මොරිටේනියාව

මොරිටේනියාව, නිල වශයෙන් මොරිටේනියා ඉස්ලාමීය ජනරජය (අරාබි: الجمهورية الإسلامية الموريتانية) යනු වයඹදිග අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රටකි. එය බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය, උතුරින් සහ වයඹ දෙසින් බටහිර සහරා, ඊසාන දෙසින් ඇල්ජීරියාව, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් මාලි සහ නිරිත දෙසින් සෙනගාලයෙන් මායිම් වේ. භූමි ප්‍රමාණය අනුව, මොරිටේනියාව අප්‍රිකාවේ 11 වන විශාලතම රට වන අතර ලෝකයේ 28 වන විශාලතම රට වන අතර එහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් 90% ක් සහරා හි පිහිටා ඇත. දළ වශයෙන් මිලියන 4.3ක් වන එහි ජනගහනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ජීවත් වන්නේ රටේ දකුණු සෞම්‍ය ප්‍රදේශයේ වන අතර දළ වශයෙන් තුනෙන් එකක් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන නූවාක්චෝට් අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ ය. 

රටේ නම පැමිණියේ උතුරු අප්‍රිකාවේ පැරණි මාග්‍රෙබ් තුළ පිහිටි පැරණි බර්බර් රාජධානිය වන මොරේටේනියාවෙන් ය. ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවසේ පටන් බර්බර්වරු දැන් මොරිටේනියාව අල්ලා ගත්හ. හත්වන සියවසේ අගභාගයේදී උමයියාද් කැලිෆේට් යටතේ අරාබිවරු ඉස්ලාමය, අරාබි සංස්කෘතිය සහ අරාබි භාෂාව ගෙන ආ ප්‍රදේශය යටත් කර ගත්හ. 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී මොරිටේනියාව ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස ප්‍රංශය විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. එය 1960 දී නිදහස ලබා ගත් නමුත් එතැන් සිට පුනරාවර්තන කුමන්ත්‍රණ සහ මිලිටරි ආඥාදායකත්වයේ කාල පරිච්ඡේදයන් අත්විඳ ඇත. 2008 දී සිදු වූ මෑත කාලීන කුමන්ත්‍රණයට නායකත්වය දුන්නේ ජෙනරාල් මොහොමඩ් ඕල්ඩ් අබ්දෙල් අසීස් විසිනි, ඔහු 2009 සහ 2014 ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණය කළේය. නිදහසින් පසු මොරිටේනියාවේ ප්‍රථම සාමකාමී බල සංක්‍රාන්තිය ලෙස සැලකෙන 2019 මැතිවරණයෙන් පසුව ඔහුගෙන් පසුව මොහොමඩ් ඕල්ඩ් ගසෝවානි පත් විය.

මොරිටේනියාව සංස්කෘතික හා දේශපාලනික වශයෙන් අරාබි ලෝකයේ කොටසකි; එය අරාබි ලීගයේ සාමාජිකයෙකු වන අතර අරාබි නිල භාෂාව වේ. නිල ආගම ඉස්ලාම් වන අතර සියලුම වැසියන් පාහේ සුන්නි මුස්ලිම් වේ. එහි පවතින අරාබි අනන්‍යතාවය තිබියදීත්, මොරිටේනියානු සමාජය බහු වාර්ගික ය; බිදාන්, හෝ ඊනියා "සුදු මුවර්", ජනගහනයෙන් 30%, වන අතර හරටින්, හෝ ඊනියා "කළු මුවර්", 40% සමන්විත වේ. කණ්ඩායම් දෙකම අරාබි-බර්බර් ජනවාර්ගිකත්වය, භාෂාව සහ සංස්කෘතියේ සම්මිශ්‍රණයක් පිළිබිඹු කරයි. ජනගහනයෙන් ඉතිරි 30% විවිධ උප සහරා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වලින් සමන්විත වේ.

යකඩ හා ඛනිජ තෙල් ඇතුළු ස්වභාවික සම්පත් බහුල වුවද, මොරිටේනියාව දුප්පත් ය; එහි ආර්ථිකය මූලික වශයෙන් කෘෂිකර්මය, පශු සම්පත් සහ මසුන් ඇල්ලීම මත පදනම් වේ. මොරිටේනියාව සාමාන්‍යයෙන් දුර්වල මානව හිමිකම් වාර්තාවක් ඇති බව සලකනු ලබන අතර, 1981 දී වහල්භාවය අහෝසි කිරීම සහ අපරාධකරණය නොතකා, මොරිටේනියානුවන්ගෙන් 10%-20% ක් 2012 දී වහල්භාවයේ සිටින බව ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි, මොරිටේනියානු සමාජය තුළ ආයතනයක් ලෙස වහල්භාවය පවත්වාගෙන යාම සඳහා විශේෂයෙන් වාරණයට ලක් වේ."Slavery's last stronghold" , CNN.com (16 March 2012). Retrieved 20 March 2012.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 

 මුල් ඉතිහාසය 

 යටත් විජිත ඉතිහාසය 

 බටහිර සහරා සමඟ ගැටුම 

 ඕල්ඩ් ඩැඩා යුගය (1960-1978) 

 CMRN සහ CMSN හමුදා ආණ්ඩු (1978-1984) 

 ඕල්ඩ් ටයාගේ පාලනය (1984-2005) 

 2005 අගෝස්තු හමුදා කුමන්ත්‍රණය 

 2007 ජනාධිපතිවරණය 

 2008 හමුදා කුමන්ත්‍රණය 

 කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු 

 භූගෝලය 

 වනජීවී 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 පරිපාලන අංශ 

 ආරක්ෂක අංශ 

 ආර්ථිකය 

 ක්‍රීඩා 

 ජනවිකාසය 

 විශාලතම නගර 

 ආගම් 

 භාෂා 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 මානව හිමිකම් 

 නූතන වහල්භාවය 

 සංස්කෘතිය 

 යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1960
ප්‍රවර්ගය:Saharan countries
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
ප්‍රවර්ගය:Member states of the Organisation of Islamic Cooperation
ප්‍රවර්ගය:Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
ප්‍රවර්ගය:Member states of the Arab League
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍ය
ප්‍රවර්ගය:ඌන සංවර්ධිත රටවල්
ප්‍රවර්ගය:Islamic republics
ප්‍රවර්ගය:French-speaking countries and territories
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:Arabic-speaking countries and territories
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:2017 නොවැම්බර් සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු