ننڊ

ننڊ (Sleep) گهٽيل ذهني ۽ جسماني سرگرميءَ جي اها حالت آهي جنهن ۾ شعور تبديل ٿي ويندو آهي ۽ ڪجهه حسي سرگرميون رڪجي وينديون آهن. ننڊ دوران، عضون جي حرڪت ۽ ڀرپاسي جي ماحول سان رابطي ۾ نمايان گهٽتائي اچي ٿي. ننڊ، جاڳڻ کان ان لحاظ کان مختلف آهي ته ان ۾ محرڪن (Stimuli) کي جواب ڏيڻ جي صلاحيت گهٽ هوندي آهي، پر اها بيهوشي (Coma) يا شعور جي ٻين خرابيءَ واري حالتن کان وڌيڪ فعال هوندي آهي، ڇاڪاڻ ته ان دوران دماغ فعال نموني ڪم ڪندو رهندو آهي.

ننڊ بار بار ٿيندڙ دورن (Cycles) ۾ اچي ٿي، جنهن دوران جسم ٻن مختلف موڊس جي وچ ۾ تبديل ٿيندو رهندو آهي: آر اي ايم (Rapid Eye Movement - REM) ۽ نان-آر اي ايم (Non-REM) ننڊ. جيتوڻيڪ REM جو مطلب "اکين جي تيز حرڪت" آهي، پر ننڊ جي هن مرحلي جا ٻيا به ڪيترائي پهلو آهن، جن ۾ جسم جو عارضي طور تي مفلوج ٿيڻ شامل آهي. خواب ننڊ جي ڪجهه خاص مرحلن دوران دماغ ۾ پيدا ٿيندڙ تصويرن، خيالن ۽ احساسن جو تسلسل هوندا آهن.

ننڊ دوران جسم جا اڪثر سرشتا بحاليءَ (Anabolic) واري حالت ۾ هوندا آهن، جيڪي مدافعتي، عصبي، هڏائين ۽ عضلاتي نظام کي ٻيهر توانائي فراهم ڪرڻ ۾ مدد ڪندا آهن.

 فزيالوجي (Physiology) 

ننڊ دوران سڀ کان وڌيڪ فزيالوجي تبديليون دماغ ۾ ٿينديون آهن. دماغ جاڳڻ جي ڀيٽ ۾ ننڊ دوران خاص طور تي نان-آر اي ايم ننڊ ۾ گهٽ توانائي استعمال ڪندو آهي.

ننڊ دوران تبديلين کي ماپڻ لاءِ اهم طريقا هي آهن:
 اليڪٽرواينسفلوگرافي (EEG): دماغي لهرن جي ماپ.
 اليڪٽرواوڪيولوگرافي (EOG): اکين جي حرڪت جي ماپ.
 اليڪٽرومائيوگرافي (EMG): عضلاتي سرگرميءَ جي ماپ.

جڏهن اهي سڀ ماپون گڏ ڪيون وينديون آهن، ته ان کي پولي سومنوگرافي (Polysomnography) چيو ويندو آهي.

 ننڊ ۾ دماغي لهرون 
EEG تي نظر ايندڙ برقي سرگرمي دماغي لهرن کي ظاهر ڪري ٿي.
 الفا لهرون (Alpha waves): جڏهن ماڻهو آرام واري حالت ۾ هجي پر هوش ۾ هجي.
 بيٽا لهرون (Beta waves): جڏهن ماڻهو مڪمل طور تي خبردار (Alert) هجي.
 ڊيلٽا لهرون (Delta waves): ننڊ جي تمام گهري مرحلي ۾ نظر اينديون آهن.

 نان-آر اي ايم ۽ آر اي ايم ننڊ 
ننڊ ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايل آهي:
 نان-آر اي ايم (NREM): هن ۾ ٽي مرحلا (N1, N2, N3) هوندا آهن. N3 کي گهري ننڊ چيو ويندو آهي جنهن ۾ جسماني بحالي ٿيندي آهي.
 آر اي ايم (REM): جنهن کي "Paradoxical Sleep" به چيو ويندو آهي. هن مرحلي ۾ دماغ جاڳڻ وانگر فعال هوندو آهي ۽ خواب اڪثر هن مرحلي ۾ ايندا آهن.

ننڊ جو هڪ مڪمل چڪر (Cycle) لڳ ڀڳ 90 منٽن جو هوندو آهي ۽ هڪ سٺي ننڊ ۾ اهڙا 4 کان 6 چڪر ٿيندا آهن.

 جاڳڻ (Awakening) 
ننڊ مان جاڳڻ جو مطلب ننڊ جو خاتمو يا ماحول جو جائزو وٺڻ لاءِ پوزيشن تبديل ڪرڻ ٿي سگهي ٿو. جاڳڻ جي عمل ۾ دماغ ۾ برقي سرگرمي تيز ٿي ويندي آهي جيڪا ٿيلامس (Thalamus) کان شروع ٿي سڄي دماغ ۾ پکڙجي ويندي آهي.

اڄڪلهه ڪيترائي ماڻهو الارم ڪلاڪ (Alarm clock) ذريعي سجاڳ ٿين ٿا، پر مصنوعي روشني (جهڙوڪ اسمارٽ فون اسڪرين) قدرتي ننڊ جي چڪر کي متاثر ڪري رهي آهي.

 پڻ ڏسو 
 خواب
 دماغ
 انساني جسم

 حوالا 

Category:ننڊ
Category:انساني فزيالوجي