رياضياتي جدول

رياضياتي جدولون (Mathematical tables) معلومات جي اهڙي ترتيب يا جدولن کي چيو ويندو آهي، جن ۾ عام طور تي انگ اکر ڏنل هوندا آهن جيڪي مختلف دليلن (arguments) جي حسابي نتيجن کي ظاهر ڪن ٿا. ٽرگناميٽرڪ جدولون قديم يونان ۽ هندستان ۾ علم نجوم ۽ بحري سفر (navigation) لاءِ استعمال ڪيون وينديون هيون. اهي جدولون 1970ع واري ڏهاڪي تائين، اليڪٽرانڪ ڪيلکوليٽرن جي عام ٿيڻ تائين، حساب ڪتاب کي آسان ۽ تيز ڪرڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيون. لاگرٿم (logarithms) ۽ ٽرگناميٽرڪ تفاعلن جون جدولون رياضيات ۽ سائنس جي درسي ڪتابن جو لازمي حصو هونديون هيون.

 قسم 

 ٽرگناميٽرڪ جدولون 
ٽرگناميٽرڪ جدولون سائن، ڪوسائن، ٽينجنٽ ۽ ٻين نسبت سنگت جي قيمتن تي ٻڌل هونديون آهن، جيڪي زاويه جي لحاظ کان ڏنل هونديون آهن.

 لاگرٿم جون جدولون 
عام لاگرٿم (جنھن جو بنياد 10 هوندو آهي) جون جدولون اليڪٽرانڪ ڪيلکوليٽرن جي ايجاد کان اڳ وڏي پيماني تي استعمال ٿينديون هيون. ان جو سبب هي هو تہ لاگرٿم جي مدد سان ضرب ۽ ونڊ جا ڏکيا سوال، جوڙ ۽ ڪٽ جي سادي سوالن ۾ تبديل ٿي ويندا هئا. 10 جي بنياد واري لاگرٿم جي اها خاصيت آهي ته هڪ کان وڏن انگن جو لاگرٿم جو حصو جنهن کي 'مينٽيسا' (mantissa) چيو ويندو آهي، اهو ساڳيو رهندو آهي، جڏهن ته ان جو صحيح عدد وارو حصو جنهن کي 'ڪيڪٽرسٽڪ' (characteristic) چيو ويندو آهي، اهو انگن جي تعداد مان معلوم ڪري سگهجي ٿو.E. R. Hedrick, Logarithmic and Trigonometric Tables (Macmillan, New York, 1913).

 تاريخ 
لاگرٿم جو طريقو پهريون ڀيرو جان نيپيئر 1614ع ۾ پيش ڪيو هو. انگريز رياضيدان هينري برگس 1615ع ۾ نيپيئر سان ملاقات ڪئي ۽ تجويز ڏني تہ لاگرٿم جو بنياد 10 رکيو وڃي، جنهن کي هاڻي 'عام لاگرٿم' چيو وڃي ٿو.

 تاريخ ۽ استعمال 
ٽرگناميٽرڪ تفاعلن جي پهرين جدول قديم يونان ۾ هپيارڪس (Hipparchus) تيار ڪئي هئي. هندستاني رياضيدان آريا ڀٽا (Aryabhata) جي تيار ڪيل سائن (sine) جدول کي تاريخ جي پهرين باقاعده سائن جدول سمجهيو وڃي ٿو.
اڻويهين صديءَ ۾ چارلس بيبيج پاران تجويز ڪيل 'ڊفرنس انجڻ' (Difference engine) جو مقصد بہ لاگرٿم جي جدولن کي انسانن جي غلطين کان پاڪ ۽ مشيني طور تي تيار ڪرڻ هو. 1972ع ۾ سائنٽيفڪ ڪيلکوليٽرن جي مارڪيٽ ۾ اچڻ کان پوءِ رياضياتي جدولن جو استعمال تقريبن ختم ٿي ويو.

اڄڪلھ اهي جدولون ڪمپيوٽر پروگرامنگ ۾ "Lookup tables" جي صورت ۾ استعمال ٿين ٿيون ته جيئن حساب ڪتاب کي تيز بڻائي سگهجي.

 پڻ ڏسو 
 لاگرٿم
 ٽرگناميٽري
 کوڙو (Multiplication table)
 عددي تجزيو (Numerical analysis)

 حوالا 

 خارجي لنڪس 
 LOCOMAT : رياضياتي ۽ فلڪياتي جدولن جو مرڪز.

Category:رياضياتي جدولون
Category:رياضياتي اوزار
Category:رياضيات جي تاريخ