බටහිර සංස්කෘතිය

බටහිර ලෝකය නමින් හැඳින්වෙන භූගෝලිය ප්‍රදේශය තුල පැතිරී පවතින නොයෙකුත් සමාජ සම්මතයන්, ආචාර සදාචාර හර පද්ධතීන්, සාම්ප්‍රදායික සිරිත් විරිත්, විශ්වාසයන්, දේශපාලන ක්‍රම, මානවකෘතීන් සහ තාක්ෂණයන් යනාදීය හැඳින්වීමට බටහිර සංස්කෘතිය, අපරදිග සංස්කෘතිය, බටහිර ශිෂ්ඨාචාරය, හෝ අපරදිග ශිෂ්ඨාචාරය යන යෙදුම් භාවිත කෙරේ. මානව විද්‍යාවේදී “බටහිර” යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ පුරාතන ග්‍රීසිය සහ රෝමය ආශ්‍රයෙන් බිහිවී පසුව ලොවෙහි වෙනත් ප්‍රදේශ වලට පැතිරුන සම්භාව්‍ය පුරාතන යුගයේ සංස්කෘතියයි. වඩා පුළුල් නිර්වචනයකට අනුව බටහිර සංස්කෘතියෙහි අරටුවට මූලික පදනම සපයන්නේ ග්‍රීක-රෝමානු ශිෂ්ඨාචාරය සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමයි. බටහිර සංස්කෘතිය යනු ඉතා පුළුල් සංකල්පයක් වන අතර එය නිශ්චිත භූගෝලීය ප්‍රදේශයකට සීමා කළ නොහැක. එසේ වුවද, සාමාන්‍යයෙන් එයින් අදහස් වන්නේ යුරෝපානු මහාද්වීපය තුල පවතින නානාප්‍රකාර සංස්කෘතීන් සහ යුරෝපානු රටවල් සමග ඓතිහාසිකමය සබඳතා පැවති රටවල් වල සංස්කෘතීන් වේ.

කලාත්මක, දාර්ශනිකමය, සාහිත්‍යමය සහ නෛතිකමය තේමාවන් සහ සම්ප්‍රදායන් ගණනාවකින් බටහිර සංස්කෘතිය සංලක්ෂණය වේ. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, ප්‍රධාන වශයෙන් කතෝලික පල්ලිය සහ පසු කාලීනව ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය,Karl Heussi, Kompendium der Kirchengeschichte, 11. Auflage (1956), Tübingen (Germany), pp. 317–319, 325–326The Protestant Heritage , Britannica මෙන්ම යුදෙව් ආගමද බටහිර සංස්කෘතිය හැඩගැස්වීමට දායක විය.Roman Catholicism , "Roman Catholicism, Christian church that has been the decisive spiritual force in the history of Western civilization". Encyclopædia BritannicaCaltron J.H Hayas, Christianity and Western Civilization (1953), Stanford University Press, p. 2: That certain distinctive features of our Western civilization—the civilization of western Europe and of America—have been shaped chiefly by Judaeo–Christianity, Catholic and Protestant.Jose Orlandis, 1993, "A Short History of the Catholic Church", 2nd edn. (Michael Adams, Trans.), Dublin:Four Courts Press, , preface, see  , accessed 8 December 2014. p. (preface)Thomas E. Woods and Antonio Canizares, 2012, "How the Catholic Church Built Western Civilization," Reprint edn., Washington, D.C.: Regnery History, , see accessed 8 December 2014. p. 1: "Western civilization owes far more to Catholic Church than most people—Catholic included—often realize. The Church in fact built Western civilization." පුරාතන ග්‍රීසියේ සිට මධ්‍යතන යුගය සහ පුනරුදය දක්වාම බටහිර චින්තනයෙහි තිබූ ප්‍රධානම අංගයක් වූයේ හේතුවාදය යි. අනුභූතිවාදය යන සංකල්පය පසු කාලීනව විද්‍යාත්මක ක්‍රමයට, විද්‍යාත්මක විප්ලවයට සහ ප්‍රබුද්ධ යුගයට මග පාදන ලදී.

ආශ්‍රිත