Beaivvášsevnnjodeapmi

250px|thumb|Beaivvášsevnnjodeami animašuvdna njukčamánu 29. beaivvi 2006
Beaivvášsevnnjodeapmi dáhpáhuvvá go mánnu boahtá beaivváža ja máilmmi gaskii nu ahte beaivváš belohahkii dahje oalát jávká mánu duohkái. Ollislaš dahje dievas beaivvášsevnnjodeapmi lea okta earenoamážeamos luonddudáhpáhusain. Geassemánu 2. beaivvi 2011 lei gaskaijabeaivváža sevnnjodeapmi Davvi-Sámis, ja mánnu govččai goasii 60 % beaivvážis. Dat dáhpáhuvai gaskaija áigge ja dan sáhtii buoremusat oaidnit Davvi-Sámis, gos dien áigge lea gaskaijabeaivváš. Nie viidát ii govčča mánnu beaivváža ovdal go 76 jagi geahčen fas - 2087:s. 

Fred Espenak lea NASA olis almmuhan kataloga mas oaidná 5000 jagi áiggi sevnnjodemiid - sullii 2000 o. Kr. rájes gitta 3000 jagi m. Kr.
Orru ahte Østfolddas báktesárgumat lassánedje sullii 900 - 700 o. Kr. Espenaka katalogas oaidnit ahte jagis 857 o. Kr. lei ollislaš beaivvášsevnnjodeapmi, muhto doppe ii lean leamaš sevnnjodeapmi áigodagas 1229 ja 857 o. Kr., ja danne sáhttet bronsaáiggis nu sakka sárgon bávttiide dien dáhpáhusa. Davvi-Sámis ledje leamaš ollislaš beaivvášsevnnjodeamit jagiin 1067, 938 ja 929 o. Kr.Andrew J.Boyle: Solskip og stjerneguder (s. 25), forlaget Opphav, Fredrikstad 2008, ISBN 978-82-997845-0-4

 Iešguđet beaivvášsevnnjodeamit 
Leat njealjelágan beaivvášsevnnjodeamit.
 Ollislaš sevnnjodeapmi dáhpáhuvvá go mánnu gokčá olles beaivváža. Garrasit báiti beaivváža ovdii boahtá seavdnjadet oaidnemeahttun mánnojorbadas. Beaivváža korona mii muđui lea menddo čuovggaheapme oaidnit, ihtá dál čuovgi riekkisin. Ollislaš beaivvášsevnnjodeapmi oidno dušše unna oasážis máilmmis. 
 Gierdosevnnjodeapmi (annulára) lea dalle go beaivváš ja mánnu leaba juste ovtta linjjá alde go máilmmis geahččá, muhto mánnu lea nu guhkkin eret máilmmis ahte ii govčča olles beaivváža. Dalle oidno beaivváš šearradit čuovgi riekkisin (gierdun) mánu birra.
 Hybriida sevnnjodeapmi lea ollislaš ja gierdosevnnjodeami gaskasaš dáhpáhus. Muhtin báikkiin lea sevnnjodeapmi ollislaš ja eará sajiin fas gierdosevnnjodeapmi. 
 Belohahkii (oassálas) sevnjjodeapmi lea go beaivváš ja mánnu eaba leat juste linjjá alde. Dalle lea mánnu dušše belohahkii beaivváža ovddas. Dieinna lágiin oidnojit buot duot golbma eará sevnnjodeami báikkiin mat leat olggobealde guovddášlinjjá. Dat sáhttá maid ná oidnot vaikko guovddášlinjá ii deaivva máilmmi obanassiige.

Lea imašlaš soaittáhat ahte beaivváš lea sullii 400 geardde guhkkelis máilmmis go mánnu ja das lea sullii 400 geardde stuorit diamehter. Go eatnamis geahččá, de orruba dat leame ovtta stuorrát. Dát soaittáhat dat dahká ahte máilmmis sáhttá oaidnit ollislaš beaivvášsevnnjodeami.

Duogážin dasa go muhtin sevnnjodeamit leat gierdohápmásaččat ja earát fas ollásit gokčet, lea ahte mánnu johtá ellipttalaš (jorbodahkii guhkolaš) geainnu mielde máilmmi birra. Dat dahká ahte mánnu lea muhtumin guhkkelis eret ja muhtumin lagabus máilmmi. Go mánnu lea guhkkin eret, de gokčá dat unnit oasi almmis, ii ge leat doarvái stuoris gokčat olles beaivváža. Gierdosevnnjodeapmi dáhpáhuvvá dávjjit go ollislaš sevnnjodeapmi, danne go mánu gaskamearálaš gaska lea menddo stuoris dasa ahte ollislaččat gokčat.

 Sevnnjodeami geahččat 
Lea várálaš geahččat njuolga beaivvážii, vaikko geahčasta dušše moadde sekundda hávális. Liikká sáhttá čalbmi ja oaidnu billahuvvat. Lea vejolaš oalát čalmmehuvvat dan geažil. Čalbmi ii dovdda bákčasa, mii várrešii várálašvuođa vuostá, ja danne sáhttá jođánit geavvat ahte čalbmi vaháguvvá.

Dábálaččat lea beaivváš nu šearrat ahte dasa ii dárjja geahččat. Go lea beaivvášsevnnjodeapmi, de ii oro leame nu šearrat, muhto liikká lea beaivváščuovga seamma várálaš.

Beaivvášsevnnjodeami geahččamii leat ráhkaduvvon vásedin čalbmeláset. Ii galgga makkárge eará lásiid čađa geahččat beaivvážii.
Adressa - Beaivvášsevnnjodeapmi sáhttá dahkat čalmmeheapmin. 




 Goas beaivvášsevnnjodeamit? 
Dá lea oassi beaivvášsevnnjodemiin:

Muhtin beaivvášsevnnjodeamit Beaivi  Áigi (UTC) Makkár Bistu (maks.) Báikkit Komenttat Álgu  Gasku  Loahppa miessemánu 9. b. 1919  -  -  -  ollislaš  - Oarje-Afrihká Govven: Arthur Eddington verifisereren dihte oppalaš relativitehtateoriija borgemánu 11. b. 1999  -  -  -  ollislaš  - Europá, Asia  geassemánu 21. b. 2001  -  -  -  ollislaš  04:57 min Lulli-Amerihká, Afrihká  juovlamánu 14. b. 2001  -  -  -  gierdohápmásaš 03:53 min Davvi- ja Gaska-Amerihká  geassemánu 10. b. 2002  -  -  -  gierdohápmásaš  00:23 min Asia, Australia, Davvi-Amerihká  juovlamánu 4. b. 2002  -  -  -  ollislaš  02:04 min Lulli-Afrihká, Antarktis, Indonesia, Australia  miessemánu 31. b. 2003  -  -  -  gierdohápmásaš  03:37 min Eurohpá, Asia, Davvi-Amerihká  skábmamánu 23. b. 2003  -  -  -  ollislaš  01:57 min Australia, New Zealand, Antarktis, Syd-Amerika  cuoŋománu 19. b. 2004  -  -  -  belohahkii  - Antarktis, Lulli-Afrihká  golggotmánu 14. b. 2004  -  -  -  belohahkii  - Asia, Hawaii, Alaska  cuoŋománu 8. b. 2005  -  -  -  hybriida  00:42 min Jaskesáhpi, Gaska-Amerihká  golggotmánu 3. b. 2005  08:41  10:31  12:22  gierdohápmásaš  04:32 min Davvi-Afrihká, Eurohpá, Oarje-Asia, Gaskanuorti ja India  njukčamánu 29.  2006 -  -  -  ollislaš  04:07 min  Brasiila, Davvi-Afrihká, Gaska-Asia, Mongolia   čakčamánu 22. b. 2006  -  -  -  gierdohápmásaš  07:09 min Lulli-Amerihká, Oarje-Afrihká, Antarktis  njukčamánu 19. b. 2007  -  -  -  belohahkii  - Asia, Alaska  čakčamánu 11. b. 2007  -  -  -  belohahkii  - Lulli-Amerihká, Antarktis  guovvamánu 7. b. 2008  -  -  -  gierdohápmásaš  02:12 min Antarktis, Australia, New Zealand  borgemánu 1. b. 2008  -  -  -  ollislaš  02:27 min Davvi-Amerihká, Eurohpá, Asia  ođđajagimánu 26. b. 2009  -  -  -  gierdohápmásaš  07:54 min Lulli-Afrihká, Antarktis, Lullinuorta-Asia, Australia  suoidnemánu 22. b. 2009  -  -  -  ollislaš  06:39 min India, Kiiná, Jaskesáhpi, buoremusat oidnui Shanghaias, Hangzhouas dahje Wuhanas. Bisttii buot guhkimis jahkečuođis. ođđajagimánu 15. b. 2010  -  -  -  gierdohápmásaš  11:08 min Afrihká, Asia  suoidnemánu 11. b. 2010  -  -  -  ollislaš  05:20 min Lulimus Lulli-Amerihkás, Tahiti, Beassášsuolu  ođđajagimánu 4. b. 2011  -  -  -  belohahkii  - Eurohpá, Afrihká, Guovddáš-Asia  geassemánu 1. b. 2011  -  -  -  belohahkii  - Islánda, Davvi-Sápmi, davvin Davvi-Amerihkás, Nuorta-Asia  suoidnemánu 1. b. 2011  -  -  -  belohahkii  - Lullin Indiamearas  skábmamánu 25. b. 2011  -  -  -  belohahkii  - Lulli-Afrihká, Antarktis, Tasmania, New Zealand  miessemánu 20. b. 2012  -  -  -  gierdohápmásaš  05:46 min Jaskesáhpi, Asia, Davvi-Amerihká  skábmamánu 13. b. 2012  -  -  -  ollislaš  04:02 min Australia, New Zealand, lullin Lulli-Amerihkás, lullin Jaskesáhpi  miessemánu 10. b. 2013  -  -  -  gierdohápmásaš  06:03 min Australia, New Zealand, guovddáš Jaskesáhpi  skábmamánu 3. b. 2013  -  -  -  hybriida  01:40 min Nuorta Amerihká, Lulli-Eurohpá, Afrihká  cuoŋománu 29. b. 2014  -  -  -  gierdohápmásaš  00:00 min Lulli-India, Australia, Antarktis  golggotmánu 23. b. 2014  -  -  -  belohahkii  - Davit  Jaskesáhpi, Davvi-Amerihká  njukčamánu 20.  2015  -  -  -  ollislaš  02:47 min Atlanteráhpi ovdal Englándda, Fearsullot, Svalbárda, Davvipola  čakčamánu 13. b. 2015  -  -  -  belohahkii  - Lulli-Afrihká, Lulli-India, Antarktis  njukčamánu 9. b. 2016  -  -  -  ollislaš  04m09s Lulli-Asia,  Jaskesáhpi  čakčamánu 1. b. 2016  -  -  -  gierdohápmásaš  03m06s Afrihká  guovvamánu 26. b. 2017  -  -  -  gierdohápmásaš  00m44s Lullin Afrihkás, lullin Lulli-Amerihkás  borgemánu 21. b. 2017  -  -  -  ollislaš  02m40s Davvi-Amerihká  guovvamánu 15. b. 2018  -  -  -  belohahkii   - Antarktis, lullin Lulli-Amerihkás  suoidnemánu 13. b. 2018  -  -  -  belohahkii   - Lullin Australias  borgemánu 11. b. 2018 -  -  -   belohahkii   - Davimus Europás, Davvi-Asia  ođđajagimánu 6. b. 2019  -  -  -  belohahkii   - Nuorta-Asia  suoidnemánu 2. b. 2019  -  -  -  ollislaš   04m33s Lulli-Amerhká  juovlamánu 26. b. 2019 -  -  -   gierdohápmásaš    03m39s Lulli-Asia  geassemánu 21. b. 2020  -  -  -  gierdohápmásaš    00m38s Lulli-Asia  juovlamánu 14. b. 2020  -  -  -  ollislaš    02m10s Lulli-Amerihká 

 Liŋkkat 
 Filbma, Beaivvášsevnnjodeapmi Sámis 1.6.11


 Čujuhusat 

*