တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုꧤေႃၷႃꧤိပႃလ

ၸႃႇတိ လႄႈ ပေႃႈမႄႈ ပီႈၼွင်ႉ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် သုꧤေႃၷႃꧤိပႃလ ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ပေႃႈမုၼ်လၢႆးၶမ်း+ မႄႈမုၼ်ၸိုၼ်ႈယူၺ်း သေယဝ်ႉ၊ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 1326 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ(7)ၶမ်ႈ။ (07.06.1964) ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼမ်ႉလူင်တေႃႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 ပီၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ/ပဵၼ်ၸၢင်း 
ပီၵေႃးၸႃႇ 1342 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းၸၼ်( 28 April 1980) ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ပၸ်ၸယႃ ၼုၷ်ၷႁ တမ်ႈတီႈပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၼၼ်ၻိယ ၵျွင်းၸလၢႆးၶုမ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပꩡ်ꧡေသေ ယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇသႃႇမၼေႇ တီႈၵျွင်းၸလၢႆးၶုမ်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇ တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ သေ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသၢင်ႇ သုꧤေႃၷ” ၼႆယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ 1346 ၼီႈ လိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ(8)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ် ((23 April 1984) ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ် ပၸ်ၸယႃၼုၷ်ၷႁ တမ်ႈတီႈပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၻေဝိၼ်ၻ(ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸႄႈဝဵင်း) ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ပဵၼ်ဢုပꩡ်ꧡေသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တီႈၼႂ်းသိမ်ႇၼမ်ႉတဵင်း(ဢုၻၵုၵ်ၶေပ) ၵျွင်းဝၢၼ်ႈမွၼ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸႄႈ တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 တီႈယၢမ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ၺႃတၢင်းမေႃ 
 ၸဝ်ႈသြႃႇ သုꧤေႃၷꧤိပႃလ ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉလႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် တၢင်းမေႃတီးႁူင်းႁဵၼ်း ပၺ်ၺႃႇ ဝၢၼ်ႈၸရၢႆးၶုမ်ႇ၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇ၊ တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉၸတုတ်ထ။
ပီ 1340 ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ၻိယ လႄႈ ၶူးသွၼ်ဝိႁၢရ်ႇၸလၢႆးၶုမ်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
ပီ 1343 ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ပꧣ်ꩨိတꩪမ်မ လႄႈ ၶူးသွၼ်ၵျွင်းဝၢၼ်ႈသၢင်း (ၵျွင်းပၢင်ႇ) ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
ပီ 1344 တေႃႇ 1351 ၼီႈ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၷုꧣပီယ (ꩪမ်မႃၸရိယ၊ ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ)ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်း သင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း၊ လႄႈ ၶူးသွၼ်ၶဝ် ၼႂ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပုပ်ႉပႃႇရုင်ႇ၊ ဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်။
ပီ 1352 ၼီႈ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ꩡေႃတိပႃလ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ)၊ ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ လႄႈ ၶူးသွၼ်လူင် ꧤၻ်ၻၼ်တ ၺေယꩪမ်မႃꧤိဝံသ၊ ꧤၻ်ၻၼ်တ မုၼိၼ်ၻႃꧤိဝံသ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ၵျၶၢတ်ႈဝၢႆး၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်။
ပီ 1353 တေႃႇ 1356 ၼီႈ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် တိလေႃၵႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ၊ ဢꧤိꩪꩡမႁႃရၻ်ꩧၷုရု) လႄႈ ၶူးသွၼ်ၶဝ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ၵျွင်းယႂႃႇမ၊ ဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ။
ပီ 1357 ၼီႈ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ပၢႆးၼင်ႈၵျွင်း တီးၵျွင်းသွၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇၼင်ႈၵျွင်း ဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်။
 ပီ 1358 တေႃႇ 1360 ၼီႈ၊ ပၢၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လႄႈ ပၢၼ်ၶူးသွၼ် (တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈၶတ်းၸႂ် တႃႇလုၵ်ႈၼွင်ႉၵေႃႈပူင်သွၼ်) ဢုပ်ႉထိင်းၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်း ၸွမ်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၷုꧣပီယ (ꩪမ်မႃၸရိယ၊ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ)၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း) တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ၊ ဝဵင်းလွႆၶေႃ။
 ပီ 1361 ၼီႈ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေသရ၊ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၼႃရၻႃꧤိဝံသ (ꩪမ်မႃၸရိယ ၊ ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩦိတ) လႄႈ ၶူးသွၼ်ၶဝ် ၵျွင်းပႃႇလိတၵ်ႉၵသူဝ်ႇၺွင်ႇတူင်း၊ ပႁၢၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇ သိရိၼ်ၻႃꧤိဝမ်သ (ယေႃး) ꩪမ်မႃၸရိယ၊ ပႃꩮိပႃရၷူ ၊ ဢꧤိꩪꩡမႁႃရၻ်ꩧၷုရု) ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ)၊ တိပိꩦၵꩪရꩪမ်မꧤꧣ်ꩨႃၷႃရိၵ၊ ၵျွင်းမႁႃႇဝိသုတ်ႉထႃႇရူင်ႇပႃႇလိတၵ်ႉၵသူဝ်ႇ၊ ပႁၢၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ။
ယူႇတီႈၵျွင်းသိမ်ႇ တိူၵ်ႈမိၼ်းဝုၼ်ႇသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇၵျွင်းပွၵ်ႉမႅင်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ သွၼ်ဢဝ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီလၢႆးၵိၼ်ယႃ/လၢႆးသမ်းၶဵမ် တႄႇၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈသြႃႇလူင် တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်လိူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

 ပူၼ်ႉၸၼ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း လႄႈ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး 
 ပီ 1355 ၼီႈ၊ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇ ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ သုဝၼ်ႇၼၽူမိ ဝဵင်းသထူင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ မႁႃပဝေယျူႇၵရၼိယ (7) ၵျၢမ်း။
 ပီ 1355 ၼီႈ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇ ဢွင်ႇၸၼ်ႉ ꩪမ်မႃၸရိယ သၢမ်ႈၵျၢမ်း ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ၵျွင်းယႂႃႇမဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မဝံသꩪမ်မႃၸရိယ ။
ပီ1355 ၼီႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ “ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်” ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး “ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလꩪမ်မႃၸရိယ”။
1357 ၼီႈ၊ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ ꩪမ်မႃၸရိယ သၢမ်ၵျၢမ်း ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ သႃသၼဝံသၵႃရီꩪမ်မႃၸရိယ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ၊ ဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး သႃသၼဝံသၵႃရီꩪမ်မႃၸရိယ ယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1361 ၼီႈ၊ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇဢွင်ႇ ꩪမ်မႃၸရိယ သၢမ်ၵျၢမ်း ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ ပရိယတိသႃသၼပႃလꩪမ်မႃၸရိယ ၵျွင်းပႃႇလိတၵ်ႉၵသူဝ်ႇ ၺွင်ႇတူင်း၊ ပႁၢၼ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး ပရိယတိသႃသၼပႃလꩪမ်မႃၸရိယ ယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1362 ၼီႈ၊ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇ ဢွင်ႇꩪမ်မႃၸရိယ သၢမ်ၵျၢမ်း ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ꩪမ်မႃၸရိယပႃႇလိ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး သႃသၼꩪꩡꩪမ်မႃၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

 ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈထုတ်ႇဢွၵ်ႇ 
ပပ်ႉလၢႆးၼပ်ႉရုပ်ႈသတ်ႉတႃႇ လႄႈ တူဝ်တြႃးသင်ႇၵႁ
သူၼ်ႁၵ်ႉမွၵ်ႇလႆၢသီ မၢႆ(1-2-3-4)
သၢႆၸႂ်သႃႇသၼႃႇ ပပ်ႉၵမ်မဝႃၸႃၽၢႆႇတႆး ႁႃႈတွၼ်ႈ 
ၽိုၼ်မၢႆတွင်း ဝၼ်းၵိူတ်ႇ 50 ပီၵွၼ်းၶမ်း ၸဝ်ႈသြႃႇ သုꧤေႃၷႃꧤိပႃလ ၵျွင်းႁေႃၶမ်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ
ၽိုၼ်မၢႆတွင်း ပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉႁူင်းထမ်းလူင်ၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ် လႄႈ မင်ႇၵလႃႇဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇ သုꧤေႃၷႃꧤိပႃလ ၵျွင်းႁေႃၶမ်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။

 ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ 
ပီ 1350 ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉတိူၵ်ႈ လႄႈ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် ၸၼ်ႉမူႇလငႄႇ၊ ၸၼ်ႉမူႇလၵျီး၊ ၸၼ်ႉဢၶေႇပျိဝ်ႉ၊ ၸၼ်ႉပထမငႄႇ၊ ၸၼ်ႉပထမလၢတ်ႈ၊  ၸၼ်ႉပထမၵျီး၊ ၸၼ်ႉၶူးꩪမ်မႃၸရိယ၊ ပူင်သွၼ်ပၼ် သၻ်ၻႃ၊ ဢꧤိꩪမ်မႃ၊ ယမိူၵ်ႈ၊ ပၻ်ꩧၢၼ်း၊ ဢလင်ၵႃ+သၢၼ်း လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝတ်ႉပုၿ်ၿႃရုင်ႇ ဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်။
တႄႇဢဝ်ပီ 1362 တေႃႇထိုင် 1365 ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း လႆႈပဵၼ်ဝိၼႄးထူဝ်ႇ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်။
ပီ 1362-1363 ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း လႆႈပဵၼ်ၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈထၢမ် ၼႂ်းပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ။
ပီ-2005/6/7 ၼီႈ၊ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၽူႈထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ်ၸၼ်ႉၶူး “ၼႂ်းပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး” ဝဵင်းပၢင်လူင်။
ပီ-2008 ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း လႆႈပဵၼ်ၽူႈထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ် ၼႂ်းပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။
တေႇဢဝ်ပီ 1363 တေႃႇ 1367 ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် ၸုမ်းသင်ႇၶၼႃႇယၵၸႄႈဝဵင်း၊ တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽၢႆႇပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး။
ပီ-2005 ၼီႈ၊ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း (နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃဝန်ဆောင်) ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ။
ပီ-2012 ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ၽူႈတတ်းသိၼ်(နိုင်ငံတော်ဝိနိစ္ဆယအဖွဲ့) “သံꧠဝိၼိꩡ်ꧡယ ၸိုင်ႈမိူင်း၊ မၢႆ(39/2012-2013) ၊ မၢႆ(24/2017-2018)။
ပီ 2018 တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း (နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့)“သင်ႇၶမႁႃႇၼႃႇယၵၸိုင်ႈမိူင်း”ပတ်ႉပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။
တီႈၵွင်းမူးၽြႃးလူင်လႄႈ ၵွင်းမူးပေႃးရႃႇၼဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းပဵၼ် ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယ ၽူႈပၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်။
ၼႂ်းပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇ ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင်ဝႆႉယူႇတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ပီ-1363 တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ၼႃႇယၵမႁႃႇၸီႇသႃႇသၼႃႇႁူမ်ႈယဵၼ်တိူၵ်ႈ ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ႁၢပ်ႇႁၢမ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃးယူႇ။
ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး။
ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
တႄႇဢဝ်ပီ 1363 ၼီႈ မႃးတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်း လႆႈႁပ်ႉပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းၵျွင်း တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝိႁၢရ်ႁေႃၶမ်း(ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉ) ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ သေယဝ်ႉ ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ပရိယၢတ်ႈ ပၻိပၢတ်ႈ ပꩦိဝေꩪ ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး လႄႈ မဵတ်ႉတႃႇတြႃးပၼ်တၵႃႇယိင်းၸၢႆး ၸဝ်ႈၶိင်းၸဝ်ႈ ၼၢႆးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။

 ၸုမ်ႈၵုၼ်းမုၼ် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈ 
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးၵုၼ်းမုၼ် ၵꧣႃၸရိယ၊ ၵုၼ်းမုၼ်ၷၼ်ထထူရႃဝႁ၊ ၵုၼ်းမုၼ် ပရိယတ်တိ ဝိသႃရၻ၊ သံꧠၷꧣႃဝိရေႃꩪꧣ၊  လꩡ်ꩡိပေသလ ၵုၼ်းမုၼ်သိၵ်ႉၶႃႇ တဵမ်ထူၼ်ႈလီ လႄႈသင်၊ မေႃဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇ ၸႂ်ယၢဝ်းယိူၼ်ႉၵၼ်ႈသေ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလၢႆး ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ- 
မိူဝ်ႈပီ 2014  လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈၵုၼ်း “ၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ”
မိူဝ်ႈပီ 2018 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈၵုၼ်း “မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ”
မိူဝ်ႈပီ 2021 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈၵုၼ်း “ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ”
မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးၵုၼ်းမုၼ်ၿုၻ်ꩪသႃသၼဝုꩦိꩡႃရ၊ ၵုၼ်းမုၼ်ၿုၻ်ꩪ သႃသၼႁိၻꩪရ၊ ၵုၼ်းမုၼ်ၿုၻ်ꩪသႃသၼႃရၵ်ၶိတ၊ ၵုၼ်းမုၼ်မႁႃꩪေရ၊ ၵုၼ်းမုၼ် သီလ သမႃꩪိ ပၺ်ၺႃ ၸိူဝ်းၼႆႉတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၸင်ႇလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈ (ၽၢႆႇပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ သၢင်ႉမၢႆၼိုင်ႈ) လႄႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈၵုၼ်း“ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ”ယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 2026  ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵုၼ်းမုၼ် ပိꩦၵတ်တယꧡေၵ၊ ၵုၼ်းမုၼ်ၷၼ်ထထူရႃဝႁ၊ ၵုၼ်းမုၼ် မႁႃထေရ၊ ၵုၼ်းမုၼ်ပရိယတ်တိဝိသႃရၻ၊ လꩡ်ꩡိပေသလ ၵုၼ်းမုၼ်သိၵ်ႉၶႃႇ တဵမ်ထူၼ်ႈလီသေ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၸင်ႇလႆႈၼွပ်ႇဢၢပ်ႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း “ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ” ယူႇယဝ်ႉ။

လွၼ်ႉမွၼ်းထမ်း ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း
ပေႃးတေၸွႆႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၼႂ်းဢုင်ၼႆၸိုင် ၶိုင်ႁႂ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးတီႈသုင်သေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမီးႁႅင်းတိုတ်ႉၼွင်ႇ ၸုင်ၸၼ်ပိူၼ်ႈၶိုၼ်ႈလႆႈ။

ပေႃးတေၸွႆႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆၸိုင် ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈတူဝ်ႁဝ်းမီးတၢင်းမေႃပၺ်ၺႃႇ ၶူဝ်းၶွင်(ယႃႇထူး)ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈလႆႈထိုင်တီႈထိုင်တၢင်း။

 ၽိုၼ်ဢိင် 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်