නයිජීරියාව

නයිජීරියාව, නිල වශයෙන් නයිජීරියා ෆෙඩරල් ජනරජය, බටහිර අප්‍රිකාවේ රටකි. එය අත්ලාන්තික් සාගරයේ උතුරින් සහෙල් සහ දකුණින් ගිනියා බොක්ක අතර පිහිටා ඇත. එය වර්ග කිලෝමීටර් 923,769 (වර්ග සැතපුම් 356,669) ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි, සහ මිලියන 230 කට අධික ජනගහනයක් සහිත එය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වන අතර ලෝකයේ හයවන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ. නයිජීරියාව මායිම් වන්නේ උතුරින් නයිජර්, ඊසාන දෙසින් චැඩ්, නැගෙනහිරින් කැමරූන් සහ බටහිරින් බෙනින් ය. නයිජීරියාව යනු ප්‍රාන්ත 36 කින් සහ අගනුවර වන අබුජා පිහිටා ඇති ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශයෙන් සමන්විත ෆෙඩරල් ජනරජයකි. නයිජීරියාවේ විශාලතම නගරය ලාගෝස් වන අතර එය ලෝකයේ විශාලතම නගරවලින් එකක් වන අතර අප්‍රිකාවේ විශාලතම නගරය වේ.

ක්‍රි.පූ. දෙවන සහස්‍රයේ සිට නයිජීරියාව ස්වදේශික පූර්ව යටත් විජිත රාජ්‍ය සහ රාජධානි කිහිපයකට නිවහන වී ඇත, ක්‍රි.පූ. 15 වැනි සියවසේ නෝක් ශිෂ්ටාචාරය ප්‍රථම අභ්‍යන්තර එකමුතුව සනිටුහන් කරයි. නූතන රාජ්‍යය 19 වන සියවසේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණයත් සමඟ ආරම්භ වූ අතර, එහි වර්තමාන භෞමික හැඩය ගනිමින් දකුණු නයිජීරියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රදේශය සහ උතුරු නයිජීරියා ආරක්ෂක ප්‍රදේශය 1914 දී ඒකාබද්ධ විය. බ්‍රිතාන්‍යයන් සාම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන් හරහා වක්‍ර පාලනයක් ක්‍රියාත්මක කරමින් පරිපාලන හා නීතිමය ව්‍යුහයන් පිහිටුවූහ. නයිජීරියාව 1960 ඔක්තෝබර් 1 දින නිල වශයෙන් ස්වාධීන සම්මේලනයක් බවට පත් විය. එය 1967 සිට 1970 දක්වා සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දුන් අතර, පසුව මිලිටරි ආඥාදායකත්වයන් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ සිවිල් ආන්ඩු අනුප්‍රාප්තිකය, 1999 නයිජීරියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් ඔලුසෙගුන් මැතිවරණයෙන් ස්ථාවර රජයක් අත්පත් කර ගන්නා තෙක් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ ඔබසන්ජෝ පාලනය කලේය. කෙසේ වෙතත්, රට නිතර මැතිවරණ වංචා අත්විඳින අතර, නයිජීරියානු දේශපාලනයේ සෑම තරාතිරමකම දූෂණය සැලකිය යුතු ලෙස පවතී.

නයිජීරියාව යනු විවිධ භාෂා 500ක් කතා කරන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 250කට අධික සංඛ්‍යාවක් වාසය කරන බහුජාතික රාජ්‍යයක් වන අතර, ඒ සියල්ල විවිධාකාර සංස්කෘතීන් සමඟ හඳුනාගෙන ඇත. විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් තුන වන්නේ උතුරේ හවුසා, බටහිරින් යොරුබා සහ නැගෙනහිරින් ඉග්බෝ ය, මුළු ජනගහනයෙන් 60% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සමන්විත වේ. රාජ්‍ය භාෂාව ඉංග්‍රීසි වන අතර එය ජාතික මට්ටමින් භාෂාමය එකමුතුවට පහසුකම් සැලසීමට තෝරාගෙන ඇත. නයිජීරියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ආගමේ ජූර් නිදහස සහතික කරයි, එය ලොව විශාලතම මුස්ලිම් සහ ක්‍රිස්තියානි ජනගහනයෙන් සමහරක් වාසය කරයි. නයිජීරියාව රටේ උතුරු ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් ජීවත් වන මුස්ලිම්වරුන් සහ බොහෝ දුරට දකුණේ ජීවත් වන ක්‍රිස්තියානීන් අතර දළ වශයෙන් අඩකින් බෙදී ඇත. ඉග්බෝ සහ යොරුබා ජනවර්ගවලට ආවේණික වූ ස්වදේශික ආගම් සුළුතරයේ ඇත.

නයිජීරියාව අප්‍රිකාවේ කලාපීය බලවතෙකු වන අතර ජාත්‍යන්තර කටයුතුවල මධ්‍යම බලවතෙකි. නයිජීරියාවේ ආර්ථිකය අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම, නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ලෝකයේ 39 වැනි විශාලතම සහ PPP අනුව 27 වැනි විශාලතම ආර්ථිකය වේ. නයිජීරියාව බොහෝ විට එහි විශාල ජනගහනය සහ ආර්ථිකය හේතුවෙන් අප්‍රිකාවේ යෝධයා ලෙස හැඳින්වේ, සහ ලෝක බැංකුව විසින් නැගී එන වෙළඳපොළක් ලෙස සැලකේ. නයිජීරියාව අප්‍රිකානු සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්, NAM, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව, ඉස්ලාමීය සහයෝගීතා සංවිධානය සහ OPEC ඇතුළු බොහෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි. එය අවිධිමත් MINT රටවල් සමූහයේ ද සාමාජිකයෙකු වන අතර ඊළඟ ආර්ථිකයන් එකොළොස් දෙනාගෙන් එකකි.

 නිරුක්තිය 
නයිජීරියාව යන නම ලැබී ඇත්තේ රට හරහා ගලා යන නයිජර් ගංගාවෙනි. මෙම නම 1897 ජනවාරි 8 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය මාධ්‍යවේදිනියක් වන ෆ්ලෝරා ෂෝ විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. අසල්වැසි නයිජර් ජනරජය එහි නම ලබා ගන්නේ එකම ගඟෙනි. නයිජර් ගඟේ මැද ප්‍රදේශයට පමණක් මුලින් යෙදුණු නයිජර් යන නාමයේ ආරම්භය අවිනිශ්චිතය. මෙම වචනය 19 වැනි සියවසේ යුරෝපීය යටත්විජිතවාදයට පෙර ටිම්බක්ටු අවට ගංගාවේ මැද ප්‍රදේශයේ වැසියන් විසින් භාවිතා කරන ලද ඊගරේව් එන්-ඉගරෙවෙන් යන ටුවාරෙග් නාමයේ වෙනසක් විය හැකිය.The Arabic name nahr al-anhur is a direct translation of the Tuareg. ෆ්ලෝරා ෂෝ නයිජීරියාව යන නම යෝජනා කිරීමට පෙර, අනෙකුත් යෝජිත නම්වලට රාජකීය නයිජර් සමාගම් ප්‍රදේශ, මධ්‍යම සුඩානය, නයිජර් අධිරාජ්‍යය, නයිජර් සුඩානය සහ හවුසා ප්‍රදේශ ඇතුළත් විය.

 ඉතිහාසය 

 ප්‍රාග් ඉතිහාසය 

 මුල් ඉතිහාසය 

 පූර්ව යටත් විජිත යුගය 

 බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය 

 ස්වාධීනත්වය සහ ෆෙඩරල් ජනරජය 

 පළමු ජනරජයේ වැටීම සහ සිවිල් යුද්ධය 

 දෙවන ජනරජය සහ මිලිටරි ආඥාදායකත්වය 

 ජුනි 12 සහ තුන්වන ජනරජයේ අර්බුදය 

 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වෙත ආපසු පැමිණීම (1999–වර්තමානය) 

 භූගෝලය 

 ජලය 

 වෘක්ෂලතාදිය 

 පාරිසරික ගැටළු 

 දේශපාලනය 

 ආණ්ඩුව 

 පරිපාලන අංශ 

 නීතිය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 කලාපීය ගැටුම් 

 ආර්ථිකය 

 කෘෂිකර්මය 

 තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු 

 බලශක්ති 

 විදුලිබලය 

 නිෂ්පාදන හා තාක්ෂණය 

 අන්තර්ජාල හා විදුලි සංදේශ 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 යටිතල පහසුකම් 

 මාර්ග 

 දුම්රිය ප්‍රවාහනය 

 ගුවන් ගමනාගමනය 

 ජනවිකාසය 

 භාෂා 

 ආගම් 

 ගැටුම් 

 සෞඛ්‍ය 

 අධ්‍යාපනය 

 අපරාධ 

 දරිද්‍රතාවය 

 මානව හිමිකම් 

 සංස්කෘතිය 

 සාහිත්‍ය 

 සංගීතය 

 සිනමාව 

 උත්සව 

 ආහාර 

 විලාසිතා 

 ක්‍රීඩා 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්

Category:නයිජීරියාව
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය