මලාවි හි භූගෝලය

මලාවි යනු ගිනිකොනදිග අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි, වයඹ දෙසින් සැම්බියාව, ඊසාන දෙසින් ටැන්සානියාව සහ දකුණින්, නිරිත දෙසින් සහ ගිනිකොන දෙසින් මොසැම්බික් මායිම් වේ. එය 9° සහ 18°S අක්ෂාංශ අතර සහ දේශාංශ 32° සහ 36°E අතර පිහිටා ඇත. 

මහා රිෆ්ට් නිම්නය උතුරේ සිට දකුණට රට හරහා දිවෙන අතර මිටියාවතේ නැගෙනහිරින් මලාවි විල (නියාසා විල ලෙසද හැඳින්වේ) පිහිටා ඇති අතර එය මලාවිහි නැගෙනහිර මායිමෙන් හතරෙන් තුනකට වඩා වැඩිය.Cutter, Africa 2006, p. 142 මලාවි විල සැතපුම් 365ක් (කිලෝමීටර් 587ක්) දිග සහ සැතපුම් 52ක් (කිලෝමීටර 84ක්) පමණ පළලින් යුතු බැවින් එය කැලැන්ඩර් විල ලෙසද හැඳින්වේ. ෂයර් ගංගාව විලෙහි දකුණු කෙළවරින් ගලා බසින අතර මොසැම්බික්හි දකුණු දෙසින් සැතපුම් 400 (සැතපුම් 250) පමණ දුරින් සැම්බේසි ගඟට එක්වේ. මලාවි විලෙහි මතුපිට මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 457 (අඩි 1,500) උසින් පිහිටා ඇති අතර උපරිම ගැඹුර මීටර 701 (අඩි 2,300) වන අතර එයින් අදහස් වන්නේ වැව් පතුල සමහර ස්ථානවල මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 213 (අඩි 700) ට වඩා පහළින් පවතින බවයි.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monoxylon_beach_Lake_Malawi_1557.jpg|alt=Two small dugout canoes on the shore of a lake|thumb|මලාවි විල
රිෆ්ට් නිම්නය අවට ඇති මලාවි කඳුකර කොටස්වල, සානු සාමාන්‍යයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 914 සිට 1,219 දක්වා (අඩි 3,000 සිට 4,000 දක්වා) ඉහළ යයි, නමුත් සමහරක් උතුරේ මීටර 2,438 (අඩි 8,000) තරම් ඉහළ යයි. මලාවි විලට දකුණින් ෂයර් උස්බිම් පිහිටා ඇති අතර, මුහුදු මට්ටමේ සිට ආසන්න වශයෙන් 914 මීටර (අඩි 3,000) පමණ උසින් මෘදු ලෙස පෙරළෙන ගොඩබිම පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ, සොම්බා සහ මුලන්ජේ කඳු මුදුන් මීටර 2,134 සහ 3,048 (අඩි 7,000 සහ 10,000) දක්වා ඉහළ යයි.

මලාවි හි අගනුවර ලිලොන්ග්වේ වන අතර එහි වාණිජ මධ්‍යස්ථානය 500,000 කට අධික ජනගහනයක් සහිත බ්ලැන්ටයර් වේ. මලාවි යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ස්ථාන දෙකක් ලැයිස්තුගත කර ඇත. ලේක් මලාවි ජාතික වනෝද්‍යානය ප්‍රථමයෙන් 1984 දී ලැයිස්තුගත කරන ලද අතර චොන්ගෝනි රොක් කලා ප්‍රදේශය 2006 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී.Turner, The Statesman's Yearbook, p. 824

මලාවි දේශගුණය රටේ දකුණේ පහත් බිම්වල උණුසුම් වන අතර උතුරු කඳුකරයේ සෞම්‍ය වේ. උන්නතාංශය වෙනත් ආකාරයකින් සමක දේශගුණයක් විය හැකි දේ මධ්‍යස්ථ කරයි. නොවැම්බර් සහ අප්‍රේල් අතර, සමක වැසි සහ ගිගුරුම් සහිත වැසි සමඟ උෂ්ණත්වය උණුසුම් වන අතර, කුණාටු මාර්තු අග දී උච්චතම තීව්‍රතාවයට ළඟා වේ. මාර්තු මාසයෙන් පසු වර්ෂාපතනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩු වන අතර මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා තෙත් මීදුම කඳුකරයේ සිට සානුව තුළට පාවී යන අතර මෙම මාසවල වර්ෂාපතනයක් නොලැබේ.

 ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elephant_at_Majete_wildlife_reserve.jpg|thumb|මජෙට් වනජීවී රක්ෂිතයේ අලියෙක්
මලාවි ආදිවාසී සත්ව ජීවිතයට අලි ඇතුන්, හිපෝ, ඇන්ටිලෝප්, මී ගවයින්, ලොකු බළලුන්, වඳුරන්, රයිනෝ සහ වවුලන් වැනි ක්ෂීරපායින් ඇතුළත් වේ; ගොදුරු කුරුල්ලන්, ගිරවුන් සහ උකුස්සන්, ජල කුරුල්ලන් සහ විශාල වේඩියන්, බකමූණන් සහ ගීත කුරුල්ලන් ඇතුළු විශාල විවිධ පක්ෂීන්. ක්ෂීරපායින් 200 ක්, කුරුල්ලන් 650 ක්, මොලුස්කාවන් 30+ සහ ශාක විශේෂ 5,500+ ගේ නිවහන වන මලාවි විල ලෝකයේ පොහොසත්ම මත්ස්‍ය සත්ත්ව විශේෂ ඇති විල ලෙස විස්තර කර ඇත. 

භෞමික පරිසර කලාප හතක් මලාවි දේශසීමා තුළ පිහිටා ඇත: මධ්‍යම සැම්බේසියානු මියෝම්බෝ වනාන්තර, නැගෙනහිර මියෝම්බෝ වනාන්තර, දකුණු මියෝම්බෝ වනාන්තර, සැම්බේසියන් සහ මොපේන් වනාන්තර, සැම්බේසියන් ගංවතුර තෘණ බිම්, දකුණු මලාවි කඳුකරය වනාන්තර-තෘණ මොසෙයික්,මොසෙයික්-මොසෙයික්-මොසෙයික් වනාන්තරය.

මලාවි හි ජාතික වනෝද්‍යාන පහක්, වනජීවී සහ ක්‍රීඩා රක්ෂිත හතරක් සහ තවත් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ දෙකක් ඇත. රටෙහි 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකය 5.74/10 මධ්‍යන්‍ය අගයක් ඇති අතර එය රටවල් 172 කින් ගෝලීය වශයෙන් 96 වැනි ස්ථානයට පත් විය.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු