මාලි

මාලි (; ), නිල වශයෙන් මාලි ජනරජය, යනු බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. වර්ග කිලෝමීටර් 1,241,238 (වර්ග සැතපුම් 479,245) කට වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් මාලි අප්‍රිකාවේ අටවන විශාලතම රට වේ. රට උතුරින් ඇල්ජීරියාව, නැගෙනහිරින් නයිජර්, වයඹ දෙසින් මොරිටේනියාව, දකුණින් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ කෝට් ඩි අයිවෝර් සහ බටහිරින් ගිනියාව සහ සෙනගාලය මායිම් වේ. මාලි හි ජනගහනය මිලියන 21.9කි, ඉන් 67%ක් 2017 වසරේ වයස අවුරුදු 25ට අඩු අය ලෙස ගණන් බලා ඇත. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය බමාකෝ ය. රටේ නිල භාෂා 13 ක් ඇති අතර, ඒවායින් වඩාත් බහුලව කතා කරන්නේ බඹරා ය.

මාලි ස්වෛරී රාජ්‍යය කලාප 19 කින් සමන්විත වේ; එහි උතුරේ මායිම් සහරා කාන්තාරය මැදට ගැඹුරට ළඟා වේ. රටේ දකුණු කොටස පිහිටා ඇත්තේ සුඩානියානු සැවානා වල වන අතර එහි බහුතරයක් වැසියන් ජීවත් වන අතර නයිජර් සහ සෙනගල් ගංගා දෙකම හරහා ගමන් කරයි. රටේ ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය සහ පතල් කැණීම මත කේන්ද්‍රගත වේ. එහි ප්‍රමුඛතම ස්වභාවික සම්පත් අතර රත්‍රන් ඇතුළත් වන අතර එය අප්‍රිකාවේ තුන්වන විශාලතම නිෂ්පාදකයා වන අතර,Mali gold reserves rise in 2011 alongside price . Retrieved 17 January 2013 අනෙක ලුණු වේ.Human Development Indices , Table 3: Human and income poverty, p. 6. Retrieved 1 June 2009

මාලි වරෙක ට්‍රාන්ස් සහරා වෙළඳාම පාලනය කළ අතිශය බලගතු සහ ධනවත් බටහිර අප්‍රිකානු අධිරාජ්‍යයන් තුනක කොටසක් විය: ඝානා අධිරාජ්‍යය (ඝානාව ලෙස නම් කර ඇත), මාලි අධිරාජ්‍යය (මාලි නම් කර ඇති) සහ සොංහායි අධිරාජ්‍යය. 1300 දී එහි උච්චතම අවස්ථාව වන විට, මාලි අධිරාජ්‍යය අප්‍රිකාවේ ධනවත්ම රට විය සහ පෘථිවියේ ධනවත්ම රටකි, එහි 14 වැනි සියවසේ අධිරාජ්‍යයා වූ මන්සා මූසා ඉතිහාසයේ ධනවත්ම පුද්ගලයන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙස විශ්වාස කෙරේ.Mali Empire (ca. 1200-) | The Black Past: Remembered and Reclaimed . The Black Past. Retrieved 8 October 2012. ආර්ථික බලාගාරයක් වීමට අමතරව, මධ්‍යකාලීන මාලි ඉස්ලාමයේ, සංස්කෘතියේ සහ දැනුමේ මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, ටිම්බක්ටු එහි විශ්ව විද්‍යාලය සමඟ කීර්තිමත් ඉගෙනුම් ස්ථානයක් බවට පත් වූ අතර, එය තවමත් ක්‍රියාත්මක වන ලොව පැරණිතම එකක් වේ. ප්‍රසාරණය වන සොන්හායි අධිරාජ්‍යය 1468 දී අධිරාජ්‍යය අවශෝෂණය කර ගත් අතර, 1591 දී සොන්ග්හයි පරාජය කළ සාදියන් හමුදාවක් විසින් අනුගමනය කරන ලදී. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී අප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී ප්‍රංශය මාලි පාලනය අත්පත් කර ගත්තේය. ප්‍රංශ සුඩානයේ කොටසක්; සුඩාන ජනරජය ලෙස, 1960 දී නිදහස සාක්ෂාත් කර ගනිමින්, සෙනගල් සමඟ කෙටි සම්මේලනයක් පිහිටුවන ලදී. සෙනගාලය ඉවත් වීමෙන් පසුව, මාලි ජනරජය පිහිටුවන ලදී. දිගු කලක් ඒක-පක්ෂ පාලනයකින් පසු, 1991 දී කුමන්ත්‍රණයක් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බහු-පක්ෂ රාජ්‍යයක් ලෙස මාලි පිහිටුවීමට හේතු විය.

 මාලි 
2012 ජනවාරි මාසයේදී, උතුරු මාලි හි සන්නද්ධ ගැටුමක් ඇති වූ අතර, ටුවාරෙග් කැරලිකරුවන් උතුරේ භූමි ප්‍රදේශයක් පාලනය කර ගත් අතර, අප්‍රේල් මාසයේදී නව රාජ්‍යයක් වන අසාවාඩ් වෙන්වීම ප්‍රකාශ කරන ලදී.Polgreen, Lydia and Cowell, Alan (6 April 2012) "Mali Rebels Proclaim Independent State in North" , The New York Times 2012 මාර්තුවේUN Security Council condemns Mali coup . Telegraph (23 March 2012). Retrieved 24 March 2013. හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් සහ පසුව ටුවාරෙග් සහ අනෙකුත් කැරලිකාර කන්ඩායම් අතර ඇති වූ ගැටුමකින් ගැටුම සංකීර්ණ විය. භෞමික ජයග්‍රහණවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ප්‍රංශ හමුදාව 2013 ජනවාරි මාසයේදී ඔපරේෂන් සර්වල් දියත් කරන ලදී. මසකට පසු, ගැටුම දිගටම පැවතුනද, මාලි සහ ප්‍රංශ හමුදා උතුරේ බොහෝ ප්‍රදේශ නැවත අත්පත් කර ගත්හ. ජනාධිපතිවරනය 2013 ජූලි 28 වන දින පවත්වන ලද අතර, දෙවන වටයේ ඡන්ද විමසීමක් අගෝස්තු 11 වන දින පවත්වන ලදී, සහ ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණ 2013 නොවැම්බර් 24 සහ දෙසැම්බර් 15 යන දිනවල පැවැත්විණි. 2020 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, මාලි අසිමි ගොයිටා විසින් හමුදා අත්පත් කර ගැනීම් දෙකකට මුහුණ දුන්නේය.
 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 

 ප්‍රංශ යටත්විජිත පාලනය 

 මූසා ට්‍රෝරේ 

 මාර්තු විප්ලවය 

 අමාඩෝ ටූමානි ටුවර් සභාපතිත්වය 

 උතුරු මාලි ගැටුම 

 මධ්‍යම මාලි හි ගැටුම් 

 2018 මැතිවරණ 

 2018 සටන් විරාමය සහ ඉන් පසු 

 2020 කුමන්ත්‍රණය සහ ඉන් අනතුරුව 

 2021 කුමන්ත්‍රණය 

 අස්සිමි ගොයිටා ජුන්ටාව 

 භූගෝලය 

 කලාප සහ දිස්ත්‍රික්ක 

 මධ්‍යම රජයේ පාලන ප්‍රමාණය 

 වනජීවී 

 දේශපාලනය සහ ආණ්ඩුව 

 ආණ්ඩුව 

 විදේශ සබඳතා 

 යුධ 

 ආර්ථිකය 

 කෘෂිකර්මය 

 පතල් කැණීම 

 බලශක්ති 

 ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් 

 ජනවිකාසය 

 මාලි හි විශාලතම නගර 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 භාෂා 

 ආගම් 

 අධ්‍යාපනය 

 සෞඛ්‍ය 

 ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය 

 ස්ත්‍රී පුරුෂ සම්බන්ධතා 

 අවස්ථා 

 උත්සාහයන් 

 සංස්කෘතිය 

 සංගීතය 

 සාහිත්‍ය 

 ක්‍රීඩා 

 ආහාර පිසීම 

 මාධ්‍ය 

යොමු කිරීම්

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය