مھاجر

مهاجر () اُن شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو نسل، مذهب، قوميت، سياسي راءِ، هٿياربند تڪرار، منظم تشدد، يا سنگين عوامي افراتفري سبب پنهنجي ملڪ کي ڇڏي ڪنهن ٻئي ملڪ ۾ تحفظ حاصل ڪرڻ تي مجبور ٿئي. گڏيل قومن جي مهاجرن بابت اعليٰ ڪمشنر (UNHCR) موجب، مهاجر اهو ماڻهو آهي جيڪو پنهنجي ملڪ واپس وڃڻ کان قاصر يا ناپسنديده هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ واپسيءَ جي صورت ۾ سندس جان، آزادي يا بنيادي حقن کي حقيقي خطرو لاحق هجي.

مهاجر اُن وقت تائين پناهہ ڳولڻ وارو () سڏبو آهي، جيستائين ميزبان رياست يا UNHCR پاران کيس باضابطه طور مهاجر جو درجو نه ڏنو وڃي.

داخلي طور بي دخل ماڻهو () اڪثر عام گفتگو ۾ مهاجر سڏيا وڃن ٿا، پر بين الاقوامي قانون تحت اهي مهاجر ناهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ڪنهن بين الاقوامي سرحد کي عبور نه ڪيو هوندو آهي.

 اصطلاح جي اصل 
لفظ refugee انگريزي ٻولي ۾ فرانسيسي لفظ refugié مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي “پناهه وٺندڙ”. هي اصطلاح لاطيني لفظ refugium سان جڙيل آهي، جنهن جي معنيٰ خطري کان بچاءَ لاءِ محفوظ جاءِ اختيار ڪرڻ آهي. تاريخي طور هي لفظ يورپ ۾ مذهبي جبر کان لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهن لاءِ سترهين صدي ۾ استعمال ٿيو، جڏهن پروٽيسٽنٽ آبادي فرانس مان هجرت ڪرڻ تي مجبور ٿي.

 قانوني تعريف 
بين الاقوامي قانون تحت مهاجر جي جامع ۽ مستند تعريف 1951ع واري مهاجرن بابت گڏيل قومن جي ڪنوينشن ۾ ڏني وئي آهي، جنهن موجب:

اهو شخص جيڪو نسل، مذهب، قوميت، ڪنهن خاص سماجي گروهه جي رڪنيت يا سياسي راءِ سبب ظلم جي حقيقي خوف هيٺ پنهنجي ملڪ کان ٻاهر هجي، ۽ ان ملڪ جي تحفظ حاصل ڪرڻ کان قاصر يا انڪار ڪندڙ هجي، مهاجر سڏبو.

1967ع جي پروٽوڪول ذريعي هي تعريف جغرافيائي ۽ وقتي پابندين کان آزاد ڪري عالمي سطح تي لاڳو ڪئي وئي.

قدرتي آفتن، موسمي تبديلي، يا شديد معاشي بحران سبب لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهو عام طور هن قانوني تعريف ۾ شامل ناهن، البت آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا ۾ ڪجهه علائقائي معاهدن هن دائري کي وسيع ڪيو آهي.

 مهاجرن جا قسم 
بين الاقوامي مطالعي موجب مهاجرن کي مختلف درجن ۾ ورهايو وڃي ٿو:
 سياسي مهاجر
 مذهبي جبر سبب مهاجر
 جنگي يا هٿياربند تڪرار سبب مهاجر
 بي وطن ماڻهو (stateless persons)
 وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ڪندڙ مهاجر (mass displacement)

 گڏيل قومن جا ادارا 

 UNHCR 
گڏيل قومن جو مهاجرن بابت اعليٰ ڪمشنر (UNHCR) 1950ع ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي قرارداد ذريعي قائم ڪيو ويو. هن اداري جو بنيادي مقصد مهاجرن، پناهہ ڳولڻ وارن، بي وطن ماڻهن ۽ داخلي طور بي دخل ماڻهن جي تحفظ، انساني امداد ۽ مستقل حل مهيا ڪرڻ آهي.

 UNRWA 
UNRWA 1949ع ۾ خاص طور فلسطين جي مهاجرن لاءِ قائم ڪيو ويو. فلسطين جا مهاجر UNHCR بدران هن اداري جي انتظام هيٺ اچن ٿا، جيڪو تعليم، صحت، سماجي خدمتون ۽ هنگامي امداد فراهم ڪري ٿو.

 مهاجرن جا حق 
بين الاقوامي قانون تحت مهاجرن کي هي بنيادي حق حاصل آهن:
 ظلم واري هنڌ ڏانهن زبردستي واپسي کان تحفظ (non-refoulement)
 تعليم، صحت ۽ روزگار تائين مناسب رسائي
 قانوني سڃاڻپ ۽ سفر جا دستاويز
 خانداني ٻيهر ملاپ جو حق

non-refoulement جو اصول بين الاقوامي عرفي قانون جو حصو آهي ۽ ڪنهن به مهاجر کي اهڙي ملڪ واپس موڪلڻ جي اجازت نٿو ڏئي، جتي کيس جان يا آزاديءَ جو خطرو هجي.

 مستقل حل 
UNHCR مهاجرن لاءِ ٽن بنيادي مستقل حلن جي نشاندهي ڪري ٿو:
 ميزبان ملڪ ۾ سماجي ۽ قانوني ضم ٿيڻ
 رضاڪارانه ۽ محفوظ واپسي
 ٽئين ملڪ ۾ ٻيهر آبادڪاري

 ڏسو پڻ 
 پناهہ ڳولڻ وارو
 داخلي طور بي دخل ماڻهو
 مهاجر قانون
 جبري لڏپلاڻ

 حوالا 

زمرو:مهاجر
زمرو:انساني حق
زمرو:بين الاقوامي قانون
زمرو:جبري لڏپلاڻ