جارج وِلھيلم فريڊرڪ هيگل

جارج وِلھيلم فريڊرڪ هيگل (؛ 27 آگسٽ 1770ع – 14 نومبر 1831ع) هڪ جرمني فلسفي هو ۽ جرمن آئيڊيلزم (German idealism) جي فڪري روايت جو اهم نمائندو سمجهيو وڃي ٿو. هن جو اثر مغربي فلسفي جي ڪيترن ئي شعبن تي پيو، جن ۾ علميات (epistemology)، وجوديات (ontology)، سياسي فلسفو، فنونِ لطيفه جو فلسفو ۽ مذهب جو فلسفو شامل آهن.

 ابتدائي زندگي 
هيگل اسٽوٽگارٽ شهر ۾ پيدا ٿيو. سندس زندگي روشن خيالي (Enlightenment) ۽ رومانوي تحريڪ (Romantic movement) جي وچ واري عبوري دور ۾ گذري. فرانسيسي انقلاب ۽ نيپولين جي جنگين سندس فڪري ترقي تي گهرو اثر ڇڏيو، جن کي هن فلسفياتي نقطه نظر سان سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. بعد ۾ هو برلن يونيورسٽي ۾ فلسفي جو پروفيسر مقرر ٿيو ۽ پنهنجي وفات تائين اهم علمي شخصيت طور سڃاتو ويندو رهيو.

 فلسفياتي نظام 
هيگل جو اهم ڪارنامو هڪ جامع فلسفياتي نظام جي تعمير آهي، جنهن کي عام طور مطلق آئيڊيلزم (absolute idealism) چيو ويندو آهي. هن جو مقصد حقيقت کي هڪ متحد ۽ مربوط مجموعي طور بيان ڪرڻ هو. هن جي فڪر جو مرڪزي تصور “روح” () آهي، جنهن موجب انسانيت تاريخي ۽ عقلي ترقي جي عمل ذريعي پاڻ کي سڃاڻيندي آهي.

هيگل جي مشهور طريقه ڪار کي اڪثر “ڊائليڪٽڪ” (dialectical) يا قياسي طريقو چيو ويندو آهي، جنهن ۾ خيالن يا شعور جي صورتن کي انهن جي اندروني تضادن جي بنياد تي پرکيو ويندو آهي. هي تضاد آخرڪار هڪ اعليٰ سطح جي وحدت ۾ حل ٿين ٿا، جيڪا پراڻي مرحلي کي ختم ڪندي به ان جا ڪجهه عنصر برقرار رکي ٿي.

 اهم ڪتاب 
هيگل جا ڪيترائي اهم فلسفياتي ڪتاب آهن، جن ۾ شامل آهن:

 Phenomenology of Spirit (1807ع)
 Science of Logic (1812–1816ع)

سندس سياسي فلسفي ۾ مشهور قول آهي ته: “عالمي تاريخ آزادي جي شعور ۾ ترقي آهي.”

 اثر 
هيگل جي فڪر جو اثر گهڻو ۽ ڪڏهن ڪڏهن تڪراري رهيو آهي. سندس وفات کان پوءِ سندس شاگردن ۽ پوئلڳن کي ٻن ڌڙن ۾ ورهايو ويو: “Right Hegelians” ۽ “Left Hegelians”. کاٻي ڌر ۾ Ludwig Feuerbach ۽ Karl Marx شامل هئا، جن هيگل جي ڊائليڪٽڪ طريقي کي مادي (materialist) تنقيد لاءِ استعمال ڪيو. ويهين صدي ۾ به سندس خيال فرينچ هيگليئنزم، تنقيدي نظريي (critical theory)، ۽ وجوديت تي اثرانداز رهيا.

 پڻ ڏسو 

 جرمن آئيڊيلزم
 ڪارل مارڪس
 وجوديت

 حوالا 

زمرو:جرمن فلسفي
زمرو:1770ع جون پيدائشون
زمرو:1831ع جون وفاتون
زمرو:مغربي فلسفو