ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ

ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း  ၸၢႆး 802 ၵေႃႉ လႄႈ ယိင်း 903 ၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ် မီး 1705 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇမီးဝႆႉဝႃႈ-"လၢႆၵေႃႉလၢႆၵူၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၸင်ႇဝႃႈ ၼႃႈႁိူၼ်းမူၼ်း၊ လၢႆႁိူၼ်းလၢႆယေး ႁူမ်ႈၵၼ်ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈဝၢၼ်ႈ၊ လၢႆမူႇလၢႆဝၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ၸင်ႇတေပဵၼ်ဢိူင်ႇ၊ လၢႆဢိူင်ႇလၢႆတီႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸင်ႇတေပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း" ၼႆလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မီးဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇတဵင်း ယၢၼ်ၵႆဝဵင်းလၢႆးၶႃႈမွၵ်ႈ (18) လၵ်း ပေႃးဢဝ်ၸေႈတွၼ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸေႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၼႃႈလိၼ်ဢမ်ႇၶူင်ႈဢမ်ႇယၢၼ်း ပဵၼ်တီႈဢၼ်သႃႇယႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၵတ်းယဵၼ်ၸႂ် မုင်ႈတူၺ်းၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

 ပိၼ်ႇဝၢႆႇတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းဝၼ်းလင် 

ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်းပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း လႆႈၺႃးတၢမ်ႇသိုၵ်းသိူဝ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်လႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၸိူဝ်းယူႇပွတ်းတင်းၼိူဝ်လႆႈၶၢႆႉပၢႆႈလူင်းမႃးႁႃၼမ်ႉတီႈၵိၼ်လိၼ်တီႈယူႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးတႄႇတင်ႈမူႇဝၢၼ်ႈတီႈႁိမ်းလွႆလုၵ်ႈၼိုင်ႈ။ လွႆလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈၼိူဝ်သၼ်လွႆမီးဝႆႉ/ဢွၵ်ႇဝႆႉတူၼ်ႈၵုတ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ"လွႆၵုတ်ႇ"ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၵေႃႈဢိင်ဢဝ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈယူႇဢိူမ်ႈႁိမ်းသၼ်လွႆၵုတ်ႇလႄႈ ၸင်ႈလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈလွႆၵုတ်ႇ" ၼႆၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၵွၢမ်းတႆးမီးဝႆႉဝႃႈ "ၼမ်ႉမီးတီႈလႂ် ၸႂ်မီးတီႈၼၼ်ႈ" ၼႆလႄႈ ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈလွႆၵုတ်ႇၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇၵႆၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉဝၢၼ်ႈမႃးႁိမ်းသၼ်လွႆထႅင်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉမီးၼမ်ႉႁူးလႆဢွၵ်ႇမႃးတႂ်ႈလွႆ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈႁိမ်းႁွမ်းၼမ်ႉႁူးလႄႈလွႆလုၵ်ႈၼႆႉ တူၼ်ႈၽၵ်းလိူဝ်ႇၵေႃႈၼမ်လႄႈ ၸင်ႇၸပ်းလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "လွႆလိူဝ်ႇ" ၼမ်ႉႁူးၵေႃႈႁွင်ႉဝႃႈ "ၼမ်ႉႁူးလိူဝ်ႇ/မႄႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈမႃးတႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇထႅင်ႈၽၢႆႇၸၼ်းၼမ်ႉလႄႈဢိင်ၼိူဝ်မႃးယူႇၸမ် "မႄႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ" လႄႈ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၵေႃႈလႆႈဝႃႈ"ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ" ၼႆသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉသေ ယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းမႃးလၢႆပီမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်ၽဝၵၢမ်ႇၵျၢမ်ႇမႃႇ ငဝ်းလၢႆႈႁုၵ်ႉႁၢႆႉတူၵ်းထိုင်မႃးထႅင်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီ-1996/97 ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁေႃႈလိုပ်ႈပၢႆႈသေ ၸင်ႇလႆႈၽၢတ်ႇယၢႆႈၵွႃႇၵူႈႁူးၵူႈတၢင်း၊ သဵင်ၶၢင်းသဵင်ႁႆႈ ယွၼ်ႉမၢၼ်ႈဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇႁိူၼ်းဝၢၼ်ႈ တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈၵၼ်သေ ႁူဝ်ၸႂ်မႆႈလိူတ်ႇ ၼမ်ႉတႃတူၵ်းမူၵ်းတႃယွႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈၺႃးၶႃႈႁႅမ်တၢႆ၊ မၢင်ၸိူဝ်းႁၢႆလၢႆ၊ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၵေႃႈ လႆႈတေႃႉဢဝ်ၶူဝ်းလဵင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ယွင်ႈၶၢႆႉပၢႆႈမိူဝ်းထိုင် ၸွမ်းၶႅပ်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈႁႆး၊ ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင်ႇ၊ ၼွင်မိူင်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ၶႅၼ်းၸႂ်ၵေႃႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆး တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉသေ ဢမ်ႇလႆႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ၵေႃႈမီး၊ ထိုင်တီႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈႁၢမ်းၵွႃႇၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီ ယူႇယဝ်ႉ။

 တႄႇတင်ႈၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ် 

ငဝ်းလၢႆးၶႅၼ်းမႃးဢိတ်းၼိုင်ႈသေ ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈၽၢတ်ႇပၢႆႈယၢၼ်ၵွႃႇ ယူႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၸွမ်းၶွပ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈတီႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသူၼ်ႁႆႈၼႃးဢမ်ႇလႆႈၵွႃႇပႃးလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1999 ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလွမ်လႅမ်သွပ်ႉသႅပ်ႉ ဢွၵ်ႇၶိုၼ်းမႃးၸႂ်းၶိုၼ်ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ယဝ်ႉ။ လႆႈမႃးထင်ႁဵတ်းထဵင်တုပ်းတွပ်းဢွၼ်ႇသေ ဢွၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ႁဵတ်းသူၼ်ႁဵတ်းႁႆႈ လႆႈယူႇၸွမ်းၶၢႆးပူင်း၊ လွႆတွင်း၊ လွႆၵၼ်းႁွၵ်ႇ၊ ၼမ်ႉႁူးၶႄႇ၊ လွႆလႅင်၊ လွႆလွင်း၊ ၼမ်ႉမေႃႇတုၺ်၊ ပၢင်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးပီ - 2000 ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးယွတ်းယွတ်းယႅတ်းယႅတ်း ၵမ်းဢိတ်းၵမ်းဢွတ်း ႁႃဢဝ်ၶႃးပိတ်းၶႃးပွတ်းဢွၼ်ႇ ႁဵတ်းႁိူၼ်းသေ မႃးတႄႇတင်ႈၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇထႅင်ႈၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပွတ်းၼိူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် လွႆတွင်ႇ၊ ၽၵ်းႁိ၊ ၵုင်းလိူဝ်ႇ၊ ၼႃးတုၼ်ႇ၊ ၵုင်းမူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မႃးတႄႇႁဵတ်းႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၽႂ်မၼ်းလႄႈ ၶၢႆႉမႃးယူႇႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉ ထိုင်ယၢမ်းၼႆႉလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ ( 200 ) ၸမ်ၸမ်ယဝ်ႉ။

 မူႇဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ 

ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တေမီးဝၢၼ်ႈ (20) ဝၢၼ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၸလၢင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈၵုင်းလႅင်၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်တဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်၊ ဝၢၼ်ႈလိၼ်လႅင်၊ ဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း၊ ဝၢၼ်ႈပႃယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၶူဝ်သေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈၵုင်းမႄႈသႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇႁူးၼူ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်မႄႈၵျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်မႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပုတ်း၊ ဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇလူင်၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢမ်းၵွႃႇ (14) ဝၢၼ်ႈသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းၵိုတ်းယူႇ (4) ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ 1.ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ၊ 2.ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်၊ 3.ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵွၵ်ႇ၊ 4.ဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း၊ 5.ဝၢၼ်ႈလိၼ်လႅင်၊ 5.ဝၢၼ်ႈပႃယဵၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။

 လႅၼ်လိၼ်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ် 

ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၽၢႆႇတင်းဢွၵ်ႇ တႄႇဢဝ်ႁူဝ်ၽၢႆလူင်ၼႃးသၢၼ်(ၼမ်ႉတွင်း) လတ်းၽၢၼ်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼႃးသၢၼ်၊ ၼႃးၵွင်းလၢင်း၊ လတ်းၽၢၼ်ႇၽၢႆႇတူၵ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပႃႇႁဵဝ်ႈဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ ႁူဝ်ၼွင်၊ ဝၢၼ်ႈတႂ်ႈၼႃးၼႂ်း ၸၢပ်ႈထိုင်ႁိမ်းႁူဝ်ၼမ်ႉ ၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းလွႆလွင်း ၸၢပ်ႈလိၼ်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈ၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇသေ၊ ၼႃႈတင်းႁွင်ႇ မႄႈၼမ်ႉတွင်းၶႅၼ်ႈၵၢင်ဝႆႉသေ တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ် ဝၢၼ်ႈတၢတ်ႇမွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လူမ်း၊ ၽၢႆႇၼႃႈတင်းတူၵ်းဢဝ်ၼမ်ႉတဵင်းၶႅၼ်ႈၵၢင်ဝႆႉသေ တိတ်းၸပ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်။ ၼႃႈၽၢႆႇၸၢၼ်းဢဝ်လွႆၵၼ်းႁွၵ်ႇ၊ လွႆမူၼ်းၶႅၼ်ႈဝႆႉသေ၊ တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ် ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸေႈ၊ ၼႃႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇသမ်ႉဢဝ်လွႆလွင်းၶႅၼ်ႈၵၢင်ဝႆႉသေ တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ် ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈထီႇ၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈသၢင်းယဝ်ႉ။

 ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 

ၸွမ်းၼင်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပီ-2014 ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးႁူဝ်ၵူၼ်းၸၢႆးလေႃးယိင်းတင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်မီး (780) ၵေႃႉလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းဝၢၼ်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉတႆးလွၼ်ႉလွၼ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (100%) တဵမ်တဵမ်ယဝ်ႉ။ 

 ၽၢင်ႁၢင်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ပီႈၼွင်ႉၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 

ၶူဝ်းၼုင်းတၢင်းဝႆပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ တေဢမ်ႇမိူၼ်တၢင်ႇဝၢၼ်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈဝႆႉယူႇ။ တေလႆႈႁၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၸၢႆးၶၢဝ်ႉၼုင်ႈၵူၼ်ဝၼ်ႈၶွၼ်ႇသေ ၵူၼ်းထဝ်ႈၼုင်ႈၵူၼ်ႁူင်ႇယူင်ႉ ၶဵၼ်းႁူဝ်ထၼ်ႈ/မၼ်ႈၶၢဝ်၊ ၽူႈယိင်းၵေႃႈတေၼုင်ႈသိၼ်ႈဝၼ်ႈ/မၼ်ႈ၊ သိူဝ်ႈဝၼ်ႈ/မၼ်ႈ ၶဵၼ်းႁူဝ်ဝၼ်ႈၶၢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈတႆးဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်သႂ်ႇၶဵၼ်းႁူဝ်ၶၢဝ် ၸဵမ်ၸၢႆးလေႃးယိင်းၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ၽႂ်လႆႈတူၺ်းႁၼ်မႅၼ်ႈၵေႃႈ လၢမ်းႁူႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ “တႆးႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ” ၵွပ်ႈဝႃႈတႆးၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉၶဝ်သႂ်ႇၶႅၼ်းႁူဝ်ၽိူၵ်ႇလႄႈ လႆႈၸပ်းၸိုဝ်ႈၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈမီးမႃး၊ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၽိူၵ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ်မႆၵုၺ်တေႃးဢဝ်ႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇထိင်းသိမ်းၾိင်ႈထုင်းမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၶဝ်သေ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းၼႆႉယူႇ။

 သႃႇသၼႃႇ တီႈၵိူဝ်းယမ် 

ပီႈၼွင်ႉၵိၼ်သဝ်းယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁူဝ် (100%) တဵမ်လႄႈ တိုဝ်းၵမ်ႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈမႃးလၢႆလၢႆပီမိူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ 

ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတေမီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ(5) လင် မိူၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ (1) ၵျွင်းၼႃးသၢၼ်=ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉဝၢၼ်ႈလုမိူင်းႁၢမ်းလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၢမ်းၵွႃႇၸွမ်းဝၢၼ်ႈ။ ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးသၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်တၵႃႇၶိုၼ်ႈၵျွင်းဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

(2) ၵျွင်းပႃယဵၼ်ႇ - ၵျွင်းလင်ၼႆႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈပီ - 1996/97 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉလႄႈ လႆႈႁၢမ်းၵွႃႇလႄႈ ၵိုတ်းဝႆႉၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးမႆႉယူမ်းတီႈၵျွင်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈပၢင်းမိူဝ်းတီႈၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈပႃယဵၼ်ႇၼႆႉတႄႉပႆႇလႆႈဝႃႈႁၢမ်းယွၼ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်ပၢႆႈၵွႃႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇလႄႈ တၵႃႇဝၢၼ်ႈပႃယဵၼ်ႇယၢမ်းလဵဝ် လႆႈႁူမ်ႈပဵၼ်တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းႁူမ်ႈပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်းၶဝ် တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။

(3) ၵျွင်းမၢၵ်ႇၶီႈၼူ - ၵျွင်းလင်ၼႆႉတၵႃႇၶိုၼ်ႈၵျွင်းတေမီးယူႇသွင်ဝၢၼ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝၢၼ်ႈၵုင်းၵွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းလင်ၼႆႉၵေႃႈလႆႈထုၵ်ႇၽႆးမႆႈၵွႃႇလႄႈ လႆႈပဵၼ်ၵျွင်းႁၢမ်းၵွႃႇ ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၵုင်းၵွၵ်ႇၵေႃႈ လႆႈမိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁူမ်ႈပဵၼ်တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းၼႃးယွင်း လႄႈပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်သမ်ႉ လႆႈမိူဝ်းႁူမ်ႈပဵၼ်တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

(4) ၵျွင်းၼႃးယွင်း = ၵျွင်းလင်ၼႆႉ တၵႃႇၶိုၼ်ႈၵျွင်းသမ်ႉတေမီး မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း၊ ဝၢၼ်ႈလိၼ်လႅင်၊ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈပႃယဵၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

(5) ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ = ၵျွင်းလင်ၼႆႉၵေႃႈ ဢိင်ဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇသေ၊ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၼင်ႇၵႃႈယိုၼ်းမိုဝ်းႁူႉၶိုတ်းထိုင်လႆႈၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတၵေႃႈ ၵူၺ်းၵႃႈမၢင်ၸဝ်ႈမၢင်တူၼ် တေဢမ်ႇတွင်းပီမၼ်းလႆႈသဵင်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီၼင်ႇၵႃႈတွင်းလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

 ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် 

1. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵေႃးဝိတ)။
2. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝိလိင်ႇတ ဝိလႅင်) ။
3. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ယၼ်ႇၼသႃႇရ ၶေႃးၶႆး) ။
4. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ပိင်ႇၺႃႇ)။
5. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝႃႇလိင်ႇတိ) ။
6. (ၸဝ်ႈသြႃႇ သုၼၼ်ႉတ ) တူယႃး ။
7. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢေႃးဝႃႇတ) ။
8. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ၼွင်ၵိုၼ်) ။
9. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝိၸေႇယျ)        (ပီ-1986)
10. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝႃႇလိင်ႇတ မွင်ၶေႃႈ)     (ပီ-1987/88)
11. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ပိင်ႇၺႃႇ) (ပီ-1989/90)
12. ၸဝ်ႈသြႃႇသီႁၼႃႇတ     (ပီ-1991/92/93/94)
13. (ၸဝ်ႈသြႃႇ မႁေႃႇသထႃႇ)  (ပီ-1995/96)
14. ၸဝ်ႈသြႃႇမုလိင်ႇတ ၼႃးယွင်း (ပီ-2000)
15. (ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸေႃးတိၵ) (ပီ-2001)
16. ၸဝ်ႈသြႃႇ သုမၼ (ပီ-2002/2003)
17. ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုမႃႇရ  (ပီ-2003 တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်)

ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇငဝ်ႈတႄႉ လင်သိုပ်ႇလင် ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၵျွင်းၵဝ်ႇမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ လင်မၢႆၼိုင်ႈ - မီးယူႇႁိမ်းၽၵ်းႁိလူင် ဢၼ်မီးၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ် လင်မၢႆသွင် - မီးဝႆႉႁိမ်းၵွင်းမူး ၼႂ်းၵႄႈမႆႉႁုင်း။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်ၽြႃးၵဝ်ႇၵႄႇတီႈပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃ မိူဝ်ႈၵျွင်းၵဝ်ႇမုင်းၶႃးၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ လင်မၢႆသၢမ်- မိူဝ်ႈပီ 1993 ၸဝ်ႈသြႃႇသီႇႁၼႃႇတ ဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈၵျွင်းလင်မၢႆသၢမ် ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျွင်းမႂ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉဢမ်ႇႁိုင်ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈယၢင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁေႃႈလိုပ်ႈႁႆႈပၢႆႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၾႆးၽဝ်  ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇလႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်ပီပၢႆပၢႆယဝ်ႉ။

ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးပၢၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုမႃႇရ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လႆႈဢွၼ်တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်၊ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ တီႈၸမ်တီႈၵႆသေ၊ မေးၵုမ်းလုမ်းလႃးသိမ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸရွပ်ႈ၊ တီႈမိုဝ်ႉတင်ႈ၊ ထၢင်ၽၢႆႈ၊ ၵျွင်းသုင်းသွမ်း(7)ႁွင်ႈတႄႇၵွႃႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်ပီမၼ်းၵေႃႈႁိုင်မႃး ၵျွင်းပႅၼ်ႈလင်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၽင်ႉယွၵ်း၊ ၽူၼ်ႁူဝ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုမႃႇရ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵျွင်းလင်မႂ်ႇ လင်မၢႆသီႇ- မိူဝ်ႈပီတႆး 2111၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ(7)ၶမ်ႈ၊ ဝၢၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း လႆႈၽိတ်ႈပၢင်းရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ (18) တူၼ် ၽိၵ်ႈသိၵ်ႈၼႃႈလိၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ထိုင်မႃးလိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ(1)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပူၵ်းသဝ်မင်ႇၵလႃႇၵျွင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းလႆႈသၢင်ႈၵျွင်းမႂ်ႇၼႆႉ ႁိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းသၢမ်ပီပၢႆပၢႆသေ ထိုင်မႃးပီတႆး 2114 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းလႄႈ လႆႈႁဵတ်းပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉၵျွင်းမႂ်ႇ၊ သိမ်ႇမႂ်ႇ၊ ၼႃႈတူမႂ်ႇ၊ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇ၊ ယွင်ၼမ်ႉ၊ ထၢင်ၽၢႆႈ၊ ႁူမ်ႈပႃးပွႆးသၢင်ႇလွင်း/ၸၢင်းလွင်း လူႇတၢၼ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉမိူဝ်ႈ လိူၼ်ႁႃႈမူၼ်း ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း (07/04/20) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

 ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပရိယၢတ်ႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၵၢတ်ႈ 

ၸွမ်းၼင်ႇတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉလႆႈလွၼ်ႉၵႅၼ်ထမ်း ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၸိၼႄသဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်တၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးမေႃႁူႉၸၵ်းဢၼ်လႂ်လီႁဵတ်း ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇလီႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ႁူႉႁၼ်ၼင်ႇၼႆသေ ဢဝ်ပရိယၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ဢဝ်ၽႃႇသႃႇၽၢႆႇတႆးသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇၶဝ်မႃးၵူႈပီပီသေ ပေႃးထိုင်မႃးၵူႈပီပီသေ ပေႃးထိုင်မႃးလိူၼ်သီႇမႂ်ႇ(1)ၶမ်ႈ တေႃႇထိုင်(8)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ သႃႇမၼေႇၶဝ်ၸဝ်ႈတီႈဝတ်ႉၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ ၵေႃႈလႆႈမိူဝ်းၶဝ်ႈၶူၼ်ႉၶႆႈ/တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ တီႈၼႂ်းပၢင်ပွႆး ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈလႄႈ ၼႂ်းပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလႆႈႁၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈတွပ်ႇမႃး လၢႆလၢႆပီယူႇယဝ်ႉ။မၢင်ၸဝ်ႈမၢင်ပႃးၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇႁႃႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းႁူႉထႅင်ႈလၢႆမိူင်းလၢႆတိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ - ဝဵင်းလွႆၵေႃႇ မိူင်းယၢင်းလႅင်း၊ မေႃႇလမႅင်ႇ၊ မုတုင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း၊ ၼႂ်းတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉဢၶေႇပိဝ်ႉ၊  ပထမငႄႇ၊ ပထမလၢတ်ႈ၊ ပထမၵျီး၊ ၽႅဝ်ထိုင်ၸၼ်ႉၶူးထမ်ႇမႃႇၸရိယၵေႃႈမီး၊ လႄႈသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼွၵ်ႈမိူင်းထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး BA (Bachelor of Arts), MA (Master of Arts) ၸိူဝ်းၼႆႉ လႄႈ သိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ  ၵုၼ်ဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ(Japan)၊ လႄႈ ၵုၼ်ဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းသိူဝ်းပီးယႃး(Serbia)ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။

 တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 

မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းမီးတၵႃႇလၢႆလၢႆဝၢၼ်ႈ  ႁူမ်ႈၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ တီႈၵျွင်းၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ 1. ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 2. ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင် 3. ဝၢၼ်ႈၼႃးသၢၼ် 4. ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶူၵ်ႉ 5. ဝၢၼ်ႈၵုင်းမႄႈသႅင်ႇ 6. ဝၢၼ်ႈၼွင်မႄႈၵျၢၼ်ႇ 7. ဝၢၼ်ႈၼွင်ပုတ်း 8. ဝၢၼ်ႈၼွင်မႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈမၢင်ဝၢၼ်ႈလႆႈႁၢမ်းၵွႃႇသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉၵေႃႈ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇတၵႃႇၶၢမ်ႇတိၼ်ၵျွင်းႁွင်းတိၼ်ဝတ်ႉၼႆႉ လိူဝ်သေဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယဝ်ႉ၊ ယင်းမီးဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်  လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း တေမီးယူႇမွၵ်ႈ (50) လင်၊ သဝ်းထင်ယူႇႁိမ်းၸမ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

 ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းထုင်ႉၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 

ပေႃးမႃးတူၺ်းတီႈလီယဵမ်ႈလီဢႅဝ်ႇႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်ၵွင်းမူးထမ်ႈလွႆလိူဝ်ႇ မီးဝႆႉၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ပၵ်းတမ်းယူႇၼိူဝ်သၼ်လွႆလႄႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈလွႆၵွင်းမူးၼႆႉ မီးဝႆႉထမ်ႈလုၵ်ႈၼိုင်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈပၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ သၽႃႇဝ ၼႂ်းထုင်ႉဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်သႃႇယႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၵတ်းယဵၼ်တႄႉတႄႉ။ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇ သုမၼ ၼၼ်ႉ လုင်းၾႃႉပၢၼ်းမွင်ႇ ဝၢၼ်ႈလိၼ်လႅင် ႁဵတ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ လႆႈဢွၼ်တၢင်ႇထီးၵွႃႇ မိူဝ်ႈပီတႆး - 2097 လိူၼ်သၢမ်မူၼ်း (16/02/03) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ယဝ်ႉၵေႃႈတေလႆႈႁၼ်ထႅင်ႈ တီႈလီယဵမ်ႈဢႅဝ်ႇ လႄႈ သၽႃႇဝၵတ်းယဵၼ်လီ ထိူၼ်ႇပႃႇလိုၵ်ႉၼႃ ပဵၼ်တီႈလီႁၵ်ႉသႃသိမ်းပႅင်းသၽႃႇဝတီႈၼိုင်ႈၵေႃႈဝႃႈလႆႈ တီႈၼႆႈၵေႃႈပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းလွႆလိူဝ်ႇလႄႈ ထမ်ႈသၽႃႇဝႁၢင်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈတေလႆႈႁၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉပႃးႁေႃမုင်းၶႃး ၶူးဝႃးၸဝ်ႈပေႃႈသိၼ်ထမ်းဝုၼ်းၸုမ်ႉ ၺႃꧣသံဝရ(သၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ၊ ဢၷ်ၷမႁႃၵမ်မꩦ်ꩧႃၼႃၸရိယ)၊ လႄႈၶဵင်ႇၸဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵွႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ တၵႃႇၶဝ်ႁူမ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈလူႇတၢၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၵွၢမ်းသိုပ်ႇၵွၢမ်းသေ လႆႈငိၼ်းဝႃႈတီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆလိူဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉႁွႆးၸၢၵ်ႈၽႃႇတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈဢၼ်လီသူၼ်ၸႂ်ယူႇတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

 ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ 

ၸွမ်းၼင်ႇၵွၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇမီးဝႆႉဝႃႈ “တႃႇတေသၢင်ႈၽဝၵူၼ်းႁဝ်း ႁႂ်ႈမီးပၵ်းမီးပိူင်လႄႈမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမ်ႇတမ်းဝၢင်းပၼ်ထိုင်လႆႈၼႆသေတၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် ၸိူဝ်းမီးတၢင်းႁူႉ ဝူၼ်ႉၶိုတ်းတၼ်းထိုင်လႆႈဝႃႈ - ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ တႃႇတေပူၵ်းတင်ႈၽဝလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသွၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပူၵ်းတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလူၺ်ႈ ဢဝ်ဢဵၼ်ငိုၼ်း ႁႅင်းတွင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသေ ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ဝၢႆးသေဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈယၢင်ႈၵေႃႈ လႆႈပိၵ်ႉၵွႃႇၶၢဝ်းႁိုင် တေႃႇထိုင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းပၢႆႈၵွႃႇၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ  ပွၵ်ႈဝၢႆႇသၢႆႇၶိုၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈမႃးတႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းၶဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈႁူင်းႁဵၼ်းတႃႇတေသွၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈပူၵ်းတင်ႈၶိုၼ်းလႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇၽဝၸိူဝ်းၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းၶဝ် လႆႈလိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းလဵင်ႉဝူဝ်းၵႂၢႆး ၸွမ်းပၢင်ႇၸွမ်းၶၢႆးၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆလၢႆပီသေ ႁၢမ်းသုၼ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ-2004 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၸဝ်ႈသြႃႇၵုမႃႇရ၊ ပေႃႈထဝ်ႈႁဵင်တႃႉ၊ လုင်းၵုသလၶဝ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်တႃႇတေပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈသေ ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႉဢဝ်ၸိုဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈႁႆး ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸေႈ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်းၼၼ်ႉသေ လႆႈတၢင်ႇယွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းတီႈၽွင်းလူင်ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတူၵ်းလူင်းမႃးပၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်တႄႇတင်ႈၶိုၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းမုင်းၶႃး ဢွၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈ။ တေလႆႈဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမႃးတေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ ဝၢႆးမႃးယွၼ်ႉဝႃႈႁူင်းႁဵၼ်းမုင်းၶႃး ၽင်ႉယွၵ်းႁူဝ်ႈမႃးၼႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈပီ-2006 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉမႃးတႄႇတင်ႈထႅင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းမႂ်ႇဢၼ်မီးယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းတေၶိူင်ႇၶမ်ႉၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဢုတ်ႇၸၼ်ႉလဵဝ်မုင်းလဵၵ်းသေ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပူင်သွၼ်မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတင်းသဵင်ႈ ၼႂ်းၼိုင်ႈပီၼႆႉမီးယူႇပၢၵ်ႇပၢႆလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။

ႁူင်းႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉၸဵတ်း၊ ဝၢႆးသေပူၼ်ႉၸၼ်ႉၸဵတ်းယဝ်ႉ တႃႇတေသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇၶၢႆႉၵွႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ထႅင်ႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၼႂ်းဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးထႅင်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးမႃးတင်းၼမ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်တင်းၽႃႇသႃႇပိူၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၵွၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ပၵ်းပိူင်ပိူၼ်ႈ၊ ပိုၼ်းပိူၼ်ႈသေ သွၼ်မႃးလႄႈ မၼ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းႁူႉၸၵ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၼႆသေ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇႁဝ်း ပေႃးတေလႆႈႁူႉၸၵ်းပိုၼ်းၶိူဝ်း၊ မေႃၵွၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးမေႃတႅမ်ႈမေႃလူ လိၵ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ၊ ဝၢႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်သြႃႇ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ၊ ၶူးမေႃသွၼ်ၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ် ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈမႃးၵူႈပီသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ၸင်ႇလႆႈမီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမႃး။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေမီးၸၼ်ႉငဝ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉႁူၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉသေ လႆႈႁၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်း ၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းတင်းၼမ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈလၢႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။

 ဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမ ၶဝ်ႈၸိမ်ၼႂ်းၽဝ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ  

ၸွမ်းလူၺ်ႈႁဝ်းၼပ်ႉယမ်ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈမႃးသေ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇႁဝ်း ပေႃးတေ လႆႈႁူႉသိူၵ်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉသင် ၵူၼ်းႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ၊ မၼ်းၸဝ်ႈမီးၼပ်ႉၵတ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မၼ်းၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်လၢႆလၢႆ၊ တႃႇပဵၼ်မႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈထႅမ်သၢင်ႈပရႃႇမီႇမႃးၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီတႄႇၵွႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇႁဝ်း ပေႃးတေလႆႉဢဝ်တင်းထမ်ႇမသေပူၵ်းတင်ႈ ၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ႁႂ်ႈလွၼ်ႉမွၼ်းထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၸိုမ်းၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈပီတႆး-2109 ၼၼ်ႉ တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ=ၸဝ်ႈၶူး သၢႆဝၼ်း လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း ၸဝ်ႈသြႃႇၵုမႃႇရ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၼမ်ႉလိူဝ်ႇသေ ထိုင်မႃးလိူၼ်ပႅတ်ႇတုတိယမႂ်ႇ (10) ၶမ်ႈ ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ “ႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမ” ၵွႃႇ တီႈဝတ်ႉၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆႈ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇသွၼ်ၶၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၽၢႆႇႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလုတ်ႈဢမ်ႇႁၢမ်း၊ ၽၢႆႇႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမၼႆႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇသွၼ်ၼႂ်းဝၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိုတ်းႁဵၼ်း ၼႂ်းဝၼ်းဢႃးတိတ်း၊ သင်ပဵၼ်ၼႂ်းဝႃႇ တေပိုတ်ႇသွၼ်ၵူႈဝၼ်းၽိတ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ၼႂ်းၼိုင်ႈဝူင်ႈ(7ဝၼ်း)ၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမၼိုင်ႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈလႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ထမ်ႇမလႄႈ ၼႂ်းၽွင်းပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမၵူးဝူင်ႈၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼတီႈၸမ်တီႈၵႆၶဝ် ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်ဢႁႃႇရ မႃးၸႃႇၵလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းၶဝ် ၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ 

 ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 

ၸွမ်းၼင်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉဝႃႈ “ဢႃရေႃၷျံ ပရမံ လႃꧤံ - လွင်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းပဵၼ် လႆႈယူႇၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လၢပ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ” ၼႆလႄႈ သင်ပၢႆးယူႇလီဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼႆ တႃႇတေႁႃၶူဝ်းၶွၼ်ငိုၼ်းၶမ်း၊ ၵၢၼ်တၢင်းလီၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ ပေႃးပၢႆးယူႇလီယူပ်ႈယွမ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးယူႇလီၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၼႆႉၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉယူႇ။ 

ပေႃးမႃးတူၺ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီတႄႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်တၢင်းယူပ်ႈယွမ်းၼမ်လၢႆတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈဢမ်ႇမီးႁွင်ႈယႃ(ဆေးခန်း)မိူၼ်ၼင်ႇတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝၢၼ်ႈ သမ်ႉယၢၼ်ၵႆဝဵင်းဝႆႉထႅင်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ သင်ဝႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ႁႅင်းၼႃႇတႄႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်သူၼ်ၸႂ်သေ လႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူတ်းယႃပၼ်လႄႈ ၶႅၼ်းၵႂႃႇၵေႃႈမီးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ...သင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ႁႅင်းမႃး၊ ဢမ်ႇယူႇလီဝၼ်းမၼ်းႁိုင်၊ တၢင်းပဵၼ်လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉၵေႃႈ လႆႈမိူဝ်းယႃတီႈႁူင်းယႃ ၼႂ်းဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေထိုင် ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၸမ်ၸမ် ၸင်ႇတေၽႅဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁဝ်းလႆႈ လႅၼ်ႈႁႃပိူၼ်ႈၼႆသေတၵေႃႈ သင်ဝႃႈႁဝ်းၽွမ်ႉၵၼ်သၢင်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ ၶေးတေပဵၼ်မႃးလႆႈယူႇ ဝူၼ်ႉႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။

 ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 

ဢိင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ ၼႂ်းၼႃးတီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပၢင်ႇပဵင်းဝႆႉလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်းယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၵွႃႇၽႂ်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ - ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ၊ ႁဵတ်းသူၼ်ႁႆႈ/ၼႃး၊ ၽုၵ်ႇငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၽၵ်းမီႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ သူင်ႇၶၢႆထိုင်ၼႂ်းဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လဵင်ႉလူသတ်းဝူဝ်း၊ၵွၢႆးတႄႇၵွႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ 

 မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈပိုင်ႈဢိင် 

ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တေမီးၵႄးမႄႈၼမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ၊ (1) ၼမ်ႉႁူးဢုၼ်ႇ - ၼမ်ႉမႄႈၼႆႉ တေမီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇသေ လေႃႈလႆလူင်းမႃးလေႃးမႄႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ (2) မႄႈၼမ်ႉႁူးလိူဝ်ႇ - ၼမ်ႉမႄႈၼႆႉမီးယူႇၼႃႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဝုၼ်းၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးတႂ်ႈလွႆလိူဝ်ႇယဝ်ႉ လႆလူင်းၵွႃႇပွင်ႇလၢႆႇမႄႈၼမ်ႉႁူးသၢမ်ၵွၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇလတ်းလႆလူင်းၵွႃႇတင်းဝၢၼ်ႈၼွင်သႅင်၊ ၵုင်းၵွၵ်ႇ၊ လိၼ်လႅင်၊ ၼႃးယွင်း သေ ႁူမ်ႈၶဝ်ႈလေႃးမႄႈၼမ်ႉတဵင်းႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (3) မႄႈၼမ်ႉတွင်း - ၼမ်ႉမႄႈၼႆႉတႄႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ လွႆၸၢင်ႉ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆးသေ လတ်းၽၢၼ်ႇမႃးလၢႆလႆဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ သိုပ်ႇလႆလူင်းမႃးၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ဢိူင်ႇတၢတ်ႇမွၵ်ႇ လႄႈ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ။ မႄႈၼမ်ႉၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်လၢႆလၢႆဝၢၼ်ႈယဝ်ႉသေ သိုပ်ႇလႆၶဝ်ႈၸူးမႄႈၼမ်ႉတဵင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပိုင်ႈပီႈၼွင်ႉထုင်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

 လွႆ၊ ၼွင်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ သၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈ 

ၼႂ်းထုင်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်သၼ်လွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇ ဝၢႆႇၵွႃႇၼႃႈတင်းဢွၵ်ႇ တေလႆႈႁၼ်သၼ်လွႆလိူဝ်ႇယၢဝ်းၼၢင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သင်ယူႇၼိူဝ်သၼ်လွႆလိူဝ်ႇၼႆႉ ဝၢႆႇၵွႃႇၵူႈၽၢႆႇၵူႈတၢင်းၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီၼႂ်းထုင်ႉဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ၊ ဢိူင်ႇတၢတ်ႇမွၵ်ႇ၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၼင်ႇပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မိူၼ်ၼင်ႇလွႆၵုတ်ႇ၊ လွႆၼမ်ႉႁွပ်ႈ၊ လွႆလႅင်၊ လွႆတွင်း၊ လွႆလွင်း၊ လွႆမိူၼ်း လႄႈ လွႆၵၼ်းႁွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇတႂ်ႈတိၼ်လွႆၵၼ်းႁွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မီးၼမ်ႉလၼ်ႈတႂ်ႈလိၼ်လႄႈ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ" ၼမ်ႉႁူးၶႄႇ "ၼႆသေ ၵူၼ်းႁဵတ်းႁႆႈႁဵတ်းသူၼ်ၶဝ်လႆႈတၵ်းၵိၼ်မႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇၼႃႈ တင်းတူၵ်းသမ်ႉတေလႆႈႁၼ် လွႆမႃႉၽိူၵ်ႇ၊ လွႆမႃႉလႅင် သေယဝ်ႉ။ ၼႃႈတင်း ႁွင်ႇသမ်ႉ တူင်ႈၼႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၽုၵ်ႇလဵင်ႉသၢႆၸႂ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

 သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵွႃႇမႃး 

သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇတေမႃးထိုင်ထုင်ႉဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တေမီးလၢႆသဵၼ်ႈလၢႆတၢင်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉဢဝ်တီႈလၢႆးၶႃႈသေမႃး ပေႃးၼႆၸိုင် တေမီးဝႆႉယူႇသွင်သဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ (1) လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈဢွၵ်ႇမႃး သင်ထိုင်တီးဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း ငွၵ်းၶဝ်ႈတၢင်းၽႄဝၢၼ်ႈႁႆး မႃးတင်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇမူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈမွၼ်း၊ ၶဝ်ႈၼႂ်းၵိဝ်ႇလွႆမူၼ်းသေ ထိုင်မိူဝ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယဝ်ႉ၊ သဵၼ်ႈမၢႆ(2)လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မႃးတင်းဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈသၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈထီႇ၊ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇသၢႆလႅင်း၊ ၵုၼ်သၢႆး၊ ၸရၢႆးၶုမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ သင်ၽႅဝ်တီႈဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ တေလႆႈငွၵ်းၶဝ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇသၢႆႉထႅင်ႈလႄႈ တေလႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇထႅင်ႈဝၢၼ်ႈၼွင်ႁိူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၼႃႈတီႈသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း(758)ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇသေ သင်ဝႃႈႁွတ်ႈႁၢင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ငွၵ်းၽၢႆႇသၢႆႉ ယဝ်ႉမႃးပွၵ်ႉၼႃးသၢၼ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၼႃႈတင်းတူၵ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ သင်ပူၼ်ႉဝၢၼ်ႈပၢင်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆၸိုင် တေလႆႈမုင်ႈႁၼ်သၼ်လွႆထုင်ႉဝၢၼ်ႈလိူဝ်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ ငိၼ်းႁၢမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈပီႈၼလင်ႉၸမ်ၵႆႁဝ်းၶဝ်ယူႇ။ တၢင်းသဵၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းၸုမ်းငမ်းယဵၼ်ၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်သိူဝ်ႇတၢင်းယၢင်ဝႆႉမၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈယဝ်ႉလႄႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ၵွႃႇငၢႆႈမႃးလူမ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။ သင်ဝႃႈတေလုၵ်ႉတင်းၸေႈဝဵင်းၵေးသီးမႃး ပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈမႃးတင်းဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇႁူႈ၊ ဝၢၼ်ႈလွႆတွင်ႇ၊ ၽၵ်းႁိ၊ ၶမ်းၽိူၵ်ႇ၊ ၵုင်းယူမ်း၊ ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလူင်၊ ဝၢၼ်ႈလႅင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈတၢတ်ႇမွၵ်ႇ၊ ႁူဝ်လူမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇသူႇႁွတ်းထိုင် ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။

 ၶေႃႈလူပ်းလင် 

ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၵွၢမ်းႁဝ်းမီးဝႆႉဝႃႈ “ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉပိုၼ်းတိုၼ်းငိူဝ်ႈ” ၼႆလႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ=ၸဝ်ႈၶူးသၢႆဝၼ်း ၵေႃႈ လႆႈၶတ်းၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼင်ႇၵႃႈယိုၼ်းထိုင်လႆႈၼၼ်ႉလႄႈ တႃႇတေလႆႈမႃးၶေႃႈမုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတွင်ႈထၢမ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢႃႇယုၵႄႇၶဝ် တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၽူႈမီးပိုၼ်းႁူႉ တူဝ်ထူပ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ တႄႇၵွႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼင်ႇဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ မၢင်တီႈၵေႃႈၸၢင်ႈမီးလၶင်ႈယူပ်ႈယွမ်း မၢင်တီႈလူဝ်ႇလႆႈၽိူမ်ႉထႅင်ႈၵေႃႈမီးယူႇလႄႈ ၵူၺ်းၵႃႈတီႈၼႆႈ တေယွၼ်းတၢင်ႇမၢႆၵိုမ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်းဢၼ်ႁၢင်ႈလီၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းသေၵမ်း။

 ၶေႃႈဢိင်တွင်ႈထၢမ်တီႈ- 

 ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႃးသၼ်ႇလ ( ၼမ်ႉလိူဝ်ႇ) ၵျွင်းပွင်ဢုတ်ႇ လၢႆးၶႃႈ။
 ပူႇၸၢင်းၼူႉ ၼမ်ႉလိူဝ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူဝ်ႈ(04/11/19)
 (လုင်းၸရးပၼ်ႇၸိတ်ႉတ) ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ။
 လုင်းၸရေးၵုသလ ( ပူႇႁဵင်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်ႇ) 
 သြႃႇမၼူၼ်း ၼမ်ႉလိူဝ်ႇ (မေႃသွၼ်  ၼမ်ႉလိူဝ်ႇ)
 ၸၢႆးဢွင်ႇၶိၼ်ႇ ပႃယဵၼ်ႇ။ 

 ၽိုၼ်ဢိင် 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ