فن تعمير

فنِ تعمير يا آرڪيٽيڪچر عمارتن ۽ ٻين اڏاوتن کي رٿڻ، ڊيزائين ڪرڻ ۽ تعمير ڪرڻ جو فن ۽ طريقو آهي. هي تعميراتي مهارتن کان مختلف آهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ نه صرف اڏاوت، پر ثقافتي، جمالياتي ۽ فني پهلوئن کي به نظر ۾ رکيو ويندو آهي. تاريخي تهذيبون اڪثر پنهنجي بچيل تعميراتي شاهڪارن مان ئي سڃاتيون وينديون آهن.

 بنيادي اصول ۽ نظريا 
فنِ تعمير تي لکيل قديم ترين ڪتاب پهرين صدي ق.م جو رومي آرڪيٽيڪٽ ويٽرويس جو آهي. هن موجب هڪ سٺي عمارت ۾ ٽي خاصيتون هجڻ گهرجن:
 Firmitas (مضبوطي): عمارت جو پائيدار هجڻ.
 Utilitas (افاديت): عمارت جو مقصد پورو ڪرڻ.
 Venustas (خوبصورتي): عمارت جو ڏسڻ ۾ وڻندڙ هجڻ.

19هين صدي ۾ لوئس سوليوان جو مشهور جملو "Form follows function" (شڪل مقصد جي تابع آهي) جديد آرڪيٽيڪچر جو بنياد بڻيو.

 تاريخي سفر 
 قديم دور: شروعات ۾ مقامي (Vernacular) آرڪيٽيڪچر هو. قديم شهري دور ۾ مذهبي مندرن ۽ حڪمرانن جي محلن تي ڌيان ڏنو ويندو هو.
 ايشيائي اثر: هندستاني ۽ چيني طرزِ تعمير سڄي ايشيا تي اثر وڌو، خاص ڪري ٻڌمت جي تعميرات مقامي رنگ اختيار ڪيا.
 وچولو دور ۽ ريناسنس: يورپ ۾ رومانيسڪ (Romanesque) ۽ گوٿڪ (Gothic) انداز جا ڪيٿيڊرل مشهور ٿيا. ريناسنس (ٻيهر سجاڳي) جي دور ۾ ڪلاسيڪل انداز کي ٻيهر زنده ڪيو ويو.

 جديد ۽ معاصر آرڪيٽيڪچر 
 جديد آرڪيٽيڪچر (Modern Architecture): پهرين عالمي جنگ کانپوءِ شروع ٿيو. ان ۾ سادي جيو ميٽرڪ شڪلين ۽ جديد مادي (اسٽيل، ڪنڪريٽ) جو استعمال وڌيو ته جيئن وچولي ۽ پورهيت طبقي جي ضرورتن کي پورو ڪري سگهجي.
 پوسٽ ماڊرن ۽ همعصر دور: جڏهن آرڪيٽيڪٽس ماڊرنزم مان بيزار ٿيا، ته انهن تاريخي حوالن ۽ وڌيڪ آرائشي انداز کي اختيار ڪيو.
 پائيدار آرڪيٽيڪچر (Sustainable Architecture): 20هين صديءَ جي آخر ۾ ماحولياتي بچاءُ لاءِ پائيدار تعميرات جو تصور متعارف ٿيو.

 وسعت 
اڄڪلهه فنِ تعمير جو شعبو تمام گهڻو وسيع ٿي چڪو آهي، جنهن ۾ شهرن جي رٿابندي کان وٺي جهازن جي ڊيزائين (Naval architecture) ۽ گهرن جي اندروني سجاوٽ (Interior decoration) تائين سڀ ڪجهه شامل آهي.

 وڌيڪ ڏسو 
 سول انجنيئرنگ
 شھري رٿابندي
 دنيا جا ست عجائبات

 حوالا 

زمرو:فنِ تعمير
زمرو:فنونِ لطيفه
زمرو:انجنيئرنگ