ජැමෙයිකාවේ ඉතිහාසය

ප්‍රාග් ඉතිහාසය 
500 පමණ වන තෙක් ජැමෙයිකාවේ කිසිදු මිනිස් පැවැත්මක් පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. ඔවුන්ගේ මැටි භාණ්ඩ 600 දී පමණ පැමිණි පසු "රෙඩ්වෙයාර් ජනතාව" ලෙස හැඳින්වෙන කණ්ඩායමක්,"Jamaica" , Encyclopædia Britannica. පසුව ටයිනෝ 800 පමණ, දකුණු ඇමරිකාවෙන් පැමිණි අය ලෙස සැලකේ.Atkinson, Lesley-Gail. "The Earliest Inhabitants: The Dynamics of the Jamaican Taíno." ඔවුන් කෘෂිකාර්මික හා ධීවර ආර්ථිකයක් අනුගමනය කළ අතර, ඔවුන්ගේ උච්චතම අවස්ථාවේ දී 60,000 ක් පමණ ජනතාවක් සිටි බව සැලකේ, කැසික් (ප්‍රධානීන්) විසින් මෙහෙයවන ලද ගම්මාන 200 ක් පමණ කණ්ඩායම් කර ඇත. ජැමෙයිකාවේ දකුණු වෙරළ තීරය වඩාත් ජනාකීර්ණ විය, විශේෂයෙන් දැන් පැරණි වරාය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය වටා.

යුරෝපීයයන් සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වීමෙන් පසු බොහෝ විට වඳ වී ගිය බව සිතුවද, 1655 දී ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් දිවයින පාලනය කරන විට ටයිනෝවරු ඇත්ත වශයෙන්ම ජැමෙයිකාවේ වාසය කළහ. සමහරු අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශවලට පලා ගොස් අප්‍රිකානු මෙරූන් ප්‍රජාවන් සමඟ ඒකාබද්ධ වූහ. ජැමෙයිකානු ජාතික උරුම භාරය ටයිනෝ පිළිබඳ ඉතිරිව ඇති සාක්ෂි සොයා ගැනීමට සහ ලේඛනගත කිරීමට උත්සාහ කරයි.

 ස්පාඤ්ඤ පාලනය (1509–1655) 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cristobal_Columbus20231003_115330.jpg|thumb|ශාන්ත ඈන් දේවස්ථානයේ ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස්ගේ ප්‍රතිමාව
ජැමෙයිකාව දුටු පළමු යුරෝපීයයා ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් වන අතර, 1494 දී ඇමරිකාවට කළ දෙවන ගමනේදී එහි ගොඩබෑමෙන් පසු ස්පාඤ්ඤය සඳහා දූපතට හිමිකම් කීවේය. ඔහුගේ විය හැකි ගොඩබෑමේ ස්ථානය ඩිස්කවරි බේ ලෙස හැඳින්වෙන වියළි වරාය වූ අතර, එම භූමිය මුලින්ම දුටු කොලොම්බස් විසින් ශාන්ත ඈන්ස් බොක්ක "ශාන්ත ග්ලෝරියා" ලෙස නම් කරන ලදී. පසුව ඔහු 1503 දී ආපසු පැමිණියේය; කෙසේ වෙතත්, ඔහු නැව මුහුදුබත් වූ අතර, බේරා ගැනීම සඳහා බලා සිටියදී ඔහුට සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලයට වසරක් ජැමෙයිකාවේ ජීවත් වීමට සිදුවිය.Samuel Eliot Morison, Admiral of the Ocean Sea: A Life of Christopher Columbus, 1942, pp. 653–54. Samuel Eliot Morison, Christopher Columbus, Mariner, 1955, pp. 184–92.

ශාන්ත ඈන්ස් බොක්කෙන් කිලෝමීටර් එකහමාරක් බටහිරින් පිහිටි දූපතේ පළමු ස්පාඤ්ඤ ජනාවාසය වන සෙවිල්ලා පිහිටා ඇති අතර, එය 1509 දී ජුවාන් ඩි එස්කිවෙල් විසින් පිහිටුවන ලද නමුත් එය සෞඛ්‍යයට අහිතකර යැයි සැලකූ බැවින් 1524 දී පමණ අතහැර දමන ලදී. අගනුවර 1534 දී පමණ ස්පාඤ්ඤ නගරයට ගෙන යන ලද අතර, පසුව ශාන්ත ජාගෝ ඩි ලා වේගා ලෙස හැඳින්විණි. මේ අතර, ටයිනෝවරු හඳුන්වා දුන් රෝග සහ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් වහල්භාවයට පත් කිරීම යන දෙකින්ම විශාල වශයෙන් මිය යාමට පටන් ගත්හ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් අප්‍රිකාවේ සිට දිවයිනට වහලුන් ආනයනය කිරීමට පටන් ගත්හ.

බොහෝ වහලුන් පැන යාමට සමත් වූ අතර, ජැමෙයිකාවේ අභ්‍යන්තරයේ දුරස්ථ සහ පහසුවෙන් ආරක්ෂා කළ ප්‍රදේශවල ස්වාධීන ප්‍රජාවන් පිහිටුවා ගත් අතර, ඉතිරි ටයිනෝ සමඟ මිශ්‍ර විය; මෙම ප්‍රජාවන් මැරූන් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. බොහෝ යුදෙව්වන් දිවයිනේ ජීවත් වීමට ස්පාඤ්ඤ විමර්ශනයෙන් පලා ගියහ. ඔවුන් සංවාදශීලීන් ලෙස ජීවත් වූ අතර බොහෝ විට ස්පාඤ්ඤ පාලකයින් විසින් පීඩාවට පත් කරන ලද අතර, සමහරු ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ නැව්ගත කිරීමට එරෙහිව මුහුදු කොල්ලකෑම්වලට යොමු වූහ.Kritzler, Edward, The Jewish Pirates of the Caribbean, Anchor, 2009, p. 15, 

17 වන සියවසේ මුල් භාගය වන විට ජැමෙයිකාවේ 2,500–3,000 කට වඩා ජීවත් නොවූ බව ගණන් බලා ඇත.

 මුල් බ්‍රිතාන්‍ය යුගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morgan,Henry.jpg|thumb|හෙන්රි මෝගන් කැරිබියානු මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු, පෞද්ගලික හිමිකරුවෙකු, වතු හිමියෙකු සහ වහල් හිමියෙකු විය; ඔහු මුලින්ම බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වලට පැමිණියේ මුල් ඉංග්‍රීසි යටත් විජිතවාදීන් බොහෝ දෙනෙකු මෙන් ගිවිසුම්ගත සේවකයෙකු ලෙසය."Henry Morgan: The Pirate Who Invaded Panama in 1671" , Historynet.com.
ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් දිවයින කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීමට පටන් ගත් අතර, හිස්පැනියෝලා හි සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ යටත් කර ගැනීමේ අසාර්ථක උත්සාහයකින් පසුව, අද්මිරාල් විලියම් පෙන් සහ ජෙනරාල් රොබට් වෙනබල්ස් 1655 දී ජැමෙයිකාව ආක්‍රමණය කිරීමට නායකත්වය දුන්හ.* 1657 දී ඔචෝ රියෝස් සහ 1658 දී රියෝ නුවෙවෝ හි සටන් ස්පාඤ්ඤ පරාජයන්ට හේතු විය; 1660 දී ජුවාන් ඩි බෝලස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මැරූන් ප්‍රජාව ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන්ගෙන් පැති මාරු කර ඉංග්‍රීසින්ට සහාය දැක්වීමට පටන් ගත්හ. ඔවුන්ගේ උදව්වෙන් ස්පාඤ්ඤ පරාජය සුරක්ෂිත විය. 1661 දී ඉංග්‍රීසි සිවිල් රජය පිහිටුවන ලද අතර රවුන්ඩ්හෙඩ් සොල්දාදුවන් පාලනය සහ කෘෂිකාර්මික වගකීම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ.

ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් ජැමෙයිකාව අල්ලා ගත් විට, බොහෝ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් පලා ගිය අතර, ස්පාඤ්ඤ යුදෙව්වන් හැර, ඔවුන් රැඳී සිටීමට තෝරා ගත්හ. ස්පාඤ්ඤ වහල් හිමියන් තම වහලුන් පිටව යාමට පෙර නිදහස් කළහ. බොහෝ වහලුන් කඳුකරයට විසිරී ගොස්, දැනටමත් ස්ථාපිත මැරූන් ප්‍රජාවන්ට එක් වූහ. වහල්භාවයේ සියවස් ගණනාවක් පුරා, ජැමෙයිකානු මැරූන්වරු ජැමෙයිකාවේ කඳුකර අභ්‍යන්තරයේ නිදහස් ප්‍රජාවන් ස්ථාපිත කළ අතර, එහිදී ඔවුන් ජුවාන් ඩි සේරාස් වැනි මැරූන් නායකයින්ගේ නායකත්වය යටතේ පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ඔවුන්ගේ නිදහස සහ ස්වාධීනත්වය පවත්වා ගත්හ.Mavis Campbell, The Maroons of Jamaica 1655–1796: a History of Resistance, Collaboration & Betrayal (Massachusetts: Bergin & Garvey, 1988), pp. 14–25.

මේ අතර, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් දිවයින නැවත අල්ලා ගැනීමට කිහිප වතාවක්ම උත්සාහ කළ අතර, කැරිබියන් දූපත්වල ස්පාඤ්ඤ නැව්වලට පහර දෙන මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට සහාය වීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් පෙළඹවූහ; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජැමෙයිකාවේ මුහුදු කොල්ලකෑම් බහුලව සිදු වූ අතර, පෝර්ට් රෝයල් නගරය එහි නීති විරෝධී බව සඳහා කුප්‍රකට විය. පසුව ස්පාඤ්ඤය විසින් 1670 දී මැඩ්රිඩ් ගිවිසුම මගින් දිවයිනේ ඉංග්‍රීසි අයිතිය පිළිගත්තේය.C. V. Black, History of Jamaica (London: Collins, 1975), p. 54. ඉන්පසුව, ඉංග්‍රීසි බලධාරීන් මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ දරුණුතම සීමාව ඉක්මවා යාම පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළහ.

1660 දී ජැමෙයිකාවේ ජනගහනය සුදු ජාතිකයින් 4,500 ක් සහ කළු ජාතිකයින් 1,500 ක් පමණ විය.Donovan, J. (1910). Jamaica.  Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company 1670 ගණන්වල මුල් භාගය වන විට, ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් විශාල වහලුන් සංඛ්‍යාවක් විසින් වැඩ කරන ලද උක් වතු සංවර්ධනය කිරීමත් සමඟ, කළු අප්‍රිකානුවන් ජනගහනයෙන් බහුතරයක් විය.Trevor Burnard, "A failed settler society: marriage and demographic failure in early Jamaica", Journal of Social History, Fall, 1994. ජැමෙයිකාවේ අයර්ලන්ත ජාතිකයන් ද දිවයිනේ මුල් ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් වූ අතර, 17 වන සියවසේ අගභාගයේදී දිවයිනේ සුදු ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක් වූ අතර එය ඉංග්‍රීසි ජනගහනය මෙන් දෙගුණයකි. 1655 යටත් කර ගැනීමෙන් පසු ඔවුන් ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන් සහ සොල්දාදුවන් ලෙස ගෙන එන ලදී. තුන් රාජධානිවල අඛණ්ඩ යුද්ධවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අයර්ලන්තයෙන් බහුතරයක් අයර්ලන්තයෙන් බලහත්කාරයෙන් යුද සිරකරුවන් ලෙස ප්‍රවාහනය කරන ලදී. දිවයිනට අයර්ලන්ත ජාතිකයින් විශාල සංඛ්‍යාවක් සංක්‍රමණය වීම 18 වන සියවස දක්වාම පැවතුනි.

1664 දී ජැමෙයිකාවේ සභා මන්ත්‍රී මණ්ඩලය නිර්මාණය කිරීමත් සමඟ සීමිත පළාත් පාලන ක්‍රමයක් හඳුන්වා දෙන ලදී; කෙසේ වෙතත්, එය නියෝජනය කළේ ධනවත් වතු හිමියන්ගෙන් ඉතා සුළු සංඛ්‍යාවක් පමණි.Cundall, Frank. (1915) Historic Jamaica. London: Institute of Jamaica. p. 15. 1692 දී, යටත් විජිතය භූමිකම්පාවකින් දෙදරුම් කෑ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දහස් ගණනක් මරණයට පත් වූ අතර පෝර්ට් රෝයල් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ විය.

 18-19 සියවස් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Duperly_(1833)_Destruction_of_the_Roehampton_Estate_January_1832.png|දකුණ|thumb|1831–32 බැප්ටිස්ට් යුද්ධය අතරතුර ගිනි තැබූ වතුයායක්
1700 ගණන්වලදී ආර්ථිකය දියුණු විය, එය බොහෝ දුරට සීනි සහ කෝපි, කපු සහ ඉන්ඩිගෝ වැනි අපනයනය සඳහා වූ අනෙකුත් භෝග මත පදනම් විය. මෙම සියලු භෝග කුඩා වැවිලිකරු පන්තියක දේපළක් වූ කෙටි හා බොහෝ විට කුරිරු ජීවිත ගත කළ කළු වහලුන් විසින් වැඩ කරන ලදී. 18 වන සියවසේදී, වහලුන් පලා ගොස් වැඩි වැඩියෙන් මැරූන් සමඟ එක් වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පළමු මැරූන් යුද්ධය (1728 – 1739/40) ඇති වූ අතර එය ඇනහිටීමකින් අවසන් විය. බ්‍රිතාන්‍ය රජය සාමය සඳහා නඩු පැවරූ අතර, 1739 දී කුඩ්ජෝ සහ ඇකොම්පොන්ග් විසින් නායකත්වය දුන් ලීවර්ඩ් මැරූන්වරුන් සමඟ සහ 1740 දී ක්වාඕ සහ නැනී රැජින විසින් නායකත්වය දුන් වින්ඩ්වර්ඩ් මැරූන්වරුන් සමඟ ගිවිසුම් අත්සන් කළේය.Bev Carey, The Maroon Story: The Authentic and Original History of the Maroons in the History of Jamaica 1490–1880 (Kingston, Jamaica: Agouti Press, 1997), pp. 315–355.

1760 දී ටැකීගේ යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන විශාල වහල් කැරැල්ලක් ඇති වූ නමුත් බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ ඔවුන්ගේ මැරූන් සහචරයින් විසින් එය පරාජය කරන ලදී. 1795-96 දී දෙවන ගැටුමෙන් පසු, කූඩ්ජෝගේ නගරයේ (ට්‍රෙලෝනි නගරය) මැරූන් නගරයේ සිට බොහෝ මැරූන් ජාතිකයින් නෝවා ස්කොටියා සහ පසුව සියෙරා ලියොන් වෙත පිටුවහල් කරන ලදී.

19 වන සියවස ආරම්භය වන විට, ජැමෙයිකාව වහල් ශ්‍රමය මත යැපීම සහ වතු ආර්ථිකය හේතුවෙන් කළු ජාතිකයින් සුදු ජාතිකයින්ට වඩා 20 සිට 1 දක්වා අනුපාතයකින් වැඩි විය. බ්‍රිතාන්‍යයන් වහලුන් ආනයනය කිරීම තහනම් කර තිබුණද, සමහරක් තවමත් ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවලින් සහ අප්‍රිකාවෙන් කෙලින්ම ගෙන එන ලදී. වහල්භාවය අහෝසි කිරීම සැලසුම් කරන අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුව වහලුන් සඳහා කොන්දේසි වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා නීති සම්මත කළේය. ඔවුන් කෙතෙහි කස පහර භාවිතා කිරීම සහ කාන්තාවන්ට කස පහර දීම තහනම් කළහ; වහලුන්ට ආගමික ඉගැන්වීම් සඳහා අවසර දිය යුතු බවත්, වහලුන්ට තම නිෂ්පාදන අලෙවි කළ හැකි සෑම සතියකම නිදහස් දිනයක් අවශ්‍ය බවත් වැවිලිකරුවන්ට දැනුම් දුන් අතර,History of the Catholic Church in Jamaica, , p. 68. වහලුන්ට පල්ලියට යාමට හැකි වන පරිදි ඉරිදා වෙළඳපොළවල් තහනම් කරන ලදී. ජැමෙයිකාවේ මන්ත්‍රණ සභාව නව නීතිවලට විරුද්ධ වූ අතර විරුද්ධ විය. යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති ජැමෙයිකානුවන්ට පමණක් සාමාජිකත්වය ලබා දුන් සාමාජිකයින් කියා සිටියේ වහලුන් සෑහීමකට පත්වන බවත්, දූපත් කටයුතුවලට පාර්ලිමේන්තුව මැදිහත් වීමට විරුද්ධ වූ බවත්ය. කොන්දේසි ලිහිල් කළහොත් කැරලි ඇති විය හැකි බවට වහල් හිමියන් බිය වූහ.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hakewill,_A_Picturesque_Tour_of_the_Island_of_Jamaica,_Plate_04.jpg|thumb|හාබර් වීදිය, කිංග්ස්ටන්, 1820
1807 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් වහල් වෙළඳාම අහෝසි කළ නමුත් එම ආයතනයම නොවේ.The Sugar Revolutions and Slavery , U.S. Library of Congress. 1831 දී බැප්ටිස්ට් දේශක සැමුවෙල් ෂාප්ගේ නායකත්වයෙන් බැප්ටිස්ට් යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන දැවැන්ත වහල් කැරැල්ලක් ඇති විය. කැරැල්ලේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිය ගණනක් මරණ සහ බොහෝ වතු විනාශ වූ අතර, ශාක වංශික පන්තියේ දරුණු පළිගැනීම් වලට හේතු විය. මෙවැනි කැරලි මෙන්ම අහෝසි කරන්නන්ගේ උත්සාහයන් හේතුවෙන්, බ්‍රිතාන්‍යය 1834 දී තම අධිරාජ්‍යයේ වහල්භාවය තහනම් කළ අතර, 1838 දී චැටල් වහල්භාවයෙන් පූර්ණ විමුක්තිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1834 දී ජනගහනය 371,070 ක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 15,000 ක් සුදු ජාතිකයින්, 5,000 ක් නිදහස් කළු ජාතිකයින්; 40,000 ක් "වර්ණ" හෝ වර්ණයෙන් නිදහස් පුද්ගලයින් (මිශ්‍ර ජාතිය); සහ 311,070 ක් වහලුන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ ශ්‍රම හිඟය, ශ්‍රම සංචිතයට අතිරේකව ගිවිසුම්ගත සේවකයින් "ආනයනය" කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් පෙළඹවූ අතර, බොහෝ නිදහස් සේවකයින් වතුකරයේ වැඩ කිරීමට විරුද්ධ වූ බැවින්.[2] ඉන්දියාවෙන් බඳවා ගත් කම්කරුවන් 1845 දී ද, චීන කම්කරුවන් 1854 දී ද පැමිණීමට පටන් ගත්හ. බොහෝ ජැමෙයිකානුවන් දකුණු ආසියානු සහ චීන ජනතාවගෙන් පැවත එන්නන් වේ. ඊළඟ වසර 20 තුළ, කොලරාව, තද රතු උණ සහ වසූරිය වැනි වසංගත කිහිපයක් දිවයිනට බලපෑ අතර, පුද්ගලයින් 60,000 ක් පමණ (දිනකට 10 ක් පමණ) මිය ගියහ. කෙසේ වෙතත්, 1871 දී සංගණනයේදී ජනගහනය 506,154 ක් වූ අතර, ඉන් 246,573 ක් පිරිමින් සහ 259,581 ක් කාන්තාවන් විය. ඔවුන්ගේ ජාතීන් 13,101 ක් සුදු ජාතිකයින්, 100,346 ක් (බ්‍රව්නිං පන්තිය ලෙස හැඳින්වේ) සහ 392,707 ක් කළු ජාතිකයින් ලෙස වාර්තා විය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ ආර්ථික පසුබෑමක් ඇති වූ අතර, බොහෝ ජැමෙයිකානුවන් දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළුණි. මේ පිළිබඳ අතෘප්තිය සහ අඛණ්ඩව වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීම සහ කළු බහුතරය කොන් කිරීම හේතුවෙන් 1865 දී පෝල් බොග්ල් විසින් මෙහෙයවන ලද මොරන්ට් බොක්ක කැරැල්ල ඇති වූ අතර එය ආණ්ඩුකාර ජෝන් අයර් විසින් ඉතා කුරිරු ලෙස මර්දනය කරන ලද අතර ඔහුව ඔහුගේ තනතුරෙන් ආපසු කැඳවන ලදී. [2] ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ජෝන් පීටර් ග්‍රාන්ට්, 1866 දී ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් වූ දිවයින පුරා ස්ථිර බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයක් පවත්වා ගැනීම අරමුණු කරගත් අතර සමාජ, මූල්‍ය සහ දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කළේය. 1872 දී අගනුවර ස්පාඤ්ඤ නගරයේ සිට කිංස්ටන් වෙත මාරු කරන ලදී.

 20 වන සියවසේ මුල් භාගය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcus_Garvey_1924-08-05.jpg|වම|thumb|මාකස් ගාර්වේ, අප්‍රිකාවට ආපසු යාමේ ව්‍යාපාරයේ පියා සහ ජැමෙයිකාවේ පළමු ජාතික වීරයා
බොහෝ ජැමෙයිකානුවන්ට විරැකියාව සහ දරිද්‍රතාවය ගැටලුවක් ලෙස පැවතුනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දේශපාලන වෙනසක් සොයන විවිධ ව්‍යාපාර ඇති විය, විශේෂයෙන් 1917 දී මාකස් ගාර්වේ විසින් ආරම්භ කරන ලද විශ්ව නීග්‍රෝ වැඩිදියුණු කිරීමේ සංගමය සහ අප්‍රිකානු ප්‍රජාවන්ගේ සංගමය. වැඩි දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා උත්සාහ කිරීම මෙන්ම, ගාර්වේ ප්‍රමුඛ පෑන්-අප්‍රිකානුවාදියෙකු සහ අප්‍රිකාවට ආපසු යාමේ ව්‍යාපාරයේ යෝජකයෙකු ද විය. ඔහු 1930 ගණන්වල ජැමෙයිකාවේ ආරම්භ කරන ලද රස්තෆාරි පිටුපස ප්‍රධාන ආශ්වාදයක් ද විය. එය ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඉතියෝපියාවේ අධිරාජ්‍යයා වූ හේයිල් සෙලාසිගේ චරිතය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ අප්‍රිකානු කේන්ද්‍රීය දේවධර්මයක් සමඟ ඒකාබද්ධ කළේය. ඉඳහිට පීඩා එල්ල වුවද, රස්තෆාරි දිවයිනේ ස්ථාපිත ඇදහිල්ලක් බවට පත් වූ අතර පසුව විදේශයන්හි ව්‍යාප්ත විය.

1930 ගණන්වල මහා අවපාතය ජැමෙයිකාවට දැඩි ලෙස බලපෑවේය. 1934–39 බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය කම්කරු නොසන්සුන්තාවයේ කොටසක් ලෙස, ජැමෙයිකාවේ වැඩවර්ජන රාශියක් සිදු වූ අතර, එය 1938 දී කෝලාහලයක් බවට පත් වූ වැඩවර්ජනයකින් අවසන් විය.Hamilton, Janice. Jamaica in Pictures, p. 30. Twenty-First Century Books (2005),  එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, බ්‍රිතාන්‍ය රජය කැළඹීම්වලට හේතු සොයා බැලීම සඳහා කොමිසමක් පත් කළේය; ඔවුන්ගේ වාර්තාව බ්‍රිතාන්‍යයේ කැරිබියානු ජනපදවල දේශපාලන හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ නිර්දේශ කළේය.  1944 දී විශ්වීය වැඩිහිටි ඡන්ද අයිතියෙන් තේරී පත් වූ නව නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් පිහිටුවන ලදී. මෙම කාලය තුළ ජැමෙයිකාවේ ද්වි-පක්ෂ ක්‍රමය මතු වූ අතර, ඇලෙක්සැන්ඩර් බුස්ටමාන්ටේ යටතේ ජැමෙයිකානු කම්කරු පක්ෂය (JLP) සහ නෝමන් මැන්ලි යටතේ මහජන ජාතික පක්ෂය (PNP) නිර්මාණය විය.

ජැමෙයිකාව එක්සත් රාජධානියෙන් ක්‍රමයෙන් වැඩිවන ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. 1958 දී එය බ්‍රිතාන්‍යයේ කැරිබියානු යටත් විජිත කිහිපයක සම්මේලනයක් වන බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සම්මේලනයේ පළාතක් බවට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, සම්මේලනයේ සාමාජිකත්වය බෙදීමට හේතු වූ බව ඔප්පු වූ අතර, මෙම ගැටලුව පිළිබඳ ජනමත විචාරණයකින් සුළු බහුතරයක් ඉවත් වීමට ඡන්දය දුන්හ. සම්මේලනයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු, ජැමෙයිකාව 1962 අගෝස්තු 6 වන දින පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, නව රාජ්‍යය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය (බ්‍රිතාන්‍ය රජතුමා රාජ්‍ය නායකයා ලෙස) රඳවා ගත් අතර වෙස්ට්මිනිස්ටර් විලාසිතාවේ පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් අනුගමනය කළේය. වයස අවුරුදු 78 දී බුස්ටමැන්ටේ රටේ පළමු අගමැති බවට පත්විය.

 පශ්චාත්-නිදහස් යුගය 
වසරකට ආසන්න වශයෙන් 6% ක සාමාන්‍යයක් සහිත ශක්තිමත් ආර්ථික වර්ධනය, ගතානුගතික JLP ආණ්ඩු යටතේ නිදහසේ පළමු වසර දහය සනිටුහන් කළේය; මේවා මෙහෙයවනු ලැබුවේ අනුප්‍රාප්තික අගමැතිවරුන් වන ඇලෙක්සැන්ඩර් බුස්ටමාන්ට්, ඩොනල්ඩ් සැන්ග්ස්ටර් (ධූරයෙන් මාස දෙකක් ඇතුළත ස්වාභාවික හේතූන් මත මිය ගියේය) සහ හියු ෂියරර් විසිනි. බොක්සයිට්/ඇලුමිනා, සංචාරක ව්‍යාපාරය, නිෂ්පාදන කර්මාන්තය සහ තරමක් දුරට කෘෂිකාර්මික අංශයේ පෞද්ගලික ආයෝජන ඉහළ මට්ටමක පැවතීම හේතුවෙන් මෙම වර්ධනයට හේතු විය. 1967 ජැමෙයිකානු මහ මැතිවරණයේදී, JLP නැවතත් ජයග්‍රහණය කළ අතර, ආසන 53 න් 33 ක් දිනා ගත් අතර, PNP ආසන 20 ක් ලබා ගත්තේය.Dieter Nohlen (2005), Elections in the Americas: A data handbook, Volume I, p. 430.

විදේශ ප්‍රතිපත්තිය අනුව ජැමෙයිකාව නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ සාමාජිකයෙකු වූ අතර, බ්‍රිතාන්‍යය සහ එක්සත් ජනපදය සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කළ අතර කියුබාව වැනි කොමියුනිස්ට් රාජ්‍යයන් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කර ගැනීමට උත්සාහ කළේය.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Michael_Manley.jpg|දකුණ|thumb|මයිකල් මැන්ලි, අගමැති 1972–1980 සහ 1989–1992
පළමු දශකයේ ශුභවාදී හැඟීම සමඟ බොහෝ අප්‍රිකානු-ජැමෙයිකානුවන් අතර අසමානතාවය පිළිබඳ වැඩෙන හැඟීමක් සහ වර්ධනයේ ප්‍රතිලාභ නාගරික දුප්පතුන් විසින් බෙදා නොගන්නා බවට කනස්සල්ලක් ඇති විය, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් අවසානයේ කිංග්ස්ටන්හි අපරාධවලින් පිරුණු පැල්පත් නගරවල ජීවත් වූහ. මෙය 1972 දී මයිකල් මැන්ලි යටතේ ඡන්දදායකයින් PNP තෝරා පත් කර ගැනීමට හේතු විය. JLP හි ආසන 16 ට PNP ආසන 37 ක් දිනා ගත්තේය.

මැන්ලිගේ රජය ඉහළ අවම වැටුපක්, ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණයක්, කාන්තා සමානාත්මතාවය සඳහා නීති සම්පාදනය, වැඩි නිවාස ඉදිකිරීමක් සහ අධ්‍යාපන ප්‍රතිපාදන වැඩි කිරීම වැනි විවිධ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළේය.ජාත්‍යන්තරව ඔහු කොමියුනිස්ට් කන්ඩායම සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කළ අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්ණභේදවාදී පාලනයට දැඩි ලෙස විරුද්ධ විය.

1976 දී, PNP තවත් දැවැන්ත ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත් අතර, JLP හි ආසන 13 ට ආසන 47 ක් දිනා ගත්තේය. ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය ඉතා ඉහළ 85% කි.Dieter Nohlen (2005) Elections in the Americas: A data handbook, Volume I, p. 430. කෙසේ වෙතත්, මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ අභ්‍යන්තර හා බාහිර සාධක (තෙල් කම්පන වැනි) සංයෝජනයක් හේතුවෙන් ආර්ථිකය අඩාල විය. JLP සහ PNP අතර එදිරිවාදිකම් තීව්‍ර වූ අතර, මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ දේශපාලන හා කල්ලි ආශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය.

1980 වන විට, ජැමෙයිකාවේ දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය 1972 මට්ටමට වඩා 25% ක් පමණ පහත වැටී තිබුණි. වෙනසක් අපේක්ෂා කරමින්, ජැමෙයිකානුවන් 1980 දී එඩ්වඩ් සීගා යටතේ JLP ට නැවත ඡන්දය දුන් අතර, JLP PNP හි ආසන නවයට ආසන 51 ක් දිනා ගත්තේය. දැඩි කොමියුනිස්ට් විරෝධී සීගා, කියුබාව සමඟ සබඳතා කපා හැර 1983 දී එක්සත් ජනපදය ග්‍රෙනාඩා ආක්‍රමණය කිරීමට සහාය දැක්වීමට හමුදා යැවීය. කෙසේ වෙතත්, ආර්ථික පිරිහීම 1980 ගණන්වල මැද භාගය දක්වාම පැවතුන අතර, එය සාධක ගණනාවකින් උග්‍ර විය. විශාලතම සහ තුන්වන විශාලතම ඇලුමිනා නිෂ්පාදකයින් වන ඇල්පාර්ට් සහ ඇල්කෝවා වසා දැමූ අතර, දෙවන විශාලතම නිෂ්පාදකයා වන ඇල්කන් විසින් නිෂ්පාදනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරන ලදී. රෙනෝල්ඩ්ස් ජැමෙයිකා පතල් සමාගම ජැමෙයිකානු කර්මාන්තයෙන් ඉවත් විය. ආර්ථිකයට වැදගත් වූ සංචාරක කර්මාන්තයේ ද පහත වැටීමක් ඇති විය. විශාල මූල්‍ය හිඟයන් සමඟ ඉහළ යන විදේශීය සහ දේශීය ණය හේතුවෙන්, රජය විවිධ කප්පාදු පියවර ක්‍රියාත්මක කිරීම මත රඳා පවතින ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) මූල්‍යකරණය අපේක්ෂා කළේය. මේවා 1985 දී වැඩ වර්ජනවලට හේතු වූ අතර සීගා රජයට සහාය අඩු වූ අතර, 1988 දී ගිල්බට් සුළි කුණාටුවෙන් ඇති වූ විනාශයට රජයේ ප්‍රතිචාරය විවේචනය කිරීම නිසා එය උග්‍ර විය. සමාජවාදය අවධාරනය කර වඩාත් මධ්‍යස්ථ ස්ථාවරයක් අනුගමනය කරමින්, මයිකල් මැන්ලි සහ පීඑන්පී 1989 දී නැවත තේරී පත් වූ අතර, ජේඑල්පී හි ආසන 15 ට ආසන 45 ක් දිනා ගත්හ.Nohlen, D (2005) Elections in the Americas: A data handbook, Volume I, p. 430, .

අගමැතිවරුන් වන මයිකල් මැන්ලි (1989–1992), පී. ජේ. පැටර්සන් (1992–2005) සහ පෝර්ටියා සිම්ප්සන්-මිලර් (2005–2007) යටතේ පීඑන්පී මැතිවරණ මාලාවක් ජයග්‍රහණය කළේය. 1993 ජැමෙයිකානු මහ මැතිවරණයේදී, පැටර්සන් පීඑන්පී ජයග්‍රහණය කරා මෙහෙයවූ අතර, ජේඑල්පී හි ආසන අටට ආසන 52 ක් දිනා ගත්තේය. පැටර්සන් 1997 ජැමෙයිකානු මහ මැතිවරණයේදී ද ජය ගත්තේ ජේඑල්පී හි ආසන 10 ට ආසන 50 ක තවත් අතිවිශාල පරතරයකින් ය. පැටර්සන්ගේ අඛණ්ඩ තුන්වන ජයග්‍රහණය 2002 ජැමෙයිකානු මහ මැතිවරණයේදී සිදු වූ අතර, එහිදී PNP බලය රඳවා ගත් නමුත් ආසන බහුතරය ආසන 34 කින් 26 දක්වා අඩු විය. පැටර්සන් 2006 පෙබරවාරි 26 වන දින ඉල්ලා අස් වූ අතර, ජැමෙයිකාවේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය වූ පෝර්ටියා සිම්ප්සන්-මිලර් ඇය වෙනුවට පත් කරන ලදී. මෙම කාලය තුළ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය ක්‍රමයෙන් අඩු විය, 1993 දී 67.4% සිට 2002 දී 59.1% දක්වා.

මෙම කාලය තුළ මූල්‍ය අංශය නියාමනය ඉවත් කිරීම සහ ජැමෙයිකානු ඩොලරය පාවීම මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සඳහා වැඩි ආයෝජනයක් මෙන්ම ශක්තිමත් සමාජ ආරක්ෂණ ජාලයක් ද රඳවා ගැනීම වැනි විවිධ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙන ලදී. පසුගිය දශක දෙක තුළ බහුලව පැවති දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය.Franklyn, Delano (ed.): 2002. The Challenges of Change: P. J. Patterson Budget Presentations 1992–2002. Kingston, Jamaica: Ian Randle Publishers.

2007 දී PNP පක්ෂය JLP පක්ෂය විසින් ආසන 32 ට 28 ක පටු පරතරයකින් පරාජය කරන ලද අතර, ඡන්ද ප්‍රතිශතය 61.46% කි. මෙම මැතිවරණයෙන් වසර 18 ක PNP පාලනය අවසන් වූ අතර බෲස් ගෝල්ඩින් නව අගමැති බවට පත්විය.Pollster's diary: virtual motion picture of campaign 2007 , Jamaica Gleaner, 9 September 2007. ගෝල්ඩින්ගේ ධුර කාලය (2007–2010) ගෝලීය අවපාතයේ බලපෑම් මෙන්ම 2010 දී ජැමෙයිකානු පොලිසිය සහ හමුදාව මත්ද්‍රව්‍ය අධිපති ක්‍රිස්ටෝපර් කෝක් අත්අඩංගුවට ගැනීමට ගත් උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පුපුරා ගොස් 70 කට අධික සංඛ්‍යාවක් මිය ගියේය. මෙම සිදුවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ගෝල්ඩින් ඉල්ලා අස් වූ අතර 2011 දී ඇන්ඩෲ හොල්නස් ඔහු වෙනුවට පත් කරන ලදී.

ජැමෙයිකාවේ කොතරම් පුළුල් ලෙස සමරනු ලැබුවද, 21 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී නිදහස ප්‍රශ්න කර ඇත. 2011 දී කරන ලද සමීක්ෂණයකින් හෙළි වූයේ, ජැමෙයිකානුවන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 60% ක් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් ලෙස පැවතුනේ නම් රට වඩා හොඳ වනු ඇතැයි විශ්වාස කරන බවත්, 17% ක් පමණක් එය වඩාත් නරක වනු ඇතැයි විශ්වාස කරන බවත්, රටේ සමාජ හා මූල්‍ය වැරදි කළමනාකරණයේ වසර ගණනාවක ගැටළු ලෙස සඳහන් කරමිනි. 2011 ජැමෙයිකානු මහ මැතිවරණයේදී හොල්නස් සහ ජේඑල්පී පරාජයට පත් වූ අතර, එහිදී පෝර්ටියා සිම්ප්සන්-මිලර් සහ පීඑන්පී නැවත බලයට පත් විය. ආසන සංඛ්‍යාව 63 දක්වා වැඩි කර තිබූ අතර, පීඑන්පී බලයට පත් වූයේ ජේඑල්පී හි ආසන 21 දක්වා ආසන 42 කින් දැවැන්ත ලෙස ඉහළ යාමෙනි. ඡන්ද ප්‍රතිශතය 53.17% කි.

හොල්නස්ගේ ජේඑල්පී පෙබරවාරි 25 වන දින සිම්ප්සන්-මිලර්ගේ පීඑන්පී පරාජය කරමින් 2016 මහ මැතිවරණයේදී පටු ලෙස ජයග්‍රහණය කළේය. පීඑන්පී ආසන 31 ක් දිනා ගත් අතර ජේඑල්පී හි ආසන 32 ක් දිනා ගත්තේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, සිම්ප්සන්-මිලර් දෙවන වරටත් විපක්ෂ නායක ධුරයට පත්විය. පළමු වරට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය 50% ට වඩා පහත වැටුණු අතර එය 48.37% ක් පමණි.

2020 මහ මැතිවරණයේදී, ජැමෙයිකාවේ කම්කරු පක්ෂය සඳහා අඛණ්ඩව දෙවන ජයග්‍රහණයක් ලබා ගනිමින් ඇන්ඩෲ හොල්නස් JLP සඳහා ඉතිහාසයක් නිර්මාණය කළේය, ආසන 49 ක් දිනා ගනිමින්, මෙවර පීටර් පිලිප්ස් විසින් නායකත්වය දුන් PNP විසින් දිනා ගන්නා ලද ආසන 14 ක්. JLP සඳහා අඛණ්ඩ ජයග්‍රහණයක් අවසන් වරට සිදු වූයේ 1980 දී ය. කෙසේ වෙතත්, මෙම මැතිවරණයේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය 37% ක් පමණක් වූ අතර, එය බොහෝ විට කොරෝනා වයිරස් වසංගතයෙන් බලපෑමට ලක් විය.JLP Trounces PNP 49 To 14 Seats  The Gleaner, 3 September 2020

 යොමු කිරීම්