پاڪستان ۾ مدرسن جي فهرست

پاڪستان ۾ اسلامي مدرسا مدرسة الدينية، لفظي طور تي: مذهبي اسڪول) جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. اها گهڻو ڪري اسلامي مضمون، تفسير القرآن، حديث (رسول الله ﷺ جا عمل، اقوال ۽ طريقا)، فقه (اسلامي قانون) ۽ عربي (قرآن جي ٻولي) پڙهائندا آهن، پر ڪجهه غير مذهبي مضمون، جهڙوڪ فلسفو،  منطق، رياضي به شامل آهن ۽ شاگردن کي مذهبي مضمونن کي سمجهڻ جي قابل بڻائين ٿا. جنرل محمد ضياءُ الحق جي دور ۾ ۽ ان کانپوءِ مدرسن جو تعداد ڊرامائي طور تي وڌيو. اها خاص طور تي پاڪستان جي غريب علائقن ۾ مشهور آهن، ڇاڪاڻ ته جزوي طور تي، اها پنهنجي شاگردن کي کارائيندا ۽ گهر ڏيندا آهن. مدرسن جي تعداد جو اندازو 12,000 ۽ 40,000 جي وچ ۾ مختلف آهي. سرڪاري طور تي، ملڪ جي پهرين معاشي سروي مان معلوم ٿيو ته سال 2023ع جي مردم شماري جي وقت پاڪستان ۾ 36,331 مدرسا هئا. پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ انهن جو تعداد گهٽ فنڊ وارن سرڪاري اسڪولن کان وڌيڪ آهي. 

پاڪستان ۾ گھڻا مدرسا سني اسلام سان وابسته آهن، ديوبندي فرقي جي عقيدي تي عمل ڪن ٿا. سڄي پاڪستان ۾ عوام کي اسلام جي ضروريات ۽ اصولن بابت تعليم ڏني ويندي آهي. هڪ اندازي مطابق 4 کان 10 سيڪڙو مدرسا اقليتي شيعه آبادي جي خدمت ڪن ٿا. ان کان سواء ڪيترا ئي تحقيقي مرڪز ۽ قرآن اڪيڊميون آهن جيڪيون اسلامي ڪورسن ۾ ڊپلوما پيش ڪن ٿيون.

تاريخ 
11هين صدي عيسويءَ ۾ اسلامي دنيا ۾ مدرسا سکيا جي ڪاليجن جي حيثيت سان اڀريا، جيتوڻيڪ اڳ ۾ سکيا جا ادارا موجود هئا. اهي نه رڳو مذهبي ضرورتن، جيتوڻيڪ اهو انهن تي غالب اثر هو، پر سيڪيولر ضرورتن کي به پورو ڪندا هئا ۽ معاشري  کي طبيب، سائنسدان، فلسفي، انتظامي عملدار، جج ۽ استاد فراهم ڪيا.

هندستان ۾ پهريون مدرسو شاهه ولي الله دهلوي رح جو پئي "مدرسه رحيميه" جي نالي سان قائم ڪيو. ان کانپوء دارالعلوم ديوبند ۽ دارالعلوم مناظر الاسلام، بريلي وجود ۾ آيا. پاڪستان جي قيام کان پوء ڪيترائي مدرسا قائم ٿيا، جنهن ۾ دارالعلوم امجديه، ڪراچي، جامعه اشرفيه، لاهور ۽ دارالعلوم اڪوڙه خٽڪ، نوشهره شامل آهن.

نصاب
مدرسا گهڻو ڪري اسلامي مضمون، جهڙوڪ قرآن جي حفظ، تفسير (قرآن جي تفسير)، حديث (محمد جا هزارين اقوال)، اصول الحديث (حديث جا اصول)، فقه ۽ اصول الفقہ (اسلامي فقه ۽ اسلامي فقه جا اصول)، صرف ۽ نحو (عربي گرامر جون شاخون)، عربي ٻولي، اسلامي ماليات، منطق (منطق)، فلسفو، ڪلاسيڪل عربي ادب ۽ فصاحت پڙهائيندا آهن. انهن مضمونن تي مهارت هڪ شاگرد کي اسلامي عالم يا مولوي بڻجڻ جي لائق بڻائي ٿي.

مشهور پاڪستان مدرسا
 جامعه الکوثر، اسلام آباد
 جامعه فريديه، اسلام آباد 
 جامعه محمديه، اسلام آباد
 جامعه غوثيه، سکر 
 مدرسه فيضان مدينه، ڪراچي
 دارالعلوم امجديه، ڪراچي
 جامعه بنوري ٽائون، ڪراچي 
 دارالعلوم نعيميه، ڪراچي
 دارالعلوم ڪراچي، ڪراچي  
 جامعة الرشيد، ڪراچي 
 جامعه نظاميه رضويه، لاهور
 جامعه المنتظر، لاهور
 جامعه نعيميه، لاهور 
 جامعه اشرفيه، لاهور 
 جامعه سلفيه، فيصل آباد
 جامعه امداديه، فيصل آباد
 جامعه اسلاميه، ميرپور، آزاد ڪشمير
 دارالعلوم نعيميه، ملير، ڪراچي
 جامعه فاروقيه، شاهه فيصل ڪالوني
 دارالعلوم حزب الاحناف، ڪراچي
 جامعه درسات الاسلاميه، گلشن اقبال
 جامعه بنوريه، سائٽ ٽائون، ڪراچي 
 جامعه ستاريه، گلشن اقبال، ڪراچي 
 دارالعلوم حقانيه، اڪوڙه خٽڪ، خيبر پختونخوا

اهميت
سماجي لاڳاپا ۽ فرمانبرداري
غريب شاگردن کي مفت ڪمرو ۽ کاڌو فراهم ڪرڻ، ۽ غربت جي محرومين کان پناهه ڏيڻ، بنيادي طور تي ديوبندي مدرسن ۾ هڪ طاقتور روح جي طاقت هئي. ڪيترن سالن کان "شديد قربت جي حالتن" ۾ ٻاهرين دنيا سان گهٽ يا ڪو به رابطو نه هجڻ کان پوءِ، مدرسي جا شاگرد پنهنجن استادن لاءِ "انتهائي وقف" ٿيڻ جو رجحان رکندا هئا. 
سماجي متحرڪيت 
مدرسن کي پاڪستاني خاندانن جي اڪثريت لاءِ پنهنجن پٽن کي تعليم فراهم ڪرڻ لاءِ "واحد حقيقي آپشن" سڏيو ويو آهي. هڪ ٻئي ذريعن (صدقت قادري) چيو آهي ته "تعليمي مارشل پلان جي غير موجودگي ۾، هڪ پڙهيل لکيل ڪمائيندڙ کي تعليم ڏيڻ جي اميد لکين خاندانن جيتري روشن مستقبل آهي،" ۽ اهو ته اسڪول هيٺين وچولي طبقي جي پاڪستانين لاءِ "سماجي طوفان کان پناهه ... افراتفري جي بدران دوستي" پيش ڪن ٿا. پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ اهي گهٽ فنڊ ٿيل سرڪاري اسڪولن کان وڌيڪ آهن. پاڪستان اندر، گذريل ٻن ڏهاڪن ۾ انهن جي تعداد ۾ نسبتاً واڌ آئي آهي.

تقابلي مطالعو
ڏکڻ ايشيائي درس نظاميءَ جي نصاب کان علاوه، شاگرد تقابلي مذهب يا ذيلي فرقي (مسلڪ) جي عقيدن جي تربيت جي حصي طور اردو ۾ ڪتاب پڙهندا آهن. اهي متن اهڙي طريقي سان سيکاريا ويندا آهن ته جيئن فرق ۽ هڪجهڙائي کي سمجهڻ کي فروغ ڏنو وڃي جيئن اهي موجود آهن، انساني تنوع جي احترام جي بيان ڪيل مقصد سان. مغربي نظريا - سرمائيداري، انفراديت، آزادي، نسوانيت، سوشلزم، جمهوريت، انساني حقن جهڙن موضوعن تي بحث ڪيو ويندو آهي ته اهي اسڪولن ۾ رائج مسلم سوچ ۽ سڃاڻپ سان ڪيئن لاڳاپيل آهن.

پڻ ڏسو

 پاڪستان ۾ اسلام
 پاڪستان ۾ تعليم
 مذهبي تعليم جو ڊائريڪٽوريٽ جنرل پاڪستان
 اسلامي اسڪول ۽ شاخون

حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ مدرسا