වෙනිසියුලාව

වෙනිසියුලාව, නිල වශයෙන් වෙනිසියුලාවේ බොලිවේරියානු ජනරජය, යනු දකුණු ඇමරිකාවේ උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි, එය මහාද්වීපික භූමි ප්‍රමාණයකින් සහ කැරිබියානු මුහුදේ බොහෝ දූපත් සහ දූපත් වලින් සමන්විත වේ. එය කිලෝමීටර 916,445 (වර්ග සැතපුම් 353,841) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වන අතර 2022 දී එහි ජනගහනය මිලියන 29 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නාගරික සමූහකරණය කැරකස් නගරයයි. මහාද්වීපික භූමිය උතුරින් කැරිබියන් මුහුද සහ අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් ද, බටහිරින් කොලොම්බියාවෙන් ද, දකුණින් බ්‍රසීලයෙන් ද, ඊසාන දෙසින් ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝවෙන් ද, නැගෙනහිරින් ගයනාවෙන් ද මායිම් වී ඇත. වෙනිසියුලාව යනු ප්‍රාන්ත 23 කින්, අගනුවර දිස්ත්‍රික්කයෙන් සහ වෙනිසියුලාවේ අක්වෙරළ දූපත් ආවරණය වන ෆෙඩරල් යැපීම් වලින් සමන්විත ජනාධිපති ජනරජයකි. ලතින් ඇමරිකාවේ වඩාත්ම නාගරීකරණය වූ රටවල් අතර වෙනිසියුලාව ද වේ; වෙනිසියුලානු ජාතිකයන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් උතුරේ සහ අගනුවර නගරවල ජීවත් වෙති.

1522 දී ස්වදේශික ජනතාවගේ විරෝධය මධ්‍යයේ වෙනිසියුලාවේ භූමිය ස්පාඤ්ඤය විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලදී. 1811 දී, එය ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කළ සහ පළමු ෆෙඩරල් කොලොම්බියා ජනරජයේ (ග්‍රාන් කොලොම්බියාව) කොටසක් වූ පළමු ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු භූමි ප්‍රදේශවලින් එකක් බවට පත්විය. එය 1830 දී පූර්ණ ස්වෛරී රටක් ලෙස වෙන් විය. 19 වන සියවසේදී, වෙනිසියුලාව දේශපාලන කැලඹීම් සහ ඒකාධිපති පාලනයකට ගොදුරු වූ අතර, 20 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා කලාපීය හමුදා ඒකාධිපතියන් විසින් ආධිපත්‍යය දැරීය. 1958 සිට, රට තුළ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු මාලාවක් පැවති අතර, කලාපයේ වැඩි කොටසක් හමුදා ඒකාධිපතිත්වයන් විසින් පාලනය කරන ලද අතර, එම කාල පරිච්ඡේදය ආර්ථික සමෘද්ධියෙන් සංලක්ෂිත විය.

1980 සහ 1990 දශකවල ඇති වූ ආර්ථික කම්පන ප්‍රධාන දේශපාලන අර්බුද සහ පුළුල් සමාජ නොසන්සුන්තාවයන්ට හේතු විය. 1989 මාරාන්තික කැරකාසෝ කෝලාහල, 1992 දී කුමන්ත්‍රණ දෙකක් සහ 1993 දී මහජන මුදල් වංචා කිරීමේ චෝදනා මත ජනාධිපතිවරයෙකුට එරෙහිව දෝෂාභියෝගයක් ඉදිරිපත් කිරීම ද ඒ අතර විය. පවතින පක්ෂ කෙරෙහි විශ්වාසය බිඳ වැටීමත් සමඟ 1998 වෙනිසියුලානු ජනාධිපතිවරණය සිදුවිය. එය බොලිවේරියානු විප්ලවය සඳහා උත්ප්‍රේරකයක් වූ අතර එය 1999 ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සමඟ ආරම්භ වූ අතර එහිදී වෙනිසියුලාවේ නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පැනවීය. තෙල් මිල ඉහළ යාම, තාවකාලිකව සමාජ වියදම් වැඩි කිරීම, සහ පාලන තන්ත්‍රයේ මුල් වසරවල ආර්ථික අසමානතාවය සහ දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීම මගින් රජයේ ජනප්‍රිය සමාජ සුභසාධන ප්‍රතිපත්ති ශක්තිමත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, 2010 ගණන්වල දරිද්‍රතාවය වේගයෙන් වැඩි වීමට පටන් ගත්තේය.Charlie Devereux & Raymond Colitt. 7 March 2013.  2013 වෙනිසියුලානු ජනාධිපතිවරණය පුළුල් ලෙස මතභේදයට තුඩු දුන් අතර එය අද දක්වාම පවතින තවත් ජාතික අර්බුදයක් ඇති කළේය.

වෙනිසියුලාව නිල වශයෙන් ෆෙඩරල් ජනාධිපති ජනරජයක් වන නමුත් චාවේස් සහ මධුරෝ පරිපාලනය යටතේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පසුබෑමකට ලක්ව ඒකාධිපති රාජ්‍යයකට මාරු වී ඇත. මාධ්‍ය නිදහස, සිවිල් නිදහස සහ දූෂණ පාලනය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර මිනුම්වල එය පහළ ස්ථානයක සිටී. වෙනිසියුලාව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් වන අතර, ලොව විශාලතම දන්නා තෙල් සංචිත ඇති අතර, ලොව ප්‍රමුඛතම තෙල් අපනයනකරුවන්ගෙන් එකකි. මීට පෙර, රට කෝපි සහ කොකෝවා වැනි කෘෂිකාර්මික භාණ්ඩවල ඌන සංවර්ධිත අපනයනකරුවෙකු වූ නමුත් තෙල් ඉක්මනින් අපනයන සහ රජයේ ආදායම ආධිපත්‍යය දැරීය. වත්මන් රජයේ අතිරික්තයන් සහ දුර්වල ප්‍රතිපත්ති නිසා වෙනිසියුලාවේ සමස්ත ආර්ථිකයම බිඳවැටුණි. රට වාර්තාගත අධි උද්ධමනය, මූලික භාණ්ඩ හිඟය,  විරැකියාව, දරිද්‍රතාවය, රෝග, ඉහළ ළමා මරණ, මන්දපෝෂණය, පාරිසරික ගැටළු, දරුණු අපරාධ සහ පුළුල් දූෂණය සමඟ පොරබදයි. එක්සත් ජනපද සම්බාධක සහ විදේශයන්හි වෙනිසියුලානු වත්කම් අත්පත් කර ගැනීම නිසා රටට ඩොලර් බිලියන 24–30ක් අහිමි වී ඇත. මෙම සාධක වෙනිසියුලානු සරණාගත අර්බුදයට හේතු වී ඇති අතර, 2024 ජුනි මාසය වන විට මිලියන 7.7 කට වැඩි පිරිසක් රටින් පලා ගොස් තිබුණි. 2017 වන විට, ණය ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ආයතන විසින් ණය ගෙවීම් සම්බන්ධයෙන් වෙනිසියුලාව පැහැර හැර ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. වෙනිසියුලාවේ අර්බුදය මානව හිමිකම් තත්ත්වය වේගයෙන් පිරිහීමට හේතු වී තිබේ.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 පූර්ව-කොලොම්බියානු ඉතිහාසය 

 ජනපදකරණය 

 ජර්මානු යටත් විජිතකරණය 

 15 වන සියවසේ අගභාගයේ සිට 17 වන සියවසේ මුල් භාගය දක්වා 

 නිදහස සහ 19 වන සියවස 

 20 වන සියවස 

 චාවේස් යටතේ බොලිවේරියානු රජය: 1999–2013 

 මදුරෝ යටතේ බොලිවේරියානු රජය: 2013–වර්තමානය 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 

 ජල විද්‍යාව 

 භූ විෂමතාව 

 නිම්න 

 කාන්තාර 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 පරිපාලන අංශ 

 විශාලතම නගර 

 ව්‍යවස්ථාමය අයිතිවාසිකම් අත්හිටුවීම 

 විදේශ සබඳතා 

 මිලිටරි 

 නීතිය සහ අපරාධ 

 මානව හිමිකම් 

 දූෂණය 

 ආර්ථිකය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 ඛනිජ තෙල් හිඟය 

 ඛනිජ තෙල් සහ වෙනත් සම්පත් 

 යටිතල පහසුකම් 
 ප්‍රවාහන 

 උපයෝගිතා 

 ජන විකාශනය 

 ජනවාර්ගිකත්වය 

 භාෂා 

 ආගම 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 

 කලාව 

 සාහිත්‍යය 

 සංගීතය 

 ක්‍රීඩාව 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 


ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකානු රටවල්
Category:Federal constitutional republics
Category:Former Spanish colonies
Category:G15 nations
Category:Member states of OPEC
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
Category:Member states of the Union of South American Nations
Category:Spanish-speaking countries and territories
Category:States and territories established in 1811
Category:Transcontinental countries