ယူႇၵျုပ်ႉ

ယူႇၵျုပ်ႉ () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ဢဝ် ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉပွတ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လူတ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်းၸူး တီႈၼိူဝ် ၼႅင်ႈ (ဢိၼ်ႇထႃၼႅတ်ႉ)သေ ပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈ လၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၸၢင်ႈ၊ ပိုၼ်ႉႁူႉ ၼႂ်းၵႄႈပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ ငဝ်းတူင်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႉၼမ်သေ၊ ပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉလႆႈတင်းၼမ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ႇသၢႆငၢႆယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယူႇၵျုပ်ႉ ၼႆႉ Google ၵေႃႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယူႇၵျုပ်ႉၼႆႉ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ငဝ်ႈငႃႇ တီႈပေႇပႄႇ ၶဝ် လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2005 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2006 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၵူႇၵႄႇ လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ်တင်း 1.65 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ ယူႇၵျုပ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလူတ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈ ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ၊ ၸၢင်ဢဝ် ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇၸူးပၼ် ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ပၼ်မၢႆ၊ တၢင်ႇမၢႆတွင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း၊ ၸၢင်ႈပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် တီႈ ၾၢႆႇငဝ်းတူင်ႉ ၸၵႂႃႇ ယွၼ်ႉ ပၢႆးၸၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလႆႈၸႂ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

 လွင်ႈလူတ်းပႅတ်ႈ 
ယူႇၵျုပ်ႉၼႆႉ  ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ် လႄႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ  ပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ လွင်ႈလူတ်းပႅတ်ႈ ယဝ်ႉ။

 ၸုမ်းၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ 

 လွင်ႈထတ်းသၢင်လႄႈ လွင်ႈထဵင်ထွင်ၵၼ် 

 လွင်ႈမႆႈၸႂ် လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ် 

 လွင်ႈထတ်းသၢင် လႄႈ လွင်ႈႁၢမ်ႈ 

 ၸိုင်ႈမိူင်း ၵူတ်ႇထတ်း ၶေႃႈမုၼ်း ယူႇထုပ်ႉ 
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းလၢႆလွင်ႈသေ လႆႈထုၵ်ႇ ပိၵ်ႉဢိုတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ ယူႇထုပ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ 

 မၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ လႄႈ လွင်ႈပိုတ်ႇၼႄ ၶေႃႈၼမ်း ဢၼ်ၸၢင်ႊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။
 ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၼႄး ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ( မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈ မိူင်း ၵူဝ်းရီးယႃး ႁွင်ႇ ) ၊
 ပၵ်းပိူင် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းယၢမ်ႈလီ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈ မိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇ ။

လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ ဝီးတီးဢူဝ်း ဢၼ်တႅတ်ႈ  မၢင်ပွၵ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၢႆမီႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ပၢႆးဝူၼ်ႉ (မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ) ၊  ႁူင်းၵၢၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ် တၢင်ႇၸိူဝ်း ၵႆႉႁႄႉႁၢမ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ၼႅင်ႈသိုဝ်ႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပႃးၸဵမ် ယူႇထုပ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ bandwidth မၼ်း ဢမ်ႇပေႃးမီး   လႄႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်။  

ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ တႄႇဢဝ်လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2019 မႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ တူဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ဢၼ်ၼႄးပႃႇ တီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၶႄႇ (共匪"ၵူၼ်းႁၢႆႉၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ" ဢမ်ႇၼၼ်五毛" 50 Cent Party ", ဢၼ်ယိူင်းၸူး ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၵမ်ႉၸွႆႈ ) ၼၼ်ႉ လႆႈမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 15 ၸူဝ်ႈမူင်း ၼႆယဝ်ႉ။  လွင်ႈဢၼ် ယူႇထုပ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉ ပႃးၸဵမ်-

 မိူင်းထႆး ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်း မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 2007 ယွၼ်ႉ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ၼႄး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး ။ 
 မိူင်းမႃႇရူဝ်ႇၵူဝ်ႇ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် မိူဝ်ႈလိူၼ်မေႇ ပီႊ 2007 ၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႊပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၶႅပ်းႁၢင်ႊ ဢၼ်သႄႉၼႄး လွင်ႈ မိူင်းမႃႇရူဝ်ႇၵူဝ်ႇ သိမ်းဢဝ် မိူင်းသႃႇႁႃႇရႃႇ ပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။  မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႊ 30 လိူၼ် May ပီႊ 2007 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Maroc Telecom ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇ ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈတူၺ်း ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် "လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ" ဢၼ်လဵဝ်ၵွၺ်းၼႆ YouTube လႆႈၶိုၼ်းၶဝ်ႈထိုင်လႆႈၶိုၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႊ 30 လိူၼ် May ပီႊ 2007 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
 မိူင်းတူႇရၵီႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် ၼႂ်းၵႄႈပီႊ 2008 တေႃႇထိုင် 2010 ဝၢႆးသေ လွင်ႈထဵင်ထွင် ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၶႅပ်းႁၢင်ႊ ဢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ၼႄး Mustafa Kemal Atatürk ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။    မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2010 ၼၼ်ႉ ဝီးတီးဢူဝ်း ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းတူႇရၵီႇ ဢၼ် ပဵၼ် Deniz Baykal ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈၶိုၼ်း ၵမ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈသေ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ဢွၵ်ႇ ဝီးတီးဢူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ တေဢိုတ်းႁပ်းမႂ်ႇထႅင်ႈၼႆယဝ်ႉ။  ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သွင်ပီႊၶိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ယူႇထုပ်ႉၼၼ်ႉ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄ ဝီးတီးဢူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ တီႈ 8 ၼႂ်းမိူင်းတူႇရၵီႇယူႇ။   မိူဝ်ႈပီႊ 2014 ၼၼ်ႉ မိူင်းတူႇရၵီႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဝၢႆးသေ "ၶေႃႈမုၼ်း ၸၼ်ႉသုင် ဢွၵ်ႇမႃး" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   
 မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 23 February ပီ 2008 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ "ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢမ်ႇလီ" တေႃႇလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ဢိတ်ႉသလမ်း ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၼႄ ၸိူင်းပွတ်း မိူင်းတဵင်းမၢၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် Muhammad ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ယူႇထုပ်ႉ ၸမ်တေမွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶၢဝ်းတၢင်း သွင်ၸူဝ်ႈမူင်းပၢႆ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတင်ႈၸႂ်သေ ဢဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ သူင်ႇပၼ် တၢင်ႇမိူင်း။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 26/02/2008 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ လႆႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းသႃႇဝႃႇမၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယွၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   ၵူၼ်းမိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ တင်းၼမ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၼႅတ်ႉသုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်ပဵၼ် virtual ၼၼ်ႉ သေ လွတ်ႈၽေး လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ သၢမ်ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈလိူၼ် May ပီႊ 2010 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ဝၼ်း Mohammed ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ ၸၼ်ႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် YouTube ၶိုၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ "ၶေႃႈၼမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း" ၼႆယဝ်ႉ။  ဝၢႆးသေ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းသႃႇဝႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 27/05/2010 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝီးတီးဢူဝ်း ဢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ တႃႇၵူၼ်းမူႇသလိမ်ႇၶဝ် ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄၼိူဝ် ယူႇထုပ်ႉၼၼ်ႉ တေသိုပ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ။   ဝၢႆးသေ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ တႃႇတေဢဝ်ဢွၵ်ႇ ၸိူင်း Innocence of Muslims ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ ၶိုၼ်းႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လွင်ႈယူႇထုပ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2012 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ယူႇထုပ်ႉ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
 မိူင်းလီႇပီႇယႃႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/01/2010 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်ၼႄ လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈဝဵင်း ပႅၼ်ႇၵႃႇၸီႇ ဢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇၶႃႈ တၢႆ တီႈၶွၵ်ႈ ဢႃႇပူဝ်ႇသႃႇလိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1996 ၼၼ်ႉ လႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် လီႇပီႇ ယႃႇ မူႇမႃႇၵႃႇတႃႇၾီႇ တီႈပၢင်ပွႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၼႆႉ ၸုမ်း ပႂ်ႉတူၺ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၶဝ် သႄႉသွမ်းဝႆႉ။  မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2011 ဝၢႆး သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း လီႇပီႇယႃႇ ယဝ်ႉ လႆႈပၼ်ၶႂၢင်ႉ ယူႇထုပ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းလီႇပီႇယႃႇ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ 
 ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႉသတၢၼ်ႇ ၊ ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ် ၊ ပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ လႄႈ သူႇတၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်း မိူဝ်ႈလိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2012 ယွၼ်ႉ လွင်ႈထဵင်ထွင် ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၸိူင်း Innocence of Muslims ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽႄ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 14 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။      လုမ်းတြႃး တီႈမိူင်းရ သျႃး ပွတ်းၸၢၼ်း တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ထုၵ်ႇလီႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ၵူၼ်းမူႇသလိမ်ႇ ၼႆ ယဝ်ႉ။  တီႈမိူင်းလီႇပီႇယႃႇ လႄႈ မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၼႄးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ YouTube လၢတ်ႈဝႃႈ "ဝီးတီးဢူဝ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼိူဝ် Web ၼၼ်ႉ မၼ်းၸႅင်ႈလႅင်းလီ ၼႂ်းၶေႃႈၸီႉၼႄႁဝ်းလႄႈ တေယူႇဝႆႉတီႈ YouTube ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆးဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တီႈမိူင်း Libya လႄႈ Egypt ၼၼ်ႉလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ တီႈသွင်မိူင်းၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယူႇ။"  

 ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လူၺ်ႈယူႇထုပ်ႉ 
ၸွမ်းၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တႅပ်းတတ်း ပေႃႇလသီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉသေ ယူႇထုပ်ႉ လႆႈၵူတ်ႇထတ်း ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ၸုမ်းလၢႆလၢႆၸုမ်း ပိုၼ်ၽႄဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။

 ဝၢႆးသေ ရသျႃး ၶဝ်ႈတိုၵ်း မိူင်းယူးရူပ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2022 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ယူႇထုပ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေဢဝ်ဢွၵ်ႇ RT (လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ရသျႃး ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် တၢင်ႇၸိူဝ်း) တီႈၼိူဝ် ပလႅတ်ႉဝွၵ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်သင် လွင်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။  တႄႇဢဝ် ဝၢႆးပီႊ 2024 မႃး ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းရသျႃး တင်းသဵင်ႈ တႄႇလႆႈႁၼ် လွင်ႈဝႆး လွင်ႈလူင်း ယူႇထုပ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းယဝ်ႉ။ 
 ယူႇထုပ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ မွတ်ႇပႅတ်ႈ ဢၵွင်ႉ ၸုမ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း သၢမ်ၸုမ်း ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈၵူၼ်းတၢႆ ၼႂ်း ပၢင်တိုၵ်း ၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2025 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထရမ်ႉ တတ်းမၵ်း ၸုမ်း သုၼ်ႇ လႆႈ ၵူၼ်း ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၸၼ်ႉသုင် သၢမ်ၸုမ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်း Al-Haq ဢၼ်ပၵ်းတီႈ ၽင်ႇ ပၢင်ႇလၢႆႇ ပွတ်းတူၵ်း ၊ ၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ဢၼ်ပိုတ်ႇၼႄ ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢိတ်ႉၸရေး ၼႂ်းလွင်ႈၶႃႈႁႅမ် ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပႃႇ လႅတ်ႉသတၢႆး Shireen Abu Akleh ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထရမ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၼ်တၢမ်ႇ လုမ်းတြႃး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်မၢႆမီႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ (ICC) ဢၼ်ဢဝ်တၢင်းၽိတ်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ဢိတ်ႉၸရေး ဢၼ်ႁဵတ်းၽိတ်း ၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈၵႃႇၸႃႇ လႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လုမ်းတြႃး ICC ဢိၵ်ႇတင်း ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢၼ်ၼႄးဝႃႈ ၸွႆႈထႅမ် လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပီႊ 2025 ၼၼ်ႉ ယူႇထုပ်ႉ လႆႈဢိုတ်းပႅတ်ႈ ဢၵွင်ႉသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ဝီးတီးဢူဝ်း ၸုမ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ Addameer ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး (NGO) ဢၼ်ပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၸိူဝ်းထုၵ်ႇတီႉၺွပ်း တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူးၵႄႇ