සුරිනාමයේ භූගෝලය

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morning_fog_(2719242329).jpg|thumb|කොප්පෙනේම් ගඟ, අභ්‍යන්තරයේ ඇති බොහෝ ගංගාවලින් එකකි.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suriname_geology_NL_annot.svg|දකුණ|thumb|සුරිනාම් භූ විද්‍යාව
සුරිනාම් යනු දකුණු ඇමරිකාවේ කුඩාම ස්වාධීන රටයි. ගයනා පලිහෙහි පිහිටා ඇති එය බොහෝ දුරට අක්ෂාංශ 1° සහ 6°N සහ දේශාංශ 54° සහ 58°W අතර පිහිටා ඇත. රට ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප දෙකකට බෙදිය හැකිය. උතුරු, පහත්බිම් වෙරළබඩ ප්‍රදේශය (ඇල්බිනා-පරණම්-වැගෙනින්ගන් රේඛාවට ආසන්න වශයෙන් ඉහළින්) වගා කර ඇති අතර, ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් මෙහි වාසය කරති. දකුණු කොටස සුරිනාම්හි භූමි මතුපිටින් 80% ක් පමණ ආවරණය වන පරිදි බ්‍රසීලයේ මායිම දිගේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර සහ ජනාවාස නොවූ සැවානා වලින් සමන්විත වේ.

ප්‍රධාන කඳු වැටි දෙක වන්නේ බකුයිස් කඳු සහ වැන් ආෂ් වැන් විජ්ක් කඳු ය. ජූලියානාටොප් යනු මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,286 (අඩි 4,219) ක් උසින් පිහිටි රටේ උසම කන්දයි. අනෙකුත් කඳු අතරට මීටර් 1,026 (අඩි 3,366) කසිකාසිමා කන්ද, මීටර් 718 (අඩි 2,356) කසිකාසිමා කන්ද, මීටර් 358 (අඩි 1,175) ගොලියත්බර්ග් සහ මීටර් 240 (අඩි 790) වෝල්ට්ස්බර්ග් ඇතුළත් වේ.

සුරිනාම්හි භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප හයක් අඩංගු වේ: ගුවානාන් කඳුකර තෙතමනය සහිත වනාන්තර, ගුවානාන් තෙතමනය සහිත වනාන්තර, පරාමරිබෝ වගුරු වනාන්තර, ටෙපුයිස්, ගුවානාන් සැවානා සහ ගුවානාන් කඩොලාන. එහි වනාන්තර ආවරණය 90.2% ක් වන අතර එය ලෝකයේ ඕනෑම ජාතියකට වඩා ඉහළම අගයයි. 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශක සාමාන්‍ය ලකුණු 9.39/10 ක් රට සතුව තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් පස්වන ස්ථානයට පත්විය.

 දේශසීමා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suriname_with_disputed_territories.jpg|දකුණ|thumb|ලා කොළ පැහැයෙන් මතභේදාත්මක භූමි ප්‍රදේශ සහිත සුරිනාම් සිතියම.
සුරිනාම් පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිරින් ප්‍රංශ ගයනාව සහ බටහිරින් ගයනාව අතර ය. දකුණු මායිම බ්‍රසීලය සමඟ බෙදාගෙන ඇති අතර උතුරු මායිම අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයයි. ප්‍රංශ ගයනාව සහ ගයනාව සමඟ දකුණු දිගම මායිම් පිළිවෙලින් මාරොවිජ්නේ සහ කොරන්ටිජ්න් ගංගා ඔස්සේ මෙම රටවල් විසින් මතභේදයට ලක් කර ඇති අතර, ගයනාව සමඟ මතභේදයට තුඩු දී ඇති සමුද්‍ර සීමාවෙන් කොටසක් 2007 සැප්තැම්බර් 20 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මුහුදු නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියේ VII වන ඇමුණුමේ දක්වා ඇති නීතිරීති යටතේ කැඳවන ලද ස්ථිර බේරුම්කරණ අධිකරණය විසින් බේරුම් කරන ලදී.Permanent Court of Arbitration – Guyana v. Suriname Award of the Tribunal . pca-cpa.org. Retrieved 15 August 2012.

 දේශගුණය 
සමකයට උතුරින් අංශක දෙකේ සිට පහ දක්වා පිහිටා ඇති සුරිනාම් හි ඉතා උණුසුම් හා තෙත් නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර වසර පුරා උෂ්ණත්වය එතරම් වෙනස් නොවේ. සාමාන්‍ය සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය 80% සහ 90% අතර වේ. එහි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 29 සිට 34 °C (84 සිට 93 °F) දක්වා පරාසයක පවතී. අධික ආර්ද්‍රතාවය හේතුවෙන්, සැබෑ උෂ්ණත්වය විකෘති වී ඇති අතර එම නිසා වාර්තාගත උෂ්ණත්වයට වඩා 6 °C (11 °F) දක්වා උණුසුම් බවක් දැනිය හැක.

වර්ෂයේ අප්‍රේල් සිට අගෝස්තු දක්වා සහ නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා වැසි සෘතු දෙකක් ඇත. අගෝස්තු සිට නොවැම්බර් දක්වා සහ පෙබරවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා වියළි සෘතු දෙකක් ද එහි ඇත.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seasons_in_Suriname_original.png|thumb|සුරිනාම් හි සෘතුසුරිනේම් හි දේශගුණික විපර්යාස උණුසුම් උෂ්ණත්වයන්ට සහ වඩාත් ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වලට තුඩු දෙයි. සාපේක්ෂව දුප්පත් රටක් ලෙස, ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස සඳහා එහි දායකත්වය සීමිත වී ඇත. විශාල වනාන්තර ආවරණය නිසා, රට 2014 සිට කාබන් සෘණ ආර්ථිකයක් පවත්වාගෙන යයි.

 ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leatherback_Turtle_near_Galibi.jpg|thumb|ගලීබි ගම්මානය අසල වෙරළ තීරයේ ලෙදර්බැක් මුහුදු කැස්බෑවා
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dendrobates_azureus_(Dendrobates_tinctorius)_Edit.jpg|thumb|නිල් විෂ ඩාර්ට් ගෙම්බා සුරිනාම් වලට ආවේණික වේ.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Share_Of_Forest_Area_In_Total_Land_Area,_Top_Countries_(2021).svg|thumb|මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් වනාන්තර ප්‍රමාණයේ කොටස, ඉහළම රටවල් (2021). ලෝකයේ ඉහළම වනාන්තර ආවරණය ප්‍රතිශතය සුරිනාම් හි ඇත.
විවිධ වාසස්ථාන සහ උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් සුරිනාම් හි ජෛව විවිධත්වය ඉහළ ලෙස සැලකේ. 2013 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, සුරිනාම් හි ඉහළ පලුමියු ගං ජලධාරා ප්‍රදේශයේ සති තුනක ගවේෂණයකදී පරිසර පද්ධති පිළිබඳ පර්යේෂණ කරන ජාත්‍යන්තර විද්‍යාඥයන් 16 දෙනෙකු විශේෂ 1,378ක් ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර, ගෙම්බන් 6ක්, එක් සර්පයෙක් සහ මත්ස්‍යයන් 11ක් ඇතුළුව 60ක් සොයා ගන්නා ලදී..Cocoa frog and lilliputian beetle among 60 new species found in Suriname. The Guardian (3 October 2013). Retrieved 7 October 2013.New species discovered in Surname's mountain rainforests. The Telegraph (2 October 2013). Retrieved 7 October 2013.Scientists discover scores of species in Suriname's 'Tropical Eden'. NBC News (7 October 2013). Retrieved 7 October 2013.New-Species Pictures: Cowboy Frog, Armored Catfish, More. National Geographic (1 January 2012). Retrieved 7 October 2013. මෙම ගවේෂණයට අරමුදල් සැපයූ පාරිසරික ලාභ නොලබන සංරක්ෂණ ජාත්‍යන්තරයට අනුව, සුරිනාම් හි ප්‍රමාණවත් මිරිදිය සැපයුම කලාපයේ ජෛව විවිධත්වයට සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න පරිසර පද්ධති සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.Discover 60 New Species In Suriname. The Huffington Post (3 October 2013). Retrieved 7 October 2013.

සර්ප දැව (බ්‍රොසිමම් ගුයනෙන්ස්), ගසක්, ඇමරිකාවේ මෙම නිවර්තන කලාපයට ආවේණිකය. සුරිනාම් හි රේගුව වාර්තා කරන්නේ සර්ප දැව බොහෝ විට ප්‍රංශ ගයනාවට නීති විරෝධී ලෙස අපනයනය කරන බවත්, එය ශිල්ප කර්මාන්තය සඳහා යැයි සැලකෙන බවත්ය.Law Compliance, and prevention, and control of illegal activities in the forest sector of Suriname , Maureen Playfair

2013 මාර්තු 21 වන දින, සුරිනාම් හි REDD+ සූදානම සූදානම් කිරීමේ යෝජනාව (R-PP 2013) වනාන්තර කාබන් හවුල්කාරිත්ව පහසුකමේ (FCPF) සහභාගිවන්නන්ගේ කමිටුවේ සාමාජික රටවල් විසින් අනුමත කරන ලදී.Suriname gets the nod for environment programme – News – Global Jamaica. Jamaica-gleaner.com (25 March 2013). Retrieved 12 July 2013.

මධ්‍යම සහ දකුණු ඇමරිකාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල මෙන්, ආදිවාසී ප්‍රජාවන් තම ඉඩම් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමට ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි කර ඇත. 2015 මාර්තු මාසයේදී, "ට්‍රියෝ සහ වයනා ප්‍රජාවන් සුරිනාම් ජාතික සභාවට සහයෝගීතා ප්‍රකාශයක් ඉදිරිපත් කළ අතර එය දකුණු සුරිනාම්හි වර්ග කිලෝමීටර් 72,000 (වර්ග සැතපුම් 27,799) ක් පුරා පැතිරුණු ස්වදේශික සංරක්ෂණ කොරිඩෝවක් නිවේදනය කරයි. මෙම ආදිවාසී ප්‍රජාවන් විසින් මෙහෙයවන ලද සහ සංරක්ෂණ ජාත්‍යන්තර (CI) සහ ලෝක වනජීවී අරමුදල (WWF) ගයනාස් හි සහාය ඇතිව, මෙම ප්‍රකාශය සුරිනාම්හි මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් අඩක් පමණ සමන්විත වේ."Guardians of the Forest: Indigenous Peoples Take Action to Conserve Nearly Half of Suriname", 5 March 2015, Press Release, Conservation International. Retrieved 6 October 2016 මෙම ප්‍රදේශය විශාල වනාන්තර ඇතුළත් වන අතර එය "රටේ දේශගුණික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව, මිරිදිය ආරක්ෂාව සහ හරිත සංවර්ධන උපාය මාර්ගය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය" ලෙස සැලකේ.

මධ්‍යම සුරිනාම් ස්වභාව රක්ෂිතය එහි අපිරිසිදු වනාන්තර සහ ජෛව විවිධත්වය සඳහා යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කර ඇත. වෙරළ තීරයේ ගැලිබි ජාතික රක්ෂිතය; මධ්‍යම සුරිනාම් හි බ්‍රවුන්ස්බර්ග් ස්වභාව උද්‍යානය සහ අයිලර්ට්ස් ඩි හාන් ස්වභාව උද්‍යානය; සහ බ්‍රසීල දේශසීමාවේ සිපලිවානි ස්වභාව රක්ෂිතය ඇතුළු ජාතික වනෝද්‍යාන රාශියක් රට තුළ ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, රටේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 16% ක් ජාතික වනෝද්‍යාන සහ විල් බව UNEP ලෝක සංරක්ෂණ අධීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය පවසයි.UNEP World Conservation Monitoring Centre World Databbase on Protected Areas 

දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමට සහ කාබන් සෘණතාව පවත්වා ගැනීමට රට දරන උත්සාහයන් සඳහා සුරිනාම් හි පුළුල් ගස් ආවරණය අත්‍යවශ්‍ය වේ.

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය