නිකරගුවාවේ සංස්කෘතිය

නිකරගුවා සංස්කෘතියට යුරෝපීය සංස්කෘතියේ බලපෑමට ලක් වූ ශක්තිමත් ජනප්‍රවාද, සංගීතය සහ ආගමික සම්ප්‍රදායන් ඇති අතර, ස්වදේශික ඇමරිකානු ශබ්ද සහ රසයන් ද ඇතුළත් වේ. නිකරගුවා සංස්කෘතිය විවිධ කෙඳි කිහිපයකින් තවදුරටත් අර්ථ දැක්විය හැකිය. පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ යුරෝපීයයන්ගේ බලපෑමට ලක් වූ ශක්තිමත් ජනප්‍රවාද, සංගීතය සහ ආගමික සම්ප්‍රදායන් ඇත. එය ස්පාඤ්ඤය විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලද අතර අනෙකුත් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන ලතින් ඇමරිකානු රටවලට සමාන සංස්කෘතියක් ඇත. ඓතිහාසිකව පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ වාසය කළ ආදිවාසී කණ්ඩායම් බොහෝ දුරට මෙස්ටිසෝ සංස්කෘතියට උකහා ගෙන ඇත.

නිකරගුවාවේ කැරිබියානු වෙරළ තීරය කලක් බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක ප්‍රදේශයක් විය. ඉංග්‍රීසි තවමත් මෙම කලාපයේ ප්‍රමුඛ වන අතර ස්පාඤ්ඤ සහ ස්වදේශික භාෂා සමඟ දේශීයව කතා කරයි. එහි සංස්කෘතිය ජැමෙයිකාව, බෙලීස්, කේමන් දූපත් වැනි බ්‍රිතාන්‍ය දේපළක් වූ හෝ පවතින කැරිබියානු ජාතීන්ගේ සංස්කෘතියට සමාන වේ. බටහිර වෙරළ තීරයේ මෙන් නොව, කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ ආදිවාසී ජනයා සුවිශේෂී අනන්‍යතා පවත්වා ගෙන ගොස් ඇති අතර සමහරු තවමත් ඔවුන්ගේ මව් භාෂාවන් පළමු භාෂා ලෙස කතා කරති.
 සංගීතය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nicaragua_Mestizaje.jpg|thumb|මෙස්ටිසාජේ නර්තනය නැටීමට අඳින සාම්ප්‍රදායික ඇඳුමක් වන මෙස්ටිසාජේ ඇඳුම ඇඳ සිටින නිකරගුවානු කාන්තාවන්. මෙම ඇඳුම නිකරගුවානු ඇඳුම් මත ස්පාඤ්ඤ බලපෑම පෙන්නුම් කරයි.
නිකරගුවා සංගීතය යනු ස්වදේශික සහ ස්පාඤ්ඤ බලපෑම්වල මිශ්‍රණයකි. මධ්‍යම ඇමරිකාව පුරා බහුලව දක්නට ලැබෙන මාරිම්බා සහ අනෙකුත් සංගීත භාණ්ඩ අතරට. නිකරගුවාවේ මාරිම්බා වාදනය කරනු ලබන්නේ දණහිස් මත තබාගෙන වාඩි වී සිටින වාදකයෙකු විසිනි. ඔහු සාමාන්‍යයෙන් බේස් ෆිඩල්, ගිටාරයක් සහ ගිටාර්රිල්ලා (මැන්ඩොලින් වැනි කුඩා ගිටාරයක්) සමඟිනි. මෙම සංගීතය සමාජ උත්සවවලදී පසුබිම් සංගීතයක් ලෙස වාදනය කෙරේ.

මාරිම්බා විවිධ දිගින් යුත් උණ බම්බු හෝ ලෝහ නල මත තබා ඇති දැව තහඩු වලින් සාදා ඇත. එය මිටි දෙකක් හෝ හතරක් සමඟ වාදනය කෙරේ. නිකරගුවාවේ කැරිබියානු වෙරළ තීරය රට පුරා ජනප්‍රිය වන පැලෝ ඩි මායෝ නම් සජීවී, සංවේදී නර්තන සංගීතයක් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය මැයි මාසයේ පැලෝ ඩි මායෝ උත්සවය අතරතුර විශේෂයෙන් ඝෝෂාකාරී වන අතර සමරනු ලැබේ. ගරිෆූනා ප්‍රජාව (අප්‍රිකානු-ස්වදේශික ඇමරිකානු) පුන්ටා නම් ජනප්‍රිය සංගීතය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

නිකරගුවාවේ සංගීතයේ ජාත්‍යන්තර බලපෑමක් ඇත. බචාටා, මෙරෙන්ගු, සල්සා සහ කුම්බියා මනගුවා, ලියොන් සහ ග්‍රැනඩා වැනි සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානවල ප්‍රමුඛත්වයක් ලබා ඇත. ඔමෙටෙපේ දූපතේ සහ මැනගුවා හි ගුස්ටාවෝ ලේටන් ඇතුළු නිකරගුවානු කලාකරුවන් හඳුන්වා දීමත් සමඟ කුම්බියා නැටුම් ජනප්‍රිය වී තිබේ. මැනගුවා හි රාත්‍රී සමාජශාලාවල සල්සා නැටුම් අතිශයින් ජනප්‍රිය වී තිබේ. විවිධ බලපෑම් සමඟ, සල්සා නැටුම් ආකාරය නිකරගුවාවේ වෙනස් වේ. නිව් යෝර්ක් විලාසිතාව සහ කියුබානු සල්සා (සල්සා කැසිනෝ) අංග රට පුරා ජනප්‍රිය වී ඇත.

 නර්තනය 
නිකරගුවාවේ නර්තනය කලාපය අනුව වෙනස් වේ. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ උකුල් සහ හැරීම් චලනය කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. නගරවල නර්තන විලාසය ප්‍රධාන වශයෙන් චලනය සහ හැරීම් වලට අමතරව වඩාත් සංකීර්ණ පාද වැඩ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. ඩොමිනිකන් ජනරජයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ විලාසිතාවන්ගේ සංයෝජන නිකරගුවාව පුරා සොයාගත හැකිය. බචාටා නැටුම් නිකරගුවාවේ ජනප්‍රියයි. බචාටා නැටුම් බලපෑම සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පැමිණෙන්නේ මියාමි, ලොස් ඇන්ජලීස් සහ බොහෝ දුරට නිව් යෝර්ක් නගරය ඇතුළු නගරවල විදේශයන්හි ජීවත් වන නිකරගුවානුවන්ගෙන් ය. ටැන්ගෝ මෑතකදී සංස්කෘතික නගර සහ බෝල්රූම් නර්තන අවස්ථාවන්හිදී ද මතු වී තිබේ.

 සාහිත්‍යය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rub%C3%A9n_Dar%C3%ADo.jpg|thumb|රූබන් ඩාරියෝ, ලතින් ඇමරිකාවේ නූතනවාදයේ සාහිත්‍ය ව්‍යාපාරයේ නිර්මාතෘ
නිකරගුවා සාහිත්‍යයේ ආරම්භය පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය දක්වා දිව යයි. මිථ්‍යා කථා සහ වාචික සාහිත්‍යය ආදිවාසී ජනතාවගේ ලෝකය පිළිබඳ විශ්වීය දෘෂ්ටිය සකස් කළේය. මෙම කථා වලින් සමහරක් තවමත් නිකරගුවාවේ ප්‍රසිද්ධය. බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු රටවල් මෙන්, ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන් සංස්කෘතියට සහ සාහිත්‍යයට වඩාත්ම බලපෑමක් ඇති කර ඇත. නිකරගුවා සාහිත්‍යය ඓතිහාසිකව ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන ලෝකයේ කාව්‍යයේ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වී ඇති අතර, නිකරගුවාවේ වැදගත්ම සාහිත්‍ය චරිතය ලෙස සැලකෙන රූබන් ඩාරියෝ වැනි ජාත්‍යන්තරව කීර්තිමත් දායකයින් සිටී. 19 වන සියවස අවසානයේ නූතනවාදයේ සාහිත්‍ය ව්‍යාපාරයට නායකත්වය දීම නිසා ඔහු "නූතනවාදයේ පියා" ලෙස හැඳින්වේ. අනෙකුත් සාහිත්‍ය චරිත අතර කාලෝස් මාර්ටිනෙස් රිවාස්,

පැබ්ලෝ ඇන්ටෝනියෝ ක්වාඩ්‍රා, ඇල්බර්ටෝ ක්වාඩ්‍රා මෙජියා, මනෝලෝ ක්වාඩ්‍රා, පැබ්ලෝ ඇල්බර්ටෝ ක්වාඩ්‍රා ආර්ගුවෙලෝ, ඔර්ලන්ඩෝ ක්වාඩ්‍රා ඩවුන්නිං, ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ ඇලෙග්‍රියා රොසාල්ස්, සර්ජියෝ රමිරෙස් මර්කාඩෝ, අර්නස්ටෝ කාර්ඩනාලි, ක්ලියෝකොන්ඩලි, ක්ලැරියෝ කාදිනල් හෝසේ කර්නල් උර්ටෙකෝ වේ.

පශ්චාත්-කොලොම්බියානු නිකරගුවාවේ පළමු සාහිත්‍ය කෘතිය වූයේ එල් ගුගුවෙන්ස් නම් උපහාසාත්මක නාට්‍යයයි. එය නිකරාඕ සහ ස්පාඤ්ඤ යන භාෂා දෙකෙන්ම ලියා ඇත. එය ලතින් ඇමරිකාවේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන යටත් විජිත යුගයේ ප්‍රකාශනයක් ලෙස සහ නිකරගුවාවේ අත්සන ජනප්‍රවාද කලාකෘතිය ලෙස සැලකේ. එල් ගුගුවෙන්ස් යනු සංගීතය, නර්තනය සහ රංග කලාව ඒකාබද්ධ කළ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයේ කෘතියකි. මෙම නාට්‍ය නාට්‍යය 16 වන සියවසේ නිර්නාමික කතුවරයෙකු විසින් රචනා කරන ලද අතර එය බටහිර අර්ධගෝලයේ පැරණිතම දේශීය නාට්‍ය/නර්තන කෘතිවලින් එකක් බවට පත් කළේය. 2005 දී එය යුනෙස්කෝව විසින් "මනුෂ්‍යත්වයේ උරුමයක්" ලෙස පිළිගනු ලැබීය. සියවස් ගණනාවක ජනප්‍රිය රංගනයකින් පසු, නාට්‍යය ප්‍රථම වරට 1942 දී පොතක ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

 ආහාර පිසීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VIGORON.JPG|thumb|තම්බා ගත් යුකා සහ චිචරෝන් (සම සමග බැදපු ඌරු මස්) සමඟ පිළිගන්වන ලද සහ ගෝවා සලාදයකින් ආවරණය කරන ලද නිකරගුවානු කෑමක් වන විගොරොන්.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Costa_Rican_Gallo_Pinto.jpg|thumb|ගැලෝ පින්ටෝ, බත් සහ බෝංචි වලින් සාදන ලද සාම්ප්‍රදායික නිකරගුවානු ආහාරයක්
නිකරගුවානු ආහාර යනු පූර්ව-කොලොම්බියානු සම්භවයක් ඇති ස්පාඤ්ඤ ආහාර සහ කෑම වර්ග මිශ්‍රණයකි. සාම්ප්‍රදායික ආහාර පැසිෆික් සිට කැරිබියානු වෙරළ තීරයට වෙනස් වේ. පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ ප්‍රධාන ආහාරය දේශීය පලතුරු සහ ඉරිඟු වටා කැරකෙන අතර, කැරිබියානු වෙරළ ආහාර මුහුදු ආහාර සහ පොල් භාවිතා කරයි.

අනෙකුත් බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු රටවල මෙන්, බඩ ඉරිඟු ප්‍රධාන ආහාරයක් වන අතර නැකැටමාල්, ගුයිරිලා සහ ඉන්ඩියෝ වීජෝ වැනි බහුලව පරිභෝජනය කරන බොහෝ කෑම වර්ගවල භාවිතා වේ. පිනොලිලෝ සහ චිචා වැනි පාන වර්ග මෙන්ම රසකැවිලි සහ අතුරුපස සඳහා ද ඉරිඟු අමුද්‍රව්‍යයකි. ඉරිඟු වලට අමතරව, බත් සහ බෝංචි බොහෝ විට අනුභව කරනු ලැබේ.

නිකරගුවාවේ ජාතික ආහාරය වන ගැලෝ පින්ටෝ, සුදු සහල් සහ කුඩා රතු බෝංචි වලින් සාදා ඇති අතර ඒවා තනි තනිව පිසින ලද අතර පසුව එකට බැද ඇත. කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ පොල් කිරි හෝ ගාන ලද පොල් එකතු කිරීම ඇතුළු කෑමට වෙනස්කම් කිහිපයක් තිබේ. බොහෝ නිකරගුවාවේ වැසියන් තම දවස ආරම්භ කරන්නේ ගැලෝ පින්ටෝ සමඟිනි. ගැලෝ පින්ටෝ බොහෝ විට කාර්නේ අසාඩා, සලාදයක්, බැදපු චීස්, කෙසෙල් හෝ මදුරෝ සමඟ පිරිනමනු ලැබේ.

නිකරගුවාවේ බොහෝ කෑම වර්ග අතරට ජෝකෝට්, අඹ, පැපොල්, තමරින්ඩෝ, පිපියන්, කෙසෙල්, අලිගැටපේර, යූකා වැනි දේශීය පලතුරු සහ එළවළු සහ කොත්තමල්ලි, ඔරිගානෝ සහ අචියෝට් වැනි ඖෂධ පැළෑටි ඇතුළත් වේ.

නිකරගුවාවේ දක්නට ලැබෙන සාම්ප්‍රදායික වීදි ආහාර කෙටි ආහාර අතරට "ක්වෙසිලෝ", මෘදු චීස් සහ ක්‍රීම් සහිත ඝන ටෝටිල්ලා, "ටජාඩාස්" (ගැඹුරු බැදපු කෙසෙල් චිප්ස්), "මඩුරෝස්" (බැදපු ඉදුණු කෙසෙල්) සහ "බිතුසිතුවම්" (හිබිස්කස් සහ සියඹලා වැනි නැවුම් යුෂ සාමාන්‍යයෙන් ප්ලාස්ටික් බෑගයක පිදුරු සමඟ පිළිගන්වනු ලැබේ) ඇතුළත් වේ.

නිකරගුවාවේ වැසියන් ගිනියා ඌරන් අනුභව කරන බව දන්නා අතර, කුයි ලෙස හැඳින්වේ. ටැපිර්, ඉගුවානා, කැස්බෑ බිත්තර, ආමඩිලෝස් සහ බෝවා ද සමහර විට අනුභව කරනු ලැබේ, නමුත් මෙම වන ජීවීන්ට වඳවීමේ තර්ජන හේතුවෙන්, මෙම සිරිත මැඩපැවැත්වීමට උත්සාහ දරයි.

 මාධ්‍ය 
බොහෝ නිකරගුවාවේ වැසියන්ට ගුවන්විදුලිය සහ රූපවාහිනිය ප්‍රධාන ප්‍රවෘත්ති මූලාශ්‍ර වේ. ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන 100කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ රූපවාහිනී ජාල කිහිපයක් තිබේ. බොහෝ නාගරික ප්‍රදේශවල කේබල් රූපවාහිනිය තිබේ.

නිකරගුවාවේ මුද්‍රිත මාධ්‍ය විවිධාකාර සහ පක්ෂග්‍රාහී වන අතර, රජයට පක්ෂපාතී සහ විරෝධී ස්ථාවරයන් නියෝජනය කරයි. ප්‍රකාශන අතර ලා ප්‍රෙන්සා, එල් නුවෙවෝ ඩයාරියෝ, කොන්ෆිඩෙන්ෂල්, හෝයි සහ මර්කුරියෝ ඇතුළත් වේ. මාර්ගගත ප්‍රවෘත්ති ප්‍රකාශන අතර කොන්ෆිඩෙන්ෂල් සහ ද නිකරගුවා ඩිස්පැච් ඇතුළත් වේ.

 ක්‍රීඩා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_baseball_stadium_Managua.jpg|thumb|ඩෙනිස් මාර්ටිනෙස් ජාතික ක්‍රීඩාංගනය, නිකරගුවාවේ ප්‍රධාන එළිමහන් ක්‍රීඩාංගනය
බේස්බෝල් යනු නිකරගුවාවේ වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවයි. සමහර වෘත්තීය නිකරගුවා බේස්බෝල් කණ්ඩායම් මෑතකදී නැවී ගියද, රට තවමත් ඇමරිකානු විලාසිතාවේ බේස්බෝල් සම්ප්‍රදායක් භුක්ති විඳියි.

19 වන සියවසේදී නිකරගුවාවට බේස්බෝල් හඳුන්වා දෙන ලදී. කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ, බ්ලූෆීල්ඩ්ස් හි ප්‍රදේශවාසීන්ට 1888 දී එක්සත් ජනපදයේ සිල්ලර වෙළෙන්දෙකු වන ඇල්බට් ඇඩ්ල්ස්බර්ග් විසින් බේස්බෝල් ක්‍රීඩා කරන ආකාරය ඉගැන්වීය. 1891 දී එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් "ලා සොසීඩාඩ් ඩි රෙක්‍රියෝ" (විනෝද සමාජය) පිහිටුවා ගන්නා තෙක් පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ බේස්බෝල් ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය නොවීය. එහිදී ඔවුන් විවිධ ක්‍රීඩා ක්‍රීඩා කළ අතර බේස්බෝල් වඩාත් ජනප්‍රිය විය.

නිකරගුවාවේ කෙටි ක්‍රීඩා එවර්ත් කබ්රේරා, පන්දු යවන්නා විසෙන්ට් පැඩිල්ලා සහ පන්දු යවන්නා ජොනතන් ලොයිසිගා ඇතුළු MLB ක්‍රීඩකයින් එහි සිටියහ. නමුත් වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩකයා වන්නේ ඩෙනිස් මාර්ටිනෙස් ය. ඔහු මේජර් ලීග් බේස්බෝල් සඳහා ක්‍රීඩා කළ නිකරගුවාවේ පළමු බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයා විය. ඔහු පරිපූර්ණ ක්‍රීඩාවක් කළ පළමු ලතින් සම්භවයක් ඇති පන්දු යවන්නා බවට පත් වූ අතර, ප්‍රධාන ලීග් ඉතිහාසයේ 13 වන පිතිකරුවා බවට පත්විය. 1991 දී ඩොජර් ක්‍රීඩාංගණයේදී ඩොජර්ස් කණ්ඩායමට එරෙහිව මොන්ට්‍රියල් එක්ස්පෝස් සමඟ ක්‍රීඩා කළ විට ඔහු විය.

බොක්සිං යනු නිකරගුවාවේ දෙවන ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවයි. ඇලෙක්සිස් ආර්ගුයෙලෝ සහ රිකාඩෝ මයෝර්ගා මෙන්ම රෝමන් ගොන්සාලෙස් වැනි ලෝක ශූරයන් රට තුළ සිටියහ. මෑතකදී පාපන්දු ජනප්‍රිය වී තිබේ. ඩෙනිස් මාර්ටිනෙස් ජාතික ක්‍රීඩාංගනය බේස්බෝල් සහ පාපන්දු යන දෙකටම ස්ථානයක් ලෙස සේවය කර ඇත. මනගුවා හි පළමු ජාතික පාපන්දු ක්‍රීඩාංගනය වන නිකරගුවා ජාතික පාපන්දු ක්‍රීඩාංගනය 2011 දී නිම කරන ලදී.

2017 මධ්‍යම ඇමරිකානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී රිදී පදක්කම දිනා ගනිමින් නිකරගුවාවේ ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම මෑත කාලීන සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේය.Panama win men's basketball gold at Central American Games in Managua  Michael Pavitt (insidethegames.biz), 7 December 2017. Accessed 14 August 2020. 2025 දී නිකරගුවාව සත්කාරකත්වය දරන විට ඔවුන් ප්‍රථම වරට FIBA ​​AmeriCup සඳහා සහභාගී වනු ඇත.

2018–2020 NORCECA බීච් වොලිබෝල් මහද්වීපික කුසලානයේ කාන්තා සහ පිරිමි අංශ දෙකෙහිම තරඟ කළ වෙරළ වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවේ ජාතික කණ්ඩායම් නිකරගුවාවේ ඇතුළත් විය.

 යොමු කිරීම්