මැග්මා යමහල්

මැග්මා යමහල්

පින්තූරය - යමහල් විවරය හමා ලාවා ගලා යාම
2 පීන්තූරය - ශාන්ත හෙලේනා කන්ද, 1980 මැයි 18පිපිරිමට පසු

මැග්මා ගිනිකදු වර්ගීකරණය සදහා යොදාගන්නා ප්‍රකටම ක්‍රමය වන්නේ ඒවායේ පිපිරqම් සංඛ්‍යාව අනුව වර්ග කිරීමයි. නිරතුරැව පිපිරීමට ලක්වන ගිනිකදු සක්‍රිය ලෙසත් ඉතිහාසයේදි පිරිරීම් වලට ලක්වු නමුත් වර්තමානයේ නිහඩ ගිනිකදු උදාසීන ලෙසත්, ඉතිහාසයේ පිපිරීම් වලට ලක් නොවු ගිනිකදු අක්‍රිය ගිනිකදු ලෙසත් නම් කෙරේ. නමුත් මේ ප්‍රසිද්ධ වර්ගිකරණයත. විශේෂයෙන්ම අක්‍රීය තත්තය, විද්‍යවාඡයින්ට ප්‍රමාණවත් නොවේ. එවුන් කර්නනේ ගිනි ක්නේ නිර්මාණය පිපිරැම් ක්‍රියාවලිය හා එයින් හටගන්නා හඩ අනුව ගිනිකදු විශේෂඥයින් අතර සක්‍රිය ගිනි කන්දකට නිශ්චිත පැහැදිලි කිරීමත් පිළිබද ඒකමතික භාවයක් වැත ගිනිකද්ක ආයු කාලය මාස කීපයක් සිට අවුරැදු මිලියන ගණනක් දක්වා විවිධාකාර වේ. ඒමනිසා එවැනි වර්ධිකරණයන් මිනිසාගේ ආයු කාලය සහර විට ශිෂ්ඨාවන්ක පැවැත්මද සලකා බලන විට තේරැමක් රහිත ‍ෙව්. උහාරණයක් ලෙස‍ෙ ාබහෝ ගිනිකදු පසුගිය අවුරැදු දහස් ගණනක් තුළ පිපිරැම් ඇතිකළද වරතමානයේ එවැනි ලක්ෂණ නොපෙන්වයි. හවැනි ගිනිකදු ආයු කාලය අතින් කැලකු විට ඒවා සක්‍රිය ගිනිකදු ගණයට වැටේ. මනුෂ්‍ය ජීවිත කාලයක් හා සසදන විට ඒවා අක්‍රිය හෝ උදාසීන ලෙස සැලකිය හැක. විද්‍යාඥයින්ට අනුව වර්තමානයේදී පිපිරීහ් වලට ලක්ෂණ හෝ අසාමාන්‍ය භූමිකම්පාථ සැලකියයුතු ලෙස දුම්පිටවිම වැනි ක්‍රියාකාරි ලක්ෂණ පෙන්වයි නම් ගිනිකන්දත් සක්‍රිය ගණයට ලැබේ. බොහෝ විද්‍යාචයෝ ඈත අතීතයේ පිපිරීමට ලක්වු ගිනිකදු සක්‍රිය  ගණයේ ලා සලකති හෙිදි සැලකිය යුතු වැදගත් කරැණක් ව්නනේ ලේඛණ ගත ඉතිහාස තොරතරැ ප්‍රමාණය ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට වෙනස් විමයි. මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ අවු 3000 තේ වඩා වැඩි ලේඛනගත ඉතිහාසවයට හිමිකම් කියන මුත් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වයෂ පැසිෆික් කාලපායේ අවුරැදු 300 ක්, හවායි දුප්ත් වල අවුරැදු 200 කටත් වැඩි ප්‍රමාණයකුත් තොරතරැ පවතී. ස්ටිකෝනියන් ගෝලීය ගිනිකදු වැඩසටහන අනුව සක්‍රිය ගිනිකන්ද නම් එය පසුගිය අවුරැදු 10 000 කාලය තුළ පිපිරිම් වලට ලක්විය යුතුය. උදාසින ගිනිකදු යනු ඉහතින් දැක්වු ආාරයට වර්තමානයේ සක්‍රිය නොවනමුත් නැවත පිපිරමකට හෝ නැවත චචප ස්වබාවට පත්විය හැකි ඒවාය. මෙහිදී විද්‍යාඡයින් සක්‍රිය  ලෙස සලකන ගිනිකදු බොහොමයක් සාමාන්‍ය ජනයා හෝ මධ්‍ය මගින් උදාසීන ලෙස හැදින්වීම මගින් යම් ව්‍යාකූල තත්තවයක් හටගනී. අක්‍රිය ගිනිකන්දක් යනු ලාවා සැපයුමක් නොමැති නිසා නැවත පිරපිරීමට ලක් නොවන ඒවාය. 

අක්‍රිට ගිනිකදු වලට උදාහරණය ලෙස ඇ.එ. ජනපදයට අයත් හවායි දුපත් වල බොහොමයක් ගිනි කදු හා පැරකුටින් දැක්විය හැක. ගිනිකන්දක් සැබැවින්ම අක්‍රිය දැඩි තිරණය කිරීම අපහසුය අධියමහල් විවර වලට පිපිරීම් සදහා ගතවන කාලය සමහර විට අවුරැදු මිලියන ගණනක් නිසා අවුරැදු දස දහස් ගණනක් නිසා පිපිරමට ලක් නොවු මෙවැනි ගිනිකදු අක්‍රිය ලෙස නොව උදාසීන ලෙස සැලකීම යෝග්‍ය වේ. උදාහරණ ලෙස යෙලොස්ටොන් ජාතික වන උදා්‍යානයේ පිහිටි සොලෝසටොන් ගිනිකන්දඅවුරැදු මිලියන 2 ක් පමණ පැරණි වන අතර එය දරැණු පිපරැමක් අවු 640,000 කාලය තුළ නොපෙන්වුවද අවු.10 000 කට පමණ පෙර ජල තාපන පිපිරිම්ද අවයු 70,000 පමණ පෙර ලාවා ගලායාම වාරත් විය. මෙම කරැණු නිසා විද්‍යාඡයො යෙලෝස්ටෝන් ගිනිකන්ද අක්‍රිය ලෙස නොසලකති එය අවට නිතරතරැව සිදුවන භූකම්පන කහා ක්‍රයිකාරී භූ තාපන පද්ධති (යෙලෝසටෝන් ජාතික උද්‍යාන පුරාම පවිතන භඋතාපන ක්‍රියාකාරිත්වය) සහ වේගවත් පොළෙවනේ ඉහළට එසවීම හේතුවෙන් විද්‍යාඡයෝ යොලෝසටෝන් සක්‍රිය ගිනිකන්දක් ලෙස සලකති.