ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ

ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ( )ၼႆႉ တႆးႁဝ်းမၢင်ၸိူဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ “ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈငႃးသႅင်” ၼႆယူႇ။ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ “ၻႃထႃꩪႃတု” ၵႂၢမ်းသီႇႁူဝ်ႇဝႃႈ “ၻႃႇလတႃႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပုတ်ႉထ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼမ်ႉယမ် ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
	တီႈၼႂ်း မႁႃႇပရိၼိၿ်ၿႃၼသုတ်ႈ Dighanikaya, puggalavibanga. ၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီႁဵတ်း ၵွင်းမူးၸေႇတီႇသေ ဝႆႈသၼႆႉ မီးသီႇဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ-
ၽြႃးသမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ၊
ၽြႃးပၸ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထ
တပေးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ (ၸဝ်ႈဢရႁၼ်တ)၊
ၶုၼ်ၸၷ်ၷဝတ်တိ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသီႇဢၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်တီႈၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၼႆ ဢတ်ႉထၵထႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဝႆႉလွင်ႈၵွင်းမူး (သတူႇပ/ၸေႇတိယ) သီႇပိူင်-
ထႃႇတုၸေႇတီႇ (ထၢတ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး)
ပရိꧤေႃၷၸေႇတီႇ (ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းယိပ်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)
ဢုတ်ႉၻိသ်သၸေႇတီႇ (တီႈဝႆႈသႃ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈတၢင်တူဝ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)
ꩪမ်မၸေႇတီႇ (ထမ်းပိတၵၢတ်ႈၸဝ်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဝၢႆးၽွင်ႈလွင်းသၢင်းၵျူဝ်ႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၻေႃၼ (Dona) ဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ ၸႅၵ်ႇပၼ်ၶုၼ် ပႅတ်ႇမိူင်းၶဝ်သေ လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ ၶႅဝ်ႈၵႅဝ်ႈ (ထႃႇတုၸေႇတီႇ) ၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉသီႇသိၵ်ႈ/ဢၼ်-
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၶႂႃ (ၽၢႆႇၼိူဝ်) ၶုၼ်ဢိၼ်းဢဝ်မိူဝ်းထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ၼႂ်းၵွင်းမူး ၸူႇလႃႇမုၼိ တီႈမိူင်းၽီတႃႇဝတိၼ်ႇသႃႇ။
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၶႂႃ (ၽၢႆႇတႂ်ႈ) ၶုၼ်ၼၵႃးဢဝ်မိူဝ်းထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ၼႂ်းၵွင်းမူးရတၼႃႇ တီႈမိူင်းၼၵႃး။
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသၢႆႉ (ၽၢႆႇတႂ်ႈ) မိူဝ်ႈ AD 497-502 ၼၼ်ႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ မီးဝႆႉတီႈမိူင်းၶႄႇ။
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသၢႆႉ (ၽၢႆႇၼိူဝ်) မီးဝႆႉတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ တီႈဝဵင်းၵၼ်တီႇ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသီႇသိၵ်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လုပ်ႇၼႃႈၽၢၵ်ႇၸဝ်ႈ၊ လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၽၢႆႇသၢႆႉၸဝ်ႈ၊ လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃး ၽၢႆႇၶႂႃၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၸဵတ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင်ထၢတ်ႈသႅၼ်ယႂ်ႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ႈၶၢဝ်ႇလိုဝ်းလင် ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ 
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသၢႆႉ (ၽၢႆႇတႂ်ႈ) ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ဢရႁၼ်ႇၸဝ်ႈၶေႇမႃႇ (လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်တရႃႇ) ဢဝ်မႃးတီႈၵွင်ၽႆး မိူဝ်ႈၽွင်းသၢင်းၵျူဝ်ႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ဢဝ်မႃးပၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပရမၻတ်ႉတ (Brahmadatta) မိူင်းၵႃႇလိၼ်ၵ ဢၼ်ၼပ်ႉယမ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႃႇရိၵႃႇၵျ (Kariraja) ၵေႃႈ ဢဝ်သႅင်လႅင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၽႆးလႅင်း တႆႈလူႇၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပုတ်ႉထ ၼႂ်းၵႃလိၼ်ၵၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉယမ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ယူႇ။ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶုၼ်တိတ်ႉထိ ႁႃးၶမ်းၵုႁသီႇဝ (Guhasiva) ၵေႃႈ ယင်းၶိုၼ်းပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ တၢင်းဢဝ်တိတ်ႉထိမၼ်းသေ ၼပ်ႉယမ်ဢဝ်မုၼ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈမႃးယူႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် တိတ်ႉထိၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄးဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ၵုႁသီႇဝ ၵိူဝ်းလီ လုပ်ႇၵူၼ်းတၢႆ ၵေႃးတမၼႆယူႇယဝ်ႉ။
	တူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသႄႉၼႄးၼၼ်ႉသေ ၶုၼ်ပၼ်ႇတု (မိူင်းပႃႇတလိပုတ်ႉ) ပူင်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶုၼ်တႂ်ႈ (Sub-King) မၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸိတ်ႉတြႃႇယႃႇၼ (Citrayana) ၼၼ်ႉဝႃႈ “ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢဝ်မႃး ၶုၼ်ၵုႁသီႇဝ လႄႈ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ” ၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈၶုၼ်ပၼ်ႇတု ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ်တိတ်ႉထိၶဝ် ႁူၵ်းမိုၼ်ႇ ဢဝ်ၽႆးထၢၼ်ႇလႅင် ၽဝ်ပႅတ်ႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႄဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း ပႃႈၼႃႈပႃႈတႃ ၶုၼ်ပၼ်တုလႄႈ မၼ်းၶိုၼ်းသႄႉၼႄးတိတ်ႉထိၶဝ်သေ ၶုၼ်ပၼ်ႇတု ႁပ်ႉဢဝ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပၢင်းဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈႁေႃ ႁၢင်ႈလီမၼ်းသေ ႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ၸင်ႇဢဝ်သူင်ႇၸွမ်း ၶုၼ်ၵုႁသီႇဝ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ်မိူဝ်းၵိူဝ်းလီ တီႈမိူင်းၵႃႇလိၼ်ၵယူႇယဝ်ႉ။

ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ၽႅဝ်ထိုင်သီႇႁူဝ်ႇ
	ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢုတ်ႉၵျေႇၼီႇ (Ujjeni) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၻၼ်တ (Danta) ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇဝႆႈသႃၼပ်ႉယမ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ တီႈမိူင်းၵႃလိၼ်ၵယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၻၼ်ႇတ ၼပ်ႉယမ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝၸ်ၸၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ၶုၼ်ၵုႁသီႇဝ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈၸႂ်တႄႉတႄႉသေ ၸင်ဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ႁေႇမမႃႇလႃႇ (Hemamala) ၵူပ်ႉၵူႈပၼ် ၻၼ်ႇတသေ ႁႂ်ႈလူႁၼ်လုမ်းလႃးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်ပၼ်ႇတု ႁဵတ်းသိုၵ်းတိုၵ်းႁိမ်ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ တမ်ႈတီႈၶုၼ်ၵုႁသီႇဝၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈၶူၺ်မၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသေ ပၢႆႈၵႂႃႇသွၼ်ႈႁူမ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ (မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ) တီႈၶုၼ်မႁႃႇသေႇၼ ( Mahasena AD 274-301) ဢၼ်တိုၼ်းမီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ် ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၶုၼ်ၵုႁသီႇဝ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ ၻၼ်ႇတ လႄႈ ႁေႇမမႃႇလႃႇ ၶႃၽူဝ်မေး ၽၢမ်းႁဵတ်းႁၢင်ႈပုၼ်ႇၼႃး။ ႁေမမႃႇလႃႇ ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ လၵ်ႉသိူင်ႇၼႂ်းၸွၵ်းႁူဝ်မၼ်းၼၢင်းသေ ပၢႆႈမႃးၽႅဝ် မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃယဝ်ႉ။

	ၽွင်ႈမိူဝ်ႈ ၻၼ်ႇတ လႄႈ ႁေမမႃႇလႃႇ ၽႅဝ်ၵႂႃႇမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မေႇၶဝၼ်ႇၼၵေႃႈ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉ တီႈၼႂ်းႁေႃမၼ်းသေ ပၢင်ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ မိူဝ်းဝႆႉၼႂ်းႁေႃမၼ်းယူႇ။ လႆႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶုၼ်သီႇရိမေႇၶဝၼ်ႇၼ ပူင်ပၢၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ၵႂႃႇတီႈ ဢၽယၵိရိဝိႁႃႇရသေ ႁဵတ်းပွႆးပူႇၸေႃႇ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။

	ပွႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ဢၽယၵိရိဝိႁႃရ ၼႆႉ သိုပ်ႇပဵၼ်မႃးပွႆးသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃယူႇ။ ပွႆးပူႇၸေႃႇၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်သီႇရိမေႇၶဝၼ်ႇၼ ၸႂ်ႉၸၢႆႇၶႅပ်းၶမ်း ၵဝ်ႈသႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃတႄႇဢဝ်ပၢၼ်ၶုၼ် ပေႃးလုၼ်းၼရုဝ (Polonnaruwa) မႃးၼၼ်ႉ ၶုၼ်လႂ်ၼပ်ႉယမ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႉထႅမ်လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ် မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ် လႄႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵႆႉၵႆႉတိုၵ်းၵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇတေဢဝ်လႆႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

	မိူဝ်ႈ ‘ပၢၼ်ႇတျႃႇ’ (Pandyas) ၶဝ် ၽႅဝ်မႃးၽွင်ႈငမ်း ‘သေႇၼ ၼိုင်ႈ (Sena I 833-853) ၼၼ်ႉ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇလၵ်ႉသိူင်ႇဝႆႉ တီႈဢၼ်လွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ‘ၸေႃလႃႇ’ (Colas) ၶဝ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်း 1017 AD ၼၼ်ႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇဝႆႉ ပွတ်ႈၸၢၼ်းၵုၼ်လင်းၵႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လုၵ်ႈၶုၼ်ၵိတ်ႉတိ (Kitti) ပႄႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ‘ဝိၵျယပႃႇႁု ၼိုင်ႈ” (Vijayabahu I) သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး မိူဝ်ႈ (1055-1110) ၼၼ်ႉ မၼ်းတုၵ်းယွၼ်း ၶုၼ်မၢၼ်ႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ ႁႂ်ႈသူင်ႇပၼ် ထမ်းပတၵၢတ်ႈလႄႈ သင်ႇၶၸဝ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇမႃးတင်ႈသိမ်ႇ ၼႂ်းၵုၼ်လင်းၵႃသေ ဢဝ်ၵူၼ်းလင်းၵႃၶဝ် ၶိုၼ်ႈၸၢင်း သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇယူႇ။ ၶုၼ်မၢၼ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇ ႁႂ်ႈမႃးၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ယဝ်ႉသေ သမ်ႉတုၵ်းယွၼ်းပႃး ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ဝိၵျယပႃႇႁု ၸင်ႇႁဵတ်းၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈပွမ် ႁႂ်ႈမိူၼ်လီလီသေ သူင်ႇပၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇယဝ်ႉ။ Harvey, History of Burma, Longmans Green, 1925, pp 32-33
ၶုၼ်ဝိၵျယပႃႇႁု  - ၼိုင်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႇပၼ်ဝတ်ႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ပုၼ်ႇတႃႇၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ လင်ၼိုင်ႈသေ ႁဵတ်းပွႆးပူႇၸေႃႇၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးသေၼႆႉ မူႇၵလၼ်ႇ မႁႃႇသထဝိႁႃရ (Mugalan Mahasthavira) တူၼ်ဢၼ်ယူႇတီႈဝတ်ႉ ‘ဢုတုရုလုမုလု (Uturulumulu) ဢၼ်ဝ်ႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၸုမ်း ‘ဝေႇလၢႆႉၵႃႇရ’ (Velaikkara) ႁႂ်ႈသိုပ်ႇၵုမ်းလုမ်းလႃးယူႇ။ ၶဝ်သိုပ်ႇၵႅတ်ႇၶေ လုမ်းလႃးသေတႃႉ ‘ဝိၵရမပႃႇႁု-ၼိုင်ႈ’ (Vikramabahu I, 1111-1132 A.D) သမ်ႉတဵၵ်းဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်တၵႃႇသထႃးၶဝ် လူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

လႆႈႁၼ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဝိၵရမပႃႇႁုသေ ၸဝ်ႈၸၢင်း ‘ပမ်ႇသုၵူလိၵ’ (Pamsukulika) ဢိၵ်တၢင်းၸဝ်ႈၸၢင်း ပႅတ်ႇဝတ်ႉ (Atthamula Vihara) ၸင်ႇဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႄႈ သပိတ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈ ‘ရေႃးႁၼ’ ယဝ်ႉ။ တႃႇလႆႈလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ၶၢႆႉဝႆႉတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈသေ သိုပ်ႇလုမ်းလႃးၵႂႃႇယူႇ။ ၶုၼ်ပရႃႇၵရမပႃႇႁု-ၼိုင်ႈ (1153-1186 A.D) ၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ၵႂႃႇဢဝ်လႆႈမႃးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ တီႈလုၵ်ႈၶုၼ်ႁေႃးႁၼၶဝ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ် ဢဝ်မုၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ႁဵတ်းပွႆးလူင်ႁပ်ႉႁွင်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။  မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ် ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဢုပ်းၶမ်း သမ်ႉဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းတိူၵ်ႈၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ‘မႃႇၵ’ ၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်းဢဝ်ၵုၼ်လင်းၵႃလႄႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်း ဝႃႇသိတ်ႉသရ ၸင်ႇဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႈတီႈ ‘ၵူဝ်းတမလီ’  (Kotmale) သေ လၵ်ႉသိူင်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဝတ်ႉလင်ၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိၸ်ႉသင်ႇၵမလ်ႇလ (Nissankamalla 1187-1196 A.D) ပဵၼ်ၶုၼ်ဢၼ်ၵိူဝ်းလီၼပ်ႉယမ် ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈပၼ် ဝတ်ႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉလင်ၼိုင်ႈ လူႇလူႇတၢၼ်းတၢၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဝီႇရပႃႇႁု (Virabahu) လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း သဝၼ်ႇၵသုၼ်ႇတရီႇ (Savanga Sundari) လူႇတၢၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ်ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈ ဢၼ်ၵႃႈထိူၵ်ႈၶၼ်ယႂ်ႇ လူႇတၢၼ်းလႅၵ်ႈဢဝ်ၶိုၼ်း လုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ဝိၵျယပႃႇႁု-သၢမ် (Vijayabahu III, 1232-1236 A.D) ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၼပ်ႉယမ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈတႄႉꧦသေ ဝႆႉပၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁေႃမၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၸူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ပရၵ်ႉၵမပႃႇႁု-သွင် (Parakkamabahu II, 1236-1270 A.D) ၵေႃႈ ယင်းႁဵတ်းပွႆးလူင် လွင်ႈပူႇၸေႃႇ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ၶိုၵ်ႉꧦလိုၵ်ႉꧦယူႇ။ ၶုၼ်ပႃးၼႆႉ မၼ်းဝႆႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်တႄႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ပေႃးမၼ်းၵႂႃႇဝႆႈသႃၼႆ တူဝ်မၼ်းၵႂႃႇပတ်းꧦၽဵဝ်ႈꧦ ႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝၸ်ၸ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်ပရႃႇၵရမပႃႇႁု-သွင် ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ ပၼ်ႇတယႃႇၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃး သိမ်းဢဝ်ပႃးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈသေ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႆႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ပွတ်ႈၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ် ၶုၼ်ပရၵ်ႉၵမပႃႇႁု-သၢမ် (Parakkamabahu-III, 1287-1293 A.D) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ် ဢုပ်ႇၵုမ် ၶုၼ်ဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ်သေ ၶိုၼ်းယွၼ်းလႆႈမႃး ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇပၢင်းမႃးဝႆႉတီႈ ပေႃးလုၼ်းၼရုဝ (Polonnaruwa) ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။

	ပၢၼ်ၶုၼ် ပရၵ်ႉၵမပႃႇႁု-သီႇ (1302-1326 A.D) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁဵတ်း ဝတ်ႉၶႅမ်ႉꧦလူႇတၢၼ်းသေ ပူင်ၶေႃႈတမ်းဝၢင်း ပုၼ်ႇတႃႇၶပ်ႉမၢႆႁဵတ်းပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈယူႇ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈမႁႃႇဝမ်ႇသဝႃႈဝႆႉ ၶုၼ်တူၼ်ၼႆႉ ဝႆႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်တႄႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸႂ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၶပ်းမၢႆ ‘ၻႃႇလတႃႇသိရိတ’ (Dalada – sirita) သေ ႁဵတ်းပွႆးဢဝ်မုၼ်ၵုင်ႇၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၸိသင်ႇ ဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၼႂ်းၶပ်ႉမၢႆၼၼ်ႉၵူႈဝၼ်းꧦယူႇ။ လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶုၼ်တူၼ်ၼႆႉ လီမၢႆတွင်း လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉꧦ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် ၶုၼ်ပရႃႇၵရမပႃႇႁု-ႁႃႈ (1412 – 1467 A.D) ၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ် ပေႃးတူႇၵီႇ (Portugese) ၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃးသိမ်းဢဝ် ၵုၼ်လင်းၵႃလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၵ်ႉတႄႉꧦသေ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉတီႈ ‘ၵေႃးတေႈ’ယူႇယဝ်ႉ။

	ယွၼ်ႉဝႃႈ ၽူႈၽွင်းငမ်းၵုၼ်လင်းၵႃ ပဵၼ်’ၶႅတ်ႉတလိၵ်ႉၶ်’ (ၶရိသျၢၼ်ႇ) ၵႂႃႇလႄႈ ပေႃးထူႇၵီႇၶဝ် သိမ်းဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈ  (1560 A.D) သေ ဢဝ်ၵႂႃႇတီႈ ‘ ၵၢဝ်း’ (Goa) မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး၊ ဢဝ်ၵႂႃႇၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈ၊ ဢဝ်ပႅတ်ႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။  Harvey op.cit.pp.172-173. ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၶဝ်ဢဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်တႄႉ၊ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ပွမ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆႉၸိုင် ၽွင်းမိူဝ်ႈပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ၶႅၼ်ႇတီႇ (Kandy) မိူဝ်ႈ (1611 A.D) ၼၼ်ႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈ ပေႃႇထူႇၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ ၶုၼ်ဝိမလထမ်ႇမသူႇရိယ-ၼိုင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ မႃးဝႆႉတီႈဝဵင်းၶႅၼ်ႇတီႇသေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဝိမလထမ်ႇမသူရိယ-သွင် ၸင်ႇႁဵတ်းႁေႃဝတ်ႉသၢမ်ၸၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

	မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ၵိတ်ႉတိသရိရႃႇၵျသိင်ႇႁႃ (1747 – 1780 A.D) ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းသျၢမ်ႇ (မိူင်းထႆး) မႃး ပုၼ်ႈတႃႇပၢင်းၶိုၼ်ႈၸၢင်း မိူဝ်ႈ (1753 A.D) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီမီးပွႆးပူႇၸေႃႇ ၵုင်ႇမုၼ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းပွႆးဢသလ (Asala Featival - ပွႆးလိူၼ်ပႅတ်ႇ)  ပွႆးပူႇၸေႃႇၽီႁိၼ်ႇတူႇ ၊ ပွႆးၽီ။  ၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ၶုၼ်ၵေႃႈလႆႈၸႂ်သေ ၸင်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ၼႂ်းလိူꧣ်ဢသလၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ် ဢသလၼၼ်ႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၻလတႃႇပႄးရႁေႇရ (Balada Perahara - ပွႆးလဵပ်ႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ) ၼႆသေ “ပွႆးဢသလ” ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ‘ပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ’ ၼႆယူႇ။

	ထိုင်မႃးပၢၼ် ၶုၼ်ဝိၵ်ႉၵရမ-ရႃၵျသိင်ႇႁႃလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႆႈဢဝ်ၶၢႆႉဝႆႉ တီႈလွတ်ႈၶဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ၶႅၼ်ႇတီႇ ဢဝ်လိၼ်မိူင်းမၼ်း ဢၢပ်ႈပၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် မိူဝ်ႈ (02.03.1815) ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းလႆႈဢဝ်မႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်းႁေႃၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1818 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးၵူၼ်းသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းလႄႈ သင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ် ၶၢႆႉဢဝ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈ ‘မတလႄႉ’ သေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်းၵႂႃႇဢဝ်မႃးဝႆႉ တီႈႁေႃၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈ တိုၼ်းလႆႈမႃးသဝ်းၼိမ်ဝႆႉ တီႈၶႅၼ်ႇတီႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇ။ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈတႄႉ တိုၼ်းမီးမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။

ပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ
	ပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈသင်ႇထႆး တိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ၼႂ်းလိူၼ်ဢသလၵူႈပီပီၼႆၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇပဵၼ်မႃးယူႇၵူႈပီ တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပွႆးၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလူင်မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ပူႇၽၢမ်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႈဝတ်ႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမၼ်းဢမ်ႇမီးပိူင်တၢႆသေတႃႉ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ် ဢသလသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သိပ်းဝၼ်းသိပ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႆႉပဵၼ်ၼႂ်း လိူၼ် July လႄႈ August ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

	ပေႃးပဵၼ်ပွႆးမႃးၼႆ ၼႂ်းဝဵင်းၶႅၼ်ႇတီႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတီႈၸမ်တီႈၵႆ၊ ဢိၵ်ႇၸဵမ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈပွႆး လဵပ်ႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းတႄႉꧦ။ ဝဵင်းၶႅၼ်ႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉၼိူဝ်လွႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝဵင်းလူင်မိူင်းတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်လီဝႆႉယူႇ။ ဝဵင်းၶႅၼ်ႇတီႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ 116 ၶီးလူဝ်းသေ မီးတၢင်းလူတ်ႉၽႆး လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉ လတ်းႁူၺ်ႈလတ်ႈလွႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

	တီႈႁိမ်းၶၢင်ႈၽၢႆႇသၢႆႉဝတ်ႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၼွင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၼွင်ၶႅၼ်ႇတီႇၼႆသေ ပဵၼ်တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၶႅၼ်ႇတီႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼွင်ၼၼ်ႉ ယၢဝ်းလိူၼ်းဝႆႉသေ ၼမ်ႉမၼ်းသႂ် ၵတ်းလီတႄႉꧦ။ ပႃ၊ ၵႆႇၵူႈဝွၵ်း၊ ပဵတ်းၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇသေတႃႉ ၽႂ်ဢမ်ႇယႃႉၵဝ်းၶဝ်။ လွင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းတီႈ တူဝ်သတ်းပႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၸႂ်သႂ် ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၼႆႉ ထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဢုပ်းၶမ်းသေ သီႇပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၸင်ႇတေၽုၺ်ႇၼႄၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၶွင်ႉဢၼ်ဝႆႉၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈတႄႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းလူႇတၢၼ်းသွမ်းၼႆ ပိုတ်ႇပၼ်ၵူႈဝၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၼမ် လႆႈယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈသေ ဝႆႈသႃၵူၺ်း။ ၵူၼ်းတီႈၵႆတီးၸမ် ဢိၵ်ႇၸဵမ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးဝႆႈသႃ ဢႅဝ်ႇလႄႇတူၺ်း ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး မီးယူႇၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။

	ဝၼ်းလဵပ်ႈပွႆးၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈတေလဵပ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸွမ်းသွင်ၽၢၵ်ႇၶၢင်ႈတၢင်း၊ ၼႂ်းဝၢင်းဝတ်ႉ၊ ႁိမ်းၽင်ႇၼွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပေႃးတဵမ်ပိုၵ်း သတ်ႉတိၵ်းဝႆႉယူႇ။ တႄႇလဵပ်ႈၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 8 မွင်းတေႃႇထိုင် ၵၢင်ၶိုၼ်း 12 မွင်းပၢႆ ၸင်ႇတေလဵပ်ႈယဝ်ႉလႄႈၵူၼ်းတူၺ်းပွႆးပေႃးၶႂ်ႈၵၢၼ်ႉ ၵူၼ်ႈလဵပ်ႈပွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၶပ်ႉမၢႆလဵပ်ႈပွႆးၶဝ်တႄႉ ဢဝ်ၵူၼ်းၵႃႈၸိူၵ်ႈ မႃးၽတ်ႉၸိူၵ်ႈယၢဝ်းၶဝ် တႅၵ်ႇတၢပ်ႉꧦၸိူင်ႉၼင်ႇၸုတ်ႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးဢွၼ်တၢင်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႈၽႆး၊ ၵူၼ်းၵႃႈၵွင်၊ ၵူၼ်းၶီႇမႃႉတူင်ႈတၢင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႈၽီ၊ ၸၢင်ႉႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၵူႈပိူင်ပိူင် ၼိုင်ႈၸုပ်ႈသွင်သၢမ်တူဝ် ၸုပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸုပ်ႈၼိုင်ႈ သိုပ်ႇၵၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း ၸၢင်ႉဢၼ်မႃးလဵပ်ႈပွႆး မီးပဵၼ်ပၢၵ်ႇပၢႆႇယူႇ။ လူမ်းဢွၼ်ႇထွင်းပဝ်ႇ ၵတ်းငႅၼ်းꧦသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽႆးမၼ်းမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းလဵပ်ႈပွႆးၶဝ်တႆႈသေ လဵပ်ႈပွႆးၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢုၼ်ႇတူဝ်မႃးပဵၼ်ၵမ်ႈပဵၼ်ၵမ်းယူႇ။

ဢၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းပွႆး ပႂ်ႉမုင်ႈမွင်းႁၼ်ယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸၢင်ႉလူင်သၢမ်တူဝ် ပႆၶၢင်းၵၼ် တၢင်ႇဢုပ်းၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ လဵပ်ႈမႃးႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်း ယဵၼ်ႇꧦငႄႈꧦၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸၢင်ႉဢၼ်တၢင်ႇဢုပ်းၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈ လဵပ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽၢႆႇမႃႈၵူၼ်ႈတူၺ်းပွႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတူၺ်းပွႆးၶဝ်လုၵ်ႉၸုၵ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃ ယွၼ်းသူး သိုဝ်ႈၽႂ်တၼ်းမၼ်းယူႇ။ ပွႆးလဵပ်ႈၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီၸင်ႇတေမီးၼိုင်ႈပွၵ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပွႆးႁူဝ်ၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်သႅင်ရတၼႃႇလီ ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်လႆႈဝႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်သေ ပဵၼ်သႅင်ရတၼႃႇလီ ဢၼ်ၶဝ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ် တေသိုပ်ႇႁၵ်ႉသၼပ်ႉသမ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယူႇ။

ၽိုၼ်ဢိင်