Lyyu Tulstuy

Lyyu tulstuy lkunṭ lif Nikulayafitc tulstuy s tutlayt tarusit лев никола́евич толсто́й (9 dujanbir 1828 – 20 nuwanbir 1910), iga zg inmɣuṛn n imaratn n rrus, ig bab n ils n tfganit, yasi tabrat n ufra.

Iga yat tsaturt yattuyn bahra n tskla tarusit g tasut n mrawt d tẓa, awd ig amara anmɣuṛ g umaḍal akkʷ.

Ittawssan s ungal n ( imiɣ d ufra) d ( ana kaṛnina) lli bahra ittawssann g umaḍal mas gan taskla n ungal tanalawt, lli isulfn tudrt n rrus g tizi llig iddr.

lyyu tulstuy iga afilusuf n taɣara  iswingimn nns lli igan tanzbayt n ufra lli ur iḥmln imnɣi d tɣwwaɣt, iswingimn ad n ufra lli f imdi umara nnɣ ad ilin ar tnin nttafa g udlis n (tagldit n wakuc g ugnsu nnk) lli igan tawuri tasklant  lli bahra ɣran itran n ufra amaḍal zun d (mahatma ɣandi - maṛtin lutṛ king) sun zg gis iswingimn lli ḥmln awd nttni.

Tulstuy iga iwis n yat tawja imqquṛn g rrus lli yattuyn kigan, lli mi iga uẓuṛ nnsn zg yan urgaz amacahu lli mi tt inin « andṛiṣ » lli f isawl « byutr tulstuy » mas d yucka « zg nimik, tamurt n qayṣaṛ » s « tcirniguf » g usggʷas n 1353, nttan d ayt dars « litfinuṣ » niɣ « litfuniṣ » d « zimuntin » niɣ  « zigmunt » nttni d 3000 n isrdas. waxxa tawalt n « nimik » tuckad zɣ tutlayt tatcikit :nèmec » tg assaɣ gan middn f ayt uliman waha, awd tg assaɣ n maṛṛa ma igan abṛṛani lli ur isawaln tarusit, tili awd uẓuṛ zg tutlayt tarusit zɣ tawalt  « nimuy - nemoy » lli yusin anamk n ugnaw, « s tnglizit : mute».

  « andṛiṣ » yumn s usgd aṛtudukṣi n iming, isdwr assaɣ nns ig « lyunti », ɣikan af lan tarwa nns assaɣ n « kunstantin d fyudur ». ikka tt inn « undṛi xaritunufitc » iga ayyaw n « kunstantin » lli mi iga « fasili wis sin » agllid n muṣku ism n tulstuy, lli iṭṭfn anamk g tutlayt tarusit « uḍnay », lliɣ immatti zg tcirniguf ar muṣku. tcirniguf tizi ann tlla g ddaw n tnbaḍt n « dimitriyus iy staṛci », nnan imrzutn lli isawln f tawja n tulstuy mas iga uẓuṛ nnsn zɣ ilitwanin lli d ikkan taduqit talitwanit mqquṛn. ur nn akkʷ ufin assaɣ n « andṛiṣ » g tinfulin lli illan ɣ tasut n kkuẓ d mraw ar tasut n ṣḍiṣ d mraw, macc uwḍḍṛnt tnfulin n tcirniguf lli f iswuri « byutr tulstuy » g irzzutn nns.

Iddr amzwaru n tawja n tulstuy lli ittawssann s ism ad g tasut n sa d mraw, ig amzwaru lli isbddn tigmmi n tawja tamajgalt n lyyu tulstuy tamzwarut, tizi ann yumẓ butṛuṣ amqran assaɣ n lkunṭ.

Ilul « lyyu tulstuy » g usggʷas n 1828 n tlalit, g tsga n « tula » lli nn ikksn 130 mil iffus n tɣrmt n muṣku. tga tawja nns tanmɣuṛt, babas iga « lkunṭ nikulaṣ tulstuy », d immas tga  « tagldunt tamnukalt maṛyya fulkunski », tawja n immas tga zg uẓuṛ n « ṛuṛik » (anbaḍ izwarn is t ibdr umzruy n rusya), lli s tt inn ikkan izdɣ g « duṭa » tasga n « yasnaya bulyana » tafalkayt lli g ilul.

Tmmut immas n lyyu tulstuy lli g illa ɣ uwtay nns sin isggʷasn, iɣama d nttan d ayt mas imatrt babas d « tatyana » lli igan yat zɣ tawja nns, ddrn tudrt ifulkin, a llig immut babs n lyyu tulstuy ɣ unbdu n asggʷas n 1837 t, iggurud nttan d ayt mas tmatrtn « lkuntiṣṣa alikṣandṛa ustn », zzrin tudrt nnsn ngr tigmmi n « lkintiṣṣa » g muṣku d tgmmi n « tatyana » g yasnaya bulyana, lliɣ tmmut « lkuntiṣṣa » g usggʷas n 1837 t, ddun s dar ultmas n lkuntiṣṣa « balajya yuckuf ».

Tmmṛẓg kigan « tatyana » lliɣ as tusi «balajya » ifrax tsaggugtn zɣ gis tawi tn s tgmmi nns g tɣrmt n « kazan », iddr gis « lyyu tulstuy » izzri gis isggʷasn n tmẓyant nns akkʷ, macc waxxa ɣikan ar bdda ittkka dar « tatyana » kra iga tt imir n unbdu. g usggʷas n 1844 t, ikcm tasdawit n « kazan » ḥma a iɣr tutlayin n iming (taɛṛabt d tatuṛkit), baca a iddu s imir adiblumasi.

 Tiwlafin 

 Idlisn nns 
- Ungal (imnɣi d ufra)1869t, lli igan itri asklan ngr idlisn n umara, isulf ungal ad tudrt d imsarn isrtann d isrdasn lli illan g uṛubba ngr 1805t ar 1820 t, isawl gis f uɣwaɣ lli iskr nabulyun f rusya asggʷas n 1812 t.

- Ungal  « anna kaṛnina » lli ɣ isawl f iskkinn inamunn d tiɣariwin n ugdud.

- Tullist tamqrant « akuc iẓṛa tidt macc iqql ». « akuc iẓṛa tidt iqql), tad tga yat tullist bahra ifulkin, tusi ɣr gr tguriwin nns kigan n inamkn, tɣuda tɣarast s gis iswingm umara nnɣ arusi « lyyu tulstuy », tga zɣ tskla tanalawt , tg awd tawlaft n yan wakud d yan udɣar g rusya ɣ yan uzmz izrin. 

  Tasi tullist ad yat tbrat n ufra, lli igan aggʷa usin iman n umara ɣ ma tla tudrt nns. iswingm n umara nnɣ amqran amaḍlan ɣ kigan n iskkinn lli imlan imal icnan i tfganit tamaḍlant.

 Litihal nns 

Ilin dars kigan n idlisn isawln f tugt n iskkinn n tudrt n ufgan.

Itahl tulstuy s « ṣufi birz » lli f ifka tugga mas tga tamɣart bahra ifulkin lli dis ibddn g tudrt nns s tayri iggutn mqqar tt yugr s ṣḍiṣ d mraw n usggʷas. yuru dis 13 n warraw, mmutn smmus zɣ gisn llig sul mẓẓiyn. ig litihal nns tilila s a irggʷl iɣ tkrfn iswingimn nns gnt g tmmara. tiwsas tmɣart nns « ṣufi » g tirra nns, sa ttwal ad as tura ungal nns  ‘imnɣi d ufra’ a llig d issfɣ talɣa lli igguran.

 Tamttant nns 
Ɣ 20 nuwanbir 1910 t, immut « tulstuy » g tmazirt n « asṭabu » (g usbdud n ulaway) lliɣ irwl zɣ tudrt tamajgalt n udrim lli ɣ iddr, yumẓt usmmiḍ zg uran nns immt g ubrid, ili g uwtay nns tizi ann 82  n usggʷas. ittawmḍal  g tmazirt n « yasnaya bulyana ». izzri tulstuy ussan nns imggura g tayri d ufra.

 Tisaɣulin 

 1 - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B9,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87
 2 - https://web.archive.org/web/20211027072809/https://www.culture.ru/persons/8211/lev-tolstoi
 3 - https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%8A%D9%88_%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%8A