သၢႆၶဵဝ် (ဢိသရေး)

သၢႆၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1949 ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်လႆႈတမ်းဝၢင်းဝႆႉၼ်ႂး လိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း မိူဝ်ႈ 1949 ၼ်ႂးၵႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း( ဢီႇၵျိပ်ႉ၊ ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ၊ လႅပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ လႄႈ သီးရီးယႃး ) ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်း ဢႃႇရၢပ်ႉ-ဢိတ်ႉသရေး မိူဝ်ႈပီႊ 1948 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းပဵၼ်ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်တႄႉ ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႉသရေး တႄႇမိူဝ်ႈပီႊ 1949 တေႃႇထိုင် ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇတၢင်တူဝ် ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၶွင် ဢိတ်ႉသရေး ဢၼ်မီး ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ သၢႆၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ 

သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆမၵ်းၶၢၼ်း လိူဝ်သေပဵၼ်လႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵိုတ်းတိုၵ်း 1949 ၼၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်းလီ (ၸွမ်းၼင်ႇ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် ၶတ်းၸႂ်) ဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁဵတ်း လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်တေမၼ်ႈၵိုမ်း။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢီႇၵျိပ်ႉ–ဢိသရေး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ထႅဝ်မၵ်းၶႅၼ်ႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ၼႆႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ လႅၼ်ႊလိၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် လႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸပ်းၸဵင်ႇၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈ၊ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း လႄႈ ၼႃႈတီႈၶွင်ၽၢႆႇလ်ႂသေဢမ်ႇဝႃႈ တီႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်သုတ်းသဵင်ႈၶွင် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။" ၶေႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉ တင်း ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ လႄႈ သီးရီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်တၢင်း မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၶေႃႈတမ်းဝၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼ်ႂးၵႄႈ ဢိသရေးလႄႈ မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ မၢၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေထွၼ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈလႅၼ်ႊလိၼ် ဢိသရေး–လႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။

သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ "လႅၼ်လိၼ်ၸမ် 1967" ဢမ်ႇၼၼ် "လႅၼ်ႊလိၼ် 1967" လူၺ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းတင်းၼမ်၊ ပႃးၸဵမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် United States Barack Obama, ၸွမ်ၸိုင်ႈပႃႇလိၸိတ်ႈတၢၼ်ႇ Mahmoud Abbas, ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸွမ်းမၢႆ၊ လႄႈ ၼႂ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် UN။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မဵတ်ႉသီၶဵဝ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၸၼ်သၢႆ ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၽွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ် ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ်ဝႆႉ လိူဝ်သေ သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်းၵျေႇရုသလႅမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း၊ ၵႃႇၸႃႇ သထရိပ်ႉ၊လႄႈ လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်-ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဝႆႉၼႆ ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ယွၼ်ႇ သႆၼၢႆး ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇယိုတ်းဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းဢဝ်မႃးပၼ် မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူဝ်ႈပီႊ 1979 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။