බ්‍රසීලය

බ්‍රසීලය, නිල වශයෙන් බ්‍රසීල සම්මේලන ජනරජය, දකුණු ඇමරිකාවේ විශාලතම රටයි. එය භූමි ප්‍රමාණය අනුව ලෝකයේ පස්වන විශාලතම රට වන අතර ජනගහනය අනුව හත්වන විශාලතම රට වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 212 කට වඩා වැඩිය. මෙම රට ප්‍රාන්ත 26 කින් සහ ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කයකින් සමන්විත සම්මේලනයක් වන අතර එය අගනුවර වන බ්‍රසීලියාවට සත්කාරකත්වය සපයයි. එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය සාඕ පවුලෝ වන අතර පසුව රියෝ ද ජැනයිරෝ වේ. ලොව වැඩිම පෘතුගීසි කථිකයන් සිටින බ්‍රසීලය සහ පෘතුගීසි නිල භාෂාවක් වන ඇමරිකානු මහාද්වීපවල එකම රට වේ.

නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වූ බ්‍රසීලයට කිලෝමීටර් 7,491 (සැතපුම් 4,655) ක වෙරළ තීරයක් ඇත. දකුණු ඇමරිකාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් අඩක් පමණ ආවරණය වන එය, ඉක්වදෝරය සහ චිලී හැර මහාද්වීපයේ අනෙකුත් සියලුම රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශවලට මායිම් වේ. බ්‍රසීලය පුළුල් පරාසයක නිවර්තන සහ උපනිවර්තන භූ දර්ශන මෙන්ම තෙත්බිම්, සැවානා, සානු සහ පහත් කඳු ආවරණය කරයි. ලොව විශාලතම ගංගා පද්ධතිය සහ වඩාත් පුළුල් කන්‍යා නිවර්තන වනාන්තරය ඇතුළුව ඇමසන් ද්‍රෝණියේ වැඩි කොටසක් එහි අඩංගු වේ. බ්‍රසීලයේ විවිධ වන ජීවීන්, විවිධ පාරිසරික පද්ධති සහ ආරක්ෂිත වාසස්ථාන රාශියක් පුරා විහිදෙන පුළුල් ස්වාභාවික සම්පත් ඇත. මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 අතර රට පළමු ස්ථානයේ සිටින අතර, එහි ස්වාභාවික උරුමය සැලකිය යුතු ගෝලීය උනන්දුවක් දක්වන විෂය වේ, මන්ද පාරිසරික හායනය (වන විනාශය වැනි ක්‍රියාවලීන් හරහා) දේශගුණික විපර්යාස සහ ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීම වැනි ගෝලීය ගැටළු වලට සෘජුවම බලපායි.  

1500 දී පෘතුගීසි ගවේෂක පෙඩ්‍රෝ අල්වාරෙස් කබ්රාල් ගොඩබෑමට පෙර බ්‍රසීලයේ විවිධ ස්වදේශික ජනයා වාසය කළහ. වතුකරයේ වැඩ කිරීම සඳහා වහල් අප්‍රිකානුවන් ආනයනය කළ පෘතුගාලය විසින් එය හිමිකර ගෙන පදිංචි කරන ලදී. 1815 වන තෙක් බ්‍රසීලය යටත් විජිතයක් ලෙස පැවති අතර, පෘතුගීසි අධිකරණය රියෝ ද ජැනයිරෝ වෙත මාරු කිරීමෙන් පසු එය පෘතුගාලය සමඟ එක්සත් රාජධානියක් දක්වා උසස් කරන ලදී. බ්‍රගන්සාහි පෙඩ්‍රෝ කුමරු 1822 දී රටේ නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කරමින් පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුවක් යටතේ පාලනය වන ඒකීය රාජ්‍යයක් වන බ්‍රසීල අධිරාජ්‍යය ස්ථාපිත කළේය. 1824 දී බ්‍රසීලයේ පළමු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ද්වි-මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය දැන් ජාතික කොංග්‍රසය ලෙස හැඳින්වේ, සහ ආගමික නිදහස සහ මාධ්‍ය නිදහස වැනි මූලධර්ම ඇතුළත් කරන ලද නමුත් වහල්භාවය රඳවා ගත් අතර, එය 19 වන සියවස පුරාම ක්‍රමයෙන් අහෝසි කරන ලද අතර 1888 දී එහි අවසාන අහෝසි කිරීම දක්වා. 1889 දී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පසු බ්‍රසීලය ජනාධිපති ජනරජයක් බවට පත්විය. 1930 දී සන්නද්ධ විප්ලවයක් පළමු ජනරජය අවසන් කර ගෙටුලියෝ වර්ගාස් බලයට ගෙන ආවේය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයට මුලින් කැපවී සිටියද, 1937 දී ස්වයං කුමන්ත්‍රණයකින් පසුව වර්ගාස් ඒකාධිපති බලතල ලබා ගත් අතර එය එස්ටාඩෝ නොවෝ හි ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. 1945 දී වර්ගාස් බලයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යථා තත්ත්වයට පත් කරන ලදී. 1964 දී ඒකාධිපති මිලිටරි ඒකාධිපතිත්වයක් මතු වූ අතර 1985 දක්වා පාලනය කළ අතර ඉන් පසුව සිවිල් පාලනය නැවත ආරම්භ විය. 1988 දී බලාත්මක කරන ලද බ්‍රසීලයේ වත්මන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ෆෙඩරල් ජනරජයක් ලෙස අර්ථ දක්වයි. 

බ්‍රසීලය කලාපීය සහ මධ්‍යම බලවතෙකි සහ නැගී එන ගෝලීය බලවතෙකි. එය නාමික සහ PPP යන දෙකෙන්ම ලෝකයේ විශාලතම ආර්ථිකයන් 10 න් එකක් වන, ලතින් ඇමරිකාවේ සහ දකුණු අර්ධගෝලයේ විශාලතම ආර්ථිකය වන අතර දකුණු ඇමරිකාවේ ධනයේ විශාලතම කොටස වේ. සංකීර්ණ හා බෙහෙවින් විවිධාංගීකරණය වූ ආර්ථිකයක් සහිත බ්‍රසීලය, විවිධ කෘෂිකාර්මික භාණ්ඩ, ඛනිජ සම්පත් සහ නිෂ්පාදිත නිෂ්පාදනවල ලෝකයේ ප්‍රධාන හෝ ප්‍රාථමික අපනයනකරුවන්ගෙන් එකකි. එහි පොහොසත් සංස්කෘතිය සහ ඉතිහාසය හේතුවෙන්, රට යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන ගණන අනුව ලෝකයේ දහතුන්වන ස්ථානයේ සිටී. බ්‍රසීලය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, G20, BRICS, G4, Mercosur, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය, Ibero-American රාජ්‍ය සංවිධානය සහ පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවෙහි ආරම්භක සාමාජිකයෙකි; එය අරාබි ලීගයේ නිරීක්ෂක රාජ්‍යයක් සහ එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන නේටෝ නොවන මිත්‍රයෙකි.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 පූර්ව-කැබ්‍රලීන් යුගය 

 පෘතුගීසි යටත් විජිතකරණය 

 රාජධානියට නැගීම 

 ස්වාධීන අධිරාජ්‍යය 

 මුල් ජනරජය 

 හමුදා ඒකාධිපතිත්වය 

 සමකාලීන යුගය 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 භූගෝල විද්‍යාව සහ ජල විද්‍යාව 

 ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 නීතිය 

 හමුදා 

 විදේශ ප්‍රතිපත්තිය 

 නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ අපරාධ 

 මානව අයිතිවාසිකම් 

 දේශපාලන උප අංශ 

 ආර්ථිකය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 

 බලශක්තිය 

 ප්‍රවාහනය 

 ජන විකාශනය 

 ජාතිය සහ ජනවාර්ගිකත්වය 

 ආගම 

 සෞඛ්‍යය 

 අධ්‍යාපනය 

 භාෂාව 

 නාගරිකකරණය 

 සංස්කෘතිය 

 ගෘහ නිර්මාණ 

 සංගීතය 

 සාහිත්‍යය 

 සිනමාව 

 දෘශ්‍ය කලා 

 නාට්‍ය 

 ආහාර පිසීම 

 මාධ්‍ය 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 

යොමු කිරීම්

Category:සමුහාණ්ඩු
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රසීලය
ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකානු රටවල්