පංච තථාගතයන් වහන්සේලා

මහායාන හා වජ්‍රයාන බුදු දහම, තුළ පංච තථාගත ( සංස්කෘත (pañcatathāgata: ) හෝ මහා බුදුවරුන් පස්නම, ධ්‍යානි බුදුවරු යනු බොහෝ විට එකට ගෞරවයට පාත්‍ර වන බුදුරාජාණන් වහන්සේලා පස් නමකි. උන්වහන්සේලා වන්නේ අක්ෂෝභ්‍ය, රත්නසම්භව,  වෛරෝචන, අමිතාභ සහ අමෝඝසිද්ධි යන බුදුන් වහන්සේලායි.

උන්වහසේලා ඇතැම් විට ධර්මකායට සම්බන්ධ “ආදි බුදුන්ගේ” හෙවත් “පළමු බුදුන්ගේ” ගුණාංග පහේ නිරූපණයන් ලෙස සමහර ස්ථාන වලදී සඳහන් කර ඇත.Williams, Wynne, Tribe; Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, page 210. ඇතැම් මුලාශ්‍ර වලට අනුව ආදි බුදුන් සයවන තථාගතයාණන් වහන්සේ ලෙසින්ද සඳහන්ව ඇත. 

මෙම බුදුරජාණන් වහන්සේලා පස්නම වජ්‍රයාන බුදුදහමේ මූලික මණ්ඩලවල පොදු විෂයයක් වන අතර උන්වහන්සේලා විවිධ බෞද්ධ තන්ත්‍රවල කැපී පෙනේ. වජ්‍රයාන බුදු දහමෙහි උප ප්‍රභේදයක් වන "ශිංගොං බුදු දහම" තුළ නිර්වාණය සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ සහ භාවනා කිරීමේ මූලික පරමාර්ථයයි.

 මූලාරම්භය 
පංච මහා බුදුරජාණන් වහන්සේලා යනු බෞද්ධ තන්ත්‍රයන්ගේ වර්ධනයක් වන අතර පසුව එය ත්‍රිකාය නම් බුද්ධත්වයේ න්‍යාය සමඟ සම්බන්ධ විය. "තත්ත්වසංගෘහ තන්ත්‍රයේ" සඳහන්ව ඇත්තේ බුදුන් වහන්සේලා සිව්නමක් වූවද, "වජ්‍රශේකර සූත්‍රය" තුළ පංච මහා බුදුවරු සමඟ  වජ්‍ර (දියමන්ති) රාජධානි මණ්ඩලය පිළිබඳව සඳහන් වේ.Williams, Wynne, Tribe; Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, page 210.

එමෙන්ම වජ්‍රශේකර සූත්‍රය තුළ පංච බුදුවරුන්ගේ මූලය වන වජ්‍රධාර නම් සයවෙනි බුදුරාජාණන් වහන්සේ පිළිබඳව දක්වා ඇත."Williams, Wynne, Tribe; Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition, page 210.

පංච තථාගතයාණන් වහන්සේලා බුද්ධ ධර්මයේ "අනුත්තර සම්‍යක් සම්බෝධිය" පිළිබඳ පරම මූලධර්මය මූර්තිමත් කරන ධර්ම කායෙහි අංගයන් වේ.

මෙම බුදුවරුන් මණ්ඩල ඔස්සේ නිරූපණය කරන විට, උන්වහන්සේලා සෑම විටම එකම වර්ණයක් හෝ එකම දිශාවන්ට සම්බන්ධ වී නොතිබිය හැකිය. විශේෂයෙන්, අක්ෂෝභ්‍ය සහ වෛරෝචන යන බුදුවරුන් දෙදෙනා මාරු විය හැකිය. වෛරෝචන මණ්ඩලය තුළ බුදුවරු පස් දෙනා මේ අකාරයට සකස් වේ.

අමොඝසිද්ධි (උතුර දිශාව)අමිතාභ (බටහිර දිශාව)වෛරෝචන (ප්‍රධානියා/මධ්‍ය මණ්ඩලය)අක්ෂෝභ්‍ය (නැගෙනහිර දිශාව) රත්නසම්භව (දකුණු දිශාව)

 අංශ පහ සහ ඒවායේ ගුණාංග 
පංච තථාගතයාණන් වහන්සේලා එක් එක් මූලද්‍රව්‍යය සමඟ පුළුල් පරාසයක ආශ්‍රයන් ඇති අතර එමඟින් මණ්ඩලය සමස්ථ ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමේ කේතාංකයක් (රහස් ලිපියක්) හා සිහිවටන දෘශ්‍ය චින්තන මෙවලමක් සහ සංකල්ප සිතියමක් බවට පත්වේ. සෑම බුද්ධ කුලයකටම සංකේත ගණනාවක්, ද්විතියික රූප ගණනාවක් (බෝධිසත්වයන්, ආරක්ෂකයන් වැනි), ශක්තීන් හා අංශ ගණනාවක් ඇත.
කුලයබුදුන් වහන්සේ වර්ණය ← මූලධාතුව→ සංකේතප්‍රධානත්වය → ප්‍රඥාව → සම්බන්ධය → අභිනයන්  අර්ථයන් → ආතතියට හේතුවන මූලයන්ඍතුප්‍රඥාවබුද්ධ කුලයවෛරෝචනසුදු ← ආකාශ → ධර්ම චක්‍රයමැද→ සියලු අවස්ථානුරූප වූ →  රූප → ධර්මය ඉගැන්වීමධර්ම චක්‍රය ගමන් කරවීම → අවිද්‍යාව, මෝහයn/a: සදාකාලික වූ ශ්‍රී සද්ධර්මයේ ප්‍රඥාව සහ එහි පැවැත්ම. Japanese Architecture and Art Net Users System. (2004). JAANUS / hokkai jouin 法界定印. Available: http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/h/hokkaijouin.htm. Last accessed 27 Nov 2013.කර්ම 
කුලය අමෝඝසිද්ධි කොළ  ← වායෝ → විශ්ව වජ්‍රය උතුර → සියල්ල ඉටු කිරීම→ මානසික ගොඩනැගීම → නිර්භීතකමආරක්ෂා කිරීම, සංහාරය කිරීම → ඊර්ෂ්‍යාවගිම්හානය: පරිපූර්ණ සියළු අභ්‍යාසයන්ගේ ප්‍රඥාව.පද්ම කුලයඅමිතාභරතු ← තේජෝ → පද්මයබටහිර → ගවේෂණාත්මක  → ප්‍රත්‍යක්ෂය → භාවනාවපාලනය කිරීම → ආත්මාර්ථය, ඇල්මවසන්ත: සර්ව නිරීක්ෂණත්වයේ මහා ප්‍රඥාව.රත්න (මැණික) කුලයරත්නසම්භවරන්/කහ ← පඨවි → මැණිකදකුණ → උපේක්ෂාව  → දයාව→ ලබාදීමසාරවත් බව, වර්ධනය→ අහංකාරය, ලෝභයසිසිර: සමානාත්මතාවේ පරම උත්තරීතර ප්‍රඥාවවජ්‍ර කුලයඅක්ෂෝභ්‍යනිල්← ආපෝ  → සෙංකෝලය, වජ්‍රයනැගෙනහිර → ද්විත්ව නොවන → විඥානය → නිහතමානිකමසමනය කිරීම → චණ්ඩභාවයශිශිර: මනස්කාරයේ උතුම් ප්‍රඥාව

 ආශ්‍රේයයන් 
ප්‍රවර්ගය:බුදුවරු
ප්‍රවර්ගය:චීන-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි