ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි කථානායකවරයා

ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරයා ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුවෙහි මුලසුන හොබවන පුද්ගලයා වෙයි. බ්‍රිතාන්‍ය වෙස්ට්මිනිස්ටර් පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය මත පදනම් වූ සභාවේ ක්‍රියාකාරිත්වය සම්බන්ධයෙන් කථානායකවරයා වැදගත් කාර්යයන් ගණනාවක් ඉටු කරයි. කථානායකවරයා ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති අනුප්‍රාප්තික පෙළේ අග්‍රාමාත්‍යවරයාට පසුව දෙවැනියා වේ.ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවවත්මන් කතානායකවරයා වන්නේ   වෛද්‍ය ජගත් වික්‍රමරත්න මහතායි

 මූලාරම්භය 
1931 දී ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ලංකා රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව පිහිටුවන ලද අතර, එහි දී ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක කථානායකවරයෙකුගේ ප්‍රථම කාර්යාලය රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ කථානායකවරයා ලෙස නිර්මාණය කරන ලදී.

1947 දී සෝල්බරි කොමිසමේ නිර්දේශ අනුව රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව විසුරුවා හැර ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක්, සෙනෙට් සභාවක් සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් සහිත පාර්ලිමේන්තුවක් වෙස්ට්මිනිස්ටර් ආකෘතියට පත් කරන ලදී. සෙනෙට් සභාවේ සභාපතිවරයාගේ ප්‍රධානියා සෙනෙට් සභාවේ ප්‍රධානියා බවට පත් වෙද්දී, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ කථානායකවරයා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා බවට පත් විය. කථානායක කාර්යාලය, දැනට පවතින පරිදි, 1947 දී පිහිටුවන ලද අතර, 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින ලංකාවේ පළමු පාර්ලිමේන්තුව විවෘත කිරීම, නිදහස ලබා දීම සහ ලංකා ඩොමීනියන් පිහිටුවීමත් සමඟ ය.

 යුතුකම් සහ බලතල 
කථානායකවරයා සභාවේ විවාදවල මුලසුන හොබවන අතර, කතා කළ හැක්කේ කුමන මන්ත්‍රීවරුන්ද යන්න තීරණය කරයි. විවාදයේදී පිළිවෙලක් පවත්වාගෙන යාමේ වගකීම කථානායකවරයා සතු වන අතර, සභා නීති කඩ කරන මන්ත්‍රීවරුන්ට දඬුවම් කළ හැකිය. කථානායකවරයා දැඩි ලෙස නිර්පාක්ෂිකව සිටින අතර, ඔහුගේ ධූර කාලය සඳහා ධූරයේ වැඩ භාර ගන්නා විට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ හිටපු දේශපාලන පක්ෂය සමඟ ඇති සියලු සම්බන්ධකම් අත්හරියි. කථානායකවරයා විවාදයට හෝ ඡන්දයකට සහභාගි වන්නේ නැත (සම්බන්ධතා බිඳ දැමීමට හැර). සභාවේ මුලසුන දැරීමට අදාළ රාජකාරිවලට අමතරව, කථානායකවරයා පරිපාලන හා ක්‍රියා පටිපාටිමය කාර්යයන් ද ඉටු කරන අතර, මැතිවරණ කොට්ඨාශ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස (පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස) රැඳී සිටියි. කථානායකවරයා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ සභාපතිවරයා වනු ඇත. කථානායකවරයාට ජනාධිපතිවරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම පිළිගත හැකිය. අග්‍රවිනිශ්චයකාරවරයා කථානායකවරයා සමඟ සාකච්ඡා කර ජනාධිපතිවරයාට බලතල, යුතුකම් සහ කාර්යයන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට, ඉටු කිරීමට සහ ඉටු කිරීමට තාවකාලිකව නොහැකි බව තීරණය කළ හැකි අතර අගමැතිවරයා වැඩ බලන ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් කළ හැකිය.

 පත්වීම 
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 64 වැනි ව්‍යවස්ථාව අනුව, මහ මැතිවරණයකින් පසු පාර්ලිමේන්තුව ප්‍රථම වරට රැස් වූ විට, කථානායක, නියෝජ්‍ය කථානායක සහ කාරක සභා සභාපති (නියෝජ්‍ය කථානායක ලෙස සරලව හැඳින්වෙන) සහ නියෝජ්‍ය කාරක සභා සභාපති ලෙස කටයුතු කිරීම සඳහා මන්ත්‍රීවරුන් තිදෙනෙකු තෝරා පත් කර ගනු ඇත. කථානායකවරයා සිය ධූරයෙන් ඉවත් වන්නේ ඔහු සිය ඉල්ලා අස්වීම ජනාධිපතිවරයා වෙත ඉදිරිපත් කළහොත් හෝ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ධූරයෙන් ඉවත් වුවහොත් හෝ පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරින විට පමණි.

 නියෝජිතයන් 
කථානායකවරයාට නියෝජ්‍ය මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකුගේ සහය හිමිවන අතර ඔවුන් සියල්ලන්ම සභාව විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. ඒ නියෝජ්‍ය කථානායක සහ නියෝජ්‍ය කාරක සභා සභාපතිවරයායි. කථානායකවරයා නොමැති අවස්ථාවක, නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා හෝ ඔවුන් නොමැති අවස්ථාවක නියෝජ්‍ය කාරක සභා සභාපතිවරයා, පාර්ලිමේන්තු රැස්වීම්වල මුලසුන දැරිය යුතුය. ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙක් නොපැමිණෙන්නේ නම්, රැස්වීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව විසින් තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරයෙකු පාර්ලිමේන්තු රැස්වීමේ මුලසුන හොබවනු ඇත.

 ප්‍රමුඛතාවය, වැටුප, පදිංචිය සහ වරප්‍රසාද 
250px|thumb|කෝට්ටේ කථානායකවරයාගේ නිල නිවස|වමකථානායකවරයා ශ්‍රී ලංකාවේ තුන්වැනි ඉහළම නිලධාරියා වේ. වර්තමානයේ කථානායකවරයා ජනාධිපති සහ අගමැතිට පසුව ප්‍රමුඛතා අනුපිළිවෙලට ශ්‍රේණිගත කරයි. 1948 සිට 1971 දක්වා (සෙනෙට් සභාව අහෝසි වූ විට) කථානායකවරයා අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා, අගමැති, අගවිනිසුරු සහ සෙනෙට් සභාවේ සභාපතිවරයාට පසුව ප්‍රමුඛතාවයේ පස්වන ස්ථානයට පත්විය. 1971 සිට 1978 දක්වා කථානායකවරයා අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා/ ජනාධිපතිවරයා, අගමැතිවරයා සහ අගවිනිසුරුවරයාට පසුව ප්‍රමුඛතාවයේ සිව්වන ස්ථානයට පත්විය. 1978 ජනරජ ව්‍යවස්ථාවේ දෙවන සංශෝධනයෙන් පසු, කථානායකවරයා ජනාධිපති අනුප්‍රාප්තික රේඛාවේ දෙවන ස්ථානයට පත් කරන ලදී; කථානායකවරයා තම වත්මන් තනතුර ලබා ගත්තේ ප්‍රමුඛ අනුපිළිවෙල අනුවය.

2016 දී කථානායකවරයාට මසකට ශ්‍රී ලංකා රුපියල් 68,500 ක වැටුපක් සහ මන්ත්‍රීවරයෙකුගේ අනෙකුත් හිමිකම් ලැබිණි.Of Ministers’ Salaries And Parliamentary Perks මීට අමතරව, කථානායකවරයාට කථානායකවරයාගේ නිවස භාවිතා කළ හැකි අතර පාර්ලිමේන්තු ලේකම් කාර්යාලය විසින් සකසන ලද ප්‍රවාහනය සහ ආරක්ෂාව සඳහා හිමිකම් ඇත. පාර්ලිමේන්තුවේ සෑම රැස්වීමකදීම, කථානායකවරයා (හෝ මුලසුන හොබවන නිලධාරියා) පාර්ලිමේන්තුවේ අධිකාරය සංකේතවත් කරන චාරිත්‍රානුකූල සෙංකෝලය රැගෙන වේත්‍රධාරීවරයාගෙන් පසු පෙරහැරකින් සභා ගර්භය වෙත ගමන් කරයි. වේත්‍රධාරී වෙනත් අවස්ථාවල කථානායකවරයාට පැමිණේ. කථානායකවරයාගේ කාර්යාලය පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණයේ ඇති අතර පාර්ලිමේන්තුවේ පරිපාලන කටයුතු භාරව සිටින පාර්ලිමේන්තු මහලේකම්වරයා කථානායකවරයාට වාර්තා කරයි.

 නිල ඇඳුම 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chamal_Rajapaksa.jpg|දකුණ|thumb|157x157පික්|චමල් රාජපක්ෂ කථානායකවරයාගේ චාරිත්‍රානුකූල සිවුරෙන් සැරසී ශෝක රොසෙටා සහ සම්පූර්ණ පතුළ සහිත විග්
චාරිත්‍රානුකූල රැස්වීම්වලදී හෝ අවස්ථාවන්හිදී, කථානායකවරයා රන් ලේස්වලින් කැපූ කළු බුරුත දමස්ක් ඇඳුමක්, වැලපෙන රොසෙටා ('විග් බෑග්' ලෙසද හැඳින්වේ) සහ සම්පූර්ණ පතුල සහිත විග් සහිත ගෙම්බන් පැළඳ සිටී. සාමාන්‍ය සභා රැස්වීම් දිනවලදී කථානායකවරයා විග් එක නොමැතිව හෝ ඇතැම් අවස්ථාවලදී නිල ඇඳුමෙන් තොරව සිවුර සහ රොසෙටා පමණක් පැළඳ සිටී. පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරයාගේ නිල ඇඳුමෙන් මෙම පිළිවෙත අනුගමනය කරන ලදී.

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරුන්
පක්ෂ

 නම ඡායාරූපය පක්ෂය ධුර කාලය ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ කතානායකවරුන් (1931–1947) ඒ.එෆ්. මොලමුරේ  80px|ஏ.எஃப். மொலமுரே එක්සත් ජාතික පක්ෂය  7 ජූලි 1931 - 10 දෙසැම්බර් 1934  ග්‍රේම් තොම්සන් ෆ්‍රැන්සිස් ග්‍රේම් ටිරල්රෙජිනෝල්ඩ් එඩ්වඩ් ස්ටබ්ස්  එෆ්.ඒ. ඔබේසේකර 80px|போரஸ்டர் அகஸ்டசு ஒபேசேகர ස්වාධීන  11 දෙසැම්බර් 1934 - 7 දෙසැම්බර් 1935 රෙජිනෝල්ඩ් එඩ්වඩ් ස්ටබ්ස්  වෛතිලිංගම් දුරෙයිස්වාමි 80px ස්වාධීන  17 මාර්තු 1936 - 4 ජූලි 1947 රෙජිනෝල්ඩ් එඩ්වඩ් ස්ටබ්ස්මැක්ස්වෙල් මැක්ලගන් වෙඩර්බර්න්ඇන්ඩෲ කැල්ඩෙකොට්හෙන්රි මොන්ක්-මේසන් මුවර් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ කථානායකවරුන් (1947–1972)  ඒ.එෆ්. මොලමුරේ   80px|ஏ.எஃப். மொலமுரே එක්සත් ජාතික පක්ෂය 14 ඔක්තෝබර් 1947 - 25 ජනවාරි 1951  හෙන්රි මොන්ක්-මේසන් මුවර්ඩී.එස්. සේනානායක  ඇල්බට් පීරිස්  80px|ஆல்பர்ட்டு பீரிசு එක්සත් ජාතික පක්ෂය 13 පෙබරවාරි 1951 - 18 පෙබරවාරි 1956 ඩී.එස්. සේනානායකඩඩ්ලි සේනානායකජෝන් කොතලාවල  හමීඩ් හුසේන් ෂෙයික් ඉස්මයිල් 80px|ஹமீது உசேன் செக் இசுமாயில் ස්වාධීන 19 අප්‍රේල් 1956 - 5 දෙසැම්බර් 1959  ජෝන් කොතලාවලසිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකවිජයානන්ද දහනායක  ටිකිරි බණ්ඩා සුබසිංහ 80px|டிக்கிரி பண்டா சுபசிங்க ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  30 මාර්තු 1960 - 23 අප්‍රේල් 1960  ඩඩ්ලි සේනානායක  ආර්. එස්. පැල්පොල 80px|ரிச்சர்ட்டு இசுடான்லி பெல்போல ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  5 අගෝස්තු 1960 - 24 ජනවාරි 1964 සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක  හියු ප්‍රනාන්දු 80px|ஹியூ பெர்னாண்டோ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  24 ජනවාරි 1964 - 17 දෙසැම්බර් 1964  ඇල්බට් පීරිස් 80px|ஆல்பர்ட்டு பீரிசு එක්සත් ජාතික පක්ෂය  5 අප්‍රේල් 1965 - 21 සැප්තැම්බර් 1967 ඩඩ්ලි සේනානායක  ෂර්ලි කොරියා 80px|ஷெர்லி கொரியா එක්සත් ජාතික පක්ෂය 27 සැප්තැම්බර් 1967 - 25 මාර්තු 1970  ස්ටැන්ලි තිලකරත්න 80px|ஸ்டான்லி திலகரத்தின ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  7 ජූනි 1970 - 22 මැයි 1972  සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක ජාතික රාජ්‍ය සභාවේ කථානායකවරුන් (1972–1978)  ස්ටැන්ලි තිලකරත්න 80px|இசுடான்லி திலகரத்தின ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  22 මැයි 1972 - 18 මැයි 1977  සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක  ආනන්දතිස්ස ද අල්විස් 80px|ஆனந்ததிஸ்ச டி அல்விசு එක්සත් ජාතික පක්ෂය 4 අගෝස්තු 1977 - 7 සැප්තැම්බර් 1978  ජූනියස් රිචඩ් ජයවර්ධන ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරුන් (1978–වර්තමානය)  ආනන්දතිස්ස ද අල්විස් 80px|ஆனந்ததிஸ்ச டி அல்விசு එක්සත් ජාතික පක්ෂය  7 සැප්තැම්බර් 1978 - 13 සැප්තැම්බර් 1978 ජූනියස් රිචඩ් ජයවර්ධන  එම්. ඒ. බාකීර් මාකර් 80px|பகீர் மாக்கார் එක්සත් ජාතික පක්ෂය   21 සැප්තැම්බර් 1978 - 30 අගෝස්තු 1983   ඊ.එල්. සේනානායක 80px|ஈ. எ. சேனநாயக்க  එක්සත් ජාතික පක්ෂය  6 සැප්තැම්බර් 1983 - 20 දෙසැම්බර් 1988   එම්. එච්. මොහොමඩ් 80px|எம். எச். முகமது එක්සත් ජාතික පක්ෂය  9 මාර්තු 1989 - 24 ජූනි 1994   රණසිංහ ප්‍රේමදාසඩිංගිරි බණ්ඩා විජේතුංග  කිරි බණ්ඩා රත්නායක 80px|கிரி பண்டா ரத்நாயக்க ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  25 අගෝස්තු 1994 - 10 ඔක්තෝබර් 2000 ඩිංගිරි බණ්ඩා විජේතුංගචන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග  අනුර බණ්ඩාරනායක  80px|அனுரா பண்டாரநாயக்கா  එක්සත් ජාතික පක්ෂය 18 ඔක්තෝබර් 2000 - 10 ඔක්තෝබර් 2001 චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග  ජෝශප් මයිකල් පෙරේරා80px|ஜோசப் மைக்கேல் பெரேரா එක්සත් ජාතික පක්ෂය  19 දෙසැම්බර් 2001 - 7 පෙබරවාරි 2004  වි. ජ. මු. ලොකුබණ්ඩාර  80px|லொக்குபண்டார  එක්සත් ජාතික පක්ෂය  22 අප්‍රේල් 2004 - 8 අප්‍රේල් 2010 චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංගමහින්ද රාජපක්ෂ චමල් රාජපක්ෂ 80px|லொக்குபண்டார  ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය  22 අප්‍රේල් 2010 - 26 ජූනි 2015 මහින්ද රාජපක්ෂමෛත්‍රීපාල සිරිසේන  කරු ජයසූරිය  80px|கரு ஜயசூரிய  එක්සත් ජාතික පක්ෂය  01 සැප්තැම්බර් 2015 – 03 මාර්තු 2020  මෛත්‍රීපාල සිරිසේනගෝඨාභය රාජපක්ෂ  මහින්ද යාපා අබේවර්ධන  80px|மஹிந்த யாப்பா அபேவர்தன ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ  20 අගෝස්තු 2020 - 24 සැප්තැම්බර් 2024  ගෝඨාභය රාජපක්ෂරනිල් වික්‍රමසිංහ  අශෝක රන්වල  80px|அசோக ரன்வல ජාතික ජන බලවේගය 21 නොවැම්බර් 2024 - 13 දෙසැම්බර් 2024 අනුර කුමාර දිසානායක  ජගත් වික්‍රමරත්න 80px|ஜகத் விக்கிரமரத்ன ජාතික ජන බලවේගය 17 දෙසැම්බර් 2024 - වර්තමානය

 මූලාශ්‍ර 

ප්‍රවර්ගය:Pages without interwiki links