ආර්ජන්ටිනාවේ ඉතිහාසය

පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cueva_de_las_Manos_(6811931046).jpg|වම|thumb|සැන්ටා කෲස් පළාතේ අත් ගුහාව
සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ වසර 21,000 කට පෙර වර්තමාන ආර්ජන්ටිනාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ මිනිසුන් වාසය කළ බවයි. 2015 දී, නියෝස්ක්ලෙරොකැලිප්ටස් නම් විශාල, වඳ වී ගිය සන්නද්ධ ක්ෂීරපායියෙකුගේ පොසිල අස්ථි බුවනෝස් අයර්ස් අසලින් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම අස්ථිවල ගල් ආයුධවලින් මස් කැපීම පෙන්නුම් කරන කැපුම් සලකුණු තිබූ අතර, එය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය අතරතුර මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ඇඟවුම් කරයි. තවත් දකුණින්, සැන්ටා කෲස් පළාතේ පියෙඩ්‍රා මියුසියෝ අඩවියෙන් වසර 11,000 ක් පමණ පැරණි මිනිස් අවශේෂ සහ කෞතුක වඳ වී ගිය මෙගාෆූනා සමඟ සම්බන්ධ හෙල්ල හිස් ඇතුළත් වන අතර, එය මුල් වැසියන්ගේ දියුණු දඩයම් පිළිවෙත් ඉස්මතු කරයි. තවත් වැදගත් ස්ථානයක් වන්නේ සැන්ටා කෲස් හි පිහිටා ඇති කියෙව් ඩි ලාස් මනෝස් (අත් ගුහාව) ය. මෙම ගුහාවේ ක්‍රි.පූ. 7,300 සහ ක්‍රි.ව. 700 අතර නිර්මාණය කරන ලද ස්ටෙන්සිල් කරන ලද අත් සලකුණු සහ දඩයම් දර්ශන අඩංගු වන අතර, මුල් දඩයම්කරුවන් එකතු කරන්නන්ගේ ප්‍රජාවන්ගේ ජීවිත පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙයි.

යුරෝපීය යටත් විජිතකරණ කාලය වන තෙක්, ආර්ජන්ටිනාව විවිධ සමාජ සංවිධාන සහිත විවිධ සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ප්‍රධාන කණ්ඩායම් තුනකට බෙදිය හැකිය. පළමු කණ්ඩායම මූලික දඩයම්කරුවන් සහ ආහාර එකතු කරන්නන් වන අතර, ඒවා අතර අන්ත දකුණේ සෙල්ක්ʼනාම් සහ යාගන් වැනි මැටි භාණ්ඩ සංවර්ධනය නොවේ. දෙවන කණ්ඩායම දියුණු දඩයම්කරුවන් සහ ආහාර එකතු කරන්නන් වන අතර, ඒවාට මධ්‍යම නැගෙනහිරින් පුඑල්චේ, ක්වෙරන්ඩි සහ සෙරානෝස් ඇතුළත් වේ; සහ දකුණේ ටෙහුඑල්චේ - ඔවුන් සියල්ලෝම චිලීයෙන් පැතිරෙන මාපුචේ විසින් යටත් කර ගන්නා ලදී - සහ උතුරේ කොම් සහ විචි. අවසාන කණ්ඩායම ඊසාන දෙසින් චාරුවා, මිනුවාන් සහ ගුරානි වැනි මැටි භාණ්ඩ ඇති ගොවීන් වන අතර, අර්ධ වශයෙන් යටත් කර ගන්නා ලදී; වයඹ දෙසින් දියුණු ඩයගුයිටා උදාසීන වෙළඳ සංස්කෘතිය; රටේ මධ්‍යයේ ටොනොකොටේ සහ හේනියා සහ කමියාරේ සහ මධ්‍යම-බටහිර හුවාර්පේ, ලාමා ගවයන් ඇති කළ සංස්කෘතියක් වන අතර ඉන්කාවරුන්ගේ දැඩි බලපෑමට ලක් විය.
 යටත් විජිත යුගය 
යුරෝපීයයන් ප්‍රථම වරට කලාපයට පැමිණියේ 1502 දී අමෙරිගෝ වෙස්පුචිගේ මුහුදු ගමනත් සමඟ ය. ස්පාඤ්ඤ නාවිකයින් වන ජුවාන් ඩියාස් ද සොලිස් සහ සෙබස්තියන් කැබොට් පිළිවෙලින් 1516 සහ 1526 දී දැන් ආර්ජන්ටිනාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයට ගියහ. 1536 දී පෙඩ්‍රෝ ද මෙන්ඩෝසා බුවනෝස් අයර්ස් හි කුඩා ජනාවාසයක් ආරම්භ කළ අතර එය 1541 දී අතහැර දමන ලදී.

තවදුරටත් ජනපදකරණ උත්සාහයන් පැරගුවේ සිට පැමිණියේය - රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා හි ආණ්ඩුකාර ප්‍රදේශය ස්ථාපිත කිරීම - පේරු සහ චිලී. ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද අගුවර් 1553 දී සන්තියාගෝ ඩෙල් එස්ටෙරෝ ආරම්භ කළේය. 1558 දී ලන්ඩ්‍රෙස් ආරම්භ කරන ලදී; 1561 දී මෙන්ඩෝසා; 1562 දී සැන් ජුවාන්; 1565 දී සැන් මිගෙල් ද ටුකුමන්. ජුවාන් ද ගරායි 1573 දී සැන්ටා ෆේ ආරම්භ කළ අතර එම වසරේම ජෙරොනිමෝ ලුයිස් ද කබ්රේරා කෝර්ඩෝබා පිහිටුවන ලදී. 1580 දී බුවනෝස් අයර්ස් නැවත ආරම්භ කිරීම සඳහා ගරායි තවත් දකුණට ගියේය. 1596 දී සැන් ලුයිස් පිහිටුවන ලදී.

ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය බොලිවියාවේ සහ පේරු හි රිදී සහ රන් පතල්වල ක්ෂණික ධනයට ආර්ජන්ටිනාවේ භූමියේ ආර්ථික විභවය යටත් කළ අතර, එම නිසා එය 1776 දී බුවනෝස් අයර්ස් අගනුවර ලෙස රියෝ ද ලා ප්ලාටා උප රාජකීයත්වය නිර්මාණය කරන තෙක් පේරු උප රාජකීයත්වයේ කොටසක් බවට පත්විය.

1806 සහ 1807 දී බුවනෝස් අයර්ස් අවාසනාවන්ත බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණ දෙකක් මැඩපැවැත්වීය. බුද්ධෝත්පාදන යුගයේ අදහස් සහ පළමු අත්ලාන්තික් විප්ලවයන්ගේ උදාහරණය රට පාලනය කළ නිරපේක්ෂ රාජාණ්ඩුව පිළිබඳ විවේචන ජනනය කළේය. ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවේ සෙසු ප්‍රදේශවල මෙන්, අර්ධද්වීපික යුද්ධයේදී VII වන ෆර්ඩිනන්ඩ් බලයෙන් පහ කිරීම මහත් කනස්සල්ලක් ඇති කළේය.

 නිදහස සහ සිවිල් යුද්ධ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Smartin.JPG|alt=Painting of San Martín holding the Argentine flag|thumb|ජෙනරාල් ජෝස් ද සැන් මාර්ටින්, ආර්ජන්ටිනාවේ ලිබර්ටඩෝර්, චිලී සහ පේරුJohn Lynch, San Martin: Argentine Soldier, American Hero (2009)
උපරාජ පදවියට අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස ආර්ජන්ටිනාව මතුවීමට නියමිත ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කරමින්, 1810 මැයි විප්ලවය, වයිස්රෝයි බල්ටසාර් හිඩාල්ගෝ ද සිස්නෙරෝස් වෙනුවට පළමු ජුන්ටාව ආදේශ කළේය, එය බුවනෝස් අයර්ස් හි නව රජයක් වන අතර එය ප්‍රදේශවාසීන්ගෙන් සමන්විත විය. නිදහස් යුද්ධයේ පළමු ගැටුම්වලදී ජුන්ටාව කොර්ඩෝබා හි රාජකීය ප්‍රති-විප්ලවයක් තලා දැමීය, නමුත් පසුව ස්වාධීන රාජ්‍යයන් බවට පත් වූ බණ්ඩා පෙරදිග, ඉහළ පේරු සහ පැරගුවේ යන රටවල ඒවා ජය ගැනීමට අපොහොසත් විය. ඉන්පසු ප්‍රංශ-ආර්ජන්ටිනාවේ හිපොලයිට් බුචාර්ඩ් තම බලඇණිය විදේශයන්හි ස්පාඤ්ඤයට එරෙහිව යුද්ධ කිරීමට ගෙනැවිත් ස්පාඤ්ඤ කැලිෆෝනියාව, ස්පාඤ්ඤ පේරු සහ ස්පාඤ්ඤ පිලිපීනයට පහර දුන්නේය. ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණයට එරෙහි පොදු ආර්ජන්ටිනාවේ සහ පිලිපීන දුක්ගැනවිලි හේතුවෙන් ආර්ජන්ටිනා නාවික හමුදාවට බැඳීමට ස්පාඤ්ඤයෙන් පලා ගිය සැන් බ්ලාස් හි පලාගිය පිලිපීන ජාතිකයින්ගේ පක්ෂපාතිත්වය ඔහු ලබා ගත්තේය.Delgado de Cantú, Gloria M. (2006). Historia de México. México, D. F.: Pearson Educación.Mercene, Manila men, p. 52. ජෝස් ද සැන් මාටින්ගේ සහෝදරයා වන ජුවාන් ෆර්මින් ද සැන් මාටින් දැනටමත් පිලිපීනයේ සිටි අතර මෙයට පෙර විප්ලවවාදී උද්යෝගය ඇති කළේය.Sus padres y hermanos – Por José A. Torre Revell (1893–1964) Instituto Nacional Sanmartiniano පසුකාලීනව, ස්පාඤ්ඤයට එරෙහි පිලිපීන විප්ලවයේදී පිලිපීන ජාතිකයන් විසින් ඉන්කා සම්භවයක් ඇති බවට තහවුරු වූ ආර්ජන්ටිනාවේ ලකුණ වන මැයි මාසයේ සූර්යයා සංකේතයක් ලෙස පිළිගනු ලැබීය. ඔහු හවායි රාජධානියේ පළමුවන කමහෙමේහා රජුගෙන් ආර්ජන්ටිනාවට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පිළිගැනීමක් ද ලබා ගත්තේය. ආර්ජන්ටිනාවේ නිදහස පිළිගත් පළමු රාජ්‍යය හවායි බව ඉතිහාසඥ පැචෝ ඕ'ඩොනෙල් තහවුරු කරයි. අවසානයේ ඔහු 1819 දී චිලී දේශප්‍රේමීන් විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.

විප්ලවවාදීන් විරුද්ධවාදී කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදී ගියේය: මධ්‍යමවාදීන් සහ ෆෙඩරල්වාදීන් - ආර්ජන්ටිනාවේ නිදහසේ පළමු දශක නිර්වචනය කරන පියවරකි. XIII වසරේ සභාව ආර්ජන්ටිනාවේ පළමු උත්තරීතර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස ගර්වාසියෝ ඇන්ටෝනියෝ ද පොසාඩාස් පත් කළේය.

1816 ජූලි 9 වන දින, ටුකුමන් සම්මේලනය නිදහස් ප්‍රකාශනය විධිමත් කරන ලදී, එය දැන් ජාතික නිවාඩු දිනයක් වන නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. වසරකට පසුව ජෙනරාල් මාටින් මිගෙල් ද ගුමෙස් උතුරේ රාජකීයයන් නැවැත්වීය. ජෙනරාල් ජෝස් ද සැන් මාර්ටින් බර්නාඩෝ ඕ'හිගින්ස් සමඟ එක් වූ අතර, ඔවුන් ඇන්ඩීස් හරහා ඒකාබද්ධ හමුදාවක් මෙහෙයවා චිලීයේ නිදහස ලබා ගත්හ; පසුව එය ඕ'හිගින්ස් නියෝග මගින් ස්පාඤ්ඤ බලකොටුවක් වන ලීමා වෙත යවා පේරුහි නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1819 දී බුවනෝස් අයර්ස් ෆෙඩරල්වාදීන් විසින් ඉක්මනින්ම අවලංගු කරන ලද මධ්‍යමවාදී ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කරන ලදී.

ආර්ජන්ටිනාවේ නිදහසේ වැදගත්ම පුද්ගලයින් කිහිප දෙනෙකු 1816 ඉන්කා සැලැස්ම ලෙස හැඳින්වෙන යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළ අතර, එමඟින් රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා (වර්තමාන ආර්ජන්ටිනාව) හි එක්සත් පළාත් ඉන්කාගෙන් පැවත එන්නෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලබන රාජාණ්ඩුවක් විය යුතු බවට යෝජනා කරන ලදී. ජුවාන් බවුටිස්ටා ටුපැක් අමරු (දෙවන ටුපැක් අමරුගේ අර්ධ සහෝදරයා) රජෙකු ලෙස යෝජනා කරන ලදී. මෙම යෝජනාවට සහාය දුන් අයගෙන් සමහරක් නම් මැනුවෙල් බෙල්ග්‍රානෝ, ජෝස් ද සැන් මාර්ටින් සහ මාටින් මිගෙල් ද ගුමෙස් ය. ටුකුමන් සම්මේලනය අවසානයේ ඉන්කා සැලැස්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට තීරණය කළ අතර, ඒ වෙනුවට ජනරජ, මධ්‍යමවාදී රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කළේය.

1820 දී මධ්‍යමවාදීන් සහ ෆෙඩරල්වාදීන් අතර පැවති සෙපෙඩා සටන උත්තරීතර අධ්‍යක්ෂ පාලනය අවසන් කිරීමට හේතු විය. 1826 දී බුවනෝස් අයර්ස් තවත් මධ්‍යමවාදී ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළ අතර, බර්නාඩිනෝ රිවඩාවියා රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, අභ්‍යන්තර පළාත් ඉක්මනින්ම ඔහුට එරෙහිව නැඟී සිටි අතර, ඔහුට ඉල්ලා අස්වීමට බල කළ අතර ව්‍යවස්ථාව ඉවත දැමීය. මධ්‍යමවාදීන් සහ ෆෙඩරල්වාදීන් සිවිල් යුද්ධය නැවත ආරම්භ කළහ; දෙවැන්න ජයගෙන 1831 දී ජුවාන් මැනුවෙල් ද රෝසාස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ආර්ජන්ටිනා සම්මේලනය පිහිටුවා ගත්හ. ඔහුගේ පාලන සමයේදී ඔහු ප්‍රංශ අවහිර කිරීමකට (1838–1840), කොන්ෆෙඩරේෂන් යුද්ධයට (1836–1839) සහ ඇන්ග්ලෝ-ප්‍රංශ අවහිරයකට (1845–1850) මුහුණ දුන්නේය, නමුත් පරාජය නොවී සිටි අතර ජාතික භූමිය තවදුරටත් අහිමි වීම වළක්වා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ වෙළඳ සීමා කිරීමේ ප්‍රතිපත්ති අභ්‍යන්තර පළාත් කෝපයට පත් කළ අතර 1852 දී තවත් බලවත් කෝඩිලෝ කෙනෙකු වූ ජස්ටෝ ජෝස් ද උර්කිසා ඔහුව බලයෙන් පහ කළේය. සම්මේලනයේ නව සභාපතිවරයා ලෙස, උර්කිසා 1853 ලිබරල් සහ ෆෙඩරල් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත කළේය. බුවනෝස් අයර්ස් වෙන් වූ නමුත් 1859 සෙපෙඩා සටනේදී පරාජයට පත්වීමෙන් පසු නැවත සම්මේලනයට ඇතුළත් වීමට බල කෙරුනි.

 නූතන ජාතියේ නැගීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:25_de_mayo_por_F._Fortuny.jpg|alt=|thumb|මැයි විප්ලවය අතරතුර බුවනෝස් අයර්ස් කැබිල්ඩෝ ඉදිරිපිට ජනතාව රැස් වූහ.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Italian_immigrants_buenos_aires.jpg|thumb|ආර්ජන්ටිනාවට යුරෝපීය සංක්‍රමණ රැල්ල පැවති සමයේදී, ඉතාලියේ සිට බුවනෝස් අයර්ස් වෙත පැමිණෙන සංක්‍රමණිකයන්.
1861 පැවන් සටනේදී උර්කිසා පරාජය කරමින්, බාර්ටොලෝම් මිටර් බුවනෝස් අයර්ස්හි ආධිපත්‍යය තහවුරු කර නැවත එක්සත් කළ රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් විය. ඔහුගෙන් පසුව ඩොමින්ගෝ ෆවුස්ටිනෝ සර්මියන්ටෝ සහ නිකොලස් ඇවලනෙඩා පත් විය; මෙම ජනාධිපති ධුර තුන නූතන ආර්ජන්ටිනා රාජ්‍යයේ පදනම සැකසීය.

1880 දී ජූලියෝ ආර්ජන්ටිනෝ රෝකාගෙන් ආරම්භ වී, අඛණ්ඩව ෆෙඩරල් ආණ්ඩු දහයක් ලිබරල් ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති අවධාරණය කළේය. ඔවුන් ප්‍රවර්ධනය කළ දැවැන්ත යුරෝපීය සංක්‍රමණ රැල්ල - එක්සත් ජනපදයට පමණක් දෙවැනි වූ - ආර්ජන්ටිනාවේ සමාජය සහ ආර්ථිකය නැවත සොයා ගැනීමට ආසන්න විය. 1908 වන විට එම රට ලෝකයේ හත්වන ධනවත්ම සංවර්ධිත ජාතිය ලෙස පත් කරන ලදී. මෙම සංක්‍රමණික රැල්ල සහ මරණ අනුපාතය අඩුවීම හේතුවෙන් ආර්ජන්ටිනාවේ ජනගහනය පස් ගුණයකින් සහ ආර්ථිකය 15 ගුණයකින් වර්ධනය විය: 1870 සිට 1910 දක්වා, ආර්ජන්ටිනාවේ තිරිඟු අපනයනය වසරකට ටොන් 100,000 සිට 2,500,000 (ටොන් 110,000 සිට 2,760,000 දක්වා) දක්වා ඉහළ ගිය අතර, ශීත කළ හරක් මස් අපනයනය වසරකට ටොන් 25,000 සිට 365,000 (ටොන් 28,000 සිට 402,000 දක්වා) දක්වා වැඩි වූ අතර, ආර්ජන්ටිනාව ලොව ඉහළම අපනයනකරුවන් පස් දෙනාගෙන් එකක් බවට පත් කළේය. එහි දුම්රිය දුර කිලෝමීටර් 503 සිට 31,104 (සැතපුම් 313 සිට 19,327) දක්වා ඉහළ ගියේය. නව පොදු, අනිවාර්ය, නිදහස් සහ ලෞකික අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් මගින් පෝෂණය කරන ලද සාක්ෂරතාවය, 22% සිට 65% දක්වා ඉක්මනින් වැඩි වූ අතර, එය බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු ජාතීන්ට වසර පනහකට පසුව පවා ළඟා විය හැකි මට්ටමට වඩා ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි. තවද, සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය කෙතරම් වේගයෙන් වර්ධනය වූවාද යත්, විශාල සංක්‍රමණික ගලා ඒම නොතකා, 1862 සහ 1920 අතර ඒක පුද්ගල ආදායම සංවර්ධිත රටවල මට්ටම්වලින් 67% සිට 100% දක්වා ඉහළ ගියේය: 1865 දී, ආර්ජන්ටිනාව දැනටමත් ඒක පුද්ගල ආදායම අනුව ඉහළම රටවල් 25 න් එකක් විය. 1908 වන විට, එය ඩෙන්මාර්කය, කැනඩාව සහ නෙදර්ලන්තය අභිබවා 7 වන ස්ථානයට පත්විය - ස්විට්සර්ලන්තය, නවසීලන්තය, ඕස්ට්‍රේලියාව, එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය සහ බෙල්ජියම පිටුපසින්. ආර්ජන්ටිනාවේ ඒක පුද්ගල ආදායම ඉතාලියට වඩා 70% ක්, ස්පාඤ්ඤයට වඩා 90% ක්, ජපානයට වඩා 180% ක් සහ බ්‍රසීලයට වඩා 400% ක් වැඩි විය. මෙම අද්විතීය ජයග්‍රහණ තිබියදීත්, රට කාර්මිකකරණයේ මුල් ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට මන්දගාමී විය: 1920 ගණන්වල ප්‍රාග්ධන-අවශ්‍ය දේශීය කර්මාන්තවල තියුණු සංවර්ධනයෙන් පසුව, 1930 ගණන්වල නිෂ්පාදන අංශයේ සැලකිය යුතු කොටසක් ශ්‍රම-අවශ්‍යව පැවතුනි.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_conquista_del_desierto.jpg|වම|thumb|ජුවාන් මැනුවෙල් බ්ලේන්ස් විසින් රචිත, කාන්තාරය යටත් කර ගැනීම (80 පරම්පරාවේ ප්‍රධාන චරිතයක් වන ජූලියෝ ආර්ජන්ටිනෝ රෝකා ඉදිරිපසින් පෙන්වන කොටස)Douglas A. Richmond, "Julio Argentino Roca" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 4 p. 583. New York: Charles Scribner's Sons 1996.
1878 සහ 1884 අතර, දේශසීමාවේ ස්වදේශිකයන් සහ ක්‍රියෝලෝස් අතර නිරන්තර ගැටුම් මගින් ආර්ජන්ටිනාවේ භූමිය තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමේ අරමුණින්, සහ ස්වදේශික ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ, ඊනියා කාන්තාරය යටත් කර ගැනීම සිදු විය. පළමු ජයග්‍රහණය, ආදිවාසීන් විසින් ආධිපත්‍යය දරන පම්පා සහ පැටගෝනියානු ප්‍රදේශවලට හමුදා ආක්‍රමණ මාලාවකින් සමන්විත වූ අතර, ගවේෂණවල මූල්‍යකරුවන් වන සොසිඩාඩ් ග්‍රාමීය ආර්ජන්ටිනාවේ සාමාජිකයින් අතර ඒවා බෙදා හැරීමෙනි. චාකෝ යටත් කර ගැනීම සියවසේ අවසානය දක්වා පැවතුනි, මන්ද ජාතික ආර්ථික පද්ධතියේ සම්පූර්ණ අයිතිය සිදු වූයේ දැව සහ ටැනින් නිස්සාරණය කිරීම කපු නිෂ්පාදනය මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ විට පමණි. ආර්ජන්ටිනා රජය ආදිවාසී ජනතාව පහත් ජීවීන් ලෙස සැලකූ අතර, ක්‍රියෝලෝස් සහ යුරෝපීයයන්ට සමාන අයිතිවාසිකම් නොමැතිව.

1912 දී, ජනාධිපති රොක් සාන්ස් පෙනා විශ්වීය සහ රහසිගත පිරිමි ඡන්ද අයිතිය ක්‍රියාත්මක කළ අතර, එමඟින් රැඩිකල් සිවික් සංගමයේ (හෝ UCR) නායක හිපොලිටෝ යිරිගොයින්ට 1916 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමට හැකි විය. ඔහු සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළ අතර කුඩා ගොවිපලවල් සහ ව්‍යාපාර සඳහා ආධාර ලබා දුන්නේය. පළමු ලෝක යුද්ධයේදී ආර්ජන්ටිනාව මධ්‍යස්ථව සිටියේය. යිරිගොයින්ගේ දෙවන පරිපාලනය මහා අවපාතයෙන් ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Golpe_de_Estado_en_Argentina_en_1930.jpg|thumb|කුප්‍රකට දශකයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළ 1930 ආර්ජන්ටිනාවේ කුමන්ත්‍රණය අතරතුර ආර්ජන්ටිනාවේ ජාතික සම්මේලනයෙන් පිටත රැස්ව සිටි පිරිස.
1930 දී, ජෝස් ෆීලික්ස් උරිබුරුගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදාව විසින් යිරිගොයන් බලයෙන් නෙරපා හරින ලදී. ආර්ජන්ටිනාව සියවසේ මැද භාගය වන තෙක් ධනවත්ම රටවල් පහළොව අතර පැවතුනද, මෙම කුමන්ත්‍රණය රට නැවත සංවර්ධනයට තල්ලු කළ ස්ථාවර ආර්ථික හා සමාජ පරිහානියේ ආරම්භය සනිටුහන් කරයි.

උරිබුරු වසර දෙකක් පාලනය කළේය; පසුව අගස්ටින් පේද්‍රෝ ජස්ටෝ වංචනික මැතිවරණයකින් තේරී පත් වූ අතර එක්සත් රාජධානිය සමඟ මතභේදාත්මක ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ආර්ජන්ටිනාව මධ්‍යස්ථව සිටියේය, මෙම තීරණයට පූර්ණ බ්‍රිතාන්‍ය සහයෝගය ලැබුණු නමුත් පර්ල් වරායට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු එක්සත් ජනපදය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. 1943 දී ජෙනරාල් ආටුරෝ රෝසන් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් රාමොන් කැස්ටිලෝගේ ව්‍යවස්ථාපිත රජය පෙරලා දැමීය. එක්සත් ජනපදයේ පීඩනය යටතේ, පසුව ආර්ජන්ටිනාව අක්ෂ බලවතුන්ට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය (1945 මාර්තු 27 වන දින, යුරෝපයේ දෙවන ලෝක යුද්ධය අවසන් වීමට ආසන්න වශයෙන් මාසයකට පෙර).

රෝසන් ආඥාදායකත්වය අතරතුර, ජුවාන් පෙරොන් නම් සාපේක්ෂව නොදන්නා හමුදා කර්නල්වරයෙකු කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධානියා ලෙස නම් කරන ලදී. 1944 දී ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා ලෙස නම් කරන ලද පෙරොන් ඉක්මනින් දේශපාලන ඉණිමඟට නැගීමට සමත් විය. හමුදාවේ සහ කොන්සර්වේටිව් කඳවුරේ ප්‍රතිවාදීන් විසින් දේශපාලන තර්ජනයක් ලෙස සලකනු ලැබූ ඔහුට 1945 දී ඉල්ලා අස්වීමට බල කෙරුණු අතර, දින කිහිපයකට පසු අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. අවසානයේ ඔහුගේ කඳවුර සහ මිත්‍ර වෘත්තීය සමිති කිහිපයකින් එල්ල වන පීඩනය යටතේ ඔහු නිදහස් කරන ලදී. 1946 මහ මැතිවරණයේදී කම්කරු අපේක්ෂකයා ලෙස UCR පරදා අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් ලැබීමෙන් පසු ඔහු පසුව ජනාධිපති බවට පත්විය.Alexander, Robert Jackson. A History of Organized Labor in Argentina. Westport, Conn. : Praeger, 2003.

 පෙරොනිස්ට් වසර 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Juan_y_Eva_Oficial.jpg|alt=Juan Domingo Perón and his wife Eva Perón, 1947.|thumb|ජුවාන් පෙරොන් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ඊවා පෙරොන්, 1947
ආර්ජන්ටිනා ඉතිහාසයේ බලවත්ම සහ බලගතු පක්ෂය වන කම්කරු පක්ෂය (පසුව යුක්තිවාදී පක්ෂය ලෙස නම් කරන ලදී), 1946 දී ජුවාන් පෙරොන් ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමත් සමඟ බලයට පත් විය. ඔහු උපායමාර්ගික කර්මාන්ත සහ සේවා ජනසතු කළේය, වැටුප් සහ සේවා කොන්දේසි වැඩිදියුණු කළේය, සම්පූර්ණ බාහිර ණය ගෙවා තමා පාහේ සම්පූර්ණ රැකියා ලබා ගත් බව ප්‍රකාශ කළේය. 1947 දී කාන්තා ඡන්ද අයිතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඔහු කොංග්‍රසයට බල කළේය, සහ සමාජයේ වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි අංශ සඳහා සමාජ ආධාර ක්‍රමයක් සංවර්ධනය කළේය. රජයේ වියදම් සහ ආරක්ෂණවාදී ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් 1950 දී ආර්ථිකය පහත වැටීමට පටන් ගත්තේය.

ඔහු දේශපාලන මර්දන ව්‍යාපාරයක ද නිරත විය. දේශපාලන විරුද්ධවාදියෙකු හෝ විභව ප්‍රතිවාදියෙකු ලෙස සැලකෙන ඕනෑම අයෙකු තර්ජන, ශාරීරික ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ හිරිහැරවලට ලක් විය. ආර්ජන්ටිනාවේ බුද්ධිමතුන්, මධ්‍යම පන්තිය, විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් සහ මහාචාර්යවරුන් විශේෂයෙන් කරදරකාරී ලෙස සලකනු ලැබීය. සියලුම ප්‍රධාන රාජ්‍ය අධ්‍යාපන ආයතනවලින් විශ්ව විද්‍යාල මහාචාර්යවරුන් සහ පීඨ සාමාජිකයින් 2,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සේවයෙන් පහ කරන ලදී.

අවශ්‍ය විටෙක ප්‍රචණ්ඩත්වයට යොමු වෙමින්, බොහෝ වෙළඳ හා කම්කරු සමිති තම පාලනය යටතට ගැනීමට පෙරොන් උත්සාහ කළේය. නිදසුනක් වශයෙන්, මස් ඇසුරුම්කරුවන්ගේ වෘත්තීය සමිති නායක සිප්‍රියානෝ රෙයිස්, තේරී පත් වූ කම්කරු ව්‍යාපාර නිලධාරීන් පෙරොනිස්ට් පක්ෂයේ පෙරොනිස්ට් රූකඩ විසින් බලහත්කාරයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමෙන් පසු රජයට එරෙහිව විරෝධතා දැක්වීම සඳහා වැඩ වර්ජන සංවිධානය කළේය. චෝදනා කිසි විටෙකත් සනාථ නොකළද, ත්‍රස්තවාදී චෝදනා මත රෙයිස් ඉක්මනින්ම අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කිසි විටෙකත් විධිමත් ලෙස චෝදනා එල්ල නොවූ රෙයිස්, වසර පහක් සිරගතව වධ හිංසාවට ලක් කරන ලද අතර 1955 දී පාලන තන්ත්‍රය බිඳ වැටීමෙන් පසුව පමණක් නිදහස් කරන ලදී.

1951 දී නැවත තේරී පත් වීමට පෙරොන් සමත් විය. පක්ෂයේ තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළ ඔහුගේ බිරිඳ ඊවා පෙරොන් 1952 දී පිළිකාවක් හේතුවෙන් මිය ගියාය. ආර්ථිකය අඛණ්ඩව පහත වැටෙද්දී, පෙරොන් මහජන සහයෝගය අහිමි වීමට පටන් ගත් අතර, ජාතික ක්‍රියාවලියට තර්ජනයක් ලෙස සැලකීමට පටන් ගත්තේය. නාවික හමුදාව පෙරොන්ගේ වියැකී යන දේශපාලන බලයෙන් ප්‍රයෝජන ගෙන 1955 දී ප්ලාසා ඩි මායෝ වෙත බෝම්බ හෙලීය. පෙරොන් ප්‍රහාරයෙන් දිවි ගලවා ගත් නමුත් මාස කිහිපයකට පසු, විමුක්ති විප්ලවයේ කුමන්ත්‍රණය අතරතුර, ඔහු බලයෙන් පහ කර ස්පාඤ්ඤයේ පිටුවහල් කරන ලදී.

 ලිබර්ටඩෝරා විප්ලවය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plaza-Mayo-bombardeo-1955.JPG|thumb|1955 ජුනි මාසයේ ප්ලාසා ඩි මායෝ හි ගුවන් ප්‍රහාරයෙන් සහ සමූලඝාතනයෙන් පසු සිවිල් වැසියන්ට සිදු වූ හානි
නව රාජ්‍ය නායකයා වන පේද්‍රෝ ඉයුජීනියෝ අරම්බුරු, පෙරොන්වාදය තහනම් කළ අතර පක්ෂය අනාගත මැතිවරණවලින් තහනම් කළේය. UCR හි ආටුරෝ ෆ්‍රොන්ඩිසි 1958 මහ මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු ජවසම්පන්න සහ කාර්මික ස්වයංපෝෂිතභාවය අත්කර ගැනීම සඳහා ආයෝජන දිරිමත් කළේය, නිදන්ගත වෙළඳ හිඟයක් ආපසු හැරවූ අතර පෙරොන්වාදයට එරෙහි තහනම ඉවත් කළේය; එහෙත් පෙරොන්වාදීන් සහ හමුදාව යන දෙඅංශයෙන්ම හොඳ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට ඔහු දැරූ උත්සාහයන් නිසා දෙදෙනාම ප්‍රතික්ෂේප වූ අතර නව කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුව නෙරපා හරින ලදී. දේශපාලන කැලඹිලි මධ්‍යයේ, සෙනෙට් සභික ජෝස් මාරියා ගයිඩෝ ඉක්මනින් ප්‍රතිචාර දක්වමින් බල විරෝධී රික්ත නීති ක්‍රියාත්මක කළ අතර, ඔහුම ජනාධිපති ධුරයට පත් විය; මැතිවරණ අවලංගු කරන ලද අතර පෙරෝනිස්වාදය නැවත වරක් තහනම් කරන ලදී. 1963 දී ආටුරෝ ඉලියා තේරී පත් වූ අතර සමස්ත සමෘද්ධිය වැඩි කිරීමට නායකත්වය දුන්නේය; කෙසේ වෙතත්, 1966 දී ස්වයං ප්‍රකාශිත ආර්ජන්ටිනා විප්ලවයේදී ජෙනරාල් ජුවාන් කාලෝස් ඔන්ගානියාගේ නායකත්වයෙන් යුත් තවත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහු බලයෙන් පහ කරන ලද අතර, දින නියමයක් නොමැතිව පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළ නව හමුදා රජයක් නිර්මාණය කළේය.

 පෙරොන්ගේ නැවත පැමිණීම සහ මරණය 
වසර ගණනාවක හමුදා පාලනයෙන් පසුව, 1971 දී හමුදා ජුන්ටාව විසින් ඇලෙජැන්ඩ්‍රෝ ඇගුස්ටින් ලැනුසේ ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය නැවත ලබා ගැනීම සඳහා වැඩිවන දේශපාලන පීඩනය යටතේ, ලැනුසේ 1973 දී මැතිවරණයක් කැඳවීය. පෙරොන්ට තරඟ කිරීම තහනම් කරන ලද නමුත් පෙරොන්වාදී පක්ෂයට සහභාගී වීමට අවසර දෙන ලදී. 1973 මැයි 25 වන දින බලයට පත් වූ පෙරොන්ගේ ආදේශක අපේක්ෂක හෙක්ටර් කැම්පෝරා විසින් ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණය කරන ලදී. මාසයකට පසු, ජුනි මාසයේදී, පෙරොන් ස්පාඤ්ඤයෙන් ආපසු පැමිණියේය. කැම්පෝරාගේ පළමු ජනාධිපති ක්‍රියාමාර්ගවලින් එකක් වූයේ දේශපාලන ඝාතන සහ ත්‍රස්ත ප්‍රහාර සිදු කළ සංවිධානවල සාමාජිකයින්ට සහ විනිසුරුවන් විසින් නඩු විභාග කර සිර දඬුවම් නියම කරන ලද අයට සමාව ලබා දීමයි. කැම්පෝරාගේ මාස ගණනක් රජයේ කාලය දේශපාලන හා සමාජීය නොසන්සුන්තාවයෙන් වට විය. එක් මාසයක් ඇතුළත සමාජ ගැටුම්, වැඩ වර්ජන සහ කර්මාන්තශාලා වාඩිලාගැනීම් 600 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිදු විය. අන්ත වාමාංශික ත්‍රස්ත සංවිධාන ඔවුන්ගේ සන්නද්ධ අරගලය අත්හිටුවා තිබුණද, සහභාගීත්ව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාවලියට ඔවුන් එක්වීම පෙරොනිස්ට් දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායම විසින් සෘජු තර්ජනයක් ලෙස අර්ථකථනය කරන ලදී.Manuel Justo Gaggero, "El general en su laberinto" , Pagina/12, 19 February 2007

දේශපාලන, සමාජීය සහ ආර්ථික කැලඹිලි සහිත තත්වයක් මධ්‍යයේ, කැම්පෝරා සහ උප ජනාධිපති විසෙන්ටේ සොලානෝ ලීමා 1973 ජූලි මාසයේදී ඉල්ලා අස්වී නව මැතිවරණයක් ඉල්ලා සිටියේය, නමුත් මෙවර පෙරොන් යුක්තිවාදී පක්ෂයේ අපේක්ෂකයා විය. පෙරොන් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේ ඔහුගේ බිරිඳ ඉසබෙල් පෙරොන් උප ජනාධිපති ලෙස පත් කරමිනි. පෙරොන්ගේ තුන්වන ධුර කාලය පෙරොන්වාදී පක්ෂය තුළ වාම සහ දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායම් අතර තීව්‍ර වන ගැටුම මෙන්ම ගුවේරාවාදී ඊආර්පී, වාමාංශික පෙරොන්වාදී මොන්ටොනෙරෝස් සහ රාජ්‍ය පිටුබලය ලත් අන්ත දක්ෂිණාංශික ට්‍රිපල් ඒ වැනි සන්නද්ධ ත්‍රස්ත ගරිල්ලා කණ්ඩායම් නැවත පැමිණීම මගින් සනිටුහන් විය. 1974 දී හෘදයාබාධ මාලාවක් සහ නියුමෝනියාවේ සලකුණු වලින් පසුව, පෙරොන්ගේ සෞඛ්‍යය ඉක්මනින් පිරිහී ගියේය. 1974 ජූලි 1 වන සඳුදා ඔහුට අවසාන හෘදයාබාධයක් ඇති වූ අතර 13:15 ට මිය ගියේය. ඔහුට වයස අවුරුදු 78 කි. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු, ඔහුගේ බිරිඳ සහ උප ජනාධිපති ඉසබෙල් පෙරොන් ඔහුගෙන් පසු ධුරයට පත්විය. ඇයගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ, පෙරොන්වාදීන්ගේ අන්ත දක්ෂිණාංශික ෆැසිස්ට් කණ්ඩායම සමඟ එක්ව හමුදා ජුන්ටාවක් නැවතත් රාජ්‍ය නායකයා බවට පත්විය. ඉසබෙල් පෙරොන් 1974 සිට 1976 දක්වා ආර්ජන්ටිනාවේ ජනාධිපතිනිය ලෙස සේවය කළ අතර, පසුව ඇය හමුදාව විසින් නෙරපා හරින ලදී. ඇගේ කෙටි ජනාධිපති ධුරය ආර්ජන්ටිනාවේ දේශපාලන හා සමාජ පද්ධති බිඳවැටීමෙන් සනිටුහන් වූ අතර, එය දශකයක අස්ථාවරත්වය, වාමාංශික ත්‍රස්තවාදී ගරිල්ලා ප්‍රහාර සහ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත් ත්‍රස්තවාදයට මග පෑදූ ව්‍යවස්ථාමය අර්බුදයකට මඟ පෑදීය.

 ජාතික ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාවලිය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Junta_Militar_argentina_1976.png|thumb|"පළමු හමුදා ජුන්ටාව" - අද්මිරාල් එමිලියෝ මැසේරා, ලුතිනන් ජෙනරාල් ජෝර්ජ් විඩෙලා සහ බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ඔර්ලන්ඩෝ අගෝස්ටි (වමේ සිට දකුණට) - 1978 ජූලි 9 වන දින ඇවෙන්ඩා ඩෙල් ලිබර්ටඩෝර් හි නිදහස් දින හමුදා පෙළපාළිය නිරීක්ෂණය කරමින්.
"අපිරිසිදු යුද්ධය" () යනු දකුණු කෝනයේ අනෙකුත් දක්ෂිණාංශික ඒකාධිපතිත්වයන්ගේ සහභාගීත්වය ඇතුළත් වූ ඔපරේෂන් කොන්ඩෝර් හි කොටසක් විය. අපිරිසිදු යුද්ධයට ආර්ජන්ටිනාවේ සහ දකුණු කෝනයේ වෙනත් තැන්වල දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදය ඇතුළත් වූ අතර, මිලිටරි සහ ආරක්ෂක හමුදා වාමාංශික ගරිල්ලන්ට, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට සහ සමාජවාදයට සම්බන්ධ යැයි විශ්වාස කරන හෝ පාලන තන්ත්‍රයේ නව ලිබරල් ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවලට කෙසේ හෝ පටහැනි ඕනෑම කෙනෙකුට එරෙහිව නාගරික සහ ග්‍රාමීය ප්‍රචණ්ඩත්වය යොදා ගත්හ.Political Violence and Trauma in Argentina, Antonius C. G. M. Robben, p. 145, University of Pennsylvania Press, 2007Revolutionizing Motherhood: The Mothers of the Plaza De Mayo, Marguerite Guzmán Bouvard, p. 22, Rowman & Littlefield, 1994"Argentina's Guerrillas Still Intent On Socialism" , Sarasota Herald-Tribune, 7 March 1976 ආර්ජන්ටිනාවේ පමණක් ප්‍රචණ්ඩත්වයේ වින්දිතයින් අතර වෘත්තීය සමිතිවාදීන්, සිසුන්, මාධ්‍යවේදීන්, මාක්ස්වාදීන්, පෙරෝනිස්ට් ගරිල්ලන්, සහ හිතවතුන් යැයි කියනු ලබන අය ඇතුළු ඇස්තමේන්තුගත 15,000 සිට 30,000 දක්වා වාමාංශික ක්‍රියාකාරීන් සහ සටන්කාමීන් ඇතුළත් විය. ගොදුරු වූවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදයේ තුවාල ලැබූවන් වූහ. ප්‍රතිවිරුද්ධ ගරිල්ලන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වූයේ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් 500–540ක් පමණ සහ සිවිල් වැසියන් 230ක් පමණ විය.Gambini, Hugo (2008). Historia del peronismo. La violencia (1956–1983). Buenos Aires: Javier Vergara Editor. pp. 198/208. ජොන්සන්, නික්සන්, ෆෝඩ්, කාටර් සහ රේගන් පරිපාලන සමයේදී ආර්ජන්ටිනාවට එක්සත් ජනපද රජයෙන් තාක්ෂණික සහාය සහ හමුදා ආධාර ලැබුණි.

මර්දනයේ නිශ්චිත කාලානුක්‍රමය තවමත් විවාදයට භාජනය වෙමින් පවතී, නමුත් දිගු දේශපාලන යුද්ධයේ මූලයන් 1969 දී වෘත්තීය සමිතිවාදීන් පෙරොන්වාදී සහ මාක්ස්වාදී පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම් විසින් ඝාතනය කිරීමට ඉලක්ක කළ විට ආරම්භ වන්නට ඇත. පෙරොනිස්වාදයට සහ වමට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත් ත්‍රස්තවාදයේ තනි අවස්ථා 1955 දී ප්ලාසා ඩි මායෝ බෝම්බ හෙලීම දක්වා දිව යයි. 1972 ට්‍රෙලෙව් සංහාරය, 1973 දී ආරම්භ වූ ආර්ජන්ටිනාවේ කොමියුනිස්ට් විරෝධී සන්ධානයේ ක්‍රියා සහ 1975 දී ඔපෙරාටිවෝ ඉන්ඩිපෙන්ඩෙන්සියා (ඔපරේෂන් ඉන්ඩිපෙන්ඩෙන්සියා) අතරතුර වාමාංශික ගරිල්ලන්ට එරෙහිව ඉසබෙල් පෙරොන්ගේ "සමූලඝාතන නියෝග" ද අපිරිසිදු යුද්ධයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන සිදුවීම් විය හැකිය.

ඔන්ගානියා කොංග්‍රසය වසා දැමීය, සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කරන ලද අතර, ශිෂ්‍ය හා කම්කරු සමිති විසුරුවා හැරියේය. 1969 දී, මහජන අතෘප්තිය දැවැන්ත විරෝධතා දෙකකට හේතු විය: කෝර්ඩොබාසෝ සහ රොසාරියාසෝ. ත්‍රස්තවාදී ගරිල්ලා සංවිධානයක් වන මොන්ටොනෙරොස් අරම්බුරු පැහැරගෙන ගොස් මරා දැමීය. වැඩෙන දේශපාලන පීඩනය ලිහිල් කිරීමට උත්සාහ කරමින් අලුතින් තේරී පත් වූ රජයේ ප්‍රධානියා වන ඇලෙජැන්ඩ්‍රෝ අගුස්ටින් ලනුස්, පෙරොන් වෙනුවට පෙරොනිස්ට් අපේක්ෂකයා වීමට හෙක්ටර් ජෝස් කැම්පෝරාට ඉඩ දුන්නේය. 1973 මාර්තු මැතිවරණයෙන් කැම්පෝරා ජයග්‍රහණය කළ අතර, වරදකරුවන් වූ ගරිල්ලා සාමාජිකයින්ට සමාව ලබා දුන් අතර, පසුව ස්පාඤ්ඤයේ පිටුවහල් කිරීමෙන් පෙරොන් නැවත පැමිණීම සහතික කළේය.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Soldadosargentinos3.jpg|thumb|1982 ෆෝක්ලන්ත යුද්ධයේදී ආර්ජන්ටිනාවේ සොල්දාදුවන්
පෙරොන් ආර්ජන්ටිනාවට ආපසු පැමිණි දිනයේදී, පෙරොන්වාදී අභ්‍යන්තර කණ්ඩායම් - දක්ෂිණාංශික වෘත්තීය සමිති නායකයින් සහ මොන්ටොනෙරෝස් හි වාමාංශික තරුණයින් - අතර ගැටුම එසෙයිසා සංහාරයට හේතු විය. දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් යටපත් වූ කැම්පෝරා ඉල්ලා අස් වූ අතර, ඔහුගේ තුන්වන බිරිඳ ඉසබෙල් උප සභාපති ලෙස 1973 සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවති මැතිවරණයෙන් පෙරොන් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු මොන්ටොනෙරෝස් පක්ෂයෙන් නෙරපා හරින ලදී සහ ඔවුන් නැවත වරක් රහසිගත සංවිධානයක් බවට පත්විය. ඔවුන්ට සහ මහජන විප්ලවවාදී හමුදාවට (ERP) එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ජෝස් ලෝපෙස් රේගා ආර්ජන්ටිනාවේ කොමියුනිස්ට් විරෝධී සන්ධානය (AAA) සංවිධානය කළේය.

1974 ජූලි මාසයේදී පෙරොන් මිය ගිය අතර, ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ඔහුගේ බිරිඳ, වාමාංශික කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියාව "සමූලඝාතනය" කිරීමට හමුදාවට සහ පොලිසියට බලය පවරන රහස් නියෝගයකට අත්සන් තැබූ අතර, ටුකුමන් පළාතේ ග්‍රාමීය කැරැල්ලක් ආරම්භ කිරීමට ERP දැරූ උත්සාහය නතර කළේය. හමුදා ජෙනරාල් ජෝර්ජ් රෆායෙල් විඩෙලාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඒකාබද්ධ සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ ජුන්ටාවක් විසින් වසරකට පසුව ඉසබෙල් පෙරොන් බලයෙන් පහ කරන ලදී. ඔවුන් ජාතික ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළ අතර එය බොහෝ විට ප්‍රොසෙසෝ ලෙස කෙටි කරන ලදී.

ප්‍රොසෙසෝ කොංග්‍රසය වසා දැමීය, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරුවන් ඉවත් කර, දේශපාලන පක්ෂ සහ වෘත්තීය සමිති තහනම් කරන ලද අතර, වාමාංශිකයින් සමඟ සම්බන්ධ බවට සැක කෙරෙන පුද්ගලයින් ඇතුළු සැක සහිත ගරිල්ලා සාමාජිකයින් බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීමට යොමු විය. 1976 අවසානය වන විට, මොන්ටොනෙරෝස් සාමාජිකයින් 2,000 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් අහිමි වූ අතර 1977 වන විට ERP සම්පූර්ණයෙන්ම යටපත් විය. කෙසේ වෙතත්, දැඩි ලෙස දුර්වල වූ මොන්ටොනෙරෝස් 1979 දී ප්‍රතිප්‍රහාරයක් දියත් කළ අතර, එය ඉක්මනින් මර්දනය කරන ලද අතර, ගරිල්ලා තර්ජනය ඵලදායී ලෙස අවසන් කර ජුන්ටාවේ බලයේ ස්ථානය සුරක්ෂිත කළේය.

1982 මාර්තු මාසයේදී, ආර්ජන්ටිනා හමුදාවක් දකුණු ජෝර්ජියාවේ බ්‍රිතාන්‍ය භූමිය පාලනය කළ අතර, අප්‍රේල් 2 වන දින, ආර්ජන්ටිනාව ෆෝක්ලන්ඩ් දූපත් ආක්‍රමණය කළේය. එක්සත් රාජධානිය නැවත අත්පත් කර ගැනීම සඳහා කාර්ය සාධක බලකායක් යැවීය. ආර්ජන්ටිනාව ජුනි 14 වන දින යටත් වූ අතර එහි හමුදා ආපසු ගෙන යන ලදී. නින්දිත පරාජයෙන් පසු බුවනෝස් අයර්ස් හි වීදි කෝලාහල ඇති වූ අතර හමුදා නායකත්වය නතර විය. රෙනාල්ඩෝ බිග්නෝන් ගැල්ටියරි වෙනුවට ආදේශ කර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයට මාරුවීම සංවිධානය කිරීමට පටන් ගත්තේය.

 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත පැමිණීම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:De_la_R%C3%BAa_con_Menem.jpg|වම|thumb|1999 දෙසැම්බර් 10 වන දින ෆර්නැන්ඩෝ ඩි ලා රූවා ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් ටික කලකට පසු මෙනෙම් (වමේ) ඔහු සමඟ.
1983 මැතිවරණයේදී ප්‍රොසෙසෝ සමයේදී මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුතු අයට එරෙහිව නඩු පැවරීම සඳහා රාවුල් අල්ෆොන්සින් ජයග්‍රහණය කළේය: ජුන්ටා නඩු විභාගය සහ අනෙකුත් යුද අධිකරණ කුමන්ත්‍රණයේ නායකයින්ට සියලු දඬුවම් නියම කළ නමුත්, හමුදා පීඩනය යටතේ, ඔහු සම්පූර්ණ නැවතුම් සහ නිසි කීකරුකම පිළිබඳ නීති ද ක්‍රියාත්මක කළ අතර, එමඟින් අණදීමේ දාමය දිගේ නඩු පැවරීම නතර විය. නරක අතට හැරෙන ආර්ථික අර්බුදය සහ අධි උද්ධමනය ඔහුගේ ජනප්‍රිය සහයෝගය අඩු කළ අතර පෙරොන්වාදී කාලෝස් මෙනෙම් 1989 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. වැඩි කල් නොගොස්, කෝලාහල නිසා ඇල්ෆොන්සින්ට කලින් ඉල්ලා අස්වීමට සිදුවිය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Crisis_20_diciembre_2001.jpg|thumb|2001 දෙසැම්බර් 21 වන දින ඩි ලා රූවාට ඉල්ලා අස්වීමට බල කළ ආර්ජන්ටිනාසෝ කෝලාහල අතරතුර ප්ලාසා ඩි මායෝහි සිවිල් නොසන්සුන්තාව
මෙනෙම් නව ලිබරල් ප්‍රතිපත්ති වැලඳගෙන ක්‍රියාත්මක කළේය: ස්ථාවර විනිමය අනුපාතයක්, ව්‍යාපාර නියාමනය ඉවත් කිරීම, පෞද්ගලීකරණය සහ ආරක්ෂණවාදී බාධක විසුරුවා හැරීම කෙටි කාලීනව ආර්ථිකය සාමාන්‍යකරණය කළේය. ඇල්ෆොන්සින්ගේ රජය තුළ දඬුවම් නියම වූ නිලධාරීන්ට ඔහු සමාව දුන්නේය. 1994 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය මගින් මෙනෙම්ට දෙවන වාරයක් සඳහා තේරී පත්වීමට ඉඩ සැලසුණි. 1995 දී ආර්ථිකය පිරිහීමට පටන් ගැනීමත්, වැඩිවන විරැකියාව සහ අවපාතයත් සමඟ, ෆර්නැන්ඩෝ ඩි ලා රූවාගේ නායකත්වයෙන් යුත් UCR, 1999 මැතිවරණවලදී නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.

සමාජ අතෘප්තියට හේතු වූ නරක අතට හැරෙන අර්බුදය නොතකා ඩි ලා රූවා මෙනෙම්ගේ ආර්ථික සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක කළේය. රටින් දැවැන්ත ප්‍රාග්ධන පිටවීමකට ප්‍රතිචාර වශයෙන් බැංකු ගිණුම් කැටි කිරීමකින් ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර එය තවදුරටත් කැලඹීමක් ඇති කළේය. 2001 දෙසැම්බර් කෝලාහල නිසා ඔහුට ඉල්ලා අස්වීමට සිදුවිය. මෙනෙම් විසින් ස්ථාපිත කරන ලද ස්ථාවර විනිමය අනුපාතය අවලංගු කළ එඩ්වාඩෝ ඩුහාල්ඩේ වැඩබලන ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලද අතර, බොහෝ වැඩ කරන සහ මධ්‍යම පාන්තික ආර්ජන්ටිනාවේ වැසියන්ට ඔවුන්ගේ ඉතුරුම් වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් අහිමි විය. 2002 අග භාගය වන විට, ආර්ථික අර්බුදය පහව යාමට පටන් ගත් නමුත්, පොලිසිය විසින් පික්වෙටෙරෝවරුන් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම දේශපාලන නොසන්සුන්තාවයට හේතු වූ අතර, ඩුහාල්ඩේ මැතිවරණ ඉදිරියට ගෙන යාමට පෙළඹුණි. නෙස්ටර් කර්ච්නර් නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් විය. 2003 මැයි 26 වන දින ඔහු දිවුරුම් දුන්නේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cristina_con_baston_de_mando_(cropped).jpg|thumb|කර්ච්නර් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ක්‍රිස්ටිනා කර්ච්නර් ඇගේ ජනාධිපති ධුර කාලය ආරම්භ වූ වහාම, 2007 දෙසැම්බර් 10 වන දින
ඩුහාල්ඩේ විසින් සකස් කරන ලද නව-කේන්සියානු ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති ප්‍රවර්ධනය කරමින්, කර්ච්නර් සැලකිය යුතු මූල්‍ය හා වෙළඳ අතිරික්තයක් සහ වේගවත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනයක් අත්කර ගනිමින් ආර්ථික අර්බුදය අවසන් කළේය. ඔහුගේ පරිපාලනය යටතේ, ආර්ජන්ටිනාව බොහෝ බැඳුම්කර සඳහා පෙර නොවූ විරූ ලෙස 70% ක පමණ වට්ටමක් සමඟ එහි පැහැර හරින ලද ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළේය, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ණය ගෙවා දැමීය, සැක සහිත මානව හිමිකම් වාර්තා සහිත නිලධාරීන්ගෙන් හමුදාව පවිත්‍ර කළේය, පූර්ණ නැවතුම් සහ නිසි කීකරුකම පිළිබඳ නීති අවලංගු කර අවලංගු කළේය, ඒවා ව්‍යවස්ථා විරෝධී යැයි තීන්දු කළේය, සහ ජුන්ටාවේ අපරාධ සම්බන්ධයෙන් නීතිමය නඩු පැවරීම නැවත ආරම්භ කළේය. ඔහු නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූයේ නැත, ඒ වෙනුවට 2007 සහ 2011 මැතිවරණ ජයග්‍රහණය කළ ඔහුගේ බිරිඳ වන සෙනෙට් සභික ක්‍රිස්ටිනා කර්ච්නර්ගේ අපේක්ෂකත්වය ප්‍රවර්ධනය කළේය. කර්ච්නර්ගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ ඇය වෙනිසියුලාව, ඉරානය සහ කියුබාව වැනි රටවල් සමඟ විදේශ සබඳතා ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය අතර සබඳතා වඩ වඩාත් පළුදු විය. ඇගේ ධුර කාලය තුළ පුනර්ජනනීය බලශක්ති නිෂ්පාදනය සහ සහනාධාර වැඩි වුවද, 2011 සිට සමස්ත ආර්ථිකය මන්දගාමී විය.

ඔක්තෝබර් 25 වන දින පැවති ජනාධිපතිවරණවල පළමු වටයේ සම තත්ත්වයකින් පසුව, 2015 නොවැම්බර් 22 වන දින, මධ්‍යම-දක්ෂිණාංශික සන්ධාන අපේක්ෂක මොරිසියෝ මැක්‍රි ආර්ජන්ටිනාවේ ඉතිහාසයේ පළමු ඡන්ද පත්‍රිකා ජයග්‍රහණය කරමින්, ජයග්‍රහණය සඳහා පෙරමුණ අපේක්ෂක ඩැනියෙල් ස්කියෝලි පරාජය කර ජනාධිපති ධුරයට තේරී පත් විය.  1916 සිට බලයෙන් පහ කිරීමකින් තොරව තම ධුර කාලය සම්පූර්ණ කිරීමට සමත් වූ පළමු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ පෙරොන්වාදී නොවන ජනාධිපතිවරයා මැක්‍රි විය.  ඔහු 2015 දෙසැම්බර් 10 වන දින බලයට පත් වූ අතර ඉහළ උද්ධමන අනුපාතයක් සහ දුර්වල තත්ත්වයේ ආර්ථිකයක් උරුම කර ගත්තේය. 2016 අප්‍රේල් මාසයේදී, මැක්‍රි රජය උද්ධමනය සහ අධික ලෙස පුපුරවා හරින ලද මහජන හිඟයන් මැඩපැවැත්වීම සඳහා අදහස් කරන ලද නව ලිබරල් කප්පාදු පියවර හඳුන්වා දුන්නේය. මැක්රිගේ පරිපාලනය යටතේ, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 3.4% කින් හැකිලීම, උද්ධමනය 240% ක් වීම, ස්වෛරී ණය වශයෙන් නිකුත් කරන ලද ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන ගණන සහ ඔහුගේ ධුර කාලය අවසන් වන විට මහා දරිද්‍රතාවය වැඩිවීමත් සමඟ ආර්ථික ප්‍රකෘතිය නොපැහැදිලි විය. ඔහු 2019 දී නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ නමුත් යුක්තිවාදී පක්ෂයේ අපේක්ෂක ඇල්බර්ටෝ ෆර්නැන්ඩෙස්ට එරෙහිව සියයට අටකට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් පරාජය විය.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Javier_Milei_y_Alberto_Fern%C3%A1ndez1.jpg|thumb|හාවියර් මිලී 2023 දෙසැම්බර් 10 වන දින ෆර්නැන්ඩස් වෙතින් ජනාධිපති ධූරය ලබා ගැනීම
ෆර්නැන්ඩස් සහ උප ජනාධිපති ක්‍රිස්ටිනා කර්ච්නර් 2019 දෙසැම්බර් මාසයේදී බලයට පත් වූ අතර, COVID-19 වසංගතය ආර්ජන්ටිනාවට පහර දීමට මාස කිහිපයකට පෙර සහ නෙස්ටර් සහ ක්‍රිස්ටිනා කර්ච්නර්ගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ දූෂණ, අල්ලස් සහ මහජන මුදල් අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම පිළිබඳ චෝදනා මධ්‍යයේ. 2021 නොවැම්බර් මාසයේදී, ආර්ජන්ටිනාවේ පාලක පෙරොනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍ය-වාම සන්ධානය වන ෆ්‍රෙන්ටේ ඩි ටොඩෝස් (සැමට පෙරමුණ), වසර 40 කට ආසන්න කාලයකට පසු පළමු වරට මධ්‍ය කාලීන ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණවලදී කොංග්‍රසයේ බහුතරය අහිමි විය. මධ්‍ය-දක්ෂිණාංශික සන්ධානය වන ජුන්ටෝස් පෝර් එල් කැම්බියෝ (වෙනසක් සඳහා එක්ව) හි මැතිවරණ ජයග්‍රහණය ෆර්නැන්ඩස්ගේ අවසන් වසර දෙක තුළ ඔහුගේ බලය සීමා කළේය. සෙනෙට් සභාවේ පාලනය අහිමි වීම නිසා අධිකරණය ඇතුළු ප්‍රධාන පත්වීම් සිදු කිරීම ඔහුට අපහසු විය. එය ව්‍යවස්ථාදායකයට යවන සෑම මුලපිරීමක් සම්බන්ධයෙන්ම විපක්ෂය සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට ද ඔහුට බල කළේය.

2023 අප්‍රේල් මාසයේදී, ෆර්නැන්ඩස් ඊළඟ ජනාධිපතිවරණයේදී නැවත මැතිවරණයක් ඉල්ලා නොසිටින බව නිවේදනය කළේය. 2023 නොවැම්බර් මැතිවරණ දෙවන වටය අවසන් වූයේ ලිබර්ටේරියානු පිටස්තරයෙකු වන ජේවියර් මිලෙයි 55.7% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් පාලක සභාග අපේක්ෂක සර්ජියෝ මැසාට 44.4% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමිනි. මිලෙයිගේ ජනාධිපති ධුරය 2023 දෙසැම්බර් 10 වන දින ආරම්භ විය.

 සටහන් 

 යොමු කිරීම්