سئوويرا بادشاهت

سئوويرا بادشاهت :(Sauvīra) هڪ قديم بادشاهي آهي جنهن جو ذڪر ديرين ويدڪMichael Witzel (1987), "On the localisation of Vedic texts and schools (Materials on Vedic Śākhās, 7)" in G. Pollet (ed.), India and the Ancient world. History, Trade and Culture before A.D. 650 ۽ شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب، ۽ هندو رزميه مهاڀارت ۾ ملي ٿو. هن جو ذڪر اڪثر سنڌو بادشاهي سان گڏ واديءِ سنڌ جي هيٺين حصي ۾ ٿيندو آهي. ان جو راڄڌاني شهر روروڪا (Roruka) کي موجوده اروڙ/روهڙي (سنڌ) سان سڃاڻپ ڏني ويندي آهي، ۽ ٻڌ ادب ۾ ان کي هڪ وڏو واپاري مرڪز پڻ چيو ويو آهي.Derryl N. MacLean (1989), Religion and Society in Arab Sind, p.63 مهاڀارت موجب جايدرٿ سنڌون، سوويرائن ۽ شِوين جو بادشاهه هو، جنهن سوويرا ۽ شِوي، ٻه بادشاهيون جيڪي سنڌو بادشاهيءَ جي قريب هيون، فتح ڪري ورتيون. جايدرٿ دُريوڌن جو ساٿي هو ۽ دُريوڌن جي ڀيڻ دُسّلا (Dussala) جو مڙس پڻ هو. سوويرا بادشاهيءَ کي دوارڪا ۽ اَنارت بادشاهين جي قريب به ٻڌايو ويو آهي. ڀاڳوت پراڻ موجب سئوويرائن جو هڪ زماني ۾ اَڀير سان به لاڳاپو رهيو.

مھاڀارت

 ثقافتي مشابهت 

ثقافتي لحاظ کان، ڪردار ڪرن سئوويرائن کي مادرن سان مشابه قرار ڏنو: "پراسٿالا، مادرا، گنڌارا، اَراٽا (Arattas)، اهي جن کي کاسا سڏيو وڃي ٿو، واساتي، سنڌو ۽ سئوويرا، انهن سڀني جون رسمون تقريباً ساڳي ريت قابلِ ملامت آهن." (8:44)

 فوجي عادتون 
گنڌرو يا گنڌارا، سنڌو ۽ سئوويرا پنهنجن ننھن ۽ ڀالن سان بهترين وڙهن ٿا. اهي بهادر ۽ وڏي طاقت وارا آهن. انهن جون فوجون سڀني لشڪرن کي شڪست ڏئي سگهن ٿيون. اُشينارا وڏي طاقت رکن ٿا ۽ هر قسم جي هٿيارن ۾ ماهر آهن. اوڀر وارا جنگي هاٿين جي پٺ تي وڙهڻ ۾ ماهر آهن ۽ متبادل جنگي طريقن ۾ به چالاڪ آهن. ياون، ڪمبوڄ ۽ جيڪي مٿرا جي آس پاس رهن ٿا، اُهي ننگي ٻانهن سان وڙهڻ ۾ ماهر آهن. ڏکڻ وارا تلوار هٿ ۾ کڻي وڙهڻ ۾ ماهر آهن. (12:100)

 سنڌو ۽ سئوويرا جا جنگي مقابلا 

مهاڀارت جي ڪتاب 5، سيڪشن 133 ۾ ڪردار ڪُنتي وِدولا (Vidula) جي ڪهاڻي ٻڌائي ٿي. وِدولا پنهنجي پٽ کي، جيڪو سئوويرا جو بادشاھ هو پر سنڌو بادشاھ طرفان جلاوطن ڪيو ويو هو، همٿايو ته هو سنڌوئن سان جنگ ڪري ۽ پنهنجو راڄ واپس وٺي: "شهزادي وِدولا هڪ ڏينهن پنهنجي پٽ کي ڇنڊ پٽي، جيڪو سنڌوئن جي بادشاھ هٿان شڪست کان پوءِ نااميديءَ ۾ پيو هو." (5:133) "اي پٽ! خوش ٿيءُ ۽ سئوويرائن جي ڌيئرن جي صحبت ۾ دولت سان خوش ره، ۽ ڪمزوريءَ سبب ساينڌون جي ڌيئرن جي تابع نه ٿيءُ." (5:134) "ماءُ جي لفظي تيرن سان چڀي پٽ پاڻ کي اُٿاريو... ۽ [سنڌوئن کي شڪست ڏئي] اهو سڀ ڪجهه حاصل ڪيائين جنهن ڏانهن ماءُ اشارو ڪيو هو." (5:136)

 سوويرا جا بادشاهه 

 راهوڳن 

بادشاھ راهوڳن جي به ذڪر ۾ اچي ٿو ته هو ڀرت سان مليو ۽ سندن وچ ۾ زندگي ۽ ان جي معنيٰ بابت طويل گفتگو ٿي.

 سئوويرا 

سئوويرا بادشاهيءَ جو بنياد شهزادي سئوويرا رکيو، جيڪو شِوي جي پٽن مان هڪ هو. پاڙيسري بادشاهيون مادر، ڪيڪيه ۽ سنڌو، شِوي جي ٻين ٽن پٽ، مادرڪ، ڪيڪيه ۽ ورسادرڀ—، سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون.

 جايدرٿ 
جايدرٿ نه رڳو سئوويرا جو، پر  سنڌو ۽ ٻين علائقن جو به بادشاھ هو. (3:265) شِوي، سئوويرا ۽ سنڌو قبيلن جا جنگجو جايدرٿ جي حڪم هيٺ هئا. (3:269)

ڪتاب 11، سيڪشن 22 ۾ جايدرٿ کي ٻيهر سنڌو ۽ سايوِيرا (Saivira) جو بادشاھ چيو ويو آهي ۽ ٻڌايو ويو آهي ته هو—دُسّلا (دُريوڌن جي ڀيڻ) کان سواءِ—، ٻين ٻن زالن سان به شادي شده هو: هڪ گنڌارا مان ۽ ٻي ڪمبوڄ مان.

مهاڀارت ۾ ڪيترن هنڌن تي جايدرٿ کي سئوويرا جو بادشاھ چيو ويو آهي، جيئن جايدرٿ جي ساٿي ڪوٽڪه (Kotika) ۽ دروپدي جي گفتگو ۾: مان بادشاهه سُرٿ جو پٽ آهيان، جنهن کي ماڻهو ڪوٽڪه جي نالي سان ڄاڻن ٿا... ۽ جيڪڏهن، اي پاڪدامن عورت، تو ڪڏهن جايدرٿ جو نالو ٻڌو هجي، سئوويرائن جو بادشاهه، ته اهو ئي هتي ڇهه هزار رٿن جي اڳواڻي ۾ موجود آهي... ۽ ٻارهن سئوويرا شهزادن کي سندس علمبردار طور بيان ڪيو ويو آهي... (3:263)

 ٻيا سئوويرا بادشاهه 

سئوويرائن ۾ هڪ بادشاهه سَترنجَيَ (Satrunjaya) جو ذڪر (12:139) تي اچي ٿو. سڄو باب هن بادشاھ ۽ ڀاردواج ڪلن جي هڪ رِشيءَ جي گفتگو تي مشتمل آهي. ارجن ۽ ٻين پانڊو شهزادن ايتري طاقت حاصل ڪئي جو انهن جنگ ۾ اُن وڏي سئوويرا کي قتل ڪيو جنهن ٽن سالن تائين قرباني ڪئي هئي... پوءِ وِپُلا، سئوويرائن جو بادشاهه... ارجن جي طاقت جو مزو چکيو... ۽ سئوويرا جي بادشاھ سُميترا (ٻيو نالو دَتّامِتر) کي به ارجن پنهنجي تيرن سان دٻايو... (1:141)

هڪ پراجاپتي (پُراڻيون روايتن ۾ وڏو پِتا/پيشوا) منُو ۽ سندس نسل، جيڪي سئوويرا تي حڪمراني ڪندا رهيا، جو بيان ڀيشم هن ريت ڪري ٿو: منُو جو هڪ پٽ... اِڪشوَاڪو نالي... سندس ڏهون پٽ... دَسَسوا... ماهِسمتي جو بادشاھ ٿيو... پوءِ مَديراسوا... پوءِ دِيوتي مَت... پوءِ سئوويرا نالي پاڪباز بادشاھ... ۽ سئوويرا جو پٽ سُدُرجَيه...(13:2)
بادشاهه سئوويرا جو ڪتاب 1، سيڪشن 67 ۾ به "زمين تي ڪيترن بهادر بادشاهن" مان هڪ طور ذڪر آهي.

"سئوويرائن مان اجاوِندو" (Ajavindu) جو ذڪر پنهنجي ئي نسل کي ناس ڪرڻ واري طور (5:74) تي اچي ٿو.

ڪوروڪشيتر جي جنگ ۾ سئوويرا
ڪوروڪشيتر جي جنگ ۾ سئوويرا پنهنجي حڪمران جايدرٿ جي اڳواڻيءَ ۾ ڪورون (ڪوروَن) سان گڏ بيٺا. (6:71)، (7:10,136)

"ڀيشم جي ڊويزن ۾ ڌرتراشٽر جا سڀ پٽ... ۽ اهي سڀ ڪشترِي جن کي اموستا چيو وڃي ٿو... ۽ سنڌو ۽ سئوويرا... ۽ پنجن دريائن واري علائقي جا بهادر رهواسي شامل هئا." (6:20)

"اڀيشاها، سُورسين، شِوي، واساتي... ٽِرِگرتا... ڪيڪيه... سوويرا... ۽ اوڀر، اولهه ۽ اتر جي علائقن جا رهواسي—سڀ جاني نقصان جي پرواهه کان سواءِ وڙهڻ لاءِ تيار هئا." (6:18)

اهي جنگجو جيڪي ارجن جي مقابلي ۾ هئا، يعني سوويرڪ (Sauvirakas) ۽ سنڌوا-پوروا... (7:108). "گهڻا جنگجو... نِشاد، سوويرا، والھيڪا (Bahlika kingdom)، داردا، اولهه وارا، اتر وارا... ڪيڪيه وغيره به ارجن تي ٽٽ پيا." (6:118) ڀيشم... ساينڌوا ۽ اوڀر جي جنگجُون ۽ سوويرا ۽ ڪيڪيه جي حفاظت هيٺ وڏي جوش سان وڙهيو. (6:52)

"سوويرا، واساتي، ڪشودرڪ، مالوا، اهي سڀ، سانتنو جي پٽ [ڀيشم] جي حڪم تي ڪِرتِن [ارجن] سان جنگ لاءِ جلد پهتا." (6:59)

مهاڀارت ۾ ٻيا حوالا

 "گناهگار ارادن سان، هي (يعني شِشُپال چيدي جو) بيگناهه وابھرو (اڪروُر) جي زال کي، جڏهن اها دوارڪا کان سوويرائن جي ملڪ ڏانهن پئي وئي، زبردستي کڻي ويو." (2:44) (هي قديم رستي جي نشاندهي ڪري ٿو جيڪو دوارڪا ۽ سوويرا کي ملائيندو هو.)
 "مناسيو... پنهنجي زال سوويري مان ٽن پٽن—شڪت، سهنه، ۽ واگمي—جو پيءُ ٿيو." (1:94) (ممڪن آهي ته اهو رڳو اتفاقي مشابهت هجي.)
 شاليه جو ذڪر سوويرا ڪلن سان (8:9) تي اچي ٿو. (ممڪن آهي ترجمي جي غلطي.)

ڪلاسيڪي متن
ڀاڳوت پراڻ موجب، سوويرائن جو هڪ زماني ۾ اَڀير قبيلي سان لاڳاپو رهيو.

چرڪ جو مجموعو (سنڌي ۾: چرڪ سنهيتا؛ سنسڪرت चरकसंहिता چرڪا سمھيتا) آيورويد بابت اوائلي متن آهي، جيڪو غالباً پنهنجي موجوده صورت ۾ عيسوي دور جي شروعاتي صدين ۾ مڪمل ٿيو. ان مجموعي جي وِمانسٿان (Vimānasthāna) حصي جي باب 1، آيت 18 ۾ مصنف لکي ٿو ته سوويرا جا ماڻهو کاڌي ۾ لوڻ کي تمام گهڻو پسند ڪن ٿا ۽ کير ۾ به لوڻ وجهڻ تائين پهچن ٿا؛ جنهن سبب (چيو وڃي ٿو ته) کين سستي، ڍر، ۽ جسماني ڪمزوري جهڙيون تڪليفون ٿين ٿيون.
```0

حوالا