සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය

බහු විවාහය 
2019 වන විට, සියරා ලියොන් හි කාන්තාවන්ගෙන් 30% ක් සහ පිරිමින්ගෙන් 14% ක් බහු විවාහ සමිතියක සිටියහ. "සම භාර්යාවන් එකක් හෝ වැඩි ගණනක් සිටින කාන්තාවන්ගේ ප්‍රතිශතය 2008 දී 37% සහ 2013 දී 35% සිට 2019 දී 30% දක්වා කාලයත් සමඟ ක්‍රමයෙන් අඩු වී ඇත."

 ආහාර සහ සිරිත් විරිත් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sierra_Leone_rice_farming.jpg|thumb|රොලකෝ හි වී ගොවිතැන
බත් සියරා ලියොන්හි ප්‍රධාන ආහාරය වන අතර එය දිනපතා සෑම ආහාර වේලකම පාහේ පරිභෝජනය කරයි. බත් විවිධ ආකාරවලින් සකස් කර ඇති අතර, අර්තාපල් කොළ, මඤ්ඤොක්කා කොළ, ක්‍රේන් ක්‍රේන්, බණ්ඩක්කා සුප්, බැදපු මාළු සහ රටකජු ඉස්ටුවක් ඇතුළු සියෙරා ලියොන්ගේ ප්‍රියතම ටොපිංස් වලින් සාදන ලද විවිධ සෝස් වර්ග සමඟ ඉහළට දමා ඇත.

සියරා ලියොන් හරහා නගර සහ නගරවල වීදි දිගේ, නැවුම් අඹ, දොඩම්, අන්නාසි, බැදපු කෙසෙල්, ඉඟුරු බියර්, බැදපු අර්තාපල්, ගම්මිරිස් සෝස් සමඟ බැදපු මඤ්ඤොක්කා වැනි පලතුරු, එළවළු සහ කෙටි ආහාර වලින් සමන්විත ආහාර සොයාගත හැකිය; පොප්කෝන් හෝ රටකජු, පාන්, බැදපු බඩ ඉරිඟු, හෝ ග්රිල් කළ මස් හෝ ඉස්සන් කුඩා බෑග්.

පොයෝ යනු ජනප්‍රිය සියරා ලියොන් පානයකි. එය පැණිරස, සැහැල්ලුවෙන් පැසුණු තල් වයින්, සහ රට පුරා නගරවල සහ ගම්වල බාර්වල දක්නට ලැබේ. පොයෝ බාර් යනු දේශපාලනය, පාපන්දු, පැසිපන්දු, විනෝදාස්වාදය සහ වෙනත් ගැටළු පිළිබඳ සජීවී අවිධිමත් විවාදයේ ක්ෂේත්‍ර වේ.

 මාධ්‍ය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Radio_listener_in_Sierra_Leone.jpg|thumb|කයිලාහුන්හි ගුවන් විදුලි ශ්‍රාවකයෙකි
සියරා ලියොන්හි මාධ්‍ය ආරම්භ වූයේ 19 වැනි සියවසේ ආරම්භයේදී අප්‍රිකාවේ පළමු මුද්‍රණ යන්ත්‍රය හඳුන්වා දීමත් සමඟය. පුවත්පත් කිහිපයක් බිහිවීමත් සමඟ ශක්තිමත් නිදහස් මාධ්‍ය සම්ප්‍රදායක් වර්ධනය විය. 1860 ගණන් වලදී, රට අප්‍රිකාවේ මාධ්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් වූ අතර, මහාද්වීපය පුරා සිට රට වෙත වෘත්තිකයන් සංචාරය කරන ලදී. 19 වන ශතවර්ෂයේ අවසානයේ කර්මාන්තය පරිහානියට පත් වූ අතර 1930 ගණන්වල ගුවන් විදුලිය හඳුන්වා දුන් විට එය රටේ ප්‍රධාන සන්නිවේදන මාධ්‍ය බවට පත්විය.

සියෙරා ලියොන් විකාශන සේවය (SLBS) 1934 දී යටත් විජිත රජය විසින් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය බටහිර අප්‍රිකාවේ පැරණිතම ඉංග්‍රීසි භාෂා ගුවන් විදුලි විකාශන සේවාව බවට පත් විය. මෙම සේවාව 1963 දී රූපවාහිනිය විකාශනය කිරීම ආරම්භ කරන ලද අතර, 1978 දී දිවයිනේ සියලුම දිස්ත්‍රික්කවලට ආවරණය සහිතව විකාශනය විය. 2010 අප්‍රේල් මාසයේදී, SLBS සියෙරා ලියොන් හි එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථානය සමඟ ඒකාබද්ධ වී සියෙරා ලියොන් විකාශන සංස්ථාව පිහිටුවීමට, සියරා ලියොන්හි රජය සතු වත්මන් ජාතික විකාශකය.

සියරා ලියොන් ව්‍යවස්ථාව භාෂණයේ නිදහස සහ මාධ්‍ය නිදහස සහතික කරයි; කෙසේ වෙතත්, රජය මාධ්‍ය සම්බන්ධයෙන් දැඩි පාලනයක් පවත්වා ගෙන යන අතර ඇතැම් විට ප්‍රායෝගිකව මෙම අයිතීන් සීමා කරයි. සමහර විෂයයන් සමාජය සහ දේශපාලන ප්‍රභූ පැලැන්තියේ සාමාජිකයන් විසින් තහනම් ලෙස සලකනු ලැබේ; මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහිව දේශපාලන සංස්ථාපිතය විසින් සිරගත කිරීම සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය භාවිතා කර ඇත.

1980 දී පනවන ලද නීති සම්පාදනය යටතේ, සියලුම පුවත්පත් තොරතුරු අමාත්‍යාංශයේ ලියාපදිංචි විය යුතු අතර සැලකිය යුතු ලියාපදිංචි ගාස්තු ගෙවිය යුතුය. 1965 හි දේශද්‍රෝහී අපහාස නීතිය ඇතුළුව අපරාධ අපහාස නීතිය, මාධ්‍යවල පළවන දේ පාලනය කිරීමට භාවිතා කරයි.

2006 දී, ජනාධිපති අහමඩ් තේජාන් කබ්බා, මාධ්‍යවේදීන්ට වැඩ කිරීමට වඩා නිදහස් ක්‍රමයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා පුවත්පත් සහ මාධ්‍ය පාලනය කරන නීති ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට කැප විය. 2013 වන විට සියෙරා ලියොන් දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන්ගේ මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ රටවල් 179ක් අතරින් 61 වැනි ස්ථානයට (2012 දී 63 වැනි ස්ථානයේ සිට ස්ථාන දෙකක් ඉහළට) ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

මුද්‍රිත මාධ්‍ය සියරා ලියොන්හි, විශේෂයෙන්ම ෆ්‍රීටවුන් සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන නගරවලින් පිටත, රටේ සාක්ෂරතාවය අඩු මට්ටමක පැවතීම හේතුවෙන් පුළුල් ලෙස කියවා නොමැත. 2007 දී රට තුළ දිනපතා පුවත්පත් 15 ක් මෙන්ම සතිපතා පළ වූ ඒවා ද විය. පුවත්පත් කියවන සංඛ්‍යාව අතර තරුණයින් සතිපතා පුවත්පත් කියවීමට සහ වැඩිහිටි පුද්ගලයින් දිනපතා කියවීමට ඉඩ ඇත. පුවත්පත් බහුතරයක් පෞද්ගලිකව පවත්වාගෙන යන අතර ඒවා බොහෝ විට රජය විවේචනය කරයි. පුහුණුව නොමැතිකම හේතුවෙන් මුද්‍රිත පුවත්පත් කලාවේ ප්‍රමිතිය පහත් මට්ටමක පවතින අතර, මිනිසුන් ගුවන්විදුලියෙන් ලැබෙන තොරතුරුවලට වඩා අඩුවෙන් පුවත්පත්වල පළවන තොරතුරු විශ්වාස කරයි.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isata_Mahoi_radio_editor_and_actress.jpg|thumb|ඉසටා මහෝයි ටෝකින් ඩ්‍රම් ස්ටුඩියෝ ෆ්‍රීටවුන් හි ගුවන්විදුලි වැඩසටහන් සංස්කරණය කිරීම පෙන්වීය; ඇය සියෙරා ලියොන් ගුවන් විදුලි සෝප් ඔපෙරා අතුන්ඩ අයෙන්ඩ හි නිළියක් ද වේ
ගුවන්විදුලිය සියරා ලියොන්හි වඩාත්ම ජනප්‍රිය සහ වඩාත්ම විශ්වාසදායක මාධ්‍ය වන අතර, මිනිසුන්ගෙන් 85%කට ගුවන්විදුලියට ප්‍රවේශය ඇති අතර රටේ මිනිසුන්ගෙන් 72%ක් දිනපතා ගුවන්විදුලියට සවන් දෙයි. මෙම මට්ටම් රටේ ප්‍රදේශ අතර වෙනස් වේ, බස්නාහිර ප්‍රදේශය ඉහළම මට්ටම් සහ කයිලාහුන් අවම මට්ටම් ඇත. මධ්‍යස්ථාන ප්‍රධාන වශයෙන් සීමිත විකාශන පරාසයක් සහිත දේශීය වාණිජ මධ්‍යස්ථාන වලින් සමන්විත වන අතර ජාතික ආවරණය සහිත මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් සමඟ ඒකාබද්ධ වේ - Capital Radio Sierra Leone වාණිජ මධ්‍යස්ථාන අතරින් විශාලතම වේ.

සියෙරා ලියොන්හි එක්සත් ජාතීන්ගේ දූත මණ්ඩලය (UNIOSIL) භාෂා පරාසයකින් වැඩසටහන් විකාශනය කරමින් රටේ වඩාත් ජනප්‍රිය මධ්‍යස්ථානයක් පවත්වාගෙන ගියේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මෙහෙයුම 2008 දී ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන ලද අතර නව සියෙරා ලියොන් විකාශන සංස්ථාව (SLBC) පිහිටුවීම සඳහා UN ගුවන් විදුලිය SLBS සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමට තීරණය විය. අවශ්‍ය නීති සම්පාදනය කිරීමෙන් පසුව 2011 දී මෙම ඒකාබද්ධ කිරීම සිදු විය. SLBC විසින් FM ඔස්සේ රේඩියෝව සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර රූපවාහිනී සේවා දෙකක් ඇත, ඉන් එකක් ජාත්‍යන්තර පරිභෝජනය සඳහා චන්ද්‍රිකා මගින් උඩුගත කර ඇත. BBC ලෝක සේවයේ (ෆ්‍රීටවුන්, බෝ, කෙනෙමා සහ මාකේනි හි), Radio France Internationale (ෆ්‍රීටවුන් පමණි) සහ Voice of America (ෆ්‍රීටවුන් පමණි) FM රිලේ ද විකාශනය වේ.

ෆ්‍රීටවුන් අගනුවර සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන නගරවලින් පිටත, බොහෝ දෙනෙක් රූපවාහිනිය නරඹන්නේ නැත, නමුත් ප්‍රධාන SLBC සේවාවේ ඔවුන්ගේම රිලේ මගින් බෝ, කෙනෙමා සහ මාකේනි සේවය කරයි. සියෙරා ලියොන් හි නොමිලේ භෞමික රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන තුනක් ඇත, එකක් රජයේ SLBC විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර අනෙක් දෙක ෆ්‍රීටවුන් හි පුද්ගලික මධ්‍යස්ථාන වේ, Star TV එය Standard-Times පුවත්පතේ හිමිකරු සහ AYV – Africa Young Voices විසින් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. ආගමික අරමුදල් සපයන රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් කඩින් කඩ ක්‍රියාත්මක වේ. තවත් වාණිජ රූපවාහිනී ක්‍රියාකරුවන් දෙදෙනෙකු (ABC සහ AIT) ලාභ නොලබන නිසා වසා දමන ලදී. 2007 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ Multichoice Africa වලින් ආරම්භ වූ අවුරුදු නවයක් පැරණි උප-සහරාන් ඩිජිටල් සැටලයිට් රූපවාහිනී සේවයට (DStv) අමතරව PAN-African රූපවාහිනී සේවාවක කොටසක් ලෙස GTV විසින් නැරඹීමට ගෙවීමේ සේවාවක් ද හඳුන්වා දෙන ලදී. GTV පසුව ව්‍යාපාරයෙන් ඉවත් වූ අතර, රට තුළ ග්‍රාහකත්ව චන්ද්‍රිකා රූපවාහිනිය සපයන එකම සැපයුම්කරු DStv විය. Multichoice's Go TV බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමට පෙර යටිතල පහසුකම් ගොඩනගා ඇති අතර අවසානයේ බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වීමත් සමඟින්, ඩිජිටල් භූමිෂ්ඨ ග්‍රාහකත්ව රූපවාහිනී සේවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට සංවිධාන කිහිපයක් සැලසුම් කර ඇත. ITV සහ SATCON දැනට ක්‍රියාත්මකයි.

සියරා ලියොන් හි අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය විරල නමුත් වැඩි වෙමින් පවතී, විශේෂයෙන් රට පුරා 3G/4G සෙලියුලර් දුරකථන සේවා හඳුන්වා දීමෙන් පසුව. රට තුළ ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රධාන අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නන් (ISP) කිහිපයක් තිබේ. ෆ්‍රීටවුන් හි අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය ලබා දෙන අන්තර්ජාල කැෆේ සහ වෙනත් ව්‍යාපාර ඇත. අන්තර්ජාලයට ප්‍රවේශ වීමේදී අත්විඳින ලද ගැටලු අතර ෆ්‍රීටවුන් නගරයෙන් පිටත රට තුළ කඩින් කඩ විදුලි සැපයුමක් සහ මන්දගාමී සම්බන්ධතා වේගයක් ඇතුළත් වේ.

 කලා 
සියෙරා ලියොන්හි කලා සම්ප්‍රදායන් සහ දෙමුහුන් අප්‍රිකානු සහ බටහිර ශෛලීන්ගේ මිශ්‍රණයකි.

 ක්‍රීඩා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sierra_Leone_National_Stadium.jpg|thumb|ෆ්‍රීටවුන් හි ජාතික ක්‍රීඩාංගනය
සංගම් පාපන්දු යනු සියෙරා ලියොන් හි වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවයි. ළමයින්, තරුණයින් සහ වැඩිහිටියන් සියෙරා ලියොන් හරහා වීදි පාපන්දු ක්‍රීඩා කිරීම නිතර දක්නට ලැබේ. රට පුරා සංවිධානාත්මක තරුණ සහ වැඩිහිටි පාපන්දු තරඟාවලි පවතින අතර සියරා ලියොන් පුරා පාපන්දු කණ්ඩායම් සහිත විවිධ ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික පාසල් තිබේ.

ලියෝන් ස්ටාර්ස් ලෙස ප්‍රචලිත සියරා ලියොන් ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ජාත්‍යන්තර තරඟ සඳහා රට නියෝජනය කරයි. එය කිසි විටෙක FIFA ලෝක කුසලානයට සුදුසුකම් නොලබන නමුත් 1994 සහ 1996 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සහභාගී විය. ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම, ලියෝන් ස්ටාර්ස්, තරඟයක් ඇති විට, රට පුරා සිටින සියෙරා ලියොන් ජාතික කණ්ඩායමට සහයෝගය දැක්වීම සඳහා එක්සත් වන අතර, සජීවී තරඟය අනුගමනය කිරීම සඳහා මිනිසුන් ඔවුන්ගේ ප්‍රාදේශීය ගුවන්විදුලි සහ රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන වෙත දිව යයි. රටේ ජාතික රූපවාහිනී ජාලය වන සියෙරා ලියොන් විකාශන සංස්ථාව (SLBC) ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමේ සජීවී තරඟය රට පුරා බොහෝ දේශීය ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන සමඟින් විකාශනය කරයි.

ලියෝන් ස්ටාර්ස් වැදගත් තරගයක් ජයග්‍රහණය කළ විට, ප්‍රාන්තය පුරා සිටින බොහෝ තරුණ තරුණියන් සැමරීමට පාරට එයි. සියෙරා ලියෝන් ජාතික ප්‍රිමියර් ලීගයේදී ඔවුන් සියලු දෙනාම පාහේ වෘත්තීය පාපන්දු ආරම්භ කළද බොහෝ සියෙරා ලියොන් ජාතික කණ්ඩායමේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයින් යුරෝපය පදනම් කරගත් කණ්ඩායම් සඳහා ක්‍රීඩා කරති. ජාතික කණ්ඩායමේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයින් බොහෝ දෙනෙක් සියරා ලියොන් පුරා ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයින් වන අතර ඔවුන් බොහෝ විට සාමාන්‍ය ජනතාව විසින් හොඳින් හඳුනති. සියෙරා ලියොන් ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ක්‍රීඩකයින් අතරින් සමහරක් මොහොමඩ් කල්ලන්, මොහොමඩ් බංගුරා, රොඩ්නි ස්ට්‍රැසර්, කී කමාරා, ඊබ්‍රාහිම් ටෙටේ බංගුරා, මුස්තාපා දුම්බුයා, ක්‍රිස්ටියන් කෝල්කර්, අල්හසන් බංගුරා, ෂෙරිෆ් සුමා, ඔස්මාන් කකේ, මොහොමඩ් කමරා, ව්ලියොස් බංගුරා සහ විලියෝබයිල්ල.

සියෙරා ලියොන් ජාතික ප්‍රිමියර් ලීගය සියෙරා ලියොන් හි ඉහළම වෘත්තීය පාපන්දු ලීගය වන අතර එය පාලනය කරනු ලබන්නේ සියෙරා ලියොන් පාපන්දු සංගමය විසිනි. සියෙරා ලියොන් ප්‍රිමියර් ලීග් තරඟාවලිය සඳහා රට පුරා සිටින සමාජ ශාලා 14ක් තරඟ කරයි. විශාලතම සහ වඩාත්ම සාර්ථක පාපන්දු සමාජ දෙක වන්නේ ඊස්ට් එන්ඩ් ලයන් සහ මයිටි බ්ලැක්පූල් ය. ඊස්ට් එන්ඩ් ලයන් සහ මයිටි බ්ලැක්පූල් අතර දැඩි එදිරිවාදිකමක් ඇති අතර ඔවුන් එකිනෙකා ක්‍රීඩා කරන විට ෆ්‍රීටවුන් හි ජාතික ක්‍රීඩාංගනය බොහෝ විට විකිණී අවසන් වන අතර ක්‍රීඩා සමාජ දෙකේම ආධාරකරුවන් බොහෝ විට ක්‍රීඩාවට පෙර සහ පසුව එකිනෙකා සමඟ ගැටේ. ජාතික ක්‍රීඩාංගනය තුළ සහ ඉන් පිටත ප්‍රතිවාදී ප්‍රතිවාදීන් දෙදෙනා අතර තරගයක් පැවැත්වෙන අතරතුර ගැටුමක් ඇතිවීම වැලැක්වීම සඳහා විශාල පොලිස් ආරක්ෂාවක් යොදවා තිබේ. බොහෝ සියෙරා ලියොන් තරුණයන් දේශීය පාපන්දු ලීගය අනුගමනය කරයි.

බොහෝ සියෙරා ලියෝනියානු තරුණයින්, ළමයින් සහ වැඩිහිටියන් යුරෝපයේ ප්‍රධාන පාපන්දු ලීග, විශේෂයෙන් ඉංග්‍රීසි ප්‍රිමියර් ලීගය, ඉතාලි සීරී ඒ, ස්පාඤ්ඤ ලා ලිගා, ජර්මන් බුන්ඩෙස්ලිගා සහ ප්‍රංශ ලිගු 1 අනුගමනය කරති.

සියෙරා ලියොන් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟවලදී සියෙරා ලියොන් නියෝජනය කරන අතර බටහිර අප්‍රිකාවේ හොඳම කණ්ඩායම අතර වේ. එය 2002 දී ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ අනුබද්ධ සාමාජිකයෙකු බවට පත් විය. එය 2004 අප්‍රිකානු අනුබද්ධ ශූරතාවලියේදී ජාත්‍යන්තරයට පිවිසි අතර එහිදී එය කණ්ඩායම් අටෙන් අවසන් ස්ථානයට පත්විය. නමුත් 2006 වසරේ පැවති ලෝක ක්‍රිකට් ලීගයේ අප්‍රිකානු කලාපයේ තුන්වන කොටසේ සමාන තරඟාවලියේදී එය මොසැම්බික් කණ්ඩායමට අනුශූරතාවය දිනාගත් අතර දෙවන කොටස දක්වා උසස්වීම් අහිමි විය.

2009 දී, සියෙරා ලියොන් වයස අවුරුදු 19 න් පහළ කණ්ඩායම සැම්බියාවේ පැවති අප්‍රිකානු 19 න් පහළ ශූරතාවලියේ දෙවන ස්ථානයට පත් වූ අතර, එමගින් තවත් කණ්ඩායම් 9 ක් සමග 19 න් පහළ ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ තරඟාවලියට සුදුසුකම් ලබා ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, ටොරොන්ටෝ හි පැවති තරඟාවලියට ක්‍රීඩා කිරීම සඳහා කැනේඩියානු වීසා ලබා ගැනීමට කණ්ඩායමට නොහැකි විය.

ජාත්‍යන්තර ෆ්ලෝබෝල් සම්මේලනයට සම්බන්ධ වූ පළමු අප්‍රිකානු රට සියරා ලියොන් ය.

 මූලාශ්‍ර