ටොංගා

ටොංගා, නිල වශයෙන් ටොංගා රාජධානිය, යනු ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. රටේ දූපත් 171 ක් ඇති අතර ඉන් 45 ක් ජනාවාස වී ඇත. එහි මුළු මතුපිට ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 750 (වර්ග සැතපුම් 290) පමණ වන අතර එය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ වර්ග කිලෝමීටර 700,000 (වර්ග සැතපුම් 270,000) පුරා විසිරී ඇත. 2021 වන විට, ජොන්සන්ගේ ට්‍රිබියුන් පුවත්පතට අනුව, ටොංගා හි ජනගහනය 104,494 ක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 70% ක් ප්‍රධාන දූපත වන ටොංගාටාපු හි වාසය කරති. රට ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 800 (සැතපුම් 500; නැමීබියාවේ මීටර් 430) උතුරු-දකුණට විහිදේ. එය වයඹ දෙසින් ෆීජි සහ වැලිස් සහ ෆුටුනා (ප්‍රංශය), ඊසාන දෙසින් සැමෝවා, බටහිරින් නිව් කැලිඩෝනියාව (ප්‍රංශය) සහ වනුවාටු, නැගෙනහිරින් නියු (ළඟම විදේශීය භූමිය) සහ නිරිත දෙසින් කර්මඩෙක් (නවසීලන්තය) වලින් වට වී ඇත. ටොංගා නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ සිට කිලෝමීටර් 1,800 (සැතපුම් 1,100; නැමීබියාවේ සැතපුම් 970) පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

ටොංගා දූපත මුලින්ම ජනාවාස වූයේ වසර 2,500 කට පමණ පෙර ලැපිටා සංස්කෘතියේ කොටසක් වූ පොලිනීසියානු පදිංචිකරුවන් විසිනි, ඔවුන් ක්‍රමයෙන් ටොංගා ජනතාව ලෙස සුවිශේෂී හා ශක්තිමත් ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවයක්, භාෂාවක් සහ සංස්කෘතියක් පරිණාමය කළහ. ඔවුන් ඉක්මනින් දකුණු පැසිෆික් සාගරය හරහා බලවත් පදනමක් ස්ථාපිත කළ අතර, ටොංගා ව්‍යාප්තිවාදයේ සහ යටත් විජිතකරණයේ මෙම කාල පරිච්ඡේදය ටුයි ටොංගා අධිරාජ්‍යය ලෙස හැඳින්වේ. පළමු ටොංගා රජු වන 'අහෝ'යිටු'ගේ පාලනයේ සිට, ටොංගා කලාපීය බලවතෙකු බවට පත්විය. එය සොලමන් දූපත් වල කොටස් සහ බටහිරින් නිව් කැලිඩෝනියාව සහ ෆීජි හි සිට සැමෝවා සහ නියු දක්වා සහ නැගෙනහිරින් නූතන ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ කොටස් දක්වා පවා පැසිෆික් සාගරයේ පෙර නොවූ විරූ ප්‍රදේශ යටත් කරගෙන පාලනය කළ තලසොක්‍රසියක් විය. 13 වන සියවසේ සැමෝවා විප්ලවයෙන් පසුව සහ 1616 දී යුරෝපීයයන් දූපත් සොයා ගැනීමෙන් පසුව පවා ශක්තිමත්ව පැවති පැසිෆික් සාගරය කෙරෙහි ආර්ථික, වාර්ගික සහ සංස්කෘතික බලපෑම සඳහා ටුයි ටොන්ගා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.see writings of Ata of Kolovai in "O Tama a Aiga" by Morgan Tuimaleali'ifano; writings by Mahina, also coronation edition of Spasifik Magazine, "The Pacific Islands: An Encyclopedia," edited by Lal and Fortune, pp. 133–

1900 සිට 1970 දක්වා, ටොන්ගා රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත රාජ්‍ය තත්ත්වය හිමි කරගෙන සිටියේය. එක්සත් රාජධානිය මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් යටතේ ටොන්ගා රාජ්‍යයේ විදේශ කටයුතු බලා ගත් නමුත්, ටොන්ගා රාජ්‍යය කිසි විටෙකත් කිසිදු විදේශීය බලවතෙකුට තම ස්වෛරීභාවය අත්හැරියේ නැත. 2010 දී, ටොන්ගා රාජ්‍යය එහි සාම්ප්‍රදායික නිරපේක්ෂ රාජාණ්ඩුවෙන් තීරණාත්මක පියවරක් ගෙන අර්ධ ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් බවට පත් වූයේ, ව්‍යවස්ථාදායක ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් එහි පළමු අර්ධ නියෝජිත මැතිවරණය සඳහා මග පෑදීමෙන් පසුවය.

ටොංගා රාජ්‍යය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පැසිෆික් දූපත් සංසදය සහ කුඩා දූපත් රාජ්‍යයන්ගේ සන්ධානයේ සාමාජිකයෙකි.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 

 දේශපාලනය 

 දේශපාලන සංස්කෘතිය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 පරිපාලන අංශ 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 පරිසර විද්‍යාව 

 ආර්ථිකය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 කෘෂිකර්මය 

 බලශක්තිය 

 ජන විකාශනය 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 භාෂා 

 ආගම 

 සෞඛ්‍යය 

 අධ්‍යාපනය 

 සංක්‍රමණ 

 සංස්කෘතිය 

 ෆාහු 

 ෆාහුහි සමාජ-පාරිසරික බලපෑම 

 ක්‍රීඩාව 
 රග්බි සංගමය 

 රග්බි ලීගය 

 ඔලිම්පික් 

 ඇමරිකානු පාපන්දු 

 මාධ්‍ය 

 සමකාලීන ටොංගන් කලාව 

 සටහන් 

යොමු කිරීම්