බෙලීස්

බෙලීස් (, ; ) යනු මධ්‍යම ඇමරිකාවේ ඊසානදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි. එය උතුරින් මෙක්සිකෝව, නැගෙනහිරින් කැරිබියන් මුහුද සහ බටහිරින් සහ දකුණින් ග්වාතමාලාව මායිම් වේ. එය ගිනිකොන දෙසින් හොන්ඩුරාස් සමඟ සමුද්‍ර මායිමක් ද බෙදා ගනී. බෙලීස් කැරිබියන් ප්‍රජාවේ (CARICOM) සාමාජිකයෙකු වන අතර එය කැරිබියන් කලාපයේ සහ ඓතිහාසික බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වේ කොටසක් ලෙස සැලකේ.

මායා ශිෂ්ටාචාරය ක්‍රි.පූ. 1500 සහ ක්‍රි.ව. 300 අතර බෙලීස් ප්‍රදේශයට ව්‍යාප්ත වූ අතර එය 1200 පමණ වන තෙක් වර්ධනය විය. ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් හොන්ඩුරාස් බොක්ක දිගේ යාත්‍රා කළ විට 1502-04 දී යුරෝපීය සබඳතා ආරම්භ විය. 1638 දී ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් විසින් යුරෝපීය ගවේෂණ ආරම්භ කරන ලදී. ශාන්ත ජෝර්ජ් කේයි (1798) සටනේදී බ්‍රිතාන්‍යය ස්පාඤ්ඤය පරාජය කරන තෙක් ස්පාඤ්ඤය සහ බ්‍රිතාන්‍යය යන රටවල් දෙකම භූමියට හිමිකම් කීහ. එය 1840 දී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර 1862 දී ක්‍රවුන් ජනපදයක් බවට පත් විය. බෙලීස් 1981 සැප්තැම්බර් 21 දින එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. එය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයක් වන මධ්‍යම ඇමරිකානු ප්‍රධාන රට වන අතර, III වන චාල්ස් රජු එහි රාජාණ්ඩුව සහ රාජ්‍ය නායකයා ලෙස ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරයෙකු විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ.

බෙලීස්හි ගොඩබිම් සහ සමුද්‍ර ශාක සහ සතුන් බහුල වීම සහ පුළුල් කොරල්පර ඇතුළු පරිසර පද්ධතිවල විවිධත්වය ගෝලීය වශයෙන් සැලකිය යුතු මෙසෝඇමරිකන් ජීව විද්යාත්මක කොරිඩෝව හි ප්‍රධාන ස්ථානයක් ලබා දෙයි. එය ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් කලාප දෙකටම ශක්තිමත් සබඳතා ඇති මධ්‍යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියානු ජාතියක් ලෙස සැලකේ.

එහි වර්ග කිලෝමීටර් 22,970 (වර්ග සැතපුම් 8,867) සහ 397,483 (2022) ජනගහනයක් ඇත. එහි ප්‍රධාන භූමිය කිලෝමීටර් 290 (සැතපුම් 180) පමණ දිග සහ කිලෝමීටර 110 (සැතපුම් 68) පළල වේ. එය මධ්‍යම ඇමරිකාවේ අඩුම ජනාකීර්ණ සහ අඩුම ජනාකීර්ණ රට වේ. එහි ජනගහන වර්ධන වේගය වසරකට 1.87% (2018 ඇස්තමේන්තුව) කලාපයේ දෙවන ඉහළම අගය වන අතර බටහිර අර්ධගෝලයේ ඉහළම එකකි. එහි අගනුවර බෙල්මොපන් වන අතර එහි විශාලතම නගරය වන්නේ බෙලිස් නගරය නම් නගරයයි. රටේ විවිධ සංස්කෘතීන් සහ භාෂාවලින් සමන්විත විවිධ සමාජයක් ඇත. ඉංග්‍රීසි රාජ්‍ය භාෂාව වන එකම මධ්‍යම ඇමරිකානු රට එය වන අතර බෙලිසියානු ක්‍රියෝල් යනු වඩාත් පුළුල් ලෙස කතා කරන උපභාෂාවයි. ස්පාඤ්ඤ භාෂාව, මායා භාෂා, ජර්මානු උපභාෂා සහ ගරිෆුනා යන දෙවෙනි බහුලවම කතා කරන භාෂාව වේ. ජනගහනයේ විවිධ භාෂාමය පසුබිම හේතුවෙන් ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා බහුභාෂා වේ. එය සැප්තැම්බර් සැමරුම් සහ පුන්ටා සංගීතය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

 නිරුක්තිය 
"බෙලීස්" යන නාමය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තාව 1677 දක්වා දිවෙන, ඩොමිනිකන් පූජක ෆ්‍රේ හොසේ ඩෙල්ගාඩෝගේ සඟරාවේ දක්නට ලැබේ. ඩෙල්ගාඩෝ කැරිබියන් වෙරළ දිගේ උතුරට ගමන් කරන විට ඔහු තරණය කළ ප්‍රධාන ගංගා තුනක නම් සටහන් කළේය: රියෝ සොයිටේ, රියෝ කිබුම් සහ රියෝ බාලිස්. සිට්ටී ගග, සිබුන් ගග සහ බෙලීස් ගඟට අනුරූප වන මෙම ජල මාර්ගවල නම්, ඔහුගේ පරිවර්තකයා විසින් දෙල්ගාඩෝ වෙත ලබා දෙන ලදී. ඩෙල්ගාඩෝගේ "බාලිස්" යනු ඇත්ත වශයෙන්ම මායා වචනය වන බෙලික්ස් (හෝ බෙලිස්) බව යෝජනා වී ඇත, එහි අර්ථය "මඩ සහිත ජලය", නමුත් එවැනි මායා වචනයක් ඇත්ත වශයෙන්ම නොපවතී. වඩාත් මෑතක දී එය යෝජනා වී ඇත. මෙම නම පැමිණෙන්නේ "බෙල් ඉට්සා" යන මායා වාක්‍ය ඛණ්ඩයෙන් වන අතර, එහි තේරුම "ඉට්සා වෙත යන මාර්ගය" යන්නයි.

1820 ගණන්වලදී, බෙලීස් හි ක්‍රියෝල් ප්‍රභූන් විසින් ජනප්‍රවාදය නිර්මාණය කරන ලද්දේ 1638 දී බෙලීස් නදියේ මුවවිට ජනාවාසයක් පිහිටුවූ ස්කොට්ලන්ත බුකනියර් පීටර් වොලස්ගේ ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණයෙන් බෙලීස් යන නාමය ව්‍යුත්පන්න වූ බවයි. මෙම ප්‍රදේශයේ බුකනියන් පදිංචි වූ බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති අතර වොලස්ගේ පැවැත්ම මිථ්‍යාවක් ලෙස සැලකේ. ලේඛකයින් සහ ඉතිහාසඥයින් විසින් ප්‍රංශ සහ අප්‍රිකානු සම්භවයන් ඇතුළු තවත් විය හැකි නිරුක්ති කිහිපයක් යෝජනා කර ඇත.

 ඉතිහාසය 

 මුල් ඉතිහාසය 

 මායා ශිෂ්ටාචාරය 

 මුල් යටත් විජිත යුගය (1506-1862) 

 බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස (1862-1981) 

 ස්වාධීන බෙලීස් (1981 සිට) 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 දේශපාලන සංස්කෘතිය 

 විදේශ සබඳතා 

 සන්නද්ධ හමුදා 

 පරිපාලන අංශ 

 ග්වාතමාලා භෞමික ආරවුල 

 ආදිවාසී ඉඩම් හිමිකම් 

 භූගෝලය 

 පරිසර සංරක්ෂණය සහ ජෛව විවිධත්වය 

 වෘක්ෂලතා සහ ශාක 

 ස්වාභාවික සම්පත් සහ බලශක්තිය 

 බෙලීස් බාධක පරය 

 විශේෂ 

 සංරක්ෂණය 

 දේශගුණය 

 ආර්ථිකය 

 කාර්මික යටිතල පහසුකම් 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 ජනවිකාසය 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 මායා 

 බෙලිසියානු ක්‍රියෝල්ස් 

 බෙලිසියානු ක්‍රියෝල් භාෂාව 

 ගරිනාගු 

 බෙලිසියානු හිස්පැනික්ස් 

 සුදු බෙලිසියානුවන් 

 නැගෙනහිර ඉන්දියානුවන් 

 නැගෙනහිර ආසියානු සහ අරාබි 

 විගමන, ආගමන සහ ජනවිකාස මාරුවීම් 

 භාෂා 

 විශාලතම නගර 

 ආගම් 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 අපරාධ 

 සමාජ ව්‍යුහය 

 කාන්තාවන් 

 සංස්කෘතිය 

 ආහාර පිසීම 

 මාධ්‍ය 

 සංගීතය 

 ක්‍රීඩා 

 ජාතික සංකේත 

සටහන්

 යොමු කිරීම්