බෙලීස් හි ආර්ථිකය

බෙලීස් සතුව කුඩා, බොහෝ දුරට පුද්ගලික ව්‍යවසාය ආර්ථිකයක් ඇති අතර එය මූලික වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය, කෘෂිකාර්මික කර්මාන්ත සහ වෙළඳ භාණ්ඩ මත පදනම් වූ අතර, සංචාරක හා ඉදිකිරීම් මෑතකදී වැඩි වැදගත්කමක් ලබා ගනී. රට කාර්මික ඛනිජ,Oancea, Dan (January 2009).. magazine.mining.com. pp. 10–12. බොරතෙල් සහ පෙට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදකයෙකි. 2017 වන විට, තෙල් නිෂ්පාදනය 320 m3/d (2,000 bbl/d) විය. කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලදී, යටත් විජිත සමයේ මෙන් සීනි ප්‍රධාන බෝගය ලෙස පවතින අතර, අපනයනවලින් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට දායක වන අතර, කෙසෙල් කර්මාන්තය විශාලතම සේවා යෝජකයා වේ. 2007 දී බෙලීස් ලොව තුන්වන විශාලතම පැපොල් අපනයනකරු බවට පත් විය.

බෙලීස් රජය ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සඳහා වැදගත් අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි. බදු එකතු කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා කඩිනම් ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පොරොන්දු වී ඇත, නමුත් වියදම් පාලනය කිරීමේ ප්‍රගතියක් නොමැතිකම විනිමය අනුපාතය පීඩනයට ලක් කළ හැකිය. 1999 මුල් භාගයේදී සංචාරක සහ ඉදිකිරීම් අංශ ශක්තිමත් වූ අතර, එය සියයට හතරක පුනර්ජීවනය වූ වර්ධනය පිළිබඳ මූලික ඇස්තමේන්තුවකට තුඩු දුන්නේය. යටිතල පහසුකම් ප්‍රධාන ආර්ථික සංවර්ධන අභියෝගයක් ලෙස පවතී; කලාපයේ වඩාත්ම මිල අධික විදුලිය බෙලීස් සතුව ඇත. වෙළඳාම වැදගත් වන අතර ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවන් වන්නේ එක්සත් ජනපදය, මෙක්සිකෝව, එක්සත් රාජධානිය, යුරෝපා සංගමය සහ CARICOM ය.

බෙලීස් සතුව වාණිජ බැංකු කණ්ඩායම් හතරක් ඇත, එයින් විශාලතම සහ පැරණිතම වන්නේ බෙලීස් බැංකුවයි. අනෙකුත් බැංකු තුන වන්නේ හෙරිටේජ් බැංකුව, අත්ලාන්තික් බැංකුව සහ ස්කොටියාබෑන්ක් (බෙලීස්) ය. 1940 ගණන් වලදී මේරියන් එම්. ගෑනි, එස්.ජේ ගේ නායකත්වය යටතේ ශක්තිමත් ණය සමිති සංකීර්ණයක් ආරම්භ විය.Woods, Charles M. Sr., et al. (2015) Years of Grace: The History of Roman Catholic Evangelization in Belize: 1524–2014. Belize: Roman Catholic Diocese of Belize City-Belmopan, pp. 227ff.

මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති නිසා, බෙලීස් නිවාඩු ගත කරන්නන් සඳහා සහ බොහෝ උතුරු ඇමරිකානු මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සඳහා ජනප්‍රිය ගමනාන්තයකි. බෙලීස් මුදල් එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සම්බන්ධ කර ඇති අතර බෙලීස් හි බැංකු අනේවාසිකයින්ට ගිණුම් පිහිටුවීමේ හැකියාව ලබා දෙයි, එබැවින් මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සහ මුදල් විශුද්ධිකරණ බෙලීස් හි බැංකු වෙත ආකර්ෂණය වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව, 2014 සිට, ලෝකයේ "ප්‍රධාන මුදල් විශුද්ධිකරණ රටවල්" ලෙස බෙලීස් නම් කර ඇත.

 කාර්මික යටිතල පහසුකම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Belize_electricity_production.svg|thumb|ප්‍රභවයෙන් බෙලීස් විදුලි සැපයුමබෙලීස් හි විශාලතම ඒකාබද්ධ විදුලි උපයෝගිතා සහ ප්‍රධාන බෙදාහරින්නා වන්නේ සීමාසහිත බෙලීස් විදුලිබල (Belize Electricity Limited) ය. BEL හි දළ වශයෙන් 70%ක හිමිකාරීත්වය කැනේඩියානු ආයෝජකයෙකු සතු බෙදාහැරීමේ උපයෝගිතා ආයතනයක් වන ෆෝටිස් ඉන්කෝපරේෂන්. ෆෝටිස් 1999 දී BEL හි කළමනාකාරිත්වය භාර ගත්තේ, දේශීයව කළමනාකරණය කරන ලද උපයෝගිතා සමඟ පූර්ව මූල්‍ය ගැටලු අවම කර ගැනීමේ උත්සාහයක් ලෙස බෙලීස් රජයේ ආරාධනයෙනි. BEL හි නියාමනය කරන ලද ආයෝජනයට අමතරව, ෆෝටිස් හට මැකල් ගඟේ ජලවිදුලි උත්පාදන පහසුකම් තුනක් ක්‍රියාත්මක කරන නියාමනය නොකළ ජල විදුලි උත්පාදන ව්‍යාපාරයක් වන සීමාසහිත බෙලීස් විදුලිබල සමාගම (BECOL) හිමි වේ.

2011 ජූනි 14 දින, බෙලීස් රජය විසින් සීමාසහිත බෙලීස් විදුලිබල හි ෆෝටිස් ඉන්කෝපරේෂන් හි හිමිකාරිත්වය ජනසතු කරන ලදී. 2008 දී රටේ මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව (PUC) "පෙර දැරූ ඉන්ධන සහ මිලදී ගත් බලය අයකර ගැනීමට අවසර නොදීමෙන් පසු උපයෝගීතාව බරපතල මූල්‍ය ගැටලුවලට මුහුණ දුන්නේය. පාරිභෝගික අනුපාතවල පිරිවැය සහ පාරිභෝගික ගාස්තු සාධාරණ සහ සාධාරණ උපයා ගැනීමට BEL හට ඉඩ නොදෙන මට්ටමකට සකසන්න ආපසු", ෆෝටිස් 2011 ජූනි ප්‍රකාශයක සඳහන් කළේය. BEL විසින් මෙම තීන්දුව අභියාචනාධිකරණයට අභියාචනා කරන ලදී, 2012 දී විභාගයක් අපේක්ෂා කෙරේ. 2011 මැයි මාසයේදී, PUC අභියාචනය තෙක් කිසිදු බලාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ගයක් ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා බෙලීස් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය BEL හි අයදුම්පත අනුමත කළේය. බෙලීස් වාණිජ හා කර්මාන්ත මණ්ඩලය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ රජය කඩිමුඩියේ ක්‍රියා කර ඇති අතර ආයෝජකයින්ට යවන ලද පණිවිඩය පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කළ බවයි.

2009 අගෝස්තු මාසයේදී, බෙලීස් රජය බෙලීස් ටෙලිමීඩියා ලිමිටඩ් (බීටීඑල්) ජනසතු කරන ලද අතර එය දැන් ස්පීඩ්නෙට් සමඟ කෙලින්ම තරඟ කරයි. ජනසතු ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අන්තර් සම්බන්ධතා ගිවිසුම් නැවතත් සාකච්ඡාවලට භාජනය වේ. BTL සහ Speednet යන දෙකම මූලික දුරකථන සේවා, ජාතික සහ ජාත්‍යන්තර ඇමතුම්, පෙරගෙවුම් සේවා, GSM 1900 megahertz (MHz) සහ 4G LTE හරහා සෙලියුලර් සේවා, ජාත්‍යන්තර සෙලියුලර් රෝමිං, ස්ථාවර රැහැන් රහිත, ෆයිබර්-ටු-ද ගෙදර අන්තර්ජාල සේවාව සහ ජාතික සහ ජාත්‍යන්තර දත්ත ජාල අලෙවි කරයි.The BCCI Trade and Investment Zone – Investment Regime – Public Utilities – Telecommunication . Belize.org. Retrieved on 8 May 2012.

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 
ස්වාභාවික සාධකවල එකතුවකි - දේශගුණය, බෙලීස් බාධක පරය, අක්වෙරළ කේස් 450 කට අධික ප්‍රමාණයක් (දූපත්), විශිෂ්ට මසුන් ඇල්ලීම, බෝට්ටු පැදීම සඳහා ආරක්ෂිත ජලය, ස්කූබා කිමිදීම, ස්නෝකර්ලිං සහ නිදහස් කිරීම, ඔරු පැදීම සඳහා ගංගා රාශියක් සහ කයාකිං, විවිධ වනාන්තර සහ වනජීවී රක්ෂිත සත්ත්ව හා වෘක්ෂලතා, කඳු නැගීම, කුරුල්ලන් නැරඹීම සහ හෙලිකොප්ටර් චාරිකා සඳහා මෙන්ම බොහෝ මායා අඩවි - සමෘද්ධිමත් සංචාරක සහ පරිසර සංචාරක කර්මාන්තයට සහාය වේ.

සංවර්ධන පිරිවැය ඉහළ ය, නමුත් බෙලීස් රජය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් පසු සංචාරක ව්‍යාපාරය එහි දෙවන සංවර්ධන ප්‍රමුඛතාවය බවට පත් කර ඇත. 2012 දී සංචාරක පැමිණීම් 917,869 ක් (එක්සත් ජනපදයෙන් 584,683 ක් පමණ) සහ සංචාරක ලැබීම් ඩොලර් බිලියන 1.3 කට වඩා වැඩි විය.

COVID-19 සංචාරක ව්‍යාපාරයට පහර දීමෙන් පසුව, එන්නත් කරන ලද සංචාරකයින්ට COVID-19 පරීක්ෂණයකින් තොරව සංචාරය කිරීමට ඉඩ දුන් කැරිබියන් දූපත් වල පළමු රට බවට බෙලීස් පත් විය.

 යොමු කිරීම්