මොරිටේනියාවේ ජනවිකාසය

ජනගහනයවසරමිලියන19500.720002.7
2021 වන විට, මොරිටේනියාවේ ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් මිලියන 4.3 කි. දේශීය ජනගහනය ප්‍රධාන ජනවාර්ගික තුනකින් සමන්විත වේ: බිදාන් හෝ සුදු මුවර්ස්, හරටින් හෝ කළු මුවර්ස් සහ බටහිර අප්‍රිකානුවන්. 30% බිදාන්, 40% හරටින්, සහ 30% (බොහෝ විට කළු උප සහරාන්). දේශීය සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයේ ඇස්තමේන්තුවලින් පෙනී යන්නේ බිදාන් පුරවැසියන්ගෙන් 30% ක් පමණ නියෝජනය කරන බවයි. ඔවුන් හසානියා අරාබි භාෂාව කතා කරන අතර මූලික වශයෙන් අරාබි-බර්බර් සම්භවයක් ඇත. හරටින් ජනගහනයෙන් දළ වශයෙන් 34% ක් වන අතර බොහෝ ඇස්තමේන්තු අනුව ඔවුන් 40% ක් පමණ වේ. ඔවුන් එපිපැලියොලිතික් යුගයේ ටැසිලි න්'අජ්ජර් සහ ඇකැකස් කඳුකරයේ මුල් වැසියන්ගෙන් පැවත එන්නන්ය.Anthony Appiah; Henry Louis Gates (2010). Encyclopedia of Africa. Oxford University Press. p. 549. ., Quote: "Haratine. Social caste in several northwestern African countries consisting of blacks, many of whom are former slaves (...)"Gast, M. (2000). "Harṭâni". Encyclopédie berbère - Hadrumetum – Hidjaba (in French). 22. ජනගහනයෙන් ඉතිරි 30% බොහෝ දුරට බටහිර අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වලින් සමන්විත වේ. මේවා අතර නයිජර්-කොංගෝ භාෂාව කතා කරන හල්පුලාර් (ෆුල්බේ), සොනින්කේ, බඹරා සහ වොලොෆ් වේ.
 විශාලතම නගර 

 ආගම් 

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nouakchott_camel_market2.jpg|thumb|නූවාක්චොට් හි ඔටුවන් වෙළඳපොල
මොරිටේනියාව 100%ක් පමණ මුස්ලිම් වන අතර, බොහෝ වැසියන් සුන්නි නිකායට අනුගත වේ. සුෆි නියෝග, ටිජානියා සහ කදිරියා, රට තුළ පමණක් නොව, මොරොක්කෝව, ඇල්ජීරියාව, සෙනගාලය සහ අනෙකුත් අසල්වැසි රටවල ද විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. 1965 දී ආරම්භ කරන ලද නූවාක්චොට් හි රෝමානු කතෝලික රදගුරු පදවිය, මොරිටේනියාවේ (බොහෝ විට බටහිර අප්‍රිකාවේ සහ යුරෝපයේ විදේශික පදිංචිකරුවන්) 4,500 කතෝලිකයන්ට සේවය කරයි.

මොරිටේනියාවේ ආගමික නිදහස සහ ඇදහිල්ල පිළිබඳ දැඩි සීමාවන් තිබේ; අදේවවාදයට මරණ දඬුවම දෙන ලෝකයේ රටවල් දහතුනෙන් එකකි.

2018 අප්‍රේල් 27 වන දින, ජාතික සභාව විසින් "අපහාස කතා" සහ "පූජනීය" ලෙස සලකනු ලබන ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වූ ඕනෑම අයෙකුට මරණීය දණ්ඩනය අනිවාර්ය කරන නීතියක් සම්මත කරන ලදී. වැරදිකරු වහා පසුතැවිලි වන්නේ නම්, ඇදහිල්ල අත්හැරීම හා සම්බන්ධ ඇතැම් අපරාධ සඳහා මරණීය දණ්ඩනය සඳහා සිර දඬුවම් ආදේශ කිරීමේ 306 වැනි වගන්තිය යටතේ ඇති හැකියාව නව නීතිය මගින් ඉවත් කරයි. "මහජන අශෝභන සහ ඉස්ලාමීය සාරධර්මවලට හානි කිරීම" සහ "අල්ලාහ්ගේ තහනම් කිරීම් කඩ කිරීම" හෝ ඒවා කඩ කිරීමට සහය වීම සඳහා වසර දෙකක සිර දඬුවමක් සහ ඔගුයියා 600,000 (ආසන්න වශයෙන් යුරෝ 14,630) දක්වා දඩයක් ද නීතියෙන් විධිවිධාන සලසා ඇත.

 භාෂා 
අරාබි යනු මොරිටේනියාවේ නිල සහ ජාතික භාෂාවයි. හසානියා ලෙස හැඳින්වෙන දේශීය කථන ප්‍රභේදයේ බොහෝ බර්බර් වචන අඩංගු වන අතර නිල සන්නිවේදනය සඳහා භාවිතා කරන නවීන සම්මත අරාබි භාෂාවෙන් සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. පුලාර්, සොනින්කේ සහ වොලොෆ් ද ජාතික භාෂා ලෙස සේවය කරයි. ප්‍රංශ මාධ්‍ය සහ උගත් පන්ති අතර බහුලව භාවිතා වේ.  

 සෞඛ්‍ය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Adrar-Mother&daughter.JPG|thumb|අද්රාර් සානුවේ මුවර් පවුලක්.
2011 වන විට, උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 61.14 කි. 2004 දී සෞඛ්‍ය සඳහා ඒක පුද්ගල වියදම ඇ.ඩො. 43 (PPP) විය. රාජ්‍ය වියදම් 2004 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2%ක් වූ අතර 2004 දී පුද්ගලික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.9%ක් විය. 21 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී පුද්ගලයන් 100,000කට වෛද්‍යවරු 11 දෙනෙක් සිටියහ. ළදරු මරණ අනුපාතය මරණ 60.42/සජීවී උපත් 1,000 (2011 ඇස්තමේන්තු).   

මොරිටේනියානු කාන්තාවන් අතර තරබාරුකමේ අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පවතී, සමහර විට සමහර කලාපවල රූපලාවන්‍යයේ සම්ප්‍රදායික ප්‍රමිතීන් නිසා තරබාරු කාන්තාවන් ලස්සන ලෙස සලකන අතර සිහින් කාන්තාවන් අසනීප ලෙස සලකනු ලැබේ.

 අධ්‍යාපනය 
1999 සිට, ප්‍රාථමික පාසලේ පළමු වසරේ සියලුම ඉගැන්වීම් නවීන සම්මත අරාබි භාෂාවෙනි; ප්‍රංශ භාෂාව දෙවන වසරේදී හඳුන්වා දෙන අතර, සියලුම විද්‍යාත්මක පාඨමාලා ඉගැන්වීමට භාවිතා කරයි. ඉංග්‍රීසි භාවිතය වැඩි වෙමින් පවතී.

මොරිටේනියාවේ නූවාක්චොට් විශ්ව විද්‍යාලය සහ අනෙකුත් උසස් අධ්‍යාපන ආයතන ඇත, නමුත් උසස් අධ්‍යාපනය ලැබූ මොරිටේනියානුවන්ගෙන් බහුතරයක් රටින් පිටත අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. අධ්‍යාපනය සඳහා වූ රාජ්‍ය වියදම් 2000-2007 රජයේ වියදම්වලින් 10.1%ක් විය. මොරිටේනියාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 132 න් 127 වැනි ස්ථානයට පත් විය.

 මානව හිමිකම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohamed_Cheikh_Ould_Mkhaitir.png|thumb|මොරිටේනියානු බ්ලොග්කරුවෙකු සහ දේශපාලන සිරකරුවෙකු වන මොහොමඩ් චෙයික් ඕල්ඩ් මකයිටිර්
අබ්දල්ලාහි රජය දූෂිත සහ රජයේ තොරතුරු වෙත ප්‍රවේශ වීම සීමා කිරීමක් ලෙස පුළුල් ලෙස සලකනු ලැබීය. ලිංගිකත්වය, වර්ගවාදය, ස්ත්‍රී ලිංග ඡේදනය, ළමා ශ්‍රමය, මිනිස් ජාවාරම සහ බොහෝ දුරට දකුණේ පදනම් වූ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දේශපාලන වශයෙන් කොන් කිරීම දිගටම ගැටලු විය.Mauritania. Country Reports on Human Rights Practices – 2007 , US State Department, 11 March 2008. Retrieved 20 March 2012. සමලිංගිකත්වය නීති විරෝධී වන අතර එය මොරිටේනියාවේ දඩුවම මරණීය දණ්ඩනයයි. 

2008 කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, මොරිටේනියාවේ හමුදා රජය දැඩි ජාත්‍යන්තර සම්බාධකවලට සහ අභ්‍යන්තර නොසන්සුන්තාවන්ට මුහුණ දුන්නේය. ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය අපරාධ සහ දේශපාලන රැඳවියන්ට එරෙහිව සම්බන්ධීකරණ වධහිංසා පමුණුවන බවට චෝදනා කළේය.'Prisoner torture rising' in Mauritania, SAPA/AP, 3 December 2008. 2008 කුමන්ත්‍රණයට පෙර සහ පසු මොරිටේනියානු නීති පද්ධතිය නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටිය, සාධාරණ නඩු විභාගය හෝ මානුෂීය සිරගත කිරීම් සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හරිමින් ක්‍රියාත්මක වූ බවට ඇම්නෙස්ටි චෝදනා කර ඇත. සංවිධානය පවසා ඇත්තේ මොරිටේනියානු රජය සිය පශ්චාත් නිදහස් ඉතිහාසය පුරාවටම එහි සියලුම නායකයින් යටතේ ආයතනික සහ අඛණ්ඩ වධහිංසා භාවිතා කර ඇති බවයි.Mauritania: Prisoner Confessions Extracted Through Torture Says Amnesty International , IRIN: 3 December 2008Sillah, Ebrimah. Mauritania: 'Chains Are Jewellery for Men' , Inter Press Service, 3 December 2008.Mauritania: Torture at the heart of the state  . Amnesty International. 3 December 2008. Index Number: AFR 38/009/2008.

2008 දී ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් මොරිටේනියාවේ වධහිංසා පැමිණවීම සාමාන්‍ය දෙයක් බවට චෝදනා කළ අතර, එහි භාවිතය "පරීක්ෂණ සහ මර්දන පද්ධතියක් ලෙස" භාවිතා කරන "ආරක්ෂක හමුදා සංස්කෘතිය තුළ ගැඹුරින් නැංගුරම් ලා ඇති" බව ප්‍රකාශ කළේය. දුම්වැටි පිළිස්සීම, විදුලි සැර වැදීම සහ ලිංගික හිංසනය ඇතුළත් වධහිංසා ක්‍රමවලට ඇතුළත් බව ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ප්‍රකාශ කළේය. 2014 දී, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මොරිටේනියානු නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන්නන් විසින් වධහිංසා පැමිණවීම රටේ "මධ්‍යම මානව හිමිකම් ගැටලු" ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ස්වාධීන විශේෂඥයෙකු වන ජුවාන් ඊ. මෙන්ඩෙස්, 2016 දී වාර්තා කළේ වධහිංසාවට එරෙහි නීතිමය ආරක්ෂාවන් මොරිටේනියාවේ පවතින නමුත් එය අදාළ කර නොමැති බවයි.

එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ 2010 මානව හිමිකම් වාර්තාවට අනුව,2010 Human Rights Report: Mauritania . State.gov (8 April 2011). Retrieved 20 March 2012. මොරිටේනියාවේ අපයෝජනවලට ඇතුළත් වන්නේ:

 නූතන වහල්භාවය 
මොරිටේනියාවේ වහල්භාවය නීති විරෝධී වුවද එය දිගටම පවතී. එය ඓතිහාසික කුල ක්‍රමයක ප්‍රතිඵලයක් වන අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැවත එන වහල්භාවයයි. වහල්භාවයට පත් වූවන් අඳුරු සමක් ඇති හරටින් වන අතර ඔවුන්ගේ අයිතිකරුවන් සැහැල්ලු සමක් ඇති මුවර්ස් වේ.

1905 දී ප්‍රංශ යටත් විජිත පරිපාලනය ඉතා සුළු සාර්ථකත්වයකින් මොරිටේනියාවේ වහල්භාවය අවසන් කරන බව ප්‍රකාශ කළේය. 1981 දී නාමිකව අහෝසි කළද, 2007 වන තෙක් වහලුන් අයිති කර ගැනීම නීති විරෝධී නොවීය.

එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ 2010 මානව හිමිකම් වාර්තාව පවසන්නේ, "වහල්භාවයට එරෙහි නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට රජයේ ප්‍රයත්නයන් ප්‍රමාණවත් නොවීය. මොරිටේනියාවේ සත්‍ය වශයෙන්ම වහල්භාවය පැවතියද වහල් විරෝධී නීතිය යටතේ කිසිදු නඩුවක් සාර්ථකව විභාග කර නොමැත."

2012 දී, මොරිටේනියාවේ ජනගහනයෙන් 10% සිට 20% දක්වා (ජනතාව 340,000 සහ 680,000 අතර) වහල්භාවයේ ජීවත් වන බව ගණන් බලා ඇත.Slavery's last stronghold . CNN.com (16 March 2012). Retrieved 20 March 2012.

එම වසරේම, රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු ප්‍රකාශ කළේ වහල්භාවය මොරිටේනියාවේ "තවදුරටත් නොපවතියි" යන්නයි. කෙසේ වෙතත්, වෝක් ෆ්‍රී පදනමේ ගෝලීය වහල් දර්ශකයට අනුව, 2018 දී මොරිටේනියාවේ වහල්භාවයට පත් පුද්ගලයින් 90,000 ක් හෝ ජනගහනයෙන් 2% ක් පමණ සිටි බව ගණන් බලා ඇත.

මොරිටේනියාවේ වහල්භාවය අවසන් කිරීමට ඇති බාධාවලට ඇතුළත් වන්නේ:

 රටේ විශාල කාන්තාරය තුළ ඕනෑම නීතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දුෂ්කරතාවය.
 දරිද්‍රතාවයෙන් නිදහස් වුවහොත් වහලුන්ට තම පැවැත්මට ඇති අවස්ථා සීමා කරයි.
 වහල්භාවය මෙම සමාජයේ ස්වභාවික පිළිවෙළේ කොටසක් බවට විශ්වාසය.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු