آيا صوفيہ

آيا صوفيه (Hagia Sophia)، جنهن کي سرڪاري طور تي آيا صوفيه جي وڏي مسجد چيو ويندو آهي، ترڪي جي شهر استنبول ۾ هڪ اهم تاريخي، مذهبي ۽ ثقافتي ماڳ آهي. هيءَ عمارت 537ع ۾ هڪ عيسائي ڪيٿڊرل طور مڪمل ٿي، جيڪا 1453ع تائين بازنطيني سلطنت جو مرڪزي گرجا گهر رهي. عثماني سلطنت جي فتح کانپوءِ ان کي مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو. 1935ع ۾ کيس ميوزيم بڻايو ويو، پر 2020ع ۾ ٻيهر مسجد طور بحال ڪيو ويو.

 تاريخي پسمنظر 
آيا صوفيه جي تاريخ کي ٽن وڏن دورن ۾ ورهايو وڃي ٿو:
 بازنطيني دور (360ع – 1453ع): شهنشاهه جسٽينين پهرين جي دور ۾ موجوده عمارت مڪمل ٿي. هي 500 سالن تائين دنيا جو سڀ کان وڏو گرجا گهر رهيو.
 عثماني دور (1453ع – 1931ع): سلطان محمد فاتح استنبول فتح ڪرڻ کانپوءِ ان کي مسجد بڻايو ۽ عمارت ۾ مينار شامل ڪيا ويا.
 جديد دور (1935ع کان هينئر تائين): مصطفيٰ ڪمال اتاترڪ جي دور ۾ کيس ميوزيم بڻايو ويو، جيڪو 2020ع ۾ صدر رجب طيب اردگان جي حڪم تي ٻيهر مسجد بڻيو.

 تعميراتي اهميت 
آيا صوفيه کي بازنطيني فنِ تعمير جو اعليٰ ترين مثال سمجهيو ويندو آهي.
 مرڪزي گنبد: هن جو گنبد پنهنجي دور جو انجنيئرنگ جو معجزو هو، جنهن ۾ پهريون ڀيرو "پينڊنٽيو" (Pendentive) ٽيڪنڪ استعمال ڪئي وئي ته جيئن گول گنبد کي چورس بنياد تي ٽيڪ ڏئي سگهجي.
 اندروني بناوت: عمارت جي اندرين حصي کي رنگين ماربل، سون جي موزائيڪ (Mosaics) ۽ وڏن خطاطي وارن تختن سان سجايو ويو آهي.
 اثرات: هن جي بناوت بعد ۾ عثماني دور جي مشهور مسجدن جهڙوڪ "سلطان احمد مسجد" (نيلي مسجد) ۽ "سليمانيه مسجد" لاءِ الهام جو ذريعو بڻي.

 مذهبي ۽ سياسي اهميت 
آيا صوفيه لڳ ڀڳ هڪ هزار سالن تائين مشرقي آرٿوڊوڪس چرچ جو روحاني مرڪز رهيو. 1054ع ۾ عيسائيت جي ٻن وڏن فرقن (ڪيٿولڪ ۽ آرٿوڊوڪس) جي وچ ۾ علحدگي (Great Schism) جو آغاز پڻ هن عمارت مان ٿيو هو. اڄ هي عمارت اسلامي ۽ عيسائي تاريخ جي گڏيل ورثي طور سڃاتي وڃي ٿي.

 حوالا 

زمرو:استنبول
زمرو:ترڪي جون مسجدون
زمرو:بازنطيني فن تعمير
زمرو:تاريخي ماڳ