ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ

ඉන්දියාව යනු ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයන් විසිනවයක් හා මධ්‍යම රජයට අයත් පාලන ප්‍රදේශ හතක් අඩංගු සන්ධීය ජනරජයකි. ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ තවදුරටත් දිස්ත්‍රික්ක වලට ද ඒවා තවදුරටත් කුඩා පාලන කොට්ඨාස වලට ද බෙදා වෙන් කෙරේ.

වගකීම් හා බලතල
ඉන්දියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින් ඕනෑම ප්‍රාන්තයක පාලන ප්‍රදේශයක් සම්බන්ධයෙන් භාවිතා කළ හැකි ස්වාධීන බලතල සමූහාණ්ඩුව හා ප්‍රාන්තය අතර බෙදා දෙනු ලබයි. "73 වන වගන්තියේ පුළුල් ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ, පාර්ලිමේන්තුවට නීති සෑදීමට ඇති බලතල අනුව ජනරජයේ විධායක බලතල විෂයයන්ට පතුරුවා හැරීමට ඉඩ සැලසෙන බව ය. 162 වන වගන්තිය විසින් ද එපරිද්දෙන්ම ප්‍රාන්තයක ව්‍යවස්ථාදායකයට නීති සෑදීමට ඇති බලතල අනුව ප්‍රාන්තයේ විධායක බලතල විෂයයන්ට පතුරුවා හැරීමට ඉඩ සැලසෙන බව ප්‍රකාශ කෙරෙයි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මෙම තත්ත්වය රමනයියා නඩුව හැසිරවීමේ දී පුනර්වාචනය කර ඇත්තේ පුළුල් ව කථා කෙරෙන ජනරජයේ හෝ ප්‍රාන්තයේ විධායක බලතල එහි අදාළ ව්‍යවස්ථාදායක බලතල සමග සමවිස්තෘත හා සමාන්තික බව ය." (ඇලකුරු මූලාකෘතියෙනි)ටෙරිටරියැලිටි ඔෆ් එක්සෙකටිව් පවර්ස් ඔෆ් ස්ටේට් ඔෆ් ඉන්ඩියා, බල්වන්ත් සිං මලික්, ව්‍යවස්ථා නීතිය, 1998

ඉතිහාසය

වර්ෂ 1956 ට පෙර
ඉතිහාසය මුළුල්ලෙහිම ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය පාලනය කෙරී ඇත්තේ තමාගේ පාලන ප්‍රදේශයේ පරිපාලන කොට්ඨාසවල ස්වකීය ආණ්ඩුක්‍රම පිහිටුවා ගත් විවිධාකාර වූ ජනවර්ගයන් විසින් ය. බ්‍රිටිෂ් රාජ් අවධියේ දී, මුල් පරිපාලන ව්‍යුහය ම බොහෝ දුරට පැවති අතර ඉන්දියාව, බ්‍රිතාන්‍යයින් විසින් ඍජුව ම පාලනය කළ පළාත් (ජනපද) වලට හා ඩි ෆැක්ටො පරමාධිපත්‍යය (අධීශ්වරත්වය) දැරූ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට ගැති ව කුමරෙකු හෝ රජෙකු විසින් නාමමාත්‍රික ව පාලනය කළ රාජකීය රාජ්‍යයන් වලට බෙදන ලදී. 

වර්ෂ 1956 ට පසු
පෙර පැවති ප්‍රාන්ත තුළින් නව ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ කිහිපයක් 1956 වර්ෂයේ පටන් නිර්මාණය විය. 1960 මැයි මස 1 වැනි දා බොම්බේ ප්‍රාන්තය බොම්බේ ප්‍රතිසංවිධාන පණතින් ගුජරාට් හා මහාරාෂ්ට්‍ර යන භාෂාමය ප්‍රාන්ත වලට බෙදන ලදී.ජේ.සී. අග්ගර්වාල් සහ එස්.පී. අග්රවාල්, සංස්කාරකයෝ, උත්තරාඛාන්ඩ්: පාස්ට්, ප්‍රසන්ට්, ඇන්ඩ් ෆියුචර් (නව දිල්ලි: කන්සෙප්ට් පබ්ලිෂිං, 1995), p89-90 1963 දෙසැම්බර් මස 1 වැනි දා නාගලන්ඩ් තැනිණි.නාග්ලන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඇන්ඩ් ජෝග්‍රොෆි-සෝස් india.gov.in 1966 පන්ජාබ් ප්‍රතිසංවිධාන පණත මගින් පන්ජාබය භාෂාමය සීමාවලට බෙදන ලද්දේ, නොවැම්බර් 1 වැනි දා හර්යානා නම් නව හින්දි කථාකරන ප්‍රාන්තයක් ද, පන්ජාබයේ උතුරු දිස්ත්‍රික්ක පවරන ලද හිමාචල් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තය ද, පන්ජාබයේ හා හර්යානාහි පොදු අගනගරය ලෙස නම් කළ චන්දිගාර්හ් ප්‍රදේශය මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශයක් ලෙස ද ස්ථාපිත කරමිනි.

1971 ජනවාරි මස 25 වන දින හිමාචල් ප්‍රදේශ් වලට ද  1972 ජනවාරි මස 21 වන දින මනිපූර්, මෙඝාලයා හා ත්‍රීපුර යන ප්‍රදේශ වලට ද ස්නැප්ෂොට් ඔෆ් නෝර්ත් ඊස්ටන් ස්ටේට්ස් ප්‍රාන්ත තත්ත්වය ප්‍රදානය කරන ලදී. 1975 අප්‍රියෙල් මස 26 වන දින සික්කිම් රාජධානිය ප්‍රාන්තයක් ලෙස ඉන්දියානු සමූහාණ්ඩුවට එක් විය. 1987 දී, පෙබරවාරි 20 වන දින අරුනාචල් ප්‍රදේශ් හා මිසෝරාම් ප්‍රදේශ ප්‍රාන්ත බවට පත්විය, ඒ අනුව මැයි 30 වන දින ගෝව ද ප්‍රාන්තයක් බවට පත්විය, ඒ අතර ගෝව ප්‍රාන්තය තුළ උතුරේ පිහිටි දමන් හා දීව් ප්‍රදේශ වෙන් වෙන් මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ බවට පත්විය.

2000 වසරේ දී නව ප්‍රාන්ත තුනක් නිර්මාණය විණි; චටිස්ගාර්හ් (2000 නොවැම්බර් 1) නැගෙනහිර මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයෙන් නිර්මාණය විය, උත්තරණ්චල් (2000 නොවැම්බර් 9), 2007 දී උත්තරාඛාන්ඩ් ලෙස යළි නම් කළ අතර, වයඹදිග උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ කඳුකර ප්‍රදේශ වලින් නිර්මාණය විය, ජාර්ඛාන්ඩ් (2000 නොවැම්බර් 15) බිහාරයේ දකුණු දිස්ත්‍රික්ක වලින් නීර්මාණය විය.

2014 වසරේ දී, තෙලන්ගනා නම් නව ප්‍රාන්තයක් ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ වයඹදිග ප්‍රදේශ වලින් නිර්මාණය කරන ලදී. හයිද්‍රාබාද් නගරය අවුරුදු 10 ක් නොඉක්මවන කාලයකට එම ප්‍රාන්ත දෙකටම පොදු අගනගරය බවට පත් විය.

වත්මන් යෝජනා
ඉන්දියාවේ යෝජිත ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව බලන්න

ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව

ප්‍රාන්ත
සිතියමනමISO 3166-2 කේතයනිර්මිත දිනයජනගහනයභූමි ප්‍රමාණය(km2)නිලභාෂාව(න්)පාලනඅගනගරයවිශාලම නගරය(අගනුවර නොවේ නම්)ජනගහන ඝනත්වය (km2 ට)සාක්ෂරතාවය (%)නාගරික ජනගහන ප්‍රතිශතය1ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ්AP1953 ඔක් 1(ආන්ද්‍ර ප්‍රාන්තය ලෙස)49,506,799160,205තෙළුගුහයිද්‍රාබාද්විසාඛපට්නම්30867.41%29.62අරුනාචල් ප්‍රදේශ්AR1987 පෙබ 201,382,61183,743ඉංග්‍රීසිඊටනාගර්1766.9520.83ඇසෑමයAS1912 අප්‍රි 1(ඇසෑම් පළාත ලෙස)31,169,27278,550ඈසෑම, බෙංගාලි, බෝඩොදිස්පුවර්ගුවහාටි39773.1812.94බිහාරයBR1936 අප්‍රි 1103,804,63799,200හින්දි, උර්දුපැට්නා1,10263.8210.55චටිස්ගාර්හ්CT2000 නොවැ 125,540,196135,194චටිස්ගාර්හි, හින්දිනයරායිපූර්රායිපූර්18971.0420.16ගෝවGA1987 මැයි 301,457,7233,702කොංකානිපන්ජාබි39487.4062.27ගුජරාටයGJ1960 මැයි 160,383,628196,024ගුජරාතිගාන්ධිනගර්අහමදාබාද්30879.3137.48හර්යානාHR1966 නොවැ 125,353,08144,212හින්දි, පන්ජාබිචන්දිගාර්හ් (පොදු, මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශය)ෆරිදාබාද්57376.6428.99හිමාචල් ප්‍රදේශ්HP1971 ජන 256,856,50955,673හින්දිශිම්ලා12383.789.810 ජම්මු හා කාශ්මීරයJK1947 ඔක් 2612,548,926222,236දොග්‍රි, කාශ්මීරි, ලඩඛි, උර්දුස්‍රීනගර් (වසන්තය)ජම්මු (සිසිරය)12468.7424.811ජාර්ඛාන්ඩ්JH2000 නොවැ 1532,966,23874,677හින්දිරාන්චිජාම්ශෙඩ්පෝර්41467.6322.212කර්ණාටකKA 1956 නොවැ 161,130,704191,791කන්නඩබැංගලෝර්31975.6034.013කේරළයKL1956 නොවැ 133,387,67738,863මාලයාලම්තිරුවනන්තපුරම්85993.9126.014මධ්‍ය ප්‍රදේශ්MP1947 අගෝ 1572,597,565308,252හින්දිභෝපාල්ඉන්දෝර්23670.6326.515මහාරාෂ්ට්‍රාMH1960 මැයි 1112,372,972307,713මාරතිමුම්බායි36582.9142.416මනිපූර්MN1972 ජන 212,721,75622,347මනිපුරිඉම්පාහ්ල්12279.8525.117මෙඝාලයාML1972 ජන 212,964,00722,720ඉංග්‍රීසි, ගාරෝ, හින්දි, කාසි, ප්නාර්ශිලෝන්13275.4819.618මිසෝරාම්MZ1987 පෙබ 201,091,01421,081මිසෝඅයිසෝල්5291.5849.619නාගලන්තයNL1963 දෙසැ 11,980,60216,579ඉංග්‍රීසිකෝහීමදිමාපුර්11980.1117.220ඔඩිෂාOR1912 අප්‍රි 1(ඔරිස්සා පළාත ලෙස)41,947,358155,820ඔඩියාභුවනේෂ්වර්26973.4515.021පන්ජාබයPB1947 අගෝ 15(නැගෙනහිර පන්ජාබය ලෙස)27,704,23650,362පන්ජාබචන්දිගාර්හ් (පොදු, මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශය)ලුධියානා55076.6833.922රාජස්ථාන්RJ1950 ජන 2668,621,012342,269රාජස්ථාන, හින්දිජායිපූර්20167.0623.423සික්කිම්SK1975 මැයි 16607,6887,096නේපාල, භූතියා, ගුරුන්ග්, ලෙප්චා, ලිම්බු, මංගර්, නෙවාරි, ෂෙර්පා, සුන්වාර්, ටාමාන්ග්ගංතොක්8682.2011.124තමිල් නාඩුTN1950 ජන 26(මදුරාසිය ලෙස)72,138,958130,058දෙමළචෙන්නායි48080.3344.025තෙලන්ගනාTG2014 ජූනි 235,193,978114,840තෙළුගු, උර්දුහයිද්‍රාබාද්307 66.50% N/A26ත්‍රීපුරTR1972 ජන 213,671,03210,492බෙංගාලි, ත්‍රීපුරිඅගර්තලා35087.7517.127උත්තර් ප්‍රදේශ්UP1902 මාර් 22(එක්සත් පළාත් ලෙස)199,581,477243,286හින්දි, උර්දුලක්නොව්කන්පූර්82869.7220.828උත්තරාඛාන්ඩ්UT2000 නොවැ 9 (උත්තරාණ්චල් ලෙස)10,116,75253,483හින්දි, සංස්කෘතදෙරදූන් (තාවකාලික)18979.6325.729බටහිර බෙංගාලයWB1947 අගෝ 1591,347,73688,752බෙංගාලි, ඉංග්‍රීසිකොල්කටා1,02977.0828.0
  වන දින ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ කොටසකින් තෙලන්ගනා ප්‍රාන්තය නිර්මාණය කළ අතර ඉතිරි කොටස ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයටම හිමිවිය. තෙලන්ගනා සීමාව තුළ පිහිටි හයිද්‍රාබාද් නගරය, වසර 10 ක් නොඉක්මවන කාලයකට එම ප්‍රාන්ත දෙකටම පොදු අගනගරය ලෙස පවතියි.

මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ
සිතියමනමISO 3166-2 කේතයජනගහනයනිලභාෂාවඅගනගරයජනගහන ඝනත්වය(km2 ට)සාක්ෂරතාවය (%)නාගරික ජනගහන ප්‍රතිශතයAඅන්දමන් හා නිකොබාර් දූපත්AN379,944ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දිපෝට් බ්ලෙයාර්4686.2732.6Bචන්දිගාර්හ්CH1,054,686ඉංග්‍රීසි, හින්දි, පන්ජාබිචන්දිගාර්හ්9,25286.4389.8Cදාද්‍රා හා නගර් හවේලිDN342,853ඉංග්‍රීසි, ගුජරාති, හින්දි, මාරතිසිල්වස්සා69877.6522.9Dදමන් සහ දිව්DD242,911ඉංග්‍රීසි, ගුජරාති, හින්දි, මාරතිදමන්2,16987.0736.2Eලක්ෂද්වීප්LD64,429ඉංග්‍රීසි, මලයාලම්කවරත්ති2,01392.2844.5Fදිල්ලි ජාතික අගනගර පාලන ප්‍රදේශයDL11,007,835හින්දි, ඉංග්‍රීසි, පන්ජාබි, උර්දුනව දිල්ලිය11,29786.3493.2Gපුන්ඩිචෙරිPY1,244,464දෙමළ, මලයාලම්, ඉංග්‍රීසි, තෙළුගුපුන්ඩිචෙරි2,59886.5566.6

මේවාත් බලන්න
 Adjectivals and demonyms for states and territories of India
 Autonomous regions of India
 Emblems of Indian States
 ISO 3166-2:IN
 List of states and union territories of India by population
 List of states in India by past population
 List of Indian state and union territory name etymologies
 Subdivisions of India

සටහන්

මූලාශ්‍ර

අතිරේක සබැඳි
 Maps of the Historical Territorial Evolution of the States of India 
 Official Government of India website: States and Union Territories

States and terrtories
India 1
States, India
ප්‍රවර්ගය:India-related lists