හොන්ඩුරාස් හි සංස්කෘතිය

හොන්ඩුරාස් හි සංස්කෘතික ප්‍රකාශනයේ ධනය එහි මූලාරම්භයට ප්‍රධාන වශයෙන් ලතින් ඇමරිකාවේ කොටසක් වීම නිසා පමණක් නොව රටේ බහු-වාර්ගික ස්වභාවයට ද ණයගැතියි. ජනගහනයෙන් 80% මෙස්ටිසෝ, 8% ඇමරින්ඩියන්, 2,9% කළු සහ 3% කොකේසියානු ජාතිකයන්ගෙන් සමන්විත වේ. මෙය සංස්කෘතියේ සිරිත් විරිත්, පිළිවෙත්, ඇඳුම් පැළඳුම් ක්‍රම, ආගම, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර, හැසිරීම් සංග්‍රහ සහ විශ්වාස පද්ධති යන සියලු අංශ කෙරෙහි බලපෑම් කරයි. 

 කලාව 
වඩාත් ප්‍රසිද්ධ හොන්ඩුරාස් චිත්‍ර ශිල්පියා වන්නේ ජෝස් ඇන්ටෝනියෝ වේලස්කේස් ය. අනෙකුත් වැදගත් චිත්‍ර ශිල්පීන් අතර කාලෝස් ගරේ සහ රොක් සෙලායා ද වෙති. හොන්ඩුරාස් හි වඩාත් කැපී පෙනෙන ලේඛකයින් වන්නේ ලුසිලා ගැමෙරෝ ද මෙඩිනා, ෆ්‍රොයිලන් ටර්සියෝස්, රාමොන් අමායා අමඩෝර් සහ ජුවාන් පැබ්ලෝ සුවසෝ යුසෙඩා, මාර්කෝ ඇන්ටෝනියෝ රෝසා, රොබර්ටෝ සෝසා, එඩ්වාඩෝ බාහර්, අමන්දා කැස්ත්‍රෝ, ජේවියර් ඒබ්‍රිල් එස්පිනෝසා, ටෙයෝෆිලෝ ට්‍රෙජෝ සහ රොබර්ටෝ ක්වෙසාඩා ය.

සැන් පේද්‍රෝ සුලා හි හොසේ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සයිබේ රඟහල චර්කුලෝ ටීට්‍රල් සම්පෙඩ්‍රානෝ (සැන් පේද්‍රෝ සුලා නාට්‍ය කවය) හි නිවහන වේ.

පසුගිය දශක දෙක තුළ හොන්ඩුරාස් එහි චිත්‍රපට කර්මාන්තයෙන් උත්පාතයක් අත්විඳ ඇත. 2001 දී "ඇනිටා ලා කැසඩෝරා ඩි ඉන්සෙක්ටෝස්" චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනයෙන් පසු, හොන්ඩුරාන් නිෂ්පාදන මට්ටම ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බොහෝ ඒවා මෙක්සිකෝව, කොලොම්බියාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ හොන්ඩුරාන් චිත්‍රපට වන්නේ "එල් සෙන්ඩ්‍රා", "අමෝර් වයි ෆ්‍රිජෝල්ස්" සහ "කැෆේ කොන් ඇරෝමා ඒ මි ටියෙරා" ය.

 ආහාර පිසීම 
හොන්ඩුරාන් ආහාර යනු දේශීය ලෙන්කා ආහාර, ස්පාඤ්ඤ ආහාර, කැරිබියානු ආහාර සහ අප්‍රිකානු ආහාරවල සම්මිශ්‍රණයකි. ගරිෆූනා ජනතාවගේ කෑම වර්ග ද ඇත. පොල් සහ පොල් කිරි පැණිරස හා රසවත් කෑම දෙකෙහිම දක්නට ලැබේ. කලාපීය විශේෂතා අතර බැදපු මාළු, ටමාල්ස්, කාර්නේ අසාඩා සහ බැලියාඩාස් ඇතුළත් වේ.

අනෙකුත් ජනප්‍රිය කෑම වර්ග අතරට: චිස්මෝල් සහ කාර්නේ අසාඩා සමඟ බැදපු මස්, බත් සහ ඉරිඟු සමඟ කුකුල් මස් සහ අච්චාරු දැමූ ළූණු සහ ජලපෙනෝස් සමඟ බැදපු මාළු ඇතුළත් වේ. වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල සහ බේ දූපත් වල මුහුදු ආහාර සහ සමහර මස් සකස් කරන ක්‍රමවලට පොල් කිරි ඇතුළත් වේ.

හොන්ඩුරාන් වැසියන් භුක්ති විඳින සුප් අතර බෝංචි සුප්, මොන්ඩොන්ගෝ සුප් (ට්‍රයිප් සුප්), මුහුදු ආහාර සුප් සහ හරක් මස් සුප් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් මෙම සුප් කෙසෙල්, යුකා සහ ගෝවා සමඟ මිශ්‍ර කර ඉරිඟු ටොර්ටිල්ලා සමඟ පිළිගන්වනු ලැබේ.

අනෙකුත් සාමාන්‍ය කෑම වර්ග වන්නේ මොන්ටුකාස් හෝ ඉරිඟු ටමාල්ස්, පිරවූ ටොර්ටිල්ලා සහ කෙසෙල් කොළවලින් ඔතා ඇති ටමාල්ස් ය. හොන්ඩුරාන් සාමාන්‍ය කෑම වර්ග අතර පැපොල්, අන්නාසි, ප්ලම්, සැපෝට්, පැෂන් ෆෘට් සහ කෙසෙල් වැනි නිවර්තන පලතුරු බහුල තේරීමක් ද ඇතුළත් වන අතර ඒවා තවමත් කොළ පැහැයෙන් තිබියදී බොහෝ ආකාරවලින් සකස් කරනු ලැබේ.

 මාධ්‍ය 
හොන්ඩුරාන් නිවාසවලින් අවම වශයෙන් අඩකට අවම වශයෙන් එක් රූපවාහිනියක් හෝ තිබේ. අනෙකුත් බොහෝ රටවලට වඩා රාජ්‍ය රූපවාහිනියට ඇත්තේ ඉතා කුඩා කාර්යභාරයකි. හොන්ඩුරාස් හි ප්‍රධාන පුවත්පත් වන්නේ ලා ප්‍රෙන්සා, එල් හෙරල්ඩෝ, ලා ට්‍රිබියුනා සහ ඩයාරියෝ ටිම්පෝ ය. නිල පුවත්පත ලා ගැසෙටා (හොන්ඩුරාස්) ය.

 සංගීතය 
පුන්ටා යනු හොන්ඩුරාස් හි ප්‍රධාන සංගීතය වන අතර, කැරිබියන් සල්සා, මෙරෙන්ගු, රෙගේ සහ රෙගේටන් වැනි අනෙකුත් ශබ්ද විශේෂයෙන් උතුරේ බහුලව ඇසෙන අතර මෙක්සිකානු රැන්චෙරා රටේ ග්‍රාමීය අභ්‍යන්තරයේ ඇසේ. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සංගීතඥයන් වන්නේ ගිලර්මෝ ඇන්ඩර්සන් සහ පොලාචේ ය. බණ්ඩා බ්ලැන්කා යනු හොන්ඩුරාස් සහ ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ සංගීත කණ්ඩායමකි.

 සැමරුම් 
හොන්ඩුරාස් හි ජාතික නිවාඩු දින අතරට සැප්තැම්බර් 15 වන දින හොන්ඩුරාස් නිදහස් දිනය සහ සැප්තැම්බර් 10 වන දින නිවාස, පාසල් සහ පල්ලිවල සමරනු ලබන ළමා දිනය හෝ ඩියා ඩෙල් නිනෝ ඇතුළත් වේ; මෙම දිනයේ දී, දරුවන්ට තෑගි ලැබෙන අතර නත්තල් හෝ උපන්දින සැමරුම් වලට සමාන සාද පවත්වයි. සමහර අසල්වැසි ප්‍රදේශවල වීදිවල පිනාටා ඇත. අනෙකුත් නිවාඩු දින වන්නේ පාස්කු, මහා බ්‍රහස්පතින්දා, සුබ සිකුරාදා, සොල්දාදුවාගේ දිනය (ෆ්‍රැන්සිස්කෝ මොරාසාන්ගේ උපත සැමරීමට ඔක්තෝබර් 3), නත්තල්, ජූලි 20 වන දින එල් ඩියා ඩි ලෙම්පිරා, සහ අලුත් අවුරුදු ඒව ය.

හොන්ඩුරාස් නිදහස් දින උත්සව උදෑසන පාන්දරින්ම පෙළපාලි වාදක කණ්ඩායම් සමඟ ආරම්භ වේ. සෑම සංගීත කණ්ඩායමක්ම විවිධ වර්ණවලින් සැරසී සිටින අතර චියර්ලීඩර්වරුන් ඇතුළත් වේ. ෆියෙස්ටා කැට්‍රාචා මෙම දිනයේම සිදු වේ: බෝංචි, ටමාල්ස්, බැලියාඩාස්, චිචරෝන් සමඟ මඤ්ඤොක්කා සහ ටෝටිල්ලා වැනි සාමාන්‍ය හොන්ඩුරාන් ආහාර පිරිනමනු ලැබේ.

නත්තල් ඒවේදී මිනිසුන් තම පවුල් සහ සමීප මිතුරන් සමඟ රාත්‍රී ආහාරය ගැනීමට නැවත එක්වන අතර මධ්‍යම රාත්‍රියේදී තෑගි ලබා දෙයි. සමහර නගරවල මධ්‍යම රාත්‍රියේදී ගිනිකෙළි දැකගත හැකි අතර ඇසෙනු ඇත. අලුත් අවුරුදු උදාවේදී ආහාර සහ "කොහෙට්", ගිනිකෙළි සහ උත්සව ඇත. උපන්දින ද විශිෂ්ට සිදුවීම් වන අතර, දරුවන් සඳහා කැන්ඩි සහ පුදුමයන්ගෙන් පිරුණු පිනාටා ඇතුළත් වේ.

නගරයේ අනුශාසක සාන්තුවරයා වන ශාන්ත ඉසිඩෝර්ගේ දිනය සැමරීම සඳහා මැයි මාසයේ දෙවන භාගයේදී උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි ලා සීබා නගරයේ ලා සීබා කානිවල් සමරනු ලැබේ. ලොව පුරා ජනතාව සතියක උත්සව සඳහා පැමිණේ. සෑම රාත්‍රියකම අසල්වැසි ප්‍රදේශයක කුඩා කානිවල් (කානිවල්) ඇත. සෙනසුරාදා බොහෝ රටවල ජනතාව සමඟ පාවෙන සහ ප්‍රදර්ශන සහිත විශාල පෙළපාලියක් ඇත. මෙම සැමරුම කිරි ප්‍රදර්ශනය සමඟ ද පවත්වනු ලබන අතර, එහිදී බොහෝ හොන්ඩුරාන්වරු තම ගොවිපල නිෂ්පාදන සහ සතුන් පෙන්වීමට පැමිණේ.

 ජාතික සංකේත 
හොන්ඩුරාස් ධජය සමාන තිරස් ඉරි තුනකින් සමන්විත වේ. නිල් ඉහළ සහ පහළ ඉරි පැසිෆික් සාගරය සහ කැරිබියන් මුහුද නියෝජනය කරයි. මධ්‍යම ඉරි සුදු ය. එහි මධ්‍යම ඇමරිකානු සංගමයේ ප්‍රාන්ත පහ නියෝජනය කරන නිල් තරු පහක් අඩංගු වේ. මැද තාරකාව මධ්‍යම ඇමරිකානු සංගමයේ මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති හොන්ඩුරාස් නියෝජනය කරයි.

ලාංඡනය 1945 දී ස්ථාපිත කරන ලදී. එය සමපාර්ශ්වික ත්‍රිකෝණයක් වන අතර, පාමුල මාලිගා තුනක් අතර ගිනි කන්දක් ඇති අතර, ඊට ඉහළින් දේදුන්නක් සහ හිරු බබළයි. ත්‍රිකෝණය මුහුදු දෙකෙන්ම ස්නානය කිරීම සංකේතවත් කරන ප්‍රදේශයක් මත තබා ඇත. මේ සියල්ල වටා රන් අකුරින් අඩංගු ඕවලාකාරයක්: "හොන්ඩුරාස් ජනරජය, නිදහස්, ස්වෛරී සහ ස්වාධීන".

"හොන්ඩුරාස් ජාතික ගීය" 1914 දී මැනුවෙල් බොනිල්ලාගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ පවත්වන ලද තරඟයක ප්‍රතිඵලයකි. අවසානයේදී, ගීතය ලිවීම අවසන් කළේ කවියෙකු වන ඔගස්ටෝ කොයිලෝ වන අතර, සංගීතය ලිව්වේ ජර්මනියේ උපන් හොන්ඩුරාන් නිර්මාපකයෙකු වන කාලෝස් හාර්ට්ලින් විසිනි. මෙම ගීය 1915 නොවැම්බර් 15 වන දින ඇල්බර්ටෝ ද ජෙසුස් මෙම්බ්‍රෙනෝ ගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ නිල වශයෙන් සම්මත කරන ලදී.

ජාතික මල වන්නේ 1969 දී රෝස මල ප්‍රතිස්ථාපනය කළ ප්‍රසිද්ධ ඕකිඩ් ශාකය වන රයින්කොලේලියා ඩිග්බියානා (කලින් බ්‍රැසාවෝලා ඩිග්බියානා ලෙස හැඳින්විණි). ජාතික මල වෙනස් කිරීම ජෙනරාල් ඔස්වල්ඩෝ ලෝපෙස් අරෙලානෝගේ පරිපාලනය අතරතුර සිදු කරන ලද අතර, නියෝගයේ සඳහන් පරිදි බ්‍රැසාවෝලා ඩිග්බියානා "හොන්ඩුරාස්හි ස්වදේශික ශාකයක්; මෙම මලෙහි අලංකාරය, ජවය සහ වෙනස පිළිබඳ සුවිශේෂී ලක්ෂණ ඇත" යැයි සිතමින් සිදු කරන ලදී.

හොන්ඩුරාස්හි ජාතික ගස 1928 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ "අපගේ ලාංඡනයේ සංකේතාත්මකව දිස්වන පයින්" (එල් පිනෝ ක්වේ ෆිගුරා සිම්බොලිකමෙන්ට් එන් නුවෙස්ට්‍රෝ එස්කුඩෝ) ලෙසය,Acuerdo No. 429, 14 de mayo de 1928. පයින් විශේෂයක් නොව කුලයකට අයත් වුවද, සහ ලාංඡනයේ කුමන ආකාරයේ පයින් වර්ගයක් දිස්විය යුතුද යන්න පිළිබඳව නීත්‍යානුකූලව නිශ්චිතතාවයක් නොතිබුණද. රට තුළ එහි පොදු බව නිසා, පයිනස් ඕකාපා විශේෂය එතැන් සිට ජාතික ගස ලෙස වඩාත් දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වූ විශේෂය බවට පත්ව ඇත, නමුත් නීත්‍යානුකූලව එය එසේ නොවේ. ජාතික ගස ලෙස සම්බන්ධ තවත් විශේෂයක් වන්නේ පයිනස් කැරිබේයා ය.

ජාතික ක්ෂීරපායියා වන්නේ සුදු වලිග මුවා (ඔඩොකොයිලියස් වර්ජිනියානස්) වන අතර එය අධික ලෙස කොල්ලකෑම වැළැක්වීම සඳහා පියවරක් ලෙස සම්මත කරන ලදී. එය හොන්ඩුරාස් හි ජීවත් වන මුවන් විශේෂ දෙකෙන් එකකි.

හොන්ඩුරාස් හි ජාතික පක්ෂියා තද රතු මැකෝ (අරා මැකාවෝ) ය. හොන්ඩුරාස් හි පූර්ව-කොලොම්බියානු ශිෂ්ටාචාරයන් විසින් මෙම පක්ෂියා බෙහෙවින් අගය කරන ලදී.

 ජනප්‍රවාද 
හොන්ඩුරාස් සංස්කෘතියේ ජනප්‍රවාද සහ සුරංගනා කතා ඉතා වැදගත් වේ. ලුවියා ඩි පීසස් (මාළු වැස්ස) මේ සඳහා උදාහරණයකි. එල් කැඩෙජෝ සහ ලා ලොරෝනා හි ජනප්‍රවාද ද ජනප්‍රිය ය.

 ක්‍රීඩා 
වම|thumb|සැන් පේද්‍රෝ සුලා හි එස්ටාඩියෝ ඔලිම්පික් මෙට්‍රොපොලිටානෝ යනු FIFA ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ තරඟාවලියේ නිල පාපන්දු ක්‍රීඩාංගණයයි.
දකුණ|thumb|272x272පික්|MLB හි උපත ලබා හැදී වැඩුණු පළමු හොන්ඩුරාන් ක්‍රීඩකයා වන මොරිසියෝ ඩුබන් ඔහුගේ කෙටි කාලීන ක්‍රීඩාව සූදානම් කරමින් සිටී.
හොන්ඩුරාස් හි ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව පාපන්දු වේ. හොන්ඩුරාස් හි පළමු ජාත්‍යන්තර තරඟය 1921 දී මධ්‍යම ඇමරිකාවේ අසල්වැසි රටවල් සහභාගී වූ නිදහස් සියවස් ක්‍රීඩා උළෙලේදී ආරම්භ විය. පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ ඉහළම අංශය වන්නේ 1964 දී ආරම්භ කරන ලද හොන්ඩුරාන් ජාතික වෘත්තීය පාපන්දු ලීගය (ස්පාඤ්ඤ: ලා ලිගා නැෂනල් ඩි ෆුට්බෝල් ප්‍රොෆෙෂනල් ඩි හොන්ඩුරාස්) ය. මෙම ලීගය මහාද්වීපික මට්ටමින් පිළිගැනේ, සී.ඩී. ඔලිම්පියා - තරඟය ජයග්‍රහණය කළ එකම හොන්ඩුරාන් සමාජය - 1972 සහ 1988 දී CONCACAF චැම්පියන්ස් ලීගය දිනා ගත් බැවිනි. හොන්ඩුරාස් ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම (ස්පාඤ්ඤ: සෙලෙක්සියන් ඩි ෆුට්බෝල් ඩි හොන්ඩුරාස්) උතුරු ඇමරිකාවේ හොඳම ජාතීන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ, මන්ද එම රට අවසන් වරට 1981 දී CONCACAF රන් කුසලානය දිනා ගත් අතර 2013 දී තෙවන ස්ථානයට පත්විය. ගෝලීය පරිමාණයෙන්, හොන්ඩුරාස් 1982, 2010 සහ 2014 දී FIFA ලෝක කුසලානයට තුන් වතාවක් තරඟ කර ඇත, නමුත් ලොස් කැට්‍රචෝස් තවමත් තරඟයක් ජයග්‍රහණය කර නැත.

හොන්ඩුරාස් හි දෙවන වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව බේස්බෝල් වේ. හොන්ඩුරාස් හි පළමු ජාත්‍යන්තර තරඟය 1950 දී ආරම්භ වූ බේස්බෝල් ලෝක කුසලානයෙන් ආරම්භ වූ අතර එය එකල වඩාත්ම කීර්තිමත් ගෝලීය තරඟය විය. 1973 සිට ජාත්‍යන්තර බේස්බෝල් ක්‍රීඩාවේ තරඟකාරිත්වයක් නොමැති වීම නිසා රට තුළ බේස්බෝල් අංශයක් නොමැත. හොන්ඩුරාස් ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායම (ස්පාඤ්ඤ: Selección de béisbol de Honduras) කලාතුරකින් කාලසටහන්ගත කිරීම හේතුවෙන් උතුරු සහ දකුණු ඇමරිකාවේ ඉහළම දස දෙනා අතරට පැමිණේ. තරඟය තරුණ මට්ටමින් ස්ථාවර සහ වර්ධනය වෙමින් පවතී. තරුණ මට්ටමින් ආශ්වාදයක් ලැබුණේ මේජර් ලීග් බේස්බෝල් ක්‍රීඩාව ආරම්භ කළ පළමු හොන්ඩුරාන් ජාතිකයා වන මොරිසියෝ ඩුබන් විසිනි, ඔහු අද තරඟ කරයි.

හොන්ඩුරාස් ඔලිම්පික් උළෙලේදී පදක්කමක් දිනා නොමැති අතර තවමත් අනෙකුත් ලෝක ශූරතාවලියේදී කැපී පෙනෙන ප්‍රතිඵල ලබා නොමැති බැවින් අනෙකුත් සියලුම ක්‍රීඩා හොඳම අවස්ථාවේ දී සුළු වේ. කෙසේ වෙතත්, හොන්ඩුරාස් 1968 සහ 1984 සිට ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී ධාවන පථ සහ පිටිය සහ පිහිනුම් ක්‍රීඩා වලට නිරන්තරයෙන් පිවිස ඇත. ඉඳහිට, හොන්ඩුරාස් ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී ජූඩෝ සිට බොක්සිං දක්වා සටන් ක්‍රීඩා සඳහා ද තරඟ කර ඇත. හොන්ඩුරාස් කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම (ස්පාඤ්ඤ: Selección de fútbol de Honduras Femenina) වැනි කණ්ඩායම් තවමත් ගෝලීය සහ මහාද්වීපික තරඟාවලි සඳහා සුදුසුකම් ලබා නොමැති අතර රට තුළ ස්ත්‍රී පුරුෂ අසමානතාවය ක්‍රීඩා කර්මාන්තයේ පවතී.

 යොමු කිරීම්