ඩොමිනිකාවේ ජනවිකාසය

ඩොමිනිකන්වරුන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති අයයි. යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති සුළුතරයක් (ප්‍රංශ සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදීන්ගෙන් පැවත එන්නන් සහ ගිවිසුම්ගත සේවකයින්ගෙන් අයර්ලන්ත සම්භවයක් ඇති සමහර පුද්ගලයින් සමඟ) සමඟ මිශ්‍ර ජනගහනයක් වර්ධනය වන අතර ලෙබනන්, සිරියානු සහ නැගෙනහිර ආසියානුවන් කුඩා සංඛ්‍යාවක් සිටිති. අසල්වැසි දූපත් වලින් වඳ වී ගොස් හෝ පලවා හරින ලද, පූර්ව-කොලොම්බියානු ස්වදේශික කැලිනාගෝ (පෙර කැරිබ්වරුන් ලෙස හැඳින්වූ) ජනගහනයක් තවමත් සිටින එකම නැගෙනහිර කැරිබියානු දූපත ද ඩොමිනිකා ය. 2014 වන විට ඉතිරිව ඇති කලිනාගෝ 3,000 කට වඩා ඇත. ඔවුන් ඩොමිනිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ ගම්මාන අටක ජීවත් වෙති. මෙම විශේෂ කලිනාගෝ ප්‍රදේශය (පෙර කැරිබ් රක්ෂිතය) 1903 දී බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය විසින් ප්‍රදානය කරන ලදී.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Scotts_Head,_Dominica_021.jpg|thumb|ස්කොට්ස් හෙඩ්, ඩොමිනිකාව
ඩොමිනිකාවේ ජනගහන වර්ධනය ඉතා මන්දගාමී වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් වෙනත් රටවලට සංක්‍රමණය වීම නිසාය. 21 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, වඩාත් ජනප්‍රිය රටවල් සඳහා සංක්‍රමණික සංඛ්‍යාව වන්නේ: එක්සත් ජනපදය (8,560), එක්සත් රාජධානිය (6,739), කැනඩාව (605) සහ ප්‍රංශය (394).

ඩොමිනිකාවේ සාපේක්ෂව විශාල සියවස් සපිරුණු අය සිටියහ. 2007 මාර්තු මාසයේදී, දිවයිනේ 70,000 ක ජනගහනයෙන් 22 ක් සිටියහ - සංවර්ධිත රටවල සියවස් සපිරුණු අයගේ සාමාන්‍ය සිදුවීම් මෙන් තුන් ගුණයක්. මේ සඳහා හේතු රොස් විශ්ව විද්‍යාල වෛද්‍ය විද්‍යාලයේදී අධ්‍යයනය කරන ලදී.Pickford, John, From Our Own Correspondent, BBC Radio 4. First broadcast 31 March 2007. Dominica report 17'49" – 22'55".

ඩොමිනිකා 1832 දී ලීවර්ඩ් දූපත් වල ෆෙඩරල් යටත් විජිතයට අර්ධ වශයෙන් ඒකාබද්ධ කරන ලදී. 1871 දී එය ලීවර්ඩ් දූපත් සම්මේලනයේ පූර්ණ කොටසක් බවට පත් විය. ආරම්භයේ සිටම එය සුවිශේෂී සම්බන්ධතාවයක් විය, මන්ද ඩොමිනිකා සම්මේලනයේ අනෙකුත් ඉංග්‍රීසි කතා කරන දූපත් වල දේශපාලන හෝ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන්හි කිසිදු කාර්යභාරයක් ඉටු කර නොතිබුණි. ලීවර්ඩ් දූපතක් ලෙස, වනාන්තරවලින් වැසී ගිය හිමිකම් නොකියන ලද ඉඩම් අක්කර දහස් ගණනක් සහිත මෙම විශාල භූමි ප්‍රදේශය මොන්ට්සෙරාට් සහ ඇන්ටිගුවා ජනතාවට විවෘත විය. 20 වන සියවස ආරම්භයේදී, රෝස්ගේ දෙහි යුෂ නිෂ්පාදනය කළ රෝස් සමාගම, මොන්ට්සෙරාට් වෙතින් නිෂ්පාදනය සැපයීමේ හැකියාව ඉක්මවා තම නිෂ්පාදනය සඳහා ඇති ඉල්ලුම දුටුවේය. තත්වයට ඔවුන්ගේ ප්‍රතිචාරය වූයේ ඩොමිනිකා හි ඉඩම් මිලදී ගැනීම සහ මොන්ට්සෙරාට් ගොවිපල කම්කරුවන් නැවත පදිංචියට යාමට දිරිමත් කිරීමයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඩොමිනිකා හි වෙස්ලි සහ මැරිගොට් යන භාෂාමය ප්‍රජාවන් දෙකක් ඇති විය.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roseau_-_Charlotteville_-_panoramio.jpg|thumb|චාලට්විල්, ඩොමිනිකාව
1902 මැයි 8 වන දින, මාටිනික් හි මවුන්ට් පීලී ගිනි කන්ද පුපුරා ගොස් ශාන්ත-පියරේ නගරය විනාශ කළේය. මාටිනික් සිට සරණාගතයින් ඩොමිනිකා හි දකුණු ගම්මාන වෙත බෝට්ටුවලින් පැමිණි අතර සමහරු දිවයිනේ ස්ථිරවම රැඳී සිටියහ.
 භාෂා 
ඩොමිනිකාවේ නිල භාෂාව ඉංග්‍රීසි වන අතර එය විශ්වීය වශයෙන් කතා කරන සහ තේරුම් ගන්නා භාෂාවයි. ඊට අමතරව, ප්‍රංශ භාෂාව මත පදනම් වූ ඇන්ටිලියන් ක්‍රියෝල් වර්ගයක් වන ඩොමිනිකන් ක්‍රියෝල් බහුලව කතා කෙරේ. මෙයට හේතුව 1690 දී ආරම්භ වූ දූපතට ප්‍රංශ සංක්‍රමණය වීම, දූපතේ වාසය කළ බහුතර ප්‍රංශ ක්‍රියෝල් භාෂාව කතා කරන ජනගහනයක් සහ මාටිනික් සහ ග්වාඩලූප් යන ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන දෙපාර්තමේන්තු දෙක අතර එහි පිහිටීමයි. 1979 සිට ඩොමිනිකා ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි හි සාමාජිකයෙකි. ඩොමිනිකන් ක්‍රියෝල් විශේෂයෙන් පැරණි පරම්පරාව අතර භාවිතා වන අතර එය පැටොයිස් භාෂාවක් ද කතා කරයි. තරුණ පරම්පරාව විසින් ක්‍රියෝල් භාවිතය අඩුවීම නිසා, භාවිතය වැඩි කිරීමට සහ ජාතියේ ඉතිහාසයේ සහ සංස්කෘතියේ මෙම අද්විතීය කොටස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට මුලපිරීම් ආරම්භ වී ඇත.

ක්‍රියෝල් සමඟ, කොකෝයි (හෝ කොකෝයි) ලෙස හැඳින්වෙන උපභාෂාවක් කතා කෙරේ. එය ලීවර්ඩ් අයිලන්ඩ් ඉංග්‍රීසි ක්‍රියෝල් සහ ඩොමිනිකන් ක්‍රියෝල් මිශ්‍රණයක් වන පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි වර්ගයකි, සහ ප්‍රධාන වශයෙන් කතා කරනු ලබන්නේ මැරිගොට් සහ වෙස්ලි යන ඊසානදිග ගම්මානවල, මොන්ට්සෙරාට් සහ ඇන්ටිගුවා වලින් පැමිණි සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන් විසිනි. කාලයත් සමඟ බොහෝ අන්තර් විවාහයන් සිදුවී ඇත, නමුත් තවමත් සම්භවයේ වෙනසක් දක්නට ලැබේ. මෙම භාෂා සහ උරුමයේ මිශ්‍රණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඩොමිනිකා ප්‍රංශ කතා කරන ෆ්‍රැන්කෝෆෝනි සහ ඉංග්‍රීසි කතා කරන පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකි.

ඉග්නරි (ඉනේරි, ඉග්නරි, ඉනියරි) ලෙසද හැඳින්වෙන අයිලන්ඩ් කැරිබ්, කැරිබියන් දූපත්වල අඩු ඇන්ටිලස් දූපත් කැරිබ්වරුන් විසින් ඓතිහාසිකව කතා කරන අරවාකන් භාෂාවකි. අයිලන්ඩ් කැරිබ්වරු ඩොමිනිකා, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් වැනි දකුණු අඩු ඇන්ටිලස් පුරා ජීවත් වූ අතර, ඔවුන් ඔවුන්ගේ පෙර වැසියන් වූ ඉග්නරිගෙන් යටත් කරගත් බව කියනු ලැබේ. අයිලන්ඩ් කැරිබ් 1920 දී පමණ වඳ වී ගිය නමුත්, ශාඛාවක් ගරිෆූනා ලෙස පවතී, ප්‍රධාන වශයෙන් මධ්‍යම ඇමරිකාවේ.

 ආගම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roseau_Virgin_Ln_-_Our_Lady_of_Fair_Haven_Cathedral_-_panoramio.jpg|thumb|ඩොමිනිකා හි රොසොයෝ ආසන දෙව්මැදුර
ජනගහනයෙන් 61.4% ක් රෝමානු කතෝලිකයන් වන අතර, මෑත වසරවලදී රෙපරමාදු පල්ලි ගණනාවක් ස්ථාපිත කර ඇත. ජනගහනයෙන් 10–12% ක් පමණ අයත් වන්නේ හත්වන දින (සෙනසුරාදා) නිකායන්ගෙන් එකකට වන අතර එයට යාහ්වේ සභාව, දෙවියන් වහන්සේගේ පල්ලිය (හත්වන දින) සහ හත්වන දින ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලිය ඇතුළත් වේ.

ආගමික දත්ත ලේඛනාගාරයේ සංගමයේ දත්ත වලට අනුව, 2010 දී ලෝක ක්‍රිස්තියානි දත්ත සමුදාය වාර්තා කළේ විශාලතම ක්‍රිස්තියානි නොවන ආගමික කණ්ඩායම් අතරට: අධ්‍යාත්මිකවාදය ජනගහනයෙන් 2.6% ක් අනුගමනය කරයි; බහායි 1.7% අනුගමනය කරයි; අඥෙයවාදය 0.5% අනුගමනය කරයි; බුද්ධාගම, හින්දු ආගම සහ ඉස්ලාම්, ඒ සෑම එකක්ම අනුගමනය කරයි 0.1%; සහ චීන ජන ආගම, නව ආගම් සහ අදේවවාදය යන සෑම එකක්ම ජනගහනයෙන් නොසැලකිය හැකි අනුපාතයන් (එනම්, <0.1%) අනුගමනය කරයි. දිවයිනේ දෙවන විශාලතම නගරය වන පෝර්ට්ස්මූත්, ඩොමිනිකා හි ඉදිකරන ලද පළමු පල්ලිය වන අල්-අන්සාර් මස්ජිඩ් හි නිවහන වේ. මෙම පල්ලිය ඉදිකරන ලද්දේ රොස් විශ්ව විද්‍යාල වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ මුස්ලිම් සිසුන්ගේ සහාය ඇතිවය.

 අධ්‍යාපනය 
ඩොමිනිකාවේ පාසල් අධ්‍යාපනය ද්විතීයික පාසල දක්වා අනිවාර්ය වේ. පෙර පාසලෙන් පසු, සිසුන් ප්‍රාථමික පාසලට වසර හයක් හෝ හතක් ඇතුළත් වන අතර, පොදු ප්‍රවේශ විභාගයක පදනම මත ද්විතීයික පාසලට ඇතුළත් වේ. වසර පහකට පසු සිසුන් සාමාන්‍ය අධ්‍යාපන සහතිකය (GCE) ලබා ගන්නා අතර, එය කැරිබියානු විභාග කවුන්සිලය (කැරිබියානු ප්‍රජාවේ 15 දෙනෙකුගෙන් යුත් සම්මේලනයක් (CARICOM)) විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන කැරිබියානු ද්විතීයික අධ්‍යාපන සහතිකය මගින් පුළුල් ලෙස ප්‍රතිස්ථාපනය වේ. මෙම විභාගයේ වඩාත් උසස් අනුවාදය වන CAPE, ප්‍රජා විද්‍යාලයේ වසර දෙකක් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු ලබා ගත හැකිය. දිවයිනට තමන්ගේම ඩොමිනිකා රාජ්‍ය විද්‍යාලයක් ඇත, එය කලින් ක්ලිෆ්ටන් ඩුපිග්නි ප්‍රජා විද්‍යාලය ලෙස නම් කරන ලදී. සමහර ඩොමිනිකානුවන් එහි රජය විසින් පිරිනමනු ලබන ශිෂ්‍යත්ව මත කියුබාවේ විශ්ව විද්‍යාලවලට ඇතුළත් වේ; තවත් සමහරු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් විශ්ව විද්‍යාලයට හෝ එක්සත් රාජධානියේ, එක්සත් ජනපදයේ හෝ වෙනත් රටවල විශ්ව විද්‍යාලවලට යති.

ක්ලෙම්සන් විශ්ව විද්‍යාලයට අයත් ජීව විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර මධ්‍යස්ථානයක් වන ආර්ච්බෝල්ඩ් නිවර්තන පර්යේෂණ සහ අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානය, කේන්ෆීල්ඩ් සහ පොන්ට් කැසේ අතර ස්ප්‍රින්ග්ෆීල්ඩ් වතුයායේ පිහිටා ඇත. 2006 දී ඕල් සේන්ට්ස් විශ්ව විද්‍යාල වෛද්‍ය විද්‍යාලය ලුබියර් හි තාවකාලික පහසුකම් සහිතව විවෘත කරන ලද අතර, එය පසුව ඩොමිනිකාවේ රෝසෝ හි පිහිටා ඇත. මහවුට් හි සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා ආයතනයක් වන නිවර්තන සමුද්‍ර පරිසර විද්‍යා ආයතනය 2009 දී වසා දමන ලදී.

රොස් විශ්ව විද්‍යාල වෛද්‍ය විද්‍යාලය පෝර්ට්ස්මූත් හි පිහිටා තිබුණි. රොස් 1980 ගණන්වල සිට ඩොමිනිකා හි ක්‍රියාත්මක විය. රොස් විශ්ව විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ එක්සත් ජනපදයෙන් සහ කැනඩාවෙන් වාර්ෂිකව වෛද්‍ය සිසුන් දහසක් පැමිණියද, ඩොමිනිකන් මණ්ඩපයේ සිදු වූ පුළුල් සුළි කුණාටු හානිය හේතුවෙන් 2019 වසන්ත අධ්‍යයන වාරය ආරම්භයේදී මණ්ඩපය ස්ථිරවම බාබඩෝස් වෙත ගෙන යන ලදී.

ඩොමිනිකා පුස්තකාල සහ තොරතුරු සේවය (DLIS) එහි පුරවැසියන්ගේ අධ්‍යාපනයේ අත්‍යවශ්‍ය කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. DLIS ඩොමිනිකා ජනගහනය සඳහා සංරචක තුනක් හරහා සේවා සපයයි: මහජන පුස්තකාල සේවා, ලේඛනගත කිරීම් සහ පර්යේෂණ සේවා සහ ලේඛනාගාර සේවා. අධ්‍යාපන හා මානව සම්පත් සංවර්ධන අමාත්‍යාංශයේ කළමනාකරණය යටතේ, මෙම ආයතනය 1843 දී ඩොමිනිකා හි වික්ටෝරියා අනුස්මරණයේ පළමු මහජන පුස්තකාලය වන කියවීම් කාමර විවෘත කිරීමත් සමඟ ආරම්භ කරන ලදී. DLIS රටේ පුරවැසියන්ගේ අධ්‍යාපනය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ඩොමිනිකාවේ මහජන පුස්තකාලයක් නිර්මාණය කිරීම පහසුවෙන් සිදු නොවූවත්, "වර්ණවත් ජනයාට... සම්පූර්ණ නිදහස කරා යන මාවත ඔස්සේ ගමන් කරන විට ඔවුන්ගේ කොටස [වැඩිදියුණු කිරීමට]" උපකාර වන උතුම් එකක් වුවද, පෙළඹවීම උදාර එකක් විය. (බොරෝම්, 203). ඩොමිනිකන් පුස්තකාලය ආරම්භ වූයේ කියවීමේ කාමරයක් ලෙස වන අතර එය සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ නොවන නිදහස් හා පොදු පුස්තකාලයක් බවට පරිණාමය විය: අනුග්‍රාහකයින්ට දායක ගාස්තුවක් ගෙවීමට අවශ්‍ය විය. ආගමික හා දේශපාලනික අසමගිය, මහා අවපාතය සහ ලෝක යුද්ධ දෙකකින් බේරුණු පුස්තකාලය අවසානයේ රජයේ රැකවරණය යටතට පත් වූ අතර එහි නඩත්තුව සඳහා අරමුදල් වෙන් කරන ලදී. උත්ප්‍රාසාත්මක ලෙස, පුස්තකාල ඉතිහාසයේ මුල් අවධීන් කැප කරන ලද්දේ "අශිෂ්ට" සහ "ම්ලේච්ඡ පැටෝයිස්" ඉවත් කිරීම සඳහා වන අතර එය සංරක්ෂණය කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය "දිවයිනේ ඉතා ඉහළ නූගත්කමේ ප්‍රතිශතය අඩු කිරීමේ" ඉලක්කය සපුරා ගත්තේය (පිටුව 225). 2018 දී මාරියා සුළි කුණාටුවෙන් පසු ඓතිහාසික පුස්තකාලය කඩා බිඳ දමන ලද අතර වඩාත් නවීන දැක්මක් සහිතව නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට නියමිතව තිබුණි.

 යොමු කිරීම්