හිස්බුල්ලා

හිස්බුල්ලා (hɛzbəˈlɑ;  අරාබි, ) යනු ලෙබනන් ෂියා ඉස්ලාමීය දේශපාලන පක්ෂයක් සහ සටන්කාමී කණ්ඩායමකි. 1992 සිට 2024 දක්වා එහි නායකත්වය දැරුවේ මහලේකම් හසන් නස්රල්ලා විසිනි. හිස්බුල්ලාගේ පැරාමිලිටරි අංශය ජිහාඩ් කවුන්සිලය යි. සමස්ත සංවිධානය හෝ එහි හමුදා අංශය පමණක් බොහෝ බටහිර ජාතීන් ඇතුළු රටවල් කිහිපයක් විසින් ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් ලෙස නම් කර ඇත. 2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බේරූට් හි ගුවන් ප්‍රහාරයකින් නස්රල්ලා ඝාතනය විය.

හිස්බුල්ලා සංවිධානය 1982 ඊශ්‍රායල ආක්‍රමණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ලෙබනන් පූජකවරුන් විසින් පිහිටුවන ලදී. එය 1979 ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනි විසින් සකස් කරන ලද ආකෘතිය අනුගමනය කළේය. එතැන් පටන් ඉරානය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානය අතර සමීප සබඳතා වර්ධනය විය.Hirst, David (2010) Beware of Small States.  සංවිධානය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකායේ (IRGC) උපදේශකයින් 1,500කගේ සහාය ඇතිව, සහ විවිධ ලෙබනන් ෂියා කණ්ඩායම් ඒකාබද්ධ සංවිධානයක් බවට පත් කරන ලදී.Dominique Avon, Anaïs-Trissa Khatchadourian, Hezbollah: A History of the "Party of God", Harvard University Press, 2012   pp. 21ff.E. Azani, Hezbollah: The Story of the Party of God: From Revolution to Institutionalization, Springer, 2011   pp. 59–63Mariam Farida, Religion and Hezbollah: Political Ideology and Legitimacy, Routledge, 2019  pp. 1–3. හිස්බුල්ලා සංවිධානය 1985 දී ලෙබනන් සිවිල් යුද්ධය අතරතුර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනයක සිය මතවාදය ප්‍රකාශ කළේය, එය කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණු ගෙනහැර දැක්වීය: බටහිර බලපෑම් නෙරපා හැරීම, ඊශ්‍රායලය විනාශ කිරීම, ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයාට පක්ෂපාතී වීම සහ ඉරානයේ බලපෑමෙන් යුත් ඉස්ලාමීය රජයක් පිහිටුවීම. ලෙබනන් ස්වයං නිර්ණය අවධාරණය කරමින්. 1983 දී බීරූට් හි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයට සහ ඇමරිකානු සහ ප්‍රංශ බැරැක්කවලට බෝම්බ හෙලීමට මෙන්ම පසුව බෝම්බ ප්‍රහාර සහ පැහැරගැනීම් ඇතුළු ප්‍රහාරවලට මෙම කණ්ඩායම වගකිව යුතු යැයි විශ්වාස කෙරේ. හිස්බුල්ලා 1985-2000 දකුණු ලෙබනන හමුදාවට (SLA) සහ ඊශ්‍රායලයට එරෙහි දකුණු ලෙබනන ගැටුමට ද සහභාගී වූ අතර 2006 ලෙබනන යුද්ධයේදී ද සටන් කළේය. 1990 ගණන් වල දී, හිස්බුල්ලා බොස්නියානු යුද්ධයේදී බොස්නියා සහ හර්සගොවිනා ජනරජයේ හමුදාව වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට ස්වේච්ඡා සේවකයන් ද සංවිධානය කළේ ය.

හිස්බුල්ලා සංවිධානය " රාජ්‍යයක් තුළ රාජ්‍යයක් " ලෙස විස්තර කර ඇත, සහ ලෙබනන් රජයේ ආසන සහිත සංවිධානයක්, ගුවන් විදුලියක් සහ චන්ද්‍රිකා රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානයක්, සමාජ සේවා සහ සටන්කාමීන් මහා පරිමාණයෙන් හමුදා යෙදවීම දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ලෙබනනයේ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට. 1990 සිට, එය හිස්බුල්ලා ලෙබනනීකරණය ලෙස විස්තර කෙරෙන ක්‍රියාවලියක ලෙබනන් දේශපාලනයට සහභාගී වූ අතර පසුව එය ලෙබනනයේ රජයට සහභාගී වී දේශපාලන සන්ධානවලට සම්බන්ධ විය. 2006-08 ලෙබනන් විරෝධතා සහ ගැටුම් වලින් පසුව,  2008 හි හිස්බුල්ලා සහ එහි විපක්ෂ සහචරයින් සමඟ ජාතික එක්සත් රජයක් පිහිටුවන ලදී. 2008 අගෝස්තු මාසයේ දී, ලෙබනනයේ නව කැබිනට් මණ්ඩලය, සන්නද්ධ සංවිධානයක් ලෙස හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ පැවැත්ම පිළිගන්නා ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයක් ඒකමතිකව අනුමත කරන ලද අතර, "අත්හිටු වූ ඉඩම් නිදහස් කිරීමට හෝ ප්‍රතිසාධනය කිරීමට" ( Shebaa Farms වැනි) එහි අයිතිය සහතික කරයි. හිස්බුල්ලා මාර්තු 14 සන්ධානයට එරෙහිව ලෙබනනයේ මාර්තු 8 සන්ධානයේ කොටසකි. එය ලෙබනන් ෂියා මුස්ලිම්වරුන් අතර ශක්තිමත් සහයෝගයක් පවත්වාගෙන යන අතර සුන්නිවරු එහි න්‍යාය පත්‍රයට එකඟ නොවෙති."Hariri: Sunnis 'refuse' to join Hezbollah-Al Qaida war" . ලෙබනනයේ සමහර ක්‍රිස්තියානි ප්‍රදේශවලද හිස්බුල්ලාට සහාය ඇත. 2012 සිට, සිරියානු සිවිල් යුද්ධයට හිස්බුල්ලා මැදිහත්වීම, සිරියානු විපක්ෂයට එරෙහි සටනේදී සිරියානු රජයට එක්වන අතර, හිස්බුල්ලා නැගිටීම " වහාබි -සියොන්වාදී කුමන්ත්‍රණයක්" ලෙස විස්තර කර ඇත. 2013 සහ 2015 අතර, සංවිධානය සිය පැරාමිලිටරි හමුදාව සිරියාවේ සහ ඉරාකයේ ස්ථානගත කළේ ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට එරෙහිව සටන් කිරීමට ප්‍රාදේශීය මිලීෂියාවන් සටන් කිරීමට සහ පුහුණු කිරීමට ය.Liz Sly and Suzan Haidamous 'Lebanon's Hezbollah acknowledges battling the Islamic State in Iraq,' The Washington Post 16 February 2015.Ali Hashem, arrives in Iraq .  2018 ලෙබනන් මහ මැතිවරණයේදී හිස්බුල්ලා ආසන 12 ක් හිමිකරගත් අතර එහි සන්ධානය ලෙබනනයේ පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 128 න් 70 ක් ලබා ගනිමින් මැතිවරණය ජය ගත්තේ ය. හිස්බුල්ලා අද ලෙබනන් දේශපාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ක්‍රීඩකයෙකු වන අතර, එහි දේශපාලන අංශය වන ලෝයල්ටි ටු ද රෙසිස්ටන්ස් බ්ලොක් පක්ෂයට ලෙබනන් පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 15ක් හිමි වේ.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 1701 යෝජනාවට පටහැනිව, දකුණු ලෙබනනයෙන් ඊශ්‍රායලය ඉවත් වීමෙන් පසුව හිස්බුල්ලා නිරායුධ නොකළේ ය. 2006 සිට, කණ්ඩායමේ හමුදා ශක්තිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය, එහි පැරාමිලිටරි අංශය ලෙබනන් හමුදාවට වඩා බලවත් විය. සිරියානු යුද්ධයේ නිකායික ස්වභාවය කණ්ඩායමේ නීත්‍යානුකූල භාවයට හානි කර ඇතත්, කණ්ඩායමට දැනට ඉරානයෙන් හමුදා පුහුණුව, ආයුධ සහ මූල්‍ය ආධාර සහ සිරියාවෙන් දේශපාලන සහාය ලැබේ, . මෙම කණ්ඩායම ගාසා, යේමනය, සිරියාව සහ ඉරාකය හරහා ඉරානය ප්‍රමුඛ සටන්කාමී කණ්ඩායම් සමඟ ශක්තිමත් සන්ධානයක් පවත්වයි. එය ලෝකයේ වඩාත්ම දැඩි සන්නද්ධ රාජ්‍ය නොවන කණ්ඩායම ලෙස සැලකේ, එහි සන්නද්ධ ශක්තිය 2016 දී මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ හමුදාවකට සමාන ලෙස තක්සේරු කර ඇත. 2021 දී හිස්බුල්ලා නායක හසන් නස්රල්ලා පැවසුවේ කණ්ඩායමට සටන්කරුවන් 100,000 ක් පමණ සිටි බවයි.

 මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ජිහාඩ් සංවිධාන
ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors