සිංහල උපසර්ග

උපසර්ග 
නාම පදයක හෝ ක්‍රියා පදයක අර්ථය අඩු කිරීමට, අර්ථය වැඩි කිරීමට හෝ අර්ථය වෙනස් කිරීම සඳහා වචනයේ මුලට එක් කරනු ලබන අක්ෂරයක් හෝ අක්ෂර කිහිපයක එකතුවකි. මේවා වර නොනැගෙන හෙවත් ව්‍යය නොවන බැවින් අව්‍යය පද ලෙස හැඳින්වේ. උපසර්ග ඒ හා බැඳෙන පදය සමග එක් කොට ම ලියනු ලැබේ. භාෂා කාර්යයන්හි දී බොහෝ උපසර්ග භාවිතයට ගැනේ. උපසර්ග යෙදීමෙන් පදවලට විවිධ අර්ථ ගැන්වීමට හැකි වේ.EG9_Sin: පෙළ පොත (moe.gov.lk) 

විවිධ භාෂාවල උපසර්ග හැඳින්වීමට භාවිතා කරන නම් මෙසේ ය.

 ඉංග්‍රීසි - Prefixes
 ප්‍රංශ - Préfixes
 ජර්මන් - Präfixe
 චීන මැන්ඩරින් - 前缀
 රුසියානු - префикс

 නිරුක්තිය 
"උපසර්ග" (සංස්කෘත: उपसर्गाः) යන වචනය සංස්කෘත භාෂාවෙන් සිංහලයට පැමිණි තත්සම වචනයකි. සංස්කෘත ව්‍යාකරණයට අනුව,

"උපසමීපේ  ඍජ්‍යතේ උච්චාර්ය්‍යතේ ක්‍රියාවාචකස්‍ය ශබ්දස්‍යොති උපසර්ගඃ" - ක්‍රියාවාචක ශබ්දයක පූර්වයෙන් යෙදී කියැවෙන ශබ්ද, උපසර්ගයි.sGr12TG Sinhala.pdf (moe.gov.lk)

 සිංහල භාෂාවේ උපසර්ග 
සිංහල භාෂාවේ භාවිතා වන උපසර්ග ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග දෙකකි.

 සිංහලයේ උපසර්ග (හෙළ උපසර්ග)
 සංස්කෘතයෙන් ලද උපසර්ග (සකු උපසර්ග)

 සිංහලයේ උපසර්ග (හෙළ උපසර්ග) 
සිදත් සඟරාව නැමැති ග්‍රන්ථයට අනුව සිංහලයේ උපසර්ග 20 කි.sGr12TG Sinhala.pdf (moe.gov.lk) මෙම උපසර්ග කාව්‍යකරණයේ දී හා තත්භව වචන සඳහා භාවිතා වේ.

උපසර්ගයභාවිතයගැලපීමනිදසුන්ප-අර්ථය වැඩි කිරීමප + බල = පබලපබල මිනිසෙක් ගස සියතින් බිම හෙළුවේ ය.පර-විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමපර + ගැති = පරගැතිපරගැති නිළමේවරුන් සෙංකඩගල රාජධානියේ පරිහානියට වග කිව යුතු ය.අව-අර්ථය අඩු කිරීම
විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමඅව + ගුණ = අවගුණ
අව + ජාතක = අවජාතකඅවගුණ මිනිසුන් සමාජයට පිළිලයකි.
"අවජාතක උන් සමග මට කතාවක් නැහැ." ඔහු පැවසුවේ ය.ස-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමස + බඳ = සබඳ"සබඳ අපි කඳු නොවෙමු - උනුන් පරයා නැගෙන"අනු-අර්ථය අඩු කිරීමඅනු + බල = අනුබලමෙම අපරාධය සඳහා අනුබල දුන් සැවොම නීතිය හමුවේ ගෙන යා යුතු ය.නි-අර්ථය අඩු කිරීමනි + දසුන = නිදසුනගුරුවරිය නිදසුන කළු ලෑල්ල මත ලිව්වා ය.දු-අර්ථය අඩු කිරීම
විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමදු + සිරිත = දුසිරිත
දු + බල = දුබලදුසිරිතෙන් ජනයා මුදවා ගැනීම පාලකයාගේ වගකීමකි.
දුබල මිනිසා ගැටුමෙන් අසරණ වූවේ ය.වි-විරුද්ධාර්ථය හැඟවීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමවි + මල් = විමල්විමල් අසරණ මිනිසුන්ට කරුණාව දැක්වී ය.අ-අර්ථය වෙනස් කිරීමඅ + මතක = අමතකඈට පන්තිය අමතක වූවා ය.අදි-අර්ථය වැඩි කිරීමඅදි + පති = අදිපතිඅදිපතිතුමා රැස්වීම ඇමතුවේ ය.සු-අර්ථය වැඩි කිරීමසු + දනන් = සුදනන්සුදනෝ නොමැති රටකට වඩා නිරය සම්පතකි.උ-අර්ථය වෙනස් කිරීමඋ + පත = උපතසිදුහත් උපත පිළිබඳ කතාව වෙසක් තොරණෙන් ඉදිරිපත් කරයි.අබි-අර්ථය වැඩි කිරීමඅබි + රහස = අබිරහසශර්ලොක් හෝම්ස් අබිරහස විසඳීමට කටයුතු කළේ ය.පිරි-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමපිරි + වර = පිරිවර රැජින පිරිවර ද කැටුව මාළිගයට සැපත් වුණා ය.උප-අර්ථය අඩු කිරීමඋප + දෙස් = උපදෙස්සෞඛ්‍ය උපදෙස් පිළිපැදීම හරහා ඔබටත් වසංගතයෙන් ආරක්ෂා විය හැකි ය.අප-අර්ථය අඩු කිරීමඅප + වාද = අපවාදනොයෙක් අපවාද ඇසුව ද ජනපති ඉවත් වීමට සූදානම් නොවුනේ ය. පස්-විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමපස් + මිතුරු = පසමිතුරුපසමිතුරු ඇසුර පරිහානියට හේතු වේ.පිළි-අර්ථය වෙනස් කිරීම
අර්ථය වැඩි කිරීමපිළි + තුරු = පිළිතුරු
පිළි + සරණ = පිළිසරණතරගකරු නිවැරදි පිළිතුරු දී තරගය ජයග්‍රහණය කළේ ය.
"සොයා පිළිසරණක් ලොවෙන් මා - නොලැබ හවුහරණක්"අති-අර්ථය වැඩි කිරීමඅති + මහත් = අතිමහත්උත්සාහයෙන් අත් කරගත් ජයග්‍රහණය අතිමහත් ප්‍රීතියකින් සමරන තම දුව දැක මව ඉමහත් සන්තෝශයට පත් වූවා ය. පි-අර්ථය වෙනස් කිරීමපි + යන = පියන

 කුමාරතුංග මුනිදාස මහතාගේ උපසර්ග 
කුමාරතුංග මුනිදාස මහතා විසින් රචිත ව්‍යාකරණ විවරණයේ දී අති, උප, පි යන සිදත් සඟරාවේ සඳහන් උපසර්ග වෙනුවට වෙනත් උපසර්ග තුනක් හඳුන්වා දී ඇත

උපසර්ගයගැලපීමනිදසුනඔඔ + වදන් = ඔවදන්ගුරුවරුන් සිසුන්ට දුන් ඔවදන් පිළි පැදීම සිසුන්ගේ වගකීමකි.කුකු + කවි = කුකවි
කු + මන්ත්‍රණ = කුමන්ත්‍රණරජතුමාට අපහාස කළ වරදට කුකවියාට සිර දඬුවම් නියම විය.
රජයට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණ කිරීම බරපතල වරදක් ලෙස නීතිය දකියි.ඉඉ + මහත් = ඉමහත්
ඉ + බොහෝ = ඉබොහෝඈ නර්ථනයේ යෙදීමෙන් ඉමහත් තෘප්තියක් ලබන්නී ය.

 සංස්කෘතයෙන් ලද උපසර්ග (සකු උපසර්ග) 
සිංහල භාෂා පඬිවරුන්ට අනුව සංස්කෘතයෙන් ලද උපසර්ග ද 20 කි.sGr12TG Sinhala.pdf (moe.gov.lk) මේවා සංස්කෘතයෙන් ලැබුන ද අද වන විට සිංහලයේ බහුල ව භාවිතා වේ.

උපසර්ගයභාවිතයගැලපීමනිදසුනප්‍ර-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය අඩු කිරීම

අර්ථය වෙනස් කිරීමප්‍ර + බල = ප්‍රබල
ප්‍ර + දේශ = ප්‍රදේශ

ප්‍ර + සාද = ප්‍රසාදප්‍රබල රුසියානු හමුදාව නට්සි ජර්මනිය ආක්‍රමණය කළේ ය.
ප්‍රදේශ කිහිපයකට තවදුරටත් වැසි.

ප්‍රසාද දීමනා ඉල්ලා සේවකයෝ උපවාසයේ නිරත වූවෝ ය.පරා-විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමපරා + වර්තනය = පරාවර්තනයආලෝක පරාවර්තනය නැමැති සංසිද්ධිය ජීවින්ගේ දෘෂ්ටිය නම් සංවේදනය සඳහා වැදගත් වේ. අප-අර්ථය වෙනස් කිරීමඅප + චාරය = අපචාරය
අප + වාද = අපවාද ළමා අපචාර දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවති.
අපවාද නැගූ ඈ සැනෙකින් නිවස වෙත දිව ගියා ය.සම්-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමසම් + භාෂණය = සම්භාෂණයප්‍රිය සම්භාෂණයට සහභාගී වීම සඳහා ඔහු බිරිඳ ද කැටුව නිවසින් පිටව ගියේ ය.අනු-අර්ථය අඩු කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඅනු + කරණය = අනුකරණය
අනු + කලනය = අනුකලනයප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් අනුකරණය කිරීම රසික රසිකාවියන්ගේ පුරුද්දකි.
අනුකලනය අමාරු බව බොහෝ සිසූහු ප්‍රකාශ කළහ.අව-අර්ථය අඩු කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඅව + භාවිතය = අවභාවිතය
අව + ශේෂ = අවශේෂනීතිය අවභාවිතා කිරීම තෙවන ලෝකයේ රටවල්වල දක්නට ලැබෙන සුලබ දසුනකි.
විසල් වපසරියක විහිදුන ප්‍රෞඪ ශිෂ්ටාචරයක අවශේෂ මේ නටඹුන් ය.නිර්-/ නිස්-විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමනිර් + විෂ = නිර්විෂ
නිස් + සාර = නිස්සාරඅද වන විට නිර්විෂ ඖෂධවල මිල ඉහළ ගොස් ඇත.
නිස්සාර භූමියක් බැවින් මෙම ප්‍රදේශයේ ජනාවාස ඇත්තේ ඉතා ස්වල්පයකි.දුර්-/ දුස්අර්ථය වෙනස් කිරීම
විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමදුර් + මතය = දුර්මතය
දුස් + ශීල = දුශ්ශීල  සුළු ජාතියකයන් සම්බන්ධ දුර්මතයන් ඉවත් වන තුරු සහජීවනය ස්ථාපිත කළ නොහැකි වේ.
දුශ්ශීල භික්ෂූන් ශාසනයෙන් නෙරපා හැරීමට අශෝක අධිරාජ්‍යයා කටයුතු කළේ ය.වි-අර්ථය වෙනස් කිරීම
විරුද්ධාර්ථය හැඟවීමවි + ශේෂ = විශේෂ
වි + තර්ක = විතර්කබොහෝ වෙළඳ සමාගම් උත්සව සමයේ දී විශේෂ දීමනා ලබා දෙති.
තර්ක විතර්ක මධ්‍යයේ වුව ද කතානායකවරයා විසින් දැඩි තීරණයක් ගනු ලැබී ය. ආ-අර්ථය වෙනස් කිරීම
අර්ථය වැඩි කිරීමආ + රෝපණය = ආරෝපණය
ආ + මන්ත්‍රණය = ආමන්ත්‍රණයආරෝපණය වූ බැටරිය එකවර ම පුපුරා ගියේ ය.
ඇමතිතුමා සභාව ආමන්ත්‍රණය කළේ ය.නි-අර්ථය වෙනස් කිරීමනි + දර්ශනය = නිදර්ශනය විද්‍යාඥයා නිදර්ශනය බීකරයක තැන්පත් කළේ ය.අධි-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඅධි + රාජ්‍යය = අධිරාජ්‍යය
අධි + ස්වාභාවික = අධිස්වාභාවික ඇලෙක්සැන්ඩර් කුමරා විශාල අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැගුවේ ය.
අධිස්වාභාවික චිත්‍රපට සඳහා වර්තමානයේ විශාල ඉල්ලුමක් බිහි වී ඇත.අපි-අර්ථය වෙනස් කිරීම
අර්ථය අඩු කිරීමඅපි + චර්මය = අපිචර්මය
අපි + ශාඛ = අපිශාඛඅපිචර්මය බැක්ටීරියා හා දිලීරවලින් ශරීරය ආරක්ෂා කිරීමට කටයුතු කරයි.
ඕකිඩ් යනු ලොව බහුලව වගා කරනු ලබන අපිශාඛ විශේෂයකි.අති- අර්ථය වැඩි කිරීමඅති + විශේෂ = අතිවිශේෂ ජනපති විසින් අද උදෑසන අතිවිශේෂ ගැසට්ටුවක් ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබී ය.සු- අර්ථය වැඩි කිරීමසු + ප්‍රසිද්ධ = සුප්‍රසිද්ධලියනාඩෝ ඩිකැප්‍රියෝ ලොව සුප්‍රසිද්ධ චරිතයකි.උත්-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඋත් + සාහය = උත්සාහයඋත්සාහය ඇති නම් මිනිසෙකුට කළ නොහැක්කක් නොමැත.අභි-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඅභි + නිෂ්ක්‍රමණය = අභිනිෂ්ක්‍රමණය
අභි + රූපණය = අභිරූපණයඅභිනිෂ්ක්‍රමණය නැමැති සිතුවම කාගෙත් සිත ඇද ගැනීමට සමත් විය.
ඇය කළ අභිරූපණය කාගෙත් පැසසුමට ලක් විය.ප්‍රති-අර්ථය අඩු කිරීම
විරුද්ධාර්ථ හැඟවීමප්‍රති + ශත = ප්‍රතිශත
ප්‍රති + දේහ = ප්‍රතිදේහපසුගිය වසරට සාපේක්ෂව ගත් කල මෙවර නිෂ්පාදනයේ වැඩි වීම ප්‍රතිශතයක් ලෙස 60% කි.
ශරීරයට ඇතුළු වන අහිතකර ක්ෂුද්‍රජීවීන් විනාශ කිරීම සඳහා ශරීරය විසින් ප්‍රතිදේහ නිපදවයි.පරි-අර්ථය වැඩි කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමපරි + ගණක = පරිගණක
පරි + කල්පනය = පරිකල්පනයඅද වන විට පරිගණකය නැතුව ම බැරි උපකරණයක් වී ඇත.
පරිකල්පනයක් නොමැති මිනිසා අන්ධයෙකි. උප-අර්ථය අඩු කිරීම
අර්ථය වෙනස් කිරීමඋප + නායක = උපනායක
උප + දේශනය = උපදේශනයඋපනායකයා පන්තියේ සිටියේ නැත.
වර්තමානයේ බොහෝ ගිවිසගත් යුවළ් උපදේශනය සඳහා යොමු වේ.

 සමුදේශ