ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ

ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈႁင်းၶေႃမႃးသေတႃႉ တႄႇဢဝ်ပီ 1895 မႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉဢဝ်လုမ်းၽွင်းၸႄႈတွၼ်ႈၸူး ဝဵင်းတထူင်ႇ တီႈဢၼ်တၢင်းၵႂႃႇတၢင်းမႃးသႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။

ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 953 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1931 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမီးမႃး 42738 ၵေႃႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းမီးဝႆႉ 55236 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိၵ်ႇပႃးဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ဢိူင်ႇမီး 69 ဢိူင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် 
သေ ၽၢႆႇတင်းဢွၵ်ႇ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈမိူင်းၵေႃႇသူးလေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢွင်ႈတီႈလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇပွတ်းႁွင်ႇ ႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂ဝဝ ၼၼ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ လႆလူင်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၵူတ်ႉမႄႈၼမ်ႉလူင်သွင်ၵူတ်ႉ ၸူးဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵျီး လႄႈ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပလႄးၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူတ်ႉမႄႈၼမ်ႉၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႆႉ လႆလူင်းၵႂႃႇ တီႈႁိမ်းဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ၵႆႇယၢၼ်တင်း မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆႉ မွၵ်ႈ လၵ်းပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ၵႆႇယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၶိုင်ႈသေ တင်းဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းတိူၵ်ႈတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ-မႃႉတွၵ်ႉ ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၵႆယၢၼ် လၵ်းပၢႆၶိုင်ႈယဝ်ႉ။ လတ်းဢဝ် ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇလႄႈသင်၊ ၵျွၵ်ႉၵျီးပေႃးၵထ တီႈပႄးၼွႆႇၵူင်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဝႆႉ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်းသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် လႆႈၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း 36 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1963 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈလၢမ်းတူၺ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 7702 ၵေႃႉဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ဝၢႆပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၁၁ဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ ၁၁၁၃ ၼၼ်ႉ မွၼ်းၶဝ်ဢဝ်ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ မႁႃႇထမ်ႇမရႃႇၸႃႇတိပတိ ၼႆႉၵႂႃႇလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇယူႇတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိူင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼၵရမ်ႇ တမ်ႇတုၼ်ႇ၊ ၼၵရမ်ႇ ၼလုတ်ႉ၊ ၼၵရမ်ႇ ဝႃႇၶရီႇ၊ ၼၵရမ်ႇ ရႃႇမတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် မွၼ်းသီႇပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၽွင်ၶမ်း မႃးသၢၵ်ႈပၼ် ၶုၼ်ၽႅဝ်တီႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈႁၼ်ၺႃးတီႈတူၼ်ႈ တူၼ်ႈသဵၵ်ႉၽူးလႄႈ ၸူးထူၺ်ႈထူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ သေးလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၽွင်ၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈၶဝ်ပီႈၼွင်ႉသီႇၵေႃႉ မူၼ်ႈၸႂ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတႄႇဝၢၼ်ႈတီႈၼၼ်ႈသေ ပၼ်လိၵ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ပူႇၵႄႇမႃးယဝ်ႉ။ မွၼ်းသီႇပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ပွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈယူႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမႃးတင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ႉ ၼၵရမ်ႇ ရႃႇမတ်ႉၼႆႉ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇတွၼ်ႇ ဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်း 40 ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉႁွင်ႈ လႄႈ တီႈဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉၼႃသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၵူၺ်းမီးမွၵ်ႈ ႁႃႈႁူၵ်းလင်ၼႆႉၵူၺ်း။ ၽၢၼ်း(မၢၼ်ႊ-ဆတ်)ၵမ်းၵမ်းၵႆႉမႃးႁွင်ႉတီႈဝႃႈၼၼ်ႉသ​လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတိတ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈငဝ်ႈငႃႇ ဢၼ်လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း တႄႇမီးမႃး တႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈဝဵင်း
ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ်ပူႇၵႄႇၼၼ်ႉ မွၼ်းၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶႂႃႇ ၼႆသေ ၸူးႁႂ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၵဵပ်းဢဝ်ၶွၼ်ႇတီႈ ၶႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢၵ်ႈၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၶႂႃႇမူးၼၼ်ႉ ၵူႈပီၵူႈပီ မၼ်းၵဵပ်းဢဝ် ၽွင်ၶမ်းတၢင်းၼၵ်းၵဝ်ႈသေ သၢၵ်ႈၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈၽွင်ၶမ်းတႃႇသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇၼမ်ၼမ်ၼႆ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသေးၶမ်းၼႂ်းႁွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဝ် ၵွၵ်းသေးၶမ်းသေ သေဢဝ်ၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃး သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ (မၢၼ်ႊ-ရွှေကျင်) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တေႃႈထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်လိၼ်တီႈတၢင်းလေႃႉ တီႈႁိမ်းလုမ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈၼႂ်းၶူင်ႈ တီႈႁိမ်းတတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၽယႃးၵျီးၼၼ်ႉလႄႈသင် ပေႃးသေးတူၺ်းၼႆ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးၽွင်ၶမ်းယူႇဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။

ပၢၼ်သိုၵ်းလႄႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ
ဝၢႆးသေမၵ်းမၼ်ႈ ၼႃႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်ပီ 1181 မႃး ႁႂ်ႈၽွင်းဝဵင်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1187 မႃး ယွၼ်ႉလုၵ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ်ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆးဢွၵ်ႇလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၸူးၵိုတ်းလင်ႁိူၼ်း မွၵ်ႈ 100 လင်ၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေတပ်ႉသိုၵ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ မၢၼ်ႊၶဝ်ၶိုၼ်းယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းသေ ၶိုၼ်းမႄးတႄႇတင်ႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၶိုၼ်းမီးမႃး မွၵ်ႈ 300 လင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ ပီ 1214 လိူၼ်သီႇလွင်ႈ 4 ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ လႆႈၶိုၼ်းတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းမႄႈၼမ်ႉႇၸိတ်ႉတွင်း ပႆႇလၢႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝဵင်းၵႃႉၶၢႆလီမႃးသေတႃႉယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈသင်၊ ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈယဝ်ႉလႄႈသင် လွင်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၼႆႉ ယွမ်းမႃးယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈထိုင်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး လုၵ်ႉတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းမႃႉတွၵ်ႉသေ လႆႈၶီႇႁိူဝ်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ။

တီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၽြႃးၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတွင်ႇဢူး ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း တီႈတွင်ႇၼမွင်း ဢၼ်တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1171 ၼၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ၵွင်းမူးၽယႃးၷျီး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မူၺ်ႇတေႃႇမုၼ်ႇၸရိတ်ႉ၊ ၵွင်းမူးဝႅတ်ႉတႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ မၵျီးတၢၼ်း တီႈၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႆဢွၵ်ႇဝဵင်း တီႈဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ႁွင်ႈ တွင်ႇၼမွင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ
ထုင်ႉသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၸမ်တိၼ်လွႆလႄႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းလႄႈ ယႃႈယႃသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵꧣ်ယႃႈယႃၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ တီႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႈမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇတိုင်ႇယၢင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ တီႈႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ တီႈၼိူဝ်ပွတ်းလွႆၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်သေးၶမ်းသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးသူၼ်ၵေႃႇပတ်ႉဢၢၼ်ႇလၢႆဢေႇၵမၼ်းယဝ်ႉ။ သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဵဝ်လီသေ ပဵၼ်ဢၼ် သႃႇၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉ။မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)

ၽိုၼ်ဢိင်

Category:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
Category:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်