سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن جي فهرست

سنڌو ماٿري جي تهذيب (Indus Valley Civilisation)، هڪ اهم ابتدائي تهذيب هئي، جيڪا 3300-1300 قبل مسيح کان اتر اولهه ننڍي کنڊ ​​۾، سنڌو درياءَ جي ميدانن جي چوڌاري موجود هئي. اها جديد دور جي اوڀر پاڪستان ۽ اتر اولهه هندستان جو گهڻو حصو ڍڪيندي هئي، انهي سان گڏ اتر اوڀر افغانستان ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ واپاري ڪالوني به هئي. 1000 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ دريافت ڪيا ويا آهن. ورهاڱي کان اڳ واري دور ۾ آثار قديمه جي ماهرن پاران سنڌو ماٿري تي صرف 40 ماڳ معلوم هئا. 
سڀ کان وڌيڪ مشهور سنڌو ماٿري جا ماڳ موهن جو دڙو ۽ هڙپا آهن. موهن جو دڙو موجوده دور جي سنڌ ۾ واقع آهي، جڏهن ته هڙپا اولهه پنجاب ۾ آهي. 90 سيڪڙو کان وڌيڪ لکيل شيون ۽ مهرون جيڪي دريافت ڪيون ويون هيون اهي پاڪستان ۾ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي قديم شهري مرڪزن ۾، خاص طور تي، هڙپا ۽ موهن جو دڙو ۾ مليون هيون. 50 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري دفن جا ماڳ مليا آهن. جنهن ۾ راکي ڳڙهي (جينياتي جانچ سان پهرين ماڳ) سميت، موهن جو دڙو، هڙپا، فرمانه، ڪالابنگ، لوٿل، ڍولاويرا، مهر ڳڙهه، بنوالي، عالمگير پور ۽ ڪانهو جو دڙو (Chanhujodaro) شامل آهن.

سنڌو ماٿري جي ماڳن جي فهرست
+ سنڌو ماٿري جي تهذيب جون دريافتونسال ماڳ  ضلعو  صوبو/رياست ملڪ ****تصوير*****  کوٽائيون*۽*دريافتون************************1922موئن جو دڙو لاڙڪاڻو ضلعو سنڌپاڪستان190pxسال 1926ع ۾ سر جان مارشل پاران کوٽائي ڪئي وئي، سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي ۾ سنڌو درياءَ (پاڪستان) جي ڪناري تي واقع آهي. هن ماڳ جون منفرد خاصيتون اسيمبلي هال، ڪاليجيٽ بلڊنگ ۽ وڏو غسل خانو آهن. کوٽائي ڪيل نوادرات ۾ اڻيل ڪپهه جو هڪ ٽڪرو ۽ پشوپتي مهاديو، يا پروٽو-شيو جي مهر شامل آهي. وڏو غسل خانو (سڀ کان وڏو غسل گھاٽ)، وڏو اناج خانو، ڪانسي جي ناچ ڪندڙ ڇوڪري، ڏاڙهي وارو ماڻهو، ٽيراڪوٽا رانديڪا، بيل مهر، پشوپتي مهر، ميسوپوٽيميا قسم جا ٽي سلنڈر مهر، ڪانسي جي ڪپڙي جو هڪ ٽڪرو.دائم آباداحمدنگر ضلعومهاراشٽرڀارت190px|bronze sculpturethe Ghaggar River Baked/burnt bangles, fire altars, small circular pits containing large urns and accompanied by pottery, bones of1931ڪاهو جو دڙو شهيد بينظيرآباد ضلعوسنڌپاڪستان190px|ڪاھو جي دڙي جي اسٽوپا مان مليل ٻڌ جو بتسال 1931ع اين.جي. مجمدار پاران کوٽائي ڪيو ويو.سنڌ، پاڪستان ۾، سنڌو درياءَ جي ڪناري تي واقع آهي. سنڌو ماٿري جو واحد ماڳ جيڪا ڪوٽ کان سواء آهي. کوٽيل شين ۾ بيل گاڏين ۽ ايڪن جا ڪانسي جا مجسما ۽ گڏوگڏ هڪ ننڍڙو ٿانو شامل آهي جيڪو هڪ کنڪ کوهه وانگر نظر اچي ٿو. موتي ٺاهڻ جو ڪارخانو، لپ اسٽڪ جو استعمال.1985ڍولاويراڪڇ ضلعوگجراتڀارت190px|Water reservoir, Dholaviraلوني نديءَ جي ڪناري تي ڪڇ جي گجراتي ضلعي ۾ واقع آهي. هتي هڪ اسٽيڊيم جا نشان، هڪ خاص پاڻي جي انتظام جو نظام، ۽ هڙپا جي لکت آهي. هڪ ننگي انسان پاران هلائي ويندڙ بيل جي هڪ جوڙي سان ٻڌل رت جي شڪل، پاڻي جي حاصلات ۽ حوضن جو تعداد، تعميرات لاءِ پٿرن جو استعمال، هڪ گيٽ هائوس ۾ سنڌو جي اکرن سان ڪاٺ جو "سائن بورڊ" مليو آهي.آمري جا آثار دادو ضلعوسنڌپاڪستان190pxهڪ گينڊي جا پٿر وارا باقياتگنويريوالاچولستانبهاولپور پنجابپاڪستانسال 1971ع ۾ سدرا پاران کوٽائي ڪيو ويو.
هڙپا ۽ موهن جو دڙو ٻنهي کان برابر فاصلي تي، اهو اڳوڻي گهگر نديءَ جي سڪل بستري جي ويجهو آهي. اهو تقريبن مهين جو دڙو جي سائيز جو هڪ هنڌ آهي. اهو شايد سنڌو ماٿري جي تهذيب ۾ ٽيون وڏو مرڪز هوندو، ڇاڪاڻ ته اهو راجستان ۾ ٽامي سان مالا مال کاڻين جي ويجهو آهي.1953ڪالي بانگن هنومان ڳڙهه ضلعوراجسٿانڀارت گھگر نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. هڪ جوتل ميدان، هڪ ڪاٺ جي ڇيڙي، ست باهه جون قربانگاهون، اُٺ جي هڏيون، ۽ ٻن مختلف قسمن جي دفن (مستطيل ۽ گول قبرون) جا ثبوت مليا آهن 1921هڙپا ساهيوال ضلعو پنجابپاڪستان190px|Miniature votive images or toy models from Harappa, ca. 2500. Hand-modeled terra-cotta figurines with polychromyسال 1921ع ۽ 1923ع جي وچ ديارام ساهني پاران کوٽائي ڪيو ويو.
پنجاب جي ساهيوال ضلعي ۾ راوي نديءَ (پاڪستان) جي ڪناري تي واقع آهي. قبرستان-37 ۽ پٿر ناچ ڪندڙ نٽراجا ۾ کوٽائي ڪئي وئي آهي. پهريون شهر جنهن کي چڱي طرح کوٽائي ۽ جانچيو ويو آهي اهو سنڌو ماٿري جي تهذيب جي هڪ وڏي آبادي آهي جنهن ۾ اناج جا گودام، تابوت دفن ۽ نوادرات جو وڏو مجموعو موجود آهي.ڪوٽ ڏيجيخيرپور ضلعوسنڌپاڪستان190pxلاکين جو دڙو سکر ضلعوسنڌپاڪستانMajor unexcavated site (greater than 300 hectares)ڪرنپوره، ڀدره شهر جي ويجهو هنومان ڳڙهه ضلعوراجسٿانڀارت190px|Wesern mound called citadel Skeleton of child, terracotta like pottery, bangles, seals similar to other Harappan sites 1953لوٿل احمد آباد ضلعو گجراتڀارت190px1931; excavated by NG Majumdar. Excavated in 1931 by NG Majumdar.
Located in Sindh, Pakistan, on the banks of the Indus River. 
Bead making factory, dockyard, button seal, fire altars, painted jar, earliest cultivation of rice (1800 BC)مھرڳڙھهڪڇي ضلعو بلوچستان پاڪستان190pxEarliest agricultural community (7000-5000 BC)رحمان ڍيري ڊيرا اسماعيل خان خيبر پختونخواپاڪستانسوخته ڪوهه مڪران بلوچستانپاڪستانعالمگيرپورميرٺ ضلعواتر پرديش ڀارتفرش تي ڪپڙي جو نقشالهڏنو ڳوٺ ملير ضلعو، ڪراچي سنڌ پاڪستان هن ماڳ تي هڪ گهر جي فرش جون ٽائلون دريافت ڪيون ويون آهن.بابر ڪوٽ سوراشٽر ضلعو گجراتڀارتهڪ قلعي جي پٿرن سان ٺهيل ڀت، ٻاجهري ۽ چڻي جا باقياتبالوڪائٺل ضلعو هريانهڀارتEarliest evidence of garlic. Several plant remains were found here include various types of barley, wheat, rice, horse gram, green gram, multiple types of a pea, sesamum, melon, watermelon, grapes, dates, garlic, etc. (Saraswat and Pokharia - 2001-2) which is comparable to a nearby IVC site Kunal, Haryana revealed remains of rice (probably wild)1974باناواليفتح آباد ضلعو هريانهڀارتExcavated in 1973 by RS Bisht. 
Located alongside the Saraswati River. 
This area contains evidence of both pre-Harappan and Harappan culture as well as high-quality barley. Found terracotta figure of a ploughبارگائون Saharanpur DistrictArchaeological Survey of India Publication:Indian Archaeology 1963-64 A Reviewاتر پرديش Indiaبارور Sri Ganganagar districtراجسٿانIndiaHuman skeleton, ornaments, a five-meter-long and three-meter clay oven, a pitcher filled with 8,000 pearlsٻيٽ دوارڪا Devbhoomi Dwarka districtGujaratIndiaLate Harappan seal, inscribed jar, the mould of coppersmith, a copper fishhookڀگت رائو Bharuch DistrictGujaratIndiaڀرانه Fatehabad DistrictHaryanaIndiaGraffiti of a dancing girl on pottery, which resembles a dancing girl statue found at Mohenjo-Daroچاپووالا چولستان، بهاولپور پنجابPakistanUnexcavated 9.6 hectaresديسالپور ڪڇ ضلعو GujaratIndia Massive stone fortification, Harappan pottery, three script-bearing seals; one of steatite, one of copper and one of terracotta فرمانهروهتڪ ضلعو HaryanaIndiaLargest burial site of IVC, with 65 burials, found in Indiaگولاڍورو kutch districtGujaratIndiaڪوڏي جي چوڙين جي پيداوار، نيم قيمتي داڻا فيروز شاهه محل ۾ حصار دڙو حصار ضلعو HaryanaIndia Unexcavated siteهلاس سهارنپور ضلعو Uttar PradeshIndiaجوني ڪرن Kutch DistrictGujaratIndiaFortified citadel, lower town, public gathering areaجوگناکيرا ڪروڪشيترا HaryanaIndiaCopper smelting furnaces with copper slag and pot shardsڪاجGir Somnath DistrictGujaratIndia Ceramic artefacts, including bowls. Ancient port.ڪانجيتر Gir Somnath DistrictGujaratIndia Single phase Harapppan site
camel
+ سنڌو ماٿري جي تهذيب جون دريافتونسال ماڳ  ضلعو  صوبو/رياست ملڪ تصوير  کوٽائيون ۽ دريافتونKhirasaraKutch districtGujaratIndia Warehouse, industrial area, gold, copper, semi-precious stone, shell objects, and weight hoardsKerala-no-dhoro or PadriSaurashtraGujaratIndiaSalt production centre, by evaporating sea waterڪوٽ بالالسٻيلو ضلعوبلوچستانPakistanEarliest evidence of furnace, seaportKotada BhadliKutch DistrictGujaratIndiaFortification bastion few houses foundationsڪونلفتح آباد ضلعوهريانهڀارتEarliest pre-Harappan site, Copper smelting.KuntasiRajkot DistrictGujaratIndiaSmall port1922لاڙڪاڻولاڙڪاڻو ضلعوسنڌPakistanلوٽيسور پاٽن ضلعوگجراتڀارتAncient archaeological siteمانڊا جمو ضلعوجمو ۽ ڪشميرڀارتNorthernmost Harappan site in Himalayan foothillsIndia Archaeology 1976-77, A Review. Archaeological Survey of India.Page 19.ملوان سورت ضلعوگجراتڀارتSouthernmost Harappan site in Indiaمنڊي مظفرنگر ضلعواتر پرديشڀارتمتاٿل ڀيواني ضلعوهريانهڀارتموروڌارو Kutch DistrictGujaratIndia Fortified settlement. Mature and late Harappan phases of civilisation found. Harappan jar shards, burial cairns, boundary stones to mark graves found. Closely resembles Dholavira and has evidence of being an ancient seaport. ناگيشور Kutch DistrictGujaratIndiaShell working siteناوينال  Kutch districtGujaratIndiaنوشهرو، ڍاڍر جي ويجهو  Kachi DistrictBalochistanPakistanاونگر حيدرآباد ضلعو سنڌپاڪستانAپابومٿ Kutch DistrictGujaratIndiaA large building complex, unicorn seal, shell bangles, beads, copper bangles, needles, antimony rods, steatite micro beads; pottery include large and medium size jars, beaker, dishes, dish-on-stand, perforated jars etc.; fine red pottery with black painted designs etc.پٺاني دمب مڪرانBalochistanPakistanAt 100 hectares, this has the potential to be another cityپير شاهه جڙيوملير ضلعوسنڌپاڪستانپيراڪسبي ضلعو BalochistanPakistanراکي ڳڙهيHisar DistrictHaryanaIndiaTerracotta wheels, toys, figurines, pottery. Large site, partially excavatedرنگپورAhmedabad DistrictGujaratIndiaSeaportروجڙي Rajkot DistrictGujaratIndiaروپڙRupnagar DistrictPunjabIndiaسناوليBaghpat DistrictUttar PradeshIndiaBurial site with 125 burials found, copper antenna sword with a hilt and first time chariots were discoveredشيري خان تراڪئي بنو ضلعو خيبر پختونخواهPakistanPottery, lithic artefactشڪارپورDepartment of Archaeology and Ancient History, Maharaja Sayyajirao University, Baroda. Excavations at Shikarpur, Gujarat 2008-2009.Kutch DistrictGujaratIndiaFood habit details of Harappansشورتوگئي درقد ضلعو تخار صوبوافغانستانسسوال Hisar (district)HaryanaIndiaسوٿي، براوت جي ويجهو باغپت ضلعواتر پرديشڀارت1964سرڪوٽاڙه ڪڇ ضلعوگجراتڀارتExcavated in 1972 by JP Joshi. 
Located between the Sabarmati and Bhogavo rivers. 
Here, there is proof of a horse burial, an oval grave, and a pit burial.
Bones of a horse (only site)ستڪگان دورمڪرانبلوچستانپاڪستانBangles of clay, westernmost-known site of IVCتگرانا ڀيواني ضلعو هريانهڀارت Houses, pottery, terracotta, seals with script, semi-precious stones, evidence of crop cultivation and anima; domestication.भिवानी में मिले हड़प्पा काल के साक्ष्य, तिगड़ाना में होती थी खेती, शोध में हुए कई खुलासे, देखें तस्वीरें, Dainik Jargan, 29 September 2021.ويجالڪا بوتاد ضلعو گجراتڀارتPottery

سنڌو ماٿري جا ماڳن ۽ ثقافتن جو پس منظر
سنڌو ماٿري جي تهذيب جي وسيع تناظر ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن: 
 ميلوها 
 سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا 
 اڪاڊين ۽ نو-سميرين سان تڪرار 
 سنڌو ماٿري تهذيب جي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست 
 سنڌو ماٿري تهذيب جي هائيڊرالڪ انجنيئرنگ
 سنڌو ماٿري تهذيب ۾ سيوريج ۽ ڊرينيج جو انتظام
 سنڌو ماٿري تهذيب جي دور جا مرحلا 
 ننڍي کنڊ ​​۾ مٽيءَ جي صنعت 
 بارا ثقافت، آخري هڙپائي مرحلي جي ذيلي ورهاست
 قبرستان H ڪلچر (2000-1400 ق.م)، سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن تي شروعاتي هند-آريائي برتن، پوء ويدڪ دور جا سائي رنگ جا برتن تهذيب ۾ ترقي ڪيا. ڪارو ۽ ڳاڙهي رنگ جو سامان، جديد پٿر جي دور ۽ ابتدائي هڙپائي مرحلن سان تعلق رکندڙ آهن. 
 سوٿي-سسوال ثقافت: ابتدائي هڙپائي مرحلي جي ذيلي قسم

پڻ ڏسو
 پاڪستان جي تاريخ جو خاڪو
 ملڪن جي لحاظ کان عالمي ورثي جا ماڳ
 سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست
 سنڌو ماٿري جي تهذيب ۾ صفائي جو انتظام
 ملڪن جي لحاظ کان قديم آثار جي ماڳن جي فهرست

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا


زمرو:اتر پرديش ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:افغانستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ڀارتي پنجاب ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ڀارت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ڀارت ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:تاريخ سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:راجسٿان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:گجرات ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ھندستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:مقبوضه ڪشمير ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:هريانه ۾ قديم آثار جا ماڳ