පේරු

පේරු, නිල වශයෙන් පේරු ජනරජය, යනු දකුණු ඇමරිකාවේ බටහිර දෙසින් පිහිටි රටකි. එය උතුරින් ඉක්වදෝරය සහ කොලොම්බියාව, නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලය, ගිනිකොන දෙසින් බොලිවියාව, දකුණින් චිලී සහ දකුණින් සහ බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වේ. පේරු යනු මහා විවිධත්වයෙන් යුත් රටක් වන අතර, බටහිරින් පැසිෆික් වෙරළබඩ කලාපයේ ශුෂ්ක තැනිතලා සිට, රටේ උතුරේ සිට ගිනිකොන දක්වා විහිදෙන ඇන්ඩීස් කඳු මුදුන් දක්වා, ඇමසන් ගඟ සමඟ නැගෙනහිරින් නිවර්තන ඇමසන් ද්‍රෝණියේ වැසි වනාන්තර දක්වා වාසස්ථාන විහිදේ. පේරු හි ජනගහනය මිලියන 32 ඉක්මවන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ලීමා වේ. වර්ග කිලෝමීටර 1,285,216 සහිත පේරු යනු ලෝකයේ 19 වන විශාලතම රට වන අතර දකුණු ඇමරිකාවේ තුන්වන විශාලතම රට වේ.

පුරාණ හා මධ්‍යතන යුගයන්හිදී පේරු භූමිය සංස්කෘතීන් කිහිපයකට නිවහන වූ අතර, ඕනෑම රටක ශිෂ්ටාචාරයේ දීර්ඝතම ඉතිහාසයක් ඇති එකක් ඇති අතර, එහි උරුමය ක්‍රි.පූ. 10 වන සහස්‍රයේ කැරල්–සුපේ ශිෂ්ටාචාරය දක්වා දිව යයි, එය ඇමරිකාවේ පැරණිතම ශිෂ්ටාචාරය වන අතර ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ලක් ලෙස සැලකේ. කැපී පෙනෙන අනුප්‍රාප්තික සංස්කෘතීන් සහ ශිෂ්ටාචාර අතරට නස්කා සංස්කෘතිය, වාරි සහ තිවානාකු අධිරාජ්‍යයන්, කුස්කෝ රාජධානිය සහ පූර්ව-කොලොම්බියානු ඇමරිකාවේ විශාලතම දන්නා රාජ්‍යය වන ඉන්කා අධිරාජ්‍යය ඇතුළත් වේ. ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය 16 වන සියවසේදී කලාපය යටත් කරගත් අතර පස්වන චාල්ස් පේරු රාජධානියේ නිල නාමය සහිත උපරාජයක් ස්ථාපිත කළ අතර එය එහි දකුණු ඇමරිකානු භූමි ප්‍රදේශ බොහොමයක් ආවරණය කළේය, එහි අගනුවර ලීමා හි විය. 1551 දී ලීමා හි සැන් මාකෝස් ජාතික විශ්ව විද්‍යාලය නිල වශයෙන් පිහිටුවීමත් සමඟ ඇමරිකාවේ උසස් අධ්‍යාපනය ආරම්භ විය.

පේරු රාජ්‍යය 1821 දී ස්පාඤ්ඤයෙන් නිල වශයෙන් නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, බර්නාඩෝ ඕ'හිගින්ස්, ජෝස් ද සැන් මාටින් සහ සයිමන් බොලිවර්ගේ හමුදා ව්‍යාපාරවලින් මෙන්ම අයකුචෝ හි තීරණාත්මක සටනින් පසුව, එය 1824 දී එහි නිදහස සම්පූර්ණ කළේය. ඊළඟ වසරවලදී, පැසිෆික් යුද්ධයෙන් (1879–1884) අවසන් වූ ගුවානෝ සූරාකෑම හේතුවෙන් සාපේක්ෂ ආර්ථික හා දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් ඇති වන තෙක් රට මුලින්ම දේශපාලන අස්ථාවරත්වයෙන් පීඩා වින්දා. 20 වන සියවස පුරාම, පේරු රාජ්‍යය සහ ගරිල්ලා කණ්ඩායම් අතර අභ්‍යන්තර ගැටුම ඇතුළුව, ආර්ථික වර්ධනයේ කාල පරිච්ඡේද සමඟ සම්බන්ධ වූ දේශපාලන හා සමාජ අස්ථාවරත්වය සමඟ පොරබදමින් සිටියේය. 1990 ගණන්වල ඇල්බර්ටෝ ෆුජිමෝරි සහ ව්ලැඩිමිරෝ මොන්ටෙසිනෝස්ගේ ඒකාධිපති පාලනය යටතේ පේරු නව ලිබරල් ආර්ථික විද්‍යාව දෙසට යොමු කිරීමට ප්ලෑන් වර්ඩ් සමත් වූ අතර, ෆුජිමෝරිවාදය පිළිබඳ හිටපු දේශපාලන දෘෂ්ටිවාදය අද දක්වාම පවතින රටේ පාලනය කෙරෙහි කල් පවතින සලකුණක් ඉතිරි කළේය. 2000 දශකය ආර්ථික ව්‍යාප්තිය සහ දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීම සනිටුහන් කළ නමුත්, ඊළඟ දශකය තුළ දිගුකාලීන සමාජ දේශපාලනික දුර්වලතා හෙළිදරව් වූ අතර, එය කොංග්‍රසය සහ COVID-19 වසංගතය විසින් ඇති කරන ලද දේශපාලන අර්බුදයක් මගින් උග්‍ර කරන ලද අතර එය 2022 දී ආරම්භ වන නොසන්සුන්තා කාල පරිච්ඡේදයට හේතු විය.

පේරු ස්වෛරී රාජ්‍යය කලාප 25 කට බෙදා ඇති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. එහි ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් අතර පතල් කැණීම, නිෂ්පාදනය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ ධීවර කර්මාන්තය මෙන්ම විදුලි සංදේශ සහ ජෛව තාක්‍ෂණය වැනි අනෙකුත් වර්ධනය වන අංශ ඇතුළත් වේ. ලතින් ඇමරිකාවේ පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ රටවල දේශපාලන හා ආර්ථික කණ්ඩායම්කරණයක් වන පැසිෆික් පූමාස් හි කොටසක් මෙම රට වේ. ධනාත්මක වර්ධනය, ස්ථාවර සාර්ව ආර්ථික පදනම්, වැඩිදියුණු කළ පාලනය සහ ගෝලීය ඒකාබද්ධතාවයට විවෘතභාවය යන පොදු ප්‍රවණතා බෙදා ගන්නා රටවල් සමූහයකි. සමාජ නිදහස අතින් පේරු රාජ්‍යය ඉහළ ස්ථානයක සිටී;"Freedom in the World 2017 – Populists and Autocrats: The Dual Threat to Global Democracy"  by Freedom House, 31 January 2017 එය ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගීතාව, පැසිෆික් සන්ධානය, ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් හවුල්කාරිත්වය සඳහා වූ විස්තීර්ණ සහ ප්‍රගතිශීලී ගිවිසුම සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකි; සහ මධ්‍යම බලවතෙකු ලෙස සැලකේ.

පේරු හි ජනගහනයට මෙස්ටිසෝස්, ඇමරින්ඩියන්, යුරෝපීයයන්, අප්‍රිකානුවන් සහ ආසියානුවන් ඇතුළත් වේ. පේරු ජාතිකයන්ගෙන් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ක්වෙචුවාන් භාෂා, අයිමාරා හෝ වෙනත් ස්වදේශීය භාෂා කතා කළද, ප්‍රධාන කථන භාෂාව ස්පාඤ්ඤ වේ. සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන්ගේ මෙම මිශ්‍රණය කලාව, ආහාර, සාහිත්‍යය සහ සංගීතය වැනි ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රකාශනවල පුළුල් විවිධත්වයක් ඇති කිරීමට හේතු වී තිබේ. පේරු මෑතකදී එහි සජීවී ආහාර විද්‍යාව සඳහා ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇති අතර, ස්වදේශික, ස්පාඤ්ඤ, අප්‍රිකානු සහ ආසියානු බලපෑම් මිශ්‍ර කරයි. ලීමා දැන් ගෝලීය සූපශාස්ත්‍ර අගනුවරක් ලෙස සැලකේ, සෙන්ට්‍රල් සහ මයිඩෝ වැනි සම්මානලාභී අවන්හල්වල නිවහන වේ.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 ප්‍රාග්-ඉතිහාසය සහ පූර්ව-කොලොම්බියානු පේරු 

 ජයග්‍රහණය සහ යටත් විජිත සමය 

 නිදහස 

 19 වන සියවස 

 20 වන සියවස 

 21 වන සියවස 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 වනජීවීන් 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 දේශපාලනයේ දූෂණ චෝදනා 

 පරිපාලන අංශ 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 

 ආර්ථිකය 

 පතල් කර්මාන්තය 

 කෘෂිකර්මාන්තය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 කර්මාන්තය 

 යටිතල පහසුකම් 
 ප්‍රවාහනය 

 බලශක්තිය 

 සෞඛ්‍ය සේවා 

 ජන විකාශනය 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 භාෂාව 

 ආගම 

 අධ්‍යාපනය 

 ස්ථාන නාම 

 සංස්කෘතිය 

 දෘශ්‍ය කලා 

 පූර්ව-කොලොම්බියානු කලාව 

 යටත් විජිත කලාව 

 සාහිත්‍යය 

 ආහාර පිසීම 

 සංගීතය 

 සිනමාව 

 ක්‍රීඩාව 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:පේරු