قدرتي وسيلا

thumb |سمنڊ هڪ قدرتي وسيلن جي مثال آهي. سمنڊ جي لهرن کي ٽائيڊل پاور - هڪ قابل تجديد توانائي جو ذريعو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سمنڊ جو پاڻي لوڻ جي پيداوار، ڊي سيلينيشن ۽ گہرے پاڻي جي مڇين لاءِ رهائش فراهم ڪرڻ لاءِ اهم آهي. سمنڊ ۾ سامونڊي نسلن جي حياتياتي تنوع آهي جتي غذائي چڪر عام آهن. 
thumb |اُداچنايا پائپ، سائبيريا، روس ۾ هڪ کليل کڏ واري هيرن جي کاڻ جي تصوير، هڪ ناقابل تجديد قدرتي وسيلن جي هڪ مثال.
قدرتي وسيلا (Natural Resources) اها وسيلا آهن، جيڪا فطرت مان نڪتل آهن ۽ ڪجهه تبديلين سان استعمال ڪيا ويندا آهن. انهن ۾ قيمتي خاصيتن جهڙوڪ، تجارتي ۽ صنعتي استعمال، جمالياتي قدر، سائنسي دلچسپي ۽ ثقافتي قدر شامل آهن. ڌرتيءَ تي، ان ۾ سج جي روشني، وايو منڊل، پاڻي، زمين، سڀ معدنيات سان گڏ سڀئي نباتات ۽ جهنگلي جيوت شامل آهن.

قدرتي وسيلا انسانيت جي قدرتي ورثي جو حصو آهن يا قدرتي ذخيرن ۾ محفوظ آهن. خاص علائقا اڪثر ڪري انهن جي ماحولياتي نظام ۾ حياتياتي تنوع ۽ ارضياتي تنوع کي نمايان ڪن ٿا. قدرتي وسيلن کي مختلف طريقن سان درجه بندي ڪري سگهجي ٿو. قدرتي وسيلا مواد ۽ جزا آهن (ڪجهه جيڪو استعمال ڪري سگهجي ٿو) ماحول ۾ ملي ٿو. هر انسان جي ٺاهيل پيداوار قدرتي وسيلن (ان جي بنيادي سطح تي) مان ٺهيل آهي. 

هڪ قدرتي وسيلو هڪ الڳ وجود جي طور تي موجود ٿي سگهي ٿو جهڙوڪ تازو پاڻي، هوا، يا ڪنهن به جاندار جهڙوڪ مڇي، يا ان کي ڪڍڻ واري صنعتن پاران اقتصادي طور تي مفيد شڪل ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو جيڪو وسيلن کي حاصل ڪرڻ لاءِ پروسيس ڪيو وڃي ٿو جهڙوڪ ڌاتو معدنيات، نادر زميني عنصر، پيٽروليم، ڪاٺ ۽ توانائي جا گهڻا روپ. ڪجهه وسيلا قابل تجديد آهن، جنهن جو مطلب آهي ته انهن کي هڪ خاص شرح تي استعمال ڪري سگهجي ٿو ۽ قدرتي عمل انهن کي بحال ڪندا. ان جي ابتڙ، ڪيتريون ئي ڪڍڻ واريون صنعتون غير قابل تجديد وسيلن تي تمام گهڻو ڀروسو ڪن ٿيون جيڪي صرف هڪ ڀيرو ڪڍي سگهجن ٿيون. 

قدرتي وسيلن جي ورڇ ملڪن جي اندر ۽ ملڪن جي وچ ۾ ڪيترن ئي معاشي ۽ سياسي ٽڪراءَ جو مرڪز ٿي سگهي ٿي. اهو خاص طور تي وڌندڙ کوٽ ۽ کوٽ (گهٽتائي) جي دورن ۾ سچ آهي. هي خاص طور تي وڌندڙ قلت ۽ کوٽ جي دورن ۾ سچ آهي. وسيلن جي گهٽتائي ۽ وڌيڪ استعمال. وسيلن جي کوٽ پڻ انساني حقن جي خلاف ورزين ۽ ماحولياتي نقصان جو هڪ وڏو ذريعو آهي. پائيدار ترقي جا مقصد. ۽ ٻيا بين الاقوامي ترقي جا ايجنڊا. اهي گهڻو ڪري وڌيڪ پائيدار وسيلن جي کوٽ پيدا ڪرڻ تي ڌيان ڏين ٿا. ڪجهه عالمن ۽ محققن معاشي ماڊل ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو. جهڙوڪ سرڪلر معيشت (جيڪي وسيلن جي کوٽائي تي گهٽ ڀروسو ڪن ٿا. ۽ ٻيهر استعمال تي وڌيڪ)، ري سائيڪلنگ ۽ قابل تجديد وسيلا. جيڪي پائيدار طور تي منظم ٿي سگهن ٿا.

درجه بندي

قدرتي وسيلن جي درجه بندي لاءِ مختلف معيار آهن. انهن ۾ اصل جا ذريعا، ترقي جا مرحلا، تجديد ۽ ملڪيت شامل آهن.
 اصل 
جاندار (biotic): وسيلا جيڪي بايوسفيئر مان نڪرندا آهن ۽ زندگي رکن ٿا. جهڙوڪ نباتات ۽ حيوانات مڇي مارڻ چوپائي مال، وغيره. ڪوئلي ۽ پيٽروليم جهڙا فوسل ايندھن پڻ هن درجي ۾ شامل آهن ڇاڪاڻ ته اهي سڙيل نامياتي مادو مان ٺهيل آهن.
غير جاندار (Abiotic): وسيلا جيڪي غير جاندار ۽ غير نامياتي مواد مان نڪرندا آهن. انهن ۾ زمين، پاڻي، هوا، نادر زميني عنصر ۽ ڳري ڌاتو جي معدنيات، جهڙوڪ سون، لوهه، ٽامو، چاندي وغيره شامل آهن.  
ترقي جو مرحلو
ممڪن وسيلا (Potential resources): وسيلا جيڪي موجود هجڻ لاءِ سڃاتل آهن، پر اڃا تائين استعمال نه ڪيا ويا آهن. اهي مستقبل ۾ استعمال ٿي سگهن ٿا. مثال طور، تلچھٽ واري پٿرن ۾ پيٽروليم. جيڪو ڪڍڻ ۽ استعمال ڪرڻ تائين. هڪ امڪاني وسيلو رهي ٿو.
حقيقي وسيلا (Actual resources): وسيلا جيڪي سروي ڪيا ويا آهن، مقدار ۽ قابليت حاصل ڪئي وئي آهي ۽ هن وقت ترقي ۾ استعمال ٿين ٿا. اهي عام طور تي ٽيڪنالاجي ۽ انهن جي ممڪن هجڻ جي سطح تي منحصر آهن. مثال طور ڪاٺ جي پروسيسنگ.
ذخيرا (Reserves): هڪ حقيقي وسيلن جو حصو. جيڪو مستقبل ۾ منافعي سان ترقي ڪري سگهجي ٿو.
اسٽاڪ (Stocks): وسيلا جيڪا سروي ڪيا ويا آهن پر ٽيڪنالاجي جي کوٽ سبب استعمال نٿا ڪري سگهجن. مثال طور هائيڊروجن گاڏيون.

 تجديد ٿيڻ جي صلاحيت/مسلسل دستيابي 
 قابل تجديد وسيلا (Renewable resources): اهي وسيلا قدرتي طور تي ڀرجي سگهن ٿا. انهن مان ڪجهه وسيلا، جهڙوڪ شمسي توانائي، هوا، هوا، پاڻي، وغيره مسلسل دستياب آهن ۽ انهن جي مقدار انساني استعمال کان خاص طور تي متاثر نه ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ ڪيترن ئي قابل تجديد وسيلن ۾ اهڙي تيز بحالي جي شرح نه آهي، اهي وسيلا وڌيڪ استعمال جي ڪري ختم ٿيڻ جو شڪار آهن. انساني استعمال جي نقطي نظر کان وسيلن کي قابل تجديد طور درجه بندي ڪيو ويندو آهي جيستائين ڀرپائي / بحالي جي شرح استعمال جي شرح کان وڌيڪ هجي. اهي غير قابل تجديد وسيلن جي مقابلي ۾ آساني سان ڀرپائي ڪري سگهن ٿا.
alt=Victoria Nile waters as one of Uganda's key natural resources|thumb|وائيٽ نيل درياءَ جو پاڻي يوگنڊا لاءِ هڪ اهم قدرتي وسيلو آهي.
 غير قابل تجديد وسيلا (Non-renewable resources): اهي وسيلا ماحول ۾ هڪ ڊگهي ارضياتي وقت جي عرصي دوران ٺهيل آهن. ۽ آساني سان تجديد نه ٿي سگهن ٿا. معدنيات سڀ کان عام وسيلو آهن. هن درجي ۾ شامل آهن. انساني نقطه نظر کان. وسيلا غير قابل تجديد آهن. جڏهن انهن جي استعمال جي شرح ٻيهر ڀرڻ جي شرح کان وڌي ٿي. ان جي هڪ سٺي مثال فوسل ايندھن آهي. جيڪي هن درجي ۾ آهن. ڇاڪاڻ ته انهن جي ٺهڻ جي شرح انتهائي سست آهي (ممڪن طور تي لکين سال). مطلب ته انهن کي غير قابل تجديد سمجهيو ويندو آهي. ڪجهه وسيلا قدرتي طور تي انساني مداخلت کان سواءِ مقدار ۾ ختم ٿي ويندا آهن. انهن مان سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر ريڊيو ايڪٽو عنصر آهن جهڙوڪ يورينيم. جيڪي قدرتي طور تي ڳري ڌاتو ۾ تبديل ٿي ويندا آهن. انهن مان. ڌاتو معدنيات کي ري سائيڪلنگ ذريعي ٻيهر استعمال ڪري سگهجي ٿو پر ڪوئلي ۽ پيٽروليم کي ري سائيڪل نه ٿو ڪري سگهجي.

 ملڪيت 
 انفرادي وسيلا (Individual resources): فردن جي ذاتي ملڪيت جا وسيلا. انهن ۾ پلاٽ، گهر، پوک، چراگاهن، تلاءَ وغيره شامل آهن.
 ڪميونٽي وسيلا (Community resources): وسيلا جيڪي برادري جي سڀني ميمبرن تائين رسائي لائق آهن مثال طور قبرستان
 قومي وسيلا (National Resources): اهي وسيلا جيڪي قوم سان تعلق رکن ٿا. قوم کي عوامي ڀلائي لاءِ انهن کي حاصل ڪرڻ جا قانوني اختيار آهن. انهن ۾ سياسي حدن اندر معدنيات، ٻيلا ۽ جهنگلي جيوت ۽ خاص اقتصادي زون پڻ شامل آهن.
 بين الاقوامي وسيلا (International Resources): اهي وسيلا بين الاقوامي تنظيمن پاران منظم ڪيا ويندا آهن. مثال طور بين الاقوامي پاڻي.

 ڪڍڻ 
وسيلن جي ڪڍڻ ۾ ڪا به اهڙي سرگرمي شامل آهي جيڪا فطرت مان وسيلن کي ڪڍي ٿي. پيماني تي اها صنعتي سماج جي روايتي استعمال کان وٺي عالمي صنعت تائين ٿي سگهي ٿو. ڪڍڻ واريون صنعتون، زراعت سان گڏ، معيشت جي بنيادي شعبي جو بنياد آهن. ڪڍڻ خام مال پيدا ڪري ٿو، جيڪو پوءِ قدر ۾ اضافو ڪرڻ لاءِ پروسيس ڪيو ويندو آهي. ڪڍڻ واريون صنعتن جون مثالون شڪار، کان کني، تيل ۽ گئس جي سوراخ ڪرڻ ۽ ٻيلا آهن. قدرتي وسيلا ڪنهن ملڪ جي دولت جو هڪ اهم حصو ٿي سگهن ٿا. جڏهن ته، وسيلن جي ڪڍڻ جي بوم جي ڪري پئسن جي اوچتو آمد سماجي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي جنهن ۾ افراط زر ٻين صنعتن کي نقصان ("ڊچ بيماري") پهچائي ٿو ۽ ڪرپشن، عدم مساوات ۽ پسماندگي جو سبب بڻجندي آهي، ان کي "وسيلن جي لعنت" طور سڃاتو وڃي ٿو. 
ڪڻڻ واريون صنعتون ڪيترن ئي گهٽ ترقي يافته ملڪن ۾ هڪ وڏي وڌندڙ سرگرمي جي نمائندگي ڪن ٿيون پر پيدا ٿيندڙ دولت هميشه پائيدار ۽ جامع ترقي جو سبب نه بڻجندي آهي. ماڻهو اڪثر ڪڍڻ واري صنعت جي ڪاروبار تي الزام لڳائين ٿا ته اهي صرف مختصر مدت جي قدر کي وڌائڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، جنهن جو مطلب آهي ته گهٽ ترقي يافته ملڪ طاقتور ڪارپوريشنن لاءِ ڪمزور آهن. متبادل طور تي، ميزبان حڪومتن کي اڪثر اهو سمجهيو ويندو آهي ته اهي صرف فوري آمدني کي وڌ کان وڌ ڪري رهيون آهن. محقق دليل ڏين ٿا ته عام دلچسپي جا اهڙا علائقا آهن جتي ترقي جا مقصد ۽ ڪاروبار هڪٻئي سان ٽڪرائجن ٿا.  

کوٽ

In recent years, the depletion of natural resources has become a major focus of governments and organizations such as the United Nations (UN). This is evident in the UN's Agenda 21 Section Two, which outlines the necessary steps for countries to take to sustain their natural resources. The depletion of natural resources is considered a sustainable development issue.Schilling M and Chiang L 2011 The effect of natural resources on sustainable development policy: The approach of non-sustainable externalities. Energy Policy 39: 990–998 The term sustainable development has many interpretations, most notably the Brundtland Commission's 'to ensure that it meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs'; however, in broad terms it is balancing the needs of the planet's people and species now and in the future. In regards to natural resources, depletion is of concern for sustainable development as it has the ability to degrade current environmentsSalvati L and Marco Z 2008 Natural resource depletion and economic performance of local districts: suggestions from a within-country analysis Journal of Sustainable Development and World Ecology. 15(6): 518–523 and the potential to impact the needs of future generations.

Depletion of natural resources is associated with social inequity. Considering most biodiversity are located in developing countries,UNESCO and UNEP 2002 Cultural Diversity and Biodiversity for Sustainable Development, World Summit on Sustainable Development, Johannesburg. depletion of this resource could result in losses of ecosystem services for these countries.Nellemann C and Corcoran E 2010 Dead Planet, Living Planet- Biodiversity and Ecosystem Restoration for Sustainable Development: A Rapid Response Assessment. United Nations Environment Program, GRID-Arendal Some view this depletion as a major source of social unrest and conflicts in developing nations.Von Braun J cited in Inforesources Trends 2005 Depletion of Natural Resources – Implications for Development: An assessment by experts Berne, Switzerland

At present, there is a particular concern for rainforest regions that hold most of the Earth's biodiversity. According to Nelson, deforestation and degradation affect 8.5% of the world's forests with 30% of the Earth's surface already cropped. If we consider that 80% of people rely on medicines obtained from plants and  of the world's prescription medicines have ingredients taken from plants, loss of the world's rainforests could result in a loss of finding more potential life-saving medicines.Clark H cited in
UNESCO and UNEP 2002 Cultural Diversity and Biodiversity for Sustainable Development, World Summit on Sustainable Development, Johannesburg

The depletion of natural resources is caused by 'direct drivers of change' such as mining, petroleum extraction, fishing, and forestry as well as 'indirect drivers of change' such as demography (e.g. population growth), economy, society, politics, and technology. The current practice of agriculture is another factor causing depletion of natural resources. For example, the depletion of nutrients in the soil due to excessive use of nitrogen and desertification.
The depletion of natural resources is a continuing concern for society. This is seen in the cited quote given by Theodore Roosevelt, a well-known conservationist and former United States president, who was opposed to unregulated natural resource extraction.

تحفظ
انتظام
پڻ ڏسو
 کان کني
 پائيدار ترقي
 قدرت تي ٻڌل حل
 ثقافتي وسيلا 
 ماحولياتي تحريڪون
 گڏيل قومن جو فريم ورڪ 
 وسيلن جي درجه بندي

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فطرت
زمرو:قدرتي وسيلا