ලයිම් රෝගය

ලයිම් රෝගය, ලයිම් බොරෙලියෝසිස් ලෙසද හැඳින්වේ, එය කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන බොරෙලියා බැක්ටීරියාව නිසා ඇති වන බෝවන රෝගයකි.  ආසාදනය සාමාන්‍යයෙන් මුලින්ම සමේ රතු ප්‍රදේශයක් (කුෂ්ඨයක්) ලෙස පෙන්නුම් කරයි. එරිතිමා මිග්‍රාන්ස් ලෙස හඳුන්වන රතු ප්‍රදේශය සතියකට පමණ පසු කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කළ ස්ථානයේ විශාල වේ. කුෂ්ඨය සාමාන්‍යයෙන් කැසීම හෝ වේදනාකාරී නොවේ. ආසාදිත පුද්ගලයින්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 70-80% කට පමණ කුෂ්ඨ ඇති වේ. අනෙකුත් මුල් ලක්ෂණ අතර උණ, හිසරදය, වෙහෙස සහ ඉදිමුණු ග්‍රන්ථි ඇතුළත් විය හැකිය. එය සාමාන්‍යයෙන් මෙම අදියරේදී සුව වේ. ප්‍රතිකාර නොකළහොත්, සමහර පුද්ගලයින්ට පසුව මුහුණේ එක් පැත්තක් හෝ දෙකම චලනය කිරීමේ හැකියාව නැතිවීම, සන්ධි වේදනාව, බෙල්ලේ තද ගතිය සමඟ දරුණු හිසරදය හෝ හෘද ස්පන්දනය වැනි දේ ඇති විය හැක. මාස හෝ අවුරුදු ගණනාවකට පසු, සන්ධි වේදනාව සහ ඉදිමීම නැවත නැවතත් සිදුවිය හැක. සමහර විට, පුද්ගලයින්ට අත් සහ පාදවල වේදනාවක් හෝ හිරි වැටීමක් ඇති වේ. සුදුසු ප්‍රතිකාර ලබා දුන්නද, පුද්ගලයින්ගෙන් 10% සිට 20% දක්වා අවම වශයෙන් මාස හයක්වත් සන්ධි වේදනාව, මතක ගැටළු සහ තෙහෙට්ටුව ඇති වේ. 

ලයිම් රෝගය මිනිසුන්ට සම්ප්‍රේෂණය වන්නේ ඉක්සෝඩ්ස් කුලයට අයත් ආසාදිත කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීමෙනි. එක්සත් ජනපදයේ, සැලකිලිමත් වන කිනිතුල්ලන් සාමාන්‍යයෙන් Ixodes scapularis වර්ගයට අයත් වන අතර, බැක්ටීරියාව පැතිරීමට අවම වශයෙන් පැය 36 ක්වත් පෙර දෂ්ට කළ යුතුය.  යුරෝපයේ, Ixodes ricinus වර්ගයේ කිනිතුල්ලන් බැක්ටීරියාව වඩාත් ඉක්මනින් පැතිරවිය හැක.  උතුරු ඇමරිකාවේ, බොරෙලියා බර්ග්ඩෝර්ෆෙරි සහ බොරෙලියා මයෝනි යන බැක්ටීරියා ලයිම් රෝගය ඇති කරයි. යුරෝපයේ සහ ආසියාවේ, Borrelia afzelii සහ Borrelia garinii ද රෝගයට හේතු වේ. මෙම රෝගය මිනිසුන් අතර, වෙනත් සතුන් මගින් හෝ ආහාර හරහා සම්ප්‍රේෂණය වන බවක් නොපෙනේ. රෝග විනිශ්චය පදනම් වන්නේ රෝග ලක්ෂණ, කිනිතුල්ලන්ට නිරාවරණය වීමේ ඉතිහාසය සහ රුධිරයේ නිශ්චිත ප්‍රතිදේහ සඳහා පරීක්ෂා කිරීම මත ය.   රෝගයේ මුල් අවධියේදී රුධිර පරීක්ෂණ බොහෝ විට ඍණාත්මක වේ. තනි කිනිතුල්ලන් පරීක්ෂා කිරීම සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රයෝජනවත් නොවේ. 

වැළැක්වීමේ ක්‍රියාමාර්ග අතරට කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා ගන්නා උත්සාහයන් ඇතුළත් වේ, උදාහරණයක් ලෙස අත් සහ පාද ආවරණය වන පරිදි ඇඳුම් ඇඳීම සහ DEET මත පදනම් වූ කෘමි විකර්ෂක භාවිතා කිරීම. කිනිතුල්ලන් සංඛ්‍යාව අඩු කිරීම සඳහා පළිබෝධනාශක භාවිතා කිරීම ද ඵලදායී විය හැකිය. කිනිතුල්ලන් කරකැවිල්ල භාවිතයෙන් ඉවත් කළ හැකිය.  ඉවත් කරන ලද කිනිතුල්ල රුධිරයෙන් පිරී තිබුනේ නම්, ආසාදනය වර්ධනය වීම වැළැක්වීම සඳහා ඩොක්සිසයික්ලයින් එක් මාත්‍රාවක් භාවිතා කළ හැකි නමුත්, ආසාදනය වර්ධනය වීම දුර්ලභ බැවින් සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ නොකරයි. ආසාදනයක් වර්ධනය වුවහොත්, ඩොක්සිසයික්ලයින්, ඇමොක්සිසිලින්, ඇසිට්‍රොමයිසින්, සෙෆ්ට්‍රියාක්සෝන් සහ සෙෆුරොක්සයිම් ඇතුළු ප්‍රතිජීවක ගණනාවක් ඵලදායී වේ. සම්මත ප්‍රතිකාර සාමාන්‍යයෙන් සති දෙකක් හෝ තුනක් පවතී. සමහර අයට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසු උණ සහ මාංශ පේශි සහ සන්ධි වේදනාව ඇති වන අතර එය දින එකක් හෝ දෙකක් පැවතිය හැකිය. අඛණ්ඩ රෝග ලක්ෂණ වර්ධනය වන අය තුළ, දිගුකාලීන ප්‍රතිජීවක චිකිත්සාව ප්‍රයෝජනවත් බව සොයාගෙන නොමැත. 

උතුරු අර්ධගෝලයේ කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන වඩාත් සුලභ රෝගය ලයිම් රෝගයයි. එය එක්සත් ජනපදයේ වසරකට පුද්ගලයින් 300,000 ක් සහ යුරෝපයේ වසරකට පුද්ගලයින් 65,000 ක් බලපාන බවට ගණන් බලා ඇත. ආසාදන බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ වසන්ත හා ගිම්හානයේ මුල් භාගයේදීය. ලයිම් රෝගය ප්‍රථම වරට වෙනම තත්වයක් ලෙස හඳුනාගනු ලැබුවේ 1975 දී කනෙක්ටිකට් හි ඕල්ඩ් ලයිම් හිදී ය. එය මුලින් වරදවා වටහාගෙන තිබුණේ බාල වයස්කාර රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් ලෙසයි. සම්බන්ධ බැක්ටීරියාව මුලින්ම විස්තර කළේ 1981 දී විලී බර්ග්ඩෝෆර් විසිනි.  ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසු ඇතිවන නිදන්ගත රෝග ලක්ෂණ හොඳින් විස්තර කර ඇති අතර ඒවා "ප්‍රතිකාරයෙන් පසු ලයිම් රෝග සින්ඩ්‍රෝමය" (PTLDS) ලෙස හැඳින්වේ. PTLDS නිදන්ගත ලයිම් රෝගයට වඩා වෙනස් ය; විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව විසින් තවදුරටත් සහාය නොදක්වන සහ විවිධ කණ්ඩායම් විසින් විවිධ ආකාරවලින් භාවිතා කරන යෙදුමකි.  සමහර සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන් කියා සිටින්නේ PTLDS නොනවතින ආසාදනයක් නිසා ඇති වන බවයි, නමුත් සම්මත ප්‍රතිකාරයෙන් පසුව නොනවතින ආසාදනයක් ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් සොයාගත නොහැකි බැවින් මෙය සත්‍ය යැයි විශ්වාස නොකෙරේ. ලයිම් රෝගය සඳහා එන්නතක් 1998 සහ 2002 අතර කාලය තුළ එක්සත් ජනපදයේ අලෙවි කරන ලද නමුත් දුර්වල අලෙවිය හේතුවෙන් වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කරන ලදී. නව එන්නත් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා පර්යේෂණ සිදුවෙමින් පවතී.

 යොමු කිරීම් 

Category:Translated from MDWiki