වේක් දූපත

වේක් දූපත (), වේක් අටෝල් ලෙසද හැඳින්වේ, එය පැසිෆික් සාගරයේ මයික්‍රොනීසියා උප කලාපයේ කොරල් පරයකි. මෙම අතොළුව කොරල් පරයකින් වට වූ කලපුවක් වටා වේක්, විල්ක්ස් සහ පීල් දූපත් - දූපත් තුනකින් සමන්විත වේ. ආසන්නතම ජනාවාස දූපත වන්නේ මාෂල් දූපත් වල උටිරික් අටෝල් වන අතර එය ගිනිකොන දෙසින් සැතපුම් 592 (කිලෝමීටර් 953) ක් දුරින් පිහිටා ඇත.

1568 දී ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා විසින් එහි පළමු වාර්තාගත සොයා ගැනීමට පෙර, ප්‍රාග් ඓතිහාසික ඔස්ට්‍රෝනියානු නාවිකයින් විසින් මෙම දූපත සොයා ගන්නට ඇත. ඊළඟ සියවස් වලදී නැව් මෙම ප්‍රදේශයට සංචාරය කිරීම දිගටම කරගෙන ගිය නමුත්, 1899 දී එක්සත් ජනපදය එයට හිමිකම් කියන තෙක් දිවයින සංවර්ධනය නොවී පැවතුනි. 1935 දී පෑන් ඇමරිකන් එයාර්වේස් ගුවන් තොටුපළක් සහ හෝටලයක් ඉදිකර, ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් පියාසර බෝට්ටු මාර්ග සඳහා නැවතුම්පොළක් ලෙස වේක් දූපත ස්ථාපිත කරන තෙක් දිවයිනේ සැලකිය යුතු සංවර්ධනයක් ආරම්භ නොවීය. 1941 දෙසැම්බර් මාසයේදී දෙවන ලෝක යුද්ධයේ පැසිෆික් රඟහල විවෘත කිරීමේදී ජපානය දූපත අල්ලා ගත් අතර එහිදී 1945 සැප්තැම්බර් මාසයේදී යුද්ධය අවසන් වන තෙක් එය ජපන් ආක්‍රමණය යටතේ පැවතුනි. 1972 දී, පෑන් ඇමරිකන් එයාර්වේස් ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් ස්ථානගත කිරීම් සඳහා දිවයින භාවිතා කිරීම නැවැත්වූ අතර, ඒ වෙනුවට නතර නොවී සාගරය තරණය කළ හැකි බෝයිං 747 ගුවන් යානා භාවිතා කළේය. පෑන් ඇමරිකන් එයාර්වේස් ඉවත් කර ගැනීමත් සමඟ, දිවයිනේ පරිපාලනය එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, පසුව 1975 දී නව ජීවිත මෙහෙයුම අතරතුර වියට්නාම සරණාගතයින් සඳහා සැකසුම් ස්ථානයක් ලෙස පරමාණුව භාවිතා කරන ලදී.

වේක් දූපත මාෂල් දූපත් විසින් හිමිකම දරන නමුත් එක්සත් ජනපදය විසින් අසංවිධානාත්මක සහ සංස්ථාගත නොකළ භූමියක් ලෙස පරිපාලනය කරනු ලබන අතර එය එක්සත් ජනපද කුඩා පිටත දූපත් වල කොටසකි. මෙම දූපත අභ්‍යන්තර කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව විසින් කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. ස්ථිර පදිංචිකරුවන් නොමැති වුවද, ඕනෑම වේලාවක දිවයිනේ ආසන්න වශයෙන් 300 දෙනෙකු පමණ සිටිති, ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා නිලධාරීන් සහ කොන්ත්‍රාත්කරුවන්.

වේක්හි ස්වාභාවික ප්‍රදේශ සීමිත වර්ෂාපතනයට අනුවර්තනය වූ නිවර්තන ගස්, පඳුරු සහ තණකොළ මිශ්‍රණයකි. වේක්හි හර්මිට් කකුළුවන් සහ මීයන් දහස් ගණනක් ජීවත් වන අතර, අතීතයේ දී, මීයන් ගහනය පාලනය කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා බළලුන් හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය වරෙක මිලියන 2 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. කුඩා පියාසර රහිත කුරුල්ලෙකු වන වේක් අයිලන්ඩ් රේල්, වරක් පරමාණුවේ ජීවත් වූ නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී වඳ වී ගියේය. ඝන වෘක්ෂලතාදිය බොහෝ පක්ෂීන් විල්ක්ස් දූපතේ නම් කරන ලද පක්ෂි අභයභූමියක කූඩු කිරීමට හේතු වී ඇතත්, බොහෝ මුහුදු පක්ෂි විශේෂ ද වේක් වෙත පැමිණේ. වේක් දූපතේ ජලයෙන් යට වූ සහ මතුවන ඉඩම් පැසිෆික් දූපත් උරුම සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකයේ ඒකකයකි.
 නිරුක්තිය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_air.JPG|වම|thumb|වේක් දූපත
වේක් දූපත එහි නම ලබාගෙන ඇත්තේ 1796 දී කුමරු විලියම් හෙන්රිගේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සිටියදී අතොළුව නැවත සොයා ගත් බ්‍රිතාන්‍ය මුහුදු කපිතාන් සැමුවෙල් වේක් විසිනි. මෙම නම සමහර විට කපිතාන් විලියම් වේක්ට ආරෝපණය කර ඇති අතර, ඔහු 1792 දී කුමරු විලියම් හෙන්රිගෙන් අතොළුව සොයා ගත් බව වාර්තා වේ.

පීල් දූපත 1841 දී දිවයිනට පැමිණි ස්වභාව විද්‍යාඥ ටයිටියන් පීල්ගේ නමින් නම් කර ඇති අතර, 1841 දී වේක් ඇටෝල් වෙත එක්සත් ජනපද ගවේෂණයට නායකත්වය දුන් එක්සත් ජනපද නාවික නිලධාරි චාල්ස් විල්ක්ස්ගේ නමින් විල්ක්ස් දූපත නම් කර ඇත.History and Ornithological Journals of the Tanager Expedition of 1923 to the Northwestern Hawaiian Islands, Johnston and Wake Islands, Storrs L. Olson, National Museum of Natural History, Smithsonian Institution, Washington, DC, February 1996

 ඉතිහාසය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_Lagoon_Paradise_by_Matthew_Piatkowski.jpg|thumb|වේක් දූපතේ කලපුවේ තල් ගස්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Jun_15_050_(18471103304).jpg|thumb|වේක්ගේ කලපුව
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corl0268_(27906633966).jpg|thumb|තිත් සහිත රාජාලි කිරණ (අයෙටොබැටස් නරිනාරි) වේක් දූපතේ කොරල් අසල පිහිනයි.

 ප්‍රාග් ඉතිහාසය 
දිවයිනේ පොලිනීසියානු මීයා සිටීමෙන් පෙනී යන්නේ වේක් දූපතට පොලිනීසියානු හෝ මයික්‍රොනීසියානු සංචාරකයින් විසින් මුල් අවධියේදී පැමිණ ඇති බවයි. මාෂල් වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව, මිනිසුන් පච්ච කෙටීමේ චාරිත්‍ර සඳහා ඇල්බට්‍රොස් ඇටකටු එකතු කරන ආනන් කියෝ නොහොත් "තැඹිලි මලෙහි දූපත" පිළිබඳ කථා කියයි. මාෂල් දූපත් වැසියන් ආනන් කියෝව දඩයම් කිරීම සහ ආහාර රැස් කිරීම සඳහා ක්‍රීඩා රක්ෂිතයක් ලෙස සැලකූ බවත්, බොකාක් ඇටෝල් සහ බිකාර් ඇටෝල් හි ඉඩම් පරිහරණ පිළිවෙත් වලට සමානව කිසිවෙකු එහි ස්ථිරව වාසය නොකළ බවත් ඩ්වයිට් හයින් අනුමාන කළේය. 1800 ගණන්වල මැද භාගයේදී, පළමු මිෂනාරිවරුන් මාෂල්ස් වෙත පැමිණි කාලය තුළ, දූපත් වැසියන් වේක් ඇටෝල් වෙත ගමන් කිරීම නැවැත්විය හැකි බවත් ඔහු අනුමාන කළේය. කෙසේ වෙතත්, අතොළුවේ දුරස්ථභාවය සහ මිරිදිය ජලය නොමැතිකම ස්ථිර පූර්ව-නූතන මානව වාසස්ථාන වළක්වා ඇති බව විය හැකිය; පුරාණ කෞතුක වස්තු කිසිවක් සොයාගෙන නොමැත.

 මුල් කාලීන ගවේෂණය සහ නැව් සුන්බුන් 
වේක් දූපතේ පළමු වාර්තාගත සොයාගැනීම 1568 ඔක්තෝබර් 2 වන දින ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයෙකු සහ නාවිකයෙකු වන ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා විසින් සිදු කරන ලදී. 1567 දී, මෙන්ඩානා සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය පේරු හි කැලාඕ සිට ලොස් රේයිස් සහ ටොඩෝස් ලොස් සැන්ටොස් යන නැව් දෙකකින් ඉන්කා සම්ප්‍රදායේ සඳහන් දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ රන් පොහොසත් භූමියක් සෙවීම සඳහා ගවේෂණයක් සඳහා පිටත්ව ගියහ. ටුවාලු සහ සොලමන් දූපත් නැරඹීමෙන් පසු, ගවේෂණය උතුරට ගොස් "ලීග අටක් වට ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත යැයි විනිශ්චය කරන ලද පහත් නිසරු දූපතක්" වන වේක් දූපතට පැමිණියේය. දිනය, ඔක්තෝබර් 2, ඇසිසියේ ශාන්ත ෆ්‍රැන්සිස්ගේ මංගල්‍යයේ පෙර දිනය වූ බැවින්, කපිතාන් එය ශාන්ත ෆ්‍රැන්සිස් දූපත (ස්පාඤ්ඤ: ඉස්ලා සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ) ලෙස නම් කළේය. නැව්වලට ජලය අවශ්‍ය වූ අතර කාර්ය මණ්ඩලය ස්කර්වි රෝගයෙන් පීඩා වින්දා, නමුත් දූපත වටා ගමන් කිරීමෙන් පසු, වේක් ජලයෙන් තොර බවත් "පොල් ගෙඩියක් (පොල්) හෝ පැන්ඩනස් එකක් නොතිබූ" බවත් "මුහුදු පක්ෂීන් සහ පඳුරු වලින් වැසී ඇති වැලි සහිත ස්ථාන හැර වෙනත් කිසිවක් එහි නොතිබූ බවත්" තීරණය විය. (මෙන්ඩානාගේ ඛණ්ඩාංක පිළිබඳ විස්තරයට අනුව වේක් නැවත ස්ථානගත කිරීමට උත්සාහ කරන අතරතුර ජේම්ස් කුක් මුලින්ම හවායි දූපත් වෙත ළඟා විය.) .

1796 දී, ප්‍රින්ස් විලියම් හෙන්රි නම් වෙළඳ නෞකාවේ කපිතාන් සැමුවෙල් වේක් ද වේක් දූපතට පැමිණ, වේක් දූපත තමාටම නම් කළේය. ඉන් ටික කලකට පසු, ටොන් 80 ක ලොම් වෙළඳ වෙළඳ බ්‍රිග් හැල්සියන් වේක් වෙත පැමිණි අතර, කැප්ටන් වේක්ගේ සංචාරය සහ අනෙකුත් පෙර යුරෝපීය සම්බන්ධතා ගැන නොදැන සිටි මාස්ටර් චාල්ස් විලියම් බාර්ක්ලි, ඔහුගේ නෞකාවට ගෞරවයක් වශයෙන් ඇටෝල් හැල්සියන් දූපත ලෙස නම් කළේය. 1823 දී, කපිතාන් එඩ්වඩ් ගාඩ්නර්, තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නෞකාවක් වන බෙලෝනා හි අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සිටියදී,  හි පිහිටි දූපතකට ගිය අතර, එය සැතපුම් 20–25 (කිලෝමීටර 32–40) දිගකින් යුක්ත යැයි ඔහු විනිශ්චය කළේය. දූපත "දැවයෙන් වැසී තිබූ අතර, ඉතා හරිත හා ග්‍රාමීය පෙනුමක් තිබුණි". මෙම වාර්තාව වේක් දූපතේ තවත් දර්ශනයක් ලෙස සැලකේ.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Commodore_Charles_Wilkes,_commander_of_the_United_States_Exploring_Expedition_1838_-_1842.jpg|වම|thumb|1838–42 එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණයේ අණදෙන නිලධාරී ලුතිනන් චාල්ස් විල්ක්ස්
1841 දෙසැම්බර් 20 වන දින, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ ලුතිනන් චාල්ස් විල්ක්ස් විසින් අණ දෙන ලද එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණය, USS වින්සන්ස් හි වේක් වෙත පැමිණ දිවයින සමීක්ෂණය කිරීම සඳහා බෝට්ටු කිහිපයක් යැවීය. විල්ක්ස් මෙම අතොළුව විස්තර කළේ "ත්‍රිකෝණාකාර හැඩයකින් යුත් පහත් කොරල් එකක් සහ මතුපිටින් අඩි 8 [2.4 m] ඉහළින්. එහි මධ්‍යයේ විශාල කලපුවක් ඇති අතර එය විවිධ විශේෂවල මසුන්ගෙන් හොඳින් පිරී තිබුණි; මේවා අතර සියුම් මල්ලට් කිහිපයක් ද විය." වේක්හි මිරිදිය ජලය නොතිබූ නමුත් පඳුරු වලින් වැසී තිබූ බවත්, "ඒවායින් බහුලම වූයේ ටුවර්නෙෆෝර්ටියා" බවත් ඔහු සඳහන් කළේය. ගවේෂණයේ ස්වභාව විද්‍යාඥ ටිටියන් පීල් සඳහන් කළේ "මෙම දූපත සෑදීමේ ඇති එකම කැපී පෙනෙන කොටස මුහුදේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් ඉවතට විසිවී ගිය දැවැන්ත කොරල් කුට්ටි" බවයි. පීල් කෙටි වලිග සහිත ඇල්බට්‍රොස් පක්ෂියෙකුගෙන් බිත්තරයක් එකතු කර, පොලිනීසියානු මීයෙකු ඇතුළු අනෙකුත් නිදර්ශක ගවේෂණයේ ස්වාභාවික ඉතිහාස එකතුවට එක් කළේය. "පෙනුම අනුව, දිවයින සමහර විට ජලයෙන් යට විය යුතුය, නැතහොත් මුහුද එය මත සම්පූර්ණයෙන්ම කැඩී යයි" යනුවෙන් විල්ක්ස් ද වාර්තා කළේය.Narrative of the United States Exploring Expedition: During the Years 1838, 1839, 1840, 1841, 1842, Volume 5, Charles Wilkes, C. Sherman, 1849, p. 267

වේක් දූපත මුලින්ම ජාත්‍යන්තර අවධානය දිනා ගත්තේ ලිබෙල් බාර්ක් නෞකාවේ සුන්බුන් සමඟිනි. 1866 මාර්තු 4 වන දින රාත්‍රියේ, බ්‍රෙමන්හි ටොන් 650 ක් බරැති යකඩ ලෙලි සහිත ලිබෙල්, කුණාටුවක් අතරතුර වේක් දූපතේ නැගෙනහිර ගල්පරයට පහර දුන්නේය. කපිතාන් ඇන්ටන් ටෝබියස්ගේ අණ පරිදි, නෞකාව රසදිය (ක්වික්සිල්වර්) භාණ්ඩ තොගයක් සමඟ සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සිට හොංකොං දක්වා ගමන් කරමින් සිටියේය. ජලය සඳහා දිවයිනේ දින තුනක් සෙවීම සහ කැණීමෙන් පසු, කාර්ය මණ්ඩලය සුන්බුන් වූ නෞකාවෙන් ඇමරිකානු ගැලුම් 200 (ලීටර් 760) ක ජල ටැංකියක් සොයා ගත්හ. වටිනා භාණ්ඩ ද සොයා ගෙන දිවයිනේ වළලනු ලැබූ අතර, රසදිය, කාසි සහ වටිනා ගල් කුප්පි 1,000 න් සමහරක් ද ඇතුළත් විය. ජල සැපයුම අඩුවීම සහ ගලවා ගැනීමේ කිසිදු සලකුණක් නොමැතිව සති තුනකට පසු, මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය වේක් වෙතින් පිටත් වී ලිබෙල් සිට ඉතිරි බෝට්ටු දෙකෙන් ගුවාම් (එවකට මරියානා දූපත් වල ස්පාඤ්ඤ ජනපදයේ මධ්‍යස්ථානය) වෙත යාත්‍රා කිරීමට උත්සාහ කළහ. මගීන් විසි දෙදෙනෙකු සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ කොටසක් පළමු සහකරු රුඩොල්ෆ් කෞෂ්ගේ අණ යටතේ 22-අඩි (මීටර් 7) දිගු බෝට්ටුවේ යාත්‍රා කළ අතර, ඉතිරි කාර්ය මණ්ඩලය කපිතාන් ටෝබියස් සමඟ 20-අඩි (මීටර් 6) ගිග් එකේ යාත්‍රා කළහ. 1866 අප්‍රේල් 8 වන දින, දිගු බෝට්ටුව දින 13 ක් නිතර නිතර කුණාටු, කෙටි සලාක සහ නිවර්තන හිරු එළියෙන් පසු ගුවාම් වෙත ළඟා විය. කපිතාන් විසින් අණ කරන ලද ගිග් එක මුහුදේදී අතුරුදහන් විය."The wreck of the Libelle and other early European visitors to Wake Island", Spennemann, D. H. R., Micronesian Journal of the Humanities and Social Sciences, 4:108–123, 2005"Den Tod vor Augen: Die unglückliche Reise der Bremer Bark LIBELLE in den Jahren 1864 bis 1866", Bernd Drechsler, Thomas Begerow, Peter Michael Pawlik, Hauschild Verlag, Bremen, 2007

මරියානා දූපත් වල ස්පාඤ්ඤ ආණ්ඩුකාර ෆ්‍රැන්සිස්කෝ මොස්කෝසෝ වයි ලාරා, ගුවාම් හි ලිබෙල් නැව් සුන්බුන් වලින් දිවි ගලවා ගත් අයව පිළිගෙන ආධාර කළේය. අතුරුදහන් වූ ගිග් එක සෙවීමට සහ පසුව වළලනු ලැබූ නිධානය සොයා ගැනීමට ඔහුගේ බෑණා වන ජෝර්ජ් එච්. ජොන්ස්ටන් විසින් අණ කරන ලද සහ අණ කරන ලද ඇනා නම් ස්කූනර් එක පළමු සහකරු කෞෂ් සමඟ පිටත් කර යැවීමට ද ඔහු නියෝග කළේය. ඇනා අප්‍රේල් 10 වන දින ගුවාම් බලා පිටත් වූ අතර, වේක් දූපතේ දින දෙකකට පසු, වළලනු ලැබූ කාසි, වටිනා ගල් සහ ක්වික්සිල්වර් කුඩා ප්‍රමාණයක් සොයාගෙන බේරා ගත්තාය."Return of the Hokulele", The Friend, Honolulu, Volume 1, Number 8, August 1, 1867, Edition 1, p. 72"Libelle Wreckers", Hawaiian Gazette, Honolulu, Wednesday, May 27, 1868, p. 1

1870 ජූලි 29 වන දින, කපිතාන් හෙන්රි වැන්ඩර්වෝඩ්ගේ අණ යටතේ බ්‍රිතාන්‍ය තේ කපන නැවක් වන ඩෑෂින් වේව්, ෆුෂෝ සිට සිඩ්නි බලා යන ගමනේදී යාත්‍රා කළේය. අගෝස්තු 31 වන දින, "කාලගුණය ඉතා ඝන වූ අතර, නැගෙනහිර දෙසට තද කුණාටුවක් හමා ගිය අතර, ප්‍රචණ්ඩ කුණාටු සහ දැවැන්ත මුහුදක් ඇති විය." රාත්‍රී 10:30 ට, බිඳීම් දක්නට ලැබුණු අතර, නැව වේක් දූපතේ ගල්පරයට පහර දුන්නේය. රාත්‍රී යාත්‍රාව කැඩී යාමට පටන් ගත් අතර, පෙ.ව. 10:00 ට, කාර්ය මණ්ඩලය දිගු බෝට්ටුව ලීවඩ් පැත්තට ඉහළින් දියත් කළහ. ඉවත් කිරීමේ අවුල් සහගත තත්ත්වය තුළ, කපිතාන් ප්‍රස්ථාරයක් සහ නාවික උපකරණ ලබා ගත් නමුත් මාලිමා යන්ත්‍රයක් ලබා ගත්තේය. කාර්ය මණ්ඩලය වයින් පෙට්ටියක්, පාන් කිහිපයක් සහ බාල්දි දෙකක් පටවා ගත් නමුත් පානීය ජලය නොතිබුණි. වේක් දූපතේ ආහාර හෝ ජලය නොමැති බව පෙනෙන්නට තිබූ බැවින්, කපිතාන් සහ ඔහුගේ 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලය ඉක්මනින් පිටත් වී, හබලකට බ්ලැන්කට්ටුවක් සවි කර තාවකාලික රුවල් නිර්මාණය කළහ. ජලය නොමැති බැවින්, හයවන දින තද වැසි ඇද හැලෙන තෙක් සෑම මිනිසෙකුටම දිනපතා වයින් වීදුරුවක් ලබා දෙන ලදී. දිගු බෝට්ටුවේ බටහිර දෙසට දින 31 ක් ගසාගෙන යාමෙන් පසු, ඔවුන් කැරොලයින් දූපත් වල කොස්රේ (ස්ට්‍රෝංස් දූපත) වෙත ළඟා විය. කපිතාන් වැන්ඩර්වෝඩ්, වේක් දූපත "ප්‍රස්ථාරවල දක්වා ඇති" වැරදි ආකාරය නිසා ඩෑෂිං වේව් අහිමි වීමට හේතු විය. එය ඉතා අඩු වන අතර පැහැදිලි රාත්‍රියක පවා පහසුවෙන් දැකිය නොහැක."Total Loss of Barque Dashing Wave, and Rescue of the Crew", The Sydney Morning Herald, Monday, January 23, 1871, p. 4

 ඇමරිකානු ඈඳා ගැනීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Commander_Taussig_of_the_USS_Bennington_claims_Wake_Island_for_the_United_States_of_America.jpg|thumb|USS බෙනින්ටන්හි අණදෙන නිලධාරී එඩ්වඩ් ඩී. ටවුසිග් 1899 ජනවාරි 17 වන දින ධජය එසවීම සහ 21-තුවක්කු ආචාරය සමඟ එක්සත් ජනපදය සඳහා වේක් දූපත විධිමත් ලෙස අත්පත් කර ගනී.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:USS_Newport_News_(AK-3)_off_Wake_Island_on_24_September_1922.jpg|thumb|USS නිව්පෝට් නිවුස් (AK-3) 1922 දී වේක් දූපතට ගොස්, නැව් ගිලුණු නාවිකයින් එහි අතරමං වුවහොත් හදිසි ජලය සහ සැපයුම් සපයයි.
1898 දී හවායි ඈඳා ගැනීමත් සමඟ එම වසරේම ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු යුද්ධය අවසන් වීමෙන් ගුවාම් සහ පිලිපීනය අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ, හොනොලුලු සහ මැනිලා අතර අඩක් පමණ දුරින් පිහිටි හිමිකම් නොලබන සහ ජනාවාස නොවූ වේක් දූපත, වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වන එක්සත් ජනපදයේ යුද නැව්වලට ඉන්ධන පිරවීම සඳහා හොඳ ස්ථානයක් ලෙස එක්සත් ජනපදය සලකා බැලීමට පටන් ගත්තේය. රාජ්‍ය නාවික හමුදාව සහ ගමන් කරන වෙළඳ සහ මගී වාෂ්ප නැව්. 1898 ජූලි 4 වන දින, අටවන හමුදා බලකායේ පිලිපීන ගවේෂණ බලකායේ 2 වන බලසේනාවේ එක්සත් ජනපද හමුදා බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ෆ්‍රැන්සිස් වී. ග්‍රීන්, වේක් දූපතේ නතර වී එස්එස් චයිනා වාෂ්ප නැව් නෞකාවෙන් පිලිපීනයට යන අතරතුර එක්සත් ජනපද ධජය එසවීය.

1899 ජනවාරි 17 වන දින, ජනාධිපති විලියම් මැකින්ලිගේ නියෝග මත, යූඑස්එස් බෙනින්ටන්හි කමාන්ඩර් එඩ්වඩ් ඩී. ටවුසිග් වේක් වෙත ගොඩ බැස එක්සත් ජනපදය සඳහා දිවයින විධිමත් ලෙස අත්පත් කර ගත්තේය. වෙඩි 21 ක ආචාරයකින් පසුව, ධජය ඔසවන ලද අතර, පහත සඳහන් ශිලා ලේඛනය සහිත ධජ කණුවට පිත්තල තහඩුවක් සවි කරන ලදී:සබ්මැරීන් කේබලය සඳහා යෝජිත වේක් අයිලන්ඩ් මාර්ගය සැතපුම් 137 කින් (කිලෝමීටර් 220) කෙටි වුවද, හොනොලුලු සහ ගුවාම් අතර විදුලි පණිවුඩ කේබල් ස්ථානය සඳහා ස්ථානය ලෙස වේක් අයිලන්ඩ් නොව මිඩ්වේ දූපත් තෝරා ගන්නා ලදී. එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ උපකරණ කාර්යාංශයේ ප්‍රධානී රියර් අද්මිරාල් රෝයල් බර්ඩ් බ්‍රැඩ්ෆර්ඩ් 1902 ජනවාරි 17 වන දින එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩල කමිටුව ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කළේ, "වේක් දූපත සමහර විට මුහුදෙන් ගසාගෙන යන බවක් පෙනේ. එය සාගර මට්ටමට වඩා අඩි කිහිපයක් පමණක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අතර, එහි කේබල් ස්ථානයක් ස්ථාපිත කළහොත්, මිල අධික වැඩ අවශ්‍ය වනු ඇත; ඊට අමතරව, එයට වරායක් නොමැති අතර, මිඩ්වේ දූපත් පරිපූර්ණ ලෙස වාසයට සුදුසු වන අතර මීටර් 18 (මීටර් 5) කෲෆ්ට් නැව් සඳහා සාධාරණ වරායක් ඇත."Telegraph Age, Volume 20, University of Minnesota, 1903, p. 161

1902 ජුනි 23 වන දින, කපිතාන් ඇල්ෆ්‍රඩ් ක්‍රොස්කි විසින් අණ දෙන ලද සහ මැනිලා බලා යන USAT බුෆර්ඩ්, වේක් දූපත අසලින් ගමන් කරන විට වෙරළේ නැවක බෝට්ටුවක් දුටුවේය. ඉන් ටික කලකට පසු, ජපන් ජාතිකයින් දූපතට බෝට්ටුව දියත් කර ප්‍රවාහනය හමුවීමට යාත්‍රා කළහ. ජපන් ජාතිකයින් කපිතාන් ක්‍රොස්කිට පැවසුවේ ජපානයේ යොකොහාමා සිට පැමිණි ස්කූනර්වරයෙකු විසින් ඔවුන් දිවයිනට ගෙන ගොස් ඇති බවත්, ඔවුන් ගුවානෝ එකතු කර මාළු වියළන බවත්ය. කපිතාන් සැක කළේ ඔවුන් මුතු දඩයමේ යෙදී සිටින බවයි. ඔවුන්ගේ පාර්ශවයන්ගෙන් එක් අයෙකුට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය බව ජපන් ජාතිකයින් හෙළි කළ අතර, රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳ විස්තර වලින් කපිතාන් තීරණය කළේ රෝගය බොහෝ විට බෙරිබෙරි විය හැකි බවයි. ඔවුන්ට කිසිදු ප්‍රතිපාදන හෝ ජලය අවශ්‍ය නොවන බව ඔවුන් කපිතාන් ක්‍රොස්කිට දැනුම් දුන් අතර, ජපන් ස්කූනර් මාසයකින් පමණ නැවත පැමිණෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළහ. මැනිලා වෙත ප්‍රවාහනයේදී රැගෙන යාමට ජපන් ජාතිකයින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාව ජපන් ජාතිකයින් ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, රෝගී මිනිසා සඳහා වෛද්‍ය සැපයුම් කිහිපයක්, දුම්කොළ කිහිපයක් සහ අහඹු සිදුවීම් කිහිපයක් ලබා දුන්හ."Japs Have Island", The Honolulu Star, August 26, 1902, p. 6

USAT බුෆර්ඩ් මැනිලා වෙත ළඟා වූ පසු, කපිතාන් ක්‍රොස්කි වේක් දූපතේ ජපන් ජාතිකයින් සිටින බව වාර්තා කළේය. USAT ෂෙරිඩන් වේක්හිදී ජපන් ජාතිකයින් සමඟ සමාන හමුවීමක් සිදු වූ බව ද ඔහු දැනගත්තේය. සිද්ධිය නාවික හමුදාවේ සහකාර ලේකම් චාල්ස් ඩාර්ලිංගේ අවධානයට යොමු කරන ලද අතර, ඔහු වහාම රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවට දැනුම් දී ජපන් රජයෙන් පැහැදිලි කිරීමක් අවශ්‍ය බව යෝජනා කළේය. 1902 අගෝස්තු මාසයේදී, ජපන් අමාත්‍ය ටකහිරා කොගෝරෝ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සටහනක් ඉදිරිපත් කරමින්, ජපන් රජයට "දිවයිනේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳව කිසිදු හිමිකම් පෑමක් නොමැති බවත්, නමුත් දිවයිනේ කිසියම් යටත්වැසියන් හමු වුවහොත් ඔවුන් සාමකාමී වාඩිලාගැනීම්වල නියැලී සිටින තාක් කල් ඔවුන් නිසි ලෙස ආරක්ෂා කළ යුතු බව අධිරාජ්‍ය රජය අපේක්ෂා කරන බවත්" ප්‍රකාශ කළේය.The Marcus Island Case, The New York Times, August 20, 1902

වේක් දූපත දැන් පැහැදිලිවම එක්සත් ජනපදයේ භූමියක් වූ නමුත්, මෙම කාලය තුළ ඇමරිකානු නැව් හරහා දිවයිනට පැමිණියේ ඉඳහිට පමණි. 1906 දෙසැම්බර් මාසයේදී කැපී පෙනෙන සංචාරයක් සිදු විය, පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී බටහිර යුරෝපයේ ඇමරිකානු ගවේෂණ හමුදාවේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පසුව ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ එක්සත් ජනපද හමුදා ජෙනරාල් ජෝන් ජේ. පර්ෂිං, USAT තෝමස් හි වේක් හි නතර වී රුවල් කැන්වසයෙන් වැඩිදියුණු කරන ලද තරු 45 එක්සත් ජනපද ධජයක් එසවූ විට."Marines Set To Oust Japs From Wake", The Binghamton Press, Saturday Evening, July 15, 1944, p. 13

 ජපන් ක්‍රියාකාරකම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Poacher's_workshop,_Peale_Island,_July_27,_1923.jpg|වම|thumb|ටැනේජර් ගවේෂණයේ සාමාජිකයින් පීල් දූපතේ අතහැර දැමූ පිහාටු එකතු කිරීමේ කඳවුරක් ගවේෂණය කරයි.
සීමිත මිරිදිය සම්පත්, වරායක් නොමැති සහ සංවර්ධන සැලසුම් නොමැති වීමත් සමඟ, වේක් දූපත 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ජනාවාස නොවූ දුරස්ථ පැසිෆික් දූපතක් ලෙස පැවතුනි. කෙසේ වෙතත්, විශාල මුහුදු පක්ෂි ජනගහනයක් ජපන් පිහාටු එකතු කිරීම ආකර්ෂණය කර ගත්හ. පිහාටු සහ පිහාටු සඳහා ගෝලීය ඉල්ලුම මිල්නරි කර්මාන්තය සහ තොප්පි සඳහා ජනප්‍රිය යුරෝපීය විලාසිතා නිර්මාණ මගින් මෙහෙයවනු ලැබූ අතර, අනෙක් ඉල්ලුම කොට්ට සහ ඇඳ ඇතිරිලි නිෂ්පාදකයින්ගෙන් ලැබුණි. ජපන් දඩයම්කරුවන් මධ්‍යම පැසිෆික් සාගරයේ බොහෝ දුරස්ථ දූපත් වල පිහාටු අස්වැන්න නෙළීම සඳහා කඳවුරු පිහිටුවා ගත්හ. පිහාටු වෙළඳාම ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කළේ ලේසන් ඇල්බට්‍රොස්, කළු පාද සහිත ඇල්බට්‍රොස්, වෙස්මුහුණු බූබි, අඩු ෆ්‍රිගේට්බර්ඩ්, මහා ෆ්‍රිගේට්බර්ඩ්, සූටි ටර්න් සහ අනෙකුත් ටර්න් විශේෂ කෙරෙහි ය. 1904 පෙබරවාරි 6 වන දින, රියර් අද්මිරාල් රොබ්ලි ඩී. එවන්ස් USS ඇඩම්ස් නෞකාවෙන් වේක් දූපතට පැමිණි අතර ජපන් ජාතිකයින් පිහාටු එකතු කිරීම සහ ඔවුන්ගේ වරල් සඳහා මෝරුන් අල්ලා ගැනීම නිරීක්ෂණය කළේය. අතහැර දැමූ පිහාටු දඩයම් කඳවුරු 1922 දී සබ්මැරීන් ටෙන්ඩර් යූඑස්එස් බීවර් සහ 1923 දී යූඑස්එස් ටැනේජර් හි කාර්ය මණ්ඩලය විසින් දැක ඇත. පිහාටු එකතු කිරීම සහ පිහාටු සූරාකෑම එක්සත් ජනපදයේ භෞමිකව තහනම් කර තිබුණද, වේක් දූපතේ කිසිදු බලාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ගයක් පිළිබඳ වාර්තාවක් නොමැත.Japanese Economic Exploitation of Central Pacific Seabird Populations, 1898–1915, Spennemann, Dirk H. R., Pacific Studies, Vol. 21, Nos. 1/2, March/June 1998link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:F3_Baldea%C3%A7%C3%A3o_no_Cruzador_Benjamin_Constant_(26172003824).jpg|thumb|බෙන්ජමින් කොන්ස්ටන්ට්
1908 ජනවාරි මාසයේදී, ජපානයේ ටටෙයාමා සිට දකුණු පැසිෆික් කලාපයට යන අතරතුර, ජපන් නෞකාවක් වන ටොයෝෂිමා මරු, දරුණු කුණාටුවකට මුහුණ දුන් අතර එමඟින් නෞකාව ආබාධිත වූ අතර කපිතාන් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ පස් දෙනා මුහුදට ගසාගෙන ගියහ. ඉතිරි කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් 36 දෙනා වේක් දූපතට ගොඩ බැස්ස අතර මාස පහක දැඩි දුෂ්කරතා, රෝග සහ කුසගින්න දරා ගත්හ. 1908 මැයි මාසයේදී, බ්‍රසීල නාවික හමුදා පුහුණු නෞකාවක් වන බෙන්ජමින් කොන්ස්ටන්ට්, ලොව පුරා මුහුදු ගමනක යෙදී සිටියදී, දූපත අසලින් ගිය අතර, ඉරා දැමූ රතු ආපදා ධජයක් දුටුවේය. බෝට්ටුවක් ගොඩබෑමට නොහැකි වූ අතර, කාර්ය මණ්ඩලය කඹ සහ කේබල් භාවිතයෙන් දින තුනක අභියෝගාත්මක ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක් ක්‍රියාත්මක කර දිවි ගලවා ගත් 20 දෙනා ගොඩට ගෙනැවිත් යොකොහාමා වෙත ප්‍රවාහනය කළහ.Rescued from Wake Island, Survivors of the Toyoshima Found by the Benjamin Constant, The Pacific Commercial Advertiser, Honolulu, Friday, June 26, 1908, p. 30.

 එක්සත් ජනපද ගවේෂණ 
1921 දී ඔහු විසින් රචිත Sea-Power in the Pacific: A Study of the American-Japanese Naval Problem නම් පොතේ, හෙක්ටර් සී. බයිවෝටර් විසින් ජපානයට එරෙහිව අනාගත මෙහෙයුම්වල නියැලී සිටින එක්සත් ජනපද නාවික නැව් සඳහා ගල් අඟුරු සහ තෙල් සැපයීම සඳහා වේක් දූපතේ හොඳින් ආරක්ෂා වූ ඉන්ධන පිරවුම්හලක් පිහිටුවීමට නිර්දේශ කරන ලදී.Sea-Power in the Pacific: A Study of the American-Japanese Naval Problem, Hector C. Bywater, Houghton Mifflin Company, Boston, 1921 1922 ජුනි 19 වන දින, සබ්මැරීන් ටෙන්ඩර් USS බීවර් වේක් දූපතේ නාවික ඉන්ධන පිරවුම්හලක් පිහිටුවීමේ ප්‍රායෝගිකත්වය සහ ශක්‍යතාව තීරණය කිරීම සඳහා විමර්ශන කණ්ඩායමක් ගොඩ බැස්සේය. ලුතිනන් කමාන්ඩර් ෂර්වුඩ් පිකින් වාර්තා කළේ "උපායමාර්ගික දෘෂ්ටි කෝණයකින්, වේක් දූපත වඩා හොඳින් ස්ථානගත කළ නොහැකි බවත්, එය මිඩ්වේ සමඟ මෙන්, හොනොලුලු සිට ගුවාම් දක්වා ගමන් මාර්ගය හරියටම තුනෙන් එකකට බෙදන බවත්" ය. බෝට්ටු නාලිකාව කොරල් හිස් වලින් යටවී ඇති බවත් කලපුව ඉතා නොගැඹුරු බවත්, අඩි 15 (මීටර් 5) ට වඩා ගැඹුරකින් යුක්ත නොවන බවත්, එබැවින් වේක් මතුපිට යාත්‍රා සඳහා පදනමක් ලෙස සේවය කිරීමට නොහැකි වනු ඇති බවත්ය. "පටවන ලද මෝටර් යාත්‍රා දියත් කිරීම්" සඳහා කලපුවට නාලිකාව ඉවත් කිරීමට පිකින් යෝජනා කළ අතර එමඟින් වෙරළේ සිටින පාර්ශ්වයන්ට ගමන් කරන නැව් වලින් සැපයුම් ලබා ගත හැකි වූ අතර, ගුවන් යානා සඳහා කඳවුරක් ලෙස වේක් භාවිතා කිරීමට ඔහු තරයේ නිර්දේශ කළේය. පිකින් ප්‍රකාශ කළේ, "දිගු කලක් ප්‍රකාශ කරන ලද ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් ගුවන් ගමන කවදා හෝ සිදු වුවහොත්, වේක් දූපත නිසැකවම අල්ලාගෙන අතරමැදි විවේක සහ ඉන්ධන වරායක් ලෙස භාවිතා කළ යුතුය."Wake Island, Lieutenant Commander Sherwood Picking, United States Naval Institute Proceedings, Volume 48, 1922, p. 2075
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tanager_Expedition_tent_camp_at_Wake_Island,_1923.jpg|වම|thumb|1923 දී විල්ක්ස් දූපතේ නැගෙනහිර කෙළවරේ පිහිටුවන ලද වේක් දූපතේ ටැනගර් ගවේෂණ කූඩාරම් කඳවුර
1923 දී, එවකට ජීව විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ කාර්යාංශය (එක්සත් ජනපද කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ), බර්නිස් පෝවාහි බිෂොප් කෞතුකාගාරය සහ එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව විසින් ඒකාබද්ධ ගවේෂණයක් සංවිධානය කරන ලද අතර, පසුව ජීව විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ කාර්යාංශය විසින් හවායි දූපත් කුරුළු රක්ෂිතය ලෙස පරිපාලනය කරන ලදී. 1923 පෙබරවාරි 1 වන දින, කෘෂිකර්ම ලේකම් හෙන්රි සී. වොලස් නාවික හමුදාවේ සහභාගීත්වය ඉල්ලා නාවික හමුදා ලේකම් එඩ්වින් ඩෙන්බි අමතා කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පරිපාලනය නොකරන සියලුම දූපත් වන ජොන්ස්ටන්, මිඩ්වේ සහ වේක් වෙත ගවේෂණය පුළුල් කිරීමට නිර්දේශ කළේය. 1923 ජූලි 27 වන දින, පළමුවන ලෝක යුද්ධයේ බිම්බෝම්බ ඉවත් කරන්නෙකු වූ USS Tanager, පක්ෂි විද්‍යාඥ ඇලෙක්සැන්ඩර් වෙට්මෝර්ගේ නායකත්වය යටතේ වේක් දූපතට ටැනේජර් ගවේෂණය ගෙන ආ අතර, විල්ක්ස් හි නැගෙනහිර කෙළවරේ කූඩාරම් කඳවුරක් ස්ථාපිත කරන ලදී. ජූලි 27 සිට අගෝස්තු 5 දක්වා, ගවේෂණය පරමාණුව ප්‍රස්ථාරගත කර, පුළුල් සත්ව විද්‍යාත්මක හා උද්භිද විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ සිදු කළ අතර, ලුතිනන් කමාන්ඩර් සැමුවෙල් වයිල්ඩර් කිංගේ අණ යටතේ නාවික යාත්‍රාව වෙරළට ඔබ්බෙන් ශබ්ද සමීක්ෂණයක් සිදු කළ අතරතුර, බිෂොප් කෞතුකාගාරය සඳහා නිදර්ශක රැස් කළේය. වේක් හි අනෙකුත් ජයග්‍රහණ අතරට අතහැර දැමූ ජපන් පිහාටු දඩයම් කඳවුරු තුනක් පරීක්ෂා කිරීම, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති වේක් අයිලන්ඩ් දුම්රිය මාර්ගයේ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ සහ වේක් අයිලන්ඩ් යනු මධ්‍යම කලපුවක් සහිත දූපත් තුනක කණ්ඩායමක් වන පරමාණුවක් බව තහවුරු කිරීම ඇතුළත් විය. 1841 දී වේක් වෙත මුල් පුරෝගාමී එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණයට නායකත්වය දුන් චාල්ස් විල්ක්ස් සඳහා වෙට්මෝර් නිරිතදිග දූපත නම් කරන ලදී. වයඹදිග දූපත එම 1841 ගවේෂණයේ ප්‍රධාන ස්වභාව විද්‍යාඥයා වූ ටයිටියන් පීල් වෙනුවෙන් නම් කරන ලදී.

 පෑන් ඇමරිකානු ගුවන් සේවය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_130_NC14716_%22China_Clipper%22_(5965549649).jpg|thumb|එතෙක් එක්සත් ජනපදයේ ඉදිකරන ලද විශාලතම ගුවන් යානා තුනක් වන මාටින් එම් -130 (ඡායාරූපයේ) පැසිෆික් සාගරය හරහා ගමන් කළේ චීනය, පිලිපීනය සහ හවායි වෙත ගුවන් ගමන් වල නැවතුම් ස්ථාන ලෙස වේක් වැනි දුරස්ථ දූපත් භාවිතා කරමිනි.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Atoll_National_Historic_landmark_remains_of_Pan_Am_pier_Peale_Island.jpg|thumb|සීප්ලේන් ඉන්ධන පිරවුම් ස්ථානය සහ ගුවන් තොටුපළ සඳහා පෑන්-ඇම් පියර් හි නටබුන්
ලෝකයේ එවකට විශාලතම ගුවන් සේවය වන පෑන් ඇමරිකානු එයාර්වේස් (PAA) හි සභාපති ජුවාන් ට්‍රිප්, එක්සත් ජනපදය සහ චීනය අතර මගී ගුවන් සේවාවක් ලබා දීමෙන් ගෝලීය වශයෙන් ව්‍යාප්ත කිරීමට අවශ්‍ය විය. පැසිෆික් සාගරය තරණය කිරීමට, ඔහුගේ ගුවන් යානා ඉන්ධන පිරවීම සහ නඩත්තුව සඳහා විවිධ ස්ථානවල නතර කරමින් දූපත් වලට පැනීමට සිදුවනු ඇත. ඔහු මුලින්ම ඔහුගේ ගෝලයේ මාර්ගය සැලසුම් කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් එය මිඩ්වේ සහ ගුවාම් අතර විවෘත මුහුද පමණක් පෙන්නුම් කළේය. ඊළඟට, ඔහු 19 වන සියවසේ ක්ලිපර් නැව් ලොග් සහ ප්‍රස්ථාර අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා නිව්යෝර්ක් මහජන පුස්තකාලයට ගිය අතර ඔහු එතරම් ප්‍රසිද්ධ නැති කොරල් පරමාණුවක් වන වේක් අයිලන්ඩ් "සොයා ගත්තේය". වේක් සහ මිඩ්වේ හි ඔහුගේ සැලසුම් ඉදිරියට ගෙන යාමට, ට්‍රිප්ට සෑම දූපතකටම ප්‍රවේශය ලබා දිය යුතු අතර පහසුකම් ඉදිකිරීමට සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමට අනුමැතිය ලබා දිය යුතුය; කෙසේ වෙතත්, දූපත් කිසිදු නිශ්චිත එක්සත් ජනපද රජයේ ආයතනයක අධිකරණ බලය යටතේ නොතිබුණි.

මේ අතර, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදා සැලසුම්කරුවන් සහ රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව ජපන් අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිවාදී ආකල්පය සහ බටහිර පැසිෆික් කලාපයේ වර්ධනය වන සටන්කාමීත්වය පිළිබඳව වඩ වඩාත් තැති ගත්හ. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව, ජාතීන්ගේ සංගමය විසින් දකුණු මුහුදු ජනවරම ("නැන්යෝ") ජපානයට (පළමු ලෝක යුද්ධයේදී මිත්‍ර පාක්ෂික බලවතුන්ට සම්බන්ධ වූ) ලබා දී ඇති අතර, එයට ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ පැරණි යටත් විජිතයක් වූ සමකයට උතුරින් ජපානය විසින් අත්පත් කරගෙන සිටි මයික්‍රොනීසියා දූපත් ඇතුළත් විය; මේවාට පලාවු, මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් රාජ්‍යයන්, උතුරු මරියානා දූපත් සහ මාෂල් දූපත් යන නූතන ජාතීන්/රාජ්‍යයන් ඇතුළත් වේ. 1920 සහ 1930 ගණන් වලදී, ජපානය තම බලතල සහිත භූමියට ප්‍රවේශය සීමා කළ අතර 1922 වොෂින්ටන් නාවික ගිවිසුමට පටහැනිව මයික්‍රොනීසියාව පුරා වරායන් සහ ගුවන් තොටුපළවල් සංවර්ධනය කිරීමට පටන් ගත් අතර එමඟින් එක්සත් ජනපදය සහ ජපානය යන දෙකම පැසිෆික් දූපත් වල හමුදා බලකොටු පුළුල් කිරීම තහනම් කරන ලදී. ට්‍රිප්ගේ සැලසුම් කළ පෑන් ඇමරිකානු එයාර්වේස් ගුවන් සේවා මාර්ගය වේක් සහ මිඩ්වේ හරහා ගමන් කිරීමත් සමඟ, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව සහ රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව වාණිජ ගුවන් සේවා ව්‍යවසායක මුවාවෙන් පැසිෆික් සාගරය හරහා ඇමරිකානු ගුවන් බලය ප්‍රක්ෂේපණය කිරීමට අවස්ථාවක් දුටුවේය. 1934 ඔක්තෝබර් 3 වන දින, ට්‍රිප් නාවික ලේකම්වරයාට ලිපියක් යවමින්, වේක් දූපතේ පස් අවුරුදු බදු දීමක් ඉල්ලා සිටිමින්, අලුත් කිරීම් හතරක් සඳහා විකල්පයක් ඉල්ලා සිටියේය. PAA හි කඳවුරු සංවර්ධනයේ විභව මිලිටරි වටිනාකම සැලකිල්ලට ගෙන, නොවැම්බර් 13 වන දින, නාවික මෙහෙයුම් ප්‍රධානී අද්මිරාල් විලියම් එච්. ස්ටෑන්ඩ්ලි USS නයිට්‍රෝ විසින් වේක් සමීක්ෂණයක් කිරීමට නියෝග කළ අතර, දෙසැම්බර් 29 වන දින ජනාධිපති ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් විධායක නියෝගය 6935 නිකුත් කළ අතර, එමඟින් වේක් දූපත සහ ජොන්ස්ටන්, මිඩ්වේ හි වැලි දූපත සහ කිංමන් රීෆ් නාවික දෙපාර්තමේන්තුවේ පාලනය යටතේ තැබීය. රියර් අද්මිරාල් හැරී ඊ. යාර්නෙල් නාවික හමුදාවේ හමුදා අභිප්‍රායන් වසං කිරීම සඳහා වේක් දූපත කුරුළු අභයභූමියක් ලෙස නම් කළේය.China Clipper: The Age of the Great Flying Boats, Robert Gandt, Naval Institute Press, September 23, 2013

1935 මාර්තු 8 වන දින USS නයිට්‍රෝ නෞකාව වේක් දූපතට පැමිණ, දින දෙකක භූමි, සමුද්‍ර සහ ගුවන් සමීක්ෂණයක් සිදු කළ අතර, එමඟින් නාවික හමුදාවට උපායමාර්ගික නිරීක්ෂණ සහ පරමාණුවේ සම්පූර්ණ ඡායාරූප ආවරණය ලබා දුන්නේය. දින හතරකට පසු, මාර්තු 12 වන දින, නාවික ලේකම් ක්ලෝඩ් ඒ. ස්වන්සන් විසින් වේක් දූපතේ පහසුකම් ඉදිකිරීම සඳහා පෑන් ඇමරිකානු ගුවන් සේවයට නිල වශයෙන් අවසර ලබා දෙන ලදී.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SS_North_Haven_unloading_at_Wilkes_Island,_Wake_Atoll.jpg|වම|thumb|පෑන් ඇමරිකානු එයාර්වේස් (PAA) ඉදිකිරීම් සේවකයින්ට SS නෝර්ත් හෙවන් සිට වේක් ඇටෝල් හි විල්ක්ස් දූපතේ තටාකය දක්වා "සැහැල්ලු" ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය.
පැසිෆික් සාගරයේ කඳවුරු ඉදිකිරීම සඳහා, PAA විසින් 1935 මැයි 9 වන දින වේක් දූපතට පැමිණි ටොන් 6,700 ක භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නෞකාවක් වන SS නෝර්ත් හෙවන් කුලියට ගත් අතර, පෑන් ඇමරිකානු පහසුකම් ඉදිකිරීම ආරම්භ කිරීමට සහ පියාසර බෝට්ටු ගොඩබෑමේ ප්‍රදේශයක් සඳහා කලපුව ඉවත් කිරීමට ඉදිකිරීම් සේවකයින් සහ අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සහ උපකරණ ලබා දුන්නේය. පරමාණුව වටකර ඇති කොරල් පරය නෞකාව නොගැඹුරු කලපුවට ඇතුළු වී නැංගුරම් ලා ගැනීම වළක්වන ලදී. සැපයුම් සහ සේවකයින් ගොඩබිමට ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා සුදුසු එකම ස්ථානය අසල පිහිටි විල්ක්ස් දූපතයි; කෙසේ වෙතත්, ගවේෂණයේ ප්‍රධාන ඉංජිනේරු චාල්ස් ආර්. රසල් තීරණය කළේ විල්ක්ස් ඉතා පහත් බවත්, සමහර විට ජලයෙන් යටවන බවත්, පීල් දූපත පෑන් ඇමරිකානු පහසුකම් සඳහා හොඳම ස්ථානය බවත්ය. නැව පැටවීම සඳහා, භාණ්ඩ නැවෙන් වෙරළට සැහැල්ලු කර (බාර්ජ් කර), විල්ක්ස් හරහා ගෙන ගොස්, පසුව වෙනත් බාර්ජ් එකකට මාරු කර කලපුව හරහා පීල් දූපතට ඇදගෙන යන ලදී. යමෙකු මීට පෙර දේවානුභාවයෙන් නෝර්ත් හෙවන් වෙත දුම්රිය මාර්ග රේල් පීලි පටවා ඇති බැවින්, විල්ක්ස් හරහා කලපුවට සැපයුම් ගෙනයාම පහසු කිරීම සඳහා මිනිසුන් පටු-මාපක දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදි කළහ. මාර්ගය ට්‍රැක්ටරයකින් ඇදගෙන යන පැතලි ඇඳ ඇති මෝටර් රථයක් භාවිතා කළේය. ජුනි 12 වන දින, නෝර්ත් හෙවන් ගුවාම් බලා පිටත් වූ අතර, විවිධ PAA කාර්මිකයන් සහ ඉදිකිරීම් කාර්ය මණ්ඩලයක් ඉතිරි කළේය.

කලපුව මැද, කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ පිහිනුම් ක්‍රීඩකයෙකු සහ නිදහස් කිමිදුම්කරුවෙකු වන බිල් මුල්ලාහේට, පියාසර බෝට්ටු සඳහා සැතපුම් 1 (මීටර් 1,600 ) දිග, යාර 300 (මීටර් 270) පළල, 6 අඩි (මීටර් 2 ) ගැඹුරු ගොඩබෑමේ ප්‍රදේශයකින් කොරල් හිස් සිය ගණනක් පුපුරවා හැරීම සඳහා ඩයිනමයිට් ආරෝපණ තැබීමේ කාර්යය පැවරී තිබුණි. වේක් ඇටෝල් කලපුවේ කොරල් හිස් මත මාස තුනක් පුරා කෙටි ටොන් 5 ක් (මෙට්‍රික් ටොන් 4.5) පමණ ඩයිනමයිට් භාවිතා කරන ලදී.

අගෝස්තු 17 වන දින, වේක් දූපතේ පළමු ගුවන් යානය ගොඩබෑම සිදු වූයේ මිඩ්වේ සහ වේක් අතර මාර්ගයේ සමීක්ෂණ පියාසැරියකදී PAA පියාසර බෝට්ටුවක් කලපුවට ගොඩ බැස්සවීමෙනි.

PAA පහසුකම් ඉදිකිරීම සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා උතුරු හෙවන් හි දෙවන ගවේෂණය 1936 පෙබරවාරි 5 වන දින වේක් දූපතට පැමිණියේය. විල්ක්ස් දූපත් දුම්රිය මාර්ගය සඳහා ටොන් පහක ඩීසල් එන්ජිමක් ඉවත් කරන ලද අතර, දුම්රිය මාර්ගය තොටුපළේ සිට තොටුපළ දක්වා ධාවනය වන පරිදි දිගු කරන ලදී. පීලේ හි කලපුව හරහා, කම්කරුවන් කාමර 48 ක් සහ පුළුල් ආලින්ද සහ වෙරන්ඩා සහිත පෙර සැකසූ ව්‍යුහයක් වන පෑන් ඇමරිකානු හෝටලය එකලස් කළහ. හෝටලය මධ්‍යම ලොබියකින් ඉදිකරන ලද පියාපත් දෙකකින් සමන්විත වූ අතර, සෑම කාමරයකම උණු වතුර ස්නානයක් සහිත නාන කාමරයක් තිබුණි. PAA පහසුකම් කාර්ය මණ්ඩලයට මුළුතැන්ගෙයි සහායකයින්, හෝටල් සේවා සහායකයින් සහ කම්කරුවන් ලෙස සේවය කළ ගුවාම්හි චමෝරෝ මිනිසුන් කණ්ඩායමක් ඇතුළත් විය.Riding the Reef – A Pan American Adventure with Love, Bert Voortmeyer, Carol Nickisher, Paladwr Press, 2005Diesel to Run on Wake Island Line, Popular Science, April 1936, Vol. 128, No. 4, p. 40 පීලේ හි ගම්මානය "PAAville" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබූ අතර එය වේක් හි පළමු "ස්ථිර" මිනිස් ජනාවාසය විය.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PAA_Hotel_and_facilities_at_Wake_Island.jpg|thumb|වේක් ඇටෝල් හි පීලේ දූපතේ පෑන් ඇමරිකානු එයාර්වේස් හෝටලයේ සහ පහසුකම්වල ගුවන් දසුන. හෝටලය වම් පසින් පිහිටා ඇති අතර, ලිබෙල් නැව් සුන්බුන් වලින් නැංගුරම සහ "ක්ලිපර්" මුහුදු ගුවන් යානා තොටුපළට යන පර්ගෝලා දකුණු පසින් පිහිටා ඇත.
1936 ඔක්තෝබර් වන විට, පෑන් ඇමරිකානු ගුවන් සේවය එහි මාටින් M-130 "පියාඹන ක්ලිපර්" තුනෙන් යුත් කුඩා ගුවන් යානා සමූහයෙන් පැසිෆික් සාගරය හරහා මගීන් ප්‍රවාහනය කිරීමට සූදානම් විය. ඔක්තෝබර් 11 වන දින, චයිනා ක්ලිපර් මාධ්‍යවේදීන් දස දෙනෙකු සමඟ මාධ්‍ය ගුවන් යානයකින් වේක් වෙත ගොඩ බැස්සේය. සතියකට පසු, ඔක්තෝබර් 18 වන දින, PAA සභාපති ජුවාන් ට්‍රිප් සහ VIP මගීන් පිරිසක් පිලිපීන ක්ලිපර් (NC14715) හි වේක් වෙත පැමිණියහ. ඔක්තෝබර් 25 වන දින, හවායි ක්ලිපර් (NC14714) පැසිෆික් සාගරය තරණය කළ පළමු ගෙවන ගුවන් මගීන් සමඟ වේක් වෙත ගොඩ බැස්සේය. 1937 දී, වේක් දූපත PAA හි ජාත්‍යන්තර ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් මගී සහ ගුවන් තැපැල් සේවාව සඳහා නිත්‍ය නැවතුමක් බවට පත් වූ අතර, සතියකට නියමිත ගුවන් ගමන් දෙකක්, එකක් මිඩ්වේ සිට බටහිර දෙසට සහ එකක් ගුවාම් සිට නැගෙනහිර දෙසට ය. පෑන් අම් මාටින් M130 ට අමතරව බෝයිං 314 ක්ලිපර් පියාසර බෝට්ටු ද පියාසර කළේය.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gallirallus_wakensis.jpg|වම|thumb|1930 ගණන්වල අගභාගයේදී පෑන්-ඇම් හෝටලයට පැමිණි අයගේ නිරීක්ෂණ මගින්, වේක් අයිලන්ඩ් රේල් පීලි පිළිබඳ එකම නිරීක්ෂණ කිහිපයක් සපයන ලදී. මෙම පරමාණුවට ආවේණික වූ නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී වඳ වී ගිය පියාසර කළ නොහැකි කුරුල්ලෙකි.1930 ගණන්වල අගභාගයේදී පෑන්-ඇම් හෝටලයට පැමිණි අයගේ නිරීක්ෂණ මගින්, වේක් අයිලන්ඩ් හි ජීවත්වන රේල් පීලි පිළිබඳ එකම නිරීක්ෂණ කිහිපයක් සපයන ලදී, එය පරමාණුවට ආවේණික වූ නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී වඳ වී ගිය පියාසර නොකරන පක්ෂියෙකි. වේක් අයිලන්ඩ් හයිඩ්‍රොපොනික් විද්‍යාවේ මුල් සාර්ථකත්වයන්ගෙන් එකක් ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වේ, එමඟින් පෑන් ඇමරිකානු ගුවන් සේවයට තම මගීන් සඳහා එළවළු වගා කිරීමට හැකි විය, මන්ද නැවුම් එළවළු ගුවන් මගින් ප්‍රවාහනය කිරීම මිල අධික වූ අතර දිවයිනට ස්වාභාවික පස නොතිබුණි.Nice Clean Gardening, Frank J. Taylor, "The Rotarian", July 1939, p. 14 Nice Clean Gardening  1941 දෙසැම්බර් මාසයේදී පළමු ජපන් ගුවන් ප්‍රහාරය සිදු වූ දිනය දක්වා පෑන් ඇම් ක්‍රියාත්මක වූ අතර, එක්සත් ජනපදය දෙවන ලෝක යුද්ධයට බල කෙරුනි.

අවසන් වරට පිටත් වූ ගුවන් ගමන මාටින් එම් -130 යානයක් වූ අතර, එය පර්ල් වරාය සහ දෙවන ලෝක යුද්ධය පුපුරා යාම පිළිබඳව ගුවන් විදුලියෙන් දැනුම් දුන් විට ගුවාම් වෙත පියාසර කර තිබුණි, එබැවින් එය වේක් වෙත ආපසු ගියේය. ජපන් බෝම්බ ප්‍රහාරය එල්ල වූ විට එය ඉන්ධන ලබාගෙන ජපන් ජාතිකයින් සෙවීම සඳහා සමුද්‍ර මුර සංචාරයක් කිරීමට යමින් සිටි අතර, වැටලීමේදී ගුවන් යානයට සුළු හානියක් සිදුවිය. ගුවන් කාර්ය මණ්ඩලයේ දෙදෙනෙකු තුවාල ලැබීය. ආසන සහ අමතර බර ඉවත් කර පුද්ගලයින් 40 දෙනෙකුගෙන් පුරවා ඉවත් කරන ලදී. ගුවන් ගත වීමට උත්සාහයන් තුනකින් පසු එය ගුවනට ගියේය. එය මිඩ්වේ වෙත පියාසර කළ අතර, පසුව පර්ල් වරායට, පසුව නැවත එක්සත් ජනපදයට පියාසර කළේය. මගීන් සහ පෑන්-ඇම් සේවකයින් 26 දෙනෙකු සමඟ ගුවන් යානය ඉතා කඩිමුඩියේ පිටත් වූ අතර මගියෙකු, සේවකයෙකු සහ ගුවාම් කාර්ය මණ්ඩලය 35 දෙනෙකු ඉතිරි විය. ගුවන් ප්‍රහාරයෙන් පැය දෙකකට පමණ පසු එය පිටත් විය. Pages 12-13 තවත් එක් නාවික භටයෙකු හැර, දෙසැම්බර් 21 වන දින PBY පියාසර කළ අතර, 23 වන දින ජපන් අල්ලා ගැනීමට පෙර වේක් දූපතෙන් පිටව ගිය අවසන් අය මොවුන්ය. ඇමරිකානු සැලැස්ම වූයේ නාවික හමුදාවක් සමඟ වේක් වෙත නැවත සැපයුම් සැපයීම සහ සිවිල් වැසියන් ඉවත් කිරීමයි, නමුත් දූපත ගමන් කරමින් සිටියදී ජපන් ජාතිකයින් අතට පත්විය. 

 හමුදා ගොඩනැගීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aerial_view_of_Peale_Island,_Wake,_on_25_May_1941.jpg|දකුණ|thumb|Peale islet in May 1941: The bridge across the channel goes to the rest of Wake. The Pan-American buildings, pier into the lagoon, and seaplanes are seen.
In January 1941, the United States Navy began constructing a military base on the atoll. On August 19, 1941, the first permanent military garrison, elements of the U.S. Marine Corps' First Marine Defense Battalion, totaling 449 officers and men, were stationed on the island, commanded by Navy Cmdr. Winfield Scott Cunningham. Also on the island were 68 U.S. Naval personnel and about 1,221 civilian workers from the American firm Morrison-Knudsen Corp. The base plan was not complete at the time the war started, and work continued even during the Battle of Wake. One shortcoming was that the hangars and bunkers were incomplete, so repairing damaged aircraft during the battle was hard.

On February 14, 1941, President Franklin D. Roosevelt issued Executive Order 8682 to create naval defense areas in the central Pacific territories. The proclamation established the "Wake Island Naval Defensive Sea Area", encompassing the territorial waters between the extreme high-water marks and the three-mile marine boundaries surrounding Wake. "Wake Island Naval Airspace Reservation" was also established to restrict access to the airspace over the naval defense sea area. Only U.S. government ships and aircraft were permitted to enter the naval defense areas at Wake Island unless authorized by the Secretary of the Navy.

In November 1941, VMF-211 embarked with 12 of its 24 F4F-3 Wildcats and 13 of its 29 pilots aboard  for movement to Wake Island launching from the carrier and arriving at Wake on December 3.

 World War II 
On December 8, 1941, the Japanese began an assault on Wake Island. At the time, there were about 500 Marines, 1100 civilian contractors, and dozens of Pan-Am airline employees and passengers. Shortly after a bombing raid that killed dozens, the Pan Am Flying Boat took off with the passengers and many employees. Three days later, the Japanese began a multi-ship amphibious invasion led by a cruiser, which was turned away at the loss of two destroyers by Wake's artillery. This action was widely reported as the first American battlefield success of the war. Meanwhile, the U.S. Navy began a plan to resupply the island and evacuate the contractors; however, before this could happen, a much larger amphibious invasion took place on the island on December 23, 1941, losing two more ships and additional casualties. The Japanese stationed about 4,000 troops on the island. All but 100 of the POWs were sent away; the ones that remained were executed in 1943 after a U.S. bombing raid. In June 1945, the Allies allowed a Japanese hospital ship to evacuate about 1000 soldiers from Wake. The island was bombed many times by the Allies throughout the war but never invaded; it was surrendered to the U.S. in September 1945.
 Battle of Wake Island 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_surface_action_11_December_1941.PNG|thumb|Diagram of the December 11 battle at Wake
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BGen_Bayler_-_19420103_-_Chevron.jpg|thumb|A clipping of an American newspaper article on Bayler
On December 8, 1941 (December 7 in Hawaii, the day of the attack on Pearl Harbor), at least 27 Japanese Mitsubishi G3M "Nell" medium bombers flown from bases on Kwajalein in the Marshall Islands attacked Wake Island, destroying eight of the 12 Grumman F4F Wildcat fighter aircraft belonging to USMC Fighter Squadron 211 on the ground. The Marine garrison's defensive emplacements were left intact by the raid, which primarily targeted the aircraft. On December 9 and 10, there were more air attacks, and two Japanese bombers were shot down. However, the bombing of Wilkes Island detonated an ammunition dump; the Wake hospital was destroyed, and many other buildings were damaged. Meanwhile, the Japanese naval landing force was on its way from Roi in the Japanese-held Marshall Islands and would arrive at Wake on December 11, 1941. On the night of December 10, the US submarine USS Triton engaged an enemy destroyer near Wake while on patrol; it fired torpedoes, but in the battle neither vessel was sunk. This is noted as the first time a U.S. submarine launched its torpedoes in the Pacific war.

The Japanese are known to have lost one of the submarines they sent as part of the operation. Still, it was because two of their submarines accidentally collided with one another on December 17, sinking one. Japanese submarine Ro-66 was on the surface  southwest of Wake Island – bearing 252 degrees from the atoll – to recharge her batteries in a heavy squall in the predawn darkness of December 17, 1941, when her lookouts suddenly sighted Ro-62, also on the surface and recharging batteries. Both submarines attempted to back off, but it was too late to avoid a collision, and Ro-62 rammed Ro-66 at 20:20 Japan Standard Time. Ro-66 sank at  with the loss of 63 lives, including that of the commander of Submarine Division 27. Ro-62 rescued her three survivors, who had been thrown overboard from her bridge by the collision.

The American garrison, supplemented by civilian construction workers employed by Morrison-Knudsen Corp., repelled several Japanese landing attempts.Arthur Herman. Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II, pp. 170–174, Random House, New York, 2012. . An American journalist reported that after the initial Japanese amphibious assault was beaten back with heavy losses on December 11, the American commander was asked by his superiors if he needed anything. Popular legend has it that Major James Devereux sent back the message, "Send us more Japs!" – a reply that became famous. After the war, when Major Devereux learned that he had been credited with sending such a message, he pointed out that he had not been the commander on Wake Island and denied sending it. "As far as I know, it wasn't sent at all. None of us was that much of a damn fool. We already had more Japs than we could handle." In reality, Commander Winfield S. Cunningham, USN, was in charge of Wake Island, not Devereux. Cunningham ordered that coded messages be sent during operations. A junior officer had added "send us" and "more Japs" to the beginning and end of a message to confuse Japanese code breakers. This was put together at Pearl Harbor and passed on as part of the message.

On December 12, in the early morning, a four-engined flying boat bombed Wake, but a Wildcat fighter aircraft was able to intercept and shoot it down. Later in the day, they were bombed again by 26 Nell aircraft (G3M twin-engine bombers), one of which was shot down by anti-aircraft fire. An F4F Wildcat on patrol late in the day sank a Japanese submarine that was near Wake. The next air raid was on December 14, which included a bombing raid by several 4-engined flying boats, and later in the day, 30 Nells (G3M) struck the atoll, destroying a Wildcat that was under repair. The island was bombed again on December 15, killing one civilian worker. Wake was bombed again on December 16 by 33 Nells (G3M), and again on the 19th, though in that attack one was shot down by anti-aircraft fire and several more damaged. Before and at the start of hostilities, the waters around Wake were patrolled by two USN submarines, the USS Triton and the USS Tambor. Before the start of the war one of the USS Triton crew members became sick and was dropped off at Wake Island on December 1, 1941. He became a prisoner of war and survived WWII. The Triton was radioed about the start of the war when it surfaced to recharge its batteries and was warned to stay away from the atoll, lest Wake's gunners target it. On December 10, the USS Triton had one engagement with a Japanese destroyer and fired the first US torpedoes of the Pacific War, though it did not sink. It escaped unscathed and went on to serve in the Pacific theater (it was later sunk in 1943). The submarine USS Tambor had to return to its home port in Hawaii in mid-December due to mechanical difficulties and had no engagements.

A PBY Catalina flying boat arrived with mail delivery on December 20, 1941. When it left, one marine was sent away on orders because he was required on Midway, thus Lt. Colonel Bayler became the last person to leave Wake Island before its loss. On December 21, 49 aircraft attacked Wake, striking from a Japanese carrier group. During this time, there was a US Naval force on the way that was going to resupply Wake on December 24, but it did not work as planned as the Japanese 2nd wave took the island on December 23 before this could take place. American and Japanese dead from the fighting between December 8 and 23 were buried on the island.

The U.S. Navy attempted to provide support from Hawaii but suffered great losses at Pearl Harbor. The relief fleet they managed to organize was delayed by bad weather. The isolated U.S. garrison was overwhelmed by a reinforced and greatly superior Japanese invasion force on December 23. American casualties numbered 52 military personnel (Navy and Marine) and approximately 70 civilians killed. Japanese losses exceeded 700 dead, with some estimates ranging as high as 1,000. Wake's defenders sank two Japanese fast transports (P32 and P33) and one submarine and shot down 24 Japanese aircraft. The US relief fleet, en route, on hearing of the island's loss, turned back.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wreckage_Wildcat_Wake_Island.jpg|thumb|Wreckage of Wildcats on Wake after the battle
In the aftermath of the battle, most of the captured civilians and military personnel were sent to POW camps in Asia. However, the Japanese enslaved some of the civilian laborers and tasked them with improving the island's defenses.

At the end of the battle on December 23, 1,603 people, of whom 1,150 were civilians, were taken prisoner. Three weeks later, all but roughly 350–360 were taken to Japanese prisoner-of-war camps in Asia aboard the Nita Maru (later renamed Chūyō). Many of those who stayed were those who were too badly wounded, and some were civilian contractors who knew how to operate the machinery on the island. A significant source of the prisoner war experience on Wake were the accounts in the commanding officer logs for Wilcox and Russel. In September 1942, another 265 were taken off Wake including Wilcox and Russel; not including those that had died or been executed, that left 98 on the island. With the departure of the officers, their logs of daily prisoners of life on Wake ended. Still, additional facts are known, including a new commanding officer of the island in December 1942. In July 1943, a prisoner of war was executed for stealing food, as ordered by Sakaibara; however, the identity of this POW is unknown. On October 7, 1943, the prisoners of war were executed on order of Sakaibara; they were marched into an anti-tank ditch and executed by machine gun fire. At the end of the war, the Japanese garrison surrendered and said the POWs had been killed in a bombing attack; however, that story broke down when some of the officers wrote notes explaining the true story, and Sakaibara confessed to the mass execution.
 Japanese occupation, air raids, POWs 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Douglas_TBD-1_Devastator_of_VT-6_over_Wake_Island,_24_February_1942_(80-CF-1071-1).jpg|වම|thumb|A US TBD-1 flies by Wake Island in February 1942
The island's Japanese garrison was composed of the IJN 65th Guard Unit (2,000 men), Japan Navy Captain Shigematsu Sakaibara and the IJA units, which became the 13th Independent Mixed Regiment (1,939 men) under the command of Col. Shigeji Chikamori. Fearing an imminent invasion, the Japanese reinforced Wake Island with more formidable defenses. The American captives were ordered to build a series of bunkers and fortifications on Wake. The Japanese brought in an  naval gun which is often incorrectly reported as having been captured in Singapore. The U.S. Navy established a submarine blockade instead of an amphibious invasion of Wake Island. The Japanese-occupied island (called Ōtorishima (大鳥島) or Big Bird Island by them for its birdlike shape) was bombed several times by American aircraft; one of these raids was the first mission for future United States President George H. W. Bush.

The island was also bombed with leaflets and even small rubber rafts, with the idea that someone could escape from the island by sea.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Japanese_patrol_boat_under_attack_off_Wake_on_24_February_1942.jpg|thumb|A Japanese patrol boat under fire from a US destroyer near Wake Island during the raid in February 1942
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_being_bombed_on_23_March_1944.jpg|thumb|Wake bombed on March 23, 1944, by B-24
In February 1942, there was a raid attack on Wake, which included naval bombardment and bombing by aircraft. On the first day of the attack on February 23, several targets on the island were struck, and in the waters nearby, two Japanese patrol boats were sunk, and four Japanese seamen were recovered. The next day (February 24) a Japanese 4-engine patrol aircraft was shot down 5 miles east of Wake, and another patrol boat was sunk by air attack in addition to also striking targets on Wake Island. The raids would continue to reduce the danger of Wake being used as a launching point for a strike on Midway.

From June 1942 to July 1943, many US B-24 raids and photographic recon missions were launched from Midway to Wake, often resulting in air battles between Zeros and bombers. For example, on May 15, 1943, a raid of 7 B-24s made it to Wake to be intercepted by 22 Zeros, with allies losing one B-24 and claiming four kills. In July 1943, a B-24 strike targeting the fuel depots lost another B-24 when intercepted by 20 to 30 Zeros. The last raid from Midway in 1943 was in July. The next significant attack combined naval bombardment and carrier strike aircraft in the fateful October 1943 raids. In 1944, Wake Island was bombed by PB2Y Coronado flying boats operating from Midway to stop the Japanese garrison from supporting the battle for the Marshall Islands. Once the Kwajalein was taken, Wake was attacked from the newly won base with B-24 raids. This continued until October 1944, thereafter Wake was only bombed a few more times by carrier strike groups usually heading west.

On May 10, 1942, one prisoner was executed for breaking into a store and getting drunk. In September 1942, another 265 POWs were taken off the island, leaving 98.

In March 1943, the Japanese transport ship Suwa Maru was traveling to Wake with over 1000 troops on board. The U.S. submarine USS Tunny torpedoed it, and the ship was taking on water as it approached Wake, so it was beached on the coral reef to avoid sinking.

After a successful American air raid on October 5, 1943, Sakaibara ordered the execution of the remaining 97 (one had been executed in July) POWs. They were taken to the northern end of the island, blindfolded and machine-gunned. One prisoner escaped, carving the message "98 US PW 5-10-43" on a large coral rock near where the victims had been hastily buried in a mass grave. This unknown American was soon recaptured and beheaded. The one that escaped created an issue for the Japanese, who had already buried the bodies at the end of the runway under coral sand. They then had to dig up and count all the bodies, confirming that one was missing. This would not be the final resting place, as near the end of the war in August 1945, the bodies were again dug up and reburied at Peacock Point in a mass grave but with multiple wooden crosses. After the war, they were exhumed again and buried at the U.S. National Cemetery of the Pacific.

Later in the war, the Japanese garrison had been almost cut off from supplies and was reduced to the point of starvation. While the islands' sooty tern colony had received some protection as a source of eggs, the Wake Island rail was hunted to extinction by the starving soldiers. Ultimately, about three-quarters of the Japanese garrison perished, and the rest survived only by eating tern eggs, the Polynesian rats, and what scant number of vegetables they could grow in makeshift gardens among the coral rubble. In early 1944, Wake was largely cut off from resupply because the Allies Pacific campaign had moved past Wake, in particular, the Japanese base to the south that had been resupplying Wake was captured in January 1944. In May 1944, the Japanese forces on Wake began rationing food, and the rationing became progressively stricter. To survive the garrison engaged in fishing, growing vegetables, bird eggs, and rats, which were essential food supplies at this time, and sometimes tens of thousands of rats were killed in a single day to stave off starvation.

In June 1945, the Japanese hospital ship Takasago Maru was allowed to visit Wake Island, and it departed with 974 patients. It was boarded and checked both before and after the visit to confirm it was not carrying contraband, and the number of patients was confirmed: 974 Japanese were taken off Wake. On the way to Wake, it was stopped by the USS Murray (DD-576) and on the way back from Wake it was stopped by the USS McDermut II (DD-677) to confirm it was carrying the patients. The condition was recorded first hand by the USS McDermut II, which reported that about 15% of the troops that the Japanese evacuated were extremely sick.

The Pacific War finally came to a close in August 1945, with negotiations opening. The Emperor of Japan announced the surrender to the Japanese people, and the agreement was formally signed on September 2, 1945.

Most of the Wake POWs were liberated from Hirahata Camp 12-B, which switched over from Japanese to American control in late August 1945. About 300 prisoners were included from Wake Island, and a makeshift flag was raised at the camp as they gathered to mark the end of their internment.

 Surrender and trial 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_island_1945_surrender.jpg|thumb|The formal surrender of the Japanese garrison on Wake Island, September 7, 1945. Island commander Admiral Shigematsu Sakaibara is the Japanese officer in the right-foreground.
On September 4, 1945, the Japanese garrison surrendered to a detachment of United States Marines under the command of Brigadier General Lawson H. M. Sanderson. The garrison, having previously received news that Imperial Japan's defeat was imminent, exhumed the mass grave. The bones were moved to the U.S. cemetery established on Peacock Point after the invasion. Wooden crosses were erected in preparation for the expected arrival of U.S. forces. During the initial interrogations, the Japanese claimed that an American bombing raid mostly killed the remaining 98 Americans on the island. However, some escaped and fought to the death after being cornered on the beach at the north end of Wake Island. Several Japanese officers in American custody committed suicide over the incident, leaving written statements that incriminated Sakaibara. Sakaibara and his subordinate, lieutenant commander Tachibana, were later sentenced to death after conviction for this and other war crimes. Sakaibara was executed by hanging in Guam on June 18, 1947, while Tachibana's sentence was commuted to life in prison. The remains of the murdered civilians were exhumed and reburied at Honolulu's National Memorial Cemetery of the Pacific at section G, commonly known as Punchbowl Crater. A year after the Wake executions, in 1944, there was the Palawan massacre in which Captain Nagayoshi Kojima ordered the execution of 150 POW when he was told the Allies were near. They were burned alive in trenches, and those who tried to flee were gunned down, but 11 escaped, leading to a death toll of 139. In response, the Allies then realized the Japanese might execute POWs if they thought the Allies were near and began a special mission to liberate POW camps. At the time, the events on Wake in 1943 were unknown, and the U.S. allowed the hospital ship Takasago Maru to visit Wake in June 1945.  After the surrender, the POW gravesite was found where they had been buried with crosses at Peacock Point, and the story was that either they had died in a U.S. bombing raid or that they had died in a revolt. At the handover of Wake, 2200 Japanese were on the island, significantly less than at the start, but 974 had just been shipped back to Japan in June 1945. Wake was not cut off until later in the war, but it is estimated that hundreds died during the bombing strikes and from starvation, and many were sick with tuberculosis.

In any case, the Japanese soldiers who had survived were nearly all sent away by November 1, 1945, transported aboard the Hikawa Maru for repatriation. The remaining Japanese troops and the officers were shipped to the U.S. base atoll, but on the route, two of the officers committed suicide, leaving notes describing a POW massacre. Another officer wrote a note describing the same. Finally, the Admiral admitted what he had ordered and accepted blame, leading to two officers' trial in late December. Back on Wake, the bodies were eventually exhumed, including those that had died in the Battle of Wake, to try to make identifications. The task proved too difficult, and they were buried as a group with a memorial listing the names. There was a ceremony in 1953.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_Japanese_Tank,_April_1952.jpg|thumb|A derelict Japanese tank after World War II

 Post-World War II military and commercial airfield 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Original_Drifter's_Reef_bar,_Wake_Island.jpg|වම|thumb|The original Drifter's Reef bar, built near the harbor area at Wake Island, opened its doors to aircrews, visitors and other "drifters" on November 8, 1949.
With the end of hostilities with Japan and the increase in international air travel driven partly by wartime advances in aeronautics, Wake Island became a critical mid-Pacific base for the servicing and refueling of military and commercial aircraft. The United States Navy resumed control of the island, and in October 1945, 400 Seabees from the 85th Naval Construction Battalion arrived at Wake to clear the island of the effects of the war and to build basic facilities for a Naval Air Base. The base was completed in March 1946, and on September 24, Pan Am resumed regular commercial passenger service. The era of the flying boats was nearly over, so Pan Am switched to longer-range, faster, and more profitable airplanes that could land on Wake's new coral runway. Other airlines that established transpacific routes through Wake included British Overseas Airways Corporation (BOAC), Japan Airlines, Philippine Airlines and Transocean Airlines. Due to the substantial increase in the number of commercial flights, on July 1, 1947, the Navy transferred administration, operations, and maintenance of the facilities at Wake to the Civil Aeronautics Administration (CAA). In 1949, the CAA upgraded the runway by paving over the coral surface and extending its length to 7,000 feet. Previously Pan Am was still operating the airport at Wake.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Truman_pinning_medal_on_General_MacArthur_on_Wake_Island.jpg|thumb|President Harry S. Truman awards the Distinguished Service Medal, Fourth Oak Leaf Cluster, to General Douglas MacArthur during the Wake Island Conference in 1950
In July 1950, the Korean Airlift started, and the Military Air Transport Service (MATS) used the airfield and facilities at Wake as an essential mid-Pacific refueling stop for its mission of transporting men and supplies to the Korean War. By September, 120 military aircraft were landing at Wake per day.Pacific Air Lift, "Flying" magazine, Vol. 50, No. 2, February 1952, p. 29 On October 15, U.S. President Harry S. Truman and General MacArthur met at the Wake Island Conference to discuss progress and war strategy for the Korean Peninsula. They chose to meet at Wake Island because of its proximity to Korea so that MacArthur would not have to be away from the troops in the field for long.

In September 1952, Typhoon Olive struck, causing 750 people to shelter in World War II bunkers as the island was battered with 150 mph winds.The Clipper publication. Atoll Island Ravaged by Wind and Rain but No One is Seriously Injured; Eyewitnesses Tell Story (September 25, 1952). Pan American World Airways Pacific-Alaska Division. Olive, the second typhoon to affect the island since 1935, produced sustained wind speeds of  and peak gusts of  on the island. Significant flooding was also recorded. Damage was severe; it is estimated that 85% of the island's structures were demolished due to the storm. All of the homes and the island's hotel were destroyed. Additionally, the island's chapel and Quonset huts were destroyed. The island's LORAN station, operated by the United States Coast Guard, was also damaged. On September 18, 1952 water and power services were restored.The Clipper publication. Plans to Rebuild Wake are Already Under Way (September 25, 1952). Pan American World Airways Pacific-Alaska Division. The facilities on the island were fully restored in 1953. The total cost to repair damages caused by Olive amounted to $1.6 million (1952 USD; $13 million 2009 USD). No fatalities occurred on the island, and four injuries were reported. None of the 230 Pan Am employees received injuries. In 1953, the bridge between Peale and Wake Island was rebuilt.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_Lagoon.jpg|වම|thumb|Off-duty sailors take a break in the Wake Island lagoon, 1954
The U.S. Coast Guard Loran station had a staff of about ten people. It operated from 1950 to 1978, with facilities rebuilt on Peale Island by 1958. Originally, the staff lived on Wake and commuted to the Loran station on Peale across the bridge; the Loran equipment was in a Quonset hut. However, after 1958, new modern facilities were all built on Peale. The cargo ship USCGC Kukui supported the construction of the new LORAN facilities, arriving at the island in 1957.

 Missile Impact Location System 
From 1958 through 1960, the United States installed the Missile Impact Location System (MILS) in the Navy-managed Pacific Missile Range. Later, the Air Force managed Western Range to localize the splashdowns of test missile nose cones. MILS was developed and installed by the same entities that had completed the first phase of the Atlantic and U.S. West Coast SOSUS systems. A MILS installation, consisting of both a target array for precision location and a broad ocean area system for good positions outside the target area, was installed at Wake as part of the system supporting Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) tests. Other Pacific MILS shore terminals were at the Marine Corps Air Station Kaneohe Bay supporting Intermediate Range Ballistic Missile (IRBM) tests with impact areas northeast of Hawaii and the other ICBM test support systems at Midway Island and Eniwetok.

 Tanker shipwreck and oil spill 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SS_R.C._Stoner.tif|thumb|Wreck of the SS R.C. Stoner, 1967
On September 6, 1967, Standard Oil of California's 18,000-ton tanker SS R.C. Stoner was driven onto the reef at Wake Island by a strong southwesterly wind after the ship failed to moor to the two buoys near the harbor entrance. An estimated six million gallons of refined fuel oil – including 5.7 million gallons of aviation fuel, 168,000 gallons of diesel oil, and 138,600 gallons of bunker C fuel – spilled into the small boat harbor and along the southwestern coast of Wake Island to Peacock Point. The oil spill killed large numbers of fish; personnel from the FAA and crew members from the ship cleared the area closest to the spill of dead fish.

The U.S. Navy salvage team Harbor Clearance Unit Two and Pacific Fleet Salvage Officer Cmdr. John B. Orem flew to Wake to assess the situation. By September 13, the Navy tugs  and , salvage ships  and , tanker , and , arrived from Honolulu, Guam and Subic Bay in the Philippines, to assist in the cleanup and removal of the vessel. The salvage team pumped and skimmed oil at the boat harbor, which they burned each evening in nearby pits. Recovery by the Navy salvage team of the R.C. Stoner and its remaining cargo, however, was hampered by strong winds and heavy seas.

On September 16, Super Typhoon Sarah made landfall on Wake Island at peak intensity with winds up to 145-knots, causing widespread damage. The storm's intensity significantly accelerated the cleanup effort by clearing the harbor and scouring the coast. However, oil remained embedded in the reef's flat crevices, impregnating the coral. The storm also had broken the wrecked vessel into three sections and, although delayed by rough seas and harassment by blacktip reef sharks, the salvage team used explosives to flatten and sink the remaining portions of the ship that were still above water.Mud, Muscle, and Miracles: Marine Salvage in the United States Navy, C.A. Bartholomew, William I. Milwee, Naval History & Heritage Command, U.S. Government Printing Office, 2009,  p. 282Oil Pollution on Wake Island from the Tanker R.C. Stoner, Reginald M. Gooding, National Marine Fisheries Service, Hawaii Area Fishery Research Center, 1971

 U.S. military administration 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aerial_view_of_Wake_Island,_in_July_1979_(428-GX-750-K-124424).jpg|thumb|Wake Island, 1979In the early 1970s, higher-efficiency jet aircraft with longer-range capabilities lessened the use of Wake Island Airfield as a refueling stop, and the number of commercial flights landing at Wake declined sharply. Pan Am had replaced many of its Boeing 707s with more efficient 747s, thus eliminating the need to continue weekly stops at Wake. Other airlines began to eliminate their scheduled flights into Wake. In June 1972, the last scheduled Pan Am passenger flight landed at Wake, and in July, Pan Am's last cargo flight departed the island, marking the end of the heyday of Wake Island's commercial aviation history. During this same period, the U.S. military had transitioned to longer-range C-5A and C-141 aircraft, leaving the C-130 as the only aircraft that would continue to use the island's airfield regularly. The steady decrease in air traffic control activities at Wake Island was apparent and was expected to continue.

The last Pan Am passenger flight was in 1972, and the airport was transferred from the FAA to the Department of Defense, however it remained open for emergency landings.

On June 24, 1972, responsibility for the civil administration of Wake Island was transferred from the FAA to the United States Air Force under an agreement between the Secretary of the Interior and the Secretary of the Air Force. In July, the FAA turned over the administration of the island to the Military Airlift Command (MAC). However, legal ownership stayed with the Department of the Interior. The FAA continued maintaining air navigation facilities and providing air traffic control services. On December 27, the Chief of Staff of the Air Force (CSAF) General John D. Ryan directed MAC to phase out en-route support activity at Wake Island effective June 30, 1973. On July 1, 1973, all FAA activities ended, and the U.S. Air Force under Pacific Air Forces (PACAF), Detachment 4, 15th Air Base Wing assumed control of Wake Island."Historic American Buildings Survey: Wake Island Airfield, Terminal Building (Building 1502)", National Park Service, HABS No. UM-2-A, December 2007, Washington, DC, p. 11

In 1973, Wake Island was selected as a launch site for testing defensive systems against ICBMs under the U.S. Army's Project Have Mill. Air Force personnel on Wake and the Air Force Systems Command (AFSC) Space and Missile Systems Organization (SAMSO) provided support to the Army's Advanced Ballistic Missile Defense Agency (ABMDA). A missile launch complex was activated on Wake, and, from February 13 to June 22, 1974, seven Athena H missiles were launched from the island to the Roi-Namur Test Range at Kwajalein Atoll.

In 1973, Wake Island was claimed by what would become the Republic of the Marshall Islands, based on oral legends.Wake Island . The World Factbook. Central Intelligence Agency.

 Vietnam War refugees: Operation New Life 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vietnamese_refugees_on_Wake_Island.jpg|වම|thumb|Vietnamese refugees on Wake Island await resettlement processing by U.S. Immigration and Naturalization Service personnel in May 1975
In the spring of 1975, the population of Wake Island consisted of 251 military, government, and civilian contract personnel, whose primary mission was to maintain the airfield as a Mid-Pacific emergency runway. With the imminent fall of Saigon to North Vietnamese forces, President Gerald Ford ordered American forces to support Operation New Life, the evacuation of refugees from South Vietnam. The original plans included the Philippines' Subic Bay and Guam as refugee processing centers. Still, due to the high number of Vietnamese seeking evacuation, Wake Island was selected as an additional location.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Wake_Island.svg|thumb|The unofficial flag of Wake Island was designed in 1976 by individuals stationed on the island to commemorate the United States Bicentennial. The three stars represent the three islands of the atoll, and the flag resembles the flag of the Philippines, as many workers on the island at the time were from the country.
In March 1975, Island Commander Major Bruce R. Hoon was contacted by PACAF and ordered to prepare Wake for its new mission as a refugee processing center where Vietnamese evacuees could be medically screened, interviewed, and transported to the United States or other resettlement countries. A 60-man civil engineering team was brought in to reopen boarded-up buildings and housing. Two complete MASH units arrived to set up field hospitals, and three Army field kitchens were deployed. A 60-man United States Air Force Security Police team, processing agents from the U.S. Immigration and Naturalization Service, and various other administrative and support personnel were also on Wake. Potable water, food, medical supplies, clothing, and other supplies were shipped in.

On April 26, 1975, the first C-141 carrying refugees arrived. The airlift to Wake continued at a rate of one C-141 every hour and 45 minutes, each aircraft with 283 refugees on board. At the peak of the mission, 8,700 Vietnamese refugees were on Wake. When the airlift ended on August 2, a total of about 15,000 refugees had been processed through Wake Island as part of Operation New Life.

 Commemorative and memorial visits 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:China_Clipper_II_at_Wake_Island_1985.jpg|වම|thumb|Passengers and crew of Pan Am's China Clipper II Boeing 747 at Wake Island during a 1985 trip across the Pacific to commemorate the 50th anniversary of the first China Clipper flight
In April 1981, a party of 19 Japanese, including 16 former Japanese soldiers who were at Wake during World War II, visited the island to pay respects for their war dead at the Japanese Shinto Shrine.

On November 3 and 4, 1985, a group of 167 former American prisoners of war (POWs) visited Wake with their wives and children. This was the first such visit by a group of former Wake Island POWs and their families.

On November 24, 1985, a Pan Am Boeing 747, renamed China Clipper II, came through Wake Island on a flight across the Pacific to commemorate the 50th anniversary of the inauguration of Pan American China Clipper Service to the Orient. Author James A. Michener and Lars Lindbergh, grandson of aviator Charles Lindbergh, were among the dignitaries on board the aircraft.Clipper Flies Sentimental Journey : 747 Follows S. Pacific Route of Pan Am's Flying Boats, Los Angeles Times, November 24, 1985

 Army missile tests 
Subsequently, the island has been used for strategic defense and operations during and after the Cold War, with Wake Island serving as a launch platform for military rockets involved in testing missile defense systems and atmospheric re-entry trials as part of the Ronald Reagan Ballistic Missile Defense Test Site.  Wake's location allows for a safe launch and trajectory over the unpopulated ocean with open space for intercepts.

In 1987, Wake Island was selected as a missile launch site for a Strategic Defense Initiative (SDI) program named Project Starlab/Starbird. In 1989, the U.S. Army Strategic Defense Command (USASDC) constructed two launch pads on Peacock Point, as well as nearby support facilities, for the eight-ton, , multi-stage Starbird test missiles. The program involved using electro-optical and laser systems mounted on the Starlab platform in the payload bay of an orbiting Space Shuttle to acquire, track, and target Starbird missiles launched from Cape Canaveral and Wake. After being impacted by mission scheduling delays caused by the explosion of the Space Shuttle Challenger, the program was canceled in late September 1990 to protect funding for another U.S. Army space-based missile defense program known as Brilliant Pebbles. Although no Starbird missiles were ever launched from Wake Island, the Starbird launch facilities at Wake were modified to support rocket launches for the Brilliant Pebbles program, with the first launch occurring on January 29, 1992. On October 16, a  Castor-Orbus rocket was destroyed by ground controllers seven minutes after its launch from Wake. The program was canceled in 1993.

Missile testing activities continued with the Lightweight Exo-Atmospheric Projectile (LEAP) Test Program, another U.S. Army strategic defense project that included the launch of two Aerojet Super Chief HPB rockets from Wake Island. The first launch, on January 28, 1993, reached apogee at  and was a success. On February 11, the second launch reached apogee at  and was deemed a failure.

Due to the U.S. Army's continued use of the atoll for various missile testing programs, on October 1, 1994, the U.S. Army Space and Strategic Defense Command (USASSDC) assumed administrative command of Wake Island under a caretaker permit from the U.S. Air Force. The USASSDC had been operating on Wake since 1988 when the construction of the Starbird launch and support facilities started. Now under U.S. Army control, the island, which is located  north of Kwajalein Atoll, became a rocket launch site for the Kwajalein Missile Range known as the Wake Island Launch Center.

 Operation Prompt Return 
In July 1995, various units of the U.S. military established a camp on Wake Island to provide housing, food, medical care, and social activities for Chinese illegal immigrants as part of Operation Prompt Return (also known as Joint Task Force Prompt Return). The Chinese immigrants were discovered on July 3 on board the M/V Jung Sheng Number 8 when the 160-foot-long vessel was interdicted by the U.S. Coast Guard south of Hawaii. The Jung Sheng had left Canton, China en route to the United States on June 2 with 147 Chinese Illegal Immigrants, including 18 "enforcers", and 11 crew on board. On July 29, the Chinese were transported to Wake Island, where they were cared for by U.S. military personnel, and on August 7, they were safely repatriated to China by commercial air charter. From October 10 to November 21, 1996, military units assigned to Operation Marathon Pacific used facilities at Wake Island as a staging area for the repatriation of another group of more than 113 Chinese illegal immigrants who had been interdicted in the Atlantic Ocean near Bermuda aboard the human smuggling vessel, the Xing Da.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Atoll_ISS001.jpg|thumb|2001 මාර්තු මාසයේදී ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට පෙනෙන වේක් දූපත.

 එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව නැවත පාලනය ලබා ගනී 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:THAAD_missile_launch_on_Wake_Island.jpg|thumb|2015 නොවැම්බර් 1 වන දින පවත්වන ලද පියාසැරි පරීක්ෂණ මෙහෙයුම් (FTO)-02 ඉසව්ව 2a අතරතුර, වේක් දූපතේ පිහිටා ඇති THAAD බැටරියකින් පර්යන්ත ඉහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශ ආරක්ෂක (THAAD) අන්තර්ග්‍රහකයක් දියත් කරන ලදී.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guam_Memorial_on_Wake_Island.jpg|වම|thumb|එවකට වේක් දූපතේ අණදෙන නිලධාරියා වූ එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා කපිතාන් ඇලන් ජේම් 2017 ජුනි 8 වන දින නව ගුවාම් අනුස්මරණය විවෘත කළේය. මෙම අනුස්මරණය පෑන් ඇමරිකානු ගුවන් සේවයේ සේවය කළ සහ 1941 දෙසැම්බර් 8 වන දින ජපන් ජාතිකයින් ප්‍රහාරය එල්ල කරන විට දිවයිනේ සිටි ගුවාම්හි චමරෝස් 45 දෙනාට ගෞරව කරයි. ප්‍රහාරය අතරතුර පිරිමින් 10 දෙනෙකු මිය ගිය අතර, ඉතිරි 35 දෙනා ජපානයේ සහ චීනයේ බන්ධනාගාර කඳවුරුවලට යවන ලදී.2002 ඔක්තෝබර් 1 වන දින, වේක් දූපතේ පරිපාලන පාලනය සහ සහාය එක්සත් ජනපද හමුදාවෙන් හවායි හි හිකම් ගුවන් හමුදා කඳවුරේ පිහිටි එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවේ PACAF හි 15 වන අංශයට මාරු කරන ලදී. 15 වන අංශය මීට පෙර 1973 ජූලි 1 සිට 1994 සැප්තැම්බර් 30 දක්වා වේක් පාලනය කර තිබුණි. ගුවන් හමුදාව නැවතත් පාලනය කළද, මිසයිල ආරක්ෂක ඒජන්සිය වේක් දූපත් දියත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථානය ක්‍රියාත්මක කිරීම දිගටම කරගෙන යනු ඇත. එක්සත් ජනපද හමුදාවේ රොනල්ඩ් රේගන් බැලස්ටික් මිසයිල ආරක්ෂක පරීක්ෂණ ස්ථානය දියත් කිරීමේ පහසුකම් නඩත්තු කර ක්‍රියාත්මක කරන අතර උපකරණ, සන්නිවේදනය, පියාසැරි සහ භූමි ආරක්ෂාව, ආරක්ෂාව සහ වෙනත් සහාය ලබා දෙනු ඇත.Wake Island returns to Air Force control, Jim Bennett, "The Kwajalein Hourglass", Volume 42, Number 78, Tuesday, October 1, 2002

2006 අගෝස්තු 31 වන දින, වේක් දූපතට පැයට සැතපුම් 155 ට වැඩි සුළං සහ 190 ක සුළං සමඟ සුපිරි ටයිෆූන් අයෝක් පහර දුන්නේය; මෙය වනජීවීන්ට සහ පරමාණුවේ පහසුකම් වලට හානි කළේය. සැලකිය යුතු හානියක් සිදු වූ නමුත් සමස්තයක් වශයෙන්, පරීක්ෂා කිරීමේදී එය බිය වූ තරම් අඩු විය. ධාවන පථය බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව පැවතුනද, සමහර විදුලි හා අපජල පද්ධති වලට හානි සිදුවී තිබුණි. හීල් පොයින්ට් සහ ගොල්ෆ් සමාජ ශාලාවේ ගොල්ෆ් පිටිය ද අයෝක් ටයිෆූන් මගින් හානි විය.

2009 ජනවාරි 6 වන දින, ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් විසින් විධායක නියෝගය 8836 නිකුත් කරන ලද අතර, වේක්, බේකර්, හව්ලන්ඩ් සහ ජාර්විස් දූපත්, ජොන්ස්ටන් ඇටෝල්, කිංමන් රීෆ් සහ පැල්මයිරා ඇටෝල් අවට සාගර පරිසරයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පැසිෆික් දුරස්ථ දූපත් සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකය ස්ථාපිත කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශය මගින් දූපත් වල ජලයෙන් යට වූ සහ මතුවන ඉඩම් කළමනාකරණය අභ්‍යන්තර දෙපාර්තමේන්තුවට සහ දූපත් වල මධ්‍යන්‍ය පහත් ජල මාර්ගයේ සිට නාවික සැතපුම් 12 න් ඔබ්බට ජලයේ ධීවර කටයුතු ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම් කළමනාකරණය ජාතික සාගර හා වායුගෝලීය පරිපාලනය (NOAA) වෙත පවරා ඇත. ජනවාරි 16 වන දින, අභ්‍යන්තර ලේකම් ඩර්ක් කෙම්ප්තෝර්න් විසින් නියෝගය අංක 3284 නිකුත් කරන ලද අතර එහි සඳහන් වූයේ විධායක නියෝගය 8836 මගින් අභ්‍යන්තර දෙපාර්තමේන්තුවට පවරා ඇති වේක් දූපතේ ප්‍රදේශය ජාතික වනජීවී රැකවරණයක් ලෙස කළමනාකරණය කරන බවයි. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය විසින් වේක් දූපතේ මතුවන ඉඩම් කළමනාකරණය කිරීම, ගුවන් හමුදාවේ ලේකම් සහ අභ්‍යන්තර කටයුතු ලේකම් අතර පවතින කළමනාකරණ ගිවිසුම අවසන් වන තුරු ආරම්භ නොවේ.Delegation of Management Responsibility for the Pacific Remote Islands Marine National Monument, Rose Atoll Marine National Monument and the Marianas Trench Marine National Monument, United States Department of the Interior Order Number 3284, Secretary of the Interior Dick Kempthorne, Washington, D.C., January 16, 2009

ඇලස්කාවේ ඇන්කරේජ් හි ඒකාබද්ධ කඳවුර එල්මෙන්ඩෝෆ්-රිචඩ්සන් හි පිහිටි එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා ඒකකයක් වන 611 වන ගුවන් සහායක කණ්ඩායම (ASG) 2010 ඔක්තෝබර් 1 වන දින 15 වන අංශයෙන් වේක් දූපතේ පාලනය භාර ගත්තේය. 611 වන ASG දැනටමත් ඇලස්කාව තුළ විවිධ භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ ගුවන් හමුදා ස්ථාන සඳහා සහාය සහ කළමනාකරණය ලබා දෙමින් සිටි අතර, වේක් දූපත එකතු කිරීම ඇලස්කාවේ ව්‍යාපෘති අවම වන ශීත මාසවලදී එළිමහන් ව්‍යාපෘති සඳහා ඒකකයට වැඩි අවස්ථාවන් ලබා දුන්නේය. 11 වන ගුවන් හමුදාවේ ඒකකයක් වන 611 වන ASG, පැසිෆික් ගුවන් හමුදා කලාපීය සහායක මධ්‍යස්ථානය ලෙස නම් කරන ලදී.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aerial_view_of_Wake_Island_in_July_2014.JPG|thumb|2014 දී වේක් දූපත
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Four_F_A-18C_Hornets_fly_in_formation_over_Wake_Island_and_USS_Theodore_Roosevelt._(24096567298).jpg|thumb|USS තියඩෝර් රූස්වෙල්ට් 2017 දී වේක් හරහා ගමන් කරයි
2014 සැප්තැම්බර් 27 වන දින, ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා විසින් පැසිෆික් දුරස්ථ දූපත් සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකයේ ප්‍රදේශය එක් එක් දූපත සඳහා සම්පූර්ණ නාවික සැතපුම් 200 එක්සත් ජනපද සුවිශේෂී ආර්ථික කලාප (EEZ) සීමාව දක්වා පුළුල් කිරීම සඳහා විධායක නියෝගය 9173 නිකුත් කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශය මගින්, වේක් දූපතේ ස්මාරකයේ ප්‍රදේශය වර්ග සැතපුම් 15,085 සිට වර්ග සැතපුම් 167,336 (කිලෝමීටර් 39,070 සිට 433,400 දක්වා) දක්වා වැඩි කරන ලදී. 2014 දී, දූපත් වලින් අපද්‍රව්‍ය ගොඩකිරීම් ටොන් 3300 ක් බාර්ජ් මත ඉවත් කරන ලදී.

2015 නොවැම්බර් 1 වන දින, වේක් දූපත සහ අවට සාගර ප්‍රදේශවල, කැම්පේන් ෆියර්ස් සෙන්ට්‍රි ෆ්ලයිට් ටෙස්ට් ඔපරේෂනල්-02 ඉසව්ව 2 (FTO-02 E2) ලෙස හැඳින්වෙන සංකීර්ණ ඇමරිකානු හමුදා මිසයිල ආරක්ෂක පද්ධති පරීක්ෂණ සිදුවීමක් පවත්වන ලදී. මෙම පරීක්ෂණයට ලොක්හීඩ් මාටින් විසින් ඉදිකරන ලද පර්යන්ත ඉහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශ ආරක්ෂක (THAAD) පද්ධතියක්, රේතියොන් විසින් ඉදිකරන ලද AN/TPY-2 රේඩාර් පද්ධති දෙකක්, ලොක්හීඩ් හි අණ, පාලනය, සටන් කළමනාකරණය සහ සන්නිවේදන පද්ධතිය සහ එහි AN/SPY-1 රේඩාර් සහිත USS ජෝන් පෝල් ජෝන්ස් මඟ පෙන්වන මිසයිල විනාශ කරන්නා ඇතුළත් විය. මධ්‍යම දුර බැලස්ටික් මිසයිලයක්, කෙටි දුර බැලස්ටික් මිසයිලයක් සහ කෲස් මිසයිල ඉලක්කයකින් සමන්විත ආසන්න එකවර ගුවන් සහ මිසයිල ඉලක්ක තුනක වැටලීමක් පරාජය කිරීමට ඒජිස් බැලස්ටික් මිසයිල ආරක්ෂක සහ THAAD අවි පද්ධතිවල හැකියාව පරීක්ෂා කිරීම අරමුණ විය. පරීක්ෂණය අතරතුර, වේක් දූපතේ THAAD පද්ධතියක් C-17 ප්‍රවාහන ගුවන් යානයක් මගින් දියත් කරන ලද කෙටි දුර බැලස්ටික් මිසයිලයක් අනුකරණය කරන කෙටි දුර ඉලක්කයක් හඳුනාගෙන විනාශ කළේය. ඒ සමඟම, දෙවන C-17 මගින් දියත් කරන ලද මධ්‍යම දුර බැලස්ටික් මිසයිලයක් වළක්වා ගැනීම සඳහා THAAD පද්ධතිය සහ විනාශ කරන්නා මිසයිල දියත් කළහ.

2017 දී, තායි කොන්ත්‍රාත්කරුවන් සහ සන්නද්ධ හමුදා නිලධාරීන් අප්‍රේල් මාසයේදී තායි අලුත් අවුරුද්ද හෝ සොන්ක්‍රාන් සැමරූ අතර, දෙසැම්බර් මාසයේදී තායි රජුගේ දිනය සමරනු ලැබීය. එක් අවස්ථාවක මීයන් මිලියන 2 ක් පමණ සිටි බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, මුලිනුපුටා දැමීමේ උත්සාහයන් නොතකා රාත්‍රියේ මීයන් දඩයම් කිරීම දූපත්වාසීන්ගේ ජනප්‍රිය ක්‍රියාකාරකමකි.

2024 මුල් භාගයේදී, දිවයිනේ ප්‍රදේශ ජලයෙන් යට වූ බහු උස් රළ පහරවල් ඇති වූ අතර, එමඟින් නේවාසිකාගාර සහ භෝජන ශාලාවකට හානි සිදුවිය. හානියට පත් එක්සත් ජනපද පහසුකම මෙය පමණක් නොවේ, දකුණේ රෝයි-නමූර් හි ජලයෙන් යටවීමෙන් ද හානි සිදුවිය.

 භූගෝලය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_2.jpg|වම|thumb|වේක් දූපත් සිතියම
නමඅක්කරහෙක්ටයාරවේක් දූපත1,367.04553.22විල්ක්ස් දූපත197.4479.90පීල් දූපත256.83103.94වේක් දූපත (දූපත් තුනේම එකතුව)1,821.31737.06කලපුව (ජලය)1,480.00600.00වැලි තලාව910.00370.00
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Jun_15_002_(18470450424).jpg|thumb|2015 දී වේක් දූපතේ පීකොක් පොයින්ට් හි බටහිර දෙසින්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wilkes_Island_Wake_Atoll_(170410).jpg|thumb|පැරණි අර්ධ වශයෙන් නිම කරන ලද සබ්මැරීන් නාලිකාව මගින් පාහේ බෙදී ඇති විල්ක්ස් දූපතට වයඹ දෙසින්.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Jun_15_001_(18470438894).jpg|thumb|වේක් දූපතේ නැගෙනහිර පැත්ත හරහා නිරිත දෙසින් බලන්න
වේක් දූපත නිල වශයෙන් එහි ඒකීය ස්වරූපයෙන් දූපතක් ලෙස හැඳින්වුවද, එය භූගෝලීය වශයෙන් දූපත් තුනකින් (වේක්, විල්ක්ස් සහ පීල් දූපත්) සමන්විත පරමාණුවකි. සාමාන්‍ය ගැඹුර මීටර 1 (අඩි 3.3) පමණ වන සහ උපරිම ගැඹුර මීටර 4.5 (අඩි 15) වන අතර, මීටර් 3.3 x 7.7 (සැතපුම් 2.1 කින් 4.8) නොගැඹුරු කලපුවක් වට කර ඇත. මීටර 80 (අඩි 260) පමණ පළලින් යුත් වැලි සහිත වෙරළ තීරයකින් එය වට වී ඇත. මෙම අතොළුවේ සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 3.6 (අඩි 12) ක් සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 6.4 (අඩි 21) ක් වන අතර, මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 6.5 (වර්ග සැතපුම් 2.5) පමණ වේ.

පැරණි ගිනි කන්දක නටබුන් වලින් සෑදුණු මුහුදු කන්දක මුදුනේ වැඩුණු කොරල් පරයක් මත පිහිටා ඇති බැවින්, දූපත කොරල් සහ වැලි වලින් සෑදී ඇත. මෙය පැසිෆික් සාගරයේ බොහෝ දූපත් සමඟ අනුකූල වන අතර, ඒවා සාගරයේ මතුපිටට ළඟා වන තෙක් රළ වඳ වී ගිය ගිනි කඳු ඛාදනය වන විට සහ ඒ මත කොරල් වැඩෙන විට, අතොළුවක් සාදයි (ගුයොට් ද බලන්න). මෙම දූපත සාමාන්‍යයෙන් අඩි 5–6 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් (මීටර් 1–2) ගල්පර වලින් වැසී ඇත, විශේෂයෙන් වේක් සහ විල්ක්ස් දූපත් වල දකුණු පැත්තේ.

වේක් හොනොලුලු සිට ගුවාම් දක්වා මාර්ගයෙන් තුනෙන් දෙකක් දුරින් පිහිටා ඇත; හොනොලුලු නැගෙනහිරට සැතපුම් 2,300 (කිලෝමීටර් 3,700) ක් සහ බටහිරට සැතපුම් 1,510 (කිලෝමීටර් 2,430) ක් වේ. මිඩ්වේ ඇටෝල් ඊසාන දෙසින් සැතපුම් 1,170 (කිලෝමීටර් 1,880) කි. ආසන්නතම භූමිය වන්නේ ගිනිකොන දෙසින් මාෂල් දූපත් වල ජනාවාස නොවූ බොකාක් ඇටෝල් ය. ඇටෝල් ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවට බටහිරින් සහ වේක් දූපත් කාල කලාපයේ (UTC+12) පිහිටා ඇති අතර එය එක්සත් ජනපදයේ නැගෙනහිරම කාල කලාපය වන අතර ප්‍රාන්ත 50 ට ආසන්න වශයෙන් එක් දිනක් ඉදිරියෙන් පිහිටා ඇත.

නොගැඹුරු නාලිකාවක් වේක් සහ පීල් වෙන් කරන අතර විල්ක්ස් වේක් වෙත පාලමක් මගින් සම්බන්ධ වේ. අර්ධ වශයෙන් නිම කරන ලද සබ්මැරීන් නාලිකාව, සමහර විට විල්ක්ස් හරහා ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර, එමඟින් දිවයින අඩකින් බෙදී යයි.

මෙම අතොළුවට නම් කරන ලද කේප් සහ ලක්ෂ්‍ය කිහිපයක් ඇත:
 විල්ක්ස් දූපත (දකුණු සහ බටහිරින් බෙදුණු දූපත)
 කුකු පොයින්ට් (විල්ක්ස් හි බටහිර කේප්)
 විල්ක්ස් ඇල (දිවයිනේ දකුණු පැත්තේ කුඩා වරාය/වරාය ප්‍රදේශයට යන නාලිකාවක්)
 සබ්මැරීන් ඇල (දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අර්ධ වශයෙන් නිම කරන ලද සබ්මැරීන් වරායක් සඳහා කෘතිම නාලිකාවක්, නව නාලිකාව ලෙසද හැඳින්වේ)
 පීල් දූපත (උතුරේ සහ බටහිරින්, පටු නාලිකාවකින් වේක් වලින් වෙන් කර ඇත)
 ටෝකි පොයින්ට් (පීල් හි බටහිර කේප්)
 ෆ්ලිපර් පොයින්ට් (බටහිරට යොමු වන කලපුව දක්වා විහිදෙන පීල් දූපතේ භූමියේ කෙළවර)
 වේක් දූපත (දූව හැර)
 හීල් පොයින්ට් (පීල් දෙසට හැරවීමට පෙර වේක් දූපතේ උතුරු කේප්)
 පීකොක් පොයින්ට් (වේක් දූපතේ දකුණු සහ නැගෙනහිර ලක්ෂ්‍යය)
 විල්ක්ස් නාලිකාව හරහා විල්ක්ස් දූපතට යන කෝස්වේ

 දේශගුණය 
වේක් දූපත නිවර්තන කලාපයේ පිහිටා ඇති නමුත් ශීත ඍතුවේ දී වරින් වර සෞම්‍ය කුණාටු වලට යටත් වේ. මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය වසර පුරා උණුසුම් වන අතර ගිම්හාන සහ සරත් සමයේදී 80 °F (27 °C) ට වඩා ඉහළ යයි. ටයිෆූන් ඉඳහිට දිවයින හරහා ගමන් කරයි. උෂ්ණත්වය 65 °F (18 °C) සහ 95 °F (35 °C) අතර පරාසයක පවතින අතර සෑම වසරකම අඟල් 40 ක පමණ වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර, වැසි සමය ජූලි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා පවතී. දිවයින පැසිෆික් සාගරයේ ඊසානදිග වෙළඳ සුළං වල පිහිටා ඇත. 

 ටයිෆූන් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Island_Memorial_Chapel_damaged_by_Hurricane-Typhoon_Ioke_2006.jpg|thumb|2006 දී වේක් දූපතේ අනුස්මරණ දේවස්ථානයේ සුපර් ටයිෆූන් අයෝක් විසින් ඉතිරි කරන ලද හානි වූ ගස් සහ සුන්බුන්
1940 ඔක්තෝබර් 19 වන දින, නම් නොකළ ටයිෆූන් එකක් වේක් දූපතට ගැට 120 (පැයට කිලෝමීටර 220) ක සුළං සමඟ පහර දුන්නේය. 1935 දී නිරීක්ෂණ ආරම්භ වූ දා සිට දිවයිනට බලපෑ පළමු වාර්තාගත ටයිෆූන් මෙය විය.

සුපර් ටයිෆූන් ඔලිව් 1952 සැප්තැම්බර් 16 වන දින වේක් වෙත බලපෑ අතර, සුළං වේගය ගැට 150 (පැයට කිලෝමීටර 280) දක්වා ළඟා විය. ඔලිව් ප්‍රධාන ගංවතුර ඇති කළ අතර, එහි ව්‍යුහයන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 85% ක් විනාශ කළ අතර, ඇ.ඩො. මිලියන 1.6 හානි ඇති කළේය.

1967 සැප්තැම්බර් 16 වන දින, දේශීය වේලාවෙන් රාත්‍රී 10:40 ට, සුපර් ටයිෆූන් සාරාගේ ඇස දිවයින හරහා ගමන් කළේය. ඇසේ බිත්තියේ අඛණ්ඩ සුළං ගැට 130ක් (පැයට කිලෝමීටර 240ක්) වූ අතර, ඇසට පෙර උතුරින් සහ පසුව දකුණින් හමා ගියේය. ශක්තිමත් නොකළ සියලුම ව්‍යුහයන් කඩා බිඳ දමන ලදී. බරපතල තුවාල සිදු නොවූ අතර, කුණාටුවෙන් පසු බොහෝ සිවිල් ජනතාව ඉවත් කරන ලදී.

2006 අගෝස්තු 28 වන දින, එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව 5 වන කාණ්ඩයේ සුපිරි ටයිෆූන් අයෝක් වේක් දෙසට ගමන් කරන විට පදිංචිකරුවන් 188 දෙනා ඉවත් කර සියලුම මෙහෙයුම් අත්හිටුවන ලදී. අගෝස්තු 31 වන විට කුණාටුවේ නිරිතදිග ඇසේ බිත්තිය දිවයින හරහා ගමන් කළ අතර, පැයට සැතපුම් 185 (පැයට කිලෝමීටර 298) ට වඩා වැඩි සුළං සහිතව, අඩි 20 (මීටර් 6) ක කුණාටු රළ පහරක් සහ රළ කෙළින්ම කලපුවට ගෙන ගොස් විශාල හානියක් සිදු කළේය. එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා තක්සේරු සහ අලුත්වැඩියා කණ්ඩායමක් 2006 සැප්තැම්බර් මාසයේදී දිවයිනට ආපසු පැමිණ ගුවන් තොටුපළට සහ පහසුකම්වලට සීමිත ක්‍රියාකාරිත්වයක් යථා තත්ත්වයට පත් කළ අතර එය අවසානයේ සාමාන්‍ය මෙහෙයුම් වලට සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත පැමිණීමට හේතු විය.

 පරිසරය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Air_Force_partners_for_environmental_conservation_on_Wake_Atoll.jpg|වම|thumb|2017 දී ආක්‍රමණශීලී යකඩ දැව ගසක පොත්තට වල් නාශක ඉසීම සඳහා වේක් ඇටෝල්හි පරිසර විද්‍යාඥයින්.
වේක් දූපත වේක් ඇටෝල් ජාතික වනජීවී රක්ෂිතයේ නිවහන වන අතර එය පැසිෆික් දූපත් උරුම සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකයේ ඒකකයකි.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brisinga_panopla_-_USNM_1424229.jpg|thumb|වේක් දූපත අසල ජලයේ බ්‍රිසින්ගා පැනොප්ලා
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carcharhinus_amblyrhynchos_wake.jpg|thumb|වේක් අසල ජලයේ අළු ගල්පර මෝරෙක්
වේක් දූපතේ ස්වදේශික වෘක්ෂලතා ප්‍රජාවන්ට පඳුරු, තණකොළ සහ තෙත්බිම් ඇතුළත් වේ. ටුවර්න්ෆෝර්ටියා ආර්ජන්ටියා (හීලියෝට්‍රොප් ගස) ආධිපත්‍යය දරන පඳුරු බිම්, ස්කේවෝලා ටැකාඩා (වෙරළ ගෝවා), කෝඩියා උපකෝර්ඩේටා (මුහුදු හොරණෑව) සහ පිසෝනියා ග්‍රැන්ඩිස් සමඟ සම්බන්ධ වී පවතී. තණකොළ විශේෂ අතර ඩැක්ටිලොක්ටීනියම් ඒජිප්ටියම් සහ ට්‍රිබියුලස් සිස්ටොයිඩ්ස් ඇතුළත් වේ. තෙත්බිම් වල සෙසුවියම් පෝර්ටුලකාස්ට්‍රම් ආධිපත්‍යය දරන අතර පෙම්ෆිස් ඇසිඩුලා අන්තර් උදම් කලපු අසල දක්නට ලැබේ.

අවට සාගර ජලය සහිත මෙම අතොළුව, එහි සූටි ටර්න් ජනපදය සඳහා බර්ඩ්ලයිෆ් ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් වැදගත් කුරුළු ප්‍රදේශයක් (IBA) ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර, 1999 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි තනි පක්ෂීන් 200,000 ක් පමණ ඇත. අතොළුවේ පක්ෂි විශේෂ 56 ක් දැක ඇත. විල්ක්ස් දූපත බොහෝ දුරට පක්ෂි රැකවරණයක් ලෙස නම් කර ඇති අතර, සූටි ටර්න් සහ ගුවන් තොටුපල ධාවන පථයේ කපන ලද ඒප්‍රොන් මත කූඩු කිරීමට උත්සාහ කළ හැකි අනෙකුත් පක්ෂීන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා වාර්ෂිකව කපන ලද කෙතක් ඇතුළත් වේ.

මිනිස් භාවිතය හේතුවෙන්, අතොළුවේ ආක්‍රමණශීලී විශේෂ කිහිපයක් ස්ථාපිත වී ඇත. 1960 ගණන්වල සුරතල් සතුන් ලෙස සහ පළිබෝධ පාලනය සඳහා වල් බළලුන් හඳුන්වා දෙන ලදී. මුලිනුපුටා දැමීමේ උත්සාහයන් 1996 දී දැඩි ලෙස ආරම්භ වූ අතර 2008 දී සාර්ථක යැයි සැලකේ. මීයන් විශේෂ දෙකක් වන රැටස් එක්සුලන්ස් (පොලිනීසියානු මීයා) සහ රැටස් ටැනෙසුමි (ආසියානු ගෘහ මීයා) දිවයින ජනාවාස කර ඇත. 2014 වන විට ආර්. ටැනෙසුමි ගහනය සාර්ථකව මුලිනුපුටා දමන ලදී, කෙසේ වෙතත්, ආර්. එක්සුලන්ස් තවමත් පවතී. 1960 ගණන්වල බෝයි ස්කවුට්ස් විසින් වේක් දූපතේ සුළං බාධකයක් ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා කැසුආරිනා ඉක්විසෙටිෆෝලියා (යකඩ දැව හෝ වෙරළබඩ ෂී-ඕක්) රෝපණය කරන ලද බවට චෝදනා එල්ල වේ. එය ස්වදේශීය වෘක්ෂලතාදිය යටපත් කරන විශාල ඒක-සංස්කෘතික වනාන්තර නිර්මාණය කළේය. ජනගහනය මරා දැමීම සඳහා ඒකාබද්ධ උත්සාහයන් 2017 දී ආරම්භ විය. හඳුන්වා දුන් අනෙකුත් ශාක විශේෂ අතර සයිනෝඩන් ඩැක්ටිලෝන් (බර්මියුඩා තණකොළ) සහ ලියුකේනා ලියුකොසෙෆලා (ආශ්චර්යමත් ගස) ඇතුළත් වේ. ස්වදේශික නොවන කුහුඹුවන් විශේෂ ද අටොල්හි දක්නට ලැබේ. සමස්තයක් වශයෙන්, දූපත නිවර්තන පඳුරු පඳුරු සහ තණකොළ සහිත ගස් මිශ්‍රණයකි; සමහර ගස් අඩි 25 ට වඩා උස (මීටර් 7 ට වඩා) වේක්හි ජලය බම්ප්හෙඩ් පැරරොට්ෆිෂ් හි විශාලතම දන්නා ජනගහනයෙන් එකකි.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corl0258_(27497553484).jpg|වම|thumb|වේක්හි ජලය බම්ප්හෙඩ් පැරරොට්ෆිෂ් හි විශාලතම දන්නා ගහනයන්ගෙන් එකකට නිවහන වේ.
The lagoon, surrounding reef, and the ocean are noted for their diverse collection of marine life. Wake waters have the largest known population of bumphead parrotfish (Bolbometopon muricatum). The coral reef that surrounds the island is home to at least 100 species of coral and over 320 species of fish. In the coral reef, there is a diverse collection of shark species, including grey reef, blacktip, and dusky sharks. The atoll is home to multiple species of land crabs, with Coenobita perlatus being especially abundant.

කලපුව, අවට ගල්පර සහ සාගරය ඔවුන්ගේ විවිධ සාගර ජීවීන්ගේ එකතුව සඳහා ප්‍රසිද්ධය. වෙරළ තීරයේ විශාලතම බම්ප්හෙඩ් ගිරවුන් මත්ස්‍ය ගහනය (බොල්බොමෙටොපොන් මුරිකටම්) ඇත. දිවයින වටා ඇති කොරල් පරයේ අවම වශයෙන් කොරල් විශේෂ 100 ක් සහ මත්ස්‍ය විශේෂ 320 කට වඩා ඇත. කොරල් පරයේ, අළු පරය, කළු ඉඟිය සහ අඳුරු මෝරුන් ඇතුළු මෝරුන් විශේෂවල විවිධ එකතුවක් ඇත. මෙම පරමාණුව ගොඩබිම් කකුළුවන් විශේෂ රැසකට නිවහන වන අතර, කොයිනොබිටා පර්ලටස් විශේෂයෙන් බහුල වේ.

 ජනවිකාසය 
 වේක් දූපතේ ස්ථිර පදිංචිකරුවන් නොමැති අතර ප්‍රවේශය සීමා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2017 වන විට, ඕනෑම වේලාවක ගුවන් හමුදා නිලධාරීන් 100 ක් සහ ඇමරිකානු සහ තායි කොන්ත්‍රාත් පදිංචිකරුවන් සිටී. 2011 වන විට, ගුවන් තොටුපළේ බිල්පත් ඇඳන් 198 ක් සඳහා සහාය වේ.

වාසස්ථාන ආරම්භ වූයේ 1935 දී වන අතර, පීලේ දූපතේ පෑන් ඇම් මාර්ග ලක්ෂ්‍යයේ සහ හෝටලයේ කාර්ය මණ්ඩලය.

1941 දී, භට පිරිස් 500 කට වැඩි පිරිසක් සහ කොන්ත්‍රාත්කරුවන් 1200 කට වැඩි පිරිසක් දිවයිනේ සිටියහ. දෙසැම්බර් 24 වන දින යටත් වීමේදී, 1,603 ක් (සටනේදී මියගිය අය ගණන් නොගෙන) ජපන් ජාතිකයින්ට යටත් විය. පෑන් අම් ගුවන් තොටුපළේ සහ හෝටලයේ සේවය කළ ගුවාම් ජාතිකයින් 45 දෙනෙකු ද එහි ඉතිරි වූ අතර, ඉන් 10 දෙනෙකු වේක් හි මිය ගිය අතර 35 දෙනෙකු ආසියාවේ යුද සිර කඳවුරුවලට යවන ලදී. යුද්ධය අතරතුර, සිවිල් වැසියන් 98 දෙනෙකු හැර අනෙක් සියල්ලන්ම දිවයිනෙන් පිටතට ගෙන යන ලදී හෝ මිය ගියහ, එබැවින් ප්‍රධාන පදිංචිකරුවන් එහි ජපන් හමුදා කඳවුර බවට පත්විය. මෙම ලිපියේ මුලින් විස්තර කර ඇති පරිදි, යුද්ධය අතරතුර ජපන් හමුදා කඳවුර 4000 කට ආසන්න විය. මෙයින් 1000 ක් පමණ 1945 ජුනි මාසයේදී රෝහල් නෞකාවකින් රැගෙන ගිය බව තහවුරු විය. 

පෑන් අම් ගුවන් කඳවුරට සහාය වීම සඳහා ගුවාම් සිට කම්කරුවන් 45 දෙනෙකු සේවය කරමින් සිටියහ. වේක් දූපත සඳහා වූ සටනේදී, 1941 දෙසැම්බර් 8 වන දින ප්‍රහාරවලින් පස් දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් පස් දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. පසුව, වේක් දූපතේ අණදෙන නිලධාරියා දූපත ආරක්ෂා කිරීමට කම්කරුවන් උදව් කරයිදැයි විමසූ අතර, ඔවුන් එකඟ විය. දිවයින ආරක්ෂා කිරීමේදී, රෝහලට බෝම්බ හෙලීමේදී තුවාල ලැබූ කම්කරුවන් පස් දෙනා මිය ගියහ. දූපත ජපන් හමුදාවන්ට යටත් වූ විට, ඉතිරි 35 දෙනා සිරකරුවන් ලෙස ගෙන චීනයේ ජපන් යුද සිර කඳවුරකට යවන ලද අතර, එහිදී දෙදෙනෙකු මිය ගිය අතර අනෙක් අයට වධ හිංසා පමුණුවන ලදී. දිවි ගලවා ගත් 33 දෙනා ජපානයේ ඔසාකා වෙත යවන ලද අතර, ඔවුන් යුද්ධය අවසන් වන තෙක් එහි රැඳී සිටියහ. 1988 දී, වේක් දූපත් සටනට සහභාගී වීම වෙනුවෙන් ගුවාම් සේවකයින්ට ප්‍රවීණ තත්ත්වය සහ යුද හමුදා පදක්කම් පිරිනමන ලදී.

1975 දී, නව ජීවිත මෙහෙයුමේ මාර්ග ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස එය භාවිතා කරන විට, එක් අවස්ථාවක වියට්නාම සරණාගතයින් 8,700 ක් එහි සිටියහ.

21 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, සිවිල් කොන්ත්‍රාත්කරුවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් තායිලන්තයෙන් පැමිණෙති.

 රජය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NOAA_Map_of_the_US_EEZ.svg|වම|thumb|එක්සත් ජනපදයේ වේක් සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (වමේ) පෙන්වන සිතියම. බටහිරට CNMI සහ ගුවාම් වන අතර, දකුණට මිඩ්වේ, හවායි දූපත්, ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ තවත් දූපත්/ඇටෝල් ඇත.
1972 ජුනි 24 වන දින අභ්‍යන්තර කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව සහ ගුවන් හමුදා දෙපාර්තමේන්තුව අතර ඇති කරගත් ගිවිසුමකට අනුව, එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව වේක් දූපතේ සිවිල් පරිපාලනය සඳහා වගකීම භාර ගත්තේය.

ගුවන් හමුදාවේ ලේකම්වරයා විසින් වේක් අයිලන්ඩ් හි සිවිල් පරිපාලන අධිකාරිය, වේක් අයිලන්ඩ් සංග්‍රහය ලෙස හඳුන්වන එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් නීතිය යටතේ ගුවන් හමුදාවේ සාමාන්‍ය උපදේශකවරයාට පවරා ඇත. සාමාන්‍ය උපදේශකවරයා සිවිල්, නෛතික සහ අධිකරණ අධිකාරිය සපයන අතර වේක් අයිලන්ඩ් අධිකරණයේ සහ වේක් අයිලන්ඩ් අභියාචනාධිකරණයේ සේවය කිරීම සඳහා විනිසුරුවරයෙකු හෝ කිහිප දෙනෙකු පත් කළ හැකිය.

ඇතැම් බලධාරීන් සාමාන්‍ය උපදේශකවරයා විසින් වේක් අයිලන්ඩ් හි කමාන්ඩර් වෙත නැවත පවරා ඇත, එය දැනට පැසිෆික් ගුවන් හමුදා කලාපීය සහාය මධ්‍යස්ථානයේ අණදෙන නිලධාරී, ඩිටාච්මන්ට් 1, කමාන්ඩර් විසින් දරනු ලබන තනතුරකි. අණදෙන නිලධාරියාට බලපත්‍ර හෝ ලියාපදිංචි කිරීම් නිකුත් කිරීම, සාම නිලධාරීන් පත් කිරීම, නිරෝධායන පැනවීම, රථවාහන රෙගුලාසි නිකුත් කිරීම, මහජන නොතාරිස්වරුන් පත් කිරීම, සෘජු ඉවත් කිරීම් සහ පරීක්ෂණ සහ වේක් හි සාමාන්‍ය උපදේශකයාගේ නියෝජිතයා ලෙස වෙනත් රාජකාරි, බලතල සහ කාර්යයන් සිදු කළ හැකිය.Subchapter N-Territorial and Insular Regulations, Part 935-Wake Island Code, 32 CFR Ch. VII (7-1-12 Edition), Government Printing Office, July 1, 2012

වේක් අයිලන්ඩ් ක්‍රියාකාරී ගුවන් හමුදා ගුවන් තොටුපළක් බැවින්, අණදෙන නිලධාරියා දිවයිනේ සියලුම ක්‍රියාකාරකම් භාරව සිටින ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරියා ද වේ.

1941 දෙසැම්බර් 23 සිට 1945 සැප්තැම්බර් 4 දක්වා ජපාන අධිරාජ්‍යය මෙම දූපත පාලනය කළේය.

1899 ජනවාරි 17 වන දින සිට එක්සත් ජනපදය දිවයින පාලනය කළ අතර, ඒ වන විට එය හිමිකම් නොකියන ලද සහ ජනාවාස නොවූ එකක් විය.

 ප්‍රවාහනය 

 ගුවන් සේවා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WakeIsland_(2).jpg|thumb|වේක් අයිලන්ඩ් ගුවන්තොටුපළ පර්යන්තය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජාතික ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.
පැසිෆික් හරහා හමුදා මෙහෙයුම්, බටහිර පැසිෆික් හමුදා හදිසි මෙහෙයුම් සහ මිසයිල දියත් කිරීමේ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වීම සඳහා වේක් හි ගුවන් ප්‍රවාහන පහසුකම් එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව විසින් වේක් අයිලන්ඩ් ගුවන් තොටුපළේ ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. වේක් හි අඩි 9,850 ක් දිග (මීටර් 3,000) ධාවන පථය ද මිලිටරි සහ වාණිජ ගුවන් යානා අභ්‍යන්තර හදිසි සේවා සැපයීම සඳහා ලබා ගත හැකිය. වේක් වෙත මගීන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා සතියකට එක් ගුවන් ගමනක් පමණක් සැලසුම් කර ඇතත්, වසරකට ආසන්න වශයෙන් ගුවන් යානා 600 ක් වේක් අයිලන්ඩ් ගුවන් තොටුපළ භාවිතා කරයි.

2020 දී, ධාවන පථය සහ ආධාරක පහසුකම් නවීකරණය කරන ලදී.

 වරායන් 
වේක් දූපතට මුහුදු යාත්‍රා සහ නැව් මගින් සැපයුම් ලැබුණද, විල්ක්ස් සහ වේක් අතර ඇති දිවයිනේ ඇති එකම වරාය මුහුදු යාත්‍රාවලට ඇතුළු වීමට ඉතා පටු සහ නොගැඹුරු ය. මූලික මෙහෙයුම් සහාය (BOS) කොන්ත්‍රාත්කරු වෙරළ තීරයේ නැංගුරම් ලා ඇති නැව් වලින් වරායේ තටාකයට ද්‍රව්‍ය මාරු කිරීම සඳහා කුඩා ගොඩබෑමේ බාර්ජ් තුනක් නඩත්තු කරයි. හයිඩ්‍රන්ට් පෙට්‍රල් සහ JP-5 ඉන්ධන විල්ක්ස් හි ගබඩා ටැංකි වෙත ද පොම්ප කරයි. ගොඩබෑමේ බාර්ජ් සහ විනෝදාත්මක අක්වෙරළ ක්‍රීඩා ධීවර බෝට්ටු මරීනාවේ නැව් තටාකගත කර ඇත.Integrated Flight Tests at Wake Atoll Proposed Environmental Assessment, Missile Defense Agency, US Army Space and Missile Defense Command/Army Forces Strategic Command and Teledyne Brown Engineering, Inc., February 2015 විල්ක්ස් දූපත සඳහා සබ්මැරීන් නාලිකාවක් සැලසුම් කරන ලද නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයේ සතුරුකම් ආරම්භයේදී අර්ධ වශයෙන් සම්පූර්ණ විය.
 මාර්ග 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Jun_15_028_(19067093716).jpg|දකුණ|thumb|වේක් දූපතේ මාර්ගයක්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wake_Jun_15_065_(18906191108).jpg|thumb|පීලේ දූපතට පැරණි පාලමේ නටබුන්
වේක් දූපතේ ප්‍රවාහනය සපයනු ලබන්නේ කොන්ත්‍රාත්කරුවන් හෝ රජය සතු වාහන විසිනි. ප්‍රාථමික මාර්ගය වන්නේ වේක් දූපතේ දිග වේක් දූපත සහ විල්ක්ස් දූපත අතර මුහුදු මාර්ගය දක්වා විහිදෙන මංතීරු දෙකක පදික මාර්ගයකි. වේක් සහ පීලේ දූපත් සම්බන්ධ කරන පාලමක් 2002 දෙසැම්බර් මාසයේදී ගිනිබත් විය. මුහුදු මාර්ගය 2003 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද අතර බර උපකරණ සඳහා සහාය විය හැකිය. ගල්පර සහ කොරල් බොරළු මාර්ගවල එකතුවක් මරීනා ප්‍රදේශයට සේවය කරයි. විල්ක්ස් දූපතට පදික ප්‍රවේශය ඛනිජ තෙල් ටැංකි ගොවිපලෙන් අවසන් වන අතර, එහිදී තලා දැමූ කොරල් වලින් ඉදිකරන ලද මාර්ගයක් විල්ක්ස් දූපතේ බටහිර ස්ථානයට ප්‍රවේශය සපයයි. නිම නොකළ දෙවන ලෝක යුද්ධ සබ්මැරීන් නාලිකාව අසල, මාර්ගයේ කොටසක් සෑම වසරකම පාහේ ඉහළ මුහුදෙන් ජලයෙන් යට වේ. වේක් දූපතේ ප්‍රධාන පදික මාර්ගයෙන් දියත් කිරීමේ ස්ථාන වෙත ප්‍රවේශ වන්නේ පදික සහ කොරල් මාර්ග මගිනි. සාමාන්‍යයෙන්, මාර්ග ජාලය සුදුසු වන්නේ අඩු වේග, සැහැල්ලු භාවිතය සඳහා පමණි. දකුණු කෙළවරේ ගුවන් තොටුපළේ සිට උතුරු කෙළවරේ පිරිස් ආධාරක ප්‍රදේශයට ද්‍රව්‍ය, සේවා සහ පිරිස් ගෙනයාම සඳහා වේක් අයිලන්ඩ් හි තාර සහිත මාර්ග ජාලය ප්‍රමාණවත් ලෙස නඩත්තු කර ඇත. ප්‍රවාහන ක්‍රම අතරට ඇවිදීම, බයිසිකල්, සැහැල්ලු උපයෝගිතා කරත්ත, මෝටර් රථ, වෑන් සහ විශාල ට්‍රක් රථ සහ උපකරණ ඇතුළත් වේ.

විල්ක්ස් සහ වේක් අයිලන්ඩ් හි වැඩි කොටසක් සම්බන්ධ කරන ප්‍රධාන මාර්ගය පරිමිතිය දිගේ අඩි 30 (මීටර් 9.1) ක් පමණ පළල තලා දැමූ කොරල් මාර්ගයකි. දෙවන ලෝක යුද්ධයේ සිට වේක් සහ පීලේ අතර අඩි 450 ක් දිග දැව පාලමක් තිබුණි. පාලම නැති වූ පසු, වේක් සහ පීලේ අතර ගමන් කිරීම සාමාන්‍යයෙන් කයාක් ගමනකින් සිදු කෙරේ.

 භෞමික හිමිකම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Midway.jpg|වම|thumb|මිඩ්වේ, වේක්, මාෂල් සහ හවායි දූපත් වල පැසිෆික් ස්ථාන පෙන්වන සිතියම
1899 න් පසු කිසිවෙකු කිසිදු පැමිණිල්ලක් හෝ ප්‍රති-හිමිකම් පෑමක් ඉදිරිපත් කර නැත, නමුත් එක්සත් ජනපදය ඉඳහිට දූපතේ ජපන් පක්ෂි දඩයම්කරුවන් සොයාගෙන ජපන් ජාතිකයින්ගෙන් මේ පිළිබඳව විධිමත් ලෙස විමසූ නමුත්, ඔවුන් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සටහනක් සමඟ වේක්ට හිමිකම් නොකියන බව නැවත තහවුරු කළහ. ජපන් අමාත්‍ය ටකහිරා කොගෝරෝ 1902 දී පැවසුවේ ජපන් රජයට "දිවයිනේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳව කිසිදු හිමිකම් පෑමක් නොමැති බවත්, නමුත් දූපතේ කිසියම් විෂයයක් හමු වුවහොත් ඔවුන් සාමකාමී වාඩිලා ගැනීම්වල නියැලී සිටින තාක් කල් ඔවුන් නිසි ලෙස ආරක්ෂා කළ යුතු යැයි අධිරාජ්‍ය රජය අපේක්ෂා කරන බවත්ය." දෙවන ලෝක යුද්ධය තෙක් දූපත ගැටළුවක් බවට පත් නොවීය, ජපන් ජාතිකයින් 1941 දෙසැම්බර් 23 සිට 1945 සැප්තැම්බර් 4 දක්වා දිවයින අත්පත් කර ගත්හ.

වසර 75 ක් තිස්සේ, 1973 දී පැසිෆික් භාරකාර ප්‍රදේශයේ සම්මේලනයෙන් හිමිකම් පෑමක් සිදු වන තෙක් වේක්ට හිමිකම් පෑමක් සිදු නොවීය. මාෂල්වරු යනු 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී ජර්මනිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද දූපත් වල ජීවත් වූ ජනතාව වන අතර, පළමු ලෝක යුද්ධයේදී අල්ලා ගන්නා ලද අතර, 1944 වන තෙක් ජපන් පාලනය යටතේ පැවති අතර, එක්සත් ජනපදය දූපත් අල්ලා ගන්නා ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු එක්සත් ජනපදය දූපත් පරිපාලනය කිරීමට නියමිතව තිබුණද, 1964 දී පිහිටුවන ලද පැසිෆික් දූපත් වල භාරකාර භූමියේ සම්මේලනය වෙනසක් කිරීමට උත්සාහ කළේය. 1973 දී, පැසිෆික් භාරකාර භූමියේ මාෂල්වරු වේක් දූපතට හිමිකම් කීහ, එය ඔවුන් ආනන් කියෝ (නව අක්ෂර වින්‍යාසය) හෝ එනෙන්-කියෝ (පැරණි අක්ෂර වින්‍යාසය) ලෙස හඳුන්වයි.Marshall Islands, 2015 Country Review, CountryWatch Review, Houston, Texas, 2015, pg. 9Wake Island . The World Factbook. Central Intelligence Agency. ලිපියේ වෙනත් තැනක සඳහන් කර ඇති පරිදි, වේක් සැමවිටම ජනාවාස නොවූ බව සොයා ගන්නා ලද අතර 1899 දී එක්සත් ජනපදය විසින් විධිමත් ලෙස ඈඳා ගන්නා ලදී. 1973 දී, පැසිෆික් දූපත් වල භාරකාර ප්‍රදේශය සඳහා වන ව්‍යවස්ථාදායක ආයතනය වන මයික්‍රොනීසියා සම්මේලනයේදී සයිපාන් හි රැස් වූ මාෂල් නීති සම්පාදකයින්, "එනෙන්-කියෝ යනු මාෂල් දූපත් වල ජනතාවගේ දේපළ වන අතර එය සැමවිටම පවතී" යනුවෙන් ප්‍රකාශ කළහ. ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශය පදනම් වූයේ, පරම්පරා ගණනාවක් පුරා පැවත එන වාචික ජනප්‍රවාද සහ ගීත මත වන අතර, ආහාර රැස් කිරීම සඳහා පුරාණ මාෂල් මුහුදු ගමන් සහ සාම්ප්‍රදායික පච්ච කෙටීමේ උත්සව සඳහා භාවිතා කරන පූජනීය පක්ෂි පියාපත් අස්ථියක් විස්තර කරයි.Wake Island Claimed By Marshall Islanders, The Cameron Herald, Cameron, Texas, February 8, 1973, pg. 2 1990 දී, එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසයේ නීති සම්පාදනය කිරීමෙන් එක්සත් ජනපද ගුවාම් භූමියේ සීමාවන් තුළ වේක් දූපත ඇතුළත් කිරීමට යෝජනා විය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, මාෂල් ජනාධිපති අමටා කබුවා වේක් සඳහා තම ජාතියේ හිමිකම් නැවත තහවුරු කරමින්, එනෙන්-කියෝ මාෂල් දූපත් වල සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සඳහා ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් බව ප්‍රකාශ කළේය.The Far East and Australasia 2003, 34th Edition, Europa Publications, 2002, pg. 1144

ස්වයං-ප්‍රකාශිත එනෙන්කියෝ රාජධානිය වේක් දූපත වෙනම ස්වෛරී ජාතියක් ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇති අතර විදේශ ගමන් බලපත්‍ර නිකුත් කර ඇත. එනෙන්කියෝ රාජධානිය කිසිදු ජාත්‍යන්තර සංසදයක ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගෙන නොමැති අතර, ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් කිසිදු රාජ්‍යයක් එය පිළි නොගනී. වංචා විරෝධී වෙබ් අඩවියක් වන ක්වාට්ලූස් විසින් එනෙන්කියෝ රාජධානිය වංචාවක් ලෙස සංලක්ෂිත කරයි!. 2000 දී, රාජ්‍ය නායකයා යැයි කියාගත් රොබට් මුවර්, එක්සත් ජනපද සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිසම විසින් නොපවතින ජාතිය සඳහා වංචනික ලෙස බැඳුම්කර නිකුත් කිරීමෙන් වලක්වන ලදී. 1998 අප්‍රේල් 23 වන දින, මාෂල් දූපත් රජය තමන් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති සියලුම රටවලට එනෙන්කියෝ රාජධානියේ හිමිකම් වංචනික බව දැනුම් දුන්නේය

 එක්සත් ජනපද ජාතික ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානය සහ NRHP 
1980 දශකයේ මුල් භාගයේදී, ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය වේක් දූපත ඇගයීමට ලක් කළේ වේක්, විල්ක්ස් සහ පීල් හි ඉතිරිව ඇති දෙවන ලෝක යුද්ධයේ (WWII) සංස්කෘතික සම්පත් ජාතික ඓතිහාසික වැදගත්කමක් දරන්නේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා ය. මෙම සමීක්ෂණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 1985 සැප්තැම්බර් 16 වන දින වේක් දූපත ජාතික ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලද අතර, යුද්ධයට පෙර පැසිෆික් සාගරයේ දෙවන ලෝක යුද්ධයට සහ පාරදෘශ්‍ය ගුවන් සේවා යුගයට සම්බන්ධ පරමාණුවේ ස්ථාන සහ කෞතුක වස්තු සංරක්ෂණය කිරීමට උපකාරී විය. ජාතික ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් ලෙස, වේක් දූපත ඓතිහාසික ස්ථාන පිළිබඳ ජාතික ලේඛනයට ද ඇතුළත් විය.

දිවයිනේ ඇති ඓතිහාසික අයිතම අතරට:

 දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අවම වශයෙන් යාත්‍රා හයක් සහ රුවල් යාත්‍රා කිහිපයක නටබුන් ඇතුළුව පැරණි නැව් සුන්බුන් කිහිපයක්
 දෙවන ලෝක යුද්ධයේ එක්සත් ජනපද සහ ජපන් හමුදා කඳවුරුවලින් ලබාගත් බංකර් සහ අයිතම, පෙති පෙට්ටි, බංකර් සහ තුවක්කු ස්ථානගත කිරීම් වැනි
 යුද සිරකරුවන්, ස්මාරක සහ අනෙකුත් ව්‍යුහයන්ගෙන් අමතර සංස්කෘතික අයිතම
 දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ගුවන් යානා ගල්පරවල දිය යට

පරමාණුවල පුපුරා නොගිය ආඥාපනත (UXO) ඇතිවීමේ අවදානමක් ද ඇත සහ ගල්පරවල ගිලී ඇත. ඓතිහාසික අයිතම සහ ව්‍යුහයන් සඳහා 2010 දී දිවයින සමීක්ෂණය කරන ලද අතර, එම කාලය තුළ විවිධ UXO හමු වී විනාශ විය. බොහෝ ව්‍යුහයන් සමඟ ඇති එක් ගැටළුවක් වූයේ ලුණු සහිත මුහුදු වාතය ශක්තිමත් කරන ලද කොන්ක්‍රීට් ගොඩනැගිලි සහ තුවක්කු ස්ථානගත කිරීම් මත විඛාදනයට හේතු වීමයි.

2011 දී, මානව විද්‍යාත්මක කටයුතු මගින් දිවයිනේ යුද සිරකරුවන් ඝාතනය කළ ස්ථානයේ තවත් මිනිස් අවශේෂ කිහිපයක් සොයා ගන්නා ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් මියගිය ඇමරිකානු සහ ජපන් ජාතිකයින් සඳහා වූ මුල් භූමදාන ස්ථානය මෙම දූපත විය. 1943 සංහාරයෙන් පසු මිනිස් අවශේෂ සම්බන්ධ ගැටළු වලින් එකක් වූයේ ඒවා භූමදාන කිරීම, පසුව හාරා නැවත භූමදාන කිරීම, පසුව නැවත හාරා 1945 අගෝස්තු මාසයේදී පීකොක් පොයින්ට් හි සමූහ මිනී වළවල්වල නැවත භූමදාන කිරීමයි; යුද්ධයෙන් පසු ඒවා නැවත ගොඩගෙන එක්සත් ජනපද පැසිෆික් ජාතික සුසාන භූමියට ගෙන යන ලදී. ජාතික සුසාන භූමියේදී, වේක් සඳහා වූ සටනේදී හෝ යුද සිරකරුවන් ලෙස මියගිය දෙදෙනාම 1953 දී හවායි හි පැවති උත්සවයකින් භූමදාන කර ගෞරව කරන ලදී.

දිවයිනේ ඓතිහාසික සිදුවීම් සඳහා බොහෝ ස්මාරක තිබේ. ස්මාරක සහ ඓතිහාසික ස්ථාන අතරට 98 රොක්, නයිට්‍රෝ රොක්, වේක් ඩිෆෙන්ඩර්ස් අනුස්මරණය, හැරී මොරිසන් සහ සිවිල් ඉදිකිරීම් අනුස්මරණය, ජපන් අනුස්මරණය, ඓතිහාසික අණදෙන ස්ථානය, ඓතිහාසික ගුවන් යානා නිවාඩු නිකේතන, 8" පීලේ අයිලන්ඩ් තුවක්කුව, පෑන් ඇම් හෝටලය සහ මුහුදු ගුවන් යානා කඳවුරු නටබුන් ඇතුළත් වේ. දූපත් ස්වභාවධර්මය සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය, විවිධ වර්ග 12 ක පක්ෂීන් 40,000 ක් පමණ ඇතුළත් වේ. කැපී පෙනෙන ස්ථානවලින් එකක් වන්නේ දිවයිනේ ස්ථානගත කර ඇති අය සඳහා ඩ්‍රිෆ්ටර්ස් රීෆ් බාර් ය.

 නැව් සුන්බුන් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amakasu_Maru_No.1.jpg|thumb|වේක් ඇටෝල් අසල ගිලී ගිය ජපන් යාත්‍රාවක්
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suwa_Maru-06.jpg|thumb|1954 දී දක්නට ලැබුණු පරිදි, සුව මරු නම් ජපන් නෞකාවේ සුන්බුන්
වේක් ඇටෝල් මත හෝ ඉතා ආසන්නයේ නැව් සුන්බුන්:

 1866 ලිබෙල්
 1870 අගෝස්තු 31, බ්‍රිතාන්‍ය තේ කපන යන්ත්‍රය වන ඩෑෂින් වේව්
 1941 දෙසැම්බර් 8
 නිස්කවලි ස්කව් ගුවන් ප්‍රහාරයකින් ගිලී ගියේය.
 1941 දෙසැම්බර් 11
 හයාට්, වෙරළ බැටරිය මගින් ගිලී ගියේය.
 ගුවන් යානා බෝම්බ ප්‍රහාරයකදී කිසරාගි ගිලී ගියේය.
 වේක් අසල ගුවන් යානයකින් ජපන් සබ්මැරීනයක් ගිල්වා දැමීය
 1941 දෙසැම්බර් 23
 මුර සංචාර බෝට්ටු අංක 32 
 මුර සංචාර බෝට්ටු අංක 33
 1942 පෙබරවාරි මාසයේදී ජපන් මුර සංචාර බෝට්ටු තුනක් ගිල්වන ලද අතර එන්ජින් 4 කින් යුත් මුර සංචාර ගුවන් යානයක් සැතපුම් 5 ක් වෙඩි තබා බිම හෙළන ලදී වේක් වලට නැගෙනහිරින්.
 අමස්කේ මරු (1942 දෙසැම්බර් 24 දින ගිලී ගියේය)
 සුවා මරු (1943 මාර්තු මාසයේදී, එය ටෝර්පිඩෝවකින් ගැටී දිවයිනේ බිම හෙළන ලද අතර, පසුව විනාශ විය)
 SS RC ස්ටෝනර් තෙල් ටැංකිය, 1967 සැප්තැම්බර් 5 (ගොඩබිමට දිව ගියේය)

නැව් සුන්බුන් වලට අමතරව, වේක් අවට අවම වශයෙන් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ ගුවන් යානා 21 ක් අහිමි වී ඇත.

ගුවන් අනතුරකට තවත් උදාහරණයක් වන්නේ 1977 ජුනි 21 වන දින වේක් සිට කිලෝමීටර 1.5 (සැතපුම් 0.93) ක් දුරින් ජලයට කඩා වැටුණු USN Lockheed EC-130Q Hercules (156176) යානයකි. එය ගුවන් ගත වීමේදී 1977 ජුනි 21 වන දින වේක් සිට කිලෝමීටර 1.5 (සැතපුම් 0.93) ක් දුරින් ජලයට කඩා වැටුණි.

 යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas