ඉක්වදෝරය

ඉක්වදෝරය, නිල වශයෙන් ඉක්වදෝර ජනරජය, යනු දකුණු ඇමරිකාවේ වයඹ දෙසින් පිහිටි රටක් වන අතර උතුරින් කොලොම්බියාවෙන්, නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් පේරු සහ බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වේ. එයට ප්‍රධාන භූමියෙන් බටහිරින් කිලෝමීටර් 1,000 ක් (සැතපුම් 621) පමණ දුරින් පැසිෆික් සාගරයේ ගැලපගෝස් දූපත් අඩංගු ගැලපගෝස් පළාත ද ඇතුළත් වේ. රටේ අගනුවර ක්විටෝ වන අතර එහි විශාලතම නගරය ගුවායාකිල් වේ.

නූතන ඉක්වදෝරය සමන්විත භූමිය, 15 වන සියවසේදී ක්‍රමයෙන් ඉන්කා අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් කරන ලද ආදිවාසී ජන කණ්ඩායම් කිහිපයකට නිවහන විය. 16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය විසින් මෙම භූමිය යටත් විජිතකරණය කරන ලද අතර, 1820 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ කොටසක් ලෙස නිදහස ලබා ගත් අතර, 1830 දී එය ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස මතු විය. අධිරාජ්‍ය දෙකෙහිම උරුමය ඉක්වදෝරයේ වාර්ගික වශයෙන් විවිධ ජනගහනයෙන් පිළිබිඹු වන අතර, එහි මිලියන 17.8 ක ජනතාවගෙන් වැඩි දෙනෙක් මෙස්ටිසෝවරු වන අතර, පසුව යුරෝපීයයන්, ස්වදේශික ඇමරිකානුවන්, අප්‍රිකානු සහ ආසියානු පරම්පරාවෙන් පැවත එන විශාල සුළුතරයන් සිටිති. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් කතා කරන ස්පාඤ්ඤ භාෂාව නිල භාෂාව වන අතර, ක්වෙචුවා සහ ෂුවර් ඇතුළු ස්වදේශික භාෂා 13 ක් ද පිළිගැනේ.

ඉක්වදෝරය නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනාධිපති ජනරජයක් වන අතර සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකි. එහි ආර්ථිකය භාණ්ඩ අපනයනය, ප්‍රධාන වශයෙන් ඛනිජ තෙල් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය, මර්කෝසූර්, ප්‍රොසූර් සහ නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ආර්ථික හා ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයට අනුව, 2006 සහ 2016 අතර, දරිද්‍රතාවය 36.7% සිට 22.5% දක්වා අඩු වූ අතර වාර්ෂික ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය සියයට 1.5 කි (පෙර දශක දෙකට සාපේක්ෂව සියයට 0.6 ට සාපේක්ෂව). ඒ සමඟම, රටේ ආර්ථික අසමානතාවය පිළිබඳ ගිනි දර්ශකය 0.55 සිට 0.47 දක්වා වැඩි විය.

ලෝකයේ මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 න් එකක් වන,, Conservation.org (16 September 2003). ඉක්වදෝරය ගැලපගෝස් දූපත් වැනි ආවේණික ශාක හා සතුන් රැසකට සත්කාරකත්වය සපයයි. එහි අද්විතීය පාරිසරික උරුමය පිළිගැනීමේදී, 2008 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සොබාදහමේ නීත්‍යානුකූලව බලාත්මක කළ හැකි අයිතිවාසිකම් පිළිගත් ලොව පළමු රට වේ., Community Environmental Legal Defense Fund. Retrieved 7 September 2009.

2024 ගෝලීය කුසගින්න දර්ශකයේ (GHI) ඉක්වදෝරය රටවල් 127 න් 58 වන ස්ථානයේ සිටින අතර එය මධ්‍යස්ථ කුසගින්න මට්ටමක් පෙන්නුම් කරයි.

 නිරුක්තිය 
ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් රටේ නමේ තේරුම "සමකය" යන්නයි, එය ස්පාඤ්ඤ නිල නාමය වන República del Ecuador ( "සමකය ජනරජය") වෙතින් කපා ඇත, එය 1824 දී ක්විටෝහි රාජකීය ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ පැරණි භූමියේ බෙදීමක් ලෙස පිහිටුවන ලද පැරණි ග්‍රාන් කොලොම්බියා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් උපුටා ගන්නා ලදී. දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ ජනරජයේ අගනුවර ලෙස පැවති ක්විටෝ, සමකයට දකුණින් අංශක 1⁄4 ක් පමණ කිලෝමීටර 40 ක් (සැතපුම් 25), ​1⁄4 ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

 ඉතිහාසය 
 පූර්ව-ඉන්කා යුගය 

 ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය 

 නිදහස 

 ලිබරල් විප්ලවය 

 1830 සිට හිමිකම් කියන ප්‍රදේශ අහිමි වීම 

 නිදහස සඳහා අරගලය 

 ඇමසන් ද්‍රෝණිය අත්පත් කර ගැනීමේ අරගලය 

 හමුදා ආණ්ඩු (1972–79) 

 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත පැමිණීම (1979–වර්තමානය) 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 විධායක ශාඛාව 

 ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව 

 අධිකරණ ශාඛාව 

 මැතිවරණ ශාඛාව 

 විනිවිදභාවය සහ සමාජ පාලන ශාඛාව 

 විදේශ කටයුතු 

 මානව අයිතිවාසිකම් 

 පරිපාලන අංශ 

 කලාප සහ සැලසුම් ක්ෂේත්‍ර 

 හමුදා 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 ජෛව විවිධත්වය 

 ආර්ථිකය 

 විද්‍යා සහ පර්යේෂණ 

 සංචාරක 

 ප්‍රවාහන 

 ජන විකාශනය 

 භාෂාව 

 ආගම 

 සෞඛ්‍යය 

 අධ්‍යාපනය 

 විශාලතම නගර 

 ආගමන සහ විගමන 

 සංස්කෘතිය 

 සංගීතය 

 ආහාර පිසීම 

 සාහිත්‍යය 

 කලාව 

 ක්‍රීඩා 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඇමෙරිකානු රටවල්
ප්‍රවර්ගය:ඉක්වදෝරය