ටමු කුළු කන්ද

ටමු කුළු කන්ද යනු, වයඹදිග ශාන්තිකර සාගරයේ පිහිටි අක්‍රීය අධඃසාමුද්‍ර  පලිස් යමහලකි.  එහි සොයාගැනුම ප්‍රකාශයට පත්කෙරුනේ2013 සැප්තැම්බර් 5 දිනදීය. ටමු කුළු කන්ද, පෘථිවියෙහි විශාලතම යමහල වන අතර, සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයෙහි විශාලතමයන් අතුරින් එකක් වෙයි.   එය පිහිටා ඇත්තේ,  ජපානයට   පමණ නැගෙනහිරට වන්නට,    ෂට්ස්කි නැඟුමෙහිය. එහි මුදුන, සාගර පෘෂ්ඨයෙන්   පමණ පහළින් පිහිටා ඇති අතර, එහි පාදම,    පමණ ගැඹුරට විහිදෙයි.

භු විද්‍යාව
ටමු කුළු කන්ද තැනී ඇත්තේ වසර මිලියන 145 පමණ ඉහතදීය. ෂට්ස්කි නැඟුම තුල තනි යමහලක් ලෙසින් එහි සොයාගැනුම   නිසාවෙන්,  මවුනා ලෝවා අබිබවා යන එය, පෘථිවියෙහි විශාලතම යමහල වෙයි. සම්පූර්ණයෙන්  අබිබවන,  පෙදෙසක් පුරාවට පැතිරෙන හා එහි  වටකුරු ශිඛරය,   වර්ගප්‍රමාණයක් සහිත මවුනා ලෝවාට වඩා බොහෝ වාරයක් විශාල වන අතර, අඟහරු මත පිහිටි යෝධ යමහල ඔලිම්පස් මොන්ස් හට වඩා කුඩා වන්නේ 20% කින් පමණි. බැසෝල්ට් නම් කළුවන් ආග්නේය පාෂාණ වලින් සමස්ත යමහල සමන්විත වී ඇත. එහි බෑවුම් ඉතාමත් ක්‍රමානුකූල වන අතර,  එහි ශිඛරය සමීපයෙහිදී අංශකයකින් අඩක සිට අංශකයක් දක්වා අගයයක් සහිත වෙයි. යමහලෙහි ප්‍රමාණය,  නිව් මෙක්සිකෝ හෝ බ්‍රිතාන්‍ය දිවයින් හා සමග තුල්‍ය කල හැකි වෙයි.

චුම්බක රේඛීයකරණ ආශ්‍රිතයෙන්, අගාධමිතික උච්චයන් තුනක්ද පහත් වැටියක්ද ඇති බව සොයා ගෙන ඇති අතර, එයින් ව්‍යංගනය වන්නේ වෙනස් යමහල් තුනක් වුවද, දුම්ගොබ ශීර්ෂ ආකෘතිය අනුව එය තනි ඉමහත් යමහලක් බව පෙන්නුම් කෙරුණි. 

නම
ටමු යන්න,  ටෙක්සාස් ඒඇන්ඩ්එම් විශ්වවිද්‍යාලයය යන්නට ඉංග්‍රීසියෙන් යෙදෙන “Texas A&M University” යන පදයෙහි කෙටි යෙදුමක්  වන අතර, යමහල අධයයනය කරන ප්‍රධාන පෙලේ විද්‍යාඥයින් අතර එක් අයෙකු වන හූස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයෙහි භූ විද්‍යා මහාචාර්ය විලියම් සැගර් පෙරදී උගැන්වූ විශ්වවිද්‍යාලය මෙය වෙයි.

ආශ්‍රිත

ප්‍රවර්ගය:පෘථිවියේ අන්ත ලක්ෂ්‍යන්
ප්‍රවර්ගය:අක්‍රීය යමහල්
ප්‍රවර්ගය:ශාන්තිකර සාගරයේ මුහුදුගිරි
ප්‍රවර්ගය: පලිස් යමහල්
ප්‍රවර්ගය: අධඃසාමුද්‍ර  යමහල්
ප්‍රවර්ගය:ශාන්තිකර සාගරයේ යමහල්