සියෙරා ලියෝන්

සියෙරා ලියෝන්, (, also , ; ) නිල වශයෙන් සියෙරා ලියෝන් ජනරජය බටහිර අප්‍රිකාවේ නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි. එය ගිනිකොන දෙසින් ලයිබීරියාවෙන් සහ උතුරින් ගිනියාවෙන් මායිම් වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වරග කිලෝමීටර් 71,740 (වර්ග සැතපුම් 27,699) වේ. එය සවානා සිට වැසි වනාන්තර දක්වා නිවර්තන දේශගුණයක් සහ පරිසරයක් ඇත. 2023 සංගණනයට අනුව, සියෙරා ලියොන් හි ජනගහනය 8,908,040කි. ෆ්‍රීටවුන් යනු එහි අගනුවර මෙන්ම විශාලතම නගරයයි. රට පරිපාලන කලාප පහකට බෙදා ඇති අතර, ඒවා තවදුරටත් දිස්ත්‍රික්ක 16කට බෙදා ඇත.

සියෙරා ලියොන් යනු ඒකමණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් සහ සෘජුවම තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයෙකු සහිත ජනාධිපති ජනරජයකි. එය ලෞකික රාජ්‍යයකි. එහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් රාජ්‍යය සහ ආගම වෙන් කිරීම සහ හෘද සාක්ෂියේ නිදහස (සිතීමේ නිදහස සහ ආගම යන දෙකම ඇතුළත් වේ). මුස්ලිම්වරු ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් වන අතර සැලකිය යුතු ක්‍රිස්තියානි සුළුතරයක් සිටිති. සැලකිය යුතු ලෙස, ආගමික ඉවසීම ඉතා ඉහළ ය: එය සමාජ සම්මතයක් මෙන්ම ජාතියේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේ කොටසකි.United Nations (5 July 2013), "Inter-religious cooperation can be vital asset for rebuilding Sierra Leone – UN expert". Archived. Retrieved October 26, 2021.

සියෙරා ලියොන් හි වත්මන් භෞමික වින්‍යාසය ඓතිහාසික අදියර දෙකකින් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් පිහිටුවන ලදී: 1808 දී, වහල් වෙළඳාම අහෝසි කිරීමෙන් පසු ආපසු පැමිණෙන අප්‍රිකානුවන් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා වෙරළබඩ සියෙරා ලියොන් ජනපදය ආරම්භ කරන ලදී. පසුව 1896 දී, 1884-1885 බර්ලින් සමුළුවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කලාපය නිර්මාණය විය. මෙය සියෙරා ලියොන් ජනපදය සහ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය හෝ බ්‍රිතාන්‍ය සියෙරා ලියොන් ලෙස භූමි ප්‍රදේශය විධිමත් ලෙස පිළිගැනීමට හේතු විය.UNITED NATIONS INTEGRATED PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE. ABOUT SIERRA LEONE: HISTORY. Archived. Retrieved October 26, 2021. සියෙරා ලියොන් මහජන පක්ෂයේ (SLPP) අගමැති ශ්‍රීමත් මිල්ටන් මාර්ගයිගේ නායකත්වය යටතේ 1961 දී එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත් විට, රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයකට සංක්‍රමණය වූ අතර එය සියෙරා ලියොන් ඩොමීනියන් ලෙස නම් කරන ලදී.

1971 දී, සියලු මහජන කොංග්‍රසයේ (APC) අගමැති සියාකා ස්ටීවන්ස් යටතේ, රට නව ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කර ගත් අතර, සියරා ලියොන් ජනාධිපති ජනරජයක් බවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර, ස්ටීවන්ස් මංගල ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් විය. 1978 දී, ස්ටීවන්ස් APC එකම නීත්‍යානුකූලව පිළිගත් පාර්ශවය ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. 1985 දී ඔහුගෙන් පසුව ජෝසප් සයිදු මෝමෝ පත් විය. 1991 දී මොමෝහ් විසින් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පැනවීමෙන් බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. එම වසරේම, ආන්ඩුව සහ විප්ලවවාදී එක්සත් පෙරමුණ (RUF) කැරලිකාර කණ්ඩායම අතර දිග්ගැස්සුනු සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ විය. බහුවිධ කුමන්ත්‍රණ මගින් සංලක්ෂිත ගැටුම වසර 11ක් පුරා පැවතුනි. ECOMOG බලකායන් සහ පසුව එක්සත් රාජධානිය විසින් මැදිහත් වීමෙන් 2002 දී RUF පරාජයට පත් වූ අතර, සාපේක්ෂ ස්ථාවරත්වයේ කාල පරිච්ඡේදයක් සහ යුද්ධයේ විනාශයෙන් ගොඩ ඒමට උත්සාහ කළේය. ඉතිරිව ඇති ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ දෙක වන්නේ APC සහ SLPP ය.

සියෙරා ලියෝන් යනු සංස්කෘතිකමය වශයෙන් විවිධ වූ රටකි, ආසන්න වශයෙන් වාර්ගික කණ්ඩායම් 18 ක නිවහනක් වන අතර, ටෙම්නේ සහ මෙන්ඩේ ජනයා ප්‍රමුඛ වේ. නිදහස් කරන ලද අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු, අප්‍රිකානු-කැරිබියානු වහලුන්ගෙන් සහ නිදහස් වූ අප්‍රිකානුවන්ගෙන් පැවත එන ක්‍රියෝල් ජනතාව ජනගහනයෙන් 1.2% ක් පමණ වෙති. ඉංග්‍රීසි රාජ්‍ය භාෂාව වන අතර ක්‍රියෝ යනු ජනගහණයෙන් 97%ක් කතා කරන භාෂා භාෂාවයි. දියමන්ති, රන්, බොක්සයිට් සහ ඇලුමිනියම් වැනි ස්වභාවික සම්පත් වලින් රට පොහොසත් ය. 2019 වසරේ නවතම සමීක්ෂණයට අනුව, ජනගහනයෙන් 59.2%ක් බහුමාන දරිද්‍රතාවයෙන් පීඩාවට පත්වන අතර අතිරේක 21.3%ක් එයට ගොදුරු වේ. සියෙරා ලියොන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව (ECOWAS) සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන් ඇතුළු ජාත්‍යන්තර සංවිධාන කිහිපයක සාමාජිකත්වය පවත්වාගෙන යයි.

 නිරුක්තිය 
සියෙරා ලියොන් එහි නම ලැබී ඇත්තේ එහි අගනුවර වන ෆ්‍රීටවුන් අසල සිංහ කඳුකරයෙනි. 1462 දී පෘතුගීසි ගවේෂකයෙකු වූ පේද්‍රෝ ද සින්ට්‍රා විසින් සෙරා ලියෝවා (පෘතුගීසි සඳහා 'සිංහ කඳු') ලෙස නම් කරන ලදී, නූතන නාමය වැනේසියානු අක්ෂර වින්‍යාසයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත, එය වැනේසියානු ගවේෂකයෙකු වන අල්විස් කැදමොස්ටෝ විසින් හඳුන්වා දෙන ලද අතර පසුව අනෙකුත් යුරෝපීය සිතියම් සාදන්නන් විසින් එය අනුගමනය කරන ලදී.

 ඉතිහාසය 

 මුල් ඉතිහාසය 

 යුරෝපීය වෙළඳාම 

 මුල් පෘතුගීසි අන්තර්ක්‍රියා 

 ලන්ඩනයේ කළු දුප්පතුන් 

 කළු පක්ෂපාතී අය නැවත පදිංචි කිරීම 

 නිදහසේ පළාත පිහිටුවීම 

 නෝවා ස්කොටියානුවන් 

 ජැමෙයිකානු මෙරූන් සහ නිදහස් අප්‍රිකානුවන් 

 යටත් විජිත යුගය (1800-1961) 

 නිදහස සහ පශ්චාත් නිදහස් යුගය 

 1960 නිදහස් සමුළුව 

 නිදහස (1961) සහ මාර්ගායි පරිපාලනය (1961-1964) 

 මිල්ටන් මාර්ගයිගේ ගේ අභාවයෙන් පසු සහ ඇල්බට් මාර්ගයිගේ ධුර කාලය (1964-1967) 

 1967 මහ මැතිවරණය සහ හමුදා කුමන්ත්‍රණ (1967-1968) 

 එක්-පක්ෂ රාජ්‍යය සහ 'ජනරජයේ' උදාව (1968-1991) 

 සියෙරා ලියොන් සිවිල් යුද්ධය (1991-2002) සහ NPRC පාලන තන්ත්‍රය (1992-1996) 

 කබාගේ ධුර කාලය: රජය, "නව ජනරජයක උදාව", AFRC සහ සිවිල් යුද්ධයේ අවසානය (1996-2007) 

 2007 මහ මැතිවරණය සහ ඉන් ඔබ්බට 

 ඉබෝලා වසංගතය සමග අරගලය (2014-2016) 

 භූගෝලය 

 ජෛව විවිධත්වය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 පාර්ලිමේන්තුව 

 අධිකරණය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 

 මානව හිමිකම් 

 ලෝක පාලන මුල පිරීම්වල නායකත්වය 

 පරිපාලන අංශ 

 ආර්ථිකය 

 කෘෂිකර්මය 

 පතල් කැණීම 

 ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් 

 සියෙරා ලියොන්හි බලශක්ති 
 දළ විශ්ලේෂණය 

 සූර්ය බලශක්තිය 

 ජල විදුලි බලය 

 ජනවිකාසය 

 ආගම් 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය 
 ගෘහස්ත 

 යුද්ධය 

 කාන්තා ආර්ථිකය 

 අධ්‍යාපනය 

 සෞඛ්‍ය 

 හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිචාර 

 ආවේණික හා බෝවෙන රෝග 

 මාතෘ හා ළමා සෞඛ්‍ය 

 මානසික සෞඛ්‍ය 

 පානීය ජල සැපයුම 

 2014 ඉබෝලා පැතිරීම 

 සංස්කෘතිය 
 බහු විවාහය 

 ආහාර සහ සිරිත් විරිත් 

 මාධ්‍ය 

 කලා 

 ක්‍රීඩා 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 මූලාශ්‍ර