රුවන්ඩාව

රුවන්ඩාව, නිල වශයෙන් රුවන්ඩා ජනරජය, අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපය සහ අග්නිදිග අප්‍රිකාව එක්වන මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ මහා රිෆ්ට් නිම්නයේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. සමකයට අංශක කිහිපයක් දකුණින් පිහිටා ඇති රුවන්ඩාව, උගන්ඩාව, ටැන්සානියාව, බුරුන්ඩි සහ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයට මායිම් වේ. එය ඉතා උස් වූ අතර, එයට "කඳු දහසක දේශය" (ප්‍රංශ: pays des mille collines) යන නම ලබා දෙයි, එහි භූගෝලය බටහිරින් කඳු සහ ගිනිකොන දෙසින් සැවානා විසින් ආධිපත්‍යය දරයි, රට පුරා විල් රාශියක් ඇත. දේශගුණය සෞම්‍ය සිට උපනිවර්තන කලාපීය වන අතර සෑම වසරකම වර්ෂා කාල දෙකක් සහ වියළි කාල දෙකක් ඇත. එය වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රධාන අප්‍රිකානු රටයි; වර්ග කිලෝමීටර 10,000 ට වඩා විශාල රටවල් අතර, එය ලෝකයේ පස්වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය කිගාලි වේ.

දඩයම්කරුවන් ගල් හා යකඩ යුගයේ භූමිය පදිංචි වූ අතර පසුව බන්ටු ජනයා පදිංචි වන ලදී. ජනගහනය මුලින්ම ගෝත්‍රවලටත් පසුව රාජධානිවලටත් එකතු විය. 15 වන ශතවර්ෂයේදී, ගිහන්ගා රජු යටතේ එක් රාජධානියක්, රුවන්ඩා රාජධානිය පිහිටුවීමට ආසන්න අසල්වැසි ප්‍රදේශ කිහිපයක් ඒකාබද්ධ කිරීමට සමත් විය. රුවන්ඩා රාජධානිය දහඅටවන සියවසේ මැද භාගයේ සිට ආධිපත්‍යය දැරූ අතර, ටුට්සි රජවරුන් අන් අයව හමුදාමය වශයෙන් යටත් කර ගනිමින්, බලය කේන්ද්‍රගත කර, සහ ඒකාබද්ධ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කළේය. 1897 දී ජර්මනිය විසින් රුවන්ඩාව ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලද අතර, බෙල්ජියම විසින් 1916 දී පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී පාලනය අත්පත් කර ගන්නා ලදී. යුරෝපීය ජාතීන් දෙකම රුවන්ඩා රජු හරහා පාලනය කර ටුට්සි ගැති ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන ගියහ. හුටු ජනගහනය 1959 දී කැරලි ගැසූහ. ඔවුන් ටුට්සිවරුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සමූල ඝාතනය කර අවසානයේ 1962 දී ජනාධිපති ග්‍රෙගෝයර් කයිබණ්ඩා විසින් නායකත්වය දුන් ස්වාධීන, හුටු-ආධිපත්‍ය සහිත ජනරජයක් පිහිටුවන ලදී. 1973 හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් කයිබණ්ඩා බලයෙන් පහ කර ජුවනල් හබ්යාරිමාන බලයට ගෙන ආ අතර ඔහු හුටු-ගැති ප්‍රතිපත්තිය රඳවා ගත්තේය. ටුට්සි ප්‍රමුඛ රුවන්ඩා දේශප්‍රේමී පෙරමුණ (RPF) 1990 දී සිවිල් යුද්ධයක් දියත් කරන ලදී. 1994 අප්‍රේල් මාසයේදී හබ්යාරිමානා ඝාතනය කරන ලදී. දින සියයක් පුරා දිව ගිය රුවන්ඩා ජන සංහාරය තුල සමාජ ආතතීන් පුපුරා ගියේය. ආර්පීඑෆ් 1994 ජූලි මාසයේදී හමුදා ජයග්‍රහණයකින් ජන සංහාරය අවසන් කළේය.

රුවන්ඩාව 1994 සිට තථ්‍ය ඒකපාර්ශ්වික රාජ්‍යයක් ලෙස RPF විසින් පාලනය කර ඇති අතර හිටපු හමුදාපති පෝල් කගමේ 2000 සිට ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කර ඇත. පූර්ව යටත් විජිත යුගයේ සිට රට පාලනය කරනු ලැබුවේ මධ්‍යගත ඒකාධිපති ආණ්ඩු මාලාවකිනි. අසල්වැසි රටවල් හා සසඳන විට රුවන්ඩාවේ දූෂණය අවම මට්ටමක පැවතියද, එය රජයේ විනිවිදභාවය, සිවිල් නිදහස සහ ජීවන තත්ත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර මිනුම්වල පහළම අගයක් ගනී. ජනගහනය තරුණ වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ය; රුවන්ඩාව ලෝකයේ ලාබාලතම ජනගහනයෙන් එකකි. රුවන්ඩා ජාතිකයන් එක් සංස්කෘතික හා භාෂාමය කණ්ඩායමක් වන බනියර්වාන්ඩා වලින් පමණක් ඇදගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම කණ්ඩායම තුළ උප කාණ්ඩ තුනක් ඇත: හුටු, ටුට්සි සහ ට්වා. ට්වා යනු වනාන්තරයේ වාසය කරන පිග්මි ජනතාවක් වන අතර බොහෝ විට රුවන්ඩාවේ මුල්ම වැසියන්ගෙන් පැවත එන්නන් ලෙස සැලකේ. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රටේ විශාලතම ආගමයි; ප්‍රධාන සහ ජාතික භාෂාව කින්යාර්වාන්ඩා වන අතර එය ස්වදේශික රුවන්ඩා ජාතිකයන් විසින් කථා කරන අතර ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ සහ ස්වහීලී අතිරේක නිල විදේශීය භාෂා ලෙස සේවය කරයි.

රුවන්ඩාවේ ආර්ථිකය බොහෝ දුරට යැපුම් කෘෂිකර්මය මත පදනම් වේ. රුවන්ඩාවේ අපනයනය කිරීමට ඇති ප්‍රධාන මුදල් බෝග වන්නේ කෝපි සහ තේ ය. සංචාරක ව්‍යාපාරය වේගයෙන් වර්ධනය වන අංශයක් වන අතර එය දැන් රටේ ප්‍රමුඛතම විදේශ විනිමය උපයන අංශයකි. රට අප්‍රිකානු සංගමයේ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ, COMESA, OIF සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි.

 ඉතිහාසය 

 දේශපාලනය සහ රජය 

 පරිපාලන අංශ 

 භූගෝලය 

 දේශගුණය 

 ජෛව විවිධත්වය 

 ආර්ථිකය 

 මාධ්‍ය සහ සන්නිවේදන 

 යටිතල පහසුකම් 

 ජනවිකාසය 

 අධ්‍යාපනය 

 සෞඛ්‍ය 

 ආගම් 

 භාෂා 

 මානව හිමිකම් 

 සංස්කෘතිය 

 ආහාර පිසීම 

 ක්‍රීඩා 

 ලෝක උරුම 

 යොමු කිරීම් 

ප්‍රවර්ගය:මධ්‍යම අප්‍රිකාව