ග්වාතමාලාව

ග්වාතමාලාව, නිල වශයෙන් ග්වාතමාලා ජනරජය, මධ්‍යම ඇමරිකාවේ රටකි. එය උතුරින් සහ බටහිරින් මෙක්සිකෝවෙන්, ඊසාන දෙසින් බෙලීස්ගෙන්, නැගෙනහිරින් හොන්ඩුරාස්ගෙන් සහ ගිනිකොන දෙසින් එල් සැල්වදෝරයෙන් මායිම් වේ. එය ජල විද්‍යාත්මකව දකුණින් පැසිෆික් සාගරයෙන් සහ ඊසාන දෙසින් හොන්ඩුරාස් බොක්කෙන් මායිම් වේ.

නූතන ග්වාතමාලාවේ භූමිය මෙසෝඇමරිකාව පුරා විහිදී ගිය මායා ශිෂ්ටාචාරයේ හරය සත්කාරකත්වය දැරීය; 16 වන සියවසේදී, මෙයින් වැඩි කොටසක් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් යටත් කර ගෙන නව ස්පාඤ්ඤයේ උපරාජිකත්වයේ කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. 1821 දී ග්වාතමාලාව ස්පාඤ්ඤයෙන් සහ මෙක්සිකෝවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 1823 සිට 1841 දක්වා එය මධ්‍යම ඇමරිකානු ෆෙඩරල් ජනරජයේ කොටසක් විය. 19 වන සියවසේ අග භාගය සඳහා, ග්වාතමාලාව අස්ථාවරත්වයට සහ සිවිල් ආරවුල් වලට ගොදුරු විය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට, එක්සත් ජනපදයේ සහාය ඇතිව ඒකාධිපතියන් මාලාවක් විසින් එය පාලනය කරන ලදී. 1944 දී, ඒකාධිපති නායක ජෝර්ජ් උබිකෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හිතවාදී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පෙරලා දැමූ අතර, සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවලට තුඩු දුන් දශකයක් පුරා පැවති විප්ලවයක් ආරම්භ කළේය. 1954 දී, එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් විප්ලවය අවසන් වී ඒකාධිපතිත්වයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1960 සිට 1996 දක්වා, ග්වාතමාලාව එක්සත් ජනපද පිටුබලය ලත් රජය සහ වාමාංශික කැරලිකරුවන් අතර ලේ වැකි සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දුන් අතර, ග්වාතමාලාවේ හමුදාව විසින් සිදු කරන ලද මායා ජනගහනය සමූලඝාතන ද ඇතුළුව. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සාම ගිවිසුමක් සාකච්ඡා කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආර්ථික වර්ධනයක් සහ අනුප්‍රාප්තික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ ඇති විය.

ග්වාතමාලාවේ ජීව විද්‍යාත්මකව වැදගත් සහ අද්විතීය පරිසර පද්ධති බහුල වීම තුළ ආවේණික විශේෂ රාශියක් ඇතුළත් වන අතර මෙසෝඇමරිකාව ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයක් ලෙස නම් කිරීමට දායක වේ. අපනයන භාණ්ඩ වලින් පොහොසත් වුවද, ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ (මිලියන 4.6) ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට මුහුණ දෙයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන ගැටළු අතර දරිද්‍රතාවය, අපරාධ, දූෂණය, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම සහ සිවිල් අස්ථාවරත්වය ඇතුළත් වේ.

මිලියන 17.6 ක් පමණ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනයක් සහිත, ග්වාතමාලාව මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වන අතර උතුරු ඇමරිකාවේ 4 වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වන අතර ඇමරිකාවේ 11 වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන ග්වාතමාලාව නගරය මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වේ.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 පූර්ව-කොලොම්බියානු 

 ස්පාඤ්ඤ යුගය (1519-1821) 

 නිදහස සහ මධ්‍යම ඇමරිකාව (1821-1847) 

 ජනරජය 

 කැරේරා රජය (1847-1851) 

 දෙවන කැරේරා රජය (1851-1865) 

 විසෙන්ට් සර්නා වයි සර්නා පාලනය (1865-1871) 

 ලිබරල් ආණ්ඩු (1871-1898) 

 මැනුවෙල් එස්ට්‍රාඩා කබ්‍රේරා පාලනය (1898-1920) 

 ජෝර්ජ් උබිකෝ පාලනය (1931-1944) 

 ග්වාතමාලා විප්ලවය (1944-1954) 

 කුමන්ත්‍රණය සහ සිවිල් යුද්ධය (1954-1996) 

 1996-2000 

 2000 සිට 

 පෙරෙස් මොලිනා රජය සහ "ලා ලිනියා" 

 ජිමී මොරාලෙස් සහ ඇලෙහාන්ඩ්‍රෝ ජියාමට්ටෙයි බලයේ සිටීම (2016–2024) 

 බර්නාඩෝ අරෙවාලෝ සහ මොවිමියෙන්ටෝ සෙමිල්ලා (2024–වර්තමානය) 

 භූගෝලය 

 ස්වාභාවික විපත් 

 ජෛව විවිධත්වය 

 රජය සහ දේශපාලනය 
 දේශපාලන පද්ධතිය 

 විදේශ සබඳතා 

 හමුදා 

 පරිපාලන අංශ 

 මානව අයිතිවාසිකම් 

 ආර්ථිකය 

 සංචාරක ව්‍යාපාරය 

 ජන විකාශනය 

 ඩයස්පෝරාව 

 ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 

 භාෂා 

 ස්වදේශික ඒකාබද්ධතාවය සහ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය 

 ආගම 

 සංක්‍රමණය 

 සෞඛ්‍යය 

 අධ්‍යාපනය 

 විශාලතම නගර 

 සංස්කෘතිය 

 කලාව 

 සාහිත්‍යය 

 සිනමාව 

 මාධ්‍ය සහ ප්‍රවෘත්ති 

 සංගීතය 

 ආහාර පිසීම 

 ක්‍රීඩා 

 පාපන්දු 

 ෆුට්සල් 

 ඔලිම්පික් 

 වෙනත් ක්‍රීඩා 

 යොමු කිරීම්