ථාපිත කළේය. 2009 දී, දිවයිනේ වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 12 (කිලෝමීටර් 22) ක් දක්වා විහිදෙන ජලයෙන් යට වූ ඉඩම් ඇතුළත් කිරීමට සරණාගතය පුළුල් කරන ලදී. මෙම රක්ෂිතය දැන් අක්කර 531 (හෙක්ටයාර 215) ක භූමි ප්‍රමාණයක් සහ අවට සාගර ජලයෙන් අක්කර 410,184 (හෙක්ටයාර 165,996) ආවරණය කරයි. බේකර් දූපත සහ තවත් දූපත් හයක් පැසිෆික් දුරස්ථ දූපත් ජාතික වනජීවී සරණාගත සංකීර්ණයේ කොටසක් ලෙස එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. 2009 ජනවාරි මාසයේදී, ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් විසින් මෙම ආයතනය පැසිෆික් දුරස්ථ දූපත් සමුද්‍රීය ජාතික ස්මාරකය ලෙස නැවත නම් කරන ලදී. මෙය 2025 දී පැසිෆික් දූපත් උරුම සමුද්‍රීය ජාතික ස්මාරකය ලෙස නම් කරන ලදී.

ආරක්ෂිතය මුහුණ දෙන පාරිසරික අභියෝග අතරට දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් අතහැර දැමූ හමුදා සුන්බුන් වල අවශේෂ සහ අක්වෙරළ ජලයේ නීති විරෝධී මසුන් ඇල්ලීමේ තර්ජනය ඇතුළත් වේ. ඊට අමතරව, කැරපොත්තන් සහ පොල් ගස් වැනි මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින් හඳුන්වා දුන් ආක්‍රමණශීලී විශේෂ, ස්වදේශික වන සතුන් විස්ථාපනය කර ඇත. 1937 දී දිවයිනට ප්‍රථම වරට හඳුන්වා දුන් වල් බළලුන් 1965 වන විට මුලිනුපුටා දමන ලදී.

බේකර් දූපතට මහජන ප්‍රවේශය බෙහෙවින් සීමා කර ඇති අතර එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය විසින් නිකුත් කරන ලද විශේෂ භාවිත බලපත්‍රයක් අවශ්‍ය වේ. බලපත්‍ර සාමාන්‍යයෙන් ලබා දෙනු ලබන්නේ විද්‍යාඥයින්ට සහ අධ්‍යාපනඥයින්ට පමණි. ජුනි මස මුල සිට අගෝස්තු මැද භාගය දක්වා සීමිත සංචාරක පැකේජ ලබා ගත හැකි වුවද, අනවසර සංචාර සහ පිහිනීම, මසුන් ඇල්ලීම සහ ගිනි දැල්වීම වැනි ක්‍රියාකාරකම් දැඩි ලෙස තහනම්ය. අතොළුවට පිවිසෙන්නේ දිවා කාලයේ පමණක් වන අතර, ස්කූබා කිමිදීම එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවයට අනුබද්ධ විද්‍යාඥයින්ට පමණක් සීමා වේ. නියෝජිතායතන නියෝජිතයින් ආසන්න වශයෙන් සෑම වසර දෙකකට වරක් දිවයිනට පැමිණෙන අතර, බොහෝ විට ජාතික සාගර හා වායුගෝලීය පරිපාලන නෞකාවක් සමඟ ප්‍රවාහනය සම්බන්ධීකරණය කරයි.

 මිනිස් සුන්බුන් සහ අවශේෂ 
අතීත මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වලින් ලබාගත් සුන්බුන්, විශේෂයෙන් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී එක්සත් ජනපද හමුදාව බේකර් දූපත අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු, දිවයින පුරා සහ අවට වෙරළබඩ ජලයේ විසිරී ඇත. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ශේෂය වන්නේ අඩි 5400x150 (මීටර 1646x46) ගුවන් පථය වන අතර එය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇති අතර එය භාවිතයට ගත නොහැකි ය. දිවයිනේ බටහිර වෙරළ තීරයේ, යුධ සමයේ දිවා ආලෝකයක් ඉතිරිව ඇත, නමුත් එය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු නඩත්තු කර නොමැත. මෙම ආලෝකය දැන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඇල්බට්‍රොස් පක්ෂීන් සහ හර්මිට් කකුළුවන් විසින් අභිජනනය සඳහා භාවිතා කරන අතර, එය එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය සඳහා ඔවුන්ගේ කලාතුරකින් සිදුවන සංචාර වලදී සන්ධිස්ථානයක් ලෙසද සේවය කරයි.

හමුදා වාඩිලා ගැනීම අතරතුර ප්‍රධාන කඳවුරු ප්‍රදේශය වූ බව පෙනෙන දිවයිනේ ඊසානදිග කොටසේ, ගොඩනැගිලි කිහිපයක සහ බර උපකරණවල නටබුන් තවමත් දක්නට ලැබේ. ලී ඇන්ටෙනා කණු පහක්, එක් එක් අඩි 40 ක් පමණ (මීටර් 12) උස, තවමත් පවතී. ඊට අමතරව, කඩා වැටුණු ගුවන් යානා කිහිපයක සුන්බුන් සහ බුල්ඩෝසර් වැනි විශාල උපකරණ දිවයිනේ සහ ජලය යට සොයාගත හැකිය.

ලෝහ, ඉන්ධන සහ ජල බෙර වල අවශේෂ අඩංගු බුල්ඩෝසර් කැණීම් රාශියක් උතුරු-මැද කොටස පුරා සහ දිවයිනේ උතුරු මායිම දිගේ විසිරී ඇත. යුධ කාලීන මෙහෙයුම් අතරතුර, දිවයින වටා ඇති ජලයේ තිබී සොයාගත් සුන්බුන් වලට දායක වෙමින්, සර්ෆ් හි ගොඩබෑමේ යාත්‍රා 11 ක් අහිමි වූ බව එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව වාර්තා කළේය.

 ගැලරිය 

 යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas