တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈꩡႃၼေယျ

ၸႃႇတိပီၵိူတ်ႇ လႄႈ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ
ၸဝ်ႈၶူး ꩡႃၼေယျ ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီ (1327)ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ (13) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း ပေႃႈၸိုဝ်ႈ လုင်းၸၢႆးသႃႇထူး+မႄႈပႃႈၼၢင်းသူၺ်ႇၶိၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ - ၸၢႆးၺုၼ်ႉလႅင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ပီၶၢမ်ႇပဵၼ်သၢင်ႇ လႄႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း (ၽဝရႁၢၼ်းမႅတ်ႈ)
မိူဝ်ႈပီ (1343)ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (15)ၶမ်ႈ၊ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မုၼိၼ်ၻ မႁႃ
ထေရ်၊ ၵျွင်းပုၵ်ႉၽႃႇရုင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပၸ်ႉၸႄႇ
သေ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ပၸ်ႉၸေးသီႇပိူင် တီႈပေႃႈၸဝ်ႈ လုင်းၸၢႆးသႃႇထူး+မႄႈၸဝ်ႈ ပႃႈၼၢင်းသူၺ်ႇၶိၼ်ႇ
ၶဝ်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ (1347)ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (15)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်းၼၼ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်
မုၼိၼ်ၻ မႁႃထေရ် ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပၸ်ႉၸႄႇသေ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ပၸ်ႉၸေးသီႇပိူင် တီႈလုင်းပ+ပႃႈၵွႆႇ
ၶဝ်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း ၼႂ်းသိမ်ႇၶၼ်ႇထ၊ ၵျွင်းပုပ်ႉၽႃႇရုင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ မိူင်း
တႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။

တီႈဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ပၺႃႇတၢင်းမေႃ
ၸဝ်ႈႁဝ်း ယၢမ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈမႃး တီႈၶူးသွၼ် ၸၢႆး/ယိင်း ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ မိူင်းတႆး။
တီႈၶူးသွၼ် ၸၢႆး/ယိင်း ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မၢႆ(1) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး။
တီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင် မုၼိၼ်ၻ မႁႃထေရ်၊ ၵျွင်းပုၵ်ႉꧤႃႇရုင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး။
တီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ဝေပုလ်လႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ) လႄႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ၵျွင်းသူၺ်ႇၽုင်ႇသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈႁၢႆးယႃႈ ၼႂ်းၼွင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
တီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပၺ်ၺႃꩡေႃတ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ)လႄႈ ၶူးသွၼ်ၶဝ် ၵျွင်းသႃႇသၼႃႉမၢၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်။
တီႈသြႃႇၸဝ်ႈ ပႃႇမွၵ်ႉၶၶျုၵ်ႈလူင် ပꧣ်ꩨိတႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩨိတ) လႄႈၶူးသွၼ်လူင် ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပရိယတ်တိသႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းလႄႈ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး
ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယၢမ်ႈလႆႈမႃး ၸုမ်ႈၶူးတီႈသုင်သုတ်းၸမ်ႉ ၸုမ်ႈၶူး“သႃသၼတၵ်ၵသီလ မႁႃꩪမ်မႃၸရိယ M.A.(Buddhism)” တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ပရိယတ်တိသႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ (1364-65)ၼီႈ၊
ၸုမ်ႈၶူး “ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလမႁႃꩪမ်မႃၸရိယ” တီႈပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိ သၻ်ꩪမ်မပႃလ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင် မိူဝ်ႈပီ(1375) ၼီႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၼႆသေလႄႈ လုမ်းသမ်မတ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်မၢႆလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1-2018)သေ ယိုၼ်ႈလူႇ တၢၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၸုမ်ႈ“ၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ” မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ (3)ၶမ်ႈ၊ (1379) ၼီႈ၊ (4-1-2018) (ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ
ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတႅမ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ “အနတ္တဒီပနီလေ့လာသုံးသပ်ချက်”ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ႁပ်ႉဢဝ် သႃသၼတၵ်ၵသီလꩪမ်မႃၸရိယ B.A. (Buddhism)
“သံဃာစစ်သံဃာမှန်”၊ “သမဏ သာရုပ္ပ” (ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်လူင်ႈၼႃႈ ၸုမ်ႈမႁႃႇ)
“မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံခေတ် ဗုဒ္ဓသာသနာ” (ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈမႁႃႇ) ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းသၢင်ႈ
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၸမ်ႉ တႄႇဢဝ်(2-6-2000) တေႃႇထိုင်(11-12-2004)ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၽူႈၵွၼ်းထၢၼ်ႈၵွင် (ဌာနစုမှူး) တီႈႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈ၊ တႄႇဢဝ် (12-12-2004) တေႃႇထိုင် (2-12-2013) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (Tutor)၊ တႄႇဢဝ် (3-12-2013) တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (Lecturer) တီႈသုတ်ႉတၢၼ်ႇတ ပိတၵမႁႃႇထႃႇၼ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပရိယတ်တိ သႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လၢႆလၢႆဢၼ်သေ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈ၊ ႁဵတ်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်၊ ႁဵတ်းၽူႈလူလွမ်မူၼ်ႉမႄးၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉꩪမ်မႃၸရိယ၊ ၸၼ်ႉမႁႃꩪမ်မႃၸရိယၶဝ်တႅမ်ႈ၊ ႁဵတ်းၽူႈထတ်းလိၵ်ႈၸႅတ်ႈလိၵ်ႈ ၽၢႆႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ မႁႃꩪမ်မႃၸရိယ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်၊ ႁဵတ်းၽူႈထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ် ၽူႈၸႅတ်ႈလိၵ်ႈ ၽူႈပႂ်ႉၽိူၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ၽူႈထတ်းသၢင်ၶေႃႈထၢမ် (သိၼ်ႇသႃႇ) တီႈပၢင်ပွႆးပရိယတ်တိ သၻ်ꩪမ်မပႃလ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်းတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ႁဵတ်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းလူလွမ်ပႂ်ႉပႃး ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ တႄႇဢဝ် (1992) တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းဢိုတ်း ႁူင်းႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈသေ ၵႂႃႇႁႃသွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး တီႈဝၢၼ်ႈထိူၼ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈ ၵမ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ႁေႃးထမ်းတြႃးပၼ် တီႈပေႃႈတၵႃႇမႄႈတၵႃႇၶဝ် တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈႁဝ်းႁဵတ်းၶူးသွၼ် (Lecturer) တီႈသုတ်ႉတၢၼ်ႇတ ပိတၵမႁႃႇထႃႇၼ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပရိယတ်တိသႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေလႄႈ သိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

 ၽိုၼ်ဢိင်