ٻانھن

انساني اناتومي (Anatomy) ۾، عام طور تي سڄي ٻانهن (Arm) کي مٿيون عضيو (Upper limb) چيو ويندو آهي، پر علمي ۽ طبي لحاظ کان هن اصطلاح جو مطلب خاص طور تي ٻانهن جو مٿيون حصو آهي، جيڪو ڪلهي جي جوڙ ۽ ٺونٺ (Elbow) جي جوڙ جي وچ ۾ هوندو آهي. ٺونٺ ۽ ڪرائي (Wrist) جي وچ واري حصي کي "هيٺين ٻانهن" (Forearm) چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪرائي کان اڳتي وارو حصو هٿ سڏجي ٿو.

لاطيني ٻوليءَ جو لفظ brachium (بريڪيئم) اناتوميءَ ۾ ٻانهن جي مٿئين حصي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

 بناوت 
 هڏا 
[attachment_0](attachment)
ٻانهن جي مٿئين حصي جو هڏو هيومرس (Humerus) سڏبو آهي، جيڪو جسم جي ڊگهن هڏن مان هڪ آهي. هي مٿي کان ڪلهي جي هڏي (Scapula) سان ملي ٿو ۽ هيٺان ٺونٺ وٽ ٻن ٻين هڏن، النا (Ulna) ۽ ريڊيس (Radius) سان ملي هڪ جوڙ ٺاهي ٿو.

 مشڪون (Muscles) 
[attachment_1](attachment)
ٻانهن کي ٻن حصن يا خانن (Compartments) ۾ ورهايو ويو آهي، جن کي هڪ پردو (Fascia) جدا ڪري ٿو:
 اڳيون خانو (Anterior compartment): هن ۾ ٽي مشڪون هونديون آهن: بائي سيپس (Biceps brachii)، بريڪيلس (Brachialis)، ۽ ڪورڪو-بريڪيلس. اهي ٻانهن کي موڙڻ (Flexion) ۾ مدد ڏين ٿيون.
 پوئين خانو (Posterior compartment): هن ۾ صرف هڪ مشڪ، ٽرائي سيپس (Triceps brachii) هوندي آهي، جيڪا ٻانهن کي سڌو ڪرڻ (Extension) ۾ ڪردار ادا ڪري ٿي.

 نسن جو نظام (Nerve supply) 
ٻانهن جي مشڪن کي حرڪت ڏيڻ لاءِ اهم نسون "بريڪيل پليڪسس" مان نڪرن ٿيون. مسڪيولو-ڪيوٽينيس نس (Musculocutaneous nerve) اڳئين حصي جي مشڪن کي سنڀالي ٿي، جڏهن ته ريڊيل نس (Radial nerve) پوئين حصي جي ٽرائي سيپس کي ڪنٽرول ڪري ٿي.

 رت جي فراهمي 
ٻانهن جي مکيه شريان بريڪيل شريان (Brachial artery) آهي، جيڪا بغل مان نڪري ٻانهن جي اندرئين پاسي کان هيٺ وڃي ٿي. رت جي دٻاءُ (Blood Pressure) ماپڻ وقت اڪثر هن شريان جي نبض ڏٺي ويندي آهي.

ٻانهن ۾ ٻه مکيه رڳون (Veins) پڻ هونديون آهن: بيسيلڪ رڳ (Basilic vein) ۽ سيفيلڪ رڳ (Cephalic vein). انهن جي وچ ۾ هڪ رڳ هوندي آهي جنهن مان اڪثر رت جا نمونا ورتا ويندا آهن.

 سماج ۽ ثقافت 
هندو، ٻڌ ۽ قديم مصري مذهب ۾ ٻانهن کي طاقت ۽ حڪمرانيءَ جي علامت طور استعمال ڪيو ويو آهي. ڪيترن ئي ديوتائن کي گهڻين ٻانهن سان ڏيکاريو ويو آهي، جيڪي سندن هر هنڌ هجڻ (Omnipotence) جي نشاني آهن.

ٻنهي ٻانهن کي مٿي کڻڻ جو اشارو شڪست قبول ڪرڻ، رحم جي اپيل يا انصاف جي طلب جي علامت سمجهيو ويندو آهي.

 طبي اهميت 
ٺونٺ جو اڳيون کڏو (Cubital fossa) طبي لحاظ کان تمام اهم آهي، ڇاڪاڻ ته هتان رت ڪڍيو ويندو آهي ۽ رت جو دٻاءُ ماپيو ويندو آهي. ٻانهن جي هڏي (Humerus) جو ڀڄڻ هڪ عام طبي صورتحال آهي جنهن کي "فرڪچر" چيو ويندو آهي.

 ٻيا جاندار 
ٻين جاندارن ۾، "ٻانهن" جو اصطلاح اڳئين پيرن (Forelimbs) لاءِ استعمال ٿيندو آهي. بندرن ۽ پرائميٽس ۾، ٻانهون شين کي پڪڙڻ ۽ وڻن تي چڙهڻ لاءِ خاص طور تي ٺهيل هونديون آهن.

 وڌيڪ تصويرون 

 پڻ ڏسو 
 ڪلهو
 هٿ
 بغل

 حوالا 

Category:ٻانهن
Category:اناتومي