උගන්ඩාව

උගන්ඩාව, නිල වශයෙන් උගන්ඩා ජනරජය, නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. රට නැගෙනහිරින් කෙන්යාව, උතුරින් දකුණු සුඩානය, බටහිරින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, නිරිත දෙසින් රුවන්ඩාව සහ දකුණින් ටැන්සානියාව මායිම් වේ. රටේ දකුණු කොටසට කෙන්යාව සහ ටැන්සානියාව සමඟ බෙදාගත් වික්ටෝරියා විලෙහි සැලකිය යුතු කොටසක් ඇතුළත් වේ. උගන්ඩාව අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ පිහිටා ඇත, නයිල් ද්‍රෝණිය තුළ පිහිටා ඇති අතර විවිධ නමුත් සාමාන්‍යයෙන් වෙනස් කරන ලද සමක දේශගුණයක් ඇත. 2023 වන විට, එහි ජනගහනය මිලියන 49.6 ක් පමණ වන අතර, එයින් මිලියන 8.5 ක් අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන කම්පාලා හි වාසය කරයි.                     

උගන්ඩාව නම් කර ඇත්තේ කම්පාලා අගනුවර ද ඇතුළුව රටේ දකුණේ විශාල කොටසක් ආවරණය වන බුගන්ඩා රාජධානියෙන් වන අතර ලුගන්ඩා භාෂාව රට පුරා බහුලව භාවිතා වේ. 1894 සිට, ප්‍රදේශය එක්සත් රාජධානිය විසින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස පාලනය කරන ලද අතර, එය භූමිය පුරා පරිපාලන නීතිය ස්ථාපිත කරන ලදී. උගන්ඩාව 1962 ඔක්තෝබර් 9 දින එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. එතැන් සිට කාල සීමාව ඉඩි අමීන්ගේ නායකත්වයෙන් වසර අටක් පුරා පැවති මිලිටරි ආඥාදායකත්වය ඇතුළු ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් වලින් සලකුණු විය.

"පාසල් හෝ වෙනත් අධ්‍යාපන ආයතනවල ඉගැන්වීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස හෝ නීතියෙන් නියම කර ඇති පරිදි ව්‍යවස්ථාදායක, පරිපාලන හෝ අධිකරණ කටයුතු සඳහා වෙනත් ඕනෑම භාෂාවක් භාවිතා කළ හැකි බව" ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වුවද රාජ්‍ය භාෂාව ඉංග්‍රීසි වේ. මධ්‍යම ප්‍රදේශය පදනම් කරගත් භාෂාවක් වන ලුගන්ඩා, රටේ මධ්‍යම සහ අග්නිදිග ප්‍රදේශ පුරා බහුලව කතා කරන අතර, ටෙසෝ භාෂාව (දේශීයව අටෙසෝ), ලැන්ගෝ, අචෝලි, රූන්යෝරෝ, රුන්යන්කෝලේ, රුකිගා, ලුඕ ඇතුළු තවත් භාෂා කිහිපයක් ද කතා කරයි. රුටූරෝ, සමියා, ජොපදෝලා සහ ලුසෝගා. 2005 දී විදේශීය සහ මධ්‍යස්ථ යැයි සැලකෙන ස්වහීලී භාෂාව උගන්ඩාවේ දෙවන නිල භාෂාව ලෙස යෝජනා කරන ලද නමුත් මෙය තවමත් පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කර නොමැත. කෙසේ වෙතත්, 2022 දී උගන්ඩාව පාසල් විෂය මාලාවේ ස්වහීලී අනිවාර්ය විෂයයක් කිරීමට තීරණය කළේය.

උගන්ඩාවේ වත්මන් ජනාධිපති යොවේරි කගුටා මුසවේනි වන අතර ඔහු වසර හයක ගරිල්ලා යුද්ධයකින් පසු 1986 ජනවාරි මාසයේදී බලයට පත්විය. ජනාධිපතිවරයාගේ ධුර කාල සීමාවන් ඉවත් කරන ලද ව්‍යවස්ථාමය සංශෝධනවලින් පසුව, ඔහුට 2011, 2016 සහ 2021 මහ මැතිවරණවලදී පෙනී සිටීමට හැකි වූ අතර ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

 ඉතිහාසය 
 පූර්ව යටත් විජිත උගන්ඩාව 

 උගන්ඩා ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය (1894–1962) 

 ස්වාධීනත්වය (1962 සිට 1965) 

 බුගන්ඩා අර්බුදය (1962-1966) 

 1966-1971 (කුමන්ත්‍රණයට පෙර) 

 1971 (කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු) –1979 (අමීන් පාලනයේ අවසානය) 

 1979-වර්තමානය 

 භූගෝලය 

 විල් සහ ගංගා 

 ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා බලය 

 දූෂණය 

 මානව හිමිකම් 

 LGBT හිමිකම් 

 2023 සමලිංගික විරෝධී පනත 

 පරිපාලන අංශ 

 ආර්ථිකය සහ යටිතල පහසුකම් 

 කර්මාන්ත 

 දරිද්‍රතාව 

 ගුවන් ප්‍රවාහනය 

 මාර්ග ජාලය 

 දුම්රිය මාර්ග 

 සන්නිවේදනය 

 බලශක්තිය 

 ජල සැපයුම සහ සනීපාරක්ෂාව 

 අධ්‍යාපනය 

 සෞඛ්‍ය 

 අපරාධ සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 

 සංචාරක කර්මාන්තය 

 විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 

 ජනවිකාසය 

 භාෂා 

 ආගම් 

 විශාලතම නගර 

 සංස්කෘතිය 

 මාධ්‍ය 

 ක්‍රීඩා 

 සිනමාව 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය