ရွႆႉဢဵတ်ႇ

ရွႆႉဢဵတ်ႇ () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ဢီႇသၢၼ်။ ဝဵင်းရွႆႉဢဵတ်ႇၼႆႉ လႆႈသၢင်ႈမႃး တီႈႁိမ်း ၼွင်ပိုင်းၽလၼ်းၶျႆး ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်ဢၼ်ၶုတ်းႁဵတ်းဢဝ်ဝႆႉ၊ တီႈဢၼ်မီး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်ပႆတၢင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ဢွၼ်ႇ တီႈၵၢင်ၼွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပွင်ႇၸႂ်

ရွႆႉဢဵတ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလူင် လႄႈ ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ တွၼ်ႈၵၢင်-ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇတင်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 200 ပီ လိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇ ဝဵင်းၵိုၼ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၵႅၼ်ႇၼၶွၼ်း ဢၼ်မီး ၵိၵ်ႉဝဵင်း 11 ၵိၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ 11 ဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူင်ႇဝိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ လွင်ႈၽွင်းငမ်းမၼ်း။ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ လႆႈတႅၼ်းတၢင်တီႈ ၽိင်ႈငႄႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမႃးသေ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်း တွၼ်ႈတႃႇၶူၼ်ႉႁႃၶိုၼ်း ၸိူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ရွႆႉဢဵတ်ႇ ၼႆႉ မီးၼႃႈလိၼ်တၢင်းၵႂၢမ်ႈ 8,300 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။

တီႈရွႆႉဢဵတ်ႇၼႆႉ မီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်လီယွင်ႈဢၢမ်းတင်းၼမ်လႄႈ ပွႆးလၢမ်းဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၶဝ်ႈပႃးၼင်ႇ ပွႆးပွႆႇၼူၽႆး ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆဝဵင်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းလိူၼ်မေႇလႄႈ ၵျုၼ်ႇ။

ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်သုင်သုင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ရွႆႉဢဵတ်ႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းဝႆႉ၊ ၶဝ်ႈပႃး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸုၵ်း (ၽြႃးမုင်ႈမိူင်း) ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 68 မီႇတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝတ်ႉပူရၽၽီရမ် (บูรพาภิราม)။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၵၢၼ်းၶိုၼ်ႈၸွမ်း ၶူဝ်လႆသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလႆႈတေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈယူႇ။

ပိုၼ်း
ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်းမိူင်းရွႆႉဢဵတ်ႇ ဢၼ်လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်မႃးဝႆႉၼၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈတႄႇမႃး ၽွင်းဝၢႆးလင် ပၢၼ်ဢယုတ်ႉထယႃး၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလၢဝ်း လႄႈ ၵူၼ်းမၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းလူင် ၸမ်ပႃႇသၵ်းသေ ၶၢႆႉမႃးယူႇသဝ်း တီႈ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ် သုဝၼ်ႇၼၽူမ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၼႂ်းပၢၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတၵ်ႇသိၼ်ႇ ၶွင် ထွၼ်းပူးရီးၼၼ်ႉ ရွႆႉဢဵတ်ႇၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉမႃးၸူး ဢွင်ႈတီႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇ။ သုဝၼ်ႇၼၽူမ်းၼႆႉတႄႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းယူႇ။

ၵႂႃႇၸူး

ၵႂႃႇတင်း ၵႃး
ၵႂႃႇၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် Hwy 1 (သဵၼ်ႈတၢင်း ၽႁူၼ်ယူဝ်းထိၼ်) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵုင်းထဵပ်ႈမႃးၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ပေႃးထိုင်တီႈ ၸႄႈမိူင်းသရႃႇပူးရီး ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ၶူဝ်ရတ်ႉၼၼ်ႉၼႆ ၶိုၼ်းငွၵ်းၶိုၼ်ႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း Hwy 2 (သဵၼ်ႈတၢင်း မိတ်ႉတရၽၢပ်ႉ) သေ လတ်းၶၢမ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ပၢၼ်းၽႂ်ႇ၊ မႁႃ သႃရၶၢမ်း၊ တေႃႇပေႃးထိုင် ရွႆႉဢဵတ်ႇ။ တၢင်းၵႆမၼ်းၼႆႉတေမီးယူႇ 512 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ တေဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 7 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။

ၵႂႃႇတင်း ႁိူဝ်းမိၼ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ရွႆႉဢဵတ်ႇ (ထႆး : ท่าอากาศยานร้อยเอ็ด) (ROI) ၼႆႉ မီးသၢႆၵၢၼ်မိၼ် ဢႄးဢေးသျႃး (airasia.com) လႄႈ ၼူၵ်ႉဢႄး (nokair.com) လုၵ်ႉတီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တွၼ်းမိူင်း  (Thai: ท่าอากาศยานดอนเมือง) (DMK)
ၵုင်းထဵပ်ႈသေ မိၼ်ပၼ်ယူႇ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ ၸဵတ်းဝၼ်း။

ၵႂႃႇတင်း ပၢတ်ႉသ်
လုၵ်ႉတီႈ တႃႈရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် မူဝ်ၶျိတ်ႉ တီႈ ၵုင်းထဵပ်ႈသေၵေႃႈ မီးရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ယူဝ်းယူဝ်း ရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ဢႄးၵွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸူး ရွႆႉဢဵတ်ႇယူႇ။ မီးပႃး သဵၼ်ႈတႃႈရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီ ရယွင်း မႃးတီႈ ပတ်ႉထယႃး-ၼၶွၼ်း ရႃၸသီမႃး-ပူးရီးရမ်-ရွႆႉဢဵတ်ႇ ၸူး မုၵ်းတႃႁၢၼ် ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ်လၢဝ်း။ လုၵ်ႉတီႈ ၶွၼ်ၵႅၼ်ႇသေ မီးရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ဢႄးၵွၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ရွႆႉဢဵတ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် သီၶွင်ႇ။

ၵႂႃႇတင်း ရူတ်ႉလဵၼ်း
ၶီႇရူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇၸူး ၶွၼ်ၵႅၼ်ႇ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ၶိုၼ်းၶီႇရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ၵႂႃႇၸူး ရွႆႉဢဵတ်ႇ (ရူတ်ႉပၢတ်ႉသ်သီၶွင်ႇ)။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈတၢင်းႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းတႄႉ ၵပ်းသိုပ်ႇ ရူတ်ႉလဵၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၶွင် မိူင်းထႆး 

ၸွၼ်ႇ
ၶီႇသၢမ်လေႃႉ သေၵေႃႈ ၸွၼ်ႇတူၺ်းႁိမ်းႁွမ်းလႄႈ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈႁၼ် သၢမ်လေႃႉ မီးတီႈႁိမ်းၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းႁႅမ်း၊ တႃႈရူတ်ႉပၢတ်ႉသ် လႄႈ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်း။ ၵႃႈၶၼ်မၼ်းတႄႉ ၵမ်ႉၼမ် 20-50 ပၢတ်ႉ။

ႁဵတ်း
ပုၼ်ၶဝ်ႈၸီႇ လႄႈ ပွႆးၶူဝ်းၶွင် ၽူဝ်ၶျၢႆး ဢမ်ႇၼၼ် ပုၼ်လိူၼ်သၢမ် (): ပဵၼ် ပွႆး ထိသိပ်းသွင် ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ သိပ်းသွင်လိူၼ်။ ၵူၼ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၶဝ် ဢဝ်ၶဝ်ႈၼဵဝ်ၸီႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူဝ်၊ ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တေလႆႈ ၵုသူဝ်တၢင်းယႂ်ႇတၢင်းၼမ်။ တီႈပၢင်ပွႆးၼႆႉၶဝ်ႈပႃး ပွႆးၶႄႉၶဵင်ႇၼၢင်းငၢမ်း လႄႈ ပွႆးၶႄႉၶဵင်ႇ ၶဝ်ႈမုၼ်းၶဝ်ႈၸီႇ ဢၼ်ယႂ်ႇယႂ်ႇ။

ပွႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈပုၼ်းပုၼ်ႇၽဝဵတ်ႇ (): တႄႇႁဵတ်းပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1991၊ ၸႄႇဢဝ်ပီၼၼ်ႉမႃးသေ ပေႃးႁူဝ်လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်မႃး ဢွၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃးၵူႈပီ။ ပၢင်ပွႆးၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ သူၼ်သူမ်ႈတဵတ်ႇ ၽရ သီၼၶရိၼ် လႄႈ ပိုင်ႈၽလၢၼ်ၶျၢႆး၊ ဢမ်ႇၼၼ်  တီႈၵၢင်ထုင်ႉ ပုၼ်မႁႃၶျၢတ်ႉ၊ ၵႆႉႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်လူႇၼႃႇ ထိသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵꧣ် ပွႆးၽြႃးသေ မုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် လွတ်ႈႁေႃး ဝႅတ်ႉသၼ်ႇထရ ၸႃႇတၵ တင်းသဵင်ႈ၊ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တေႇသၼႃႇ မႁႃႇပတိသၼ်ႇထေႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ တြႃးတေႇသၼႃႇ မီးသိပ်းသၢမ်တွၼ်ႈလႄႈ ထႅဝ်ဢၼ်လဵပ်ႈၵေႃႈ မီး သိပ်းသၢမ်ထႅဝ်သေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၵၢင်လၢႆ ၵူႈလၢႆၸုမ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶပ်ႉၶိုင်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈႁိမ်းႁွမ်း ပိုင်ႈၽလၢၼ်ၶျၢႆး ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လၢၼ်ႉဢွၼ်ႇတင်းၼမ်ႉသေ ၶဝ်ၸႃႇၵ "ၶဝ်ႈမုၼ်း"၊ ၶဝ်ႈသွႆး တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃး ပၢႆးမွၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈၽိင်ႈထုင်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈႁဵတ်း ပၢၼ်ႉ "ပၢႆသီသုၶွၼ်" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပွႆးၼူၽႆး () : ပွႆးၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်း မွၵ်ႈၼႂ်း လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ ၵူႈၸႄႈတွၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶပ်ႉၶိုင်ႁၢင်ႈႁႅင်း ထႅဝ်ၵူၼ်း ပွႆးၼူၽႆး ဢၼ်သီၸေးၸေး ဢၼ်ၼႄႁၢင်ႈ ၽိင်ႈထုင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶွင် ၸႄႈမိူင်းရွႆႉဢဵတ်ႇ၊ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် ထႅဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်မႃးတီႈ ၽၼူမ်ႇၽရၢႆး လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ သုဝၼ်ႇၼၽူမ်း ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းယဝ်ႉ။

ပွႆးတႆႈတဵၼ်း (): မၼ်းၸတ်းႁဵတ်း တီႈဝၼ်းဢႃသၢၼ်ႁႃပူးၶျႃး ၵႃႈတီး သူၼ်သူမ်ႈတဵတ်ႇ ၽရ သီၼၶရိၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၽြႃးဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် တဵၼ်း ဢဝ်မွၵ်ႇသေၢင်ႈ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉသေ ထႅဝ်ၵူၼ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵၢတ်ႇ ၶပ်ႉယႆပႆၵႂႃႇၸူးတီႈ တၢင်းၶဝ်ႈသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃး ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇ ဢၼ်ဢဝ်တဵၼ်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ဢိၵ်ႇတင်း လွင်ႈလဝ်ႈမူၼ်ႈ ၽိင်ႈထုင်း။

ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇႁိူဝ်းယၢဝ်း ၶွင် ထမ်ပူၼ်းမိူင်းပူဝ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵသဵတ်ႇဝိသၢႆ (): ပၢင်ပွႆးၼႆႉတႄႉ ၸတ်းႁဵတ်း ၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇ ဢမ်ၼၼ်ႉ ၵၢင်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ပဵၼ်ၽွင်း ၼမ်ႉမီးၼမ် တီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းဢၼ်မႃးၶဝ်ႈပႃး ၶႄႉၶဵင်ႇတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ရွႆႉဢဵတ်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းမႃး ၶဝ်ႈပႃး ၵႃလသိၼ်၊ မႁႃ သႃရၶၢမ်း၊ သီသၵဵတ်ႇ လႄႈ ၼၶွၼ်းရႃၸသီမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။