සුඩානයේ සංස්කෘතිය

සුඩාන සංස්කෘතිය, අප්‍රිකාවේ ක්ෂුද්‍ර කොස්මික් කලාපයක, වැලි කාන්තාරයේ සිට නිවර්තන වනාන්තර දක්වා වෙනස් වන භූගෝලීය අන්තයන් සමඟ විවිධ උපභාෂා සහ භාෂා රාශියකින් සන්නිවේදනය කරන වාර්ගික කණ්ඩායම් 578 ක පමණ හැසිරීම්, භාවිතයන් සහ විශ්වාසයන් ඒකාබද්ධ කරයි. මෑතකාලීන සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ රටේ බොහෝ පුරවැසියන් සුඩානය සහ ඔවුන්ගේ ආගම යන දෙකම සමඟ දැඩි ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, අරාබි සහ අප්‍රිකානු අධිජාතික අනන්‍යතාවයන් වඩාත් ධ්‍රැවීකරණය වී තරඟකාරී වන බවයි.

 මාධ්‍ය 
2000 ගණන්වල මුල් භාගය වන විට, සුඩානය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සීමා සහිත මාධ්‍ය පරිසරයක් තිබුණි. නිදහසින් පසු සුඩානයේ මුද්‍රිත මාධ්‍ය සාමාන්‍යයෙන් එක් දේශපාලන පක්ෂයකට හෝ බලයේ සිටින රජයට සේවය කර ඇත, නමුත් ඉඳහිට ප්‍රකාශිත ස්වාධීන පුවත්පත් තිබුනි. Though published in 2015, this work covers events in the whole of Sudan (including present-day South Sudan) until the 2011 secession of South Sudan.

හමුදා පාලන සමයට වඩා සිවිල් ආණ්ඩු යටතේ මාධ්‍ය නිදහස වැඩි විය. ගුවන්විදුලිය සහ රූපවාහිනිය සෑම විටම රජය කුමන ආකාරයේ පාලනයක් තිබුණද, වඩාත් දැඩි රජයේ පාලනය යටතේ පැවතිණි.

2023 සුඩානයේ යුද්ධය අතරතුර, මාධ්‍යවේදීන් සහ ස්වාධීන මාධ්‍ය සංවිධාන සැලකිය යුතු තර්ජන යටතේ කටයුතු කර ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් සටන් කරන පාර්ශ්වයන්ගේ බිය ගැන්වීම් සහ සතුරුකම්, දේශපාලන හා වාර්ගික එදිරිවාදිකම් මෙන්ම මූල්‍ය හා මානසික පීඩාවන් හේතුවෙන්.

 සංගීතය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Drummer_at_Hamed_el-Nil_Mosque_(8625532075).jpg|thumb|ඔම්ඩුර්මන් හි සිකුරාදා දහවල් පිරිසට සූෆි ඩර්විෂ් බෙර වාදනය කරයි.
සුඩානයේ නූතන ඉතිහාසය තුළ නිදන්ගත අස්ථාවරත්වය සහ මර්දනය හරහා පොහොසත් සහ අද්විතීය සංගීත සංස්කෘතියක් ඇත. 1983 දී ෂරියා නීතිය පිළිබඳ දැඩි සලාෆි අර්ථකථනය පැනවීමත් සමඟම, මහජූබ් ෂරීෆ් වැනි රටේ බොහෝ ප්‍රමුඛ කවියන් සහ කලාකරුවන් සිරගත කරන ලද අතර තවත් සමහරු මොහොමඩ් එල් අමීන් (1990 ගණන්වල මැද භාගයේදී සුඩානයට ආපසු ගියහ) සහ මොහොමඩ් වර්ඩි වැනි අය සිරගත කරන ලදී. (ආපසු සුඩානයට 2003), කයිරෝවට පලා ගියේය. සාම්ප්‍රදායික සාර් උත්සවවලට බාධා කිරීම් සහ බෙර රාජසන්තක කිරීමත් සමඟ සාම්ප්‍රදායික සංගීතයද දුක් විඳීමට සිදු විය.

ඒ සමගම යුරෝපීය හමුදා නව උපකරණ සහ මෝස්තර හඳුන්වා දීමෙන් සුඩාන සංගීතය දියුණු කිරීමට දායක විය; මිලිටරි සංගීත කණ්ඩායම්, විශේෂයෙන් ස්කොට්ලන්ත බෑග් පයිප්, කීර්තිමත් වූ අතර, සාම්ප්‍රදායික සංගීතය හමුදා පාගමන සංගීතයට සකසා ඇත. මාර්තු ශුල්කාවි අංක 1 මාර්තු ෂිලුක් ශබ්දයට නිදසුනකි. උතුරු සුඩානය අනෙකුත් සුඩානයට වඩා වෙනස් සංගීතයට සවන් දෙයි. ඇල්ඩ්ලයිබ් නම් සංගීත වර්ගයක් තම්බුර් නම් සංගීත භාණ්ඩයක් භාවිතා කරයි. තම්බූර් තන්තු පහකින් යුක්ත වන අතර එය ලී වලින් සාදා ඇති අතර මිනිස් අත්පොළසන් සහ ගායන ශිල්පීන්ගේ හඬින් සංගීතය නිර්මාණය කරයි.

 සිනමාව 
සුඩානයේ සිනමාව ආරම්භ වූයේ 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පැවැත්මේ සිනමාකරණයෙනි. 1956 නිදහසෙන් පසු, ශක්තිමත් වාර්තා චිත්‍රපට සම්ප්‍රදායක් ස්ථාපිත කරන ලද නමුත්, ඉස්ලාමීය රජය විසින් පනවන ලද මූල්‍ය බලපෑම් සහ බරපතල බාධාවන් 1990 ගණන්වල සිට චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයේ පරිහානියට හේතු විය. 2010 දශකයේ සිට, ප්‍රධාන වශයෙන් කාර්ටූම් වෙත සීමා වූවත්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයේ දිරිගන්වන පුනර්ජීවනයක් සහ චිත්‍රපට සංදර්ශන සහ උත්සව සඳහා මහජන උනන්දුව කිහිපයක් මුල පිරීම් පෙන්නුම් කර ඇත.

සුඩානයේ ඡායාරූප භාවිතය 1880 ගණන්වල සහ ඇන්ග්ලෝ-ඊජිප්තු පාලනය දක්වා දිව යයි. අනෙකුත් රටවල මෙන්ම, පුවත්පත් වැනි ජන මාධ්‍ය සඳහා මෙන්ම ආධුනික ඡායාරූප ශිල්පීන් සඳහා ඡායාරූපකරණයේ වර්ධනය වන වැදගත්කම 20 වැනි සියවසේ සහ ඉන් ඔබ්බට සුඩානයේ පුළුල් ඡායාරූප ලේඛනගත කිරීමට සහ ඡායාරූප භාවිතයට හේතු විය. 21 වන ශතවර්ෂයේදී, සුඩානයේ ඡායාරූපකරණය වැදගත් වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් ඩිජිටල් ඡායාරූපකරණය සහ සමාජ මාධ්‍ය සහ අන්තර්ජාලය හරහා බෙදා හැරීම හේතුවෙන්.

 ඇදුම් පැළඳුම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bedscha.jpg|thumb|ගැලබියා පැළඳ සිටින බෙජා මිනිසුන්
බොහෝ සුඩාන ජාතිකයන් සාම්ප්‍රදායික හෝ බටහිර ඇඳුමෙන් සැරසී සිටිති. සුඩාන පිරිමින් විසින් බහුලව අඳින සාම්ප්‍රදායික ඇඳුමක් වන්නේ ජලබියා වන අතර එය ඊජිප්තුවට ද පොදු වූ ලිහිල්, දිගු අත් ඇති, කරපටි රහිත වළලුකර දක්වා දිග ඇඳුමකි. ජලබිය බොහෝ විට විශාල හිස්වැසුම් සහ ස්කාෆ් සමග ඇති අතර, ඇඳුම සුදු, වර්ණ, ඉරි සහිත විය හැකි අතර, අවුරුද්දේ සමය සහ පුද්ගලික මනාපයන් අනුව ඝනකමෙන් වෙනස් වේ.

සුඩාන කාන්තාවන් සඳහා වඩාත් පොදු ඇඳුම වන්නේ සුඩාන උපභාෂාවෙන් උච්චාරණය කරන තෝබ් ය. තෝබ් යනු සුදු හෝ වර්ණවත් දිගු, තනි රෙදි කැබැල්ලක් වන අතර, කාන්තාවන් තම අභ්‍යන්තර ඇඳුම් වටේ ඔතා, සාමාන්‍යයෙන් හිස සහ හිසකෙස් ආවරණය කරයි.

1991 දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයක් (මහජන නියෝග නීතිය) නිසා කාන්තාවන්ට ප්‍රසිද්ධියේ කලිසම් ඇඳීමට අවසර නොලැබුනේ එය "අසභ්‍ය ඇඳුමක්" ලෙස අර්ථකථනය කරන ලද බැවිනි. කලිසම් ඇඳීම සඳහා දඬුවම කස පහර 40 ක් විය හැකි නමුත්, 2009 දී වරදකරු වූ පසු, ඒ වෙනුවට එක් කාන්තාවකට ඇමරිකානු ඩොලර් 200 ට සමාන දඩයක් නියම විය.

 ක්‍රීඩා 
බොහෝ රටවල මෙන්ම සුඩානයේ ද ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව පාපන්දු වේ. සුඩාන පාපන්දු සංගමය 1936 දී ආරම්භ කරන ලද අතර එමඟින් එය අප්‍රිකාවේ පවතින පැරණිතම පාපන්දු සංගමයක් බවට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, පාපන්දු සංගමය පිහිටුවීමට පෙර, සුඩානය 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට ඊජිප්තුව හරහා බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදීන් විසින් රටට ගෙන එන ලද පාපන්දු අත්විඳීමට පටන් ගෙන තිබුණි. එවකට ආරම්භ කරන ලද අනෙකුත් සුඩාන සමාජ අතර අල්-හිලාල් ඔම්දුර්මන්, අල්-මෙරික්, රට තුළ පාපන්දු ජනප්‍රිය කිරීමට හේතු විය. සුඩාන පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ අනාගත දියුණුව සඳහා අඩිතාලම දමා සුඩානයේ ක්‍රීඩා කළ පළමු ජාතික ලීගය බවට කාර්ටූම් ලීගය පත්විය.

2019 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට, 2000 දශකයේ ආරම්භයේ සිට අවිධිමත් කාන්තා සමාජ පදනම මත ආරම්භ වූ කාන්තා පාපන්දු සමාජ සඳහා නිල ජාතික ලීගයක් පවතී. 2021 දී, සුඩාන කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ප්‍රථම වරට ඊජිප්තුවේ කයිරෝ හි පැවති අරාබි කාන්තා කුසලානයට සහභාගී විය.

සුඩානයේ ජාතික බීච් වොලිබෝල් කණ්ඩායම 2018–2020 CAVB බීච් වොලිබෝල් මහාද්වීපික කුසලානයට කාන්තා සහ පිරිමි යන අංශ දෙකෙන්ම තරඟ වැදුණි. 2022 ජුනි මාසයේදී, අප්‍රිකානු ශූරතාවලියකට සහභාගී වූ පළමු සුඩාන කාන්තා මල්ලවපොර ක්‍රීඩිකාව වන පැට්‍රීෂියා සෙයිෆ් එල් දින් එල් හජ්, 2024 ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා සඳහා සූදානම් වීම සඳහා නයිජීරියාවට යාමට සූදානම් වන විට, රොයිටර් ඡායාරූප ශිල්පී මොහොමඩ් නුරල්ඩින් අබ්දල්ලා විසින් ඡායාරූප ගත කරන ලදී.

 යොමු කිරීම්