සෝමාලිලන්තය

සෝමාලිලන්තය, නිල වශයෙන් සෝමාලිලන්ත ජනරජය (සෝමාලි: Jamhuuriyadda Soomaaliland; අරාබි: جمهورية صوماليلاند‎), යනු අප්‍රිකාවේ අඟෙහි පිහිටි හඳුනා නොගත් රටකි. එය ඒඩන් බොක්කෙහි දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර වයඹ දෙසින් ජිබුටි, දකුණින් සහ බටහිරින් ඉතියෝපියාව සහ නැගෙනහිරින් සෝමාලියාව මායිම් වේ.Encyclopædia Britannica, The New Encyclopædia Britannica, (Encyclopædia Britannica: 2002), p.835 එහි හිමිකම් කියන භූමි ප්‍රදේශය වර්ග කි.මී. 176,120 (වර්ග සැතපුම් 68,000), 2024 වන විට දළ වශයෙන් මිලියන 6.2 ක ජනතාවක් සමඟින් ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය හර්ගීසා වේ.

මුල් ඉස්ලාමීය යුගයේදී ප්‍රදේශයේ විවිධ සෝමාලි මුස්ලිම් රාජධානි ස්ථාපිත කරන ලදී, 14 සිට 15 වන සියවස් වලදී සෙයිලා-පාදක කරගත් ආඩාල් සුල්තාන්. මුල් නූතන යුගයේ දී, 18 වන සියවසේ මැද භාගයේ පිහිටුවන ලද ඉසාක් සුල්තාන් රාජ්‍යය ඇතුළුව, අදල් සුල්තාන් රාජ්‍යයේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයන් මතු විය. 19 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී, එක්සත් රාජධානිය ප්‍රදේශයේ විවිධ ගෝත්‍රිකයන් සමඟ ගිවිසුම් අත්සන් කළ අතර, සෝමාලිලන්ත ආරක්ෂක ප්‍රදේශය පිහිටුවීම, එය එක්සත් රාජධානිය විසින් 1960 ජුනි 26 වන දින සෝමාලිලන්ත ප්‍රාන්තය ලෙස නිල වශයෙන් නිදහස ලබා දෙන ලදී. දින පහකට පසුව, සෝමාලියානු ජනරජය පිහිටුවීම සඳහා සෝමාලිලන්ත ප්‍රාන්තය ස්වේච්ඡාවෙන් සෝමාලියාවේ භාර ප්‍රදේශය (පැරණි ඉතාලි සෝමාලියාව) සමඟ එක් විය. ව්‍යසනකාරී ඔගඩන් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් ටික කලකට පසු, සෝමාලියාවේ බැරේ පාලනය විසින් සෝමාලිලන්තයේ ප්‍රධාන වංශික පවුල වන අයිසාක්ට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක කරන ලද දැඩි ප්‍රතිපත්තිවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ප්‍රාන්ත දෙකේ එකමුතුව මුල් අවදියේදීම ගැටළු සහගත විය, 1991 දී සෝමාලිලන්තයේ නිදහස ප්‍රකාශ කිරීමත් සමඟ වසර 10 ක නිදහස් යුද්ධයක් අවසන් විය. සෝමාලිලන්ත රජය බ්‍රිතාන්‍ය සෝමාලිලන්තයේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය ලෙස සලකයි.The New Encyclopædia Britannica (2002), p. 835.

1991 සිට, ප්‍රදේශය පාලනය කරනු ලබන්නේ සෝමාලිලන්ත ජනරජයේ රජය ලෙස ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් අපේක්ෂා කරන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ආණ්ඩු විසිනි.  මධ්‍යම රජය සමහර විදේශීය ආන්ඩු සමඟ අවිධිමත් සබඳතා පවත්වයි, ඔවුන් හර්ගීසා වෙත නියෝජිතයන් යවා ඇත; සෝමාලිලන්තය ඉතියෝපියාව සහ තායිවානය ඇතුළු රටවල් කිහිපයකින් නියෝජිත කාර්යාල පවත්වයි. කෙසේ වෙතත්, සෝමාලිලන්තයේ ස්වයං-ප්‍රකාශිත ස්වාධීනත්වය කිසිදු එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයක් හෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් විසින් නිල වශයෙන් පිළිගෙන නොමැත. තත්‍ය පාලිත භූමි ප්‍රමාණය අනුව එය ලොව විශාලතම හඳුනා නොගත් රාජ්‍යය වේ. එය නියෝජනය නොකළ ජාතීන් සහ මහජන සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි, එහි සාමාජිකයන් ස්වදේශික ජනයා, සුළු ජාතීන් සහ හඳුනා නොගත් හෝ අත්පත් කරගත් ප්‍රදේශවලින් සමන්විත වන උපදේශක කණ්ඩායමකි.
 නිරුක්තිය 

සෝමාලිලන්තය යන නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ "සෝමාලි" සහ "ඉඩම්" යන වචන දෙකෙනි. ඉසාක්, ඉසා, ගඩබර්සි සහ වර්සාංගලි ගෝත්‍රවලින් පාලක සෝමාලි සුල්තාන්වරුන් සමඟ අනුප්‍රාප්තික ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමෙන් පසු 1884 දී බ්‍රිතාන්‍යය ඊජිප්තු පරිපාලනයෙන් පාලනය ලබා ගත් විට ප්‍රදේශය නම් කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් බ්‍රිතාන්‍ය සෝමාලිලන්තය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1960 දී, ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය බ්‍රිතාන්‍යයෙන් ස්වාධීන වූ විට, එය සෝමාලිලන්ත ප්‍රාන්තය ලෙස හැඳින්විණි. දින පහකට පසු, 1960 ජූලි 1 වන දින, සෝමාලිලන්තය ඉතාලි පරිපාලනය යටතේ (පැරණි ඉතාලි සෝමාලිලන්තය) සෝමාලිලන්තයේ භාරකාර ප්‍රදේශය සමඟ එක් විය. "සෝමාලිලන්ත ජනරජය" යන නම 1991 දී සෝමාලි සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු නිදහස ප්‍රකාශ කිරීම මත සම්මත විය.

1991 දී බුරාඕ හි පැවති මහා සමුළුවේදී, පුන්ට්ලන්ඩ් ඇතුළු රට සඳහා බොහෝ නම් යෝජනා කරන ලදී, පැරණි පුන්ට් දේශයේ සෝමාලිලන්තයේ පිහිටීම සහ එය අසල්වැසි සෝමාලියාවේ පුන්ට්ලන්ඩ් ප්‍රාන්තයේ නම විය. අනෙක ශංකරූන්, සෝමාලි භාෂාවෙන් "පහට වඩා හොඳ" යන අරුත, එය මහා සෝමාලියාවේ ප්‍රදේශ පහ ගැන සඳහන් කරයි.

 ඉතිහාසය 

 ප්‍රාග් ඉතිහාසය 

 පෞරාණික හා සම්භාව්ය යුගය 

 ඉස්ලාමයේ උපත සහ මධ්‍යකාලීන යුගය 

 මුල් නූතන සුල්තාන්වරු 

 ඉසාක් සුල්තාන් 

 බර්බෙරා සටන 

 බ්‍රිතාන්‍ය සෝමාලිලන්තය 

 යටත්විජිත විරෝධී ප්‍රතිරෝධය 
 බුරාඕ බදු කැරැල්ල සහ RAF බෝම්බ හෙලීම 

 1945 ෂෙයික් බෂීර් කැරැල්ල 

 සෝමාලිලන්ත ප්‍රාන්තය (නිදහස) 

 සෝමාලි ජනරජය (සෝමාලියාව සමග එකමුතුව) 

 සෝමාලි ජාතික ව්‍යාපාරය, බැරේ හිංසනය 

 ස්වෛරීභාවය යළි පිහිටුවීම (සෝමාලියාව සමඟ එක්සත්කමේ අවසානය) 

 2001 ව්‍යවස්ථාපිත ජනමත විචාරණය 

 2023 ලාස් ඇනෝඩ් ගැටුම 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව 

 ජනාධිපති සහ කැබිනට්ටුව 

 පාර්ලිමේන්තුව 

 නීතිය 

 පක්ෂ සහ මැතිවරණ 

 විදේශ සබඳතා 

 දේශසීමා ආරවුල් 

 හමුදා 

 මානව හිමිකම් 

 පරිපාලන අංශ 

 කලාප සහ දිස්ත්‍රික්ක 

 භූගෝලය 
 පිහිටීම සහ වාසස්ථාන 

 දේශගුණය 

 වනජීවී 

 ආර්ථිකය 

 මුදල් සහ ගෙවීම් පද්ධතිය 

 විදුලි සංදේශ 

 කෘෂිකර්මය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 ප්‍රවාහනය 

 වරායන් 

 තෙල් ගවේෂණය 

 ජනවිකාසය 

 වංශ කණ්ඩායම් 

 භාෂා 

 ආගම 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 කලාව 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 

 මූලාශ්‍ර