ඇනටෝලියානු විකර්ණය

ඇනටෝලියානු විකර්ණය යනු  මධ්‍යධරණී මුහුදෙහි ඊසාන දිග කෙළවරෙහි සිට  කළු මුහුදෙහි ගිනිකොණ දිග කෙළවර දක්වා, මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර තුර්කිය හරහා විකර්ණාත්මක ලෙසින් දිවෙන සෛද්ධාන්තික බෙදුම් රේඛාවක් වන අතර, තුර්කියෙහි දේශසීමාවන් තුල දිවෙන ඉහළ යුප්‍රටීස් ගංගාවෙහි ගමන් මගෙහි කොටසක් දළ වශයෙන් විනිවිද යයි.

ජෛවභූගෝලීය බාධකය

1971 වසරෙහිදී විකර්ණය පළමුවෙන් යෝජනා කලේ  බ්‍රිතාන්‍ය උද්භිද විද්‍යාඥ පීටර් හැඩ්ලන්ඩ් ඩේවිස් විසිනි. ඔහු දුටුවේ විකර්ණයට බටහිරින් පැවති ශාක විශේෂයන් බොහෝමයක් එයින් නැගෙනහිරට වූ පෙදෙසෙහි නොවූ අතර, විකර්ණයට නැගෙනහිරින් වූ අනෙක්වා එයට බටහිරින් නොවූ බවත්ය. විශ්ලේෂණයට භාජනය වූ විශේෂයන් 550 අතුරින්, 135 ක් "නැගෙනහිර දිග" වූ අතර  228 ක් "බටහිර දිග" විය. කෙසේවෙතත්, ඩේවිස් විසින් විමසා බැලීමෙන් පසුව භෞතික, භූවිද්‍යාත්මක හෝ දේශගුණාත්මක වෙනස්කම් හෝ  පස් වර්ගය අතර වෙනසක් හෝ වෙතින් මෙම සංසිද්ධිය සඳහා වගකිය යුතු බවට තීරණය කල නොහැකි විය. ශාකමය ශාක විවිධත්වයට ඇනටෝලියානු විකර්ණය විසින් බාධකයක් පමුණුවනවා හැරෙන්නට, ශාක විශේෂයන් හාර සියයක් පමණ මෙම විකර්ණයට ඒකදේශික වන අතර වෙනයම් කිසිම තැනක ඒවා දක්නට නොමැත.

1989 වසරෙහිදී, ටී. එචිම් සහ ඒ. ගුනේර් යන තුර්කි උද්භිද විද්‍යාඥයින් විසින් ෆ්ලෝරා ඔෆ් ටර්කි නමැති අධ්‍යයනය මගින් ශාක විශේෂයන්ගේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලෙසින් පරික්ෂා කොට වෙළුම් අටක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ඔවුන් ඉන්පසු නිගමනයකට එළඹුනේ විකර්ණය සත්‍ය වශයෙන් පැවතුනු අතර ශාක විශේෂයන්ගෙන් 33% ක් විකර්ණය නිසා කිසියම් ආකාරයක බලපෑමකට හසුවී ඇති බවයි. ඔවුන් ඊළඟට සලකා බැලුවේ සංසිද්ධියට හේතුකාරකවූ කාරණා කුමක්ද යන්නයි. විකර්ණය දෙපස උන්නතාංශයෙහි වෙනසක් දක්නට ලැබුණු අතර, බටහිර පෙදෙසට වූ භූමිය පහත් විය. තවද වෙනසක් වූයේ කාලගුණ විද්‍යාත්මක පෙදෙස් පිළිබඳවයි: බටහිර දෙසට වන්නට මධ්‍යධරණී දේශගුණයෙහි ශුෂ්ක සහ අර්ධ-ශුෂ්ක මාදිළියන් පැවති අතර  නැගෙනහිර දෙසට වන්නට අර්ධ-ශුෂ්ක, උප-ආර්ද්‍ර සහ ආර්ද්‍ර මාදිළියන් පැවතුනි. විකර්ණයෙහි මධ්‍ය කොටසෙහි ජිප්සම් ව්‍යුහයක් පැවතුනු අතර, ශාක ව්‍යාප්තිය කෙරෙහි එහි බලපෑම පැහැදිලි නොවීය. ප්‍රදේශයෙහි පුරා-භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසයට වඩා විකර්ණයෙහි දෙපස පරිසරවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් සුවිශේෂතාවයක් දරන බව ඔවුහූ තීරණය කලහ.

ඉරාන-ඇනටෝලියානු ප්‍රදේශය යනු, මෑත පෙරදිග පෙදෙසෙහි සුවිශේෂී  ජෛව-විවිධත්ව තැවි පොළක් වන අතර, ඇනටෝලියාව යනු යුරෝපියානු සහ තුර්කි-ඉරාන ශාක සංහතීන් පිළිබඳව සංක්‍රාන්ති ස්ථානයකි. අවසන් අයිස් යුගයෙහිදී දකුණු දිග අයිස් සීමාවට ඔබ්බෙන් තුර්කිය පිහිටා තිබූ අතර, ,  යුරෝපයෙහි ශාක සහ සතුන්ට භව්‍ය ග්ලැසියර නිස්සරණයක් ලෙසින්  ඇනටෝලියාව ක්‍රියාත්මක වූ බවක් සැලකිය හැකිවෙයි. පශ්චිම ප්ලයොස්ටොසීන යුගයෙහිදී මෙම ප්‍රදේශයෙහි මුහුදු මට්ටම වර්තමානයෙහි පවතිනවාට වඩා 130 මී (427 අඩි) තරම් වැඩි අගයයකින් පහළ මට්ටමක පැවති අතර, බොස්ෆරස් සහ මාර්මරා මුහුද අතර වරින්වර බිම් සේතු සැදුණි.  වඩාත් මෑත අයිස් යුගය කෙළවරදී, ඇනටෝලියානු විකර්ණයට බටහිරින් නොනැසී ඉතිරි වූ ශාක වලට යුරෝපය වෙතට යළි පැතිරිය හැකි වූ අතර, නැගෙනහිර පැත්තෙහි වූ ඒවාට සිරියාව, ඉරාකය සහ මෑත පෙරදිග ප්‍රදේශ වලට පැතිරිය හැකි විය.

දෙපස පවතින උණුසුම් වියලි ගිම්හාන දේශගුණයෙහි නොනැසී පැවතිය නොහැකි විශේෂයන් සඳහා ටෝරස් කඳු විසින් සිසිල් තෙත්බර දේශගුණයක් සපයන අතර මේ නිසා නොනැසී ඉතිරි වීම සහ විශේෂප්‍රාප්තිය වෙත රුකුල් දෙන්නට ඇති අතර, මේ නිසාම වර්තමානයෙහි බොහෝ ඒකදේශික විශේෂයන් මෙහි දක්නට ඇත.

ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:තුර්කියේ භූගෝල විද්‍යාව