ၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်

ၵၢၼ်ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်

ၵၢၼ်ႁဵၼ်း - လႆႈတႄႇသွၼ်လိၵ်ႈ ၵႃႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼိူဝ်ၵွင်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း (ႁူင်းႁဵၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ) တၼ်းႁွတ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉသီႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢူႈၸဝ်ႈၵျေးၸူး ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇယူႇလီၼႃႇဢႃးလးလႄႈ လႆႈဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ 

ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ - မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1300 ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလူင်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၽႆၢႇၵျွင်းလွႆၸေႃးတိၸိုင် လႆႈလုၵ်ႉဢဝ်တီႈပၢင်ၼိမ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းသေ ၶႆၢႉမိူဝ်းပူၵ်းသဝ်းတီႈလွႆၶိူဝ်း၊ ပဵၼ်ပၢၼ်ၽုင်းၵျီးၸဝ်ႈသုၼၼ်ႇတႃႇ(ပၢင်ၼိမ်) ပဵၼ်တူၼ်မထေႇၵွၼ်းၵျွင်း။ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် လႆႈႁပ်ႉဢဝ်သၢင်ႇလွင်းတင်းလႆၢလႄႈ သၢမ်(ၵၢၼ်ႈၶမ်း)ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႇလွင်း၊ ပဵၼ်သၢင်ႇသႃႇမၼေႇတီႈၵျွင်းလင်ၼိူဝ် လွႆၶိူဝ်း၊ လႆႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇဝႃႈ သေႃးၸေႇယ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႃႈၵၢၼ်ၽႆၢႇၽိင်ႈလိၵ်ႈလႆၢး - ၽွင်းတိုၵ်ႉယူႇၼိူဝ်ၵျွင်း ပဵၼ်သၢင်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၽႆၢႇလိၵ်ႈဢွၼ်ႇလိၵ်ႈလူင်ၸိုင် လႆႈၽိုၵ်းတႅမ်ႈၽိုၵ်းလူဢဝ်တီႈၸဝ်ႈၸၢင်းၵိတ်တိထမ်ႇမ မိူင်းႁွမ် (ဝႆၢးမႃး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽုင်းၵျီးၸဝ်ႈမိူင်းႁွမ်)သေ၊ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈသိပ်းႁူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတႅင်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇတူၺ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်တြႃးၸဝ်ႈမူႇၼိုင်ႈဝႃႈၼႆ။ ထိုင်မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈသိပ်းၸဵတ်း ပၢၼ်ၵျွင်းလွႆၶိူဝ်းလင်တႂ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းသေ သိုပ်ႇတူင်ႉၼိုင်ၽႆၢႇလိၵ်ႈလႆၢး ၽိင်ႈငႄႈ ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 

မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း - လုင်းၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်တႄႇမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၸွမ်းၼႆၢးလွႆယွတ်ႈၶမ်းသႃႇဢေး၊ မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸဵတ်းၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

သဵၼ်ႈမႆၢၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်လုင်းၵၢၼ်ႈၶမ်း သၢင်ႇသၢမ် တႅမ်ႈဝႆႉ

 ၼိပ်ပုၼၻီပၼီ
 တြိသုၶၻီပၼီ
 သေႃတႃပတ်တိမၵ်ၵၵထႃ
 ၸတုသၸ်ၸၻီပၼီ
 ၵတတ်တႃၵမ်ဝတ်ထု
 သိပ်းၸၢတ်ႈ
 ဢၼႃၵသိၼ် မိလိၼ်တ
 သတ်တထၼ ၶူဝ်းၶွင်တႆးၸဵတ်းပိူင် - ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလင်ႇၵႃႇလူင်
 ၶဵဝ်ၶမ်းမဵတ်တႃၼမ် ဢပုမ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းၵတ်း (ၸိူင်း)
 ႁၵ်ႉၽိတ်းမွင်ႇ (ၸိူင်း)
 ၵေႃႉယူႇလႄႈၵေႃႉၵႂႃႇ ၽႂ်ၶၢၼ်ၸႂ် (ၸိူင်း)
 မၢဝ်းသႂ်ထွင်ႈၵူင်မိူင်း (ၵႂၢမ်းထုင်ႉမၢဝ်း)
 ႁူဝ်လူႇပူႇၸၢၼ် (မႆၢ 1 လႄႈ မႆၢ 2)
 ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလိၵ်ႈလႆၢးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
 သႆၢဝၼ်းမိူင်းတႆး
 ၼၢင်းသႃႇဝႃႇ
 ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢူးပဵမ်ႇ
 လႅင်းသႂ်ၸႂ်ယဵၼ်
 ရႃႇၸဝၢင်ႇမိူင်းတႆး
 တူၼ်ႈမွၵ်ႇယႃႈၵႂၢမ်း
 လိၵ်ႈမၢၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလွႆလူင်
 လွင်ႈၵမ်တၢင်းၵျၢင်းၸေႃးတိ
 ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇမူႇၸုမ်းၸေႃးတိ
 ယႃႈၸွမ်ႇၵွမ်ႇ
 ပပ်ႉပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး
 လွင်ႈၶိူဝ်းၸေႃးတိလႄႈၽိင်ႈၽႃႇသႃႇ
 တၢင်းၵိၼ်တႆးလႄႈလွင်ႈယူႇလီ
 ၵိူင်းသႃႇသၼႃႇပႆၢးမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမိူင်းတႆး
 ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး တူဝ်လိၵ်ႈ

ၽိုၼ်ဢိင်