သၢႆၶဵဝ် (ဢိတ်ႉၸရေး)

သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ မၢႆထိုင် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် လိူဝ်သေ လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶၢမ်ႈသၢႆလႅၼ်လိၼ် တင်းမူတ်း လႆႈထုၵ်ႇ ၸုမ်းၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လႄႈ ပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸ်ႂႉတိုဝ်းတီႈ လႅၼ်ႊလိၼ်ၼ်ႂးၵႄႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ ဢၼ် ၸေႃႇတၢၼ်ႇ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ လႄႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႊသဵၼ်ႈၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တႅၼ်းတီႈ သဵၼ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ဢၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တၢင်ႇၼႄဝႆႉလႄႈ ပၼ်သဵင်ၵၢင်ၸ်ႂ တီႈၼ်ႂးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄ မိူဝ်ႈပီႊ 1947 လႄႈ ဢၼ်ဢိသရေး လႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ တီႈၼ်ႂး ၶေႃႈပိုၼ်ၽဝ်ႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢိသရေးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး လႄႈ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် လႆႈပႄႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇ သေႇၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉ ဝႆးသေ ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ် ၼႃႈလိၼ်တၢင်းမူတ်း လိူဝ်သေ ဢီႇမရီႇယႅတ်ႉ ထရၢၼ်ႇၸေႃႇတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၼႃႈလိၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။

ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢိသရေးၶဝ် ယၢမ်ႈထဵင်ၵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်မၼ်းဝႃႈ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇၽၢႆႇမၢႆမီႈၼႆသေတႃႉ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးတီႈပွင်ႇ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢိသရေးၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးၼ်ႂးသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇသိမ်းဝႆႉ လႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼ်ႂး လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽွင်းငမ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းဢိသရေးၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဝႆးလိုၼ်းမႃး ၽူႈမီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးၶဝ် ၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။   မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်း သၢႆၶဵဝ် ဢိၵ်ႇပႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။

လွင်ႈဢၼ် ၶႂၢၵ်ႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းလူင် ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇပႃးၼႂ်း ၼႃႈတီႈၼႆႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆၶဵဝ် ဢၼ် ၵျေႃႇတၢၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉတေႃႇထိုင်ပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၊ ဢိသရေးပိုၼ်ၽဝ်ႇ ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ "တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်" ႁ်ႂႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်ၶွင်ဢိသရေး ၸွမ်းၼင်ႇပၢၵ်းပိူင် ငဝ်ႈငႃႇ ၵျေႇရုတ်ႉသ လိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁွင်း တီႈၸိုင်ႈမိူင်းလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် တီႈ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ။    သၢႆၶဵဝ် ဢၼ်မီးတၢင်းဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ တီႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။

လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ဢိသရေးၶဝ် ဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် လူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင် လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1981 ။ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်သေ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၽၢႆႇမၢႆမီႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသင်။