මොහොන්ජපාරෝ කරනා ලද නටබුන් (පකිස්ථානය)

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය (ඉනිශි) වනාහී ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙහි වයඹ දෙස ප්‍රදේශයෙහි ස්ථානගතව තිබූ ලෝකඩ යුග ශිෂ්ටාචාරයකි  (3300–1300 ක්‍රිපූයු; පරිණත යුගය 2600–1900 ක්‍රිපූයු) http://www.harappa.com/har/indus-saraswati.html.http://www.mohenjodaro.net/mohenjodaroessay.html ඉන්දු නදී ද්‍රෝණිය අවට ශ්‍රී විභූතියට පත් මෙම ශිෂ්ටාචාරය  
ප්‍රාථමික ලෙසින් කේන්ද්‍රගත වී තිබී ඇත්තේ ඉන්දු සහ පන්ජාබ් ප්‍රදේශ ආශ්‍රයෙන් වන අතර,  ගහ්ග්ගාර්-හක්රා නදී ද්‍රෝණිය හා 263 පිටුවෙහි සිතියම බලන්න ගංගා-යමුනා දෙගංමැදිය දක්වා විහිදී ‍ෙගාස්,ඉන්ඩියන් ආකියලොජි, අ රිවිව්. 1958-1959. එක්ස්කැවේෂන්ස් ඇට් අලම්ගිරිපූර්. ඩෙල්හි: Archaeol. Surv. India, pp. 51–52. වර්තමාන පාකිස්තානයෙහි බොහෝ කොටස්ද, වත්මන් ඉන්දියාවෙහි බටහිර ප්‍රාන්තයන්ද ආවරණය කරතිබුවා මෙන්ම, අග්නිදිග ඇෆ්ගනිස්තානය, බලුකිස්තානයෙහි නැගෙනහිර කොටස, සහ  ඉරානය දක්වා පැතිරගොස් තිබී ඇත.

මෙම ශිෂ්ටාචාරයෙහි පරිණත යුගය හරප්පානු ශිෂ්ටාචාරය ලෙසින් හැඳින්වෙන්නේ, එහි නගර අතුරින් පළමුවැන්න, 1920 ගණන් වලදී, එකල  බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවෙහි (වර්තමානයෙහි පාකිස්තානය) පන්ජාබ් ප්‍රාන්තයෙහි පිහිටි හරප්පා හිදී නිරාවරණය කර ගනු ලැබූ නිසාවෙනි. ඉනිශි අඩවියන්හී කැණීම් 1920 පටන් සිදුවූ අතර, වැදගත් පාරවේධනයන් 1999 තරම් මෑතදී පවා සිදු වී ඇත.    යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන මොහෙන්ජො-දාරෝ, තවද සුපතල ඉනිශි පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවියකි.

හරප්පානු භාෂාව සෘජු ලෙසින් සාක්ෂ්‍යවත් කරගෙන නොමැති අතර හා එහි අනුබද්ධයන් පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැති වුවද, ප්‍රාක්-ද්‍රවිඩ, ඉලාමෝ-ද්‍රවිඩ, හෝ (පාර-) මුන්ඩා බන්ධුතාවයන් ඇති බවට ඉරවතම් මහාදේවන්, අස්කෝ පාර්පොලා, එෆ්.බී.ජේ. කුයිපර්, සහ මයිකල් විට්සෙල් වැනි ප්‍රාඥයන් විසින් ප්‍රකාශ කර ඇත.

සටහන් සහ ආශ්‍රිත
සටහන්

ආශ්‍රිත