පැපුවා නවගිනියාවේ සංස්කෘතිය

සාම්ප්‍රදායික මෙලනීසියානු සමාජවල සංස්කෘතිය, කුඩා ප්‍රජාවන් "ලොකු මිනිසෙකු" (big man) යටතේ මෙහෙයවනු ලැබේ. මේවා බොහෝ විට කුසලතාවයෙන් උපයාගත් තනතුරු ලෙස සැලකෙන අතර, සමාජ සාපේක්ෂව සමානාත්මතා ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර අවස්ථාවල පාරම්පරික බලපෑම ද භූමිකාවක් ඉටු කරන අතර, වයස සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත වෙනස්කම් සහිත සමාජ ස්ථරීකරණයන් ද පවතී. සාමාන්‍යයෙන්, උස්බිම් සමාජ පහතරට සමාජවලට වඩා පුද්ගලවාදී විය හැකිය. සාම්ප්‍රදායික 'ලොකු මිනිසා' ක්‍රමයේ දී මෙන්, අතිරික්ත ධනය ත්‍යාගශීලීව බෙදා හැරීම තුළින් තම තත්ත්වය පෙන්වීමට අපේක්ෂා කරන බැවින්, සංස්කෘතික අපේක්ෂාවන් හේතුවෙන් නූතන දේශපාලන හා ආර්ථික තනතුරු අනුග්‍රහය සඳහා යොදා ගැනීමට පෙළඹවීමක් ඇති කරයි. මෙම ක්‍රමයේ ආධිපත්‍යය නූතන ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් සීමා කරන අතර, දේශපාලනඥයන් සහ නායකයන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරය පිරිමින් ලෙස දිගටම පවතී. පිරිමින් සහ කාන්තාවන් අතර වෙනස සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන්හි අසමානතාවයේ විශාලතම මූලාශ්‍රය වේ. 'ලොකු මිනිසුන්' බවට පත්වන අයට ජීවිත කාලය පුරාම යම් ගෞරවයක් පවත්වා ගත හැකි වුවද, වෙනත් අය ඔවුන් අභිබවා ගියහොත් ඔවුන්ට එම තත්ත්වය අහිමි විය හැකිය ඥාතිත්වය ප්‍රකාශිත සබඳතාවලින් මෙන්ම ජීව විද්‍යාත්මක සබඳතාවලින් ද ඇතිවිය හැකිය. සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන්ගේ වැදගත්කම ඉහළ මට්ටමේ අධිකාරිය පිළිබඳ සංකල්පය සමඟ ගැටීමට ඉඩ ඇත.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thiafamous_4318b.JPG|alt=A group of people covered in white body paint with large white masks covering their entire head|වම|thumb|අසරෝ මඩමෙන්රට බොහෝ දුරට ඛණ්ඩනය වී ඇති අතර, ශක්තිමත් දේශීය අනන්‍යතා සහ පක්ෂපාතීත්වයන් බොහෝ විට දුර්වල ජාතික අනන්‍යතාවයකට වඩා වෙනස් වේ. ජාතික අනන්‍යතාවයේ එක් ඒකාබද්ධ සංකේතයක් වන්නේ ජාතික ධජයේ සහ ලාංඡනයේ ඇති පාරාදීසයේ කුරුල්ලා ය. සාම්ප්‍රදායික උත්සව සහ ගායන රැස්වීම් වලදී මෙම පක්ෂීන්ගේ පිහාටු වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. 2008 දී ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ලැයිස්තුගත කරන ලද කුක් මුල් කෘෂිකාර්මික අඩවිය (Kuk Early Agricultural Site) රට සතු වේ. ඓතිහාසික වශයෙන් මුහුදු බෙල්ලන් ඉතා වටිනා විය. වෙරළට බොහෝ දුරින් පිහිටි උස්බිම් ප්‍රදේශවල, මුල්ම යුරෝපීය සම්බන්ධතා පැවති අවධියේදී ඒවා වානේවලට වඩා වටිනා යැයි සැලකේ.  මුහුදු බෙල්ලන් චාරිත්‍රානුකූල වටිනාකමක් රඳවා ගන්නා අතර, නැගෙනහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍ය පළාතේ සමහර ප්‍රදේශවල ඒවා තවමත් මුදල් වර්ගයක් ලෙස යම් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ජාතික මුදල් ඒකකයේ නම වන "කිනා" රන් තොල් සහිත මුතු කටුවකින් පැමිණ ඇත.

කලාපීය සමානකම් තිබුණද, භාෂාමය ප්‍රජාවන් අතර සංගීතය වෙනස් වේ. සංගීතය සංස්කෘතික දැනුම ලබා දීමේ පොදු ක්‍රමයක් වන අතර, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සහ සිරිත් විරිත් වලදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. සාම්ප්‍රදායික සංගීත භාණ්ඩ අතරට ගරමුට් (ස්ලිට් බෙර වර්ගයක්), කුන්ඩු (තනි හිසක් සහිත බෙරයක්), උණ බම්බු නළා සහ සුසප් (මුඛයෙන් වාදනය කරන ලැමෙලෝෆෝනයක්) ඇතුළත් වේ. අනෙකුත් දේශීය සංගීත භාණ්ඩ භාවිතය වඩාත් සීමිත වන අතර, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ගිටාර් සහ උකුලේල්ස් වැනි හඳුන්වා දුන් උපකරණ ජනප්‍රිය විය. බහු භාෂා තුළ වර්ධනය වූ ක්‍රිස්තියානි සංගීතය නූතන සංගීතයට දැඩි ලෙස බලපා ඇත. කලාපීය උණ බම්බු සංගීත ශෛලිය 1970 ගණන්වල ව්‍යාප්ත වූ අතර, නිදහසට පෙර සිටම දේශීය සංගීත පටිගත කිරීම් සිදුව ඇත. පළමු සංගීත වීඩියෝව 1990 දී රූපවාහිනියේ විකාශය විය. මුල් කාලීන සංගීත කණ්ඩායමක් වන සංගුමා, 1977 දී ජාතික කලා පාසලේදී පිහිටුවන ලද අතර ජාත්‍යන්තරව සංචාරය කරන ලදී. අසාරෝ මඩමෑන් (Asaro Mudman) සහ හුලි ජනයා ඇතුළු ප්‍රසිද්ධ උදාහරණ සහිත සාම්ප්‍රදායික සංගීත සංදර්ශන ජාත්‍යන්තරව ද ප්‍රසිද්ධය.

ක්‍රීඩාව පැපුවා නිව්ගිනියානු සංස්කෘතියේ වැදගත් අංගයක් වන අතර, එය අන්තර් කණ්ඩායම් ගැටුම් සඳහා මගක් සපයන අතරම ජාතික සමගිය සඳහා ද මූලාශ්‍රයක් වේ. රග්බි ලීගය අතිශයින් ජනප්‍රිය වන අතර එය රටේ ඒකාබද්ධ ජාතික ක්‍රීඩාව ලෙස සැලකේ. තම කණ්ඩායමට සහය දක්වද්දී ප්‍රචණ්ඩකාරී ගැටුම්වලින් මිනිසුන් මිය ගොස් ඇති තරමටම ක්‍රීඩාවට ලැබෙන සහයෝගය ඉතා උද්‍යෝගිමත් ය.

නිදහසට පෙර පැපුවා නිව්ගිනියානු සාහිත්‍යයේ සුවිශේෂී කොටසක් මතු වූ අතර, එහි පළමු ප්‍රධාන ප්‍රකාශනය වූයේ ඇල්බට් මාඕරි කිකි විසින් රචිත "Ten Thousand Years in a Lifetime" නම් ස්වයං චරිතාපදානයයි. මෙය 1968 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. රජය 1970 දී සාහිත්‍යයට ක්‍රියාකාරීව සහාය දැක්වීමට පටන් ගත් අතර, බහු භාෂාවලින් කෘති ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම මුල් කෘතිවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ජාතිකවාදී මෙන්ම යටත් විජිත විරෝධී ස්වභාවයක් ගත්තේය. පළමු පැපුවා නිව්ගිනියානු නවකතාව වන "කිඹුලා (The Crocodile)", 1970 දී වින්සන්ට් එරි විසින් රචනා කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

රට තුළ ජාතික පුවත්පත් අතර, ඉංග්‍රීසි භාෂා දිනපතා ප්‍රකාශන දෙකක්, ඉංග්‍රීසි භාෂා සතිපතා ප්‍රකාශන දෙකක් සහ සතිපතා ටොක් පිසින් (Tok Pisin) පුවත්පතක් ඇත. සමහර දේශීය රූපවාහිනී සේවා මෙන්ම රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන සහ පෞද්ගලික ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන ද පවතී. ජංගම දුරකථන සේවා සපයන්නන් තිදෙනෙකු සිටියද, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පුළුල් ආවරණය හේතුවෙන් ඩිජිසෙල් (Digicel) සමාගම 92% ක වෙළඳපල කොටසක් හිමි කර ගනී. ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකකට පමණ ජංගම දුරකථන සේවා සඳහා යම් ප්‍රවේශයක් ඇති බව සැලකේ.

 යොමු කිරීම්