ශ්‍රී ලංකාවේ රක්ෂිත වර්ග

වනජීවීන් සුරැකීම පිලිබඳව ප්‍රෞඩ ඉතිහාසයක් ලංකාවට ඇත. වසර 2200කට පෙර ලොව පලමු අභය භූමිය දේවානම්පිය තිස්ස  රජු විසින් මිහින්තලේ ප්‍රදේශයේ ස්ථාපනය කරන ලදී.එමෙන්ම මහා වංශයට අනුව දොලොස්වන සියවසේ රජකල නිස්සංකමල්ල රජු අනුරාධපුර නගරයේ සිට යොදන් 7කින් ආවරණය වන භූමි ප්‍රදේශයේ සතුන් මැරීම තහනම් කරමින් රාජාඥාවක් නිකුත්කල බව සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ රක්ෂිත වර්ග ගණනාවක් ඇත. මේවා වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මගින් හා වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මගින් පරිපාලනය වේ. Biodiversity Clearing House සංවිධානයට අනුව ලංකාවේ රක්ෂිත ප්‍රදේශ 501ක ප්‍රමාණයක් ඇත. වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ රක්ෂිත වනාන්තර 32ක් නම්කොට ඇති අතර, ලෝක උරුමයක් ලෙස නම්කල සිංහරාජය හා රක්ෂිත වනයක් වන නකල්ස් රක්ෂත ප්‍රදේශයද වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ පාලනය වේ.

ලංකාවේ රක්ෂිත දැඩි ස්වාභාවික රක්ෂිත, ජාතික වනෝද්‍යාන, ස්වාභාවික රක්ෂිත, වන පිවිසුම්, හා අභය භූමි ලෙස වර්ගකල හැකියි. මීට අමතරව සමුද්‍ර රක්ෂිත හා වන අලි කළමණාකරන පෙදෙස් යනුවෙන් අලුත් රක්ෂිත හඳුන්වාදී ඇත.

 දැඩි ස්වාභාවික රක්ෂිත 
සත්ව සහ ශාක විශේෂයන් අවම බලපෑමක් යටතේ බෝවීම මඟින් එම විශේෂිතයන් මිහිපිටින් වඳවී යාම තුරන් කිරීම සදහා ස්වභාවික පරිසරයක් සපයන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සදහා යෝග්‍ය පහසුකම් ඇති භූමි දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත ලෙස ප්‍රකාශිතය. දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත පූර්ණ ස්වභාවික පද්ධති ලෙස ආරක්ෂා කෙරේ. එබැවින් දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත තුළ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වලට අවසර ලබා නොදේ. එනමුත් වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පූර්ණ අධීක්ෂණය යටතේ පර්යේෂණ ක්‍රියාකාරකම් කිරීමට හැක. ශ්‍රී ලංකාවේ දැඩි රක්‍ෂිත ලෙස නම්කර ඇති ස්වාභාවික ප්‍රදේශ 3ක් ඇත.http://www.dwc.gov.lk/Aoldsite/index.php/si/2013-01-28-06-40-44
දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතයප්‍රකාශිත දිනයවපසරිය (හෙක්)හක්ගල1938.02.251142.00යාල1938.03.0128905.00රිටිගල1941.11.071528.00

 ජාතික වනෝද්‍යාන 
ජාතික වනෝද්‍යාන යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂා කල යුතු වන පංති වන අතර වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පාලනය කරනු ලබයි. ජාතික වනෝද්‍යාන 1937 අංක 2 දරණ සත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත මඟින් පාලනය කරනු ලබන අතර, අමාත්‍යංශ නියෝගයෙන් එය සෑදිම, සංශෝධනය හෝ අහෝසි කිරීම කළ හැක. ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ ඇති මුළු භූමිය රාජ්‍ය අයිතිය යටත් වේ. ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ තහනම් කර ඇති ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ වන සතුන් දඩයම් කිරීම හෝ මරා දැමීම හෝ ඉවත් කිරීම, කුරුල්ලන් සහ උරගයන්ගේ බිත්තර හෝ කූඩු විනාශ කිරීම, වනසතුන්ට බාධා කිරීම, කිසිම සතෙකු බෝ කිරීමට මැදිහත් වීම, කිසියම් ශාකයක් විනාශ කිරීම හෝ හානි කිරීම, වගා හෝ පතල් හෝ වෙනත් අරමුණු සඳහා ඉඩම් කට්ටි කිරීම, වෙඩි තැබීම හෝ ගිනි තැබීම, සත්ව හා ශාක ජීවිත වලට හානි කිරීම සඳහා කිසියම් උගුලක් හෝ පුපුරන ද්‍රව්‍ය හෝ වස යෙදීම වේ. වෘක්ෂලතා හා සතුන් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ජාතික වනෝද්‍යාන වලට බලපත්‍රයක් ඇතුව අමුත්තන්ට පිවිසිය හැක. මේ වන විට දැනට ජාතික වනෝද්‍යාන 26 ක් වර්ග කිලෝමීටර 5,734 ක් ආවරණය කරයි.
ජාතික උද්‍යානයවර්ග ප්‍රමාණය
භෙක්ටාර වලින්නම්කල දිනයයාල97,880.725 පෙබරවාරි 1938විල්පත්තු131,667.125 පෙබරවාරි 1938ගල් ඔය25,900.012 පෙබරවාරි 1954කුමන18,148.222 ජනවාරි 1970උඩවලව30,821.030 ජූනි 1972ලාහුගල කිතුලාන1,554.031 ඔක්තොම්බර් 1980මාදුරු ඔය58,849.69 නොවැම්බර් 1983වස්ගමුව37,062.907-08-1984ජලගැලුම් නිම්න17,350.07 අගෝස්තු 1984සෝමාවතිය39,645.52 සැප්තැම්බර් 1986හෝටන් තැන්න3,159.816 මාර්තු 1988බූන්දල6,216.04 ජනවාරි 1993ලුනුගම්වෙහෙර23,498.88 දෙසැම්බර් 1995මින්නේරිය8,889.412 අගෝස්තු 1997කවුඩුල්ල6,9001 අප්‍රේල් 2002හික්කඩුව101.68 ඔක්තොම්බර් 2002පරවි දූව471.424 ජූනි 2003හොරගොල්ල13.324 ජූනි 2004ගැල්වේස්ලෑන්ඩ්ස්26.718 මැයි 2006අංගම්මැඩිල්ල7,528.96 ජූනි 2006හොරව්පතාන25706 දෙසැම්බර් 2011උස්සන්ගොඩ349.0776 මැයි 2010මඩු පාර16367.3622 ජූනි 2015චුන්ඩිකුලම19565.3322 ජූනි 2015ආදම්ගේ පාලම18990.0022 ජූනි 2015ඩෙල්ෆ්1846.2822 ජූනි 2015

 ස්වාභාවික රක්ෂිත 
ස්වභාවික රක්ෂිත හා දැඩි රක්ෂිත අතර ඇති වෙනස නම් පාරම්පරිකව එම ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනතාවට සිය කටයුතු (යම් සීමා වලට යටත්ව) කරගෙන යාමට ඉඩ ලැබීමයි. ස්වභාව රක්ෂිතයන්හි වන ජීවීන් නැරඹීමට සහ අධ්‍යයනයට සාමාන්‍ය සංචාරකයන්ට අවසර ලබාදී නැත. එනමුත් වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු අධීක්ෂණය යටතේ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන උනන්දු කෙරේ.  ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂිත කලාප පද්ධතියට ස්වභාව රක්ෂිතද ඇතුළත්ය.http://www.dwc.gov.lk/Aoldsite/index.php/si/2013-01-28-06-42-15
ස්වභාව රක්ෂිතයප්‍රකාශිත දිනයවපසරිය (හෙක්)වැටහිරකන්ද2002.06.073229.00මින්නේරිය-ගිරිතලේයාල කලාප 11988.02.127529.10යාල කලාප 21993.06.251924.00යාල කලාප 31995.07.074745.00යාල කලාප 41997.09.018336.00ත්‍රිකෝණමඩු1986.10.2425019.00ගංඟාධාර1991.07.31824.00සමනල අඩවිය2007.09.2112979.00නාගර් කොවිල්2016.03.017882.00වෙඩිතලතීවු2016.03.0129180.00

 වන පිවිසුම 
මිනිස් ක්‍රියාකරකම්, ගම්මාන, මහා මාර්ග හෝ ගොවිබිම් නිසා වෙන්ව ඇති වන අඩවි දෙකක සත්වයින්ට ආරක්ෂිතව එහා මෙහා යාම සඳහා පිහිටුවන ලද වන තීරුවකට වන පිවිසුමක් ලෙස හඳුන්වයි. ලංකාවේ ස්ථාපනය කර ඇති එකම වන පිවිසුම මින්නේරිය, කවුඩුල්ල වන පිවිසුම වන අතර එය කඩිනම් මහවැලි සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය යටතේ ස්ථාපනය කරන ලදී. මින්නේරිය ජාතික වනෝද‍යානය හා කවුඩුල්ල ජාතික වනෝද්‍යානය අතර අලි ඇතුන්ට ගමන් කිරීම සඳහා මෙම මින්නේරිය, කවුඩුල්ල වන පිවිසුම පිහිටුවන ලදී.

 අභය භූමි 
නූතන නීතිමය අර්ථදැක්වීමට අනුව අභයභූමියක් (sanctuary) වන-රක්ශිතයකින් (nature reserve) හෝ වනෝද්‍යානයකින් (national park) වෙනස්වනවා. අභයභූමියක සතුන්මැරීම, කැලෑ කැපීම තහනම් වුවත් මහජනතාවට එය තුල ජීවත්වීමේ අයිතිය තිබෙනවා. ශ්‍රී ලංකාවේ අභයභූමි 64ක් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබෙනවා.http://www.dwc.gov.lk/Aoldsite/index.php/si/2013-01-23-05-44-14/2013-01-23-05-52-58 
අභයභූමියස්ථාපනය කරන ලද දිනයවපරිසය හෙක්ටාරවික්ටෝරියා රන්දෙනිගල රන්ටැඹේ1987.01.30                             42,087.30වැලිපාර1992.04.03                             30,669.90සමනල අඩවිය1940.10.25                             22,379.10කහල පල්ලෙකැලේ1989.07.01                             21,690.00ත්‍රිකුණාමලය නාවික කඳවුර Naval Headworks1963.06.21                             18,130.00සේරුවිල අලෙයි1970.10.09                             15,540.00ගල්ඔය - ගිනිකොණ1954.02.12                             15,281.00ඇලහැර ගිරිතලේ2000.01.13                             14,035.20ගල්ඔය - ඊසාන1954.02.12                             12,432.00සේනානායක සමුද්‍රය1954.02.12                               9,324.00කුඩුබිගල-පානම2006.02.20                               6,534.00පදවිවැව1963.06.21                               6,475.00සීගිරිය1990.01.26                               5,099.00වවුනිකුලම්1963.06.21                               4,856.20වන්කැලෙයි2008.09.08                               4,839.00යෝධ වැව1954.09.24                               4,330.10වීරවිල තිස්ස1938.05.27                               4,164.20අනුරාධපුරය1938.05.27                               3,500.50විල්මාන්න2006.06.30                               3,340.00දහයියාගල2002.06.07                               2,685.07කලමැටිය1984.06.28                               2,525.20මාඳුගඟ2006.07.17                               2,300.00තබ්බෝව2002.07.19                               2,193.31කෝකිලායි1951.05.18                               1,995.00රාවණා ඇල්ල1979.05.18                               1,932.00බුද්දන්ගල1974.11.01                               1,841.30පොළොන්නරුව1938.05.27                               1,521.60තෙල්වත්ත1938.02.25                               1,424.05ආනවිලින්දාව1997.06.11                               1,397.00මාදම්පාවිල2007.09.21                               1,217.75නිමලාව1993.02.18                               1,065.80උඩවත්තකැලේ1938.07.29                               1,041.20මුතුරාජ වෙල I1996.10.31                               1,028.60කටගමුව1938.05.27                               1,003.60මිහින්තලේ1938.05.27                                  999.60මදුනාගල1993.06.30                                  995.20කතරගම1938.05.27                                  837.70උතුරු විල්පත්තුව1938.02.25                                  632.00සගමම්1963.06.21                                  616.40මහකන්දරාව වැව 1966.12.09                                  519.33කිඹුල්වාන ඔය1963.06.21                                  492.10ශ්‍රී ජයවර්ධනපුරය1985.01.09                                  449.20බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය1990.07.25                                  372.00කිරල කැලේ2003.09.08                                  310.00රැකව2006.05.25                                  271.00මුතුරාජ වෙලII1996.10.31                                  256.80ගොඩවාය2006.05.25                                  232.00පරපුදුව මෙහෙණි දූපත Parapuduwa Nuns' Island1988.08.17                                  189.60එළුවිල යාය2003.09.11                                  186.00රූමස්සල2003.01.03                                  170.70වෙල්හිල්ල කටගිල්ල1949.02.18                                  134.30තන්ගමලෙයි1938.05.27                                  131.50කෑගල්ල -කුරුලු කැලේ1941.03.14                                  113.30රත්ගම කලපුව අභයභූමිය1988.08.17101.58ලොකුසෝබර දිවයින Great Sober Island1963.06.21                                    64.70ගැල්වේස්ලෑන්ඩ්1938.05.27                                    56.60මා ඉඹුල්කන්ද-නිට්ටඹුව1972.10.31                                    23.50හොන්ඩුව දිවයින1973.11.19                                      8.50කුඩාසෝබර දිවයින Little Sober Island1963.06.21                                      6.50කිරමඔය2004.10.06                                      5.00රොක් අයිලන්ඩ්-අම්බලන්ගොඩ1940.10.25                                      1.20මදින් දූව1980.06.06                                      0.80ගොඩවාය2006.05.25 -රැකව2006.05.25 -බෝගහපිටිය (යෝජිත )

 මූලාශ්‍ර