කුක් දූපත් හි ඉතිහාසය

කුක් දූපත් මුලින්ම පදිංචි කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 1000 දී පමණ, ප්‍රධාන රරොටොංගා දූපතේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි ටහිටි දූපතක් වන ටහිටි සිට සංක්‍රමණය වූ බවට සැලකෙන පොලිනීසියානු ජනතාව විසිනි.

දූපත් සමඟ පළමු යුරෝපීය සම්බන්ධතාවය 1595 දී ස්පාඤ්ඤ නාවිකයෙකු වන ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා පුකපුකා දූපත දුටු විට සිදු වූ අතර එය ඔහු සැන් බර්නාඩෝ (ශාන්ත බර්නාඩ්) ලෙස නම් කළේය. ස්පාඤ්ඤ කිරීටයේ සේවය කළ පෘතුගීසි කපිතාන්වරයෙකු වූ පේද්‍රෝ ෆර්නැන්ඩස් ද ක්වේරෝස්, 1606 දී රකහංගා වෙත පා තැබූ විට දූපත් වලට පළමු යුරෝපීය ගොඩබෑම සිදු කළ අතර, එම දූපත ජෙන්ටේ හර්මෝසා (ලස්සන ජනතාව) ලෙස හැඳින්වීය.

බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂකයෙකු සහ නාවික නිලධාරියෙකු වන කපිතාන් ජේම්ස් කුක් 1773 දී සහ නැවතත් 1777 දීThomas, Nicholas (2003). Cook : the extraordinary voyages of Captain James Cook, Walker & Company, , pp. 310–311. පැමිණි අතර, එමඟින් මනුවායි දූපතට හර්වි දූපත යන නම ලැබුණි. හර්වි දූපත් පසුව මුළු දකුණු කණ්ඩායමටම යෙදුණි. කුක්ට ගෞරවයක් වශයෙන් "කුක් දූපත්" යන නම මුලින්ම දර්ශනය වූයේ 1820 ගණන්වල ඇඩම් ජොහාන් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද රුසියානු නාවික සිතියමක ය.

1813 දී යටත් විජිත බ්‍රිග් එන්ඩෝවර් (කුක්ගේ නෞකාවට සමාන නෞකාවක් නොවේ) හි මිෂනාරිවරයෙකු වූ ජෝන් විලියම්ස්, රරොටොංගා දුටු පළමු වාර්තාගත යුරෝපීයයා බවට පත්විය. යුරෝපීයයන් විසින් රරොටොංගා වෙත ගොඩබෑමේ පළමු වාර්තාගත සිදුවීම 1814 දී කම්බර්ලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලදී; නාවිකයින් සහ දූපත් වැසියන් අතර කරදර ඇති වූ අතර දෙපසම බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ. 1821 දී ඉංග්‍රීසි මිෂනාරිවරුන් පැමිණෙන තෙක් දූපත් වල තවදුරටත් යුරෝපීයයන් දක්නට නොලැබුණි. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඉක්මනින් සංස්කෘතිය තුළට ඇතුළු වූ අතර අද බොහෝ දූපත් වැසියන් කිතුනුවන් වේ.

19 වන සියවසේදී එක්සත් ජනපදය, බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නැව් සඳහා මෙම දූපත් ජනප්‍රිය නැවතුමක් විය. ජලය, ආහාර සහ දර ලබා ගැනීම සඳහා ඔවුන් අවම වශයෙන් 1826 සිට මෙහි පැමිණියහ.Robert Langdon (ed.) Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century, (1984) Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, pp. 16, 24. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම දූපත් වූයේ රරොටොංගා, අයිටුටාකි, මැන්ගියා සහ පෙන්රින් ය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cook_Islands_Annexation_Ceremony.jpg|thumb|1900 ඔක්තෝබර් 7 වන දින ආණ්ඩුකාර රැන්ෆර්ලි සාමිවරයා විසින් මාකියා රැජිනට ඈඳා ගැනීමේ ප්‍රකාශය කියවමින්.
1890 දී කුක් දූපත් එක්සත් රාජධානියට පෙළගැස්වූයේ, ප්‍රංශය දැනටමත් ටහිටි සතුව තිබූ පරිදි දූපත් අත්පත් කර ගනු ඇතැයි බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් බිය වීම නිසාය. 1900 සැප්තැම්බර් 6 වන දින, දූපත් වැසියන්ගේ නායකයින් දූපත් ("හැකි නම් නියු" ඇතුළුව) බ්‍රිතාන්‍ය භූමියක් ලෙස ඈඳා ගත යුතු බවට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ."Commonwealth and Colonial Law" by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. p. 891N.Z. Parliamentary p., A3 (1901) 1900 ඔක්තෝබර් 8 සහ 9 යන දිනවල, රරොටොංගා සහ අනෙකුත් දූපත් අත්හැරීමේ ලියකියවිලි හතක් ඔවුන්ගේ ප්‍රධානීන් සහ ජනතාව විසින් අත්සන් කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර, එම අත්හැරීම් පිළිගෙන ඇති බවත් දූපත් ඇගේ බ්‍රිතාන්‍ය මහරජතුමියගේ ආධිපත්‍යයේ කොටස් ප්‍රකාශයට පත් කළ බවත් සඳහන් විය. කෙසේ වෙතත්, එයට අයිටුටාකි ඇතුළත් නොවීය. වැසියන් තමන් බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් ලෙස සැලකුවද, එම ප්‍රකාශය මගින් දිවයින විධිමත් ලෙස ඈඳා ගන්නා තෙක් කිරීටයේ මාතෘකාව අපැහැදිලි විය."Commonwealth and Colonial Law" by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. p. 761N.Z. Parliamentary Pp., A1 (1900) 1901 දී එක්සත් රාජධානියේ 1895 යටත් විජිත සීමා පනත යටතේ කවුන්සිලයේ නියෝගයෙන්S.R.O. & S.I. Rev. XVI, 862–863 දූපත් නවසීලන්ත ජනපදයේ සීමාවන් තුළට ඇතුළත් කරන ලදී.58 & 59 V. c. 34. මායිම් වෙනස් කිරීම 1901 ජුනි 11 වන දින සිට බලාත්මක වූ අතර, එම කාලයේ සිට කුක් දූපත් නවසීලන්තය සමඟ විධිමත් සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යයි.

පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වූ විට කුක් දූපත් සේවය සඳහා කළ ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, වහාම මිනිසුන් 500 කට ආසන්න කණ්ඩායම් පහක් යුද්ධයට යැවීය. යුද්ධය ආරම්භ වූ විට දිවයිනේ තරුණයින් ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූයේ මාඕරි බලඇණි සහ ඕස්ට්‍රේලියානු සහ නවසීලන්ත අශ්වාරෝහක රයිෆල් ශක්තිමත් කිරීමට ය. යුද ප්‍රයත්නයට සහාය වීම සඳහා අරමුදල් රැස් කරමින් දේශප්‍රේමී අරමුදලක් ඉතා ඉක්මනින් පිහිටුවන ලදී. කුක් දූපත් වැසියන්ට ඩෙවොන්පෝර්ට් හි නැරෝ නෙක් කඳවුරේ පුහුණුව ලබා දුන් අතර, පළමු බඳවා ගත් අය 1915 ඔක්තෝබර් 13 වන දින එස්එස් ටෙ අනා නෞකාවෙන් පිටත් වූහ. නවසීලන්ත ඒකක බටහිර පෙරමුණට මාරු කිරීමට ආසන්නව සිටියදී නෞකාව ඊජිප්තුවට පැමිණියේය. 1916 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, කුක් දූපත් වැසියන්, මාඕරි සහ පකේහා සොල්දාදුවන්ගේ එකතුවක් වූ පුරෝගාමී බලඇණිය, සොමේ හි පළමු සටන වන ෆ්ලර්ස් වෙත මිත්‍ර පාක්ෂික ප්‍රහාරයේදී දැඩි ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්තේය. මෙම පළමු බලඇණියේ කුක් දූපත් වැසියන් තිදෙනෙකු සතුරු ක්‍රියාමාර්ගවලින් මිය ගිය අතර යුරෝපයේ තත්වයන්ට අනුවර්තනය වීමට අරගල කරන විට අවම වශයෙන් දස දෙනෙකු රෝගවලින් මිය ගියහ. 2 වන සහ 3 වන කුක් දූපත් බලඇණි සිනායි-පලස්තීන මෙහෙයුමේ කොටසක් වූ අතර, පළමුව ඕස්ට්‍රේලියානු සහ නවසීලන්ත සවිකර ඇති රයිෆල් සඳහා ඔවුන්ගේ මොස්කාර් කඳවුරේ සැපයුම් භූමිකාවක් ඉටු කළ අතර පසුව රාජකීය කාලතුවක්කු සඳහා පතොරම් සැපයීමේ නිරත විය. යුද්ධයෙන් පසු, පිරිමින් නවසීලන්තයේ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතය පැතිරීමට නැවත පැමිණි අතර, මෙය යුරෝපීය රෝග සමඟින් විශාල සංඛ්‍යාවක් දිවි ගලවා නොගත් අතර ඉදිරි වසරවලදී නවසීලන්තයේදී හෝ ඔවුන්ගේ නැවත නිවසට පැමිණීමේදී මිය ගියහ.

1948 බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකත්වය සහ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය පිළිබඳ පනත 1949 ජනවාරි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් වූ කුක් දූපත් වැසියන් ස්වයංක්‍රීයව නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගත්හ.3. Aliens and citizens – Citizenship – Te Ara Encyclopedia of New Zealand. Teara.govt.nz (4 March 2009). Retrieved 26 December 2012. නවසීලන්ත රජය ඔවුන්ට ස්වයං පාලන තත්ත්වය ලබා දීමට තීරණය කරන තෙක් දූපත් නවසීලන්තයෙන් යැපෙන ප්‍රදේශයක් ලෙස පැවතුනි. 1965 අගෝස්තු 4 වන දින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. සෑම වසරකම අගෝස්තු මාසයේ පළමු සඳුදා ව්‍යවස්ථා දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. කුක් දූපත් පක්ෂයේ ඇල්බට් හෙන්රි පළමු අගමැති ලෙස තේරී පත් වූ අතර දෙවන එලිසබෙත් රැජින විසින් නයිට් පදවිය පිරිනමන ලදී. හෙන්රි 1978 දක්වා ජාතිය මෙහෙයවූ අතර, ඡන්ද වංචා සම්බන්ධයෙන් ඔහුට චෝදනා එල්ල වී ඉල්ලා අස්විය. 1979 දී ඔහුගේ නයිට් පදවිය අහිමි විය. ඔහුගෙන් පසු 1983 මාර්තු දක්වා එම තනතුර දැරූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ ටොම් ඩේවිස් පත් විය.

2017 ජූලි 13 වන දින කුක් දූපත් විසින් මාරේ මෝනා ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය ප්‍රමාණය අනුව ලොව විශාලතම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය බවට පත් විය.

2019 මාර්තු මාසයේදී, කුක් දූපත් එහි නම වෙනස් කිරීමට සහ "එහි 'පොලිනීසියානු ස්වභාවය' පිළිබිඹු කරන මාතෘකාවක්" සඳහා කපිතාන් ජේම්ස් කුක් වෙත යොමු කිරීම ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව වාර්තා විය. 2019 මැයි මාසයේදී වාර්තා කරන ලද්දේ යෝජිත නම් වෙනස කුක් දූපත් ඩයස්පෝරාව විසින් දුර්වල ලෙස පිළිගෙන ඇති බවයි. සම්මුතියක් ලෙස, දූපත් වල ඉංග්‍රීසි නම වෙනස් නොකරන බවටත්, ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් අක්ෂර පරිවර්තනයක් වන වත්මන් නම වෙනුවට නව කුක් දූපත් මාඕරි නමක් භාවිතා කරන බවටත් තීරණය විය. නම පිළිබඳ සාකච්ඡා 2020 දී දිගටම පැවතුනි.

 යොමු කිරීම්