مخلوط حڪومت

مخلوط حڪومت (يا مخلوط آئين) اهڙي حڪومتي صورت آهي جيڪا جمھوريت، اشرافيت ۽ بادشاھت جا عنصر گڏ ڪري ٿي، جنهن سان انهن جي ممڪن بگاڙن ــ جيئن ارسٽو جي سياست ۾ بيان ڪيل انارڪي، اولگارڪي ۽ جبر ــ کي روڪڻ جو مقصد هوندو آهي. هي تصور قديم دور ۾ مقبول ٿيو ته جيئن جمهوريه کي، جيڪا رومي آئين هيٺ ترقي ڪئي، استحڪام ۽ ڪاميابيءَ جي صورت طور بيان ڪيو وڃي.

روايتي جمھوريت، اشرافيت يا بادشاھت کان مختلف، مخلوط حڪومت هيٺ حڪمران شهري چونڊيندا آهن، نه ته وراثت يا قرعه اندازي ذريعي عهدو حاصل ڪندا آهن (قديم يوناني-رومي دور ۾ قرعه اندازي کي قديم جمھوريت جي بنيادي خصوصيت سمجهيو ويندو هو).

قديم يوناني فلسفي
افلاطون پنهنجي ڪتاب جمھوريه ۾ حڪومتن کي پنج بنيادي قسمن ۾ ورهايو (جن مان چار عملي صورتون هيون ۽ هڪ سندس مثالي تصور، جيڪو "صرف ڳالهين ۾" موجود هو):
جمھوريت: گهڻن جي حڪومت  
اولگارڪي: ٿورن جي حڪومت  
ٽائيموڪريسي: عزت يا قدر وارن جي حڪومت  
جبر: هڪ شخص جي ذاتي مفاد لاءِ حڪومت  
اشرافيت: بهترين ماڻهن جي حڪومت (افلاطون جو مثالي نمونو)

افلاطون موجوده سڀني صورتن ۾ خاميون ڏٺيون، تنهنڪري هن نتيجو ڪڍيو ته اشرافيت، جيڪا فضيلت ۽ دانائيءَ تي زور ڏئي ٿي، سڀ کان پاڪ حڪومتي صورت آهي. ارسٽو گهڻو ڪري افلاطون جي خيالن سان متفق هو ۽ پنهنجي ڪتاب سياست ۾ ٽن قسمن (ٽائيموڪريسي کانسواءِ) تي تفصيلي بحث ڪيو. ارسٽو آئينِي حڪومت (قانون هيٺ اولگارڪي ۽ جمھوريت جو ميل) کي مثالي قرار ڏنو، پر هن مشاهدو ڪيو ته رياستون انهن صورتن وچ ۾ هڪ افراتفري واري چڪر ــ اناسيڪلو سس ــ ذريعي ڦرنديون رهن ٿيون. هن مستحڪم حڪومت ٺاهڻ بابت ڪيترائي نظريا پيش ڪيا، جن مان هڪ سڀني صورتن جو ميل هو.

پوليبئس دليل ڏنو ته گهڻين رياستن ۾ حڪومت "هڪ کان وڌيڪ" بنيادي اصولن تي مشتمل هوندي آهي، جنهن کي پوءِ مخلوط نظام چيو ويو.Heinrich August Winkler (2012), Geschichte des Westens. Von den Anfängen in der Antike bis zum 20. Jahrhundert, Third Edition, Munich (Germany), , p. 179

رومي دور

مخلوط حڪومت جو مثالي تصور پوليبئس پاران عام ٿيو، جنهن رومي جمهوريه کي ارسٽو جي نظريي جو عملي مثال سمجهيو (Millar, 2002). بادشاھت جو عنصر قونصلن ۾، اشرافيت جو سينيٽ ۾ ۽ جمھوريت جو اسيمبلين ۾ نظر ايندو هو. هر ادارو ٻئي کي توازن ۽ نگراني مهيا ڪندو هو، جنهن سان استحڪام پيدا ٿيندو هو. پوليبئس جا خيال بعد ۾ سيسرو به قبول ڪيا (Millar, 2002).

وچئين دور
سينٽ ٿامس اڪويناس پنهنجي خط بادشاهت بابت ۾ دليل ڏنو ته بادشاھت، جيڪڏهن اشرافي ۽ جمھوري حدبندين سان هجي، ته سڀ کان عادلانه حڪومت آهي. هن حڪمران جي ذميواري تي زور ڏنو ته هو الهي ۽ قدرتي قانون جي پاسداري ڪري.

نشاة ثانيہ، سڌاري ۽ روشن خيالي
سيسرو نشاة ثانيہ دوران تمام گهڻو معزز ٿيو. مخلوط حڪومت جو تصور جمهوريت پسندي جي نظريي سان ڳنڍجي ويو. طاقت جي غلط استعمال کي گهٽائڻ لاءِ جان ڪيلوِن اشرافيت ۽ جمھوريت جي ميلاپ جي حمايت ڪئي ۽ اختيارن جي ورهاست تي زور ڏنو.Jan Weerda, Calvin, in: Evangelisches Soziallexikon, Third Edition, Stuttgart (Germany), 1958, col. 210

روشن خيالي جي دور ۾ ٿامس هابز، جان لاڪ، مونتسڪيو، ژان-ژاڪ روسو ۽ امانوئيل ڪانٽ به ان تي بحث ڪيو. خاص طور تي مونتسڪيو اختيارن جي ورهاست جي تصور سان لاڳاپيل ٿيو.Winkler (2012), pp. 184ff

ڪجهه عالمن جهڙوڪ هاينرِخ آگسٽ ونڪلر موجب هي خيال آمريڪي آئين جي مصنفن تي به اثرانداز ٿيو، جن چيڪس اينڊ بيلنسز جو تصور اپنائو.Winkler (2012), p. 301 برطانيا جو آئين، جنهن ۾ خودمختيار بادشاھ، ايوانِ لارڊز ۽ ايوانِ عامه شامل هئا، 19هين صديءَ ۾ مخلوط آئين جو نمايان مثال هو.Heinrich August Winkler (2012), pp. 151ff

جديد دور
آمريڪا
ڪجهه آمريڪي عالمن موجب آمريڪا ۾ مخلوط حڪومت آهي، جتي آمريڪا جو صدر، آمريڪي سينيٽ ۽ آمريڪي ايوان نمائندگان گڏجي طاقت جي توازن جو نظام ٺاهين ٿا.

يورپي يونين
هڪ نظرئي موجب يورپي يونين ۾ ڪميشن جو صدر "هڪ" جو عنصر، ڪميشن اشرافي عنصر ۽ پارليامينٽ جمھوري عنصر جي نمائندگي ڪري ٿي. Explaining the stability of the EU through the concept of a Mixed Constitution.

پڻ ڏسو
اناسيڪلو سس
آئينيت
آئيني معاشيات
تاجدار جمهوريه
اختيارن جو ميل
اعليٰ قانون موجب حڪمراني
جمھوريه (افلاطون)
سياست (ارسٽو)
اختيارن جي ورهاست

حوالا

خارجي ڳنڍڻا
پوليبئس ۽ بانيان: اختيارن جي ورهاست
ڊي ريپبلڪا اينگلو رم، سر ٿامس اسمتھ پاران انگريزي آئين جو بيان، راڻي ايلزبيٿ اول جي دور ۾

زمرو:آئيني قانون