موطا

الموطأ، معنيٰ ”چڱيءَ طرح هلندڙ رستو“) يا موطأ امام مالڪ ()، جيڪو امام مالڪ بن انس (711–795ع) جو تصنيف ڪيل آهي، اٺين صدي عيسويءَ ۾ لکيو ويو، ۽ اهو حديثن جي سڀ کان ابتدائي مجموعن مان هڪ آهي، جنهن ۾ اسلامي قانون سان لاڳاپيل موضوع شامل آهن. هي ڪتاب امام مالڪ بن انس طرفان ترتيب ڏنل هو. هي ڪتاب مصنف قسم جي حديثي مجموعن جو سڀ کان قديم محفوظ مثال پڻ آهي، جنهن مان مراد اهو صنف آهي جنهن ۾ حديثن کي موضوعاتي ترتيب سان گڏ ڪيو ويندو آهي.
امام مالڪ جو سڀ کان مشهور ڪم الموطأ، اهو پهريون فقهي ڪتاب هو جنهن ۾ حديث ۽ فقه کي گڏ ڪري پيش ڪيو ويو.

 وضاحت 
هي ڪتاب اسلامي فقه جي بنياد بڻجندڙ حديثن جي سڀ کان قديم محفوظ مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو قرآن سان گڏ اسلامي قانون جو اهم سرچشمو آهي."The Hadith for Beginners", ڊاڪٽر محمد زبير صديقي، 1961 (2006 ٻيهر ڇاپو)، گڊورڊ بڪس  
هن ۾ حجاز جي ماڻهن کان مليل معتبر حديثون شامل آهن، گڏوگڏ صحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ ايندڙ بزرگن جا قول پڻ شامل ڪيل آهن.ابن حجر عسقلاني، هدي الساري، جيئن اش-شيباڻي، ايم. (2004) ۾ نقل ٿيل، The Muwatta of Imam Muhammad (ص. 1)، تراث پبلشنگ.  
هي ڪتاب اسلامي نبي محمد ﷺ جي دور جي عبادتن، رسمن، ريتن، روايتن، سماجي قدرن ۽ قانونن تي مشتمل آهي.بيولي، عائشه اي. (مترجم)، (1997)، Al-Muwatta of Imam Malik ibn Anas: The First Formulation of Islamic Law (ص. v–xxvi، xxxvi–xxxvii)، مدينه پريس.

روايت آهي ته امام مالڪ، موطأ ۾ شامل ڪرڻ لاءِ لڳ ڀڳ 1900 روايتون چونڊيون،Digital Islamic Library. (بغير تاريخ). امام مالڪ. حاصل ڪيو ويو 20 جنوري 2022 تي، https://islamichistory.org/imam-malik/ جڏهن ته وٽس ڪُل تقريبن 100,000 روايتون موجود هيون.السيوطي، تنويـر الحوالك ۾، جيئن اش-شيباڻي، ايم. (2004) ۾ نقل ٿيل، The Muwatta of Imam Muhammad (ص. 11)، تراث پبلشنگ.

 تاريخ 
”اي ابو عبد الله، فقه جي علم جي قيادت پنهنجي هٿ ۾ وٺ. هر مسئلي بابت پنهنجي سمجهه کي جدا جدا بابن ۾ ترتيب ڏئي هڪ منظم ڪتاب تيار ڪر، جيڪو عبد الله بن عمر جي سختي، عبد الله بن عباس جي رعايتن، ۽ عبد الله بن مسعود جي انفرادي راءِ کان پاڪ هجي. تنهنجو ڪم نبي ﷺ جي هن اصول جي نمائندگي ڪري: ‘بهترين معاملا اهي آهن، جيڪي وچولي هوندا آهن.’  
هي ڪتاب صحابن ۽ وڏن امامن جي متفقه راءِ تي ٻڌل هجي، مذهبي ۽ فقهي مسئلن ۾. جڏهن تون اهڙو ڪم مڪمل ڪرين، تڏهن اسان مسلمانن کي هڪ ئي فقه تي متحد ڪري سگهنداسين، ۽ ان کي سڄي اسلامي سلطنت ۾ نافذ ڪنداسين، ۽ حڪم ڏينداسين ته ڪوبه ان جي خلاف عمل نه ڪري.“  
ابراهيم بن علي بن محمد بن فرحون اليعمري المالڪي، الديباج المذهب في معرفة أعيان علماء المذهب، پهريون ڇاپو، جلد 1 (بيروت: دار النشر، دار الكتب العلمية، 1996)، ص. 25.

تاريخي روايتن موجب، ٻئي عباسي خليفي هارون الرشيد پڻ امام مالڪ آڏو اهڙي خواهش ظاهر ڪئي، پر امام مالڪ ان کان متاثر نه ٿيو.  
تنهن هوندي به، امام مالڪ موطأ ترتيب ڏني، جنهن جو مقصد عالمن جي فقهي اختلافن کي گهٽائڻ هو.

 صحت ۽ اعتبار 

هي ڪتاب چاليهن سالن جي عرصي ۾ تيار ڪيو ويو. ابو حاتم الرازي موجب، هن کي ”موطأ“ ان ڪري سڏيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ عربي لفظ ”وطّأ“ جو مطلب آهي ”ماڻهن لاءِ آسان ڪرڻ“.  
امام مالڪ فرمايو:  
”مون هي ڪتاب مديني جي ستر فقهائن کي ڏيکاريو، ۽ سڀني ان سان اتفاق ڪيو (‘وطّؤا’)، تنهنڪري مون ان جو نالو موطأ رکيو.“ibid.

امام شافعي فرمايو:  
”الله جي ڪتاب کان پوءِ، زمين تي امام مالڪ جي ڪتاب کان وڌيڪ صحيح ڪوبه ڪتاب ڪونهي.“ابن عبد البر، التمهيد لما في الموطأ من المعاني والأسانيد، جلد 1 (مراڪش: دار النشر، 1387هه)، ص. 76.

امام مالڪ جا هزار کان وڌيڪ شاگرد هن ڪتاب کي نقل ڪندا رهيا، جنهن سبب متن ۾ ڪجهه فرق پيدا ٿيا. اڄ تائين هن ڪتاب جون سولهه کان وڌيڪ روايتون معلوم آهن، جن مان سڀ کان مشهور روايت يحيى بن يحيى الليثي جي آهي،اش-شيباڻي، ايم. (2004)، The Muwatta of Imam Muhammad (ص. 19)، تراث پبلشنگ. جنهن امام مالڪ جي زندگيءَ جي آخري سال ۾ موطأ حاصل ڪئي هئي.Islamic Awareness. (2004). On The “Versions” Of Mālik's Muwaṭṭa.  
الليثي جي روايت کي مالڪي فقهي مذهب ۾ معياري نسخو سمجهيو وڃي ٿو.

 موطأ جي جوڙجڪ 
موطأ ۾ لڳ ڀڳ 1,720 حديثون شامل آهن، جيڪي هيٺين قسمن ۾ ورهايل آهن:
 600 مرفوع حديثون  
 613 موقوف حديثون  
 285 مقطوع حديثون  
 222 مرسل حديثون  

 امتيازي خصوصيتون 
امين احسن اصلاحي موطأ جون هي خاص خوبيون بيان ڪيون آهن:مبادي تدبرِ حديث، امين احسن اصلاحي
 مختصر هجڻ باوجود جامع هجڻ  
 امام مالڪ مرفوع حديث تڏهن قبول ڪندو هو، جڏهن اها نبي ﷺ جي لفظن جي بلڪل عين مطابق هجي  
 بدعت ڪندڙ کان حديث قبول نه ڪرڻ  
 اعليٰ درجي جي فصيح عربي زبان  

 موطأ تي شرحون 
موطأ جي اهميت سبب، ان تي ڪيترين شرحَن جو ڪم ٿيو آهي:
 التمهيد – يوسف بن عبد البر  
 الاستذكار – ابن عبد البر  
 كتاب القبس في شرح موطأ مالك – ابو بكر ابن العربي  
 شرح موطأ – محمد الزرقاني  
 أوجاز المسالك إلى موطأ مالك – محمد زڪريا ڪاندهلوي  
 المنتقى شرح الموطأ – ابو الوليد الباجي  
 الإملاء في شرح الموطأ – ابن حزم  

 پڻ ڏسو 
 List of Sunni books
 Sahifah Hammam ibn Munabbih

 ٻاهريان ڳنڍڻا 

Category:سني ادب
Category:اٺين صديءَ جا عربي ڪتاب
Category:موطأ امام مالڪ

حوالا