တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး

ၸႃႇတိပီၵိူတ်ႇ လႄႈ ပေႃႈမႄႈ
ၸဝ်ႈၶူးဝႃးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ တွၼ်ႈၸေႊၾၢင် မၢၼ်ႈၸေႊၵဝ်ႇ၊ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶမ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈမၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉဢူၼ်မေႃးလႄႈ ပေႃႈမႄႈလႆႈပၢႆၼီမႃးႁွတ်ႈ ထိုင်တီႈမိူင်းမၢဝ်း၊ ၸဝ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၶိင်းၶမ်းလႅင်+ၼၢႆးၶမ်းလႅင်။ ၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပီႊသိူဝ် ၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1974 ၼီႈလိူၼ်သီႇမူၼ်း။

ၶၢမ်ႇပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉ (12) ပီႊ ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉသေ ဢႃႇယူႉ(13) ပီႊ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇတီႈၸဝ်ႈၶူးၸၼ်ႇတႃႇ မၢၼ်ႈၵုၼ်။ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉ (14) လႆႈၶၢႆႉမိူဝ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸၢၼ်းပွၵ်ႉ တႂ်ႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း။ ဢႃႇယူႉ(18) ပီႊ လႆႈၶၢႆႉမႃးယူႇတီႈဝတ်ႉဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း။ ဢႃႇယု(19) ပီႊ ယူႇၵျွင်းသႅင်မိူင်းၶွၼ်။ ဢႃႇယူႇ(20) ပီႊ ဝၢႆးသေၶၢမ်ႇၸၢင်း တီႈဝတ်ႉဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇထႅင်ႈ။

တီႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် ပၺ်ၺႃတၢင်းမေႃ
မိူဝ်ႈ 1996 ပီ လႆႈလူင်းၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) ၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပီ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း လႆႈလုၵ်ႉတီႈဝတ်ႉဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ ၶၢႆႉၵႂႃႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉတီႈ ဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းမၢဝ်း။ ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးလႄႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈ ယၢမ်းမိူဝ်းလဵဝ် ၶူးဝႃးႁဝ်းၼႆႉ ႁၵ်ႉႁွမ်ၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ ၾိင်ႈထုင်း၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ မၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ႁၵ်ႉႁွမ်လၢႆလၢႆၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တူဝ်မၼ်း ၸဝ်ႈတိုၼ်းလုၵ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶိုင်ပွင်သေ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းသိပ်းပႅတ်ႇသိပ်းၵဝ်ႈပီႊမႃးၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းဢဵၼ်ႁႅင်း ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉလႄႈ မေႃသွၼ်တင်းလၢႆ၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈလႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ လႆႈသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈလီထုင်းငၢမ်းႁဝ်းၵႂႃႇ တီႈမိူင်းမၢဝ်း၊ ၸေႊၾၢင်လႄႈမိူင်းၶွၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးပၢၵ်ႇပၢႆႊမၢၼ်ႈ၊ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၶိုၼ်ႈထိုင်မိုၼ်ႇပၢႆၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၶိူင်ႈပႃႈၼမ် တေႃႈၸၢင်ႈတႅမ်ႈ ၸၢင်ႈတူၺ်းလၢႆးတူဝ်မူၼ်း၊ တူဝ် ယၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။

သမ်ႉတင်းလႆႈတင်ႈၸုမ်းထမ်ႇၵၸၵ်ႉၵ ဢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸုမ်း ပေႃးၶိုတ်းထိုင် သီႇႁဵင်ပၢႆၵေႃႉ ၼၼ်ႉ။ ၼႂ်း ၸုမ်းထမ်ႇမၸၵ်ႉၵ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢသၢၵ်ႈ15 ပီႊ တေႃႇ 50 ပီႊ ယၢၼ်ႊၼႆႉ ယၢမ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ႈၸုမ်းထမ်ႇမၸၵ်ႉၵတင်းၼမ်ၼႆႉ ပေႃးမေႃၶူပ်ႉမေႃဝႆႊ၊ မေႃၸွမ်းၾိင်ႈလီထုင်းငၢမ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ သမ်ႉလႆႈတင်ႈတေႇပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇလႄႈ ပၢင်ႁေႃးထမ်းတီႈၸေႊၵဝ်ႇမႃး ပီႊသိုပ်ႇပီႊဢမ်ႇၵႃး လႆႈဢွၼ်တင်ႈပႃး ပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ဝူၼ်ႉသၢၼ် ၵၢၼ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇလႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမႃး ၵူႊပီႊၵူႊပီႊ။ ဢိၵ်ႇတင်း တင်ႈလႆႈမူႇၸုမ်းသၢႆငဝ်းသႃႇသၼႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵမ်ႉၸွႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ႁၢင်ႊၾၢင်သႃႇသၼႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးႁၢင်ႊလီငၢမ်းလဝ်း မီးဢူမီးငဝ်း။ 
လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး
ပီၶရိတ်ႉ - 2002 လႆႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလုမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မိူင်းမၢဝ်း 2004 ပူၵ်းတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပေႃးထိ တီႈတိုင်းၶမ်းလူင်။
ပီၶရိတ်ႉ - 2008 တၢင်ႇပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ လုမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း။
ပီၶရိတ်ႉ - 2008 တၢင်ႇပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ လုမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မိူင်းမၢဝ်း
ပီၶရိတ်ႉ - 2008 တၢင်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ ဝတ်ႉလူင်ၸွမ်မိူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ပေႃးထိႁိမ်းၽၢင်ႇၼမ်ႉမၢဝ်း။

တီႈယၢမ်ႈၵွႃႇႁေႃးထမ်းတြႃး
ယၢမ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇႁေႃးထမ်း ပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ တီးမိူင်းမၢဝ်း၊ သိပ်းသွင် ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းၶွၼ်၊ မိူင်းတီး၊ မိူင်းလႃႈ မိူင်းဝၼ်း၊ မူႇၸေႊ၊ ၼမ်ႉ ၶမ်းလႄႈ ယၢမ်ႈလႆႈမိူဝ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈလိၵ်ႈလၢႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူင်းမၢဝ်း လူင်၊ ၶုၺ်ႊမိၼ်ႉ၊ မိူင်းၶွၼ်၊ မူႇၸေႊ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၸေႊလၢၼ်ႉ၊ သႅၼ်ဝီလႄႈ ၼမ်ႉလၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈၵႆသမ်ႉမီး မိူၼ်ၼင်ႇ၊ ဝူသီႊ၊ သိူၼ်ႊၸိူၼ်ႇ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ မိူင်းထႆး၊ သီႇႁူဝ်ႇ၊ ဢိၼ်းတိယၸိူဝ်းၼႆႉ။

 ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၵုၼ်းသၢင်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ 
ပီၶရိတ်ႉ - 2013 တၢင်ႇပဵၼ် ၽူႈၵပ်းသၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း တိူင်းမိူင်းသေ
ပီၶရိတ်ႉ - 2013 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး သတ်ႉထမ်ႇမ ၸေႃးတိၵထၸ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈယိုၼ်ႈလူႇပၼ်။
ပီၶရိတ်ႉ - 2015 လႆႈတၢင်ႇပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ လုမ်းပုတ်ႉထ ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ။ 2015 12 လႆႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလုမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ တိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။
ပီၶရိတ်ႉ - 2017 ဝၼ်းထိ 10. 04. ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးဝႃး။
ပီၶရိတ်ႉ - 2018 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး “မႁႃႇသတ်ႉထမ်ႇမ ၸေႃးတိၵထၸ” ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ယိုၼ်ႈလူႇပၼ်။

ၼႃႈၵၢၼ် လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း
ထိုင်ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇပီႊမႂ်ႇၵူႈပီႊ သမ်ႉလႆႈၸုတွမ်ႊၶူဝ်းလဵင်း ငိုၼ်းတွင်းသေ မိူဝ်းၸွႆႊထႅမ်ၸိူဝ်းၼႃႈ ႁိူၼ်းၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ ၸိူဝ်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉ၊ ၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇ၊ ၽေးသိုၵ်းသိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢႆ  ꧦတီႈ။ သမ်ႉတင်ႈလႆႈ မူႇၸုမ်းႁူဝ်လူႇမိူင်းသေ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ လွင်ႈႁူႉတၢင်းႁၼ် ၽၢႆႇလင်ႇၵႃႇ လွင်ႈႁူႉတၢင်းႁၼ် ၽၢႆႇၵႂၢမ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇႁဝ်းၵူႊပီႊၵူႊပီႊ။ သမ်ႉယင်းတင်ႈလႆႈ မူႇၸုမ်း ၵမ်ႉၸွႆႈလိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆးမွၼ်း ၽၢႆႇႁႆႇတိင်ႇႁႆႇတွင်း၊ ပဝ်ႇပီႇၼမ်ႉတဝ်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇပေႃးၶဝ်ႈၸႂ် ၸွႆႈ ထႅမ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ပၢၼ်မႂ်ႇသႂ်ႇၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢွၼ်လီ လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆၶိူဝ်း ဢၼ်ၸိူဝ်း ၼၢင်း ၶမ်းၼွင်ႉ၊ သႅင်ၼၢင်း၊ ယေႈသႅင်ယိင်း၊ ၼၢင်းမွၵ်ႇၶမ်းသၢမ်၊ ၸၢႆးၽွင်း သႅင်လႄႈ ၸၢႆးသၢႆၽူၼ် ၶဝ်ႁွင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပူၵ်းပွင်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း
ပုၼ်ႈတႃႇ တေမီးမႃးၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း ၽူႈၵတ်ႉၵႃႊတွၼ်ႈတႃႇ သႃႇသၼႃႇ မိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ပူၵ်းပွင်တင်ႈလႆႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပေႃးထိလႄႈ ဝတ်ႉလူင်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၶူးသွၼ်မီးဝႆႉပၢၵ်ႇပၢႆၸဝ်ႈသေ သမ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ တီႈၶုၺ်ႊမိၼ်ႉ၊ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ (50)ၸဝ်ႈပၢႆပၢႆ။ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၸဝ်ႈႁဝ်းမီးၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း ၸူဝ်ႈမၼ်ႈပၢၼ်ယၢဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းလႆႈၶၢဝ်းႁိုင် ႁွတ်ႈထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းမုင်ႈမွင်းလႄႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း တႆးႁဝ်းတင်းသဵင်ႈ မုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉသေၵမ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈႁူမ်ၸူမ်းပၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼမ်ၶႃႈ။ ႁဝ်းၶႃႈတပေးလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ (မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ) ယွၼ်းသူးပၼ် ၸဝ်ႈၶူးဝႃးတိုၼ်းတႆးႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈမီးတူဝ်လီ ၸႂ်လီ သြႃႇၶူးဝႃးလီ တပေးလီ တၵႃႇလီ ပီႈၼွင်ႉလီ တီႈပိုင်ႈဢိင်လီ ၼႃႈၵၢၼ်လီ ၵေႃႉႁတ်း ႁၢၼ်သႃႇသၼႃႇလီ မေႃၸွႆႈထႅမ်ၼႂ်းၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီ မိူၼ်ၼင်ႇတူၼ်ႈလမ်း သႃႇသၼႃႇလူင်ၼိုင်ႈတူၼ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈ တပေးသင်ႇၶႃႇတၵႃႇၸမ်ၵႆ ပိုင်ႈဢိင် တမ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ 

လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇယုၵ်ႉႁွပ်ႇယွင်ႈပိူၼ်ႈၶိုၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈလူဝ်ႇၶိုၼ်ႈၸွမ်း။
မၼ်းမိူၼ်ၵူၼ်းၵေႃႇၵွင်းမူး ၼိုင်ႈၵေႃႇသုင်ၵႃႈႁိုဝ် ၼိုင်ႈမၼ်းၵေႃႈလႆႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းသုင်ၵႃႈၼၢၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈတဵၵ်းမိပ်ႇၸွၵ်းပိူၼ်ႈလူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈလႆႈလူင်းၸွမ်း။
မၼ်းမိူၼ်ၵူၼ်းၶုတ်းထၢင် ၼိုင်ႈၶူတ်ႉလိုၵ်ႉၵႃႈႁိုဝ် ၼိုင်ႈမၼ်းၵေႃႈ လႆႈလူင်းၸွမ်းလိုၵ်ႉၵၼၢၼ်ႉ။

ဢမ်ႇပႆႇၵႂႃႇ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇထိုင်လႆႈ
ဢမ်ႇပႆႇႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ
ဢမ်ႇပႆႇတႄႇ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈ
ဢမ်ႇပႆႇႁွမ်း ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၸွမ်းလႆႈ
ဢမ်ႇပႆႇၶတ်းၸႂ် ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႆႈ
ၼမ်ႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပႆႇၵိူတ်ႇ - ပေႃးတၼ်းဢဝ်တၢႆယဝ်ႉယဝ်ႈ။

 ၽိုၼ်ဢိင် 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်