وات

وات (Mouth)، جنهن کي اورل (Oral) پڻ چيو ويندو آهي، جسم جو اهو سوراخ آهي جنهن جي ذريعي ڪيترائي حيوان غذا کائيندا آهن ۽ آواز ڪڍندا آهن. وات جي سوراخ جي بلڪل پٺيان واري جڳهه کي اورل ڪيوٽي (Oral cavity) يا لاطيني ۾ cavum oris چئبو آهي. هي هاضمي جي نالي جو پهريون حصو آهي، جيڪو مٿي وڃي گلو (Pharynx) ۽ کاڌي جي نالي سان ملي ٿو. چار-پيرن وارن جاندارن (Tetrapods) ۾، وات ٻاهرئين پاسي کان چپن ۽ ڳٽن سان گهيريل هوندو آهي، جنهن ڪري ان کي بڪل ڪيوٽي (Buccal cavity) پڻ چيو ويندو آهي.

اڪثر جاندارن جي وات ۾ ڏند هوندا آهن، پر ڪجهه گروهه جهڙوڪ پکي ان کان محروم هوندا آهن.

 ارتقا ۽ واڌ ويجھ (Development) 

شروعاتي گهڻ-گهرڙياتي (Multicellular) جاندارن ۾ شايد وات يا آنڊو نه هوندو هو ۽ اهي ٻاهرين سطح ذريعي غذا جذب ڪندا هئا. اڄڪلهه اڪثر حيوانن ۾ وات ۽ هاضمي جو نظام موجود آهي. ڀرون (Embryo) جي واڌ ويجهه دوران جڏهن پهريون سوراخ (Blastopore) وات بڻجي ته انهن کي پروٽوسٽوم (Protostome) چيو ويندو آهي، ۽ جيڪڏهن اهو پهريون سوراخ آنڊي جو پٺيون رستو (Anus) بڻجي ته انهن کي ڊيوٽروسٽوم (Deuterostome) چئبو آهي. انسان ڊيوٽروسٽوم آهن.

 اناتومي (Anatomy) 
 غير-هڏائون جاندار (Invertebrates) 
ڪجهه سادي جاندارن جهڙوڪ سمنڊ جي گل (Sea anemone) ۾ وات ئي آنڊي جي پٺئين رستي (Anus) جو ڪم پڻ ڪندو آهي. جيتن (Insects) ۾ وات جا حصا انهن جي کائڻ جي طريقي موجب تبديل ٿيل هوندا آهن، جهڙوڪ چٻاڙڻ، ٽڪر ڪرڻ، يا چوسڻ.

 هڏائون جاندار (Vertebrates) 
 مڇيون: مڇين ۾ پاڻي وات ذريعي داخل ٿيندو آهي ۽ گلڦڙن (Gills) تان گذري ٻاهر نڪرندو آهي. اڪثر مڇين کي هڏائون ڄاڙيون هونديون آهن.
 جلٿريا (Amphibians): گهڻو ڪري ڏيڏر وغيره پنهنجي لچڪدار زبان ذريعي شڪار کي پڪڙيندا آهن ۽ ان کي چٻاڙڻ کان سواءِ سڄو ڳهي ويندا آهن.
 سريپ (Reptiles): واڳن جا ڏند ڄاڙيءَ جي سوراخن (Sockets) ۾ مضبوطي سان لڳل هوندا آهن. نانگ جي ڄاڙي تمام لچڪدار هوندي آهي جيڪا ان کي پاڻ کان وڏو شڪار ڳهڻ ۾ مدد ڏيندي آهي.
 پکي: پکين کي ڏند نه هوندا آهن، پر انهن وٽ چنهنب (Beak) هوندي آهي جيڪا ڪيريٽن (Keratin) جي ٺهيل هوندي آهي.
 ٿڻائون جاندار (Mammals): انهن ۾ وات جي مٿئين حصي کي تارون (Palate) چئبو آهي، هيٺئين حصي ۾ زبان ۽ پاسن کان ڳٽا ۽ ڏند هوندا آهن.

 وات جا ٻيا ڪم 
کائڻ کان علاوه وات جا ٻيا به ڪيترائي ڪم آهن:
 گرمي پد جو ڪنٽرول: ڪجهه جاندار جهڙوڪ واڳون يا ڪتا وات کولي يا ساهه کڻڻ ذريعي پنهنجي جسم جو گرمي پد گهٽائيندا آهن.
 خوف جو اظهار: ڪيترائي جاندار دشمن کي ڊيڄارڻ لاءِ وات کي وڏو کوليندا آهن يا ڏند ڏيکاريندا آهن.
 رابطو ۽ آواز: انسانن ۾ وات، زبان، چپ ۽ ڏند گڏجي ڳالهائڻ ۾ مدد ڪندا آهن. پکين ۾ آواز سائرنڪس (Syrinx) ذريعي پيدا ٿيندو آهي، پر چنهنب ان جي گونج ۾ مدد ڪندي آهي.

 پڻ ڏسو 
 انساني وات
 ڏند
 زبان

 حوالا 

Category:هاضمي جو سرشتو
Category:وات