දකුණු සුඩානයේ රජය සහ දේශපාලනය

රජය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Barack_Obama_and_First_Lady_Michelle_Obama_greet_His_Excellency_Salva_Kiir_Mayardit,_President_of_the_Republic_of_South_Sudan_(cropped).jpg|thumb|දකුණු සුඩානයේ පළමු ජනාධිපති සල්වා කීර් මායාර්ඩිට්. ඔහුගේ වෙළඳ ලකුණ වන ස්ටෙට්සන් තොප්පිය එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්ගෙන් තෑග්ගක් විය.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Sudan_Independence.jpg|thumb|2011 නිදහස් දිනයේදී දකුණු සුඩානයේ ජනාධිපති ආරක්ෂකයන්
දැන් අක්‍රිය වූ දකුණු සුඩාන ව්‍යවස්ථාදායක සභාව 2011 ජූලි 9 දින නිදහස ලැබීමට ටික කලකට පෙර සංක්‍රාන්ති ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලදී. මෙම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව නිදහස් දිනයේදී දකුණු සුඩානයේ ජනාධිපති සල්වා කීර් මායාර්ඩිට් විසින් අත්සන් කරන ලද අතර එමඟින් බලාත්මක විය. එය දැන් රටේ උත්තරීතර නීතිය වන අතර, 2005 අතුරු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අභිබවා යයි.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් රාජ්‍ය නායකයා, රජයේ ප්‍රධානියා සහ සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ප්‍රධානියා වන ජනාධිපතිවරයෙකුගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජනාධිපති ආණ්ඩු ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කරයි. එය නිවාස දෙකකින් සමන්විත ජාතික ව්‍යවස්ථාදායකය ද ස්ථාපිත කරයි: සෘජුවම තේරී පත් වූ සභාවක්, ජාතික ව්‍යවස්ථාදායක සභාව සහ ප්‍රාන්තවල නියෝජිතයින්ගේ දෙවන මණ්ඩලයක් වන ප්‍රාන්ත සභාව.

SPLA/M හි නිර්මාතෘවරයෙකු වන ජෝන් ගරන්ග්, 2005 ජූලි 30 වන දින මිය යන තුරුම ස්වයං පාලන රජයේ සභාපතිවරයා විය. ඔහුගේ නියෝජ්‍ය සල්වා කීර් මායාර්ඩිට්, සුඩානයේ පළමු උප සභාපති සහ ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. 2005 අගෝස්තු 11 දින දකුණු සුඩාන රජය. ඔහු වෙනුවට රජයේ උප සභාපති ලෙස රීක් මචාර් පත් විය. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජයට සහ ද්විමණ්ඩල ජාතික ව්‍යවස්ථාදායකයට පැවරී ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ස්වාධීන අධිකරණයක් සඳහා ද විධිවිධාන සලසා ඇත, ඉහළම ආයතනය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයයි.

2021 මැයි 8 වන දින, දකුණු සුඩාන ජනාධිපති සල්වා කීර්, 2018 සාම ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරින බව නිවේදනය කළේ, නීති සම්පාදකයින් 550ක් වන නව ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක් පිහිටුවීම සඳහාය. 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකවලට අනුව දකුණු සුඩානය අප්‍රිකාවේ තෙවැනි පහළම මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වේ.

 ජාතික ප්‍රාග්ධන ව්‍යාපෘතිය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Sudan_003.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසී සිනාසෙන දකුණු සුඩානයේ තරුණියක්
දකුණු සුඩානයේ අගනුවර පිහිටා ඇත්තේ ජුබා හි වන අතර එය මධ්‍යම සමකයේ ප්‍රාන්ත අගනුවර සහ ජුබා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රාන්ත ආසනය වන අතර එය රටේ විශාලතම නගරය වේ. කෙසේ වෙතත්, ජුබාහි දුර්වල යටිතල පහසුකම් සහ දැවැන්ත නාගරික වර්ධනය මෙන්ම දකුණු සුඩානය තුළ එහි කේන්ද්‍රීයභාවය නොමැතිකම හේතුවෙන්, දකුණු සුඩාන රජය 2011 පෙබරවාරි මාසයේදී රජයේ ආසනය ලෙස සේවය කිරීම සඳහා නව සැලසුම් කළ නගරයක් නිර්මාණය කිරීම අධ්‍යයනය කිරීමට යෝජනාවක් සම්මත කළේය. අගනුවර වඩාත් මධ්‍යගතව පිහිටි රම්සීල් වෙත වෙනස් කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. මෙම යෝජනාව නයිජීරියාවේ අබුජා හි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතිවලට ක්‍රියාකාරීව සමාන ය; බ්‍රසීලියා, බ්‍රසීලය; සහ කැන්බරා, ඕස්ට්‍රේලියාව; වැනි අනෙකුත් නූතන යුගයේ සැලසුම් කළ ජාතික අගනගර මෙන්ය. ව්‍යාපෘතිය සඳහා රජය අරමුදල් සපයන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි නැත.

2011 සැප්තැම්බරයේදී, රජයේ ප්‍රකාශකයෙකු පැවසුවේ, මධ්‍යම සමකයට සහ ජොන්ග්ලෙයි සමඟ මායිම් අසල ලේක්ස් ප්‍රාන්තයේ ස්ථානයක් වන රැම්සියෙල්හි නව අගනුවරක් ඉදිකිරීමේ යෝජනාවක් රටේ දේශපාලන නායකයින් විසින් පිළිගෙන ඇති බවයි. රැම්සියෙල් රටේ භූගෝලීය මධ්‍යස්ථානය ලෙස සැලකේ, සහ නැසීගිය නිදහසට පක්ෂ නායක ජෝන් ගරන්ග් 2005 දී ඔහුගේ මරණයට පෙර අගනුවර එහි වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන යාමට සැලසුම් කර ඇති බව කියනු ලැබේ. මෙම යෝජනාවට ලේක්ස් ප්‍රාන්ත රජය සහ රැම්සියෙල් ගෝත්‍රික ප්‍රධානියා අවම වශයෙන් සහයෝගය ලබා දී ඇත. නගරය සැලසුම් කිරීම, සැලසුම් කිරීම සහ ඉදිකිරීම වසර පහක් තරම් කාලයක් ගතවනු ඇතැයි රජයේ අමාත්‍යවරු පැවසූ අතර ජාතික ආයතන නව අගනුවරට ගෙනයාම අදියර වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වනු ඇත.

 ප්‍රාන්ත 

 2011–2015 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SouthSudanStates.svg|thumb|2015 ට පෙර දකුණු සුඩානයේ ප්‍රාන්ත දහය, ඉංග්‍රීසි-ඊජිප්තු සුඩානයේ ඓතිහාසික පළාත් තුනේ කාණ්ඩගත කර ඇත.   
2015 ට පෙර, දකුණු සුඩානය ප්‍රාන්ත දහයකට බෙදා ඇති අතර, එය ඓතිහාසික ප්‍රදේශ තුනකට අනුරූප වේ: බහර් එල් ගසල්, ඉක්වටෝරියා සහ මහා ඉහල නයිල් ප්‍රදේශය, නුවර්ලන්ඩ් ඇතුළත් වේ:

බහර් එල් ගසල්

 උතුරු බහර් එල් ගසල්
 බටහිර බහර් එල් ගසල්
 ලේක්ස් 
 .වාර්ප්

ඉක්වටෝරියා

 බටහිර ඉක්වටෝරියා
 මධ්‍යම ඉක්වටෝරියා (ජාතික අගනුවර වන ජුබා අඩංගු)
 නැගෙනහිර ඉක්වටෝරියා

මහා ඉහළ නයිල්

 ජොන්ග්ලෙයි
 යුනිටි
 රෝල් නාත් ප්‍රාන්තය

2005 දී අත්සන් කරන ලද විස්තීර්ණ සාම ගිවිසුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දකුණු සුඩානයේ උතුරු බහර් එල් ගසාල්, වොරැප් සහ බෙන්ටියු යන දකුණු සුඩාන ප්‍රාන්තවලට මායිම්ව පිහිටි සුඩානයේ කුඩා ප්‍රදේශයක් වන අබෙයි ප්‍රදේශයට විශේෂ පරිපාලන තත්ත්වයක් ලබා දෙන ලදී. 2011, අබෙයි සුඩාන ජනරජයේ සහ දකුණු ජනරජයේ කොටසක් ලෙස සැලකේ. සුඩානය, ඵලදායී ලෙස සහාධිපත්‍යයකි. 2011 වසරේ දකුණු සුඩානයට සම්බන්ධ වනවාද එසේත් නැතිනම් සුඩාන ජනරජයේ කොටසක් ලෙස රැඳී සිටිනවාද යන්න පිළිබඳව ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ නමුත් 2011 මැයි මාසයේදී සුඩාන හමුදාව විසින් අබෙයි අල්ලා ගත් අතර ජනමත විචාරණය පවත්වන්නේද යන්න පැහැදිලි නැත.
 2015–2020 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Sudan-32_States.png|thumb|දකුණු සුඩානයේ ප්‍රාන්ත 32, 2017 දී තවත් ප්‍රාන්ත හතරක් එකතු කිරීමෙන් පසුව
2015 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, දකුණු සුඩානයේ ජනාධිපති සල්වා කීර් විසින් ව්‍යවස්ථාපිතව ස්ථාපිත ප්‍රාන්ත දහය වෙනුවට ප්‍රාන්ත විසිඅටක් පිහිටුවීමේ නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී. මෙම නියෝගය බොහෝ දුරට වාර්ගික රේඛා ඔස්සේ නව රාජ්‍යයන් ස්ථාපිත කරන ලදී. විරුද්ධ පක්ෂ සහ සිවිල් සමාජය ගණනාවක් මෙම නියෝගයේ ව්‍යවස්ථාපිතභාවයට අභියෝග කළ අතර කීර් පසුව එය ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් ලෙස අනුමැතිය සඳහා පාර්ලිමේන්තුවට ගෙන යාමට තීරණය කළේය. නොවැම්බර් මාසයේදී දකුණු සුඩාන පාර්ලිමේන්තුව නව රාජ්‍යයන් නිර්මාණය කිරීමට ජනාධිපති කීර්ට බලය ලබා දුන්නේය.

 බහර් එල් ගසල්

 ඒවයිල්
 ඒවයිල් නැගෙනහිර
 නැගෙනහිර ලේක්ස්
 ගොග්රියල්
 ගොක්
 ලොල්
 ටොන්ජ්
 ට්වික්
 වාවු
 බටහිර ලේක්ස්
 ඉක්වටෝරියා

 අමාදි
 ගබුඩ්වේ
 ටොරිට්
 ජුබෙක් (ජාතික අගනුවර වන ජුබා අඩංගු)
 මරිඩි
 කපෝටා
 තඹුරා
 ටෙරෙකේකා
 යී ගඟ
 මහා ඉහළ නයිල්

 බෝමා
 මධ්‍යම රෝල් නාත්
 අකෝබෝ
 උතුරු රෝල් නාත්
 ජොන්ග්ලෙයි ප්‍රාන්තය
 ලැට්ජූර්
 මයිවුට්
 උතුරු ලිච්
 රුවෙන්ග් (රුබ්කෝනා, රුබ්කොට්නා)
 දකුණු ලිච්
 බීහ්
 ෆාෂෝඩා ප්‍රාන්තය
 ෆන්ගාක් ප්‍රාන්තය

2017 ජනවාරි 14 දින තවත් ප්‍රාන්ත හතරක් නිර්මාණය විය. මධ්‍යම රෝල් නාත්, උතුරු රෝල් නාත්, තුඹුර සහ මයිවුත්.

 2020-වර්තමානය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SouthSudanStatesandAdministrativeAreas.svg|thumb|2020 වන විට දකුණු සුඩානයේ පරිපාලන ප්‍රදේශ
2020 පෙබරවාරි 22 වන දින අත්සන් කරන ලද සාම ගිවිසුමක නියමයන් යටතේ, දකුණු සුඩානය නැවතත් ප්‍රාන්ත දහයකට බෙදී ඇති අතර, පරිපාලන ප්‍රදේශ දෙකක් සහ එක් ප්‍රදේශයක් විශේෂ පරිපාලන තත්ත්වයකින් යුක්ත වේ.

කෆියා කිංගි ප්‍රදේශය දකුණු සුඩානය සහ සුඩානය අතර මතභේදයට ලක්ව ඇති අතර ඉලෙමි ත්‍රිකෝණය දකුණු සුඩානය සහ කෙන්යාව අතර මතභේදයට ලක්ව ඇත.

ප්‍රාන්ත සහ පරිපාලන ප්‍රදේශ නැවත වරක් සුඩානයේ පැරණි ඓතිහාසික පළාත් තුනට කාණ්ඩගත කර ඇත. බහර් එල් ගසල්, ඉක්වටෝරියා සහ මහා ඉහල නයිල්:
 බහර් එල් ගසල්

 උතුරු බහර් එල් ගසල්
 බටහිර බහර් එල් ගසල්
 විල්
වාර්ප්

 ඉක්වටෝරියා

 බටහිර ඉක්වටෝරියා
 මධ්‍යම ඉක්වටෝරියා (ජාතික අගනුවර වන ජුබා අඩංගු)
 නැගෙනහිර ඉක්වටෝරියා

 මහා ඉහල නයිල්

 ජොන්ග්ලෙයි
 යුනිටි
 ඉහළ නයිල් (රෝල් නාත්)

 පරිපාලන ප්‍රදේශ

 මහා පිබෝර් පරිපාලන ප්‍රදේශය
 රුවෙන්ග් පරිපාලන ප්‍රදේශය (රුබ්කොට්නා)

 විශේෂ පරිපාලන තත්ව ප්‍රදේශය

 අබෙයි විශේෂ පරිපාලන ප්‍රදේශය

 විදේශ සබඳතා 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Secretary_Kerry_Meets_With_South_Sudan_President_Kiir_(3).jpg|thumb|එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් ජෝන් කෙරී 2013 මැයි 26 වන දින ජනාධිපති සල්වා කීර් හමුවෙයි.
නිදහසින් පසු සුඩානය සමඟ සබඳතා වෙනස් වෙමින් පවතී. සුඩානයේ ජනාධිපති ඕමාර් අල්-බෂීර් 2011 ජනවාරි මාසයේදී උතුරේ සහ දකුණේ ද්විත්ව පුරවැසිභාවයට අවසර දෙන බව ප්‍රථමයෙන් ප්‍රකාශ කළේය, නමුත් දකුණු සුඩානය නිදහස ලැබීමෙන් පසු ඔහු එම යෝජනාව ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය. ඔහු EU-පන්නයේ සම්මුතියක් ද යෝජනා කර ඇත. 2011 ඊජිප්තු විප්ලවයෙන් පසු ඊජිප්තුවේ අගමැති එසාම් ෂරාෆ්, දකුණු සුඩානය වෙන්වීමට පෙරාතුව කාර්ටූම් සහ ජුබා වෙත සිය ප්‍රථම විදේශ සංචාරය කළේය. ඊශ්‍රායලය ඉක්මනින්ම දකුණු සුඩානය ස්වාධීන රටක් ලෙස පිළිගත්තේය, සහ දකුණු සුඩානයේ සරණාගතයින් දහස් ගණනකට සත්කාරකත්වය දරයි, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට අවසානයේ දශකයකට වැඩි කාලයකට පසුව තාවකාලික පදිංචිය ලබා දී ඇත. ඇමරිකානු මූලාශ්‍රවලට අනුව, ජනාධිපති ඔබාමා නව රාජ්‍යය නිල වශයෙන් පිළිගත්තේ සුඩානය, ඊජිප්තුව, ජර්මනිය සහ කෙන්යාව 2011 ජූලි 8 වන දින රටේ නිදහස පිළිගත් ප්‍රථමයන් අතරට පසුවය.D. H. Johnson, The Root Causes of Sudan's Civil Wars ස්වයං නිර්ණ ජනමත විචාරණයකින් අවසන් වූ ජාත්‍යන්තර සාකච්ඡාවලට සහභාගී වූ රාජ්‍යයන් කිහිපයක් ද අතිමහත් ප්‍රතිඵලය පිළිගැනීමට ඉක්මන් විය. හේතුවාදී ක්‍රියාවලියට කෙන්යාව, උගන්ඩාව, ඊජිප්තුව, ඉතියෝපියාව, ලිබියාව, එරිත්‍රියාව, එක්සත් රාජධානිය සහ නෝර්වේ ඇතුළත් විය.

දකුණු සුඩානය එක්සත් ජාතීන්ගේ, අප්‍රිකානු සංගමය, නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව, සහ නැගෙනහිර සහ දකුණු අප්‍රිකාව සඳහා පොදු වෙළෙඳපොළෙහි සාමාජික රාජ්‍යයකි. දකුණු සුඩානය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, ඔපෙක්+ සහ ලෝක බැංකුවට සම්බන්ධ වීමට සැලසුම් කරයි. සමහර ජාත්‍යන්තර වෙළඳ සංවිධාන දකුණු සුඩානය අප්‍රිකාවේ මහා අගහි කොටසක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.Maxwell, Daniel, and Ben Watkins. "Humanitarian information systems and emergencies in the Greater Horn of Africa: logical components and logical linkages". Disasters 27.1 (2003): 72–90.

අරාබි ලීගයේ පූර්ණ සාමාජිකත්වය සහතික කර ඇත, රටේ රජය එය සෙවීමට තෝරා ගන්නේ නම්, එයට නිරීක්ෂක තත්ත්වය ද තෝරා ගත හැකි වුවද. එය 2011 නොවැම්බර් 3 දින යුනෙස්කෝවට ඇතුළත් කර ඇත. 2011 නොවැම්බර් 25 දින, එය නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රාන්තවල කලාපීය කණ්ඩායමක් වන සංවර්ධනය පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය අධිකාරියට නිල වශයෙන් සම්බන්ධ විය.

දකුණු සුඩානයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ 2011 ජනමත විචාරණයට එක්සත් ජනපදය සහාය දුන්නේය. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ, "දකුණු සුඩානය බොහෝ ආකාරවලින් ඇමරිකානු නිර්මාණයක් වන අතර, බොහෝ දුරට එක්සත් ජනපදය විසින් සංවිධානය කරන ලද ජනමත විචාරණයකින් යුද්ධයෙන් විනාශ වූ සුඩානයෙන් කැටයම් කරන ලදී, එහි බිඳෙනසුලු ආයතන ඇමරිකානු ආධාරවලින් ඩොලර් බිලියන ගණනින් පෝෂණය විය." සුඩානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපද ආන්ඩුව දිගුකාලීන සම්බාධක 2011 දෙසැම්බරයේදී අලුතින් ස්වාධීන වූ දකුණු සුඩානයට අදාළ වීමෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් කරන ලද අතර, RSS සමඟ විදේශීය ආයෝජකයින් සම්බන්ධ කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා වොෂින්ටන්, ඩීසී හි ඉහළ මට්ටමේ ජාත්‍යන්තර සහභාගීත්ව සමුළුවකට ජ්‍යෙෂ්ඨ RSS නිලධාරීන් සහභාගී විය. දකුණු සුඩාන පෞද්ගලික අංශයේ නියෝජිතයන්. දකුණු සුඩාන ජනරජයේ සහ සුඩාන ජනරජයේ ආර්ථිකයේ සමහර අංශ අතර අන්තර් රඳා පැවැත්ම සැලකිල්ලට ගෙන, ඇතැම් ක්‍රියාකාරකම් සඳහා තවමත් OFAC අවසරය අවශ්‍ය වේ. බලපත්‍රයක් නොමැති විට, වත්මන් සුඩාන සම්බාධක රෙගුලාසි මගින් එක්සත් ජනපද පුද්ගලයින් සුඩානයට හෝ සුඩාන රජයට ප්‍රතිලාභ ලබා දෙන දේපල සහ අවශ්‍යතා සම්බන්ධයෙන් ගනුදෙනු කිරීම දිගටම තහනම් කරනු ඇත. 2011 කොන්ග්‍රස් පර්යේෂණ සේවා වාර්තාවක්, "දකුණු සුඩාන ජනරජය: අප්‍රිකාවේ අලුත්ම රට සඳහා අවස්ථා සහ අභියෝග", රට සිය අනාගතය ගොඩනඟන විට කැපී පෙනෙන දේශපාලන සහ මානුෂීය ගැටලු හඳුනා ගනී.

2019 ජූලි මාසයේදී, දකුණු සුඩානය ඇතුළු රටවල් 37 ක එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපතිවරු, සින්ජියැන්ග් කලාපයේ උයිගුර්වරුන්ට චීනය සැලකීම ආරක්ෂා කරමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට ඒකාබද්ධ ලිපියක් අත්සන් කළහ.

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය වසර 20ක කාලයක් සඳහා දකුණු සුඩානයට ඩොලර් බිලියන 12ක් ණයට දුන්නේය. දකුණු සුඩානය සහ බෙයිටාර් ජෙරුසලම් FC සමාගම අසාර්ථක ලෙස අත්පත් කර ගැනීමේදී ඔවුන්ගේ ධනය සහ ආයෝජන පිළිබඳ සැක සහිත මූලාශ්‍ර වූ හමාඩ් බින් කලීෆා අල් නහියන් ට අයත් එමිරාටි සමාගමක් අතර මෙම ණය ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. ණය තැන්පතුව එමිරාටි බැංකු ගිණුමකට යොමු කර ඇති අතර, එයින් 70%ක් යටිතල පහසුකම් සඳහා වෙන් කර ඇත. ගිවිසුමට අනුව, දකුණු සුඩානය තෙල් නැව්ගත කිරීම් මගින් ආපසු ගෙවිය යුතු අතර, එහි වෙළඳපල වටිනාකමට වඩා අඩු මිලකට බැරලයක මිල ඩොලර් 10 කි. තෙල් මිල අඩු වුවහොත් අතිරේක තෙල් නැව්ගත කිරීමට එකඟ විය. මෙම ගිවිසුම සුඩාන යුද්ධය ගැන ගණන් ගත්තේ නැත.
 හමුදා 
2007 දී එවකට SPLA කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යවරයා වූ ඩොමිනික් ඩිම් ඩෙන්ග් විසින් ආරක්ෂක පත්‍රිකාවක් ආරම්භ කරන ලද අතර 2008 දී කෙටුම්පතක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එය ප්‍රකාශ කළේ දකුණු සුඩානය අවසානයේ ගොඩබිම්, ගුවන් සහ ගංගා ආශ්‍රිත හමුදා නඩත්තු කරන බවයි.

2015 වන විට, දකුණු සුඩානය ලෝකයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස තුන්වන ඉහළම මිලිටරි වියදම් ඇති රටයි. ඒ ඕමානය සහ සෞදි අරාබියට පසුවය.

 මානව හිමිකම් 
සිවිල් වැසියන්ට එරෙහි හිංසන ව්‍යාපාර SPLA වෙත ආරෝපණය කර ඇත. එස්පීඑල්ඒ/එම් විසින් ෂිලුක් සහ මුර්ලේ අතර කැරලි නිරායුධ කිරීමට ගත් උත්සාහයේ දී, ඔවුන් ගම්මාන ගණනාවක් ගිනි තැබූ අතර, කාන්තාවන් සහ ගැහැණු ළමයින් සිය ගණනක් දූෂණය කළ අතර, ගණන් කළ නොහැකි සිවිල් වැසියන් සංඛ්‍යාවක් ඝාතනය කළහ. වධහිංසා පමුණුවන බවට චෝදනා කරන සිවිල් වැසියන් කියා සිටින්නේ ඇඟිලිවල නියපොතු ඉරා දැමූ බවත්, ප්ලාස්ටික් බෑග් පුළුස්සා ඔවුන්ගේ දෙමාපියන්ට ආයුධ ලබා දීම සඳහා ළමුන් මතට බින්දු දැමූ බවත්, කැරලිකරුවන් එහි රාත්‍රිය ගත කළ බවට සැක කළහොත් ගම්වැසියන් තම පැල්පත්වල පණපිටින් පුළුස්සා දැමූ බවත්ය. 2011 මැයි මාසයේදී, යුනිටි ස්ටේට් හි නිවාස 7,000කට වැඩි ප්‍රමාණයකට SPLA විසින් ගිනි තැබූ බව කියනු ලැබේ.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මෙම උල්ලංඝනය කිරීම් බොහොමයක් වාර්තා කරන අතර එක් ජුබා පදනම් කරගත් ජාත්‍යන්තර ආධාර ඒජන්සියක කලකිරුණු අධ්‍යක්ෂවරයා ඒවා "රිච්ටර් පරිමාණයෙන් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්" ලෙස හඳුන්වයි. 2010 දී, CIA අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කළේ, "ඉදිරි වසර පහ තුළ ... නව සමූහ ඝාතනයක් හෝ ජන සංහාරයක් දකුණු සුඩානයේ බොහෝ දුරට සිදුවීමට ඉඩ ඇති බවයි." නුවර් සුදු හමුදාව ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ "අතුගා දැමීමට තමන් කැමති බවයි. නුවර්ගේ ගවයින්ගේ දිගු කාලීන ආරක්ෂාව සහතික කිරීමට ඇති එකම විසඳුම ලෙස මුළු මුර්ල් ගෝත්‍රයම මිහිපිට වෙසෙන" සහ ජාත්‍යන්තර සුළුතර අයිතිවාසිකම් සමූහය ඇතුළු ක්‍රියාකාරීන්, ජොන්ග්ලෙයිහි ජන සංහාරය ගැන අනතුරු ඇඟවීය. 2017 ආරම්භයේදී නැවතත් ජන සංහාරය ආසන්න විය.

ප්‍රධාන විපක්ෂ කණ්ඩායම වන එක්සත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංසදයේ නායක පීටර් අබ්දුල් රහමන් සුලේ, රජයට එරෙහිව සටන් කරන නව කැරලිකාර කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට සම්බන්ධ බවට එල්ල වූ චෝදනා මත 2011 නොවැම්බර් 3 සිට අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත.

දකුණු සුඩානයේ ළමා විවාහ අනුපාතය 52%කි. සමලිංගික ක්‍රියා නීති විරෝධීයි.

ළමා සොල්දාදුවන් බඳවා ගැනීම ද රටේ බරපතල ගැටලුවක් ලෙස දක්වා ඇත. 2014 අප්‍රේල් මාසයේදී එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරිය වූ නවි පිල්ලේ ප්‍රකාශ කළේ දකුණු සුඩානයේ සිවිල් යුද්ධයේදී ළමා සොල්දාදුවන් 9,000කට වැඩි පිරිසක් සටන් කරමින් සිටි බවයි.

එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලය රටේ තත්වය විස්තර කර ඇත්තේ "ලෝකයේ ඇති භයානකම මානව හිමිකම් තත්වයන්ගෙන් එකක්" ලෙසය. "ඔබට හැකි දේ කරන්න, ඔබට කළ හැකි දේ ගන්න" යන ගිවිසුමකට අනුව ගවයන් වැටලීම මෙන්ම සටන් සඳහා ගෙවීමක් ලෙස කාන්තාවන් දූෂණය කිරීමට සටන්කරුවන්ට ඉඩ දුන් බවට එය හමුදාවට සහ මිත්‍ර හමුදාවලට චෝදනා කළේය. ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් කියා සිටියේ නැව් කන්ටේනරයකදී මරණයට විරුද්ධවාදීන්ට සහාය දුන් බවට චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයින් 60 කට වැඩි පිරිසකට හමුදාව හුස්ම හිර කළ බවයි.

2017 දෙසැම්බර් 22 දින, කලාපයේ දින 12 ක සංචාරයක් අවසානයේ, දකුණු සුඩානයේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ කොමිසම පැවසුවේ, "දකුණු සුඩානයේ වත්මන් ගැටුම ආරම්භ වී වසර හතරකට පසුව, දළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් අඛණ්ඩව සිදුවෙමින් පවතී. සිවිල් වැසියන් බර උසුලන ගැටුමේ සියලුම පාර්ශවයන් විසින් පුලුල්ව පැතිරුනු ආකාරයෙන්." දකුණු සුඩානයේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ කොමිසම 2016 මාර්තු මාසයේදී මානව හිමිකම් කවුන්සිලය විසින් පිහිටුවන ලදී.

 යොමු කිරීම්