උරුගුවේ

උරුගුවේ, නිල වශයෙන් උරුගුවේ පෙරදිග ජනරජය, දකුණු ඇමරිකාවේ රටකි. එය බටහිරින් සහ නිරිත දෙසින් ආර්ජන්ටිනාව සහ උතුරින් සහ ඊසාන දෙසින් බ්‍රසීලය සමඟ මායිම් බෙදා ගන්නා අතර දකුණින් රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා සහ ගිනිකොන දෙසින් අත්ලාන්තික් සාගරයට මායිම් වේ. එය දකුණු ඇමරිකාවේ දකුණු කෝන් කලාපයේ කොටසකි. උරුගුවේ ආසන්න වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර් 176,215 (වර්ග සැතපුම් 68,037) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. එහි ජනගහනය මිලියන 3.5 කට ආසන්න වන අතර, ඔවුන්ගෙන් මිලියන 2 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන මොන්ටෙවීඩියෝ හි අගනගරයේ ජීවත් වෙති.

උරුගුවේ බවට පත් වූ ප්‍රදේශය මුලින්ම දඩයම්කරුවන්ගේ කණ්ඩායම් විසින් වසර 13,000 කට පෙර ජනාවාස කරන ලදී. කලාපයට ළඟා වූ පළමු යුරෝපීය ගවේෂකයා 1516 දී ජුවාන් ඩියාස් ද සොලිස් ය, නමුත් එම ප්‍රදේශය එහි අසල්වැසියන්ට වඩා පසුව යටත් විජිතකරණයට ලක් විය. යුරෝපීයයන් පැමිණි අවස්ථාවේදී, ගුරානි සහ චානා වැනි අනෙකුත් කණ්ඩායම් සමඟ චාරුවා ප්‍රමුඛ ගෝත්‍රය විය. කෙසේ වෙතත්, මෙම කණ්ඩායම් කිසිවක් සමාජීය වශයෙන් හෝ දේශපාලනික වශයෙන් සංවිධානය නොවූ අතර එය ඔවුන්ගේ පරිහානියට දායක විය. භෞමික ආරවුල් මධ්‍යයේ, පෘතුගීසීන් 1680 දී කොලෝනියා ඩෝ සැක්‍රමෙන්ටෝ පිහිටුවන ලද අතර ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් හමුදා බලකොටුවක් ලෙස මොන්ටෙවීඩියෝ ආරම්භ කළහ. පෘතුගාලය, ස්පාඤ්ඤය සහ පසුව රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා එක්සත් පළාත් සහ බ්‍රසීල අධිරාජ්‍යය සම්බන්ධ සිව්-මාර්ග අරගලයකින් පසුව, 1811 සහ 1828 අතර කාලය තුළ උරුගුවේ සිය නිදහස ලබා ගත්තේය. 1830 දී, රට එහි ව්‍යවස්ථාව සම්මත කර ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස විධිමත් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.

නිදහසින් පසු මුල් වසරවලදී, උරුගුවේ අභ්‍යන්තර ගැටුම් සහ දේශපාලන කැලඹීම් මාලාවක් සමඟ විදේශීය බලපෑමට සහ මැදිහත්වීමට යටත් විය. 19 වන සියවසේ දෙවන භාගයේ සිට, රට තුළ සැලකිය යුතු යුරෝපීය සංක්‍රමණ රැළි දක්නට ලැබුණි - ප්‍රධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤය, ඉතාලිය සහ ප්‍රංශය - එය එහි ජනවිකාසයට බෙහෙවින් බලපෑ අතර නූතන උරුගුවේ සංස්කෘතියට සහ සමාජයට අඩිතාලම දැමීය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, පුරෝගාමී ආර්ථික, කම්කරු සහ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය ඉතා දියුණු සුභසාධන රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කිරීමට හේතු විය. එහි දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සමඟ ඒකාබද්ධව, මෙය රට "ඇමරිකාවේ ස්විට්සර්ලන්තය" ලෙස හැඳින්වීමට දායක විය.

උරුගුවේ නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ජාතික දේශපාලනය දේශපාලන පක්ෂ දෙකක් විසින් ආධිපත්‍යය දැරීය: කොලරාඩෝ පක්ෂය සහ ජාතික පක්ෂය, 19 වන සියවසේදී සිවිල් යුද්ධ කිහිපයක ගැටුණු අතර සාමූහිකව 'සාම්ප්‍රදායික පක්ෂ' ලෙස හැඳින්වේ. ඉතිහාසයේ විවිධ අවස්ථා වලදී, විධායක ශාඛාව සාමූහික ආයතනයක් ලෙස සංවිධානය කරන ලද අතර, අවසන් වරට මෙය සිදු වූයේ 1967 දී ය. 1960 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1970 දශකයේ මුල් භාගයේ පැවති ආර්ථික අර්බුද මාලාවක් සහ අන්ත වාමාංශික නාගරික ගරිල්ලා යුද්ධයට එරෙහි සටන 1973 කුමන්ත්‍රණයෙන් අවසන් වූ අතර එය 1985 දක්වා සිවිල්-මිලිටරි ඒකාධිපතිත්වයක් ස්ථාපිත කළේය. අද උරුගුවේ යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යවස්ථාමය ජනරජයක් වන අතර, රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා යන දෙකම ලෙස සේවය කරන ජනාධිපතිවරයෙකි.

2023 දී, උරුගුවේ යනු ද ඉකොනොමිස්ට් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකයේ "පූර්ණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක්" ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලද අතර, රජයේ විනිවිදභාවය, ආර්ථික නිදහස, සමාජ ප්‍රගතිය, ආදායම් සමානාත්මතාවය, ඒක පුද්ගල ආදායම, නවෝත්පාදනය සහ යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර මිනුම්වල ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමකට ලක්ව ඇත.  රට ගංජා (ලෝකයේ එසේ කළ පළමු රට) මෙන්ම සමලිංගික විවාහ සහ ගබ්සාව සම්පූර්ණයෙන්ම නීතිගත කර ඇත. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, OAS සහ Mercosur හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකි.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 

 ප්‍රාග් ඉතිහාසය 

 යටත් විජිත පාලනය 

 නිදහස් අරගලය 

 19 වන සියවස 

 20 වන සියවස 

 සිවිල්-මිලිටරි ආඥාදායකත්වය 

 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත පැමිණීම (1984–වර්තමානය) 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 පරිපාලන අංශ 

 විදේශ සබඳතා 

 මිලිටරි 

 ආර්ථිකය 

 කෘෂිකර්මය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 ප්‍රවාහනය 

 ගුවන් 

 ඉඩම් 

 විදුලි සංදේශ 

 බලශක්තිය 

 ජන විකාශනය 

 විශාලතම නගර 

 ආගම 

 භාෂාව 

 අධ්‍යාපනය 

 සංස්කෘතිය 

 දෘශ්‍ය කලා 

 සංගීතය 

 ආහාර 

 සාහිත්‍යය 

 මාධ්‍ය 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 
1

2

යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකානු රටවල්
ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ