බෙල්ජියම

බෙල්ජියම, නිල වශයෙන් බෙල්ජියම් රාජධානිය, යනු වයඹ යුරෝපයේ රටකි. පහත් රටවල් ලෙස හැඳින්වෙන වෙරළබඩ පහත්බිම් කලාපයක පිහිටා ඇති එය උතුරින් නෙදර්ලන්තය, නැගෙනහිරින් ජර්මනිය, ගිනිකොන දෙසින් ලක්සම්බර්ග්, දකුණින් ප්‍රංශය සහ බටහිරින් උතුරු මුහුදෙන් මායිම් වේ. බෙල්ජියම වර්ග කිලෝමීටර් 30,689 (වර්ග සැතපුම් 11,849) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි සහ ජනගහනය මිලියන 11.8 කට වඩා වැඩිය; එහි ජනගහන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයට 383 (වර්ග සැතපුමට 990) ලෝකයේ 22 වන ස්ථානයේ සහ යුරෝපයේ හයවන ස්ථානයේ සිටී. අගනුවර සහ විශාලතම අගනගර කලාපය බ්‍රසල්ස් ය; අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර වන්නේ ඇන්ට්වර්ප්, ගෙන්ට්, චාලරෝයි, ලීජ්, බෲගස්, නමූර් සහ ලියුවන් ය.

බෙල්ජියම යනු කලාපීය සහ භාෂාමය පදනම මත ව්‍යුහගත කරන ලද සංකීර්ණ ෆෙඩරල් පද්ධතියක් සහිත පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුවකි. රට ඉතා ස්වාධීන කලාප තුනකට බෙදා ඇත: උතුරේ ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය (ෆ්ලැන්ඩර්ස්), දකුණේ වොලූන් කලාපය (වොලෝනියා) සහ මැද බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය. බෙල්ජියම ප්‍රධාන භාෂාමය ප්‍රජාවන් දෙකකට ද නිවහන වේ: ජනගහනයෙන් සියයට 60 ක් පමණ වන ලන්දේසි කතා කරන ෆ්ලෙමිෂ් ප්‍රජාව සහ ජනගහනයෙන් සියයට 40 ක් පමණ වන ප්‍රංශ කතා කරන ප්‍රංශ ප්‍රජාව; ජනගහනයෙන් සියයට එකක් පමණ වන කුඩා ජර්මානු කතා කරන ප්‍රජාවක් නැගෙනහිර කැන්ටන් වල පවතී. බෙල්ජියමේ භාෂාමය විවිධත්වය සහ ඒ ආශ්‍රිත දේශපාලන ගැටුම් විවිධ ආණ්ඩු හයකින් සමන්විත එහි සංකීර්ණ පාලන ක්‍රමයෙන් පිළිබිඹු වේ. බෙල්ජියම දියුණු ඉහළ ආදායම් ලබන ආර්ථිකයක් සහිත සංවර්ධිත රටකි. එය යුරෝපීය සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් හය දෙනාගෙන් එකක් වන අතර, එහි අගනුවර වන බ්‍රසල්ස් යුරෝපා සංගමයේ තථ්‍ය අගනුවර ලෙස සේවය කරන අතර යුරෝපීය කොමිසමේ නිල ආසන, යුරෝපීය සංගමයේ කවුන්සිලය, යුරෝපීය කවුන්සිලය සහ යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන දෙකෙන් එකක් (අනෙක ස්ට්‍රාස්බර්ග්) සඳහා සත්කාරකත්වය සපයයි. බ්‍රසල්ස් හි නේටෝ වැනි ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සංවිධාන රැසක මූලස්ථානය ද ඇත.

පුරාණ කාලයේ දී, වර්තමාන බෙල්ජියම ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ මැද භාගයේදී රෝම අධිරාජ්‍යයට ඈඳා ගැනීමට පෙර බෙල්ගේ විසින් ආධිපත්‍යය දරන ලදී. මධ්‍යතන යුගයේදී, බෙල්ජියමේ මධ්‍යම පිහිටීම එය සාපේක්ෂව සමෘද්ධිමත් වූ අතර වාණිජමය වශයෙන් සහ දේශපාලනික වශයෙන් එහි විශාල අසල්වැසියන් සමඟ සම්බන්ධ විය; එය කැරොලින්ජියන් අධිරාජ්‍යයේ, අනුප්‍රාප්තික ශුද්ධ රෝම අධිරාජ්‍යයේ සහ පසුව බර්ගන්ඩියන් නෙදර්ලන්තයේ කොටසක් විය. හැබ්ස්බර්ග් ස්පාඤ්ඤය (1556–1714), ඔස්ට්‍රියානු හැබ්ස්බර්ග් (1714–1794) සහ විප්ලවවාදී ප්‍රංශය (1794–1815) පාලනය කිරීමෙන් පසු, නූතන බෙල්ජියමේ වැඩි කොටසක් 1815 දී වියානා සම්මේලනයෙන් පසු නෙදර්ලන්ත එක්සත් රාජධානියට ඇතුළත් කරන ලදී. සියවස් ගණනාවක් විවිධ යුරෝපීය බලවතුන් විසින් තරඟ කර පාලනය කිරීම නිසා බෙල්ජියම "යුරෝපයේ යුධ පිටි" යන අන්වර්ථ නාමය උපයා ගත් අතර,—The book reviewer, Haß, attributes the expression in English to James Howell in 1640. Howell's original phrase "the cockpit of Christendom" became modified afterwards, as shown by:*—and as such coined for Belgium:* (See also The Nuttall Encyclopaedia) 20 වන සියවසේදී ලෝක යුද්ධ දෙකෙන්ම ශක්තිමත් වූ කීර්තියක් ලබා ගත්තේය.

බෙල්ජියම් විප්ලවයෙන් පසු 1830 දී ස්වාධීන බෙල්ජියමක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 19 වන සියවසේදී එය කාර්මික විප්ලවයේ මුල්ම සහභාගිවන්නන්ගෙන් එකක් වූ අතර, මහාද්වීපික යුරෝපයේ කාර්මිකකරණය වූ පළමු රට විය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගය වන විට, එය යටත් විජිත කිහිපයක් හිමි කර ගත්තේය, විශේෂයෙන් බෙල්ජියම් කොංගෝ සහ රුවන්ඩා-උරුන්ඩි,  1960 සහ 1962 අතර නිදහස ලබා ගත්තේය. 20 වන සියවසේ දෙවන භාගය ලන්දේසි-කථිකයන් සහ ප්‍රංශ-කථිකයන් අතර ආතතීන් වැඩිවීම මගින් සනිටුහන් විය. දේශපාලන සංස්කෘතියේ වෙනස්කම් සහ ෆ්ලැන්ඩර්ස් සහ වොලෝනියාවේ අසමාන ආර්ථික සංවර්ධනය හේතුවෙන් එය පෝෂණය විය. මෙය 1970 සහ 1993 අතර ඒකීය ව්‍යුහයකින් ෆෙඩරල් ව්‍යුහයකට මාරුවීම ඇතුළුව දුරදිග යන රාජ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ කිහිපයකට හේතු වී තිබේ. අඛණ්ඩ ප්‍රතිසංස්කරණ මධ්‍යයේ ආතතීන් පවතී; ෆ්ලෙමිෂ්, මතභේදාත්මක භාෂා නීති අතර දැඩි බෙදුම්වාදී හැඟීමකට සහ 2010 ෆෙඩරල් මැතිවරණයෙන් පසු රජයක් පිහිටුවීමකින් තොරව වාර්තාගත දින 589 කට හේතු වූ ඛණ්ඩනය වූ දේශපාලන භූ දර්ශනයකට රට මුහුණ දෙයි.

 ඉතිහාසය 
 පෞරාණිකත්වය 

 මධ්‍යතන යුගය 

 බර්ගන්ඩියන් සහ හැබ්ස්බර්ග් නෙදර්ලන්තය 

 ස්පාඤ්ඤ සහ ඔස්ට්‍රියානු නෙදර්ලන්තය 

 ප්‍රංශ විප්ලවය සහ නෙදර්ලන්ත එක්සත් රාජධානිය 

 ස්වාධීන බෙල්ජියම 

 භූගෝලය 

 පළාත් 

 දේශපාලනය සහ රජය 

 දේශපාලන සංස්කෘතිය 

 ප්‍රජාවන් සහ කලාප 

 ප්‍රතිපත්ති අධිකරණ බලයේ පිහිටීම 

 විදේශ සබඳතා 

 සන්නද්ධ හමුදා 

 ආර්ථිකය 

 විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 

 ජන විකාශනය 

 සංක්‍රමණ 

 භාෂා 

 ආගම 

 සෞඛ්‍යය 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 ලලිත කලා 

 ජනප්‍රවාද 

 ආහාර පිසීම 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 

යොමු කිරීම්

ප්‍රවර්ගය:බෙල්ජියම