ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ

ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ( ) ဢၼ်မီးယူႇတီႈဝဵင်း ပေႃးလုၼ်းၼရုဝ သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵိုၵ်းဝႆႉၼႂ်းပိုၼ်း ပၢႆးမွၼ်း (History of Art) ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ် Kelaniya ဢမ်ႇၼၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် သေတီႈꧦ ၼႂ်းမိူင်းလင်းၶဝ် ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ဝိၶျႃး ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးမွၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းလိူင်ႈမၼ်း? ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဢၼ် ပိူင်းၾႆးပၼ် ပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇလႄႈ ပိုၼ်း ၶိူဝ်းမိူင်းလင်းၵႃ တႃႇၵူၼ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁုႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ‘ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုပ်ႈၼႃႈၵႃႈႁိုဝ်၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႃႈႁိုဝ်’ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပၢၼ် ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ပေႃးလုၼ်းၼရုဝ (Polonaruwa Period) ၼႆသေ တင်ႈတႄႇဢဝ် 11 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်း ႁိုင်တေႃႇထိုင် 13 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်း (1017 – 1235 A.D) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိူဝ်တွၼ်း ဢၼ်မေႃႁုႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃး ႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုၼ်ႈသင်ႉ မီးပိုၼ်းႁၢင်ႈလီမႃးတႄႉꧦၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ပရၵ်ႉၵရမပႃႇႁု ပႃးထိၼိုင်ႈ (King Parakramabahu – I.) (1153 – 1186 A.D) ယဝ်ႉ။

ဢၢမ်းၼၢတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ႁူမ်ႇငမ်းထိုင် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ မိူင်းၵမ်ႇပူးၶျႃး (မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ယၢမ်းလဵဝ်)။ ၶူဝ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ် ၶုၼ်ပၺ်ႉၵရမပႃႇႁု သၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၶုၼ်ပႃးၼႆႉ ပူၵ်းပွင်ဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတီႈသုတ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဢၼ် ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉယူႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းမၼ်း လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉလႄႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၼ်ၸႂ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်တႄႉꧦ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်လွင်ႈပၼ်တၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၸႂ် တီးၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မႃးဢႅဝ်ႇမႃးလႄႇတူၺ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉꧦယဝ်ႉ။ ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶဝ်ၸူင်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈ ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ၼႆယဝ်ႉ။ (Gal or Galle ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ပွင်ႇဝႃႈ - ‘မၢၵ်ႇႁိၼ်’။ ဝိႁႃႇရ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိ၊ ပွင်ႇဝႃႈ ‘ဝိႁၢရ်၊ ဝတ်ႉ၊ ၵျွင်း’ ၼႆယဝ်ႉ။)

ဢၼ် ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ၼႆႉ မေႃၶႅၵ်းမေႃတွင်ႈၶဝ် ၶႅၵ်းတွင်ႈဝႆႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ (4) သူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးၼင်ႈ (ၸႃႇၼ/သမႃထိမုတရႃႇ - ႁၢင်ႈၼင်ႈသမႃႇထိ) သူလူင်သူႇၼိုင်ႈ၊ သူႇဢွၼ်ႇသူႇၼိုင်ႈ၊ ဢၼ်ၸုၵ်းသူႇၼိုင်ႈ လႄႈ ဢွၼ်ၼွၼ်း/ၵိင်း သူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

ၽြႃးၼင်ႈသူႇလူင်ၼၼ်ႉ မီးၸပ်းဝႆႉတီႈၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝိၸ်ၸႃႇတရၵုႁႃႇ (Vijjhādhara Guhā) ဢၼ်မီးၽၢႆႇသၢႆႉသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼင်ႈဝႆႉတီႈၼိူဝ်ပလၢင်ႇ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈသၢင်ႇသီႇလႄႈ ႁၢင်ႈသႅင် ၶပ်ႉယႆၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁူၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်လဵၵ်ႉသီႇသူႇၵေႃႈ ၶႅၵ်းတွင်ႈၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၽြႃးသူႇလူင်ၼႆႉ ၽၢႆႇသၢႆႉသွင်သူႇ ၽၢႆႇၶႂႃသွင်သူႇယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁၢင်ႈဢၼ်ၼင်ႈၵၢၼ်သမႃႇထိဝႆႉ မိူၼ်သူႇလူင်ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁႃႈသူႇၼႆႉ မၼ်းၼႄဝႆႉ ၶွပ်ႈႁၢင်ႈၽၢင်ပုတ်ႉထႁႃႈၸဝ်ႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းမႁႃႇယႃႇၼၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ထမ်ႇမၵႃႇယ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽြႃးၼင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁၢင်ႈ ဢၼ်ၼင်ႈၵၢၼ်သမႃႇထိ တီႈၼိူဝ်ပလၢင်ႇ မီးမွၵ်ႇမူဝ်သွင်ထၢပ်ႈသိူဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းတႂ်ႈပလၢင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁၢင်ႈသၢင်ႇသီႇလႄႈ ႁၢင်ႈမွၵ်ႇမူဝ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈပၼ်ဝႆႉ။ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈ လဵၵ်ႉလိူဝ်ဢၼ်မီးတီႈၽႃႁိၼ် ဝိၸ်ႉၸႃႇတရၵုႁႃႇ ၼၼ်ႉတႄႉꧦ။

ၽၢႆႇၶၢင်ႈပလၢင်ႇ တင်းသွင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉ မီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽီသွင်ၵေႃႉ ယိပ်း ႁၢင်ႈၸႃႇမရႃႇ သေ ၽၢႆႇၶၢင်ႈပွတ်းလင်ပလၢင်ႇၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးႁၢင်ႈသၢင်ႇသီႇၸုၵ်းဝႆႉသွင်တူဝ်။ တီးႁိမ်းသွင်ၽၢၵ်ႇၶၢင်ႈႁူဝ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးႁၢင်ႈ ၽီပရမ်ႇမႃႇ (ပျၢမ်ႇမႃႇ) လႄႈ ၽီဝိသၼု ၼင်ႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃပုတ်ႉထၸဝ်ႈဝႆႉ။ ႁွႆးယွမ်ႉႁွႆးတႃး တီႈၼိူဝ်ၽႃလႄႈ ၼိူဝ်တိုမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈယွမ်ႉတႃးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈငဝ်ႈၵဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ႁွႆးယွမ်ႉတႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိုတ်းဝႆႉသဝ်သွင်လႅမ်ႈ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းငိူပ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ႁၢင်ႈယွမ်ႉတႃးဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၽၢႆႇၶႂႃၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ယွၼ်းသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်မၼ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ႁူၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၸုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈႁုယႂ်ႇႁၼ်ၼမ်ၶဝ် မီးလွင်ႈထဵင်တွပ်ႇၵၼ်မႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တူဝ်ၵိူင်းဝႆႉဢိတ်းꧦ၊ လၢႆးယူႇသဝ်းလႄႈလၢႆးဝႆႉၼႃႈတႃမၼ်း လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးႁိမ်းၸမ်ၽြႃးၼွၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းႁုၵူၼ်းႁၼ်တၢင်ႇၵေႃႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၽြႃးၼွၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၽြႃးဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဝႆႉၼႆသေ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ဢၼ်ၸုၵ်းဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈႁုယႂ်ႇႁၼ်ၼမ်ၶဝ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ၸင်ႇသမ်ႉၵႄႈၶႆတွပ်ႇၼႄဝႃႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၸုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ မၼ်းပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈၼႆ - 
ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမီးၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပုတ်ႉၸဝ်ႈ ၸုၵ်းၼိူဝ်မွၵ်ႇမူဝ်။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၸွၵ်းၶူၼ်ႁူဝ်လိမ်ႇၶႂႃဝႆႉ။
ဝၢၼ် (မၢၼ်)ႁူ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉ မၼ်းယွၼ်ႇယၢဝ်းဝႆႉ။
ၽြႃးၼွၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးၵိင်းၵူတ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁၢင်ႈၽြႃးဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၸုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးၼွၼ်းၼၼ်ႉ မီးတီႈၽၢႆႇၶႂႃသုတ်းꧦပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼွၼ်းလၢႆးသၢင်ႇသီႇ (သီႇႁၼိသီႇၻၼ)  ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ဝၢင်းဝႆႉ ၼိူဝ်ၽႃႇမိုဝ်းၽၢႆႇၶႂႃႇသေ မိုဝ်းၽၢႆႇသၢႆႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ယွၼ်ႇလိူၼ်းဝႆႉၸွမ်းၶၢင်ႈတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶႃၸဝ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉၼၼ်ႉ တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၶႃၸဝ်ႈၽၢႆႇၶႂႃသေ ယႃႇႁႂ်ႈတွင်ႇၼွင်ႈတိူဝ်ႉၺႃးၵၼ်၊ ၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ သုတ်ႉၶိုၼ်ႈတၢင်းၼိူဝ်ဝႆႉဢိတ်းꧦယူႇ။ ၼႂ်းၵၢင်ႁၢင်ႈၽႃႇတိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးႁၢင်ႈမွၵ်ႇမူဝ်ဝႆႉ၊ တႃမၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉ လပ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁုယႂ်ႇႁၼ်ၼမ်တၢင်ႇၸိူဝ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၸင်ႇမီးၶေႃႈၵႂၢမ်းၶိုၼ်း ၵႄႈၶႆဝႃႈ - 

ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈမီး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တူၼ်ႈပဝ်းႁွမ်၊ မွၵ်ႇပဝ်းႁွမ် ဢၼ်ၽီသၢင်ၶဝ်ပိုၼ်ဢွႆဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
တႃႇတေၶႅၵ်းတွင်ႈၼႄဝႆႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ တီႈၼႂ်း မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ ဢမ်ႇပေႃးသူႈယၢမ်ႈမီး။ သင်ၸိူဝ်ႈဝႃႈ ၶႅၵ်းၼႄဝႆႉၼႆသေတႃႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ယႂ်ႇမွၵ်ႈၼႆႉ တေဢမ်ႇမီးလႆႈ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆၸိုင် လၢႆးဝႆႉဝၢင်းၶႃမၼ်းၸဝ်ႈ တိုၼ်းတေပိူင်ႈၵၼ် တင်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တွင်ႇၼွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတင်းသွင်ၽၢႆႇၵေႃႈ တေပဵင်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

တီႈ ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ တင်ႈတမ်းဝႆႉ ဝဵင်းပေႃးလုၼ်းၼရုဝၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ (216 KM) ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေတႃႉ ၸုမ်းဝႆႈၽြႃးလႄႈ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵူႈမိူင်းꧦၶဝ် ပေႃးမႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းလင်းၵႃၼႆႉ တိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈ ၵႃးလ် ဝိႁႃႇရ ၼႆႉယူႇယဝ်ႈ။ ၶူၼ်တၢင်းၵႂႃႇ ၵေႃႈလီ၊ လူတ်ႉယႂ်ႇလူတ်ႉလူင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇမႃးယူႇတႃႇသေႇ။ ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇၵႂၢင်ႈလူင်လၢင်သေတႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီတႃ၊ မီးၼွင်ၼမ်ႉလူင်၊ ၵွင်းမူး၊ ဝိႁၢၼ်ၵဝ်ႇမွၼ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇဢၼ်လူင်လႄႈ ပဵၼ်တီႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉꧦ။ ပေႃးလႆႈၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈတီးၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ၼႂ်းၸႂ်ပဵၼ်ဢၼ် ယွင်ႈယေႃး ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် ၶုၼ်မိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၵႃႈႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ပေႃးတေဢဝ်ႁၢင်ႈၽၢင်သေတီႈꧦ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတႅၵ်ႈၼႄၼႆ ၶႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ တီႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ (ပုဂံ) ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိူင်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူး၊ ဝိႁၢၼ်ႇ၊ သိမ်ႇ၊ ႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်ႈလိူဝ်သေ တီႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉတႄႉꧦ။ ၶိူင်ႈပိူင်ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်ႇၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇယႃႉ၊ ဢမ်ႇမႄးၵုမ်းသင်သေ လုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးဝႆႉ မိူၼ်ပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ႁူင်းႁေႃသႃႇသၼႃႇ