බල්ලෝ

බල්ලා ක්‍ෂීරපායී සිවුපා සතෙකි. මිනිසා විසින් පළමුවෙන්ම හීලෑකැරුණු සතෙකි. මිනිසා දඩයම් යුගය ගතකරන සමයේ දී මොවුන් හීලෑකරගන්නට ඇතැයි සැලැකේ. මීට වසර 50000 පමණ ඈත අතීතයේ දී පවා බල්ලා මිනිස් ඇසුරේ දිවි ගෙවූ බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ලැබී ඇත. ලෝකයේ සෑම රටක ම පාහේ බල්ලෝ ජීවත් වෙති. ගෘහස්ථ බල්ලා ගේ විද්‍යාත්මක නාමය  Canis lupus familiaris ය. මොවුන් ගේ ආදි පූර්වජකයා වෘකයන් බව පැවැසේ. බල්ලා සර්වභක්ෂකයෙකු වුවද වැඩි කැමැත්තක් දක්වන්නේ මාංශභක්ෂනයටයි. මොවුනට ඉතා තියුණු ආඝ්‍රහණ ශක්තියක් පවතී. මෙම ගඳ සුවඳ දැනීමේ හැකියාව නිසා මිනිසා විසින් රහස් පරීක්ෂණ වැඩ සඳහා බල්ලෝ යොදාගැනෙති. අපරාධකරුවන්, මත්ද්‍රව්‍ය, හොරබඩු, පුපුරන ද්‍රව්‍ය සොයාගැනීමට මිනිසා පුහුණු කළ බල්ලන් යොදාගනී. මොවුනට හොඳ ඉවක් තිබුණ ද බල්ලෝ වර්ණ අන්ධයෝ යැ. එනම් මොවුනට වර්ණ නො පෙනෙයි.

 නිරුක්තිය 

සිංහල බසින් ‘බලු’ යන කෘදන්ත පදයට ‘-ආ’ ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ‘බල්ලා’ යන නාම පදය සෑදේ. බැලීමෙහි ධාතු ප්‍රකෘතිය වන ‘බල’ යන්නට ‘-උ’ ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ‘බලු’ යනු ලැබෙයි. එ නම් අතීතයේ සිට බල්ලා මිනිසාගේ ආරක්ෂාව සඳහා යොදාගෙන ඇති බව පිළිගත හැකියි. පුවසුරු විල්හෙල්ම ගයිගරට අනුව සිංහල ‘බල්ලා’ යනු සකු ‘भल्लूकः’ — ‘භල්ලාක’ — යන්නෙන් බිඳැගැනුණෙකි. නමුත් සකුවෙන් ‘භල්ලාක’ නම් ‘වලසා’ බැවින් ‘බල්ලා’ යනු සිංහල ‘බල’ යන කිරිය  මුලින් නිපන් සේ ගැන්ම තකුහුරු යැ යි ද පැවසේ. මේ මතය දරන අරීසෙන් අහුබුදු පවසන්නේ ඉංග්‍රීසි ‘watch dog’ — ‘වොච් ඩෝග්’ — යන  යෙදුම ද මෙහි ලා සලකන ලෙස යි.

බල්ලා යන වචනයට සිංහල බසින් විවිධ සමාන පද පවතී. ‘සුනඛයා’, ‘දඩොරියා’ යන පද බල්ලාට සමාන පද ලෙස සිංහල බසෙහි යොදාගැනේ. ‘සුනඛයා’ යනු පාලි ‘sunakha’ යන්නෙන් බිඳැගැනුණක් විය හැකි යි. වැද්දන්, ඉංග්‍රීසින් විසින් බල්ලන් කැඳැවීමට යෙදෙන ‘come here’ යන්නෙන් බිඳැගත්, ‘කොමියා’ යන යෙදුම බල්ලා හැඳින්වීමට යොදාගත් බව ද පැවැසේ.

‘බලු’ යනු පුරාණ සෙල්ලිපිවල ද එයි. කිතු වසින් 8 වන සියවසට අයත් ගැරඬියගල ගිරි ලිපියෙහි ‘‘කුම්බුරට් අවුල් කළ කෙනෙක් බුදෙනා බත් නො ලැබෙත් පර දන්මයෙ බලු කවුඩු වෙත්වය්’’ ලෙස සඳහනි. සෙල්ලිපිවලින් පැනවූ නීති කඩන්නන් මතු බලු කපුටු ව උපදින බව් මේ යුගයේ සෙල්ලිපිවල දැකිය හැකියි.

 අමතර අවධානයට 

 Cat–dog relationship
 Cynanthropy
 Dognapping
 Domesticated silver fox
 Lists of dogs
 List of individual dogs
 List of oldest dogs

 මූලාශ්‍ර 

 භාහිර සබැඳි 

 Biodiversity Heritage Library bibliography for Canis lupus familiaris
 Fédération Cynologique Internationale (FCI) – World Canine Organisation
 Dogs in the Ancient World, an article on the history of dogs
 View the dog genome  on Ensembl
 Genome of Canis lupus familiaris (version UU_Cfam_GSD_1.0/canFam4), via UCSC Genome Browser
 Data of the genome of Canis lupus familiaris, via NCBI
 Data of the genome assembly of Canis lupus familiaris (version UU_Cfam_GSD_1.0/canFam4), via NCBI


Category:Wolves
Category:Scavengers
Category:Cosmopolitan mammals
Category:Animal models
Category:Extant Late Pleistocene first appearances
Category:Mammals described in 1758
Category:Taxa named by Carl Linnaeus
Category:English words
ප්‍රවර්ගය:සත්වයෝ