چپ

چپ (Lips) نرم بافتن (Soft tissues) جو هڪ جوڙو آهن جيڪي ڄاڙي سان جڙيل هوندا آهن. اهي انسانن سميت ڪيترن ئي جانورن جي وات جو سڀ کان وڌيڪ نظر ايندڙ حصو آهن. کير پياريندڙ جانورن (Mammals) جا چپ نرم ۽ چرپر ڪندڙ هوندا آهن، جيڪي غذا حاصل ڪرڻ (جهڙوڪ ٿڃ پيئڻ) ۽ آواز يا ٻوليءَ جي اچارڻ ۾ مدد ڪندا آهن. انساني چپ هڪ حسي عضوو به آهن ۽ چمي يا محبت جي اظهار دوران هڪ حساس علائقو (Erogenous zone) ثابت ٿيندا آهن.

 بناوت 

مٿئين ۽ هيٺئين چپن کي طبي زبان ۾ ترتيبوار labium superius oris ۽ labium inferius oris چيو ويندو آهي. اها جڳهه جتي چپ منهن جي چمڙي سان ملن ٿا، ان کي "ورميلين بارڊر" (Vermilion border) چيو ويندو آهي. مٿئين چپ جي وچ واري مڙيل شڪل کي "ڪيوپڊز بو" (Cupid's bow) چيو ويندو آهي. مٿئين چپ ۽ نڪ جي وچ ۾ موجود سڌي لڪير يا نالي کي "فلٽرم" (Philtrum) چيو ويندو آهي.

چپن جي چمڙي تمام سنهي هوندي آهي، جنهن ۾ 3 کان 5 گهرڙن جون تهون هونديون آهن، جڏهن ته منهن جي باقي چمڙي ۾ 16 تهون ٿينديون آهن. چپن ۾ ميلانين (Melanin) گهٽ هجڻ ڪري رت جون نليون صاف نظر اچن ٿيون، جنهنڪري چپ ڳاڙها نظر ايندا آهن. چپن تي وار نه هوندا آهن ۽ نه ئي پگهر جا غدود (Sweat glands) ٿيندا آهن، جنهنڪري اهي جلدي خشڪ ٿي ويندا آهن.

 اعصابي ۽ رت جي فراهمي 
 اعصاب (Nerves): چپن کي "ٽرائيجمينل نرو" (Trigeminal nerve) ذريعي حسي سگنل ملندا آهن.
 رت (Blood): "فيشل آرٽري" (Facial artery) چپن کي رت مهيا ڪندي آهي.

 مشڪون (Muscles) 
چپن جي چرپر لاءِ ڪيتريون ئي مشڪون ڪم ڪن ٿيون، جن ۾ "آربيڪيولرس اوريس" (Orbicularis oris) سڀ کان اهم آهي، جيڪا وات کي بند ڪرڻ ۽ سيٽي وڄائڻ ۾ مدد ڪندي آهي. اهي سڀ مشڪون "فيشل نرو" (Facial nerve) ذريعي ڪنٽرول ٿينديون آهن.

 فعل (Functions) 

 کاڌو کائڻ 
چپ کاڌي کي وات ۾ روڪڻ، مائع شين کي پيئڻ ۽ چوسڻ (Suction) ۾ مدد ڪن ٿا. ٻارن لاءِ ماءُ جو کير پيئڻ لاءِ چپن جي گرفت تمام ضروري آهي.

 ڳالهائڻ (Articulation) 
چپ مختلف آوازن کي ڪڍڻ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪن ٿا، خاص طور تي اهي لفظ جن ۾ ٻنهي چپن جو استعمال ٿئي (Bilabial consonants)، جهڙوڪ "پ"، "ب"، "م".

 حسي عضوو 
چپن ۾ اعصابي ريشا (Nerve endings) تمام گهڻا هوندا آهن، تنهنڪري اهي لمس (Touch)، گرمي ۽ سردي لاءِ تمام گهڻا حساس هوندا آهن.

 طبي اهميت (Clinical significance) 
چپ ڪيترن ئي بيمارين جي نشاندهي ڪن ٿا:
 سائنسوس (Cyanosis): رت ۾ آڪسيجن جي گهٽتائيءَ سبب چپن جو رنگ نيرو ٿي ويندو آهي.
 چيلائٽس (Cheilitis): چپن جي سوزش کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ چپ ڦاٽي پوندا آهن.
 ڪٽيل چپ (Cleft lip): هي هڪ پيدائشي نقص آهي جنهن جو علاج سرجري ذريعي ممڪن آهي.
 ڪينسر: تماڪ جي استعمال ۽ سج جي تيز روشنيءَ سبب چپن جو ڪينسر ٿي سگهي ٿو.

 سماج ۽ ثقافت 
دنيا جي ڪيترن ئي سماجن ۾ چپن کي حسن ۽ جنسي ڪشش جي علامت سمجهيو ويندو آهي. چپن کي سينگارڻ لاءِ لپسٽڪ (Lipstick)، لپ گلاس ۽ لپ بام جو استعمال عام آهي. ڪجهه ثقافتن ۾ چپن کي ڇلڻ (Piercing) جو رواج به آهي.

 حوالا 

Category:اناتومي
Category:وات
Category:چهرو