M32 dwarf elliptical galaxy (Satellite galaxy)

M32 යනු අපට නුදුරු ම විශාල මන්දාකිණිය වන ඇන්ඩ්‍රොමීඩා වටා ගමන් කරන මන්දාකිණියකි. පොළොව වටා සඳු ගමන් කරන අයුරින් මැ ඇතැම් මන්දාකිණි වටා ද මෙ බඳු මන්දාකිණි ගමන් කරයි. දැනට සොයාගෙනැ ඇති පරිදි ඇන්ඩ්‍රොමීඩා වටා මෙ වන් කුඩා ප්‍රමාණයේ මන්දාකිණි විශාල ප්‍රමාණයක් පවතී. මේවා හඳුන්වන්නේ චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාට නමිනි. චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාට ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් ප්‍රමාණයෙන් විශාල මන්දාකිණිය හා සම්බන්ධ යි.

ඇන්ඩ්‍රොමීඩා වටා තිබෙන මේ මන්දාකිණිවලින් අපට පහසුවෙන් නිරික්සිය හැකි දීප්තිමත් චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාටය වෙන්නේ M110 ය. 1749 දී ප්‍රංශ ජාතික Guillaume Gentil විසින් සොයාගැනුණු M32 මන්දාකිණිය පසු වැ චාල්ස් මෙසියර් විසින් ඔහු ගේ ගැඹුරු ආකාශ වස්තු නාමාවලියට එකතු කැරිණි.

ඇන්ඩ්‍රොමීඩා වටා තිබෙන සෙසු චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාට වලින් බොහෝවක් සොයාගැනෙන්නේ පසු කලෙකැ දී යැ. ඊට හෙය මෙ බඳු මන්දාකිණි දීප්තියෙන් සාමාන්‍ය මන්දාකිණිවලටත් වඩා අඩු නිසා නිරික්සීම අසීරු වීම යි. බොහෝ විට මෙ බඳු මන්දාකිණි ගැන විද්‍යාඥයෝ වැඩි අවධානයක් යොමු නොකරති.

M32 මන්දාකිණිය ඉලිප්සාකාර මන්දාකිණියක් හැටියට යි නම් කෙරී ඇත්තේ. නමුත් මෙහි මැදට වන්නට බොහෝ ආලෝකය එකතු වී දීප්තිමත්ව තිබෙනු දැකැගත හැකි යි. එ නිසා ම මෙය නිවැරදි ව මැ අයත් වන්නේ compact elliptical (cE) නම් වගයට යි.
විද්‍යාඥයයෝ පවසන පරිදි, M32 මන්දාකිණිය මේ අයුරින් දකින්නට හේතුව වෙන්නේ මන්දාකිණිය කලින් විශාල මන්දාකිණියක් වැ තිබීම යි. ඇන්ඩ්‍රොමීඩා වටා යන ගමනේ දී ගුරුත්ව බලපෑම් (tidal forces) නිසා හෝ පිටතින් වූ තරු ඉවත් වී ගොස් තිබේ. තවත් වැදැගත් දෙයක් වෙන්නේ, M32 මන්දාකිණිට super massive වගයේ කළු කුහරයක් තිබීම යි. මන්දාකිණියක්‌ මැදැ පිහිටි මේ කළු කුහරයේ ස්කන්ධය යොදාගෙනැ අපට මන්දාකිණිය ගැනැ බොහෝ දෑ සොයාගන්නට හෝ ගණනය කරන්නට හෝ හැකි යි. ඒ අනුව බොහෝ විට දැනට දකින්නට තිබෙන ඉලිප්සාකාර M32 මන්දාකිණිය කලකට පෙරින් සර්පිලාකාර මන්දාකිණියක් වැ තිබිණැ යි කිය හැකි යි.

ආලෝක වර්ෂ 2650000ක්‌ පමණ දුරින් වන M32 වල අලුත් තරු සෑදෙන්නට තිබියැ යුතු වායු වලාවන්, දුවිලි වැනි දෑ අඩු යි. ඒ නිසා මැ බොහෝ පැරැණි කහ හෝ රතු හෝ පැහැයට හුරු තරු රැසක් යැ දක්නට ලැබෙන්නේ.