දකුණු සුඩානය

දකුණු සුඩානය (), නිල වශයෙන් දකුණු සුඩාන ජනරජය, නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය උතුරින් මායිම් වන්නේ සුඩානයට ය; නැගෙනහිරින් ඉතියෝපියාවෙන්; දකුණින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, උගන්ඩාව සහ කෙන්යාව; සහ බටහිරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය විසිනි. දකුණු සුඩානයේ විවිධ භූ දර්ශනයට විශාල තැනිතලා සහ සානු, වියළි සහ නිවර්තන සැවානා, අභ්‍යන්තර ගංවතුර බිම් සහ වනාන්තර කඳු ඇතුළත් වේ. නයිල් ගංගා පද්ධතිය රටේ නිර්වචන භෞතික ලක්ෂණය වන අතර, එහි කේන්ද්‍රය හරහා දකුණේ සිට උතුරට දිවෙන අතර, එය සුද් ලෙස හඳුන්වන විශාල වගුරු බිමකින් ආධිපත්‍යය දරයි. දකුණු සුඩානයේ ජනගහනය මිලියන 12.7 කි. ජුබා යනු අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි.

සුඩානය මුහම්මද් අලි රාජවංශය යටතේ ඊජිප්තුව විසින් අත්පත් කරගෙන ඇති අතර 1956 දී සුඩාන නිදහස ලබන තෙක් ඉංග්‍රීසි-ඊජිප්තු සහාධිපත්‍යයක් ලෙස පාලනය විය. පළමු සුඩාන සිවිල් යුද්ධයෙන් පසුව, දකුණු සුඩාන ස්වයං පාලන කලාපය 1972 දී පිහිටුවන ලද අතර 1983 දක්වා පැවතියේ දෙවන සුඩාන සිවිල් යුද්ධයකි. ඉක්මනින්ම 1983 දී කැඩී 2005 දී විස්තීරණ සාම ගිවිසුමෙන් අවසන් විය. එම වසරේ අගභාගයේදී, දකුණු සුඩානයේ ස්වයං පාලන රජයක් පිහිටුවන විට දකුණු ස්වයං පාලනය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය විය. 2011 ජනවාරි ජනමත විචාරණයකින් නිදහස සඳහා 98.8% ක සහයෝගයක් ලබා දීමෙන් පසුව, දකුණු සුඩානය 2011 ජූලි 9 වන දින ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අතර එය පිහිටුවන ලද මෑතම රට වේ. එය 2024 වන විට පුළුල් පිළිගැනීමක් සහිත නවතම ස්වෛරී රාජ්‍යය වේ.

දකුණු සුඩානය 2013 සිට 2020 දක්වා සිවිල් යුද්ධයකට බැස, බලහත්කාරයෙන් අවතැන් කිරීම්, වාර්ගික සමූලඝාතන සහ විවිධ පාර්ශවයන් විසින් මාධ්‍යවේදීන් ඝාතනය කිරීම ඇතුළු බහුල මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් විඳදරා ගත්තේය. එතැන් සිට එය පාලනය කරනු ලැබුවේ කලින් සටන් කරන කණ්ඩායම්වල නායකයන් වන සල්වා කීර් මායාර්ඩිට් සහ රීක් මචාර් විසින් පිහිටුවන ලද සභාගය මගිනි. පවතින සහ පද්ධතිමය වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය අත්විඳින අතරම, රට යුද්ධයෙන් ගොඩ ඒම දිගටම කරගෙන යයි.

දකුණු සුඩාන ජනගහනය බොහෝ දුරට විවිධ ජනවාර්ගික, ගෝත්‍රික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම්වලට විහිදෙන නිලෝටික් ජනයාගෙන් සමන්විත වේ. එය ජනවිකාස වශයෙන් ලෝකයේ ලාබාලම ජාතීන් අතර වේ, එහි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වයස අවුරුදු 18ට අඩුය. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හෝ විවිධ සම්ප්‍රදායික ස්වදේශික ඇදහිලිවලට අනුගත වන අතර සැලකිය යුතු මුස්ලිම් සුළුතරයක් ඇත.

දකුණු සුඩානය එක්සත් ජාතීන්ගේ, අප්‍රිකානු සංගමය, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව,"South Sudan admitted into EAC", Daily Nation, 2 March 2016, reprinted at nation.co.ke, accessed 4 March 2016 සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය අධිකාරියේ සාමාජිකයෙකි. එය ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි, මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ දෙවන සිට අවසාන ස්ථානය දක්වා, සෝමාලියාවට පමණක් ඉදිරියෙන් සිටින අතර, සියෙරා ලියොන්, ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ බුරුන්ඩිට පසුව ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සිව්වන-අඩුම නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇත.

 නිරුක්තිය 
සුඩානය යන නම බටහිර අප්‍රිකාවේ සිට නැඟෙනහිර මධ්‍යම අප්‍රිකාව දක්වා විහිදෙන සහරාවට දකුණින් පිහිටි භූගෝලීය කලාපයකට දී ඇති නමකි. මෙම නම සෑදී ඇත්තේ අරාබි බිලාද් as-sūdān (بلاد السودان) හෝ "කළුවරුන්ගේ දේශය" යන්නෙනි. මෙම යෙදුම අරාබි වෙළඳුන් සහ කලාපයේ සංචාරකයින් විසින් ඔවුන් මුහුණ දුන් විවිධ ස්වදේශික කළු අප්‍රිකානු සංස්කෘතීන් සහ සමාජයන් හැඳින්වීමට භාවිතා කරන ලදී.

 ඉතිහාසය 

 නිදහස (2011) 

 සිවිල් යුද්ධය (2013–2020) 

 EAC සහ සැලසුම්ගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණවලට ඇතුළත් වීම (2016–) 

 2017 සාගතය 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 වනජීවී 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 රජය 

 ජාතික ප්‍රාග්ධන ව්‍යාපෘතිය 

 ප්‍රාන්ත 
 2011-2015 

 2015-2020 

 2020-වර්තමානය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 මානව හිමිකම් 

 ආර්ථිකය 

 තෙල් 

 ණය 

 නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජා සාමාජිකත්වය 

 දකුණු සුඩානය සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය 

 ප්‍රවාහන 

 දුම්රිය 

 ගුවන් 

 ජල අර්බුදය 

 ජනවිකාසය 

 ජනගහනය 

 2008 සංගණනය 

 2009 සංගණනය 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 ඩයස්පෝරාව 

 විශාලතම නගර 

 භාෂා 

 ආගම 

 අධ්‍යාපනය 

 සෞඛ්‍ය සහ මානුෂීය තත්ත්වය 

 සරණාගතයින් 

 සංස්කෘතිය 

 සංගීතය 

 මාධ්‍ය 

 වාරණය 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය