බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව

බස්නාහිර පළාත  ( වෙස්ටර්න් ප්‍රොවින්ස්) (දෙමළ: மேற்கு மாகாணம்) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකතම ජන ඝනත්වයක් සහිත පළාත වෙයි. රටේ අගනගරය ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ මෙන්ම විශාලතම නගරය සහ වාණිජ කේන්ද්‍රය වන කොළඹ ද එහි පිහිටා ඇත. 

බස්නාහිර පළාත සතුව 5,648,000 ප්‍රමාණයක ඇස්තමේන්තුගත ජනගහණයක් ඇති අතර එහි භූමිප්‍රමාණය  ක් වෙයි. බස්නාහිර පළාත විසින් දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම ප්‍රදේශයක් විසින් වාර්තා කර ඇති විශාලතම ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදන අගය ලෙස ඇ.එ.ඩො. 3,808 ක් වාර්තා කර ඇත.

 ඉතිහාසය 
15 වන සියවසේදී වත්මන් බස්නාහිර පළාතෙන් කොටසක් කෝට්ටේ රාජධානියට අයත් ව තිබුණි. මෙම ප්‍රදේශය පෘතුගීසි, ලන්දේසි, ඉංග්‍රීසි ජාතිකයින්ගේ මූලස්ථානයද විය. ක්‍රි.ව. 1815 දී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් ව ශ්‍රී ලංකාව පත්වූ අවස්ථාවේ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාව පහතරට සිංහල, උඩරට (නුවර) සිංහල, දෙමළ යනුවෙන් ජන නිකායන් 3කට වෙන්විය. බස්නාහිර පළාත් දිසාව පහතරට සිංහල ප්‍රජාවේ කේන්ද්‍රස්ථානය විය. පසුව ක්‍රි.ව. 1833 දී කෝල්බෲක් - කැමරන් ආණ්ඩුක්‍රම කාලයේදී ශ්‍රී ලංකාව භුගෝලීය වශයෙන් පළාත් පහකට වෙන්කරනු ලැබිය. ඉන් එකක් වන බස්නාහිර පළාත 

 කොළඹ
 කළුතර
 පුත්තලම
 හලාවත
 සතර කෝරලය
 සත්කෝරලය (වර්තමාන කුරුණෑගල)
 තුන්කෝරලය
 පහත බුලත්ගම (වර්තමාන කෑගල්ල)

යන දිස්ත්‍රික්ක වලට වෙන්කර තිබුණි. ඉන් ක්‍රි.ව.1845 දී සත් කෝරලය, පුත්තලම හා හලාවත වයඹ පළාතටත්, 1889 දී සතර කෝරලය,තුන් කෝරලය හා පහත බුලත්ගම යන ප්‍රදේශ සබරගමුව පළාතට වෙන් කරනු ලැබිය. 2030 දී බස්නාහිර පළාත බස්නාහිර මෙගාපොලිස් (Western Region Megapolis) යන ව්‍යාපෘතියක් යටතේ සියලූම අංශවල දියුණු වැඩපිළිවෙළක් ඇරඹිමට සූදානම් ය. මෙහිදී වත්මන් දිස්ත්‍රික්ක වන කොළඹ, ගම්පහ, කළුතර යන දිස්ත්‍රික්ක කලාපීකරණය කරනු ලැබේ.

 භූගෝලීය පිහිටීම හා දේශගුණය 
විශාලත්වයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 3684ක් වන මෙම පළාත ලක්ෂද්වීප් මුහුදට නැගෙනහිරින්ද, සබරගමුව පළාතට බටහිරින්ද, වයඹ පළාතට දකුණින්ද, දකුණු පළාතට උතුරින්ද පිහිටා ඇත. නාගරීකරණය වී ඇති බැවින් මෙම පළාතේ සමහර ප්‍රදේශවල ගංවතුර තත්ත්ව වලින් ඉතා හානියට පත්වේ. 

දිස්ත්‍රික්ක
බස්නාහිර පළාත, පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක  3 කට බෙදා ඇත:
 කොළඹ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය 
 ගම්පහ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය 
 කළුතර පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය 

එමෙන්ම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 40ක් හා ග්‍රාම නිලධාරි කොට්ඨාස 2505ක් ඇත.
දිස්ත්‍රික්කයඅගනුවරදිස්ත්‍රික් ලේකම්ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල ගණනග්‍රාම නිලධාරි වසම් ගණනවිශාලත්වය
(km2)භූමි ප්‍රමාණය
(km2)ජනගහනය (2012 ඇස්තමේන්තුගත)ජනගහන ඝනත්වය
(/km2)සිංහලශ්‍රී ලංකා යෝනකශ්‍රී ලංකා දෙමළඉන්දිය දෙමළවෙනත් (මුස්ලිම්/බර්ගර්)මුළුකොළඹකොළඹSunil Kannangara135666996761,771,319242,728231,31827,33637,1082,309,8093,304ගම්පහගම්පහJ. J. Rathnasiri131,1771,3871,3412,079,11595,50180,07110,87929,0752,294,6411,654කළුතරකළුතරU. D. C. Jayalal147621,5981,5761,054,991112,27624,36223,6112,0201,217,260762Total402,5053,6843,5934,905,425450,505335,75161,82668,2035,821,7101,580

පළාත් පාලන සීමා
මහ නගර සභා සීමා

 කොළඹ 
 මීගමුව 
 ගම්පහ 
දෙහිවල ගල්කිස්ස
 කඩුවෙල
 ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ
මොරටුව

නගර සභා සීමා
 කළුතර
 මිනුවන්ගොඩ
 මහරගම
කැස්බෑව
කොලොන්නාව
වත්තල
ජාඇල 
කටුනායක - සීදුව
පාදුක්ක
පිළියන්දල
පෑලියගොඩ

ප්‍රාදේශීය සභා සීමා
කොටිකාවත්ත - මුල්ලේරියාව
 වත්තල
 ජා-ඇල
 කිරිබත්ගොඩ
 කැලණිය
සීතාවකපුර (අවිස්සාවේල්ල)
ඉංගිරිය
බණ්ඩාරගම 
හෝමාගම

මූලාශ්‍ර

ප්‍රවර්ගය:බස්නාහිර පළාත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්