ඩොමිනිකානු ජනරජයේ භූගෝලය

ඩොමිනිකන් ජනරජය, මහා ඇන්ටිලස් හි දෙවන විශාලතම දූපත වන හිස්පැනියෝලා හි නැගෙනහිර පහෙන් අටෙන් කොටසක් සමන්විත වන අතර, උතුරින් අත්ලාන්තික් සාගරය සහ දකුණින් කැරිබියන් මුහුද ඇත. එය හයිටි සමඟ දළ වශයෙන් 2:1 අනුපාතයකින් දිවයින බෙදා ගනී, රටවල් දෙක අතර උතුරේ සිට දකුණට (තරමක් අක්‍රමවත් වුවද) මායිම කිලෝමීටර් 376 (සැතපුම් 234) වේ. උතුරට සහ වයඹ දෙසින් බහමාස් සහ ටර්ක්ස් සහ කයිකෝස් දූපත් පිහිටා ඇති අතර, නැගෙනහිරින්, මොනා මාර්ගය හරහා, එක්සත් ජනපදයේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය පුවර්ටෝ රිකෝ වේ. රටේ භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 48,442 (වර්ග සැතපුම් 18,704) (එක්සත් ජනපදයේ තානාපති කාර්යාලය විසින්) සහ කිලෝමීටර් 48,670 (වර්ග සැතපුම් 18,792) ලෙස විවිධ ලෙස වාර්තා කර ඇත, එය කියුබාවෙන් පසු ඇන්ටිලස් හි දෙවන විශාලතම රට බවට පත් කරයි. ඩොමිනිකන් ජනරජයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. ඩොමිනිකන් ජනරජය කැරිබියන් දූපත් වල විභේදන ක්‍රියාවට ආසන්නව පිහිටා ඇත.

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monte_Cristi,_Coastline.JPG|thumb|මොන්ටේ ක්‍රිස්ටි වෙරළ තීරය
ඩොමිනිකන් ජනරජයට වැදගත් කඳු වැටි හතරක් ඇත. වඩාත්ම උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇත්තේ හයිටි දේශසීමාව අසල වයඹදිග වෙරළබඩ නගරයක් වන මොන්ටේ ක්‍රිස්ටි සිට නැගෙනහිරින් සමනා අර්ධද්වීපය දක්වා විහිදෙන කෝඩිලෙරා සෙප්ටෙන්ට්‍රියනල් ("උතුරු කඳු වැටිය") වන අතර එය අත්ලාන්තික් වෙරළට සමාන්තරව දිව යයි. ඩොමිනිකන් ජනරජයේ - ඇත්ත වශයෙන්ම, මුළු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හිම - උසම කඳු වැටිය වන්නේ කෝඩිලෙරා මධ්‍යම ("මධ්‍යම කඳු වැටිය") ය. කෝඩිලෙරා සෙන්ට්‍රල් හි කැරිබියන් දූපත් වල උසම කඳු මුදුන් හතර වේ: පිකෝ ඩුආර්ටේ (මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 3,098 හෝ අඩි 10,164), ලා පෙලෝනා (මීටර 3,094 හෝ අඩි 10,151), ලා රුසිලා (මීටර 3,049 හෝ අඩි 10,003) සහ පිකෝ යාක් (මීටර 2,760 හෝ අඩි 9,055). රටේ නිරිතදිග කෙළවරේ, කෝඩිලෙරා මධ්‍යම කඳුවැටියට දකුණින්, තවත් කඳු වැටි දෙකක් තිබේ: දෙකෙන් වඩාත් උතුරු දෙසින් සියෙරා ද නීබා වන අතර, දකුණින් සියෙරා ද බහෝරුකෝ යනු හයිටියේ මැසිෆ් ඩි ලා සෙලේ හි අඛණ්ඩ පැවැත්මකි. කෝඩිලෙරා පෙරදිග ("නැගෙනහිර කඳු වැටිය"), සියෙරා මාටින් ගාර්ෂියා, සියෙරා ද යමසා සහ සියෙරා ද සමනා වැනි තවත් කුඩා කඳු වැටි තිබේ.

මධ්‍යම සහ උතුරු කඳු වැටි අතර පොහොසත් හා සාරවත් සිබාඕ නිම්නය පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රධාන නිම්නය සන්තියාගෝ සහ ලා වේගා නගර සහ ජාතියේ බොහෝ ගොවිතැන් ප්‍රදේශවල නිවහන වේ. මධ්‍යම කෝඩිලෙරාට දකුණින් පිහිටි අර්ධ ශුෂ්ක සැන් ජුවාන් නිම්නය සහ සියෙරා ද නීබා සහ සියෙරා ද නීබා අතර ඇති නීබා නිම්නය තරමක් අඩු ඵලදායීතාවයකි. එන්රික්විලෝ ද්‍රෝණිය වටා ඇති භූමියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් මුහුදු මට්ටමට වඩා පහළින් පිහිටා ඇති අතර උණුසුම්, ශුෂ්ක, කාන්තාර වැනි පරිසරයක් ඇත. කඳුකරයේ කොන්ස්ටන්සා, ජරබකෝවා, විලා ඇල්ටග්‍රේෂියා සහ බොනාඕ නිම්න වැනි තවත් කුඩා නිම්න තිබේ. ලලානෝ කොස්ටෙරෝ ඩෙල් කැරිබේ ("කැරිබියානු වෙරළබඩ තැනිතලාව") ඩොමිනිකන් ජනරජයේ ඇති තැනිතලා වලින් විශාලතම වේ. සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි උතුරු හා නැගෙනහිර දෙසට විහිදෙන එහි එහි බහුලව දක්නට ලැබෙන සැවානා වල උක් වගාවන් රාශියක් අඩංගු වේ. සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි බටහිර දෙසින් එහි පළල කිලෝමීටර් 10 (සැතපුම් 6.2) දක්වා අඩු වී ඇති අතර එය වෙරළ තීරය වැළඳගෙන ඔකෝවා ගඟේ මුඛයෙන් අවසන් වේ. තවත් විශාල තැනිතලාවක් වන්නේ අසුවා පළාතේ ඉතා ශුෂ්ක කලාපයක් වන ප්ලෙනා ඩි අසුවා ("අසුවා තැනිතලාව") ය. තවත් කුඩා වෙරළබඩ තැනිතලා කිහිපයක් උතුරු වෙරළ තීරයේ සහ පෙඩර්නල්ස් අර්ධද්වීපයේ ඇත.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salto_el_Lim%C3%B3n_(14688207924).jpg|thumb|ඩොමිනිකන් ජනරජය පුරා ඇති බොහෝ දිය ඇලි වලින් එකක් වන සැල්ටෝ ඩෙල් ලිමොන්
ඩොමිනිකන් ජනරජයේ බොහෝ කඳු හරහා ප්‍රධාන ගංගා හතරක් ගලා යයි. යාක් ඩෙල් නොර්ටේ දිගම සහ වැදගත්ම ඩොමිනිකන් ගංගාවයි. එය සිබාඕ නිම්නයේ සිට අතිරික්ත ජලය ගෙන ගොස් වයඹ දෙසින් පිහිටි මොන්ටේ ක්‍රිස්ටි බොක්ක වෙත ගලා යයි. ඒ හා සමානව, යූනා ගඟ වේගා රියල් වෙත සේවය කරන අතර ඊසාන දෙසින් සමනා බොක්ක වෙත ගලා යයි. සැන් ජුවාන් නිම්නයේ ජලාපවහනය සපයනු ලබන්නේ දකුණේ කැරිබියන් වෙත ගලා යන යාක් ඩෙල් සුර් හි අතු ගංගාවක් වන සැන් ජුවාන් ගඟ මගිනි. ආර්ටිබෝනිටෝ හිස්පැනියෝලා හි දිගම ගංගාව වන අතර බටහිර දෙසට හයිටියට ගලා යයි. බොහෝ විල් සහ වෙරළබඩ කලපු ඇත. විශාලතම විල වන්නේ එන්රික්විලෝ ය, එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 45 (අඩි 148) ක් පහළින් පිහිටි ලුණු විලක් වන අතර එය කැරිබියන් දූපතේ පහළම උන්නතාංශයයි.

ඩොමිනිකන් භූමියේ කොටසක් වන කුඩා වෙරළබඩ දූපත් සහ කේස් රාශියක් ඇත. වෙරළට ආසන්න විශාලතම දූපත් දෙක වන්නේ ගිනිකොන දෙසින් සාඕනා සහ නිරිත දෙසින් බීටා ය. කුඩා දූපත් අතර කයෝස් සයිට් හර්මානොස්, ඉස්ලා කබ්රා, කායෝ ජැක්සන්, කායෝ ලිමන්, කායෝ ලෙවන්ටාඩෝ, කයෝ ලා බොකයිනා, කැටලනිටා, කායෝ පිසාජේ සහ ඉස්ලා ඇල්ටෝ වේලෝ ඇතුළත් වේ. උතුරට, 100-200 (සැතපුම් 62-124) දුරින්, භූගෝලීය වශයෙන් බහමාස් හි ගිනිකොනදිග අඛණ්ඩ පැවැත්මක් වන පුළුල්, විශාල වශයෙන් ජලයෙන් යට වූ ඉවුරු තුනක් ඇත: නවිදාඩ් ඉවුර, සිල්වර් ඉවුර සහ මුචෝයර් ඉවුර. නවිදාඩ් ඉවුර සහ සිල්වර් ඉවුර ඩොමිනිකන් ජනරජය විසින් නිල වශයෙන් හිමිකරගෙන ඇත. ඉස්ලා කැබ්‍රිටෝස් පිහිටා ඇත්තේ ලාගෝ එන්රික්විලෝ තුළය.

රට භෞමික පරිසර කලාප පහකට නිවහන වේ: හිස්පැනියෝලියානු තෙතමනය සහිත වනාන්තර, හිස්පැනියෝලියානු වියළි වනාන්තර, හිස්පැනියෝලියානු පයින් වනාන්තර, එන්රික්විලෝ තෙත්බිම් සහ ග්‍රේටර් ඇන්ටිලස් කඩොලාන.

 දේශගුණය 
ඩොමිනිකන් ජනරජයේ වෙරළබඩ සහ පහත්බිම් ප්‍රදේශවල නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් ඇත. සිබාඕ කලාපයේ වැඩි කොටසක් වැනි සමහර ප්‍රදේශවල නිවර්තන සැවානා දේශගුණයක් ඇත. එහි විවිධ භූ විෂමතාවය නිසා, ඩොමිනිකන් ජනරජයේ දේශගුණය කෙටි දුර ප්‍රමාණයන්හිදී සැලකිය යුතු වෙනස්කම් පෙන්නුම් කරන අතර සියලුම ඇන්ටිලස් වලින් වඩාත්ම විවිධාකාර වේ. වාර්ෂික සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 25 °C (77 °F) වේ. ඉහළ උන්නතාංශවල උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යය 18 °C (64.4 °F) වන අතර මුහුදු මට්ටමට ආසන්නව සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 28 °C (82.4 °F) වේ. කඳුකරයේ 0 °C (32 °F) අඩු උෂ්ණත්වයක් ඇති විය හැකි අතර ආරක්ෂිත නිම්නවල 40 °C (104 °F) ඉහළ උෂ්ණත්වයක් ඇති විය හැකිය. ජනවාරි සහ පෙබරවාරි යනු වසරේ සිසිල්ම මාස වන අතර අගෝස්තු යනු උණුසුම්ම මාසයයි. පිකෝ ඩුආර්ටේ කඳු මුදුනේ දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී හිම පතනය දැකිය හැකිය.

උතුරු වෙරළ තීරයේ වැසි සමය නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා පවතී. අනෙකුත් ප්‍රදේශවල මැයි සිට නොවැම්බර් දක්වා වැසි සමය පවතින අතර, මැයි මාසය වැසි සහිතම මාසය වේ. රට පුරා සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 1,500 (අඟල් 59.1) ක් වන අතර, වැලී ඩි නීබා හි තනි ස්ථානවල සාමාන්‍යය මිලිමීටර 350 (අඟල් 13.8) ක් තරම් අඩු අගයක් ගන්නා අතර කෝඩිලෙරා පෙරදිග සාමාන්‍යය මිලිමීටර 2,740 (අඟල් 107.9) කි. රටේ වියළිම කොටස බටහිරින් පිහිටා ඇත.

නිවර්තන සුළි කුණාටු ඩොමිනිකන් ජනරජයට සෑම වසර දෙකකට වරක් පහර දෙන අතර, දකුණු වෙරළ තීරයේ බලපෑම් වලින් 65% ක් ඇති වේ. සුළි කුණාටු බොහෝ විට ජුනි සහ ඔක්තෝබර් අතර වේ. රටට බලපෑ අවසාන ප්‍රධාන සුළි කුණාටුව 1998 දී ජෝර්ජස් සුළි කුණාටුවයි.

 සත්ත්ව විශේෂ 
ඩොමිනිකන් ජනරජයේ වෙසෙන ස්වදේශික භූමිෂ්ඨ ක්ෂීරපායී විශේෂවලින් 90% ක්ම වවුලන් වේ.Burton K Lim and others, Phylogeography of Dominican Republic bats and implications for systematic relationships in the Neotropics, Journal of Mammalogy, Volume 98, Issue 4, 1 August 2017, Pages 986–993 ඩොමිනිකන් ජනරජයේ නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇති එන්රික්විලෝ විල, ඇමරිකානු කිඹුලන් විශාලතම ජනගහනයට නිවහන වේ.

 යොමු කිරීම්