මිනමාටා රෝගය

'මිනමාටා 'රෝගය යනු රසදිය විෂවීම නිසා ඇතිවන ස්නායුගත රෝගී තත්වයකි.මෙම රෝගයේ රෝග ලක්ෂණ ලෙස ඇටැක්සියාව(ශරීරයේ චලනයන් පාලනය කර ගැනීමේ අපහසුතා ඇතිවන රෝගී තත්වයකි) අත් සහ පාදවල හිරිවැටීම මාංශ පේෂී වල වේදනාව ඇසීමේ හා පෙනීමේ දුර්වලතා කතා කිරීමේ අපහසුතා ඇතිවිය හැක.මෙම රෝගය දරුණු අවස්ථාවට පත්වූවිට අංශභාග තත්වය කෝමා තත්වය හා මරණයද සිදුවිය හැක.මෙම රෝගය ගර්භනී මවකට වැළදුන හොත් ඇගේ කුස තුල සිටින දරුවාගේ මොළයට හානි සිදුවේ.මොළයේ වර්ධනයට බාදා සිදුවේ.
 හදුනාගැනීම 
1956 වසරේ ජපානයේ මිනමාටා නගරයෙන් පළමු වරට මෙම රෝගය සොයා ගන්නාලදී.චිසෝ කර්මාන්තශාලාව විසින් මුහුදු ජලයට මුදාහරින ලද රසදිය අඩංගු අපජලය හේතුවෙන් මෙම තත්වය ඇතිවිය.කර්මාන්තශාලාවෙන් නිකුත්වූ රසදිය බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරීත්වය නිසා මෙතිල්ර් රසදිය බවට පත්වී ඒවා ආහාර දාම ඹස්සේ ගමන්කර අවසානයේ මිනිසුන්ට මෙම විෂ එකතුවී මෙම රෝගය ඇතිවිය.මෙහිදී මෙතිල් රසදිය ජලජ ශාක විසින් උරා ගන්නා අතර එම ශාක ආහාරයට ගන්නා ශාක භක්ෂක මසුන්ගේ සිරුරට මෙම විෂ අතුල්වේ.පසුව ඹවුන්ව ආහාරයට ගන්නා මාංශ භක්ෂක මසුන්ට මෙම විෂ ගමන් කරයි අවසානමේ මෙම මසුන් ආහාරයට ගන්නා මිනිසුන් හා වෙනත් සතුන්ටද මෙම විෂ ඇතුලුවේ.මිනමාටා නගරයේ විසූ බළලුන් අතර බහුලව මෙම රෝගය පැවති නිසා මෙම රෝගයට නටන බළල් උණ ලෙස මුල් කාලයේදී නම්කර තිබිණී.
 1908-1955 
කියුෂු දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයට යාබදව 1908 වර්ෂයේදී පළමු වරට රසායනික ද්‍රව්‍ය නිපදවන කර්මාන්තශාලාවක් ලෙස චිෂෝ කර්මාන්තශාලාව ආරම්භ කෙරිණි.මූලික වෂයෙන් මෙහි පොහොර නිපදවීම සිදුකළේය.ටික කලකින්ම මෙය ජපානය පුරා විහිදුණු ශාකා ජාලයක් සහිත දැවැන්ත කර්මාන්තශාලාවක් විය.මෙම කර්මාන්තශාලාව තුල විවිධ රසායනික ද්‍රව්‍ය නිපදනීමද සිදු කළහ.ඇසිටිලීන් ඇසලිටිහයිඩ් ඇසිටික් ඇසිඩ් විනීල් ක්ලෝරයිඩ් ඹක්ටනොල් යන රසායනික ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වශයෙන් මෙහි නිපදවිය.දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු කාලය තුල මෙම කර්මාන්තශාලාව වඩාත් හොදින් සංවර්ධනය විය.මෙම කර්මාන්ත ශාලාවේ අපජලය මිනමාට බොක්කට බැහැර කළහ.මෙමගින් දැැඩි පරිසර හානියක් සිදුවිය.එවක ජපානයේ මිනමාටා නගරයේ තිබූ ප්‍රධානම කර්මාන්තශාලාවද මෙයවිය.නගර වැසියන්ගෙන් 3/4ක්ම මෙම කර්මාන්තශාලාවේ සේවය කළහ.මොවුන් මුල්වරට ඇටිසිලීන් නිපදවීම අරඹන්නේ 1932 වසරේදීය.මෙහිදී උත්ප්‍රෙරකයක් ලෙස රසදිය සල්පේට් භාවිතා කරණලදී.මේවා පසුව අපජලය සමග මිනිමාටා බොක්කට බැහැර කරනලදී.මෙහි අඩංගු රසදිය බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරීත්වය මගින් මෙතිල් රසදිය බවට පත්වී ඇත.
 1956-1959 
1956 අප්‍රියෙල් මස 21 වන දින චිසෝ ආයතනයට අයත් මිනමාටාහි රෝහලක වයස අවුරුදු පහක පමණ දැරියක් පරික්ෂා කළාය.ඇයට ඇවිදීමේ හා කතාකිරීමේ අපහසුතා ඇතිබව වෛද්‍යවරුන් විසින් හදුනාගන්නා ලදී.දින දෙකකට පසු ඇගේ ලාබාල සොයුරියටද මෙම රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන ලදී.මෙම සොයුරියන්ගේ මව විසින් වෛද්‍යවරුන්ට පවසා සිටියේ අසල්වැසි දියණියකටද මෙම රෝ ලක්ෂණ ඇති බවයි.පසුව එය පෙදෙසෙහි නිවෙස් කිහිපයක් පරික්ෂාකර මීට සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇති දරුවන් කිහිප දෙනකු හදුනාගෙන රෝහල්ගත කරන ලදී.1956 මැයි මස පළමුවන දින මිනමාටා රෝහලේ අධ්‍යක්ෂකවරයා විසින් එම පෙදෙසේ වසංගත රෝගයක් ඇතිබව බලධාරීන් දැනුවත් කළේය.වසංගත තත්වය ගැන අධ්‍යනය කිරීම එයින් පසු ආරම්භවිය.එම වසරේ මැයි මස අග වනවිට ඒ සදහා විශෙෂඥයින්ගෙන් සදන්විත කමිටුවක්ද පත්කරන ලදී.රෝග ලක්ෂණ පෙන්වූ රෝගීන් නිවෙස්ගත නිරෝධායනයට යොමු කරන ලදී.නමුත් මෙයින් ඵලත් නොවූ අතර දිගටම රෝග ව්‍යාප්තිය සිදුවිය.මේ අතර මිනමාටා බොක්ක ආශ්‍රිතව අමුතු සිදුවීම් වාර්තාවිය.භළලුන් අමුතු හැසිරීම් දක්වන්නට විය කපුටන් පියාඹන අතර එකවර අහසින් බිමට වැටිනී මුහුදු ලිහිණියන් වැනි සතුන් අතරද මෙම ලක්ෂණ පැවතින මියගිය මසුන් මිනිමාටා බොක්ක අසල වෙරළ තීරයේ ගොඩගැසින පර්යෙෂණ කමිටුව මෙම තත්වයන් හොදින් නිරීක්ෂණය කර කුමමොටෝ සරසවියට පර්යේෂණ කටයුතු සදහා සහය වන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.1956.08.24 දින කුමමොටෝ සරසවියේ විශෙධඥ පර්යේෂණ කණ්ඩායමක් නම් කෙරින.ඹවුන් රෝගීන් විශෙෂ පර්යේෂණාගාරයට ගෙනවිත් ඉතා හොදින් පර්ක්ෂා කළේය.අත් පා වල හිරිවැටීම යමක් අල්වා ගැනීම ස්විචයක් එබීම පවා අපහසු බව ඹවුන් පැවසීය එසේම පෙනීම ඇසීම කතාකිරීම මෙන්ම දිවීම ඇවිදීම පවා අපහසු බව රෝගීන් පැවසීය.මෙම තත්වය දරුණු රෝගීන් ශරීරය පණ නැතිවීම කෝමා තත්වයට පත්වීමද සිදුවිය ඇතැමුන් මියගියහ.
 හේතුව 
මිනමාටා රෝගයට ගොදුරුවූ රෝගීන් බොහෝමයක් මිනමාටා බොක්ක ආශ්‍රිතව ධීවර කර්මාන්තයේ යෙදෙන පවුල් වලට අයත් බව පර්යේෂණ කණ්ඩායමේ අවධානයට යොමුවිය.ඹවුන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරයවී තිබුනේ තමන් විසින් අල්ලාගත් මසුන්ය.ඹවුන් සුරතලයට ඇතිකළ බළලුන්ට මසුන් සහ කකුළුවන් ලබාදී තිබිණ.මෙම නිසා ඹවුන් ආහාරයට ගත් මසුන් විෂවීම නිසා මෙම රෝග තත්වය ඇතිවූ බව පර්යේෂණ කණ්ඩායම අනුමාන කළේය.1956.11.04 දින මෙම පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් මිනමාටා රෝගයට හේතුව බැර ලෝහ ශරීරගත වීම නිසා බව හෙළි කළහ.මෙම බැර ලෝහ ආහාර දාම ඹස්සේ ගමන් කරන බව පෙන්වා දුන්හ.ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයන් එනම් හරිත ශාක වල සිට ද්වීතීක තෘතීක වෂයෙන් ඉහළට ගමන් කරන විට ඹවුන් සතු බැර ලෝක ප්‍රතිශතයද ඉහල යයි.ඒ අනුව කුඩා ශාකභක්ෂක මසුන් තුල අඩංගු බැර ලෝහ ප්‍රතිශතයට කිහිපගුනයකින් වැඩි බැර ලෝහ ප්‍රමාණයක් මාංශභක්ශක මසුන් තුල පවතී.මෙම සංසිද්ධිය ජලජ පරිසර පද්ධති තුල පමණක් නොව ගොඩබිම් පරිසර පද්ධති තුලද පවතී.එමනිසා ශාකභක්ෂක සතුන්ට වඩා කිහිප ගුණයකින් වැඩි බැර ලෝහ ප්‍රතිශතයක් මාංශභක්ෂක සතුන් තුල පවතී.
 රසදිය 
මෙම රෝගී තත්වයට හේතුව බැර ලෝහ බව හදුනාගැනීමත් සමග පර්යේෂණ කන්ඩායමේ සැකය චිසෝ කර්මාන්තශාලාව වෙත එල්ලවිය.ඒ අනුව ඹවුන් කර්මාන්තශාලාවෙන් පිටකරන අපජලය පරික්ෂා කළහ.එහිදී ඊයම් රසදිය ආසනික් මැංගනීස් තැලියම් තඹ සහ සෙලිනියම් ආදී බැඑ ලෝහ ඉහල ප්‍රතිශතයකින් පවතින බව සොයාගත්හ.පසුව කුමන බැර ලෝහය මෙයට හේතුවූවාදැයි මොයාබැලීම සිදුකළහ.බොහෝ විද්වතුන් මේ සම්බන්ධව විවිධ මත පළ කළහ.මේ අතර බොහෝ දෙනාගේ අවධානය මැංලනීස් වෙත හොමුවූයේ මසුන් තුල සහ රෝගීන් තුල මැංගනීස් බහුලව පවතිනබව නිරීක්ෂණය වීමත් සමගය. මෙහිදී පර්යේෂකයන්ගේ මුල්ම අවධානය හොමුවූයේ මැංගනීස් වෙතය.මීට අමතරව තැලියම් සෙලිනියම් ගැනද අවධානය යොමුවිය.කෙසේ වෙතත් මිනමාටා රෝගයට හේතුව මැංගනීස් තැලියම් හෝ සෙලිනියම් බව තහවුරු කර ගත නොහැකිවිය.මේ අතර එක්සත් රාජ්ධානියේ ස්නායු රෝග විශෙෂඥයෙකු වූ ඩග්ලස් මැක් අයි පින් මහතා ජපානයට පැමින පර්යේෂණ කටයුතු වලට එක්විය.ඹහු මුල්වරට මෙම රෝගයට හේතුව රසදිය බව අවධාරණය කළේය.රසදිය බැක්ටීරියා ක්‍රියාකරෙීත්වය මගින් මෙතිල් රසදිය නැමැති කාබනික සංයෝගය නිපදවෙන බවත් එය ආහාර දාම ඹස්සේ ගමන් කරන බවත් පෙන්වා දුන්නේය.මින් පසු පර්යේෂණ කණ්ඩායම රසදිය පිළිබදව දිගටම අධ්‍යනය කරගෙන ගියහ.1959 පෙබරවාරි මාසයේදී මිනමාටා බොක්ක ආශ්‍රිත මුහුදු ජලය ජලජ ශාක මසුන් සඑ සාගරවාසී අපෘෂ්ටවංශිකයන්ගේ රසදිය මට්ටම පරික්ෂා කලහ.එහිදී ඉතා අධික ප්‍රමාණවලින් රසදිය අන්තර්ගත බව සොයා ගන්නා ලදී.වි‍‍ෙහසයෙන් චිෂෝ කර්මාන්තශාලාව ආශ්‍රිත හියැකෝ වරාය ආශ්‍රිත මුහුදු ජලය තුල ඉතා ඉහල මට්ටමින් රසදිය අඩංගු විය.එසේම ජලජ ශාක වල අඩංගු මෙතිල් රසදිය ප්‍රතිශතයට වඩා ශාක භක්ෂක මසුන් තුලද ඊට වඩා වැඩි ප්‍රතිශතයකින් සර්වභක්ෂක මසුන් තුලද ඊටත් වඩා ඉතා ඉහළ ප්‍රතිශතයක් උග්‍ර මාංශ භක්ෂක මසුන් තුල පවතින බව සොයා ගත්හ.ඒ අනුව ජලයේ අඩංගු මෙතිල් රසදිය ජලජ ශාක මගින් උරා ගන්නා බවත් පසුව ආහාර දාම ඹස්සේ ගලායන බවත් පැහැදිලි කරගත්හ.මිනමාටා රෝගයට ගොදුරුවූ රෝගීන්ගේ හිසකෙස් පරික්ෂාවේදී ඹවුන්ගේ හිසකෙස්වල 705ppm අගයක් සහිත රසදිය හමුවිය.(ppm යනු මිලියනයකට අඩංගු අංශු ප්‍රමාණයයි)සාමාන්‍ය යෙන් 1ppm වලට වඩා අඩු අගයක් නම් හානිදායක නොවේ.1ppm-10ppm දක්වා මෙතිල් රසදිය අගයන් මසුන් නිතර අනුභව කරන පුද්ගලයන් තුල පවතී මෙම තත්වයේදී සුලු රෝග ලක්ෂණ ඇතැම් පුද්ගලයන් අතර දක්නට ලැබේ.10ppm-50ppm දක්වා රසදිය අඩංගු නම් බොහෝ පුද්ගලයන්ට සුලු රෝග ලක්ෂණ මතුවේ.50ppm අගය ඉක්මවූ මෙතිල් රසදිය මට්ටමක් යමෙකුගේ හිසකෙස් තුල අඩංගු නම් ඹහු මිනමාටා රෝගියකු ලෙස හදුන්වයි.200ppm ඉක්මවූ අගයක් නම් ඉතා දරුණු මට්ටමේ මිනමාටා රෝගියකු ලෙස සැලකේ.
මිනමාටාහි ආහාර විෂවීම පිළිබදව සොයා බැලීමට පත්කළ කමිටුව විසින් 1959 නොවැම්බර් 12 දින තම සම්පූර්ණ වර්ථාව එලිදැක්විය.
මිනමාටා රෝගය යනු රසදිය විෂවීම නිසා ඇතිවන රෝගයක් වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතියට හානි කරන රෝගයකි.මෙය රසදිය අඩංගු මසුන් ආහාරයට ගැනීම නිසා ඇතිවන රෝග තත්වයකි.මෙතිල් රසදිය නැමැති කාබනික සංයොගය මිනමාටා රෝගයට ප්‍රධාන හේතුවකි යන්න කමිටු වාර්ථාව පෙන්වාදුන්හ