මාලි හි භූගෝලය

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_MLI_present.svg|thumb|Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණයේ මාලි සිතියම
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hand_der_Fatima.jpg|වම|thumb|හොම්බෝරි හි භූ දර්ශනය
මාලි යනු ඇල්ජීරියාවට නිරිත දෙසින් පිහිටි බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිමක රටකි. එය අක්ෂාංශ 10 ° S සහ 25 ° N අතර ද, දේෂාංශ 13 ° W සහ 5 ° E වේ. මාලි උතුරු හා ඊසානදිගින් ඇල්ජීරියාවටද, නැගෙනහිරින් නයිජර්ද, ගිනිකොන හා දකුණු දෙසින් අයිවරි කෝස්ට්ද දකුණ, නිරිත දෙසින් ගිනියාවද, බටහිරට සෙනගාලයද වයඹ දෙසින් මොරිටේනියාවද මායිම් වේ. 

වර්ග කිලෝ මීටර් 1,242,248 ක (වර්ග සැතපුම් 479,635) මාලි යනු ලොව 24 විශාලතම රට වන අතර ප්‍රමාණයෙන් දකුණු අප්‍රිකාව හෝ ඇන්ගෝලා සමග සැසඳිය හැකිය. රටේ බොහෝමයක් පිහිටා ඇත්තේ දකුණු සහරා කාන්තාරයේ ය.Mali country profile, p. 5. මාලි බොහෝ දුරට පැතලි ය, වැලි වලින් වැසී ඇති උතුරු තැනිතලා හා ඊසාන දෙසින් ඉෆූහාස් මෑන්ෆිෆ් පවතිනු ඇත.

මාලි ටොරිඩ් කලාපයේ පිහිටා ඇති අතර එය ලෝකයේ උණුසුම්ම රටවල් අතර වේ. මධ්‍යන දෛනික වාර්ෂික උෂ්ණත්වය මත පදනම්ව පෘථිවියේ උණුසුම්ම ස්ථානවලට ගැලපෙන තාප සමකය රට තරණය කරයි. මාලි හට නොසැලකිලිමත් වර්ෂාපතනය හා නියඟය නිතර නිතර ලැබේ. අප්‍රේල් අග සිට ඔක්තෝබර් මස මුල දක්වා දකුණු දෙසට වැසි සමය වේ. මෙම කාලය තුළ, නයිජර් ගඟේ ගංවතුර තත්ත්වය පොදු වන අතර, අභ්‍යන්තර නයිජර් ඩෙල්ටා නිර්මාණය කිරීම සාමාන්‍ය ය. මාලි හි අතිමහත් උතුරු කාන්තාර කොටසෙහි දිගු, අතිශය උණුසුම් ග්‍රීෂ්ම සහ උතුරු දෙසට අඩු වර්ෂාපතනයක් සහිත උණුසුම් කාන්තාර වර්ගීකරණය (Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණය) ඇත. මධ්‍යම ප්‍රදේශයට උණුසුම් අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණික (Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණය) තත්වයන් ඇත. වසර පුරා, දීර්ඝ දැඩි වියළි කාලයක් සහ කෙටි අක්‍රමවත් වැසි සමයක් ඇත. දකුණු ප්‍රදේශවල නිවර්තන තෙත් සහ වියලි දේශගුණයක් ඇත. (Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණය) සමාලෝචනයේදී මාලි හි දේශගුණය නිවර්තන කලාපීය වන අතර, මාර්තු මාසයක් සමඟ මාර්තු සමඟ උණුසුම්, වියළි කාලය විය හැකිය. ජුනි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා වැසි, තෙතමනය හා මෘදු ය. නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා වන්නේ සිසිල් වියළි කාලයයි.

මාලි සතුව රන්, යුරේනියම්, යුරේනියම්, පොස්පේට්, කලුනොයිට්, ලුණු සහ හුණුගල් සහිත සැලකිය යුතු ස්වාභාවික සම්පත් ඇත. මාලි තක්සේරුකරණයට වඩා යුරේනියම් ටොන් 17,400 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් (මනින ලද + දැක්වෙන්නේ + අනුමාන කළ) ලෙස ගණන් බලා ඇත.Uranium Mine Ownership – Africa . Wise-uranium.org. Retrieved 24 March 2013.Muller, CJ and Umpire, A (22 November 2012) An Independent Technical Report on the Mineral Resources of Falea Uranium, Copper and Silver Deposit, Mali, West Africa . Minxcon. 2012 දී තව දුරටත් යුරේනියම් ඛනිජ ඛනිජකරණය කරන ලද උතුරු කලාපය හඳුනා ගන්නා ලදී.Uranium in Africa . World-nuclear.org. Retrieved 24 March 2013. වනාන්තර විනාශය, පාංශු ඛාදනය සහ පානීය ජලය ප්‍රමාණවත් නොවීම ඇතුළුව මාලි පාරිසරික අභියෝග රාශියකට මුහුණ දෙයි.

මාලි හි වනාන්තර කලාප පහක් පිහිටා ඇත: සාලහියන්ෂියානු ෂිටිම් සවානා, බටහිර සුඩානියානු සවානා, අභ්‍යන්තර නයිජර් ඩෙල්ටා ගංවතුර සවානා, දකුණු සහරන් වනාන්තර සහ බටහිර සහරා මොන්ටේන් ෂෙරික් වනාන්තර. රටට 2019 වන වනාන්තර භූමි අඛණ්ඩතාව දර්ශකයේ මධ්‍යයේ ලකුණු 7.16/10 අතර එය ගෝලීය වශයෙන් රටවල් 172 න් 51 ලෙස ශ්රේණිගත කරයි.

 කලාප සහ දිස්ත්‍රික්ක 
2016 සිට මාලි කලාප දහයකට හා බමාකෝ දිස්ත්‍රික්කයකට බෙදා ඇත. සෑම කලාපයකම ආණ්ඩුකාරවරයෙක් සිටී.DiPiazza, p. 37. නවතම කලාප දෙක වන තමුඩිට් (මීට පෙර ටොම්බැක්ටෝ කලාපයේ කොටසක්) සහ මෙස්කා (කලින් ගයි කලාපයේ මීනකා සුර්ක්) ක්‍රියාත්මක කිරීම 2016 ජනවාරි සිට ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. කලාප දෙකටම ආණ්ඩුකාරතුමා සහ සංක්‍රාන්ති කවුන්සිලයක් පත් කර ඇත. කලාප දහය සර්කල් 56 කට සහ කොමියුනිස්ට් 703 කට බෙදා ඇත.

කලාප හා අගනුවර:
කලාපයේ නමප්‍රමාණය (km2)ජනගහනය 1998 සංගණනයජනගහනය 2009 සංගණනයකයෙස්119,7431,374,3161,993,615කුලිකෝරෝ95,8481,570,5072,422,108බමාකෝ
අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය2521,016,2961,810,366සිකස්සෝ70,2801,782,1572,643,179සීගොවූ64,8211,675,3572,338,349මොප්ටි79,0171,484,6012,036,209ටොම්බක්ටූ56,435442,619674,793ගඕ89,532341,542542,304කිඩාල්151,43038,77467,739ටෝඩනේට්440,176–18,160මෙනාකා81,040–54,456

 මධ්‍යම රජයේ පාලන ප්‍රමාණය 
2012 මාර්තු මාසයේදී මාලි රජයට ටොම්බක්ටූ, ගාඕ සහ ඩර්පල් ප්‍රදේශ සහ මොප්සි කලාපයේ ඊසානදිග කොටස පාලනය කිරීම අහිමි විය. 2012 අප්‍රේල් 6 වන දින, ඒසාවාඩ් විමුක්තිය ඒකපාර්ශ්විකව එම ප්‍රදේශ මාලි සිට අසවාද් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර මාලි හෝ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව හඳුනා නොගත් ක්‍රියාවකි. රජය පසුව මෙම ප්‍රදේශ පාලනය කළේය.

 වනජීවී 
ශාක හා සත්ත්වතා වලින් සමන්විත මාලි හි වන ජීවීන් සහරා කණ්ඩායමෙන් (රටෙන් 33% ක් පමණ) උතුරු අප්‍රිකාවේ ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් රටකට විවිධාකාරව වෙනස් වේ. මාලි හි උප සමාන වෘක්ෂලතා කලාප තුනක් ඇත; රට තුළ උතුරේ සහරා කාන්තාරය, නයිජර් ගංගා ද්රෝණිය සහ දකුණේ සෙනෙගල් ගඟ.

මාලි හි ජාතික උද්‍යාන දෙකක්, එක් ජෛවගෝල සංචිතයක්, සත්ව අභය භූමි දෙකක්, අර්ධ අභයභූමි දෙකක් සහ රැම්සාර් අඩවි 3ක් ඇත.

මාලි හි ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය රටේ භූමි භාගයෙන් 4.7% කි. බෆල් කලාපය සහ බයූම් හි ජෛවගෝලයේ පර්යන්ත කලාපය එකතු කරමින් එය රටේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 6.2% කි. රටේ පොහොසත් ජෛව විවිධත්වය ශාක විශේෂ 1,700 කට වඩා සහ සත්ව විශේෂ 1,000 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇත.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු