අසර්බයිජානයේ රජය සහ දේශපාලනය

අසර්බයිජානයේ රජය ප්‍රායෝගිකව ඒකාධිපති පාලන තන්ත්‍රයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි; එය නිතිපතා මැතිවරණ පැවැත්වුවද, මේවා මැතිවරණ වංචා සහ අනෙකුත් අසාධාරණ මැතිවරණ භාවිතයන්ගෙන් විනාශ වේ. 1993 සිට අඛණ්ඩව හෙයිඩර් අලියෙව් විසින් පිහිටුවන ලද අලියෙව් දේශපාලන පවුල සහ නව අසර්බයිජාන් පක්ෂය (යෙනී අසර්බයිකාන් පාර්ටියාසි, YAP) විසින් රජය පාලනය කර ඇත. එය "නිදහස් නොවන" ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ ෆ්‍රීඩම් හවුස් විසිනි, එය 2024 දී ගෝලීය නිදහස් ලකුණු මත 7/100 ශ්‍රේණිගත කළ අතර, එහි පාලන තන්ත්‍රය ඒකාධිපති ලෙස හැඳින්වීය.

දේශපාලන පද්ධතියේ ව්‍යුහාත්මක සැකැස්ම 1995 නොවැම්බර් 12 වන දින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත කිරීමෙන් අවසන් විය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 23 වන වගන්තියට අනුව, රාජ්‍ය සංකේත වන්නේ ධජය, ලාංඡනය සහ ජාතික ගීය ය. රාජ්‍ය බලය නීතියෙන් සීමා කර ඇත්තේ අභ්‍යන්තර ගැටළු සඳහා පමණි, නමුත් ජාත්‍යන්තර කටයුතු ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්වල විධිවිධාන මගින් ද සීමා කර ඇත.

අසර්බයිජානයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ එය විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ යන බල ශාඛා තුනක් සහිත ජනාධිපති ජනරජයක් බවයි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ ඒක මණ්ඩල ජාතික සභාව සහ උත්තරීතර ජාතික සභාව විසින් දරනු ලැබේ. මිලි මජ්ලිස් ලෙස හඳුන්වන අසර්බයිජාන් පාර්ලිමේන්තුව, බහුතර ඡන්දයෙන් තේරී පත් වූ නියෝජිතයින් 125 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, තේරී පත් වූ සෑම සාමාජිකයෙකුටම වසර පහක කාලයක් පවතී. මැතිවරණ සෑම වසර පහකට වරක් නොවැම්බර් පළමු ඉරිදා පැවැත්වේ. රජය පිහිටුවීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව වගකිව යුතු නොවේ, නමුත් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට මිලි මජ්ලිස් විසින් අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අනුමැතිය අවශ්‍ය වේ.(Constitution of Azerbaijan Republic, Articles 104–107) නව අසර්බයිජාන් පක්ෂය සහ පාලක රජයට පක්ෂපාතී ස්වාධීන පුද්ගලයින්, දැනට පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 125 න් සියල්ලම පාහේ හිමිකරගෙන සිටිති. 2010 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී, විරුද්ධ පක්ෂ වන මුසාවත් සහ අසර්බයිජානියානු ජනප්‍රිය පෙරමුණු පක්ෂය එක ආසනයක්වත් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය. මැතිවරණයට පෙර සහ මැතිවරණ දිනයේදී යුරෝපීය නිරීක්ෂකයින් බොහෝ අක්‍රමිකතා සොයා ගත්හ.

විධායක බලය සෘජු මැතිවරණ මගින් වසර හතක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති විසින් දරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයාට සහ ජාතික සභාවට වගකිව යුතු සාමූහික විධායක ආයතනයක් වන කැබිනට් මණ්ඩලය පිහිටුවීමට බලය ඇත. කැබිනට් මණ්ඩලය ප්‍රධාන වශයෙන් අගමැති, ඔහුගේ නියෝජිතයින් සහ අමාත්‍යවරුන්ගෙන් සමන්විත වේ. අසර්බයිජානයේ 8 වන රජය එහි වත්මන් සැකැස්මේ පරිපාලනයයි. ජනාධිපතිවරයාට ජාතික සභාව විසුරුවා හැරීමට අයිතියක් නැත, නමුත් එහි තීරණ නිෂේධ කිරීමට අයිතිය ඇත. ජනාධිපති නිෂේධ බලය අභිබවා යාමට, පාර්ලිමේන්තුවට ඡන්ද 95 ක බහුතරයක් තිබිය යුතුය. අධිකරණ බලය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණය, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ආර්ථික අධිකරණය වෙත පැවරී ඇත. මෙම අධිකරණවල විනිසුරුවන් නම් කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසිනි.

අසර්බයිජානයේ පාලන ක්‍රමය නාමිකව ද්වි-ස්ථර ලෙස හැඳින්විය හැක. රජයේ ඉහළම හෝ ඉහළම ස්ථරය වන්නේ ජනාධිපතිවරයාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් විධායක බලයයි. ප්‍රාදේශීය විධායක අධිකාරිය යනු විධායක බලයේ අඛණ්ඩ පැවැත්මක් පමණි. 1999 ජුනි 16 වන දින සම්මත කරන ලද ප්‍රාදේශීය විධායක අධිකාරිය (යර්ලි ඉක්‍රා හකිමියාටි) පිළිබඳ ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය පරිපාලනයේ නෛතික තත්ත්වය මෙම විධිවිධානය තීරණය කරයි. 2012 ජුනි මාසයේදී, ජනාධිපතිවරයා විසින් ප්‍රාදේශීය කටයුතුවලදී ඔවුන්ගේ ප්‍රමුඛ ස්ථානය ශක්තිමත් කරමින්, ප්‍රාදේශීය විධායක බලධාරීන්ට අමතර බලතල ලබා දෙන රෙගුලාසියක් අනුමත කරන ලදී. ආරක්ෂක මණ්ඩලය ජනාධිපතිවරයා යටතේ සාකච්ඡාමය ආයතනය වන අතර, ඔහු එය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව සංවිධානය කරයි. එය 1997 අප්‍රේල් 10 වන දින පිහිටුවන ලදී. පරිපාලන දෙපාර්තමේන්තුව ජනාධිපති කාර්යාලයේ කොටසක් නොවන නමුත් ජනාධිපතිවරයාගේ සහ ඔහුගේ කාර්යාලයේ මූල්‍ය, තාක්ෂණික සහ මූල්‍ය කටයුතු කළමනාකරණය කරයි.
 විදේශ සබඳතා 
කෙටි කාලීන අසර්බයිජාන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය රටවල් හයක් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කර ගැනීමට සමත් වූ අතර, ජර්මනියට සහ ෆින්ලන්තයට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නියෝජිතයන් යවන ලදී. බිඳ වැටෙන සෝවියට් සංගමයෙන් අසර්බයිජානයේ නිදහස ජාත්‍යන්තරව පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය ආසන්න වශයෙන් වසරක් පැවතුනි. අසර්බයිජානය පිළිගත් මෑත කාලීන රට වූයේ 1996 නොවැම්බර් 6 වන දින බහරේනයයි. අන්‍යෝන්‍ය දූත මණ්ඩල හුවමාරුව ඇතුළුව පූර්ණ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා මුලින්ම ස්ථාපිත කරන ලද්දේ තුර්කිය, පකිස්ථානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඉරානය සහ ඊශ්‍රායලය සමඟය. අසර්බයිජානය තුර්කිය සමඟ ඇති "විශේෂ සම්බන්ධතාවය" කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත.

අසර්බයිජානය මේ වන විට රටවල් 158 ක් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පවත්වන අතර ජාත්‍යන්තර සංවිධාන 38 ක සාමාජිකත්වය දරයි. එය නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ නිරීක්ෂක තත්ත්වය දරන අතර ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමයේ වාර්තාකරුවෙකි. 2006 මැයි 9 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් අසර්බයිජානය අලුතින් පිහිටුවන ලද මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ සාමාජිකත්වයට තේරී පත් විය. ධූර කාලය 2006 ජුනි 19 වන දින ආරම්භ විය. රටවල් 155 ක සහාය ඇතිව 2011 දී අසර්බයිජානය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර නොවන සාමාජිකයෙකු ලෙස ප්‍රථම වරට තේරී පත් විය.

වම|thumb|2018 අගෝස්තු 12 වන දින කසකස්තානයේ අක්ටාවු හි පැවති කැස්පියන් සමුළුවේදී කසකස් ජනාධිපති නර්සුල්තාන් නසාර්බයෙව් විසින් සත්කාරකත්වය සපයන ලද ජනාධිපති ඉල්හාම් අලියෙව් සහ අනෙකුත් රාජ්‍ය නායකයින්
විදේශ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රමුඛතා අතරට, පළමුවෙන්ම, එහි භෞමික අඛණ්ඩතාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම ඇතුළත් වේ; නාගෝර්නෝ-කරබාක් සහ නාගෝර්නෝ-කරබාක් අවට අසර්බයිජානයේ තවත් ප්‍රදේශ හතක් අත්පත් කර ගැනීමේ ප්‍රතිවිපාක ඉවත් කිරීම; යුරෝපීය සහ යුරෝ-අත්ලාන්තික් ව්‍යුහයට ඒකාබද්ධ වීම; ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂාවට දායකත්වය; ජාත්‍යන්තර සංවිධාන සමඟ සහයෝගීතාවය; කලාපීය සහයෝගීතාවය සහ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා; ආරක්ෂක හැකියාව ශක්තිමත් කිරීම; දේශීය ප්‍රතිපත්ති ක්‍රම මගින් ආරක්ෂාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම; ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශක්තිමත් කිරීම; ජනවාර්ගික හා ආගමික ඉවසීම ආරක්ෂා කිරීම; විද්‍යාත්මක, අධ්‍යාපනික සහ සංස්කෘතික ප්‍රතිපත්ති සහ සදාචාරාත්මක වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීම; ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධනය; අභ්‍යන්තර හා දේශසීමා ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම; සහ සංක්‍රමණය, බලශක්ති සහ ප්‍රවාහන ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තිය.

අසර්බයිජානය ජාත්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කරන ජාත්‍යන්තර සන්ධානවල ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකු වන අතර සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයෙන් පසු සහාය ලබා දුන් පළමු රටවලින් එකකි. කොසෝවෝ, ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ ඉරාකයේ සාම සාධක කටයුතු සඳහා දායක වෙමින් නේටෝවේ සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනේ ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකු වන රටකි. අසර්බයිජානය 2001 සිට යුරෝපීය කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙකු වන අතර යුරෝපීය සංගමය සමඟ හොඳ සබඳතා පවත්වාගෙන යයි. අවසානයේ යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වය සඳහා ඉල්ලුම් කළ හැකිය.

2021 ජූලි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රසය 2012 සිට වොෂින්ටනය අසර්බයිජානයට යවා ඇති හමුදා ආධාර කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කරන නීති සම්පාදනය කළේය. මෙයට හේතුව ආර්මේනියාවට ලැබෙන පැකේජ සැලකිය යුතු ලෙස කුඩා වීමයි.

විදේශයන්හි තම අරමුණු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා සහ රට තුළ මැතිවරණ නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා විදේශ නිලධාරීන්ට සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින්ට අල්ලස් ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් අසර්බයිජානය දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇති අතර, එය කේවියර් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය ලෙස හැඳින්වේ. අසර්බයිජානියානු රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර මුදල් විශුද්ධිකරණ මෙහෙයුමට අසර්බයිජානියානු රජයේ මහජන සම්බන්ධතා අවශ්‍යතා සඳහා සේවය කිරීම සඳහා විදේශීය දේශපාලනඥයින්ට සහ මාධ්‍යවේදීන්ට අල්ලස් ලබා දීම ඇතුළත් විය.

 හමුදා 
දකුණ|thumb|250x250පික්|2022 දී බාකු හි පැවති ටෙක්නොෆෙස්ට් අසර්බයිජාන් උත්සවය අතරතුර අසර්බයිජානියානු නාවික හමුදා නැව්
අසර්බයිජාන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ ජාතික හමුදාව 1918 ජුනි 26 වන දින නිර්මාණය කරන ලදී.Azerbaijan: Short History of Statehood , Embassy of Republic of Azerbaijan in Pakistan, 2005, Chapter 3.Creation of National Army in 1918  . සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු අසර්බයිජානය නිදහස ලබා ගත් විට, අසර්බයිජාන ජනරජයේ සන්නද්ධ හමුදා 1991 ඔක්තෝබර් 9 වන දින සන්නද්ධ හමුදා පිළිබඳ නීතියට අනුව නිර්මාණය කරන ලදී.Law of the Republic of Azerbaijan on Armed Forces , No. 210-XII, 9 October 1991 . කෙටි කාලීන ජාතික හමුදාව පිහිටුවීමේ මුල් දිනය හමුදා දිනය (ජුනි 26) ලෙස සමරනු ලැබේ. 2021 වන විට, අසර්බයිජානයේ එහි සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ක්‍රියාකාරී පුද්ගලයින් 126,000 ක් සිටියහ. පැරාමිලිටරි භටයින් 17,000 ක් සහ සංචිත පුද්ගලයින් 330,00 ක් ද සිටිති.C. W. Blandy Azerbaijan: Is War Over Nagornyy Karabakh a Realistic Option? Advanced Research and Assessment Group. Caucasus Series 08/17. – Defense Academy of the United Kingdom, 2008, p. 12  සන්නද්ධ හමුදාවන්ට ශාඛා තුනක් ඇත: භූමි බලකායන්, ගුවන් හමුදාවන් සහ නාවික හමුදාව. ඊට අමතරව, අවශ්‍ය විටෙක රාජ්‍ය ආරක්ෂාව සඳහා සම්බන්ධ විය හැකි හමුදා උප කණ්ඩායම් කිහිපයක් සන්නද්ධ හමුදාවන්ට අයත් වේ. මේවා අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය ද ඇතුළත් රාජ්‍ය දේශසීමා සේවයේ අභ්‍යන්තර භට පිරිස් වේ. අසර්බයිජානියානු ජාතික ආරක්ෂක බලකාය යනු ජනාධිපතිවරයාට යටත් ආයතනයක් වන විශේෂ රාජ්‍ය ආරක්ෂක සේවයේ අර්ධ ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන පැරාමිලිටරි බලකායකි.thumb|2020 බකු ජයග්‍රාහී පෙළපාළියේදී අසර්බයිජානයේ විශේෂ බලකායේ සාමාජිකයින්
යුරෝපයේ සාම්ප්‍රදායික සන්නද්ධ හමුදා පිළිබඳ ගිවිසුමට අසර්බයිජානය අනුගත වන අතර සියලුම ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර අවි සහ අවි ගිවිසුම් අත්සන් කර ඇත. සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්වය සහ පුද්ගල හවුල්කාරිත්ව ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම/pfp සහ ipa වැනි වැඩසටහන් වලදී අසර්බයිජානය නේටෝව සමඟ සමීපව සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. අසර්බයිජානය ඉරාකයේ එහි සාම සාධක හමුදා 151 ක් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ තවත් 184 ක් යොදවා ඇත.

අසර්බයිජානය 2020 වන විට එහි ආරක්ෂක අයවැය සඳහා ඩොලර් බිලියන 2.24 ක් වියදම් කළේය, එය එහි මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.4% ක් වූ අතර, සහ සාමාන්‍ය රජයේ වියදමෙන් 12.7% ක් පමණ විය. අසර්බයිජානියානු ආරක්ෂක කර්මාන්තය කුඩා අවි, කාලතුවක්කු පද්ධති, ටැංකි, සන්නාහ සහ රාත්‍රී දර්ශන උපාංග, ගුවන් බෝම්බ, UAV/මිනිසුන් රහිත ගුවන් වාහන, විවිධ හමුදා වාහන සහ හමුදා ගුවන් යානා සහ හෙලිකොප්ටර් නිෂ්පාදනය කරයි.

 මානව අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස 
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව භාෂණයේ නිදහස සහතික කරන බව ප්‍රකාශ කරයි, නමුත් එය ප්‍රායෝගිකව ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. 2014 දී මාධ්‍ය සහ මාධ්‍ය නිදහස වසර ගණනාවක් පහත වැටීමෙන් පසු, යුරෝපීය කවුන්සිලයේ අමාත්‍ය කමිටුවට (2014 මැයි-නොවැම්බර්) රට නායකත්වය දුන් විට පවා, ඕනෑම විරුද්ධත්වයක් සහ විවේචනයක් නිහඬ කිරීම සඳහා රජයේ ව්‍යාපාරයක් යටතේ මාධ්‍ය පරිසරය වේගයෙන් පිරිහී ගියේය. මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය සඳහා ව්‍යාජ නීතිමය චෝදනා සහ දඬුවම් නොලැබීම සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස පවතී.Parliamentary Assembly of the Council of Europe, The Protection of media freedom in Europe .Background report prepared by Mr William Horsley, special representative for media freedom of the Association of European Journalists සියලුම විදේශීය විකාශන රට තුළ තහනම් කර ඇත.Freedom House, Azerbaijan  2015 Press Freedom report 2013 ෆ්‍රීඩම් හවුස් ෆ්‍රීඩම් ඔෆ් ද ප්‍රෙස් වාර්තාවට අනුව, අසර්බයිජානයේ මාධ්‍ය නිදහසේ තත්ත්වය "නිදහස් නොවේ", සහ අසර්බයිජානය රටවල් 196 න් 177 වන ස්ථානයේ සිටී. 2025 දී, අසර්බයිජානයේ දේශපාලන සිරකරුවන් 375 ක් සිටියහ. රේඩියෝ ෆ්‍රී යුරෝප්/රේඩියෝ ලිබර්ටි සහ වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා අසර්බයිජානයේ තහනම් කර ඇත. අසර්බයිජානයේ LGBT පුද්ගලයින්ට එරෙහිව වෙනස්කම් කිරීම පුළුල්ව පැතිර පවතී.

ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නිල වශයෙන් පිළිගැනේ. සිරගත කිරීමේ අවදානම යටතේ හමුවීමට අවසර දීම සඳහා සියලුම ආගමික ප්‍රජාවන් ලියාපදිංචි විය යුතුය. මෙම ලියාපදිංචිය බොහෝ විට ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ.

මයිඩාන් රූපවාහිනී මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහිව ආරම්භ කරන ලද අපරාධ නඩුවක කොටසක් ලෙස අසර්බයිජානියානු මාධ්‍යවේදිනියක වන කයාලා අගයේවා 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුවට අනුව, 2015 දී යුරෝපයේ වැඩිම මාධ්‍යවේදීන් සංඛ්‍යාවක් සිරගත කර ඇත්තේ අසර්බයිජානය වන අතර එය ඉරානය සහ චීනයට වඩා ලෝකයේ 5 වන වඩාත්ම වාරණය කරන ලද රටයි. අසර්බයිජානයේ COVID-19 වසංගතය වාර්තා කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනාත්මක මාධ්‍යවේදීන් කිහිප දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත. ස්වාධීන අබ්සාස් මීඩියා, ටොප්ලම් ටීවී සහ මේඩන් ටීවී හි මාධ්‍යවේදීන්ට 2024 සහ 2025 දී ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන අසාධාරණ ලෙස විස්තර කළ නඩු විභාගවලදී නඩු පවරන ලදී.

2015 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇම්නෙස්ටි ජාත්‍යන්තර පර්යේෂකයෙකු විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තාවකින් පෙන්වා දෙන්නේ "... පසුගිය වසර කිහිපය තුළ අසර්බයිජානයේ මානව හිමිකම් දැඩි ලෙස පිරිහීම. කණගාටුදායක ලෙස අසර්බයිජානයට පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ මර්දනයකින් ගැලවීමට ඉඩ දී ඇති අතර එම ක්‍රියාවලියේදී එහි සිවිල් සමාජය පාහේ අතුගා දැමීමට ඉඩ දී ඇත." ඇම්නෙස්ටි හි 2015/16 වාර්ෂික වාර්තාවේ රට පිළිබඳව සඳහන් වූයේ "... දේශපාලන විසම්මුතියට හිංසා කිරීම දිගටම පැවතුනි. මානව හිමිකම් සංවිධානවලට ඔවුන්ගේ වැඩ නැවත ආරම්භ කිරීමට නොහැකි විය. වසර අවසානයේදී අවම වශයෙන් හෘද සාක්ෂියේ සිරකරුවන් 18 දෙනෙකු රැඳවුම් භාරයේ සිටියහ. ස්වාධීන මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ක්‍රියාකාරීන්ට එරෙහිව පළිගැනීම් රට තුළ සහ විදේශයන්හි දිගටම පැවති අතර, ඔවුන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයින්ට ද හිරිහැර හා අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නිරීක්ෂකයින් තහනම් කර රටින් නෙරපා හරින ලදී. වධහිංසා පැමිණවීම් සහ අනෙකුත් අයහපත් සැලකිලි පිළිබඳ වාර්තා දිගටම පැවතුනි."

2017 අප්‍රේල් මාසයේදී ගාඩියන් පුවත්පත වාර්තා කළේ, "ප්‍රමුඛ යුරෝපීයයන්ට ගෙවීමට, සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට සහ පාරාන්ධ බ්‍රිතාන්‍ය සමාගම් ජාලයක් හරහා මුදල් විශුද්ධිකරණය කිරීමට අසර්බයිජානයේ පාලක ප්‍රභූව රහසිගත ඩොලර් බිලියන 2.9 (£ බිලියන 2.2) ක උපාය මාර්ගයක් ක්‍රියාත්මක කළ බවයි.... කාන්දු වූ දත්තවලින් පෙනී යන්නේ අනුක්‍රමික මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්, පද්ධතිමය දූෂණ සහ මැතිවරණ වංචා සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ අසර්බයිජානියානු නායකත්වය 2012 සිට 2014 දක්වා රහසිගත ගෙවීම් 16,000 කට වඩා සිදු කර ඇති බවයි. මෙම මුදලින් කොටසක් අසර්බයිජානයේ ජනාධිපති ඉල්හැම් අලියෙව් පිළිබඳ විවේචන අපසරනය කිරීමට සහ ඔහුගේ තෙල්වලින් පොහොසත් රට පිළිබඳ ධනාත්මක ප්‍රතිරූපයක් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ජාත්‍යන්තර ලොබි මෙහෙයුමක කොටසක් ලෙස දේශපාලනඥයින්ට සහ මාධ්‍යවේදීන්ට ගියේය." වෙස්වළාගත් මාර්ගයක් හරහා මුදල් ලැබුණු බැවින් සියලුම ලබන්නන් එහි මූලාශ්‍රය පිළිබඳව දැන සිටි බවට කිසිදු යෝජනාවක් නොතිබුණි.
 පරිපාලන අංශ 
ජනරජයේ සෘජු අධිකාරිය යටතේ ආර්ථික කලාප 14 ක් ඇත; රේයන් 66 ක් (රේයන්ලර්) සහ නගර 11 ක් (ෂෙහර්ලර්) ඇත. එපමණක් නොව, අසර්බයිජානයට නක්චිවන් හි ස්වයං පාලන ජනරජය (මුක්ස්ටාර් රෙස්පුබ්ලිකා) ඇතුළත් වේ. අසර්බයිජානයේ ජනාධිපතිවරයා මෙම ඒකකවල ආණ්ඩුකාරවරුන් පත් කරන අතර, නක්චිවන් රජය නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් තෝරා පත් කර අනුමත කරනු ලැබේ.
+ආර්ථික කලාපයදිස්ත්‍රික්කදේශීය නමආර්ථික කලාපයදිස්ත්‍රික්කදේශීය නමබාකුබාකුBakıගුබා-කච්මාස්කුබාඅබ්ෂෙරොන්-ඛිසිඅබ්ෂෙරොන්කුසාර්ඛිසිකච්මාස්සුම්ගෙයිට්; නගරයෂබ්රාන්මධ්‍යම අරන්අග්දාෂ්සියාසාන්ගොයිචේනැගෙනහිර සැන්ගෙසුර්කුබාඩ්ලිකුර්දාමීර්ජබ්‍රයිල්උජාර්කල්බජාර්යෙව්ලාක්ලචින්යෙව්ලාක්;නගරයසැන්ගිලන්සර්දාබ්ලංකාරන්-ඇස්ටාරාඅස්ටාරාමින්ගචෙවිර්;නගරයජලීලබාඩ්මිල්-මුගන්බෙයිලගන්ලංකාරන්ඉමිෂ්ලිලෙරික්සාට්ලිමසල්ලිසබීරාබාද්යාර්ඩිම්ලිෂිර්වාන්-සාලියන්බිලසුවාර්ලංකාරන්;නගරයහජිගාබුල්නක්චිවන්බබෙක්නෙෆ්ට්චලාජුල්ෆාසල්යාන්කන්ගර්ලියෙව්ලාක්ඕර්දුබාද්ෂිර්වාන්;නගරයසදාරක්මවුන්ටේනස් ෂිර්වාන්අග්සුෂාබුස්ගොබුස්තාන්ෂරූර්ඉස්මයිලිනක්සිවන්;නගරයෂමාඛිෂකි-සගතලාබලකන්ගංජා-දෂ්කාසන්ඩෂ්කසන්කබලාගොරන්බෝයිකාක්ගොයිගොල්ඔගුස්සමුක්ශකිගංජා;නගරයශකටලානැෆ්තලාන්;නගරයශකි;නගරයගසාක්-ටොවුස්අග්ස්ටෆාකරබාක්අගාහ්ජබාදීගඩබේබර්ඩාකසාක්ස්අග්ඩම්ෂම්කීර්ෆුසුලිටෝවුස්කොජාලිකොජාවෙන්ඩ් ශුෂාටාටාර්ස්ටෙපනකර්ට්;නගරය
 යොමු කිරීම්