محفوظ علائقا

محفوظ علائقا (Protected Areas) يا تحفظ وارا علائقا اهي هنڌ آهن جيڪا انهن جي تسليم ٿيل قدرتي يا ثقافتي قدرن جي ڪري، تحفظ حاصل ڪن ٿا. محفوظ علائقا اهي علائقا آهن، جتي انساني موجودگي يا قدرتي وسيلن (مثال طور ڪاٺ، ٻيلن جي ٻئي شيئن، پاڻي، وغيره) جو استحصال محدود آهي.

"محفوظ علائقو" جي اصطلاح ۾ سامونڊي محفوظ علائقا ۽ ڪيترن ئي سرحدن جي پار سرحد پار محفوظ علائقا پڻ شامل آهن. 2016 تائين، 161,000 کان وڌيڪ محفوظ علائقا آهن جيڪي دنيا جي زميني مٿاڇري واري علائقي جو تقريباً 17 سيڪڙو نمائندگي ڪن ٿا (انٽارڪٽيڪا کانسواءِ).

اندروني پاڻي کان ٻاهر قومي اختيار هيٺ پاڻي لاءِ، 14,688 سامونڊي محفوظ علائقا (MPAs) آهن، جيڪي تقريبن %10.2 ساحلي ۽ سامونڊي علائقن ۽ %4.12 عالمي سامونڊي علائقن کي ڍڪيندا آهن. ان جي ابتڙ، قومي اختيار کان ٻاهر دنيا جي سمنڊن جو صرف %0.25 سامونڊي محفوظ علائقا پاران ڍڪيل آهن. 

تازو سالن ۾، 30 بائي 30 جي شروعات 2030 تائين دنيا جي %30 سامونڊي علائقي ۽ %30 زميني علائقي کي بچائڻ جو مقصد رکيو آهي؛ هي يورپي يونين پاران 2030 لاءِ پنهنجي حياتياتي تنوع جي حڪمت عملي، فطرت لاءِ مهم ۾ اختيار ڪيو ويو آهي؛ جنهن حياتياتي تنوع جي ڪنوينشن جي COP15 سربراهي اجلاس  ۽ G7 دوران مقصد کي فروغ ڏنو. ڊسمبر 2022 ۾، قومون COP15 ۾ ڪنمنگ-مونٽريال گلوبل حياتياتي تنوع فريم ورڪ سان هڪ معاهدي تي پهتيون آهن،  جنهن ۾ 30 بائي 30 جي شروعات شامل آهي.

محفوظ علائقا اڪثر ڪري حياتياتي تنوع جي تحفظ لاءِ لاڳو ڪيا ويندا آهن. خطري ۾ پيل ۽ خطري ۾ پيل نسلن جي شڪار کان رهائش ۽ تحفظ فراهم ڪندا آهن. تحفظ ماحولياتي عملن کي برقرار رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو جيڪي تمام گهڻي شدت سان منظم ٿيل نظارن ۽ سامونڊي منظرن ۾ زنده نه رهي سگهن ٿا. مقامي ماڻهو ۽ مقامي برادريون قلعي جي تحفظ جي هن طريقي تي اڪثر تنقيد ڪن ٿيون عام طور تي تشدد واري عملن لاءِ جنهن ذريعي علائقن جا ضابطا لاڳو ڪيا ويندا آهن. 

IUCN جي تعريف
قدرتي وسيلن جو تحفظ 
حياتي تنوع جو تحفظ
حياتي تنوع جي تحفظ لاءِ محفوظ علائقن جي اثرائتي جو اندازو وقت سان آبادي جي تبديلين جي مقابلي سان لڳائي سگهجي ٿو. اهڙي تجزيي مان معلوم ٿيو ته 2,239 زميني فقريدار آبادي جي گهڻائي محفوظ علائقن ۾ سست رفتاري سان تبديل ٿي. سراسري طور تي، فقريدار آبادي محفوظ علائقن ۾ پنج ڀيرا وڌيڪ سستي سان گهٽجي وئي (−0.4٪ في سال) ساڳئي هنڌن تي جيڪي تحفظ جي کوٽ آهن (−1.8٪ في سال). 
ماحولياتي نظام جي خدمتن جو تحفظ
 IUCN محفوظ علائقو 
انتظامي زمرا 
تاريخ 
حياتياتي تنوع تي ڪنوينشن
چئلينجز
اثرائتو
ڀوٽان هڪ رول ماڊل جي حيثيت سان
علائقي جي لحاظ کان
پڻ ڏسو

 ماحوليات
 قومي پارڪ 
 سامونڊي محفوظ علائقو

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا

WDPA dataset on Ocean Data Viewer
ProtectedPlanet.net
Campaign For Nature – campaigns for protecting at least 30% of the planet by 2030
DOPA, a Digital Observatory for Protected Areas
United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Center, Protected Areas Programme
IUCN World Commission on Protected Areas
IUCN Global Protected Area Programme
2010 Biodiversity Indicators Partnership Indicator Factsheet: Management Effectiveness of Protected Areas
A-Z of Areas of Biodiversity Importance
 Brazilian Amazon Protected areas – Instituto Socioambiental

زمرو:محفوظ علائقا
زمرو:ڌرتي جي ايراضي جو استعمال