راڪيٽ

راڪيٽ (Rocket) هڪ ڊگهي شڪل جي اڏامندڙ گاڏي آهي، جيڪا تيز رفتاري (Acceleration) لاءِ راڪيٽ انجڻ جو استعمال ڪري ٿي ۽ اڏام لاءِ پنهنجي آس پاس جي هوا تي ڀاڙڻ جي ضرورت ناهي هوندي. راڪيٽ انجڻ تيز رفتار سان گئسن جو اخراج ڪري هڪ ردعمل (Reaction) پيدا ڪري ٿي، جنهن سان راڪيٽ کي اڳتي وڌڻ لاءِ زور (Thrust) ملي ٿو. جيٽ انجڻ جي برعڪس، راڪيٽ پنهنجو سڄو ٻارڻ (Propellant) پاڻ کڻي هلندو آهي، تنهنڪري هي خلا جي خالي جاءِ (Vacuum) ۾ به اڏامي سگهي ٿو. حقيقت ۾، راڪيٽ انجڻ فضا کان ٻاهر وڌيڪ بهتر نموني ڪم ڪندي آهي.

گهڻ-اسٽيجي راڪيٽ (Multistage rockets) زمين جي ڪشش ثقل کان ٻاهر نڪرڻ واري رفتار (Escape velocity) حاصل ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا، تنهنڪري اهي لامحدود اوچائي حاصل ڪري سگهن ٿا. فضائي انجڻين جي مقابلي ۾ راڪيٽ هلڪا ۽ تمام طاقتور هوندا آهن. اڏام کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ راڪيٽ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن، جهڙوڪ: فني اڏام (Airfoils)، گيمبلڊ ٿرسٽ (Gimballed thrust)، يا رڳو ڪشش ثقل جي اثر هيٺ بيلسٽڪ رستي تي اڏامڻ.

فوجي ۽ تفريحي مقصدن لاءِ راڪيٽ جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ 13هين صديءَ جي چين ۾ شروع ٿيو هو. پر راڪيٽ جي شعبي ۾ وڏي سائنسي ۽ صنعتي ترقي 20هين صديءَ ۾ ٿي، جڏهن هي "خلائي دور" (Space Age) جو بنياد بڻيو، جنهن ۾ انسان جو چنڊ تي پهچڻ به شامل آهي. اڄڪلهه راڪيٽ آتش بازي، ميزائلن، مصنوعي سيٽلائيٽ، ۽ فضائي تحقيق لاءِ استعمال ٿين ٿا.

 تاريخ 


بارود سان هلندڙ راڪيٽ 13هين صديءَ جي وچ ۾ چين جي سونگ خاندان جي دور ۾ ترقي پذير ٿيا. منگولن چيني راڪيٽ ٽيڪنالوجي کي اپنايو ۽ منگولن جي حملن ذريعي اها ٽيڪنالاجي وچ اوڀر ۽ يورپ تائين پهتي. جوزف نيدهم موجب، چيني بحريه 1245ع ڌاري هڪ فوجي مشق ۾ راڪيٽ استعمال ڪيا هئا.

وچين دور ۽ شروعاتي جديد دور ۾ راڪيٽ قلعن جي گهيري دوران باهه لڳائڻ وارن هٿيارن طور استعمال ٿيندا هئا. 1270ع ۽ 1280ع جي وچ ۾، حسن الرماح پنهنجي ڪتاب الفروسية والمناصب الحربية ۾ بارود جا 107 طريقا لکيا، جن مان 22 راڪيٽن لاءِ هئا.

18هين صديءَ جي آخر ۾، هندستان ۾ ميسور جي سلطنت جي حڪمران حيدر علي لوهي خول وارا راڪيٽ (ميسوري راڪيٽ) تيار ڪيا، جيڪي ڪاميابيءَ سان جنگين ۾ استعمال ٿيا. انهن ئي راڪيٽن جي بنياد تي برطانيه ۾ ڪانگريو راڪيٽ (Congreve rocket) تيار ڪيو ويو، جيڪو نيپولين جي جنگين ۾ استعمال ٿيو.


جديد راڪيٽ سازيءَ جي شروعات تڏهن ٿي جڏهن 1926ع ۾ رابرٽ گاڊرڊ (Robert Goddard) هڪ هاءِ پريشر ڪمبسشن چيمبر سان سپرسونڪ نوزل لڳائي، جنهن سان راڪيٽ جي ڪارڪردگي 2 سيڪڙو مان وڌي 64 سيڪڙو ٿي وئي. هن مائع ٻارڻ جي استعمال سان راڪيٽن کي وڌيڪ اثرائتو بڻايو.

ٻي عالمي جنگ دوران سوويت يونين ڪيٽيوشا راڪيٽ لانچر (Katyusha) استعمال ڪيا، جڏهن ته جرمني پاران V-2 راڪيٽ تيار ڪيو ويو جيڪو جديد فضائي سفر جو بنياد بڻيو.

 راڪيٽ جا قسم 
راڪيٽ پنهنجي ٻارڻ جي بنياد تي هيٺين قسمن جا هوندا آهن:
 مضبوط ٻارڻ (Solid fuel): جنهن ۾ ٻارڻ ۽ آڪسائيڊائزر جو آميزش اڳواٽ تيار هوندو آهي.
 مائع ٻارڻ (Liquid fuel): هن ۾ ٻارڻ ۽ آڪسائيڊائزر کي الڳ الڳ ٽينڪن ۾ رکيو ويندو آهي.
 هائبرڊ (Hybrid): هن ۾ هڪ شيءِ مضبوط ۽ ٻي مائع يا گئس جي صورت ۾ هوندي آهي.

 پڻ ڏسو 
 ميزائل
 خلائي سفر
 سيٽلائيٽ

 حوالا 

Category:راڪيٽ
Category:خلائي گاڏيون
Category:فضائي ٽيڪنالاجي