بلاسپور ضلعو

بلاسپور ضلعو ڇتيس ڳڙھ رياست، ڀارت جو ھڪ ضلعو آھي۔ بلاسپور شھر ضلعي جو هيڊڪوارٽر آھي۔ 2011ع جي مردم شماري مطابق، ھي 27 ضلعن مان آباديءَ جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو ضلعو آھي، رائيپور کان پوءِ۔

 نالي جي ابتدا 
ضلعي جو نالو بلاسپور شھر تان پيو، جيڪو ضلعي جو انتظامي مرڪز آھي۔ روايت موجب “بلاسپور” نالو بيلسا ديوي نالي ھڪ ماهيگير عورت سان منسوب آھي، جنهن هن شهر جي بنياد وڌي۔

 جاگرافي 

بلاسپور ضلعو 21°47' کان 23°8' اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 81°14' کان 83°15' اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آھي۔ ھي ضلعو اتر ۾ گوريلا-پيندرا-مروهي ضلعو، اولھ ۾ انوپور ضلعو ۽ ديندوري ضلعو (مدھيا پرديش)، ڏکڻ اولھ ۾ ڪبيرڌام ضلعو، ڏکڻ ۾ دُرگ ۽ رائيپور، ۽ اوڀر ۾ ڪوربا ضلعو ۽ جانجير-چمپا ضلعو سان لڳو لڳ آھي۔ ضلعي جو ڪُل ايراضو 6,377 چورس ڪلوميٽر آھي۔
بلاسپور کي ڇتيسڳڙھ جي عدالتي ۽ ثقافتي گادي پڻ سڏيو وڃي ٿو، ۽ هتي ڪيترائي ثقافتي ۽ سماجي پروگرام منعقد ٿين ٿا۔ هتي ڪيترائي وڏا اسپتال موجود آهن، جن ۾ اپولو اسپتال پڻ شامل آھي۔ گذريل ڏهاڪي دوران بنيادي ۽ اعليٰ تعليم ۾ نمايان سڌارو آيو آھي، جنهن جو سبب ڪيترن معياري اسڪولن جو قيام آھي، جهڙوڪ ڊي۔اي۔وي پبلڪ اسڪول ۽ جين انٽرنيشنل اسڪول وغيره۔ شهر ۾ جديد خريداري مرڪز پڻ قائم ٿيا آھن، جهڙوڪ راما ميگنيٽو مال ۽ 36 سٽي مال۔
ارپا ندي ضلعي مان وهي ٿي، جيڪا گهري نه هئڻ باوجود برساتن دوران وهڪرو وڌائي نقصان پهچائيندي آهي۔

 تاريخ 
بلاسپور جي بنياد بندھاوڳڙھ جي مهاراجا بلاس ديو وڌي۔ ھي علائقو 1818ع تائين ناگپور سلطنت جي ڀوسلي خاندان جي قبضي ۾ ھو ۽ ھڪ مرهاٽا صوبيدار جي ذريعي هلندو هو۔ 1818ع کان پوءِ برطانوي سلطنت رڳو رڳو انتظام سنڀاليو۔ 1853ع ۾ ناگپور سلطنت کي برطانوي هند ۾ شامل ڪيو ويو ۽ 1861ع ۾ مرڪزي صوبا ٺھڻ بعد بلاسپور کي الڳ ضلعو بڻايو ويو۔
1903ع ۾ مرڪزي صوبا ۽ برار نالي نئين صوبي جي قيام سان بلاسپور ڇتيس ڳڙھ ڊويزن جو حصو بڻيو۔ 1906ع ۾ دُرگ ضلعو جي قيام تي منگلي تحصيل جو ڪجھ حصو منتقل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه علائقو رائيپور ضلعو ڏانهن پڻ منتقل ٿيو۔<ref>[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V08_227.gif Imperial Gazetteer of India, Oxford, 1908-1931

25 مئي 1998ع تي پراڻو بلاسپور ضلعو ٽن ضلعن ۾ ورهايو ويو: موجوده بلاسپور، ڪوربا ضلعو ۽ جانجير-چمپا ضلعو۔

 انتظام 
بلاسپور ڊويزن 11 تحصيلن تي مشتمل آھي:

 ڪوٽا  
 تڪھتپور  
 بيلاگھنا  
 بيلتارا  
 بيلھا  
 بلاسپور  
 بودري  
 مستوري  
 رتَنپور  
 سکاري  
 سيپت  

بلاسپور ضلعو 11 تحصيلن تي مشتمل آھي، جن ۾ 1 ميونسپل ڪارپوريشن، 3 نگر پالڪا پريشد، 7 نگر پنچائت ۽ 4 بلاڪ شامل آھن۔
ضلعي ۾ ڪُل 708 ڳوٺ آھن، جيڪي 483 گرام پنچائتن تي مشتمل آھن۔
بلاسپور شھر ڇتيس ڳڙھ جو ٻيون وڏو شهر آھي ۽ هتي ڇتيسڳڙھ ھاءِ ڪورٽ قائم آھي۔ ان کي "نيائدھاني" (عدالتي گادي) پڻ چيو وڃي ٿو۔ بلاسپور ۾ ڪنان پينداري زو پارڪ پڻ مشهور آھي۔

 معيشت 
بلاسپور ۾ ڏکڻ اوڀر ڪوئلي جا ميدان جو هيڊڪوارٽر آھي، جيڪو ڪوئلا انڊيا جي سڀ کان وڏي ۽ منافعي بخش ماتحت اداري طور سڃاتو وڃي ٿو۔

ضلعي ۾ سيمينٽ فيڪٽرين جو وڏو تعداد موجود آھي۔ بلاسپور ريلوي زون کي ڀارتي ريلوي کاتي طرفان مسلسل پنجين سال منافعي بخش ترين زون قرار ڏنو ويو آھي۔ شهر واپار ۽ آمد و رفت جي لحاظ کان اهم مرڪز آھي، جنهن ڪري ان جي معيشت مستحڪم آھي۔ بلاسپور ڇتيسڳڙھ اسٽيٽ اليڪٽرسيٽي بورڊ جو علائقائي هيڊڪوارٽر پڻ آھي، جيڪو بلاسپور، ڪوربا، جانجير-چمپا ۽ رائيڳڙھ ضلعن ۾ بجلي جي فراهمي سنڀالي ٿو۔

 واپاري سفر ۽ هوٽلون 
صنعتي شهر هجڻ ڪري بلاسپور ۾ ڀارت جي مختلف حصن ۽ ٻين ملڪن مان وڏي انگ ۾ واپاري مسافر اچن ٿا، جنهن سبب شهر ۾ سٺين هوٽلن جي ضرورت پوي ٿي۔ بلاسپور ۾ ڪيترين ئي هوٽلن جو وجود آهي، پر پهرين نمايان ۽ واحد بين الاقوامي برانڊ هوٽل “ڪورٽ يارڊ باءِ ميريئٽ” اپريل 2014ع ۾ کوليو ويو۔ هي هوٽل منگلا چوڪ جي ويجهو واقع آهي ۽ سٽي مال 36 نالي مشهور خريداري مرڪز جي ڀرسان آهي۔ شهر جون ٻيون هوٽلون مقامي طور هلندڙ آزاد اداري آهن؛ جيتوڻيڪ اهي اعليٰ معيار جون سهولتون نٿيون ڏين، پر نسبتاً سستي آهن۔

 آمدورفت 
هوائي رستو

ويجهو ترين هوائي اڏو بيلاسا ديوي ڪيواٽ هوائي اڏو آهي، جيڪو نهرو چوڪ کان لڳ ڀڳ 13 ڪلوميٽر پري آهي۔

ريلوي رستو

بلاسپور ۾ ڏکڻ اوڀر مرڪزي ريلوي جو زونل دفتر واقع آهي، جيڪو ڀارتي ريلوي جو 16هون زون آهي ۽ وڌ ۾ وڌ مال برداري لاءِ سڃاتو وڃي ٿو۔ شهر ريل ۽ سڙڪ جي بهتر ڄار ذريعي ملڪ جي ٻين حصن سان ڳنڍيل آهي۔ بلاسپور ممبئي–ڪولڪتا ريل نيٽ ورڪ تي واقع آهي۔ بلاسپور ريلوي اسٽيشن رياست جي اهم ترين اسٽيشنن مان هڪ آهي، جتان ملڪ جي مختلف حصن ڏانهن ڪيترائي ريل گاڏيون هلن ٿيون۔

سڙڪ رستو

بلاسپور ڇتيسڳڙھ جو ٻيون وڏو شهر آهي ۽ بس سروس ذريعي رياست جي ٻين اهم ضلعن سان ڳنڍيل آهي۔ اهو شهر ٻين رياستن جهڙوڪ اتر پرديش، جھارکنڊ، بهار، مدھيا پرديش ۽ اوڙيسا سان پڻ بس سروس وسيلي ڳنڍيل آهي۔ ضلعي انتظاميا ۽ ميونسپل ڪارپوريشن گڏيل منصوبي تحت شهر ۾ اعليٰ معيار جي شهري بس سروس شروع ڪرڻ جي رٿابندي ڪئي هئي۔ بهرحال، شهر ۾ آٽو رکشا اهم سواري جو ذريعو آهن۔

 آبادي 

ڀارت جي مردم شماري 2011ع مطابق، بلاسپور ضلعو 2,663,629 آبادي تي مشتمل هو، جيڪا ملڪ ڪويت جي آبادي جي لڳ ڀڳ برابر آهي يا آمريڪي رياست نيواڊا جي برابر آهي۔ هي آبادي جي لحاظ کان ڀارت ۾ 152هون نمبر رکي ٿو (ڪُل 640 ضلعن مان)۔ ضلعي جي آبادي جي گنجائش 322 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي۔ 2001ع کان 2011ع تائين آبادي جي واڌ جي شرح 33.21٪ رهي۔ بلاسپور ۾ جنس تناسب 972 عورتون في 1000 مرد آهي ۽ خواندگي جي شرح 71.59٪ آهي۔

ورهايل ضلعي جي آبادي 1,625,502 آهي، جن مان 582,146 (35.81٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ هتي جنس تناسب 964 عورتون في 1000 مرد آهي۔ درج فهرست ذاتون 20.76٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 14.43٪ آبادي تي مشتمل آهن۔

 ٻوليون 

2011ع جي مردم شماري مطابق، 79.46٪ آبادي ڇتيسڳڙھي، 15.03٪ هندي ۽ 1.06٪ سنڌي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

 سياحت 
هن ضلعي ۾ اچانڪمار جهنگلي جيوت پناھگاهه موجود آهي۔
 حوالا 

 ٻاهريان ڳنڍڻا 

 بلاسپور ضلعو گزيٽيئر (هندي) बिलासपुर-वैभव 

Category:بلاسپور ضلعو، ڇتيسڳڙھ
Category:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
Category:ڀارت ۾ ڪوئلي جي کني جا ضلعا
Category:بلاسپور ڊويزن
Category:1861ع ۾ برطانوي هند ۾ قيام