සෙනගාලය

සෙනගාලය, නිල වශයෙන් සෙනගල් ජනරජය, බටහිර අප්‍රිකාවේ බටහිර දෙසින් පිහිටි රට වන අතර එය අත්ලාන්තික් සාගර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. සෙනගාලයට මායිම් වන්නේ උතුරින් මොරිටේනියාව, නැගෙනහිරින් මාලි, ගිනිකොන දෙසින් ගිනියාව සහ නිරිත දෙසින් ගිනි-බිසාව් ය. සෙනගාලය විසින් ගැම්බියාව වටකර ඇත, එය රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලින් සෙනගාලයේ දකුණු ප්‍රදේශය වන කැසමන්ස් වෙන් කරන ගැම්බියා ගං ඉවුර දිගේ පටු ඉඩමක් අල්ලාගෙන සිටින රටකි. සෙනගාලය කේප් වර්ඩ් සමඟ සමුද්‍ර මායිමක් ද බෙදා ගනී. සෙනගාලයේ ආර්ථික හා දේශපාලන අගනුවර වන්නේ ඩකාර් ය.

සෙනගල් යනු පැරණි ලෝකයේ ප්‍රධාන භූමිය නොහොත් ඇෆ්‍රෝ-යුරේසියාවහි බටහිර දෙසින් පිහිටි රටයි.Janet H. Gritzner, Charles F. Gritzner – 2009, Senegal – Page 8 එහි නම නැගෙනහිරට සහ උතුරට මායිම්ව ඇති සෙනගල් ගඟ නිසා ලැබුනකි. වැසි සමයක් තිබුණද සාමාන්‍යයෙන් සහේලියන් දේශගුණය වේ. සෙනගාලය වර්ග කිලෝමීටර් 197,000 (වර්ග සැතපුම් 76,000) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර මිලියන 18 ක පමණ ජනගහනයක් ඇත. රාජ්‍යය ඒකීය ජනාධිපති ජනරජයකි; 1960 හි රටේ පදනමේ සිට, එය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ වඩාත්ම ස්ථාවර රටක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශක අනුව, සෙනගාලය ලොව පුරා මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ 52 වන ස්ථානය සහ අප්‍රිකාවේ මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ 4 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.

ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාව ප්‍රංශ යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස් වීමේ කොටසක් ලෙස මෙම ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී. මෙම ඉතිහාසය නිසා ප්‍රංශ භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව වන නමුත් එය තේරුම් ගන්නේ ජනගහනයෙන් සුළුතරයකට පමණි. සෙනගාලයේ භාෂා 30කට වඩා කතා කරයි. වොලොෆ් යනු ප්‍රංශ භාෂාව සමඟින් සෙනගල්හි භාෂා භාෂාව ලෙස ක්‍රියා කරන අතර, ජනගහනයෙන් 80%ක් එය පළමු හෝ දෙවන භාෂාව ලෙස කථා කරන අතර, වඩාත් පුළුල් ලෙස කතා කරන එකකි. අනෙකුත් අප්‍රිකානු ජාතීන් මෙන්, රට තුළ ජනවාර්ගික සහ භාෂාමය ප්‍රජාවන්ගේ පුළුල් මිශ්‍රණයක් ඇතුළත් වන අතර විශාලතම වන්නේ වොලොෆ්, ෆුලා සහ සෙරර් ජනතාවයි. සෙනගාල ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් මුස්ලිම් වේ.

මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ (191 න් 170 වැනි) සාපේක්‍ෂව පහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් සහිත සෙනගාලය දැඩි ලෙස ණයගැති දුප්පත් රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් වෙරළ තීරයේ ජීවත් වන අතර කෘෂිකර්මාන්තයේ හෝ වෙනත් ආහාර කර්මාන්තවල වැඩ කරති; අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත අතර පතල් කැණීම, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ සේවා ඇතුළත් වේ. රටේ සැලකිය යුතු ස්වභාවික සම්පත් නැත, නමුත් එහි සංවර්ධනයේ පදනම පවතින්නේ අධ්‍යාපනය තුළය, ප්‍රාන්තයේ අයවැයෙන් අඩක් පමණ වැය කරනු ලැබේ. සෙනගල් යනු අප්‍රිකානු සංගමය, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව (ECOWAS), ජාත්‍යන්තර සංවිධානයේ ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ සහෙල්-සහරානු ප්‍රාන්ත ප්‍රජාවේ සාමාජික රාජ්‍යයකි. මෝටර් රථ ක්‍රීඩා ලෝකයේ, සෙනගාලය පැරිස්-ඩකාර් රැලිය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

 නිරුක්තිය 
සෙනෙගල් රට නම් කර ඇත්තේ සෙනගල් ගඟ අනුව ය. ගංගාවේ නම පෘතුගීසි පරිවර්තනයකින් සංහජා ලෙසද හඳුන්වන සෙනගා යන නාමයෙන් ව්‍යුත්පන්න විය හැක. විකල්පයක් ලෙස, එය සේරර් ආගමේ (Rog Sene) උත්තරීතර දෙවියන්ගේ එකතුවක් විය හැකි සහ සේරර් භාෂාවෙන් O gal යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ජල කඳයි. එය "අපේ ඔරුව" යන අරුත ඇති "සුනු ගාල්" යන වොලොෆ් වාක්‍ය ඛණ්ඩයෙන් ව්‍යුත්පන්න වන්නට ද ඉඩ ඇත.

 ඉතිහාසය 

 මුල් සහ පූර්ව යටත් විජිත යුගය 

 යටත් විජිත යුගය 

 ස්වාධීනත්වය 

 1980 සිට වර්තමානය දක්වා 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 දේශපාලන සංස්කෘතිය 

 ලෝක පාලන මුල පිරීම්වල නායකත්වය 

 පරිපාලන අංශ 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදාව 

 නීතිය 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 වනජීවී 

 ආර්ථිකය 

 කර්මාන්තය සහ වෙළඳාම 

 කෘෂිකර්මය 

 මසුන් ඇල්ලීම 

 බලශක්තිය 

 ජනවිකාසය 

 කාන්තාවන් 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 භාෂා 

 විශාලතම නගර 

 ආගම් 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 ආහාර පිසීම 

 සංගීතය 

 සිනමාව 

 මාධ්‍ය 

 ආගන්තුක සත්කාරය 

 ක්‍රීඩාව 

 යොමු කිරීම්