ඇමරිකානු සැමෝවා හි වනජීවී

සැලකිය යුතු භූමිෂ්ඨ විශේෂ අතරට පැසිෆික් ගස් බෝවා සහ සැමෝවා පියාඹන නරියා ඇතුළත් වන අතර, එහි පියාපත් අඩි තුනක් විහිදේ.Butcher, Russell D. and Lynn P. Whitaker (1999). National Parks and Conservation Association Guide to National Parks: Pacific Region. Globe Pequot Press. p. 82. . ඇමරිකානු සැමෝවාහි සර්ප විශේෂ දෙකක් සොයාගත හැකිය: බ්‍රාහ්මණ අන්ධ සර්පයා ටුටුයිලා හි දක්නට ලැබෙන අතර පැසිෆික් ගස් බෝවා ටාවු හි දක්නට ලැබේ. දූපත් හූනන් විශේෂ පහකට නිවහන වේ: පැසිෆික් සිහින් ඇඟිලි සහිත හූනන්, සාගර හූනන්, වැලපෙන හූනන්, කඳ ඇඟිලි සහිත හූනන් සහ ගෘහ හූනන්.Natural History Guide to American Samoa, National Park Service, 2009. Goldin, Meryl Rose (2002). Field Guide to the Samoan Archipelago: Fish, Wildlife, and Protected Areas. Bess Press. .

කැස්බෑවන් අතර තර්ජනයට ලක්ව ඇති හරිත මුහුදු කැස්බෑවා සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති උකුස්සන් බිල් මුහුදු කැස්බෑවා ඇතුළත් වේ. හෝක්ස්බිල් මුහුදු කැස්බෑවන් ටුටුයිලා වෙරළ තීරයේ කූඩු කිරීමට නැඹුරු වන අතර හරිත මුහුදු කැස්බෑවා රෝස් ඇටෝල් හි බහුලව දක්නට ලැබේ. ටුටුයිලාහි වැඩිම කැස්බෑවන් සංඛ්‍යාවක් සිටින අතර, වසරකට කූඩු කරන ගැහැණු සතුන් පනහක් පමණ ඇතුළත් වේ.Status of Sea Turtles in American Samoa in 1991, Natasha Tuatoo-Bartley, Thomas E. Morrell, and Peter Craig, American Samoa Department of Marine and Wildlife Resources, 1993, p. 218. 

ඇමරිකානු සැමෝවාහි උභයජීවී විශේෂයක් වාසය කරයි: උක් මැඩියා. ජීව විද්‍යාඥයින් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ටුටුයිලා හි මැඩියන් මිලියන දෙකකට වඩා සිටින බවයි.

ඇමරිකානු සැමෝවා හි වෙරළ ආසන්න මත්ස්‍ය විශේෂ 915ක් වාර්තා වී ඇති අතර, හවායි හි වෙරළ ආසන්න මත්ස්‍ය විශේෂ 460ක් පමණක් වාර්තා වී ඇත. ස්වදේශික මත්ස්‍ය විශේෂ 950කට අධික ප්‍රමාණයක් සහ කොරල් විශේෂ 250ක් සමඟින්, ඇමරිකානු සැමෝවා එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම සාගර ජෛව විවිධත්වය ඇත.Nichols, Wallace J. and Brad Nahill (2014). A Worldwide Travel Guide To Sea Turtles. Texas A&M University Press. . ඇමරිකානු සැමෝවා ජාතික සමුද්‍ර අභයභූමිය එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම සමුද්‍ර අභයභූමියයි. එය කොරල් විශේෂ 150කට අධික සංඛ්‍යාවකට නිවහන වන අතර, ලෝකයේ ඔවුන්ගේ කුලයට අයත් විශාලතම සහ පැරණිතම කොරල් කිහිපයක් ද ඇතුළුව.Weaver, Sigourney (2020). America's Marine Sanctuaries: A Photographic Exploration. Smithsonian. Page 202. ISBN 9781588346667.

 පළතුරු වවුලන් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pteropus_samoensis2-2-2.jpg|දකුණ|thumb|සැමෝවා පියාඹන නරියා දක්නට ලැබෙන්නේ ෆීජි සහ සැමෝවා දූපත් වල පමණි.
මෙගාබැට් යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇති එකම දේශීය ක්ෂීරපායි සත්වයා වේ. මෙම දූපත් වල පලතුරු වවුලන් විශේෂ දෙකක් වාසය කරයි: පැසිෆික් පියාඹන නරියා සහ සැමෝවා පියාඹන නරියා. කොපු වලිග සහිත වවුලා මෙහි දක්නට ලැබෙන තවත් විශේෂයක් වන අතර එය කුඩා කෘමීන් අනුභව කරන වවුලෙකි. 1992 දී ඇමරිකානු සැමෝවා රජය පලතුරු වවුලන් දඩයම් කිරීම තහනම් කළේ ඔවුන්ගේ ජනගහනය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා ය.Haberle, Simon and Janelle Stevenson (2010). Altered Ecologies: Fire, Climate and Human Influence on Terrestrial Landscapes. ANU E Press. p. 102. . සැමෝවා පියාඹන නරියා ෆීජි සහ සැමෝවා දූපත් වල පමණක් දක්නට ලැබේ.

1995 සිට 2000 දක්වා, සැමෝවා පියාඹන නරියාගේ ජනගහනය ටුටුයිලා හි සතුන් 900 ක් පමණ සහ [මනුවා දූපත් මනුවා දූපත්] හි සතුන් 100 ක් පමණ ස්ථාවරව පැවතුනි.Fleming, Theodore H. and Paul A. Racey (2010). Island Bats: Evolution, Ecology, and Conservation. University of Chicago Press. p. 432. . 2000 වන විට, ඇමරිකානු සැමෝවා සමුද්‍ර හා වනජීවී සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ විද්‍යාඥයින් ඇස්තමේන්තු කළේ ඇමරිකානු සැමෝවා හි පැසිෆික් පියාඹන හිවලුන් 5,500 කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් සිටින බවත්, ඇස්තමේන්තුගත සැමෝවා පියාඹන හිවලුන් 900 ක් හෝ ඊට අඩු සංඛ්‍යාවක් සිටින බවත්ය. කොපු වලිග සහිත වවුලා සඳහා ටුටුයිලා දූපතේ ඇති හොඳම සහ විශාලතම දන්නා වාසස්ථානය වන්නේ ඇෆොනෝ අසල ඇනපේප් කෝව්හි ය.National Park of American Samoa, General Management Plan/Environmental Impact Statement, National Park Service, 1997, pp. 129, 131. 

ටුටුයිලා හි උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි අමලාවු නිම්නය, බොහෝ පක්ෂි විශේෂ සහ පළතුරු වවුලන් විශේෂ දෙකෙහිම මාර්ග දෙපස දර්ශන සපයයි. නිම්නය පක්ෂි සහ වවුලන් නැරඹීම සඳහා ප්‍රමුඛතම ප්‍රදේශයක් ලෙස හැඳින්වේ.Stanley, David (2004). Moon Handbooks South Pacific. Moon Travel Guides. p. 483. .Stanley, David (1996). South Pacific Handbook. David Stanley. p. 417. .Stanley, David (1999). Moon Handbooks Tonga-Samoa. Moon Travel Guides. p. 180. .

 සත්ව 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vini_australis_-London_Zoo,_England-8a.jpg|වම|thumb|නිල් ඔටුන්න හිමි ලොරිකීට් ගිරවා ඇමරිකානු සැමෝවාහි දක්නට ලැබෙන එකම ගිරවා වේ.
සැමෝවන් දූපත් වල පක්ෂි විශේෂ 34 න් 16 ක් පෘථිවියේ වෙනත් තැනක දක්නට නොලැබේ. මෙයට දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති දත්-බිල් පරෙවියා ඇතුළත් වේ.Stanley, David (1982). South Pacific Handbook. David Stanley. p. 155. . පක්ෂි විශේෂ හතරක් ටුටුයිලා හි නොව මනුවා දූපත් වල පමණක් දක්නට ලැබේ. මේවාට ඇමරිකානු සැමෝවා හි එකම ගිරවා වන නිල්-ඔටුන්න හිමි ලෝරි ඇතුළත් වේ. මනුවා සඳහා අනෙකුත් විශේෂ පක්ෂීන් වන්නේ අඩු ෂ්රිකෙබිල් සහ මිත්‍රශීලී බිම් පරෙවියා ය. පැල්ලම් රහිත ක්‍රේක් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තේ ටාවු දූපතේ පමණි.

සියලුම උරගයින්, ක්ෂීරපායින් සහ උභයජීවී විශේෂවලට වඩා පක්ෂි විශේෂ වැඩිය. ස්වදේශික භූමි පක්ෂීන් අතර මී පැණි අනුභව කරන්නන් දෙදෙනෙකු ඇතුළත් වේ: කාර්ඩිනල් මී පැණි අනුභව කරන්නා සහ වොට්ල්ඩ් මී පැණි අනුභව කරන්නා. කාර්ඩිනල් මී පැණි අනුභව කරන්නා ටුටුයිලා දූපතේ පමණක් දක්නට ලැබේ. ඇමරිකානු සැමෝවා හි එකම ආවේණික ගොඩබිම් පක්ෂියා සැමෝවා තරු පැටවා ය. පරවියන් හතර දෙනෙක් ඇමරිකානු සැමෝවා හි නිජබිම වෙති: පැසිෆික් අධිරාජ්‍ය පරෙවියා, බහු-වර්ණ පලතුරු පරෙවියා, සුදු-තොප්පි පළතුරු පරෙවියා සහ ලැජ්ජාශීලී බිම් පරෙවියා. 1992 දී පළාත් පාලන ආයතනය සියලුම පරෙවි දඩයම තහනම් කළේය.Haberle, Simon and Janelle Stevenson (2010). Altered Ecologies: Fire, Climate and Human Influence on Terrestrial Landscapes. ANU E Press. pp. 102–103. .

බහු-වර්ණ පලතුරු පරෙවියා ටුටුයිලා හි කූඩු කරන දුර්ලභ පක්ෂීන්ගෙන් එකකි. 1980 ගණන්වල කරන ලද අධ්‍යයනයන් මගින් ටුටුයිලා හි ඔවුන්ගේ ගහන ප්‍රමාණය පක්ෂීන් 80 ක් පමණ බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. බහු වර්ණ පලතුරු පරෙවියා නිරීක්ෂණය කිරීමට ඇමරිකානු සැමෝවාවේ හොඳම ස්ථානය ලෙස අමලාවු නිම්නය විස්තර කර ඇත.Watling, Dick and Dieter R. Rinke (2001). A Guide to the Birds of Fiji and Western Polynesia, Including American Samoa, Niue, Samoa, Tokelau, Tonga, Tuvalu and Wallis & Futuna. Environmental Consultants. p. 246. .

වටියා අසල පෝලා දූපතේ වෙරළබඩ දූපත බොහෝ මුහුදු පක්ෂි විශේෂ සඳහා කැදලි ස්ථානයක් වන අතර මුහුදු පක්ෂීන් නිරීක්ෂණය කිරීමට විශිෂ්ට ප්‍රදේශයකි.Muse, Corey and Shirley (1982). The Birds of Birdlore of Samoa. Pioneer Press. p. 15. . වටියා සහ රෝස් ඇටෝල් හි පෝලා කලාපය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ රතු පාද සහිත බූබියන්ගේ අභිජනන ජනපද ඇති එකම ස්ථාන වේ.Faiivae, Alex Godinet (2018). Ole Manuō o Tala Tuu Ma Fisaga o Tala Ave. Amerika Samoa Humanities Council. p. 59. .

මිරිදිය වාසස්ථාන මත යැපෙන පක්ෂීන් අතර පැසිෆික් ගල්පර හෙරොන් සහ පැසිෆික් කළු තාරාවන්, සැමෝවා දූපත් වල එකම තාරා විශේෂය ඇතුළත් වේ. විශාලතම තෙත්බිම් ප්‍රදේශ වන්නේ නුවුලි සහ ලියොන් හි පාලා කලපු මෙන්ම [අවුනු අවුනු] දූපතේ පාලා විල ය.

 යොමු කිරීම්