ග්වාඩලූප් හි ඉතිහාසය

පූර්ව යටත් විජිත යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Petroglyphe_Plessis3.jpg|වම|thumb|බේලිෆ්හි පුරාණ ශිලා ලේඛනයක්
මෙම දූපත් මුලින්ම ජනාවාස වූයේ ඇමරිකානු මහාද්වීපික ජනතාව විසිනි, සමහර විට ක්‍රි.පූ. 3000 තරම් ඈත අතීතයේ දී විය හැකිය.Siegel et al – Analyse préliminaire de prélèvements sédimentaires en provenance de Marie-Galante. Bilan scientifique 2006–2008. Service régional de l’archéologie Guadeloupe- Saint-Martin – Saint-Barthélemy 2009. අරවක් ජනයා හඳුනාගත හැකි පළමු කණ්ඩායම වන නමුත් පසුව ඔවුන් ආ. 1400 දී කලීනා-කැරිබ් ජනයා විසින් අවතැන් කරන ලදී.

 15-17 සියවස් 
ක්රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1493 නොවැම්බර් මාසයේදී ගොඩ බැස්ස අතර එයට එහි වර්තමාන නම ලබා දුන් ග්වාඩලූප් දුටු පළමු යුරෝපීයයා විය. 16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් යටත් විජිතකරණය කිරීමට ගත් උත්සාහයන් කිහිපයක්ම ස්වදේශික ජනයාගේ ප්‍රහාර හේතුවෙන් අසාර්ථක විය. 1626 දී, වෙළෙන්දෙකු සහ වික්‍රමාන්විතයෙකු වූ පියරේ බෙලේන් ඩි'එස්නම්බුක් යටතේ ප්‍රංශ ජාතිකයන් ග්වාඩලූප් කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීමට පටන් ගත් අතර ස්පාඤ්ඤ පදිංචිකරුවන් පලවා හැරියේය. ප්‍රංශ යටත් විජිත නායකයින් වන චාල්ස් ලියෙනාර්ඩ් ඩි එල් ඔලිව් සහ ජීන් ඩු ප්ලෙසිස් ඩි එල් අමරික්ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ 1635 දී කොම්පැග්නි ඩෙස් ඉල්ස් ඩි එල් අමරික්වරු ග්වාඩෙලූප් හි පදිංචි වූහ; ඔවුන් විධිමත් ලෙස ප්‍රංශය සඳහා දිවයින අත්පත් කර ගත් අතර භූමිය යටත් විජිතකරණය කිරීම සඳහා ප්‍රංශ ගොවීන් ගෙන එන ලදී. මෙය රෝග සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය හේතුවෙන් බොහෝ ආදිවාසීන්ගේ මරණයට හේතු විය. කෙසේ වෙතත්, 1640 වන විට, කොම්පැග්නි ඩෙස් ඉල්ස් ඩි එල් අමරික්වරු බංකොලොත් වී සිටි අතර, ඔවුන් ගුවාඩෙලූප් චාල්ස් හූල් ඩු පෙටිට් ප්‍රේ වෙත විකුණා දැමූ අතර ඔහු වතු කෘෂිකර්මාන්තය ආරම්භ කළ අතර, 1650 දී පළමු අප්‍රිකානු වහලුන් පැමිණියහ.La Guadeloupe: renseignements sur l'histoire, la flore, la faune, la géologie, la minéralogie, l'agriculture, le commerce, l'industrie, la législation, l'administration, Volume 1, Partie 2, de Jules Ballet (Imprimerie du gouvernement, 1895) (in French) වහල් ප්‍රතිරෝධය වහාම පුළුල් විය, 1656 දී විවෘත නැගිටීමක් සති කිහිපයක් පැවතුන අතර ප්‍රංශ ජාතිකයින්ට ඔවුන්ට සහාය වීම නැවැත්වීමට බල කරන තෙක් අවම වශයෙන් වසර දෙකක්වත් පැවති සමූහ අතහැර යාමේ වාරයක් ඇති විය. 1674 දී ඔවුන්ගේ මාර්ටිනික් ජනපදයේ රැකවරණය යටතේ ප්‍රංශයට ඈඳා ගැනීමට පෙර දිවයිනේ හිමිකාරිත්වය ප්‍රංශ බටහිර ඉන්දීය සමාගමට පැවරුණි. 1685 සිට නොයාර් සංග්‍රහය මගින් බලාත්මක කරන ලද ආයතනික වහල්භාවය, උක් වතු ආර්ථිකයක් සමෘද්ධිමත් වීමට හේතු විය.

 18-19 සියවස් 
සත් අවුරුදු යුද්ධය අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා 1763 පැරිස් ගිවිසුම තෙක් දූපත් අල්ලාගෙන අත්පත් කර ගත්හ. එම කාලය තුළ, පොයින්ට්-ඒ-පිට්‍රේ ප්‍රධාන වරායක් බවට පත් වූ අතර, බ්‍රිතාන්‍ය ඇමරිකාවේ වෙළඳපොළවල් ග්වාඩලූපියන් සීනි සඳහා විවෘත කරන ලද අතර, එය ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ දැව සඳහා වෙළඳාම් කරන ලදී. ආර්ථිකය ඉක්මනින් ප්‍රසාරණය වූ අතර, ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදීන්ට විශාල ධනයක් ඇති කළේය. එකල ග්වාඩලූප් කෙතරම් සමෘද්ධිමත්ද යත්, 1763 පැරිස් ගිවිසුම යටතේ, ප්‍රංශය ග්වාඩලූප් නැවත පැමිණීම සඳහා එහි කැනේඩියානු යටත් විජිත අහිමි කළේය. කෝපි වගාව 1720 ගණන්වල අගභාගයේදී ආරම්භ වූ අතර,Auguste Lacour, Histoire de la Guadeloupe, vol. 1 (1635–1789). Basse-Terre, Guadeloupe, 1855 full text at Google Books , p. 236ff. වහලුන් විසින් ද වැඩ කරන ලද අතර, 1775 වන විට කොකෝවා ප්‍රධාන අපනයන නිෂ්පාදනයක් බවට පත්විය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Combat_naval_12_avril_1782-Dumoulin-IMG_5484.JPG|thumb|1782 දී ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර සාන්ත සටන ඇති විය.
ප්‍රංශ විප්ලවය ග්වාඩලූප් වෙත අවුල් සහගත තත්වයක් ඇති කළේය. නව විප්ලවවාදී නීතිය යටතේ, නිදහස් වූවන්ට සමාන අයිතිවාසිකම් හිමි විය. අවුල් සහගත දේශපාලන තත්වයෙන් ප්‍රයෝජන ගනිමින්, බ්‍රිතාන්‍යය 1794 දී ග්වාඩලූප් අල්ලා ගත්තේය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් වික්ටර් හියුගස් යටතේ ගවේෂණ හමුදාවක් යවමින් ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, එය දෙසැම්බර් වන විට යටත් විජිතය නැවත අත්පත් කර ගෙන වහල්භාවය අහෝසි කළේය. ඉන් පසුව ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදීන් 1,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buste_de_Louis_Delgr%C3%A8s_%C3%A0_Matouba.JPG|දකුණ|thumb|1802 වහල් කැරැල්ලේ නායකයා වූ ලුවී ඩෙල්ග්‍රේස්ගේ උඩුකය
1802 දී, ඇන්ටොයින් රිචෙපන්ස් යටතේ ප්‍රංශ ගවේෂණ බලකායක් ග්වාඩලූප් වෙත පැමිණි අතර, එතෙක් යටත් විජිතයේ තථ්‍ය පාලකයන් වූ කළු නිලධාරීන්ගේ නායකත්වයෙන් කැරැල්ලක් ඇති විය. රිචෙපන්ස් සහ ඔහුගේ හමුදා කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව ඉක්මනින් ක්‍රියා කළ අතර, එය 1802 මැයි 28 වන දින මැටූබා සටනින් අවසන් විය. ඔවුන්ට සාර්ථක වීමට අවස්ථාවක් නොමැති බව වටහා ගත් ලුවී ඩෙල්ග්‍රේස් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයින් හිතාමතාම ඔවුන්ගේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩා පුපුරුවා හරිමින් සමූහ සියදිවි නසා ගත්හ. 1802 ජූලි 6 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද කොන්සියුලර් නියෝගයක් මගින් ගුවාඩලූප් හි වහල්භාවය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට විචක්ෂණශීලීව නියෝග කරන ලදී. 1803 මැයි 14 වන දින ගුවාඩලූප් හි වහල්භාවය නිල වශයෙන් නැවත ස්ථාපිත කළ ප්‍රංශ ජාතිකයින්ට එරෙහි කැරැල්ලක් 1804 දක්වා පැවතුනි. 1810 දී, බ්‍රිතාන්‍යයන් නැවතත් දිවයින අල්ලා ගත් අතර, 1813 ස්ටොක්හෝම් ගිවිසුම යටතේ එය ස්වීඩනයට භාර දුන්නේය.

1814 පැරිස් ගිවිසුමේ දී, ස්වීඩනය ගුවාඩලූප් ප්‍රංශයට පවරා දුන් අතර, එමඟින් ගුවාඩලූප් අරමුදල ඇති විය. 1815 දී, වියානා ගිවිසුම මගින් ගුවාඩලූප් හි ප්‍රංශ පාලනය පිළිගත්තේය.

1848 දී ප්‍රංශ අධිරාජ්‍යයේ වහල්භාවය අහෝසි කරන ලදී. 1854 න් පසු, ඉන්දියාවේ පොන්ඩිචෙරි ප්‍රංශ යටත් විජිතයෙන් ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන් ගෙන එන ලදී. 1849 සිට නිදහස් කරන ලද වහලුන්ට ඡන්දය හිමි වූ නමුත්, 1923 දී හෙන්රි සිදම්බරොම් විසින් මෙහෙයවන ලද දිගු ව්‍යාපාරයක් අවසානයේ සාර්ථක වන තෙක් ප්‍රංශ ජාතිකත්වය සහ ඡන්දය ඉන්දියානු පුරවැසියන්ට ලබා දී නොතිබුණි.

 20-21 සියවස් 
1936 දී, ෆීලික්ස් එබුවේ ග්වාඩලූප් හි පළමු කළු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත්විය..The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Félix Éboué". Encyclopedia Britannica, 22 Dec. 2024, https://www.britannica.com/biography/Felix-Eboue. Accessed 9 May 2025 දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, ග්වාඩලූප් මුලින් විචි රජයේ පාලනය යටතට පත් වූ අතර පසුව 1943 දී නිදහස් ප්‍රංශයට සම්බන්ධ විය. 1946 දී, ග්වාඩලූප් ජනපදය ප්‍රංශයේ විදේශීය දෙපාර්තමේන්තුවක් බවට පත්විය.

පශ්චාත් යුධ සමයේදී ග්වාඩලූප්හි සමාජ ව්‍යුහය සහ ප්‍රංශය සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය සම්බන්ධයෙන් ආතතීන් ඇති විය. 'ශාන්ත වැලන්ටයින් සංහාරය' 1952 දී සිදු වූ අතර, ලෙ මවුලේ හි වැඩ වර්ජනය කළ කර්මාන්තශාලා සේවකයින්ට කොම්පැනි රිපබ්ලිකේන්ස් ඩි සෙකියුරිටේ විසින් වෙඩි තබා ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ හතරක් සිදුවිය. 1967 මැයි මාසයේදී කළු ග්වාඩලූපියානු ජාතික රෆායෙල් බල්සින්ක්ට එල්ල වූ ජාතිවාදී ප්‍රහාරයකින් අට දෙනෙකු මිය යාමෙන් පසු වාර්ගික ආතතීන් කෝලාහලයක් බවට පත් විය.

1970 ගණන්වල නිදහස් ව්‍යාපාරයක් වර්ධනය වූ අතර, 1974 දී ප්‍රංශය ග්වාඩලූප් ප්‍රංශ කලාපයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට පෙළඹුණි. Union populaire pour la libération de la Guadeloupe (UPLG) සම්පූර්ණ නිදහස සඳහා උද්ඝෝෂනය කළ අතර, 1980 ගණන් වන විට  (GLA) සහ Alliance révolutionnaire caraïbe (ARC) වැනි කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාමාර්ග සමඟ තත්වය ප්‍රචණ්ඩකාරී විය.

1982 දී ග්වාඩලූප් වෙත විශාල ස්වයං පාලනයක් ලබා දෙන ලදී. 2003 දී ජනමත විචාරණයක් හරහා, ශාන්ත-මාටින් සහ ශාන්ත බර්තෙලමි ග්වාඩලූප් හි පරිපාලන අධිකරණ බලයෙන් වෙන්වීමට ඡන්දය දුන් අතර, මෙය 2007 වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම බලාත්මක විය.

2009 ජනවාරි මාසයේදී, ලියනජ් කොන්ට් ප්‍රොෆිටේෂන් ලෙස හැඳින්වෙන කම්කරු සමිති සහ අනෙකුත් අය වැඩි වැටුප් සඳහා වැඩ වර්ජනයක නිරත වූහ."Race, class fuel social conflict on French Caribbean islands ". Agence France-Presse (AFP). 17 February 2009 අඩු වැටුප්, ඉහළ ජීවන වියදම, ප්‍රංශ ප්‍රධාන භූමියට සාපේක්ෂව ඉහළ දරිද්‍රතා මට්ටම් සහ යුරෝපීය සංගමයේ නරකම ඒවා අතර පවතින විරැකියාවේ මට්ටම් හේතුවෙන් වර්ජකයින් කෝපයට පත් විය. ප්‍රංශ රජයේ අකාර්යක්ෂම ප්‍රතිචාරයක් ලෙස සැලකූ දෙය ප්‍රචණ්ඩකාරී බවට පත් වූ අතර වෘත්තීය සමිති නායකයෙකු (ජැක්ස් බිනෝ) වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමෙන් පසු අමතර පොලිස් භටයන් යෙදවීමට පෙළඹවීමෙන් තත්වය ඉක්මනින් උත්සන්න විය. වැඩ වර්ජනය දින 44 ක් පැවති අතර අසල පිහිටි මාර්ටිනික්හි ද එවැනිම ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පෙළඹුණි. ජනාධිපති නිකොලස් සාකෝසි පසුව දිවයිනට පැමිණ ප්‍රතිසංස්කරණ පොරොන්දු විය.Sarkozy offers autonomy vote for Martinique , Agence France-Presse මෙම කාලය තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරය බෙහෙවින් පීඩාවට පත් වූ අතර 2010 සංචාරක සමයට ද එය බලපෑවේය.

 යොමු කිරීම්