ලෙසොතෝව

ලෙසොතෝ  ( , ), විධිමත් ලෙස ලෙසොතෝ රාජධානිය, දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පමණක් වටවූ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය කිලෝමීටර් 1,106 ක මායිමක් දකුණු අප්‍රිකාව සමග බෙදා ගනී, එය ඉතාලි අර්ධද්වීපයෙන් පිටත එසේ එකම රටකින් පමණක් වටවූ ලෝකයේ එකම ස්වෛරී වාසස්ථානය වේ. එය මලෝති කඳුකරයේ පිහිටා ඇති අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ උසම කඳු මුදුන අඩංගු වේ.Maloti Mountains, Britannica 

එය 30,000 km2 (වර්ග සැතපුම් 11,600) කට වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර මිලියන 2 ක පමණ ජනගහනයක් ඇත. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය මසරු වේ.

සොතෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම (බසෝතෝ ලෙසද හැඳින්වේ), රට එහි නම ලබාගෙන ඇති අතර, රටේ ජනගහනයෙන් 99.7% ක් සමන්විත වන අතර එය ලෝකයේ වඩාත්ම ජනවාර්ගික වශයෙන් සමජාතීය එකක් බවට පත් කරයි. ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව වන සෙසෝතෝ ඉංග්‍රීසි සමඟ නිල භාෂාව වේ. ලෙසොතෝ යන නම "සෙසෝතෝ කථිකයන්ගේ දේශය" ලෙස පරිවර්තනය වේ. 

ලෙසොතෝ 1822 දී පිහිටුවන ලද්දේ I වන මොෂෝෂෝ රජු විසිනි. ලන්දේසි පදිංචිකරුවන්ගේ අඛණ්ඩ ආක්‍රමණයන් 1868 දී ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් කිරීමට සහ 1884 දී ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් කිරීමට රජු බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය සමඟ ගිවිසුමකට එළඹීමට හේතු විය. 1966 දී එය නිදහස ලබා ගත් අතර, පසුව දශක දෙකක කාලයක් බසෝතෝ ජාතික පක්ෂය (BNP) විසින් පාලනය කරන ලදී. වසර හතක හමුදා පාලනයකින් පසු 1993 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය රජය යළි පිහිටුවන ලදී. II වන මොෂෝෂෝ රජු 1990 දී පිටුවහල් කරන ලද නමුත් 1992 දී ආපසු පැමිණි අතර 1995 දී නැවත පිහිටුවන ලදී. වසරකට පසුව, II වන මොෂෝෂෝ මිය ගිය අතර ඔහුගේ පුත් III වන ලෙට්සි සිංහාසනය ලබා ගත් අතර, ඔහු තවමත් දරයි.

ලෙසොතෝ සැලකිය යුතු සමාජ ආර්ථික අභියෝග සහිත පහළ මැදි ආදායම් රටක් ලෙස සැලකේ. එහි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් සිටින අතර රටේ HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය අනුපාතය ලෝකයේ දෙවැනි ඉහළම අගයයි. කෙසේ වෙතත්, එය විශ්වීය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ ඉහළ අනුපාතයක් ද ඉලක්ක කරන අතර අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයක් ඇත (2021 වන විට 81.02%). ලෙසොතෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ, අප්‍රිකානු සංගමයේ සහ දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි. 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශක අනුව ලෙසොතෝ ලොව පුරා 64 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ අප්‍රිකාවේ 7 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

 ඉතිහාසය 

 බසුටෝලන්ඩ් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:King_Moshoeshoe_of_the_Basotho_with_his_ministers.jpg|වම|thumb|පළමුවන මොෂෝෂෝ රජු ඔහුගේ අමාත්‍යවරුන් සමඟ
1822 දී බසුටෝලන්ඩ්, 1 වන මොෂෝෂෝ රජු යටතේ තනි රාජ්‍යයක් ලෙස මතු විය. බකෝටේලි පරම්පරාවේ සුළු ප්‍රධානියෙකු වූ මොඛාචනේ ගේ පුත්‍රයෙකු වන මොෂෝෂෝ ඔහුගේම වංශයක් පිහිටුවාගෙන 1804 දී පමණ ප්‍රධානියා බවට පත් විය. 1820 සහ 1823 අතර ඔහු සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් එහි පදිංචි විය. බුතා-බුතේ කන්ද, 1818 සිට 1828 දක්වා ෂකා සූලූගේ පාලන සමය හා සම්බන්ධ ලිෆකානේට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයේ හිටපු විරුද්ධවාදීන් සමඟ සම්බන්ධ විය. 

1795 දී ප්‍රංශ මිත්‍ර ලන්දේසීන්ගෙන් බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව කේප් ජනපදයෙන් ඉවත් වූ බ්‍රිතාන්‍ය සහ ලන්දේසි ජනපදිකයන් අතර ගැටුම් වලින් රාජ්‍යයේ තවදුරටත් පරිණාමය මතු විය. 1 වන මොෂෝෂෝ විසින් ආරාධනා කරන ලද පැරිස් ඉවැන්ජලිකල් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරුන් වන තෝමස් අර්බුසෙට්, ඉයුජින් කැසාලිස් සහ කන්ස්ටන්ට් ගොස්ලින්, මොරිජාහි තැන්පත් කරන ලද අතර, සෙසෝතෝ අක්ෂර වින්‍යාසය සහ සෙසෝතෝ භාෂාවෙන් මුද්‍රිත කෘති සංවර්ධනය කිරීම 1837 සහ 1855 අතර සිදු කරන ලදී. කැසාලිස්, පරිවර්තකයෙකු ලෙස ක්‍රියා කරමින් උපදෙස් ලබා දුන්නේය. විදේශ කටයුතු, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නාලිකා පිහිටුවීමට සහ ආක්‍රමණය කරන යුරෝපීයයන්ට සහ ග්‍රික්වා ජනතාවට එරෙහිව භාවිතය සඳහා තුවක්කු ලබා ගැනීමට උපකාර විය.

කේප් ජනපදයේ ට්‍රෙක්බෝර්ස් බසුටෝලන්ඩ් හි බටහිර මායිම්වලට පැමිණ එහි ඉඩමට හිමිකම් කීවේය, ඉන් පළමුවැන්නා 1838 දී මැට්ලැකේං ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූ ජැන් ද වින්නාර් ය. එන බෝයර්වරු ගංගා දෙක අතර සහ උතුරට උතුරින් පිහිටි ඉඩම ජනපද කිරීමට උත්සාහ කළහ. කැලිඩොන්, එය සෝතෝ ජනතාව විසින් අත්හැර දමා ඇති බව පවසමිනි. මොෂෝෂෝ පසුව කේප් ජනපදයේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් තෝමස් නේපියර් සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එය බෝයර්ස් පදිංචි වූ ඔරේන්ජ් ගංගා ස්වෛරීභාවය ඈඳා ගත්තේය. 1848 දී ඇති වූ ගැටුමකින් මෙම කෝපාවිෂ්ඨ බෝයර්වරුන් මර්දනය කරන ලදී. 1852 දී තවත් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහාරයක් මැඩපැවැත්වීමෙන් පසු, මොෂෝෂෝ බ්‍රිතාන්‍ය ආඥාපතිවරයාට අභියාචනයක් යවා ආරවුල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකව සමථයකට පත් කළ අතර පසුව 1853 දී බට්ලෝකෝවා පරාජය කළේය. 1854 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් කලාපයෙන් ඉවත් වූ අතර 1858 දී මොෂෝෂෝ සටන් මාලාවක් සමඟ සටන් කළේය. නිදහස් රාජ්‍ය-බසෝතෝ යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන බෝයර්වරුන් සමඟ යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මොෂෝෂෝට බටහිර පහත් බිම් කොටසක් අහිමි විය. 1868 දී බසුටෝලන්ඩ් බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් කිරීමට එකඟ වූ වික්ටෝරියා රැජිනට මොෂෝෂෝ ආයාචනා කිරීමත් සමඟ බෝයර්වරුන් සමඟ අවසන් යුද්ධය 1867 දී අවසන් විය.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1959_Basutoland_National_Council_stamps.jpg|වම|thumb|1959 බාසුටෝලන්ඩ් ජාතික සභාව සඳහා මුද්දර

1869 දී, බ්‍රිතාන්‍යයන් බසුටෝලන්ඩ් දේශසීමා නිර්වචනය කරන ලද බෝයර්වරුන් සමඟ අලිවාල් උතුරේ ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ. මෙම ගිවිසුම බටහිර ප්‍රදේශ පවරා දීමෙන් මොෂෝෂෝගේ රාජධානිය එහි පෙර ප්‍රමාණයෙන් අඩකට අඩු කළේය. ඉන්පසුව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් තාබා බොසියු හි මොෂෝෂෝගේ අගනුවර සිට වයඹ දිග මායිමේ පිහිටි පොලිස් කඳවුරකට, මසෙරු වෙත පැවරූ අතර, අවසානයේදී බසුටෝලන්ඩ් පරිපාලනය 1871 දී කේප් ජනපදයට මාරු කරන ලදී. මොෂෝෂෝ 1870 මාර්තු 11 වන දින මිය ගියේය, එය ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. බසුටෝලන්ඩ් යටත් විජිත යුගය. 1871 සහ 1884 අතර කේප් කොලනි යුගයේදී, බසුතෝලන්ඩ් බලහත්කාරයෙන් ඈඳාගත් අනෙකුත් භූමි ප්‍රදේශ වලට සමානව සලකන ලද අතර, එය බාසෝතෝට නින්දාවට පත් වූ අතර, 1880-1881 දී බසුටෝ තුවක්කු යුද්ධයට මග පෑදුණි. 1884 දී, භූමිය මසරු එහි අගනුවර වන බසුටෝලන්ඩ්  නමින් ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් විය. එය ආණ්ඩුකාරවරයෙකුගේ සෘජු පාලනය යටතේ පැවති අතර, ඵලදායී අභ්‍යන්තර බලය ගෝත්‍රික ප්‍රධානීන් විසින් භාවිතා කරන ලදී. 1905 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ දුම්රිය ජාලයට මසරු සම්බන්ධ කිරීම සඳහා දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකරන ලදී.
 ස්වාධීනත්වය 
බසුටෝලන්ඩ් එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා 1966 දී ලෙසොතෝ රාජධානිය බවට පත් විය. බසෝතෝ ජාතික පක්ෂය (BNP) 1966 සිට 1970 ජනවාරි දක්වා පාලනය කළේය. පසුව ඇතිවූයේ ලියබුවා ජොනතන් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් තථ්‍ය රජයකි. 

1970 ජනවාරියේදී, පාලක BNP නිදහසින් පසු පැවති ප්‍රථම මහා මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් වූ අතර, බසෝතෝ කොන්ග්‍රස් පක්ෂයට (BCP) ආසන 36න්ක් 23 හිමි විය. BCP කැරැල්ලක් ආරම්භ කළ අතර පසුව පෑන් අප්‍රිකානු කොංග්‍රසයේ (PAC) අසේනියානු මහජන විමුක්ති හමුදාවේ සොල්දාදුවන් ලෙස පෙනී සිටිමින් එහි ලෙසොතෝ විමුක්ති හමුදාව (LLA) සඳහා ලිබියාවේ පුහුණුව ලබා ගත්තේය. 1978 දී PAC හි ඩේවිඩ් සිබෙකෝ කන්ඩායම විසින් ආයුධ සහ සැපයුම් අහිමි කරන ලද අතර, 178-ශක්තිමත් LLA මාඕවාදී PAC නිලධාරියෙකුගේ මූල්‍ය ආධාරය මගින් ඔවුන්ගේ ටැන්සානියානු කඳවුරෙන් ගලවාගෙන ගරිල්ලා යුද්ධයක් දියත් කරන ලදී. උතුරු ලෙසොතෝහිදී හමුදාවක් පරාජයට පත් වූ අතර පසුව ගරිල්ලන් වරින් වර ප්‍රහාර දියත් කළහ. BCP හි නායක එන්ට්සු මොඛෙහෙලේ ප්‍රිටෝරියා වෙත ගිය විට මෙම ව්‍යාපාරය සම්මුතියට පත් විය. 1980 ගණන් වලදී, පිටුවහල් කරන ලද BCP වෙත අනුකම්පා කළ සමහර බසෝතෝ හට මරණ තර්ජන සහ ලියබුවා ජොනතන් ගේ රජය විසින් පහර දෙන ලදී. 1981 සැප්තැම්බර් 4 වන දින බෙන්ජමින් මැසිලෝගේ පවුලට ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. ප්‍රහාරයෙන් ඔහුගේ 3 හැවිරිදි මුණුපුරා මිය ගියේය. දින හතරකට පසු, ලෙසෙලින්යානා ලා ලෙසොතෝ පුවත්පතේ කර්තෘ එඩ්ගර් මහලොමෝලා මොටුබා මිතුරන් දෙදෙනෙකු සමඟ ඔහුගේ නිවසින් පැහැරගෙන ගොස් ඝාතනය කරන ලදී.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lesotho_mountain_village_(5285775857).jpg|thumb|ලෙසොතෝ කඳුකර ගම්මානය
1986 කුමන්ත්‍රණයකින් ජොනතන් නෙරපා හැරීමෙන් පසුව, බලයට පත් වූ සංක්‍රාන්ති හමුදා කවුන්සිලය එතෙක් චාරිත්‍රානුකූල රජෙකු වූ II වන මොෂෝෂෝ රජුට විධායක බලතල ලබා දුන්නේය. 1987 දී, හමුදා රජය මුලින් එකඟ වූවාට වඩා විධායක බලතල ඔහුට ලබා දෙන ලෙසොතෝ ව්‍යවස්ථාව ඔහුට අවශ්‍ය වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ පිටු 6 කින් යුත් සංදේශයක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු පිටුවහල් කිරීමට රජුට බල කෙරුනි. ඔහුගේ පුත්‍රයා ඔහු වෙනුවට තුන්වන ලෙට්සි රජු ලෙස පත් කරන ලදී.

මිලිටරි ජුන්ටාවෙහි සභාපති, මේජර් ජෙනරාල් ජස්ටින් මෙට්සිං ලෙඛන්යා, 1991 දී නෙරපා හරින ලද අතර, 1993 දී BCP ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ආන්ඩුවකට බලය පවරා දුන් මේජර් ජෙනරාල් එලියාස් ෆිසෝනා රමේමා විසින් ඔහු වෙනුවට පත් කරන ලදී. . ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රජයට නැවත පැමිණීමෙන් පසු, III වන ලෙට්සි රජු තම පියා (II වන මොෂෝෂෝ) රාජ්‍ය නායකයා ලෙස නැවත පිහිටුවීමට BCP රජයට ඒත්තු ගැන්වීමට අසාර්ථක උත්සාහයක් ගත්තේය. ලෙසොතෝ ව්‍යවස්ථාව අනුව BCP ආන්ඩුව ඔහුගේ පියා වන II වන මොෂෝෂෝ නැවත පිහිටුවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, 1994 අගෝස්තු මාසයේදී, III වන ලෙට්සි විසින් BCP රජය බලයෙන් පහ කරන ලද හමුදාමය පිටුබලය සහිත කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කරන ලදී. දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ (SADC) සාමාජික රටවල් BCP ආන්ඩුව යලි පිහිටුවීම සඳහා සාකච්ඡා වල නිරත විය. මේ සඳහා III වන ලෙට්සි ඉදිරිපත් කළ එක් කොන්දේසියක් වූයේ තම පියා නැවත රාජ්‍ය නායකයා ලෙස පත් කළ යුතු බවයි. දිග්ගැස්සුනු සාකච්ඡා වලින් පසුව, BCP රජය නැවත පිහිටුවන ලද අතර 1995 දී ඔහුගේ පියාට පක්ෂව III වන ලෙට්සි ඉල්ලා අස් වූ අතර, II වන මොෂෝෂෝ වයස අවුරුදු 57 දී ඔහුගේ මෝටර් රථය කදු පාරකදී පහලට වැටීමෙන් සිදුවූ රිය අනතුරකින් මිය ගිය විට නැවතත් සිංහාසනයට පත් විය. 1996 ජනවාරි. රජයේ ප්‍රකාශයකට අනුව, මොෂෝෂෝ සිය ගවයන් බැලීමට මැට්සිඑන්ග්හි අලුයම 1 ට පිටත්ව ගොස් ඇති අතර ඔහුගේ මෝටර් රථය මාර්ගයෙන් ඉවත්ව යන විට මාලුටි කඳුවැටිය හරහා මාසෙරු වෙත ආපසු යමින් සිටියේය.Donald G. McNeil Jr (16 January 1996) King of Tiny Land Circled by South Africa Dies in Car Plunge. The New York Times. 

1997 දී පාලක BCP නායකත්ව ආරවුල් මත බෙදී ගියේය. අග්‍රාමාත්‍ය එන්ට්සු මොඛෙහෙලේ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා ලෙසොතෝ කොන්ග්‍රස් (LCD) නමින් නව පක්ෂයක් පිහිටුවා ගත් අතර, පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර මන්ත්‍රීවරුන් විසින් අනුගමනය කරන ලද අතර, එමඟින් ඔහුට නව රජයක් පිහිටුවීමට හැකි විය. මොඛෙහෙලේ ගෙන් පසු පකලීත මොසීලි පක්ෂ නායකත්වයට පත් වූ අතර LCD 1998 මහ මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. විරුද්ධ විරෝධතා "උග්‍ර විය", එය 1998 අගෝස්තු මාසයේදී රාජකීය මාලිගයෙන් පිටත පෙලපාලියකින් අවසන් විය. බොට්ස්වානා ආරක්ෂක බලකායේ භටයන් සාදරයෙන් පිළිගනිද්දී, දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා ආතතීන් ඇති විය. භට පිරිස් සටනට හේතු විය. දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා රාජකීය මාලිගයට ඉහළින් දකුණු අප්‍රිකානු ධජයක් එසවීමත් සමඟ කැරලි කෝලාහල "තීව්‍ර" විය. 1999 මැයි මාසයේදී SADC හමුදා ඉවත් වන විට, මසරු අගනුවර බොහෝමයක් "නටබුන් වී ඇත", සහ දකුණු පළාත් අගනුවර වන මාෆෙටෙන්ග් සහ මොහාලේගේ හෝක් හට ඔවුන්ගේ වාණිජ දේපලවලින් තුනෙන් එකක් අහිමි විය.

රටේ මැතිවරණ ව්‍යුහය සමාලෝචනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වූ අන්තර්කාලීන දේශපාලන අධිකාරියක් (IPA), 1998 දෙසැම්බර් මාසයේදී නිර්මාණය කරන ලදී. ජාතික සභාව තුළ විපක්ෂය නියෝජනය කිරීම සහතික කිරීම සඳහා IPA සමානුපාතික මැතිවරණ ක්‍රමයක් සකස් කළේය. නව ක්‍රමය මඟින් දැනට තේරී පත් වූ සභා මන්ත්‍රී ආසන 80 රඳවා ගත් අතර සමානුපාතික පදනමින් පිරවීම සඳහා ආසන 40 ක් එකතු කරන ලදී. 2002 මැයි මාසයේදී මෙම නව ක්‍රමය යටතේ මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර 54% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් LCD ජයග්‍රහණය කළේය. මේජර් ජෙනරාල් ලේඛන්‍යාගෙන් අක්‍රමිකතා සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ තර්ජන තිබේ. විරුද්ධ පක්ෂ නවයක් සමානුපාතික ආසන 40ම දරණ අතර, BNP විශාලතම කොටස (21) දරයි. මැතිවරණ කොට්ඨාශ පදනම් වූ ආසන 80න් 79ක් LCD සතුව ඇත. එහි තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් ජාතික සභාවට සහභාගී වන අතර, BNP නැවත ගණන් කිරීම ඇතුළුව මැතිවරණ සඳහා නීතිමය අභියෝග දියත් කර ඇත. 

2014 අගෝස්තු 30 දින, අසාර්ථක වූ හමුදා "කුමන්ත‍්‍රණයක්" සිදු වූ අතර, එවකට අගමැති තෝමස් තබනේට දින තුනකට දකුණු අප්‍රිකාවට පලා යාමට සිදු විය.Lesotho 'coup' forces PM Thabane to South Africa . BBC. 30 August 2014.Lesotho PM Thabane returns home after fleeing 'coup' . BBC. 3 September 2014 2020 මැයි 19 වන දින, තෝමස් තබේන් තම හිටපු බිරිඳ ඝාතනය කිරීමේ සැකකරුවෙකු ලෙස නම් කිරීමෙන් පසු මාස කිහිපයක පීඩනයෙන් පසුව ලෙසොතෝ හි අගමැති ධුරයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය. මොකෙට්සි මේජෝරෝ, ආර්ථික විද්‍යාඥ සහ හිටපු සංවර්ධන සැලසුම් අමාත්‍යවරයා, තබානේ ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස තේරී පත් විය.

2020 මැයි 13 දින, සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයට අනුව, ලෙසොතෝ කොවිඩ්-19 සිදුවීමක් මුලින්ම වාර්තා කළ අවසන් අප්‍රිකානු ජාතිය බවට පත් විය.

2022 ඔක්තෝබර් 28 වන දින, නව සභාග රජයක් පිහිටුවීමෙන් පසු සෑම් මැටකේන් ලෙසොතෝ හි නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දෙන ලදී. ඔහුගේ Revolution for Prosperity පක්ෂය, එම වසරේම මුලදී පිහිටුවන ලද, ඔක්තෝබර් 7 මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය.

 දේශපාලනය 

ලෙසොතෝ රජය පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවකි. අග්‍රාමාත්‍ය සෑම් මාටෙකනේ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ඔහුට විධායක බලතල ඇත. ලෙසොතෝහි රජු, III වන ලෙට්සි, රාජ්‍ය නායකයා වන අතර, "විශාල වශයෙන් චාරිත්‍රානුකූල කාර්යයක්" ඉටු කරයි; ඔහුට තවදුරටත් කිසිදු විධායක අධිකාරියක් නොමැති අතර දේශපාලන මුලපිරීම්වලට ක්‍රියාකාරීව සහභාගී වීම තහනම් වේ.

සමස්ත බසෝතෝ සම්මුතිය (ABC) පාර්ලිමේන්තුවේ පහළ මන්ත්‍රණ සභාව වන ජාතික සභාව තුළ සභාග රජයකට නායකත්වය දෙයි. පාර්ලිමේන්තුවේ ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය වන සෙනෙට් සභාව සමන්විත වන්නේ ප්‍රධාන ප්‍රධානීන් 22 දෙනෙකුගෙන් වන අතර ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්වය පාරම්පරික වන අතර රජු විසින් පත් කරන ලද 11 දෙනෙකු අගමැතිගේ උපදෙස් මත ක්‍රියා කරයි.

ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් පවතින මහාධිකරණය, අභියාචනාධිකරණය, මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සහ සම්ප්‍රදායික අධිකරණවලින් සැදුම්ලත් ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක් සඳහා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් විධිවිධාන සලසා ඇත. අභියාචනාධිකරණයේ එක් විනිසුරුවරයෙකු හැර අන් සියල්ලෝම දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදීන්ය. ජූරි සභාව විසින් නඩු විභාගයක් නොමැත; ඒ වෙනුවට, විනිශ්චයකරුවන් තනිව හෝ, අපරාධ නඩු විභාගවලදී, වෙනත් විනිසුරුවන් දෙදෙනෙකු නිරීක්ෂකයින් ලෙස තීන්දු කරයි.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් කතා කිරීමේ නිදහස, ඇසුරු කිරීමේ නිදහස, මාධ්‍ය නිදහස, සාමකාමීව රැස්වීමේ නිදහස සහ ආගමික නිදහස ඇතුළු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරයි. 2008 අප්‍රිකානු පාලනයේ ඊබ්‍රාහිම් දර්ශකයේ උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල් 48ක් අතරින් ලෙසොතෝ 12 වැනි ස්ථානයට පත් විය."Home | Mo Ibrahim Foundation" . moibrahimfoundation.org.

2010 වන විට, HIV වසංගතය හේතුවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවට රට ප්‍රායෝගිකව ඈඳා ගන්නා ලෙස මහජන ප්‍රඥප්ති ව්‍යාපාරය ඉල්ලා සිටියේය. ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ HIV සඳහා ධනාත්මක බව පරීක්‍ෂා කරයි. රට විරැකියාව, ආර්ථික කඩාවැටීම, දුර්වල මුදල් ඒකකයක් සහ සංචලනය සීමා කරන සංචාරක ලියකියවිලි වලට මුහුණ දී ඇත. අප්‍රිකානු සංගමයේ වාර්තාවක් ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ ආර්ථික ඒකාබද්ධ කිරීම ඉල්ලා සිටි අතර ඈඳා ගැනීම යෝජනා කිරීම නතර කළේය. 2010 මැයි මාසයේදී ප්‍රඥප්ති ව්‍යාපාරය ඒකාබද්ධ කිරීම ඉල්ලා දකුණු අප්‍රිකානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළේය. දකුණු අප්‍රිකාවේ ස්වදේශ කටයුතු ප්‍රකාශක රොනී මාමෝපා ලෙසොතෝ විශේෂ අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය යුතුය යන අදහස ප්‍රතික්ෂේප කළේය. "එය දකුණු අප්‍රිකාව වැනි ස්වෛරී රටක්. අපි විදේශ ගමන් බලපත්‍ර නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පෙර අපගේ අසල්වැසියන් වන බොට්ස්වානා, සිම්බාබ්වේ, ස්වාසිලන්තය සහ ලෙසොතෝ වෙත නියෝජිතයන් යැව්වා. ඔබ බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට දකුණු අප්‍රිකාවට යන විට, ඔබ විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් භාවිතා කිරීමට බලාපොරොත්තු නොවන්නේද?"

ලෙසොතෝ දේශසීමා ඈඳා ගැනීම හෝ නැවත ඇඳීම ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇතැයි සමහරු විශ්වාස කරති. ඒඩ්ස් වසංගතයේ උච්චතම අවස්ථාව වන විට, ලෙසොතෝ වැසියන් 30,000 කට අධික පිරිසක් ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 34 දක්වා පහත වැටීම වැළැක්වීම සඳහා රට ඈඳා ගන්නා ලෙස පෙත්සමකට අත්සන් කළහ. ජෙෆ්රි හර්බ්ස්ට් ගේ "War and the State of Africa" වැනි සංසන්දනාත්මක දේශපාලනයේ විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ ලෙසොතෝ සහ එස්වාටිනි වැනි රටවල දේශසීමා ආරවුල් නොමැතිකම එම රටවල් දේශපාලනික වශයෙන් දුර්වලව තබා ඇති බවයි. මෙම දුර්වලතාවය ඇතිවන්නේ ඉංග්‍රීසි සහ රෝම-ලන්දේසි පොදු නීතියේ බලපෑම මත රජය තුළ පවතින යටත්විජිතවාදයේ ශේෂයන් මගිනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය සෑදුවේ බසෝතෝ ජනතාවට සේවය කිරීමට නොව සූරාකෑමටය.

දෝෂාභියෝග තර්ජන සහ 2020 දී ඔහුගේ බිරිඳ අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් හේතුවෙන් අගමැති ටොම් තබේන් ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසුව, දකුණු අප්‍රිකානු මුදල් ඇමතිවරයා විසඳුමක් ලෙස ලෙසොතෝ, එස්වාටිනි සහ දකුණු අප්‍රිකාව අතර සම්මේලනයක් යෝජනා කළේය. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ මොකෙට්සි මේජෝරෝ 2020 සිට 2022 දක්වා නිලය හෙබවීය. ඒ ඔහු හමුදාව සමග විෂමාචාරය සහ COVID-19 අනිසි ලෙස හැසිරවීම සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ "විශ්වාසභංග" ඡන්දයකින් පසුව ඉල්ලා අස්වන තෙක්ය. අග්‍රාමාත්‍ය සෑම් මාටකේන් දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව (SADC) සමග නීති ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා කටයුතු කරන අතර, ඔහුගේ පරිපාලනය තවමත් දූෂණයේ සලකුණු පෙන්නුම් කරයි, ඇඟලුම් කම්කරුවන් 40,000 ක් හොඳ කොන්දේසි ඉල්ලා විරෝධතා දැක්වූ අතර විරෝධතාකරුවන් දෙදෙනෙකු මරා දැමූවේ අධික බලයකට මුහුණ දුන් බැවිනි.
 විදේශ සබඳතා 

ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව (SADC),Lesotho Country profile. Southern African Development Community සහ දකුණු අප්‍රිකානු රේගු සංගමය (SACU) ඇතුළු සමහර කලාපීය ආර්ථික සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (UN), අප්‍රිකානු සංගමය (AU), නොබැඳි ව්‍යාපාරය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල ක්‍රියාකාරී වේ.

ලෙසොතෝ එක්සත් රාජධානිය (විශේෂයෙන් වේල්සය), ජර්මනිය, එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් බටහිර රාජ්යයන් සමඟ සබඳතා පවත්වා ඇත. එය චීනය සමඟ සබඳතා බිඳ දමා 1990 දී තායිවානය සමඟ සබඳතා යළි ස්ථාපිත කළ අතර පසුව චීනය සමඟ සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කළේය. එය පලස්තීන රාජ්‍යය පිළිගනී. 2014 සිට 2018 දක්වා එය කොසෝවෝ ජනරජය පිළිගත්තේය.

එය දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්ණභේදවාදයේ ප්‍රසිද්ධ විරුද්ධවාදියෙකු වූ අතර වර්ණභේදවාදී යුගයේදී දකුණු අප්‍රිකානු සරණාගතයින් ගණනාවකට දේශපාලන රැකවරණ ලබා දුන්නේය. 2019 දී, එය න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

 ආරක්ෂක අංශ සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 
ලෙසොතෝ ආරක්ෂක බලකාය (LDF) අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව නඩත්තු කිරීම සහ ලෙසොතෝ හි ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරයි. එහි ප්‍රධාන නිලධාරියා අණදෙන නිලධාරියා ලෙස නම් කර ඇත.Articles 146 (1) and (2) of the Constitution of Lesotho .

Lesotho Mounted Police Service (LMPS) නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම සම්බන්ධයෙන් අය කෙරේ. එහි ප්රධාන නිලධාරියා කොමසාරිස් ලෙස නම් කර ඇත. LMPS නිල ඇඳුම් සහිත පොලිස් සේවය, අපරාධ හඳුනාගැනීම් සහ රථවාහන පොලිස් සේවය සපයයි. අධි තාක්‍ෂණික අපරාධ, සංක්‍රමණ, වනජීවී සහ ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන විශේෂඥ ඒකක තිබේ. 1872 සිට අඛණ්ඩව නම වෙනස් කිරීම් සහිතව බලකාය පවතී.

ලෙසොතෝ ජාතික ආරක්ෂක සේවය (LNSS) ජාතික ආරක්ෂාව ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරයි. 1998 ජාතික ආරක්ෂක සේවා පනත මගින් නවීන ස්වරූපයෙන් ස්ථාපිත, එහි ප්‍රධාන නිලධාරියා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ලෙස නම් කර ඇති අතර, අග්‍රාමාත්‍යවරයා විසින් පත් කර සේවයෙන් පහ කරනු ලැබේ. LNSS යනු ආරක්‍ෂක සහ ජාතික ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ අමාත්‍යාංශයේ කොටසක් වන බුද්ධි සේවාවක් වන අතර රජයට සෘජුවම වාර්තා කරයි.

 නීතිය 
ලෙසොතෝ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව බලාත්මක වූයේ ආරම්භක නියෝගය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුවය. ව්‍යවස්ථානුකූලව, නීති සම්පාදනය යනු පාර්ලිමේන්තුවේ සභා දෙකෙන්ම සම්මත කර ඇති සහ රජු විසින් අනුමත කරන ලද නීති වේ (78(1) වගන්තිය). යටත් නීති සම්පාදනය යනු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 70(2) වගන්තිය මගින් පාර්ලිමේන්තුව විසින් එවැනි ව්‍යවස්ථාදායක බලතල වලංගු ලෙස පවරා ඇති වෙනත් ආයතන විසින් සම්මත කරන ලද නීති වේ. මේවාට රජයේ ප්‍රකාශන, අමාත්‍යාංශ නියෝග, අමාත්‍ය රෙගුලාසි සහ නාගරික අතුරු ව්‍යවස්ථා ඇතුළත් වේ.

ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකාව, බොට්ස්වානා, එස්වාටිනි, නැමීබියාව සහ සිම්බාබ්වේ සමඟ මිශ්‍ර සාමාන්‍ය නීති පද්ධතියක් බෙදා ගන්නා අතර එය රෝම-ලන්දේසි සිවිල් නීතිය සහ ඉංග්‍රීසි පොදු නීතිය අතර අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් වන අතර, එහි සාමාන්‍ය නීතිය ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වේ. ලෙසොතෝ පොදු නීතිය අදාළ කරයි, එය ව්‍යවස්ථාපිත නොවන ප්‍රභවයන්ගෙන් ලිඛිත නීතිය හෝ නීතියට යොමු වන අතර චාරිත්‍රානුකූල නීතිය බැහැර කරයි. දකුණු අප්‍රිකානු උසාවිවල තීරණ ඒත්තු ගැන්වීම පමණක් වන අතර උසාවි ඔවුන්ගේ තීරණ සකස් කිරීමේදී ඔවුන් වෙත යොමු කරයි. සමහර අධිකරණ බල ප්‍රදේශවලින් ගන්නා තීරණ ඒවායේ ඒත්තු ගැන්වීමේ වටිනාකම සඳහා උපුටා දැක්විය හැක. මහේස්ත‍්‍රාත් අධිකරණ තීන්දු පූර්වාදර්ශයක් නොවන්නේ මේවා පහළ අධිකරණ වන බැවිනි. ඔවුන් මහාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ තීන්දුවලට බැඳී සිටිති. අභියාචනාධිකරණය, සියලු කරුණු පිළිබඳ අවසාන අභියාචනා සංසදය, ලෙසොතෝ හි සියලුම අධිකරණ සම්බන්ධයෙන් අධීක්ෂණ සහ සමාලෝචන අධිකරණ බලයක් ඇත.

ලෙසොතෝ සතුව සම්ප්‍රදායික සහ සාමාන්‍ය නීති එක පැත්තකින් ක්‍රියාත්මක වන ද්විත්ව නීති පද්ධතියක් ඇත. සිරිත් විරිත් නීතිය සෑදී ඇත්තේ බසෝතෝගේ සිරිත් විරිත් වලින් වන අතර, ලෙරොතොලිගේ නීති වල ලියා සංග්‍රහ කර ඇත. අනෙක් අතට සාමාන්‍ය නීතිය සමන්විත වන්නේ කේප් සහ ලෙසොතෝ ප්‍රඥප්තිවලින් ආනයනය කරන ලද රෝම ලන්දේසි නීතියයි. 1903 දී බසෝතෝ පාලනය සඳහා හොඳම නීති මොනවාදැයි බ්‍රිතාන්‍ය නේවාසික කොමසාරිස්වරයාට උපදෙස් දීමට කවුන්සිලයක් පත් කිරීමෙන් පසුව සම්ප්‍රදායික නීතිය සංග්‍රහ කිරීම සිදු විය. මේ කාලය වන තුරු, බසෝතෝ සිරිත් විරිත් සහ නීති මුඛ සම්ප්‍රදාය හරහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය විය. ඒවා සංග්‍රහ කිරීමේ කාර්යය සභාවට පැවරුණු අතර, ඔවුන් අද (ප්‍රාදේශීය අධිකරණ) විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ලෙරොතොලි නීති ඉදිරිපත් කළහ. ඇතැම් කතුවරුන්ගේ ලිඛිත කෘති ලෙසොතෝ අධිකරණයේ ඒත්තු ගැන්වීමේ වටිනාකමක් ඇත. මේවාට "පැරණි බලධාරීන්ගේ මෙන්ම සමාන අධිකරණ බල ප්‍රදේශවල සමකාලීන ලේඛකයන්ගේ" ලේඛන ඇතුළත් වේ.

 දිස්ත්‍රික්ක 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_lesotho.png|thumb|Districts and cities
පරිපාලනමය අරමුණු සඳහා, ලෙසොතෝ දිස්ත්‍රික්ක 10 කට බෙදා ඇත, එක් එක් දිස්ත්‍රික් පරිපාලකගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පවතී. සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම කඳවුරු නගරයක් ලෙස හඳුන්වන අගනගරයක් ඇත.

දිස්ත්‍රික්ක, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජා සභා 129කින් සමන්විත මැතිවරණ කොට්ඨාස 80කට බෙදා ඇත.

 භූගෝලය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Africa_Topography.png|thumb|භූගෝලීය සිතියම
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AfriSki.jpg|දකුණ|thumb|මලෝටි කඳුකරයේ ඇෆ්රිස්කි නිවාඩු නිකේතනයලෙසොතෝ 30,355 km2 (වර්ග සැතපුම් 11,720) ආවරණය කරයි. මීටර 1,000 (අඩි 3,281) ට වඩා උසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිහිටා ඇති ලෝකයේ එකම ස්වාධීන රාජ්‍යය එයයි. එහි පහළම ලක්ෂ්‍යය වන මීටර 1,400 (අඩි 4,593) ලෝකයේ ඕනෑම රටක ඇති ඉහලින්ම ඇති අවම උස ස්ථානය වේ. රටෙන් 80% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මීටර 1,800 (අඩි 5,906) ට වඩා ඉහළින් පිහිටා ඇත. ලෙසොතෝ යනු ලොව දකුණු දිගම ගොඩබිම් මායිම් සහිත රටයි. එය වෙනත් රටක භූමි ප්‍රදේශයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වට වූ ලෝකයේ ස්වාධීන රාජ්‍ය තුනෙන් විශාලතම වන අතර වතිකානුව සහ සැන් මරිනෝ අනෙක් දෙක වේ. එය ඉතාලි අර්ධද්වීපයෙන් පිටත එවැනි එකම රාජ්‍යය වන අතර ක්ෂුද්‍ර රාජ්‍යයක් නොවන එකම රාජ්‍යය වේ.

ලෙසොතෝ පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 28° සහ 31°S අතර දේශාංශ 27° සහ 30°E අතර ය. ලෙසොතෝවලින් 12%ක් පමණ පාංශු ඛාදනයට ගොදුරු විය හැකි වගා කළ හැකි ඉඩම් වේ; ඛාදනය හේතුවෙන් වසරකට පස් ටොන් මිලියන 40ක් අහිමි වන බව ගණන් බලා ඇත.

 දේශගුණය 


එහි උන්නතාංශය නිසා, ලෙසොතෝ එකම අක්ෂාංශයේ ඇති අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට වඩා වසර පුරා සිසිල්ව පවතී. බොහෝ වර්ෂාපතනය ගිම්හාන ගිගුරුම් සහිත වැසි ලෙස වැටේ. මසරු සහ අවට පහත් බිම් ගිම්හානයේදී 30 °C (86 °F) දක්වා ළඟා විය හැක. පහත් බිම්වල උෂ්ණත්වය විටින් විට −7 °C (19 °F) දක්වා ද, උස්බිම්වල -18 °C (0 °F) දක්වා ද පහළ යා හැක. මැයි සහ සැප්තැම්බර් අතර උස්බිම් වල හිම බහුලව දක්නට ලැබේ; ඉහළ කඳු මුදුන් වසර පුරා හිම පතනය අත්විඳිය හැක. වර්ෂාපතනය සිදුවන්නේ කවදාද සහ කොතැනද යන්න සම්බන්ධයෙන් කිව නොහැකි අතර ලෙසොතෝ හි වර්ෂාපතනය වෙනස් වේ. උන්නතාංශය නිසා වාර්ෂික වර්ෂාපතනය එක් ප්‍රදේශයක වාර්ෂිකව මිලිමීටර් 500 සිට තවත් ප්‍රදේශයක මිලිමීටර් 1200 දක්වා වෙනස් විය හැක. ඔක්තෝබර් සිට අප්‍රේල් දක්වා විහිදෙන ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ වැඩිම වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර දෙසැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා රටේ බහුතරයකට මසකට මිලිමීටර් 100කට වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. ලෙසොතෝ හි අවම මාසික වර්ෂාපතනය ජුනි මාසයේදී බොහෝ ප්‍රදේශවලට මසකට මිලිමීටර් 15 ට වඩා අඩුවෙන් ලැබෙන විට සිදු වේ.

 නියඟය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_Morning_view_from_Sehlabathebe_House_-_panoramio.jpg|thumb|කදු
නාගරික ප්‍රදේශවලින් පිටත ජීවත්වන සමහර මිනිසුන් යැපුම් ගොවිතැන හෝ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය ලෙස රඳා පවතින බැවින් කාලාන්තර නියඟය ලෙසොතෝහි බහුතර ග්‍රාමීය ජනගහනයට බලපෑමක් ඇති කරයි. ලෙසොතෝ හි නියඟය සමහර කෘෂිකාර්මික භාවිතයන් නිසා උග්‍ර වේ. වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් ප්‍රකාශනයේ ලෙසොතෝගේ කොටසේ 'ස්වාභාවික උපද්‍රව' කොටස යටතේ කාලාන්තර නියඟ ලැයිස්තුගත කරයි.

2007 දී, ලෙසොතෝ නියඟයකට මුහුණ දුන් අතර ජාත්‍යන්තර සංවිධානවලින් ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලෙස එක්සත් ජාතීන් විසින් උපදෙස් දෙන ලදී. Famine Early Warning Systems Network වාර්තා කළේ 2018/2019 වැසි සමය සාමාන්‍ය කාලයට වඩා මසකට පසුව ආරම්භ වූවා පමණක් නොව සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් වාර්තා කර ඇති බවයි. Climate Hazards Group InfraRed Precipitation Station (CHIRP) දත්ත මගින් 2018 ඔක්තෝබර් සහ 2019 පෙබරවාරි අතර ලෙසොතෝ හි වර්ෂාපතනය සාමාන්‍ය අනුපාතවලට වඩා 55% සිට 80% දක්වා පරාසයක පවතින බව සදහන් කරයි.

2019 මාර්තු මාසයේදී, ලෙසොතෝ අවදානම් තක්සේරු කිරීමේ සහ විශ්ලේෂණ කමිටුව විසින් වාර්තාවක් සිදු කරන ලද අතර එය නියඟයේ බලපෑම් හේතුවෙන් රටේ පුද්ගලයින් 487,857 දෙනෙකුට මානුෂීය ආධාර අවශ්‍ය බව මුලින් පුරෝකථනය කරන ලදී.

ලෙසොතෝ හි නියඟය මානුෂීය ආධාර අවශ්‍යතාවයට හේතු වී ඇති විවිධ ක්‍රම තිබේ. "පිරිසිදු ජලය නොමැතිකම" නිසා ඇතිවන සමහර සනීපාරක්ෂක පිළිවෙත් ටයිපොයිඩ් සහ පාචනය ඇති විය හැක. කායික හෝ ලිංගික හිංසනයට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින අතරම වැඩි කාලයක් ගත කිරීමටත්, වැඩි දුර ගමන් කිරීමටත් සිදු වන බැවින් ගෘහ පරිභෝජනය සඳහා ජලය රැස් කරන කාන්තාවන් සහ ගැහැණු ළමුන් සඳහා පවතින ජලය නොමැතිකම වක්‍රව "අවදානම වැඩි වීමට" හේතු වේ. ලෙසොතෝ හි නියඟය වැඩි නාගරික ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමටත් නව අවස්ථා සඳහා දකුණු අප්‍රිකාවට සංක්‍රමණය වීමටත් ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයෙන් ගැලවීමටත් හේතු වේ. 2019 ජූලි සහ 2020 ජූනි අතර කාලය තුළ ලෙසොතෝ හි 640,000 ජනතාව "නිෂ්පාදිත නොවන අස්වැන්න මෙන්ම නියඟය හේතුවෙන් ආහාර මිල ඉහළ යාම" හේතුවෙන් ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයෙන් පීඩාවට පත්වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බව වාර්තාව සොයා ගත්තේය.

 වනජීවි 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aloe_polyphylla_3.jpg|thumb|කෝමාරිකා පොලිෆිලා

ගෝලීය වශයෙන් වඳ වී ගොස් ඇති විශේෂ 10 ක් සහ හඳුන්වා දී ඇති විශේෂ දෙකක්, හූනන්, සර්පයන් සහ කටුස්සන් ඇතුළු උරග විශේෂ 17 ක් සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සුදු වලිග මීයා ඇතුළු ලෙසොතෝ වලට ආවේණික ක්ෂීරපායී විශේෂ 60 ක් ඇතුළුව ලෙසොතෝ හි පක්ෂි විශේෂ 339 ක් සිටින බව දන්නා කරුණකි.

ලෙසොතෝ හි වෘක්ෂලතාදිය කඳුකර භූමි නිසා ඇල්පයින් වේ. කැට්සේ උද්භිද උද්‍යානයේ ඖෂධීය ශාක එකතුවක් ඇති අතර මලිබමට්සෝ ගංගා ප්‍රදේශයෙන් ශාක බීජ බැංකුවක් ඇත. ලෙසොතෝ හි මායිම් තුළ භෞමික පරිසර කලාප තුනක් පිහිටා ඇත: ඩ්‍රැකන්ස්බර්ග් ඇල්ටි-මොන්ටේන් තණ බිම් සහ වනාන්තර, ඩ්‍රැකන්ස්බර්ග් කඳුකර තණබිම් සහ හයිවෙල්ඩ් තණබිම්.

 ආර්ථිකය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_vehicle_on_Sani_Pass.jpg|thumb|මායිමේ ඇති සනි පාස් සංචාරක ආකර්ෂණයකි.ලෙසොතෝ හි ආර්ථිකය කෘෂිකර්මය, පශු සම්පත්, නිෂ්පාදන සහ පතල් කැණීම මත පදනම් වන අතර, දකුණු අප්‍රිකානු රේගු සංගමයේ (SACU) සේවක ප්‍රේෂණ සහ ලැබීම් මත රඳා පවතී. බහුතරයක් කුටුම්භ ගොවිතැනෙන් ජීවත් වෙති. විධිමත් අංශයේ රැකියා ප්‍රධාන වශයෙන් ඇඟලුම් අංශයේ කාන්තා සේවිකාවන්, පිරිමි සංක්‍රමණික ශ්‍රමිකයන්, මූලික වශයෙන් මාස 3 සිට 9 දක්වා දකුණු අප්‍රිකාවේ පතල් කම්කරුවන් සහ ලෙසොතෝ රජයේ (GOL) රැකියා වලින් සමන්විත වේ. බටහිර පහත් බිම් ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික කලාපය සාදයි. ජනගහනයෙන් 50% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් අවිධිමත් භෝග වගාවෙන් හෝ සත්ව පාලනයෙන් ආදායමක් උපයන අතර රටේ ආදායමෙන් තුනෙන් දෙකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් ලැබේ. USD මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවය (PPP) /දිනකට ඇ.ඩො. 1.25 පහළින් ජීවත්වන ජනගහනය 1995 සහ 2003 අතර 48% සිට 44% දක්වා පහත වැටුණි. රට "අඩු මානව සංවර්ධන" රටවල් අතර වේ (UNDP විසින් වර්ගීකරණය කරන ලද මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ 187 න් 160 වන ස්ථානය), උපතේදී අවුරුදු 52 ක ආයු අපේක්ෂාවක් ඇත. වැඩිහිටි සාක්ෂරතාව 82% තරම් ඉහළ අගයක් ගනී. වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් අතර 20% ක් අඩු බර ඇත.Human Development Report 2009 . The United Nations. Retrieved 7 March 2012. ලෙසොතෝ අප්‍රිකානු වර්ධන සහ අවස්ථා පනතේ (AGOA) ප්‍රයෝජන ගෙන උප සහරා අප්‍රිකාවේ සිට එක්සත් ජනපදයට විශාලතම ඇඟලුම් අපනයනකරු බවට පත් විය. ලෙසොතෝ වෙතින් ලබා ගන්නා එක්සත් ජනපද සන්නාම සහ සිල්ලර වෙළෙන්දන් අතරට Foot Locker, Gap, Gloria Vanderbilt, JCPenney, Levi Strauss, Saks, Sears, Timberland සහ Wal-Mart ඇතුළත් වේ. 2004 මැද භාගයේදී එහි සේවා නියුක්තිය 50,000කට වැඩි වූ අතර, බොහෝ විට කාන්තාවන්, නිෂ්පාදන අංශයේ සේවකයන් රජයේ සේවකයන්ට වඩා වැඩි වූ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කරයි. 2008 දී එය ඩොලර් මිලියන 487 ක් වටිනා භාණ්ඩ ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපදයට අපනයනය කළේය. 2004 වසරේ සිට, ඇඟලුම් ක්ෂේත්‍රයේ ජාත්‍යන්තර තරඟකාරීත්වය හේතුවෙන් 2011 වසරේ මැද භාගයේදී එම අංශයේ රැකියා 45,000ක් පමණ දක්වා අඩු වී ඇත. එය 2011 දී ලෙසොතෝ හි විශාලතම විධිමත් අංශයේ සේවා යෝජකයා විය. 2007 දී, රෙදිපිළි අංශයේ සේවකයකුගේ සාමාන්‍ය ඉපැයීම මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 103ක් වූ අතර සාමාන්‍ය රෙදිපිළි සේවකයකුගේ නිල අවම වැටුප මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 93ක් විය. 2008 දී ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 83 ක් විය. මෙම අංශය විසින් HIV/AIDS වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට Apparel Lesotho Alliance to Fight AIDS (ALAFA) නමින් වැඩසටහනක් ආරම්භ කරන ලදී. එය කම්කරුවන් සඳහා රෝග නිවාරණය සහ ප්‍රතිකාර ලබා දෙන කර්මාන්ත පුලුල් වැඩසටහනකි.
ජලය සහ දියමන්ති ලෙසොතෝ හි සමහර ස්වභාවික සම්පත් වේ. ලෙසොතෝ හයිලන්ඩ්ස් සංවර්ධන අධිකාරියේ අධිකාරිය යටතේ 21 වසරක, ඩොලර් බිලියන ගණනක ලෙසොතෝ හයිලන්ඩ්ස් ජල ව්‍යාපෘතිය (LHWP) හරහා ජලය භාවිත කෙරේ. ව්‍යාපෘතිය 1986 දී ආරම්භ විය. LHWP නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඔරේන්ජ් ගංගා පද්ධතියෙන් දකුණු අප්‍රිකාවේ නිදහස් ප්‍රාන්තයට සහ විශාල ජොහැන්නස්බර්ග් ප්‍රදේශයට ජලය අල්ලා ගැනීමට, ගබඩා කිරීමට සහ මාරු කිරීමට ය. ව්‍යාපෘතියේ පළමු අදියර නිම කිරීම නිසා ලෙසොතෝ විදුලිය නිෂ්පාදනයෙන් "සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වයංපෝෂිත" බවට පත් කර ඇති අතර 2010 දී දකුණු අප්‍රිකාවට විදුලිය සහ ජලය විකිණීමෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 70ක් පමණ උපයා ඇත.

දියමන්ති නිපදවනු ලබන්නේ Letšeng, Mothae, Liqhobong සහ Kao පතල්වල වන අතර, ඒවා ඒකාබද්ධව 2014 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 300ක් වටිනා දියමන්ති කැරට් 240,000ක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇස්තමේන්තු කර ඇත. Letšeng පතල සාමාන්‍ය අගය ඇ.ඩො. 2172/කැරට් සහිත දියමන්ති නිෂ්පාදනය කිරීමට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, එය කැරට් එකකට සාමාන්‍ය මිලක් මත ලොව ධනවත්ම පතල බවට පත් කරයි. ලෝක අවපාතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2008 දී මෙම අංශය පසුබෑමකට ලක් වූ අතර, 2010 සහ 2011 දී නැවත යථා තත්ත්වයට පත් විය. දියමන්ති අපනයනය 2010-2011 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 230 දක්වා ළඟා විය. 1957 දී, දකුණු අප්‍රිකානු වික්‍රමාන්විතයෙකු වූ කර්නල් ජැක් ස්කොට්, කීත් වයිට්ලොක් සමඟ දියමන්ති සොයා ගියේය. ඔවුන් ඔවුන්ගේ දියමන්ති පතල සොයා ගත්තේ මීටර් 3,100 ක උන්නතාංශයක, ඊසානදිග ලෙසොතෝ හි මලුටි කඳු මුදුනේ, මොකොට්ලොන්ග් සිට කිලෝමීටර් 70 ක් පමණ දුරින් ලෙට්සෙං හි ය. 1967 දී, මොසෝතෝ කාන්තාවක් විසින් කඳුකරයේ දී කැරට් 601 (ග්‍රෑම් 120.2) දියමන්ති (ලෙසොතෝ බ්‍රවුන්) සොයා ගන්නා ලදී. 2006 අගෝස්තු මාසයේදී Letšeng-la-Terae පතලෙන් කැරට් 603 (ග්‍රෑම් 120.6) සුදු දියමන්තියක්, Lesotho Promise සොයා ගන්නා ලදී. තවත් කැරට් 478 (ග්‍රෑම් 95.6) දියමන්තියක් 2008 දී එම ස්ථානයේදීම සොයා ගන්නා ලදී.

ලෙසොතෝ ප්‍රධාන වශයෙන් යැපුම්-නැඹුරු ආර්ථිකයක සිට ස්වභාවික සම්පත් අපනයනය කරන සහ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන පහළ මධ්‍යම ආදායම් ආර්ථිකයකට මාරු වී ඇත. අපනයන අංශයන් ජනගහනයෙන් කොටසකට "ඉහළ සහ වඩාත් සුරක්ෂිත" ආදායමක් ගෙන දී ඇත. ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් ලෙසොතෝ ඔවුන්ගේ අපනයන ගමනාන්තයක් වන එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික මන්දගාමිත්වය හේතුවෙන් රෙදිපිළි අපනයනය සහ මෙම අංශයේ රැකියා අහිමි විය. දකුණු අප්‍රිකානු ආර්ථිකයේ ආර්ථික මන්දගාමිත්වය හේතුවෙන් දියමන්තිවල මිල පහත වැටීම සහ SACU ආදායම පහත වැටීම ඇතුළු දියමන්ති කැණීම් සහ අපනයන අඩුවීම අර්බුදයට දායක විය. දකුණු අප්‍රිකානු ආර්ථිකයේ "දුර්වල වීම" සහ පතල් අංශයේ හැකිලීම සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ ඒ ආශ්‍රිත රැකියා අහිමිවීම් හේතුවෙන් සේවක ප්‍රේෂණ අඩුවීම 2009 දී ලෙසොතෝ හි GDP වර්ධනය 0.9% දක්වා පහත වැටීමට දායක විය.

නිල මුදල් යනු දකුණු අප්‍රිකානු රැන්ඩ් සමඟ හුවමාරු කර ගත හැකි ලෝටි (බහුවචන: මලෝටි) වේ. ලෙසොතෝ, එස්වාටිනි, නැමීබියාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව පොදු මුදල් ප්‍රදේශය (CMA) ලෙස හඳුන්වන පොදු මුදල් සහ විනිමය පාලන ප්‍රදේශයක් සාදයි. ලෝටිය රැන්ඩ් හා සමානයි. ලයිසන්ට් 100 (ඒක වචන: සෙන්ටේ) ලෝටි 1 ට සමාන වේ.

 ජනවිකාසය 

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lesotho_class.jpg|thumb|ප්‍රාථමික පාසල් පන්තිය
ලෙසොතෝ හි ආසන්න වශයෙන් 2,281,454 ජනගහනයක් ඇත. ලෙසොතෝ හි ජනගහන ව්‍යාප්තිය 25% නාගරික සහ 75% ග්‍රාමීය වේ. නාගරික ජනගහනයේ වාර්ෂික වැඩිවීම 3.5%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. ජනගහනයෙන් 60.2% වයස අවුරුදු 15 සහ 64 අතර වේ.

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සහ භාෂා 
ලෙසොතෝහි ජනවාර්ගික-භාෂාමය ව්‍යුහය වැඩිපුරම සමන්විත වන්නේ බසෝතෝ, බන්ටු කතා කරන ජනතාවකි: ඇස්තමේන්තුගත 99.7%ක් ජනතාව බාසෝතෝ ලෙස හඳුනා ගනී. මේ සම්බන්ධයෙන්, ලෙසොතෝ යනු තනි ප්‍රමුඛ සංස්කෘතික වාර්ගික කණ්ඩායමක් සහ භාෂාවක් සහිත ජාතික රාජ්‍යයන් වන අප්‍රිකානු රටවල සුළුතරයක කොටසකි; බොහෝ අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ දේශසීමා යටත් විජිත බලවතුන් විසින් ඇද ගන්නා ලද අතර ජනවාර්ගික සීමාවන්ට හෝ පූර්ව යටත් විජිත දේශපාලනයන්ට අනුරූප නොවේ. බසෝතෝ උප සමූහවලට බෆොකෙන්ග්, බැට්ලෝන්ග්, බාපුති, බකුඑනා, බටවුන්, බැට්සෝනෙන්ග් සහ මාට්බෙලේ ඇතුළත් වේ. ජනගහනයෙන් 1% ක් පමණ යුරෝපීයයන්, ආසියානුවන් සහ ෂෝසා වලින් සමන්විත වේ.Lesotho - World Directory of Minorities & Indigenous Peoples

 ආගම් 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Michaels_Cathedral,_lesotho.jpg|thumb|ශාන්ත මයිකල් ආසන දෙව්මැදුර
ලෙසොතෝ හි ජනගහනය 95% කට වඩා වැඩි ක්‍රිස්තියානි ජනතාවක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. මෙම ඇස්තමේන්තු අතර, කතෝලිකයන් ජනගහනයෙන් 49.4%ක් නියෝජනය කරයි, ජාතික රදගුරු සමුළුව පිහිටුවන මසරු හි මෙට්‍රොපොලිටන් අගරදගුරු සහ ඔහුගේ ඡන්ද දායකයන් තිදෙනා (ලෙරිබ්, මෝහලේගේ හෝක් සහ කචාගේ නෙක් හි රදගුරුවරුන්) විසින් සේවය කරනු ලැබේ. රෙපරමාදු භක්තිකයන් ජනගහනයෙන් 18.2%, පෙන්තකොස්තවරුන් 15.4%, ඇංග්ලිකානුවන් 5.3%, සහ අනෙකුත් කිතුනුවන් අමතර 1.8%. ක්‍රිස්තියානි නොවන ආගම් ජනගහනයෙන් 9.6% ක් නියෝජනය කරන අතර කිසිදු ආගමක් නොමැති අය 0.2% ක් නියෝජනය කරයි.

 අධ්‍යාපනය සහ සාක්ෂරතාවය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_University_of_Lesotho_Administration_Block.jpg|thumb|ලෙසොතෝ ජාතික විශ්ව විද්‍යාලය
ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, වයස අවුරුදු 15ට වැඩි කාන්තාවන්ගෙන් 85%ක් සහ පිරිමින්ගෙන් 68%ක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්තය. ඒ අනුව, ලෙසොතෝ "අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකක්" දරයි, මන්ද යත්, ලෙසොතෝ එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 12%කට වඩා අධ්‍යාපනය සඳහා ආයෝජනය කරන බැවිනි. කාන්තා සාක්ෂරතාව (84.93%) හා පිරිමි සාක්ෂරතාව (67.75%) වේ. 2000 වසරේ අධ්‍යාපනික තත්ත්ව අධීක්‍ෂණය සඳහා වූ දකුණු සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සංගමය විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, ලෙසොතෝ හි 6 ශ්‍රේණියේ සිසුන්ගෙන් 37%ක් (සාමාන්‍ය වයස අවුරුදු 14) "අර්ථය සඳහා කියවීම" 4 මට්ටමේ හෝ ඊට වැඩි අගයක් ගනී. මෙම සාක්ෂරතා මට්ටමේ සිසුන්ට තොරතුරු සම්බන්ධ කිරීමට සහ අර්ථ නිරූපණය කිරීමට පෙළ කොටස් හරහා ඉදිරියට හෝ පසුපසට කියවිය හැකිය. අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය නොවන අතර, ලෙසොතෝ රජය නොමිලේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කරයි.

ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමයට අනුව ජනගහනයෙන් 3.4%ක් අන්තර්ජාලය භාවිතා කරයි. Econet Telecom Lesotho වෙතින් සේවාවක් ප්‍රවේශ මට්ටමේ, පහත් මට්ටමේ ජංගම දුරකථන හරහා රටේ විද්‍යුත් තැපෑල වෙත ප්‍රවේශය පුළුල් කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අධ්‍යාපනික තොරතුරු සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි දියුණු කරන ලදී. අප්‍රිකානු පුස්තකාල ව්‍යාපෘතිය U.S. Peace Corps Lesotho සහ බුතා බුතේ අධ්‍යාපන දිස්ත්‍රික්කයේ හවුල්කාරිත්වයෙන් පාසල් සහ ගමේ පුස්තකාල පිහිටුවීමට ක්‍රියා කරයි.

 සෞඛ්‍ය 
2016 දී ලෙසොතෝ හි උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 51 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 55 ක් විය. ළදරු මරණ අනුපාතය 8.3% පමණ වේ. 2019 දී පිරිමින් සහ කාන්තාවන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 52ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.

2018 වන විට, ලෙසොතෝ හි වැඩිහිටි H.I.V./A.I.D.S. 23.6% ව්‍යාප්තිය අනුපාතය එස්වාටිනිට පසු ලෝකයේ දෙවන ඉහළම අගය විය. 2021 දී ලෙසොතෝ හි H.I.V. වයස අවුරුදු 15 ත් 49 ත් අතර පුද්ගලයින් අතර පැතිරීමේ අනුපාතය 22.8% කි. ලෙසොතෝව ලොව වැඩිම ක්ෂය රෝගය ඇති රට රටයි.

2006 ලෙසොතෝ සංගණනයට අනුව, ජනගහනයෙන් 4% ක් පමණ යම් ආකාරයක ආබාධිතභාවයකින් පෙළෙන බව සැලකේ. භාවිතා කරන ලද ක්‍රමවේදවල විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටළු පවතින අතර සැබෑ අගය ගෝලීය ඇස්තමේන්තුව වන 15% ට ආසන්න යැයි සැලකේ. SINTEFYusman Kamaleri and Arne H. Eide (eds.) (2011) Living Conditions of People with Disability in Lesotho . SINTEF Technology and Society. lnfod.org.ls සමඟ එක්ව ලෙසොතෝ ජාතික ආබාධිතයන්ගේ සංවිධාන සම්මේලනය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, ලෙසොතෝ හි ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්ට සමාන පදනමක් මත අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා සහ රැකියාවට ප්‍රවේශ වීම වළක්වන සමාජ හා සංස්කෘතික බාධකවලට මුහුණ දෙයි. අන් අය. 2008 දෙසැම්බර් 2 වන දින ලෙසොතෝ ආබාධ සහිත පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියට අත්සන් කළ ලෝකයේ 42 වැනි රට බවට පත් විය.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ දත්ත වලට අනුව, 2008 වසරේ සිට ලෙසොතෝ හි ඒක පුද්ගල සියදිවි නසාගැනීම් ලෝකයේ ඉහලම අනුපාතිකය ඇත.

 ලෙසොතෝ හි කාන්තාවන් 
U.N. ට අනුව, ලෙසොතෝ යනු ඕනෑම රටක ඉහළම ස්ත්‍රී දූෂණ අනුපාතයක් ඇත (2008 දී වාර්තා වූ ස්ත්‍රී දූෂණ අනුපාතය පුද්ගලයන් 100,000කට 91.6කි)."Countries Compared by Crime > Rape rate. International Statistics at NationMaster.com" . nationmaster.com. UNODC හි ජාත්‍යන්තර දත්ත වලට අනුව 2008 වසරේ පොලිසිය විසින් වාර්තා කරන ලද ස්ත්‍රී දූෂණ සිදුවීම් අධ්‍යයනයේ දී ඕනෑම රටක ලෙසොතෝ ප්‍රාන්තයේ ඉහළම අගය විය."Rape at the National Level, number of police recorded offenses".  United Nations. ලෙසොතෝ හි සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ කාන්තාවන්ගෙන් 61%ක් තම ජීවිතයේ යම් අවස්ථාවකදී ලිංගික හිංසනයට මුහුණ දී ඇති බව වාර්තා වන අතර ඉන් 22%ක් ලිංගික සංසර්ගය සඳහා ශාරීරිකව බල කරන බව වාර්තා කර ඇති බවයි."Magnitude of sexual violence in Lesotho" . confex.com. 2009 දී ඩී.එච්.එස්. සමීක්ෂණය පිරිමින්ගෙන් 15.7% ක් කියා සිටියේ ස්වාමිපුරුෂයා තම බිරිඳ සමඟ ලිංගිකව හැසිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහොත් බිරිදට පහර දීම හෝ පහර දීම යුක්ති සහගත වන බවයි, 16% ක් කියා සිටියේ ස්වාමිපුරුෂයෙකු ලිංගිකව හැසිරීමට බලය යෙදවීම යුක්ති සහගත බවයි.Lesotho. Demographic and Health Survey 2009 . Ministry of Health and Social Welfare, Maseru, Lesotho. November 2010 තවත් අධ්‍යයනයක දී, පර්යේෂකයන් නිගමනය කර ඇත්තේ, "ලෙසොතෝ හි HIV බහුලව පවතින බැවින්, වැඩසටහන් මගින් ඔවුන්ගේ ලිංගිකත්වය පාලනය කිරීමට කාන්තාවන්ට ඇති අයිතිය ආමන්ත්‍රණය කළ යුතු බවයි." 2006 විවාහක පුද්ගලයින්ගේ සමානාත්මතා පනත මගින් භාර්යාවන්ට ඔවුන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයා සම්බන්ධයෙන් සමාන අයිතිවාසිකම් ලබා දී ඇත.Buhle Angelo Dube. The Law and Legal Research in Lesotho . nyulawglobal.org ලෝක ආර්ථික සංසදයේ 2020 ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ වාර්තාව ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය සඳහා ලොව 88 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර අසල්වැසි දකුණු අප්‍රිකාව 17 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.

 සංස්කෘතිය 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parade_of_Basotho_women.jpg|thumb|බසෝතෝ බ්ලැන්කට් පැළඳ සිටින කාන්තාවන්
ලෙසොතෝ හි ආහාර පිසීම අප්‍රිකානු සම්ප්‍රදායන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම් ඇතුළත් වේ. ලෙසොතෝ හි ජාතික ආහාරය වන්නේ මෝටෝහෝ, පැසුණු බඩ ඉරිඟු කැඳයි. සමහර ප්‍රධාන ආහාර අතර පැප් හෝ 'කෑම', එළවලු වලින් සමන්විත සෝස් එකකින් ආවරණය කරන ලද ඉරිඟු කැඳ ඇතුළත් වේ. තේ සහ දේශීයව පෙරන ලද බියර් බීම සඳහා තේරීම් වේ. ලෙසොතෝ එහි පැසුණු ඉඟුරු බියර් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර, මුද්දරප්පලම් සහිත සහ රහිත වර්ග දෙකක් තිබේ. මේවා ලෙසොතෝ නගරය පුරා පාරවල් අයිනේ නිතරම විකුණනු ලැබේ. ගෝවා, පැප් සහ බේක් කරන ලද බෝංචි සලාද වැනි අතුරු කෑම සමඟ සිෂෙන්යාමා නිතිපතා ලෙසොතෝ පුරා ස්වාධීනව අලෙවි කරනු ලැබේ.

ලෙසොතෝ හි බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම 18 වන සියවසේ සිට 20 වන සියවස දක්වා ක්‍රියාත්මක වූ වෙළඳ ස්ථාන වල ශේෂයන් හරහා දෘශ්‍යමාන වේ. මේවා රෝමා, රාමබන්තානා, හ මාටෙලා, මැලේලියා සහ සෙමොන්කොං යන ගම්මානවල ය. අතීතයේ මෙම ලැගුම්හල් ඉන්ධන, ධාන්‍ය, ආහාර වේල් සහ සතුන් අලෙවි කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලදී. මෝටර් රථය ප්‍රචලිත වීමට පෙර කාලවලදී වැදගත් වේ.

ජාතික ඇඳුම මුලින්ම ලොම් වලින් සාදන ලද බාසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුව වටා කැරකෙයි. වර්තමානයේ බසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුව ඇක්‍රිලික් තන්තු වලින් සාදා ඇත. බසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුවේ ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයා වන්නේ දකුණු අප්‍රිකාවේ දේශසීමාවේ කර්මාන්ත ශාලාවක් ඇති අරණ්ඩා ය.

1833 දී මිෂනාරිවරුන් පැමිණි මොරිජා නගරයේ මොරිජා කලා සහ සංස්කෘතික උත්සවය වාර්ෂිකව පවත්වනු ලැබේ.

සැන් පාෂාණ කලාව පිළිබඳ උදාහරණ බාසුටෝලන්ඩ් පුරා කඳුකරයේ සොයාගත හැකිය. හා මාටෙලා ගම්මානයේ උදාහරණ ඇත.

 බසොතෝ පොනි 
බසෝතෝ පෝනියා ලෙසොතෝ සංස්කෘතියට අත්‍යවශ්‍ය වේ. පෝනියා ඓතිහාසිකව සටනට පැදවූ අතර නූතනයේ ප්‍රවාහනය සහ කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා භාවිතා කරන ලදී. ලෙසොතෝ හි අශ්වාරෝහකත්වය අප්‍රිකාව පුරා ප්‍රසිද්ධය.

 සිනමාව සහ මාධ්‍ය 
2018 බ්ලැක් පැන්තර් චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂක රයන් කූග්ලර් ප්‍රකාශ කළේ ඔහුගේ වකන්ඩා නිරූපණය ලෙසොතෝ වෙතින් ආභාෂය ලැබූ බවයි. චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බසෝතෝ බ්ලැන්කට් "වඩාත් ප්‍රසිද්ධ විය". 2020 නොවැම්බරයේදී, This Is Not a Burial, It's a Resurrection චිත්‍රපටය රට විසින් හොඳම ජාත්‍යන්තර විශේෂාංග චිත්‍රපටය සඳහා වන ඇකඩමි සම්මානය සඳහා ඉදිරිපත් කළ පළමු ලෙසොතෝ චිත්‍රපටය බවට පත් විය.

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය