روشنيءَ جي رفتار

روشنيءَ جي رفتار (Speed of Light) خالي جڳھ (vacuum) ۾ جنهن کي عام طور تي c سان ظاهر ڪيو ويندو آهي، هڪ عالمي فزيڪل ڪانسٽنٽ آهي. ان جي صحيح قيمت 299,792,458 ميٽر في سيڪنڊ آهي.Speed of Light - NIST هيءَ قيمت بلڪل درست آهي، ڇاڪاڻ ته بين الاقوامي معاهدي موجب 'ميٽر' جي تعريف ئي اها آهي ته روشني خالي جڳهه ۾ هڪ سيڪنڊ جي 299,792,458 هين حصي ۾ ڪيترو مفاصلو طئي ڪري ٿي. اها رفتار لڳ ڀڳ هڪ ارب ڪلوميٽر في ڪلاڪ جي برابر آهي.

روشنيءَ جي رفتار سڀني مشاهدو ڪندڙن لاءِ ساڳي رهي ٿي، چاهي انهن جي پنهنجي رفتار ڪيتري به هجي. ڪائنات ۾ معلومات، مادو، يا توانائي هن رفتار کان وڌيڪ تيزي سان سفر نٿا ڪري سگهن.

 اهميت ۽ اثر 
اليڪٽروميگنيٽڪ ريڊيشن جا سڀئي قسم، جن ۾ نظر ايندڙ روشني به شامل آهي، خالي جڳهه ۾ c جي رفتار سان سفر ڪن ٿا. جيتوڻيڪ عام ڪمن ۾ روشنيءَ جي رفتار تمام تيز لڳي ٿي، پر وڏن مفاصلن تي ان جا اثر واضح ٿين ٿا:
 تارن جو مشاهدو: زمين تان نظر ايندڙ تارن جي روشني تمام قديم ماضيءَ جي هوندي آهي، جنهن ڪري اسان ڪائنات جي تاريخ جو مطالعو ڪري سگهون ٿا.
 خلائي رابطا: پري موجود خلائي جهازن تائين سگنل پهچڻ ۾ ڪيئي ڪلاڪ لڳي سگهن ٿا.
 ڪمپيوٽنگ: ڪمپيوٽر جي اندر معلومات جي منتقليءَ ۾ روشنيءَ جي رفتار گهٽ ۾ گهٽ دير (delay) جو تعين ڪري ٿي.

 تاريخي پس منظر 
اوولي رومر (Ole Rømer) پهريون ڀيرو مشاهدو ڪيو ته روشنيءَ جي رفتار محدود آهي. 1865ع ۾ جيمز ڪلرڪ مئڪسويل تجويز ڪيو ته روشني هڪ اليڪٽروميگنيٽڪ لهر آهي. بعد ۾ البرٽ آئنسٽائن پنهنجي نظريه اضافيت (Theory of Relativity) ۾ ٻڌايو ته روشنيءَ جي رفتار هڪ مستقل قدر آهي ۽ اها روشنيءَ جي سرچشمي جي حرڪت تي منحصر ناهي هوندي. هن پنهنجي مشهور مساوات E = mc2 ۾ پڻ هن مستقل کي استعمال ڪيو.

 مادو ۽ روشنيءَ جي رفتار 
بغير ماس (massless) وارا ذڙا جهڙوڪ فوٽون ۽ ڪشش ثقل جون لهرون (gravitational waves) هميشه c جي رفتار سان سفر ڪن ٿيون. اهڙا ذڙا جن ۾ ماس هوندو آهي، اهي روشنيءَ جي رفتار جي ويجهو ته پهچي سگهن ٿا پر ڪڏهن به ان تائين پهچي يا ان کان اڳتي وڌي نٿا سگهن.

 مختلف مادي ۾ رفتار 
جڏهن روشني شفاف مادي جهڙوڪ شيشي يا هوا مان گذري ٿي، ته ان جي رفتار c کان گهٽجي ويندي آهي. روشنيءَ جي خالي جڳهه واري رفتار ۽ مادي اندر رفتار جي تناسب کي رفريڪٽو انڊيڪس (refractive index) چئبو آهي.
 شيشي ۾: روشنيءَ جي رفتار لڳ ڀڳ 200,000 ڪلوميٽر في سيڪنڊ ٿي ويندي آهي.
 هوا ۾: روشنيءَ جي رفتار خالي جڳهه جي مقابلي ۾ صرف 90 ڪلوميٽر في سيڪنڊ گهٽ هوندي آهي.

 حوالا 

 وڌيڪ ڏسو 
 روشني
 فزڪس
 نظريه اضافيت

Category:فزڪس
Category:روشني
Category:ڪائنات