පැපුවා නවගිනියාව

{{Infobox country
| conventional_long_name = පැපුවා නවගිනියාවේ ස්වාධීන රාජ්‍යය
| native_name            = 
| common_name            = පැපුවා නවගිනියාව
| image_flag             = Flag of Papua New Guinea.svg
| alt_flag               = A black triangle with the Southern Cross marked with five white stars next to a red triangle with a golden bird-of-paradise
| image_symbol           = National emblem of Papua New Guinea.svg
| symbol_type            = ජාතික ලාංඡනය
| symbol_width           = 130
| alt_symbol             = A stylised bird-of-paradise standing on a spear and kundu drum
| national_motto         = විවිධත්වය තුළ එකමුතුකම'
| national_anthem        = "ඕ සියලු පුත්‍රයෙනි, නැඟිටින්න"
| image_map              = PNG orthographic.svg
| map_caption            = 
| alt_map                = කොළ පැහැයෙන් යුත් පැපුවා නවගිනියාව, බටහිරින් සහ වයඹ දෙසින් අග්නිදිග ආසියාව සහ ආසියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ, දකුණින් ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නැගෙනහිරින් විශාල පැසිෆික් සාගරය සමඟ.
| languages_type         = නිල භාෂා
| languages              = 
| languages2_type        = ''දේශීය භාෂා'| languages2_sub         = yes
| languages2             = භාෂා 839ක්
| ethnic_groups          = 
| religion               = 
| religion_year          = 2011
| religion_ref           = 
| demonym                = පැපුවාන්
| capital                = පෝර්ට් මෝර්ස්බි
| coordinates            = 
| largest_city           = capital
| government_type        = ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව
| leader_title1          = රාජාණ්ඩුව
| leader_name1           = III වන චාල්ස්
| leader_title2          = ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්
| leader_name2           = බොබ් ඩැඩේ
| leader_title3          = අගමැති
| leader_name3           = ජේම්ස් මාරපේ
| legislature            = ජාතික පාර්ලිමේන්තුව
| sovereignty_type       = ස්වාධීනත්වය
| sovereignty_note       = ඕස්ට්‍රේලියාවෙන්
| established_event1     = පරිපාලන සංගමය
| established_date1      = 1949 ජූලි 1
| established_event2     = ස්වාධීනත්වය
| established_date2      = 1975 සැප්තැම්බර් 16
| area_rank              = 54 වෙනි
| area_km2               = 462,840
| area_sq_mi             = 178,703
| percent_water          = 2
| population_estimate    =  11,781,559
| population_estimate_year = 2021
| population_estimate_rank = 82 වෙනි
| population_census      = 7,257,324
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 25.5
| population_density_sq_mi = 34.62
| population_density_rank = 
| GDP_PPP                =  ඩොලර් බිලියන 41.810
| GDP_PPP_rank           = 135 වෙනි
| GDP_PPP_year           = 2025
| GDP_PPP_per_capita     =  ඩොලර් 3,760
| GDP_PPP_per_capita_rank = 162 වෙනි
| GDP_nominal            =  ඩොලර් බිලියන 32.840
| GDP_nominal_rank       = 108 වෙනි
| GDP_nominal_year       = 2025
| GDP_nominal_per_capita =  ඩොලර් 2,560
| GDP_nominal_per_capita_rank = 142 වෙනි
| Gini_year              = 2009
| Gini_change            = 
| Gini                   = 41.9 
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.576 
| HDI_year               = 2023
| HDI_change             = increase 
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 160 වෙනි
| currency               = පැපුවා නවගිනියානු කිනා
| currency_code          = PGK
| time_zone              = PNGST
| utc_offset             = +10, +11
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = වම
| cctld                  = .pg
| calling_code           = +675
}}පැපුවා නවගිනියාව (PNG), නිල වශයෙන් ස්වාධීන පැපුවා නවගිනියා රාජ්‍යය''', ඕෂනියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. එය නවගිනියා දූපතේ නැගෙනහිර කොටස සහ ඕස්ට්‍රේලියාවට උතුරින්, නිරිතදිග පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි මෙලනීසියානු දූපත් වලින් සමන්විත වේ. බටහිරින් ඉන්දුනීසියාව සමඟ ගොඩබිම් මායිමක් ඇති අතර, දකුණින් ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නැගෙනහිරින් සොලමන් දූපත් සමඟ සමුද්‍ර මායිම් පවතී. එහි අගනුවර පෝර්ට් මෝර්ස්බි ය. රටෙහි වර්ග කිලෝමීටර් 462,840ක (වර්ග සැතපුම් 178,700) විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් සහ දූපත් සිය ගණනක් ඇතුළත් වේ. 

පැපුවා නවගිනියාවේ භූමි ප්‍රදේශය 1880 ගණන්වලදී උතුරේ ජර්මානු නවගිනියාව සහ දකුණේ බ්‍රිතාන්‍යයට අයත් පැපුවා ප්‍රදේශය ලෙස බෙදී ගිය අතර, දෙවැන්න 1902 දී ඕස්ට්‍රේලියාවට පවරා දෙන ලදී. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු වර්තමාන පැපුවා නවගිනියාව ඕස්ට්‍රේලියානු පාලනය යටතට පත් වූ නමුත් එය වෙනස් භූමි දෙකක් ලෙස පැවතුණි. දෙවන ලෝක යුද්ධයේ නවගිනියා ව්‍යාපාරය අතරතුර මෙම දූපත් රට දරුණු සටන් පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, පසුව එම භූමි දෙක එක්සත් විය. 1975 දී පැපුවා නවගිනියාව ස්වාධීන පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. රජු නියෝජනය කිරීම සඳහා ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු සිටින අතර, අගමැතිවරයෙකුගේ නායකත්වයෙන් යුත් රජයක් සමඟ වෙස්ට්මිනිස්ටර් ක්‍රමය තුළ දේශපාලනය සිදු වේ. ජාතික පාර්ලිමේන්තුවේ සාමාජිකයින් පළාත් නායකයින් ලෙස ද කටයුතු කරති.

ජනගහනය ඉතා ග්‍රාමීය වන අතර, 2023 වන විට නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ජීවත් වන්නේ 14%ක් පමණි. සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන් සහ ජීවන රටාවන්ගේ අඛණ්ඩතාව පැපුවා නවගිනියා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් පැහැදිලිවම ආරක්ෂා කර ඇත. නිල ජනගහන ඇස්තමේන්තු අනුව ජනගහනය මිලියන 11.8 ක් පමණ වන නමුත්, චන්ද්‍රිකා දත්ත භාවිතා කරන ඇස්තමේන්තු අනුව එම සංඛ්‍යාව මිලියන 17 කට ආසන්න වේ. ජනගහනය අතිශයින් විවිධත්වයකින් යුක්තය. දන්නා කථන භාෂා 840 ක් ඇති අතර, එය ලෝකයේ වඩාත්ම භාෂාමය වශයෙන් විවිධ රට බවට පත් කරයි. සංස්කෘතික භාවිතයන් ද ඒ හා සමානව විවිධ වේ. බොහෝ සංස්කෘතික හා භාෂාමය කණ්ඩායම් කුඩා වුවද, ඉංග්‍රීසි සහ ටොක් පිසින් (Tok Pisin) පොදු භාෂා ලෙස සේවය කරයි. මෙම විවිධත්වය විශේෂයෙන් දේශපාලනයේ ගැටුම්වලට හේතු වී ඇති අතර, කාන්තාවන්ට එරෙහි හිංසනයට එරෙහිව සටන් කිරීමට රජය අරගල කර ඇත. රටේ වැඩි කොටසක් ක්‍රිස්තියානි වන අතර, විවිධ නිකායන් රාශියක් පවතී.

ග්‍රාමීය හා විවිධ ජනගහනය, ඉතා කඳුකර භූගෝලීය පිහිටීමක ප්‍රතිඵලයකි. දන්නා සියලුම විශේෂවලින් 5% ක් පමණ මෙම භූමියේ ජීවත් වන අතර, ස්වභාවික සම්පත් මත පදනම් වූ ආර්ථිකය ද අපනයනය මත රඳා පවතී. පැපුවා නවගිනියාව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයක් වන අතර, එහි ජනගහනයෙන් 40% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මුදල් ආර්ථිකයෙන් සාපේක්ෂව ස්වාධීනව ජීවත් වන යැපුම් ගොවීන් වේ. රට ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන යන අතර, ආසියාව සහ පැසිෆික් කලාපය සමඟ ද සබඳතා වැඩි දියුණු කර ඇත.

 නිරුක්තිය 

 ඉතිහාසය 
 පළමු ජනාවාසකරණය 

 යුරෝපීය බලපෑම 

 දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ ඕස්ට්‍රේලියානු පාලනය 

 ස්වාධීනත්වය 

 රජය සහ දේශපාලනය 

 විදේශ සබඳතා 

 අපරාධ සහ මානව හිමිකම් 

 පරිපාලන අංශ 

 භූගෝලය 

 ජෛව විවිධත්වය 

 ආර්ථිකය 

 ජන විකාශනය 

 භාෂා 

 ආගම 

 සංස්කෘතිය 

 සටහන් 

 යොමු කිරීම්