پاڪستان ۾ کان ڪني

پاڪستان ۾ کان ڪني (Mining in Pakistan) هڪ اهم صنعت آهي. پاڪستان ۾ ڪوئلو، ٽامو، سون، ڪروميئم ڪچڌات، معدني لوڻ، باڪسائيٽ ۽ ٻيا ڪيترائي معدنيات شامل آهن. قيمتي ۽ نيم قيمتي پٿرن جا ڪيترائي قسم پڻ آهن، جيڪا پڻ ڪڍيا وڃن ٿا. انهن ۾ پيريڊوٽ، اڪواميرائن، پکراج، ياقوت، زمرد، ناياب زميني معدنيات بسٽنيسائيٽ ۽ زينوٽائم، اسفين، ترملين ۽ ڪوارٽز جون ڪيتريون ئي قسمون شامل آهن. 

پاڪستان معدنياتي ترقياتي ڪارپوريشن کان کني جي صنعت جي حمايت ۽ ترقي لاءِ ذميوار اختيار آهي. جيم اسٽون ڪارپوريشن آف پاڪستان هڪ سرڪاري اداري جي طور تي قيمتي پٿر جي مائننگ ۽ پالش ۾ اسٽيڪ هولڊرز جي مفادن جو خيال رکي ٿي. بلوچستان ۾ پاڪستان جي صوبن مان سڀ کان وڌيڪ معدنيات جا ذخيرا آهن، جڏهن ته سنڌ ڪوئلي جي ذخيرن سان مالا مال آهي ۽ خيبر پختونخواه قيمتي پٿرن سان مالا مال آهي. تيل، گئس ۽ ايٽمي توانائي جي مقصدن ۾ استعمال ٿيندڙ معدنيات وفاقي حڪومت پاران ڪڍيو وينديون آهن. ٻين معدنيات جي کان کني هڪ صوبائي مسئلو آهي. هن وقت پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 52 معدنيات ڪڍيا ۽ پروسيس ڪيا ويندا آهن.

معدني لوڻ ۽ ڪوئلو
هن علائقي ۾ 320 قبل مسيح کان لوڻ ڪڍيو پيو وڃي. خيورا لوڻ جون کاڻيون دنيا جي قديم ترين ۽ وڏين لوڻ جي کاڻين مان آهن. خيورا ۾ لوڻ جي کوٽائي 110 چورس ڪلوميٽر (42 چورس ميل) جي زير زمين علائقي ۾ ڪئي ويندي آهي. خيورا لوڻ جي کاڻ ۾ اندازاً 220 ملين ٽن پٿر جي لوڻ جا ذخيرا آهن. هن کاڻ مان موجوده پيداوار هر سال 3,25,000 ٽن لوڻ آهي.
ٽامو، سون
بلوچستان جي علائقي، ريڪوڊڪ ۾، ٽامي ۽ سون جا ذخيرا موجود آهن. "اينٽوفاگاسٽا"، ڪمپني جيڪا ريڪوڊڪ فيلڊ جي مالڪ آهي، هڪ سال ۾ 1,70,000 ميٽرڪ ٽن ٽامي ۽ 3,00,000 آونس سون جي شروعاتي پيداوار جو هدف رکي ٿي. اهو منصوبو هر سال 3,50,000 ٽن کان وڌيڪ ٽامي ۽ 9,00,000 آونس سون پيدا ڪري سگهي ٿو. چاغي ضلعي ۾ واقع نوڪ ڪنڊي جي دشت ڪُھن ۾ ٽامي جا ذخيرا پڻ آهن. 

لوهه، ڪروميئم ۽ ايلومينيم جي ڪچڌاتون
لوھه جا ذخيرا پاڪستان جي مختلف علائقن ۾ ملڻ ٿيون، جن ۾ نوڪنڊي، چنيوٽ، سڀ کان وڏو ڪالاباغ، هري پور ۽ ٻيا اتر وارا علائقا شامل آهن.

فيبروري 2015ع ۾، لاهور شهر کان 160 ڪلوميٽر اتر اولهه ۾ واقع چنيوٽ ۾ هڪ چيني گروپ، ميٽالرجيڪل ڪوآپريشن آف چائنا پاران ذخيرا کوٽيا ويا.هڪ سينئر صوبائي انتظامي آفيسر اي ايف پي کي ٻڌايو ته شروعاتي اندازن مان ظاهر ٿئي ٿو ته 50 ڪروڙ ٽن لوھه جي معدنيات دريافت ڪئي وئي آهي.

جواهر ۽ ٻيا قيمتي پٿر
پڻ ڏسو: پاڪستان جا قيمتي پٿر

مقامي ۽ برآمداتي مقصدن لاءِ ڪيترائي قيمتي پٿر ڪڍيا ۽ پالش ڪيا ويندا آهن. هن آپريشن جو مرڪز خيبر پختونخوا ۽ تازو ئي گلگت بلتستان ۾ آهي. ڪيترائي قيمتي پٿر کوٽائي ويا آهن، جنهن ۾ پکراج، زمرد (Jade)، ياقوت (Ruby)، فيروزو، ترملين، پيريڊوٽ، بيرل، ڪوارٽز، حجر القمر (Moonstone)، ايڪوامرين، ازورائٽ، اسپينل، ايپيڊوٽ، پارگاسائيٽ، گارنٽ (الامانڊائن)، گراسولر ۽ ويسووينائيٽ شامل آهن. پاڪستان کي قيمتي پٿرن جي برآمد کان 20 ڪروڙ ڊالر جو قيمتي زر مبادله حاصل ٿئي ٿو.

کان کني جي صنعت ۾ حادثا
پاڪستان ۾ کان کني هڪ خطرناڪ ڪم آهي، خاص طور تي ڪوئلي جي کان کني، ڇاڪاڻ ته حفاظتي طريقيڪار کي اڪثر نظرانداز ڪيو ويندو آهي ۽ حادثا ڪافي عام آهن. جديد حفاظتي سامان جهڙوڪ سانس وٺڻ جو سامان يا وينٽيليشن سان هوائي آلودگي آهي. تقريبن سڀني کان کنن کي ڦڦڙن جا مسئلا آهن ۽ ڪيترائي ڪاربن مونو آڪسائيڊ زهر جو شڪار ٿيا آهن. پر موت ۽ زخمي ٿيڻ جا مکيه سبب ٽڪرين مان ڪِرڻ، کاڻ ٽٽڻ تي دفن ٿيڻ ۽ پٿرن جي ٽڪرن سان ٽڪرائجڻ آهن. 27 جنوري 2019ع تي، بلوچستان جي ڪوئلي سان مالا مال دڪي ضلعي ۾ ڪوئلي جي کاڻ اندر ٽرالي سان ٽڪرائجڻ کان پوءِ ٻه کان کن فوت ٿي ويا. 21 مارچ 2011ع تي صوبائي گادي واري هنڌ ڪوئيٽا کان 35 ڪلوميٽر (22 ميل) اوڀر ۾ سوران رينج ۾ ڪوئلي جي کاڻ ۾ ڌماڪي سبب گهٽ ۾ گهٽ 45 کان کن مارجي ويا. 14 فيبروري 2011ع تي، قلعي سيف الله ۾ ڪرومائيٽ جي کاڻ جي ٽٽڻ ۾ 2 چيني انجنيئر مارجي ويا. 27 مئي 2004ع تي، بلوچستان ۾ ڪوئلي جي کاڻ ۾ گئس جي ڌماڪي سبب 15 کان کن مارجي ويا.

پڻ ڏسو
 ٿر جو ڪوئلو
 هماليائي لوڻ 
 پاڪستان جي معيشت
 پاڪستان جي معدنيات جي فهرست

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا
 "2009 Minerals Yearbook: Pakistan"
 https://web.archive.org/web/20100628035154/http://www.gems.com.pk/Gemstones_History.asp

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ کان ڪني