බාබඩෝස් හි භූගෝලය සහ දේශගුණය

බාබඩෝස් පිහිටා ඇත්තේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ, අනෙකුත් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් දූපත් වලට නැගෙනහිරින් ය. බාබඩෝස් යනු ලෙසර් ඇන්ටිලස් හි නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි දූපතයි. එය  දිග සහ  දක්වා පළල,  ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. එය පිහිටා ඇත්තේ ශාන්ත ලුසියා සහ ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් යන රටවල් දෙකටම  පමණ නැගෙනහිරින් ය;  මාර්ටිනික් සිට ගිනිකොන දෙසින් සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ වලට ඊසාන දෙසින්  බටහිරින් පිහිටි එහි දූපත් අසල්වැසියන් වන වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් හා සසඳන විට එය පැතලි ය. දිවයින ස්කොට්ලන්ඩ් දිස්ත්‍රික්කය ලෙස හැඳින්වෙන මධ්‍යම කඳුකර ප්‍රදේශයට මෘදු ලෙස ඉහළ යයි, උසම ස්ථානය වන්නේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 340 (අඩි 1,120) උසින් පිහිටි හිලබි කන්දයි.

බාබඩෝස් හි වනාන්තර ආවරණය මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 15% ක් පමණ වන අතර, 2020 දී වනාන්තර හෙක්ටයාර 6,300 ට සමාන වන අතර එය 1990 සිට නොවෙනස්ව පැවතුනි. 2020 දී ස්වභාවිකව ප්‍රතිජනනය වන වනාන්තර හෙක්ටයාර් 6,300 ක් ආවරණය කර වගා කරන ලද වනාන්තර හෙක්ටයාර් 0 ක් ආවරණය කරයි. ස්වභාවිකව පුනර්ජනනය වන වනාන්තරවලින් 0%ක් ප්‍රාථමික වනාන්තර (මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ පැහැදිලිව පෙනෙන ඇඟවීම් නොමැති දේශීය ගස් විශේෂවලින් සමන්විත) ලෙස වාර්තා වූ අතර වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 5%ක් පමණ රක්ෂිත ප්‍රදේශ තුළ දක්නට ලැබිණි. 2015 වර්ෂය සඳහා වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 1%ක් පොදු අයිතිය යටතේද, 0%ක් පුද්ගලික අයිතිය යටතේද, 99%ක් වෙනත් හෝ නොදන්නා ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇති බවද වාර්තා විය.

ශාන්ත මයිකල් දේවස්ථානයේ බාර්බඩෝස් අගනුවර සහ රටේ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් අඩංගු ප්‍රධාන නගරය වන බ්‍රිජ්ටවුන් පිහිටා ඇත. දිවයින පුරා විසිරී ඇති අනෙකුත් ප්‍රධාන නගරවලට ශාන්ත ජේම්ස් දේවස්ථානයේ හොලෙටවුන් ඇතුළත් වේ; ඔයිස්ටින්ස්, ක්රිස්තු පල්ලියේ පල්ලියේ; සහ ස්පයිට්ස්ටවුන්, ශාන්ත පීටර් දේවස්ථානයේ.

 භූ විද්‍යාව 
බාබඩෝස් පිහිටා ඇත්තේ දකුණු ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් තහඩු වල මායිමේය. කැරිබියන් තලයට යටින් දකුණු ඇමරිකානු තහඩුව යටපත් කිරීම දකුණු ඇමරිකානු තහඩුවෙන් අවසාදිතය සීරීමට සහ උපචලන ප්‍රිස්මයක් සාදයි. මෙම ද්‍රව්‍ය තැන්පත් වීමේ වේගය බාබඩෝස් වසර 1,000කට 25 mm (අඟල් 1) ක පමණ වේගයකින් ඉහල යාමට ඉඩ සලසයි. මෙම යටපත් කිරීම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ භූ විද්‍යාත්මකව දිවයින සමන්විත වන්නේ දළ වශයෙන් මීටර් 90 (අඩි 300) ඝනකමකින් යුත් කොරල්පර වලින් වන අතර එහිදී අවසාදිතයට ඉහළින් ගල්පර සෑදී ඇත. ගොඩබිම බටහිරින් "ටෙරස්" මාලාවකින් බෑවුම් වන අතර නැගෙනහිරින් ආනතියකට යයි. දිවයිනේ විශාල කොටසක් කොරල්පරවලින් වට වී ඇත.

දිවයිනේ ඊසාන දෙසින්, ස්කොට්ලන්ත දිස්ත්‍රික්කයේ හුණුගල් ඛාදනය වීම නිසා විවිධ ගුහා සහ ගුලි නිර්මාණය වී ඇත. දිවයිනේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ, ප්‍රදේශයේ හුණුගල් සංයුතිය නිසා ගොඩවල් ඇතුළු වෙරළබඩ භූමි ආකෘති නිර්මාණය වී ඇත. දිවයිනේ කැපී පෙනෙන ලෙස පිකෝ ටෙනරිෆ් හෝ පිකෝ ඩි ටෙනරීෆ් ලෙස හැඳින්වෙන පාෂාණමය කේප්, ස්පාඤ්ඤයේ ටෙනරීෆ් දූපත ප්‍රදේශවාසීන්ගේ විශ්වාසයට අනුව බාර්බඩෝස් සිට නැඟෙනහිර ප්‍රථම භූමිය වන බැවින් එය නම් කර ඇත.

 දේශගුණය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bathsheba,_Barbados_08.jpg|thumb|බැත්ෂෙබා, ශාන්ත ජෝශප්
රට සාමාන්‍යයෙන් සෘතු දෙකක් අත්විඳින අතර ඉන් එකකට සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ වර්ෂාපතනයක් ඇතුළත් වේ. "තෙත් සමය" ලෙස හඳුන්වන මෙම කාලය ජුනි සිට දෙසැම්බර් දක්වා පවතී. ඊට වෙනස්ව, "වියළි සමය" දෙසැම්බර් සිට මැයි දක්වා පවතී. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 1,000 සහ 2,300 mm (අඟල් 40 සහ 90) අතර පරාසයක පවතී. දෙසැම්බර් සිට මැයි දක්වා සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 21 සිට 31 °C (70 සිට 88 °F) දක්වා පරාසයක පවතින අතර ජුනි සහ නොවැම්බර් අතර ඒවා 23 සිට 31 °C (73 සිට 88 °F) දක්වා පරාසයක පවතී.

Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණ පරිමාණයෙන්, බාබඩෝස් හි බොහෝ ප්‍රදේශ නිවර්තන මෝසම් දේශගුණයක් (Am) ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, වසර පුරා පැයට කිලෝමීටර 12 සිට 16 දක්වා (පැයට සැතපුම් 7 සිට 10 දක්වා) සුළං හමා එන අතර බාබඩෝස් හට මධ්‍යස්ථ නිවර්තන දේශගුණයක් ලබා දෙයි.

කලාතුරකින් සිදුවන ස්වභාවික උවදුරුවලට භූමිකම්පා, නායයෑම් සහ සුළි කුණාටු ඇතුළත් වේ. බාබඩෝස් අත්ලාන්තික් සාගරයේ නිවර්තන සුළි කුණාටු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපයෙන් පිටත පිහිටා ඇති අතර වැසි සමයේදී කලාපයේ කුණාටු වල නරකම බලපෑමෙන් බොහෝ විට බේරී ඇත. සාමාන්‍යයෙන් සෑම වසර 26කට වරක් පමණ විශාල සුළි කුණාටුවක් බාබඩෝස් වෙත ගොඩබස්වයි. සුළි කුණාටුවකින් බාබඩෝස් වෙත දැඩි හානියක් සිදු කළ අවසාන සැලකිය යුතු පහර 1955 දී ජැනට් සුළි කුණාටුවයි. 2010 දී ටොමාස් සුළි කුණාටුවෙන් දිවයිනට පහර දෙන ලදී, නමුත් මෙය බලපෑ අවස්ථාවේ නිවර්තන කුණාටු ප්‍රබලතාවයෙන් පමණක් පැවති බැවින් රට පුරා සිදුවූයේ සුළු හානියක් පමණි."Hurricane Tomas lashes Caribbean islands" . BBC News, 30 October 2010.
 පාරිසරික ගැටළු 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BarbadosFromISS.jpg|thumb|බාබඩෝස්, ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට දිස්වේ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Water_Stress,_Top_Countries_(2020).svg|thumb|බාබඩෝස් යනු ලෝකයේ වඩාත්ම ජල පීඩනය ඇති විසිවන රටයි.
බාර්බඩෝස් පාරිසරික පීඩනයන්ට ගොදුරු වේ. ලෝකයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත් වලින් එකක් ලෙස, අක්වෙරළ කොරල්පර දූෂණය වීම අවම කිරීම සඳහා දිවයිනේ වර්ධනය වෙමින් පවතින දකුණු වෙරළ තීරය බ්‍රිජ්ටවුන් අපද්‍රව්‍ය පවිත්‍රාගාරයට ආක්‍රමණශීලී ලෙස ඒකාබද්ධ කිරීමට රජය 1990Domestic and Industrial Wastewater Treatment Techniques in Barbados . Cep.unep.org. Retrieved 20 April 2014. තුළ කටයුතු කළේය.Barbados, World Resources InstitutePerspectives: A continuing problem and persistent threat . Barbadosadvocate.com. Retrieved 20 April 2014. 21 වන ශතවර්ෂයේ පළමු දශකය වන විට, දිවයිනේ බටහිර වෙරළ තීරයේ දෙවන පවිත්රාගාරයක් යෝජනා කර ඇත. මෙතරම් ජනාකීර්ණ වීම නිසා, බාර්බඩෝස් එහි භූගත ජලධර ආරක්ෂා කිරීමට විශාල උත්සාහයක් ගෙන ඇත."PERSPECTIVES: Squatting – a continuing problem" . Barbadosadvocate.com (24 March 2008). Retrieved 20 April 2014.

කොරල්-හුණුගල් දූපතක් ලෙස, බාබඩෝස් මතුපිට ජලය පෘථිවියට කාන්දු වීම සඳහා අධික ලෙස පාරගම්ය වේ. භූගත ජලධර සහ ඇළ දොළ විශාල ජාලයට සෘජුවම පිවිසෙන ජල පෝෂක ප්‍රදේශ ආරක්ෂා කිරීම කෙරෙහි රජය විශාල අවධානයක් යොමු කර ඇත. ඇතැම් අවස්ථාවලදී අනවසර පදිංචිකරුවන් මෙම ප්‍රදේශ උල්ලංඝණය කර ඇති අතර, දිවයිනේ පානීය ජලය සපයන භූගත උල්පත්වල පිරිසිදුකම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රජය විසින් අනවසර පදිංචිකරුවන් ඉවත් කර ඇත."Squatters get thumbs down from MP Forde" . Nationnews.com (30 June 2010). Retrieved 20 April 2014.

පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම සහ දිවයින වටා ඇති වෙරළාසන්න කොරල්පර සංරක්ෂණය කිරීමේ අරමුණින් බාර්බඩෝස් පිරිසිදුව තබා ගැනීම කෙරෙහි රජය විශාල අවධානයක් යොමු කර ඇත. බාබඩෝස් සහ මුහුදේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල මානව පීඩනය අවම කිරීම සඳහා බොහෝ මුල පිරීම් වෙරළ කලාප කළමනාකරණ ඒකකය (CZMU) වෙතින් පැමිණේ.Barbados' CZMU in demand . Barbadosadvocate.com (4 February 2012). Retrieved 20 April 2014. බාබඩෝස් වෙරළට ඔබ්බෙන් කොරල්පර 90 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් (සැතපුම් 56 ක්) ඇති අතර බටහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් ආරක්ෂිත සමුද්‍ර උද්‍යාන දෙකක් ස්ථාපිත කර ඇත.Centre for Resource Management and Environmental Studies , The University of the West Indies. අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීම බාර්බඩෝස් මුහුණ දෙන තවත් තර්ජනයකි.Fishery and Aquaculture Country Profiles , UN-FAO Fisheries and Aquaculture Department

අත්ලාන්තික් සාගරයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තේ සහ අප්‍රිකාවට බටහිරින් කිලෝමීටර් 4,800 (සැතපුම් 3,000) පමණ වුවද, බාර්බඩෝස් සහරා කාන්තාරයෙන් ඉහළ ඛනිජ දුහුවිලි අත්විඳින ඇමරිකානු මහාද්වීපයේ බොහෝ ස්ථාන වලින් එකකි. බාබඩෝස් අවට කොරල්පරවලThe Effects of African Dust on Coral Reefs and Human Health . Coastal.er.usgs.gov (15 April 2014). Retrieved 20 April 2014. සෞඛ්‍යයට බලපෑම් කිරීම හෝ ඇදුම කථාංග,When the Dust Settles (DAAC Study) , NASA සමහරක් විශේෂයෙන් තීව්‍ර දූවිලි කථාංග අර්ධ වශයෙන් දෝෂාරෝපණය කර ඇත, නමුත් සාක්ෂි සම්පූර්ණයෙන්ම පෙර ප්‍රකාශයට සහාය නොදක්වයි.The Impact of African Dust on Childhood Asthma Morbidity in Barbados . Commprojects.jhsph.edu. Retrieved April 2014.

බාබඩෝස් හි ජෛව ධාරිතාව සඳහා ප්‍රවේශය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. 2016 දී, බාර්බඩෝස් එහි භූමි ප්‍රදේශය තුළ එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.17ක ජෛව ධාරිතාවක් ඇති අතර, එය එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6ක ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. 2016 දී බාර්බඩෝස් එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.84 ජෛව ධාරිතාවක් භාවිතා කළේය - ඔවුන්ගේ පරිභෝජනයේ පාරිසරික අඩිපාර. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන් බාබඩෝස් අඩංගු ජෛව ධාරිතාව මෙන් පස් ගුණයක් පමණ භාවිතා කරන බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, බාබඩෝස් ජෛව ධාරිතා හිඟයක් පවත්වාගෙන යයි.

 වනජීවී 
බාර්බඩෝස් කැදලි කැස්බෑ විශේෂ හතරකට (කොළ කැස්බෑවන්, ලොගර්හෙඩ්ස්, උකුස්සන් කැස්බෑවන් සහ ලෙදර්බැක්ස්) සත්කාරක වන අතර කැරිබියන් හි දෙවන විශාලතම උකුස්සන් කැස්බෑ අභිජනන ජනගහනය ඇත.Caribbean Travel: Swim with the turtles in Barbados . Thestar.com (13 March 2012). Retrieved 20 April 2014. මුහුදු වෙරළේ වාහන පැදවීම වැල්ලේ වැළලී ඇති කූඩු කුඩු කර දැමිය හැකි අතර කැදලි ඇති ප්‍රදේශවල එවැනි ක්‍රියාකාරකම් අධෛර්යමත් වේ.Sea Turtles – Dive Operators Association of Barbados , Barbados Blue Inc.

බාබඩෝස් කොළ වඳුරාට සත්කාරකත්වය දරයි. කොළ වඳුරා බටහිර අප්‍රිකාවේ සෙනගල් සිට වෝල්ටා ගඟ දක්වා දක්නට ලැබේ. එය උතුරු-බටහිර අප්‍රිකාවේ කේප් වර්ඩ් දූපත් වලට සහ බටහිර ඉන්දීය දූපත් වන ශාන්ත කිට්ස්, නෙවිස්, ශාන්ත මාටින් සහ බාබඩෝස් වෙත හඳුන්වා දී ඇත. 17 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී බටහිර අප්‍රිකාවේ සිට කැරිබියන් දූපත් වෙත වහල් වෙළෙඳ නැව් ගමන් කළ විට එය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් වෙත හඳුන්වා දෙන ලදී. කොළ වඳුරා ප්‍රදේශවාසීන් විසින් ඉතා කුතුහලයෙන් හා දඟකාර/කරදරකාරී සතෙකු ලෙස සැලකේ.

 යොමු කිරීම්