බෙලරුස්

බෙලරුස්, නිල වශයෙන් බෙලරුස් ජනරජය, නැගෙනහිර යුරෝපයේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය නැගෙනහිරින් සහ ඊසාන දෙසින් රුසියාවෙන්, දකුණින් යුක්රේනයෙන්, බටහිරින් පෝලන්තයෙන් සහ වයඹ දෙසින් ලිතුවේනියාව සහ ලැට්වියාවෙන් මායිම් වේ. බෙලරුස්හි වර්ග කිලෝමීටර් 207,600 (වර්ග සැතපුම් 80,200) ක භූමි ප්‍රදේශයක් සහ මිලියන 9.1 ක ජනගහනයක් විහිදේ. රට අර්ධගෝලීය දේශගුණයක් ඇති අතර පරිපාලනමය වශයෙන් කලාප හයකට බෙදා ඇත. මින්ස්ක් අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි; එය විශේෂ තත්වයක් සහිත නගරයක් ලෙස වෙන වෙනම පරිපාලනය කෙරේ. 

මධ්‍යතන යුගයේ වැඩි කාලයක්, නූතන බෙලරුස්හිහි ඉඩම් පාලනය කළේ පොලොට්ස්ක් ප්‍රින්සිපල්ටි වැනි ස්වාධීන නගර රාජ්‍යයන් විසිනි. 1300 ක් පමණ මෙම ඉඩම් සම්පූර්ණයෙන්ම ලිතුවේනියාවේ ග්‍රෑන්ඩ් ආදිපාදවරයා යටතේ සහ පසුව පෝලන්ත-ලිතුවේනියානු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය විසින්; මෙම කාල පරිච්ඡේදය වසර 500 ක් පුරා පැවති අතර, 1792-1795 දී පෝලන්තය-ලිතුවේනියාව බෙදා වෙන් කිරීමෙන් බෙලරුසියාව පළමු වරට රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළට පත් කරන ලදී. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව, සිවිල් යුද්ධය මධ්‍යයේ නීත්‍යානුකූලභාවය සඳහා විවිධ රාජ්‍යයන් තරඟ වදින අතර, අවසානයේ 1922 දී සෝවියට් සංගමයේ ආරම්භක සංඝටක ජනරජයක් බවට පත් වූ බයිලෝරුසියානු SSR හි නැගීමත් සමඟ අවසන් විය. පෝලන්ත-සෝවියට් යුද්ධයෙන් (1918-1921) පසු, බෙලරුසියාව එහි භූමියෙන් අඩක් පමණ පෝලන්තයට අහිමි කළේය. 1939 දී, සෝවියට් පෝලන්තය ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු දෙවන පෝලන්ත ජනරජයේ සමහර ඉඩම් නැවත ඒකාබද්ධ කරන ලද අතර, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු අවසන් කරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, හමුදා මෙහෙයුම් බෙලරුස් විනාශ කළ අතර, එහි ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ සහ ආර්ථික සම්පත්වලින් අඩක් අහිමි විය. 1945 දී, බයිලෝරුසියානු SSR සෝවියට් සංගමය සමඟ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. ජනරජය පුළුල් හා විවිධාකාර නාසි විරෝධී කැරලිකාර ව්‍යාපාරයකට නිවහන වූ අතර එය 1970 දශකය දක්වා දේශපාලනය ආධිපත්‍යය දැරූ අතර, බෙලරුස් කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයක සිට කාර්මික ආර්ථිකයක් දක්වා පරිවර්තනය වීම අධීක්ෂණය කළේය.

ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුව 1990 ජූලි 27 වන දින බෙලරුස්හි ස්වෛරීභාවය ප්‍රකාශ කළ අතර, සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමේදී, බෙලරුස් 1991 අගෝස්තු 25 වන දින නිදහස ලබා ගත්තේය. 1994 දී නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කිරීමෙන් පසු, නිදහසින් පසු රටේ පළමු සහ එකම නිදහස් මැතිවරණයේදී ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝ බෙලරුස් හි පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් වූ අතර එතැන් සිට ජනාධිපති ලෙස සේවය කළේය. ලුකෂෙන්කෝ ඉතා මධ්‍යගත ඒකාධිපති රජයකට නායකත්වය දෙයි. මාධ්‍ය නිදහස සහ සිවිල් නිදහස පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර මිනුම්වල බෙලරුස් පහළ ස්ථානයේ සිටී. ආර්ථිකයේ විශාල කොටස්වල රාජ්‍ය අයිතිය වැනි සෝවියට් යුගයේ ප්‍රතිපත්ති කිහිපයක් එය දිගටම කරගෙන ගොස් ඇත. 2000 දී, බෙලරුස් සහ රුසියාව යුනියන් රාජ්‍යය පිහිටුවීම සඳහා වැඩි සහයෝගීතාවයක් සඳහා ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිහිටුවීමේ සිටම එහි සාමාජිකයෙකු වන මෙම රට CIS, CSTO, EAEU, OSCE සහ නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ වී ඇත. එය යුරෝපීය සංගමයට බැඳීමට කිසිදු අභිලාෂයක් නොපෙන්වා ඇති නමුත් එම කණ්ඩායම සමඟ ද්විපාර්ශ්වික සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යන අතර බකු මුලපිරීමට ද සහභාගී වේ.

යුරෝපීය කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙකු නොවන එකම යුරෝපීය රටවල් තුන අතර (රුසියාව සහ කොසෝවෝ සමඟ) බෙලරුස් ද සිටී; එය 1993 දී සම්බන්ධ වීමට උත්සාහ කළ නමුත් මැතිවරණ අක්‍රමිකතා සහ බරපතල මානව හිමිකම් ගැටළු හේතුවෙන් ඇතුළත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී (මරණ දඬුවම දිගටම භාවිතා කරන එකම යුරෝපීය රට බෙලරුසයයි). එම වසරේ අප්‍රේල් මාසයේදී එහි භූමියෙන් යුක්රේනය රුසියාව ආක්‍රමණය කිරීමට පහසුකම් සැලසීම හේතුවෙන් කවුන්සිලය සමඟ එහි සීමිත සම්බන්ධතාවය 2022 දී අත්හිටුවන ලදී.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 මුල් ඉතිහාසය 

 කියෙව් රුසියාව 

 පෝලන්ත-ලිතුවේනියානු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය 

 රුසියානු අධිරාජ්‍යය 

 මුල් කාලීන රාජ්‍යයන් සහ අන්තර් යුද්ධ කාලය 

 දෙවන ලෝක යුද්ධය 

 පශ්චාත් යුධ 

 ස්වාධීනත්වය 

 ලුකෂෙන්කෝ යුගය 

 භූගෝලය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 මැතිවරණ 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 මානව අයිතිවාසිකම් සහ දූෂණය 

 පරිපාලන අංශ 

 පළාත් පාලන 

 ආර්ථිකය 

 වෙළඳාම 

 රැකියාව 

 මුදල් 

 නිදහස් ආර්ථික කලාප 

 ජන විකාශනය 

 ආගම 

 භාෂා 

 සංස්කෘතිය 
 කලා සහ සාහිත්‍යය 

 ඇඳුම් 

 ආහාර 

 ක්‍රීඩාව 

 විදුලි සංදේශ 

 ලෝක උරුම ස්ථාන 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්