දිට්වා සුළි කුණාටුව

දිට්වා සුළි කුණාටුව යනු ක්‍රියාකාරී හා මාරාන්තික නිවර්තන සුළි කුණාටුවක් වන අතර එය 2025 නොවැම්බර් අග සහ දෙසැම්බර් මුලදී ශ්‍රී ලංකාවට සහ දකුණු ඉන්දියාවට තද වැසි ගෙන ආවේය. එය 2025 උතුරු ඉන්දියානු සාගර සුළි කුණාටු සමයේදී ඇති වූ දහහතරවන නිවර්තන අවපාතය සහ සිව්වන සුළි කුණාටුව විය. මෙම පද්ධතිය හොඳින් සලකුණු කරන ලද පහළ මට්ටමක සිට පැමිණ, පසුව ක්‍රමයෙන් සුළි කුණාටුවක් බවට පත් වී ශ්‍රී ලංකාව තුළ ගොඩබිමට ඇතුළු වූ අතර, එමඟින් පුද්ගලයින් 647 ක් පමණ මිය ගියහ. ඉන්පසු ඩිට්වා ශ්‍රී ලංකාවෙන් ඉවතට ගොස් බෙංගාල බොක්ක වෙත ඇතුළු වූ අතර, එහිදී එය නැවත තීව්‍ර වී ඉන්දියාවේ නැගෙනහිර වෙරළට සමාන්තරව ගමන් කිරීමට පටන් ගත්තේය. නොවැම්බර් 30 වන දින, ක්‍රමයෙන් අහිතකර තත්ත්වයන් හේතුවෙන් පද්ධතිය දුර්වල වීමට පටන් ගත්තේය. කුණාටුව සඳහා තත්වයන් නරක අතට හැරෙන විට එය එදිනම පසුව ගැඹුරු අවපාතයක් දක්වා දුර්වල විය.

කාලගුණ විද්‍යා ඉතිහාසය
2025 නොවැම්බර් 26 වන දින UTC 18:00 ට, ඉන්දියානු කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව (IMD) ශ්‍රී ලංකාවේ ගිනිකොනදිග වෙරළට ඔබ්බෙන් හොඳින් සලකුණු කරන ලද පහත් ස්ථානයක සිට නිර්මාණය වූ අවපාතයක් නිරීක්ෂණය කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඉහළ මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය සහ මධ්‍යම මට්ටමේ සිරස් සුළං කැපීම අඩු වීම (නොට් 10–15) වැනි හිතකර තත්වයන් හේතුවෙන් ය. අවපාතය තවදුරටත් තීව්‍ර වනු ඇත, පළමුව නොවැම්බර් 27 වන දින UTC 00:00 ට ගැඹුරු අවපාතයක් බවටත්, පසුව 06:00 UTC ට සුළි කුණාටුවක් බවටත් පත් වනු ඇත, එය ඩිට්වා යන නම ලැබුණු විට, යේමනය විසින් සපයන ලද නම, සොකෝත්‍රා දූපතේ ඩෙට්වා කලපුව ගැන සඳහන් කරයි. ඩිට්වාහි වලාකුළු ඉක්මනින්ම වක්‍ර කලාප රටාවකට වැඩි වැඩියෙන් සංවිධානය විය.

ඊළඟ දින කිහිපය තුළ, සුළි කුණාටු තීව්‍රතාවය පවත්වා ගනිමින් දිට්වා ශ්‍රී ලංකාව හරහා ගමන් කළ අතර, නොවැම්බර් 29 වන දින බෙංගාල බොක්ක වෙත ගමන් කර උතුරු දෙසට ගමන් කළේය. ජලය මතට නැවත පැමිණීමත් සමඟ ඩිට්වා තරමක් තීව්‍ර වූ අතර, නොවැම්බර් 30 වන දින සුළං කප්පාදුව, වියළි වාතය ගලා ඒම සහ සිසිල් මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් දුර්වල වීමට පටන් ගත්තේය. එදිනම පසුව, දිට්වා UTC 12:00 ට ගැඹුරු අවපාතයක් දක්වා දුර්වල විය. ඉන්පසු පද්ධතිය දෙසැම්බර් පළමු දින දක්වා ගැඹුරු අවපාතයක් ලෙස දකුණු ඉන්දියාවේ වෙරළ තීරයට සෙමින් සමාන්තරව ගමන් කළේය.
බලපෑම

 ශ්‍රී ලංකාව 
ශ්‍රී ලංකාවේ අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් ගංවතුර සහ නායයෑම් ඇති වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අවම වශයෙන් මරණ 390 ක්, තුවාල 14 කට වැඩි පිරිසක් සහ අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයින් 352 ක් වාර්තා විය. ඊට අමතරව, සහන මෙහෙයුම් අතරතුර වෙන්නප්පුවේදී ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ බෙල් 212 හෙලිකොප්ටරයක් කඩා වැටීමෙන් නියමුවා මිය ගොස් තවත් හතර දෙනෙකු තුවාල ලැබීය. මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මරණ 88 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 150 ක්, බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ මරණ 82 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 48 ක්, නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ මරණ 75 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 62 ක්, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ මරණ 52 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 27 ක්, මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ මරණ 24 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 6 ක් සහ එල්වෙහෙරේ මරණ 69 ක් සහ අතුරුදහන් වූවන් 59 ක් වාර්තා විය.

ගංගොඩ ගම්මානයේ සිදු වූ නායයෑමකින් පුද්ගලයින් 20 දෙනෙකු මිය ගියහ. අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ සයින්දමරුතු හි ඔවුන්ගේ මෝටර් රථය ගංවතුරට ගසාගෙන යාමෙන් පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු මිය ගියහ. ජලාශ සහ ගංගා පිටාර ගැලීමෙන් මාර්ග අවහිර වූ අතර බලපෑමට ලක් වූ පළාත් සම්බන්ධ කරන ප්‍රධාන මාර්ග වසා දමන ලදී. අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ ජලයෙන් යට වූ බස් රථයකින් 69 දෙනෙකු හමුදාව බේරා ගත්හ. ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ මාවිල්ආරු හි වේල්ලක් ස්ථාන දහයක පමණ කැඩී ගිය අතර පදිංචිකරුවන් ඉවත් කරන ලදී. මඩ, ගල් සහ ගස් දුම්රිය මාර්ග මතට කඩා වැටීමෙන් පසු කඳුකර කලාපයේ සමහර ප්‍රදේශවල බලධාරීන් දුම්රිය නතර කළ අතර ඒවායින් සමහරක් ගංවතුරෙන් යට විය. දැඩි කාලගුණය හේතුවෙන් පුළුල් විදුලි බිඳවැටීම් ඇති වූ අතර එය කලාපයේ සියයට 25 සිට 30 දක්වා බලපා ඇත. ප්‍රධාන ජල විදුලි බලාගාර දෙකක් වන කොත්මලේ සහ රන්ටැඹේ විදුලි රැහැනක් බිඳවැටීමෙන් පසු වසා දමන ලදී. නිවාස ගණනාවක් විනාශ වූ අතර දහස් ගණනක් නිවාස අහිමි විය. නවතම මූලාශ්‍රවලට අනුව, පවුල් 318,252 ක පුද්ගලයින් 1,156,860 ක් පමණ පුලුල්ව පැතිර ගිය ගංවතුරෙන් පීඩාවට පත් වූ අතර, පවුල් 59,266 ක් හදිසි මධ්‍යස්ථාන 1,529 ක නවාතැන් ගත්හ. ගුවන් ගමන් කිහිපයක් අවලංගු කිරීමෙන් පසු දින තුනක් තිස්සේ කොළඹ බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ පුද්ගලයින් 300 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් අතරමං වූහ.

 ඉන්දියාව 
බලධාරීන් චෙන්නායි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ ගුවන් ගමන් 83ක් අවලංගු කළ අතර තමිල්නාඩුවේ පාසල් වසා දැමූහ. තමිල්නාඩුවේ සමහර ප්‍රදේශ සඳහා රතු අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරන ලදී.  තමිල්නාඩුවේ දිට්වා නිසා ඇති වූ වර්ෂාපතනය ආශ්‍රිත සිදුවීම්වලින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු සහ ගවයින් 149 දෙනෙකු මිය ගියහ. තූතුකුඩි සහ තන්ජාවූර් හි බිත්ති කඩා වැටීමෙන් පුද්ගලයින් දෙදෙනෙකු මිය ගිය අතර, මයිලදුතුරෙයි හි විදුලි සැර වැදීමෙන් 20 හැවිරිදි තරුණයෙකු මිය ගියේය. තවත් තිදෙනෙකු ද තුවාල ලැබීය. ගොවිබිම් හෙක්ටයාර 57,000 ක් බලපෑමට ලක් වූ අතර, පැල්පත් 234 කට හානි සිදුවිය. ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ්හි සමහර ප්‍රදේශවල ද අධික වර්ෂාපතනයක් වාර්තා විය. සුළි කුණාටුවෙන් උෂ්ණත්වය පහත වැටීම හේතුවෙන් තෙලන්ගානා දින ගණනාවක් තිස්සේ තියුණු සීතලක් අත්විඳින ලදී.

 පසු බලපෑම් 

ශ්‍රී ලංකාව හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදාවන් සහන කටයුතු සඳහා 25,000+ ක පිරිසක් යොදවා තිබුණි. මෙයට බෙල් 212, බෙල් 206, බෙල් 412 සහ මිල් Mi-17 හෙලිකොප්ටර් භාවිතා කරන SAR මෙහෙයුම්, KA-360ER භාවිතා කරන නිරීක්ෂණ මෙහෙයුම් සහ වියළි සලාක ගුවන් මගින් එසවීම, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ Y-12 භාවිතා කරන HADR උපකරණ, යුනිකෝන්/යුනි බෆල් වාහන, ශ්‍රී ලංකා හමුදාවේ WMZ/BTR වාහන සහ ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නාවික බෝට්ටු ඇතුළත් විය.

ඉන්දියාව ඉන්දීය ගුවන් හමුදාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ගුවන් යානා දෙකක් යවා ඇත: ඉලියුෂින් ඉල්-76 එම්ඩී යානයක් සහ ලොක්හීඩ් මාටින් සී-130ජේ සුපර් හර්කියුලිස් යානයක්, එහි කාර්ය මණ්ඩලය 80 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ ජාතික ආපදා ප්‍රතිචාර බලකායෙන් සහන සැපයුම් සහ ගලවා ගැනීමේ උපකරණ සාගර් බන්ධු මෙහෙයුම යටතේ කොළඹට යවා ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, ඉන්දියාව ඒරොස්පේෂල් ඇලූට් III සහ මිල් එම්අයි-17 හෙලිකොප්ටර් දෙකක් පිටත් කර හැරියේය. ඉන්දියාව සෙවීමේ සහ ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා අයිඑන්එස් වික්‍රාන්ට්, අයිඑන්එස් උදයගිරි සහ අයිඑන්එස් සුකන්‍යා යන ගුවන් යානා වාහක නෞකා ද යෙදවූ අතර, දෙවැන්න සහන ද්‍රව්‍ය රැගෙන ගියේය.

පාකිස්ථානය ශ්‍රී ලංකාවේ සෝදිසි සහ ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා PNS Saif (F253) හි Harbin Z-9 නෞකාව යෙදවීය. ශ්‍රී ලංකාවට සහනාධාර සහ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායමක් යැවීමට ද පාකිස්ථානය කටයුතු අවසන් කළේය. සහන පැකේජයට ගලවා ගැනීමේ බෝට්ටු, ජීවිතාරක්ෂක කබා සහ ජලය ඉවත් කිරීමේ පොම්ප වැනි අත්‍යවශ්‍ය ආධාරක අයිතම ඇතුළත් වේ.

SpaceX චන්ද්‍රිකා තාරකා මණ්ඩලය සහ අන්තර්ජාල සේවාවක් වන Starlink දෙසැම්බර් අවසානය දක්වා නව සහ පවතින ගනුදෙනුකරුවන්ට නොමිලේ සේවාවක් ලබා දුන් අතර අතිරේක සහාය ලබා දීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා රජය සමඟ කටයුතු කළේය.

මූලාශ්‍ර

 බාහිර සබැඳි 

 කාලගුණ විද්‍යාව, දේශගුණ විද්‍යාව සහ භූ භෞතික විද්‍යාව සඳහා ඉන්දුනීසියානු ඒජන්සිය ( ඉන්දුනීසියානු භාෂාවෙන්)
 ඒකාබද්ධ ටයිෆූන් අනතුරු ඇඟවීමේ මධ්‍යස්ථානය