ڌرتي جي ارضياتي تاريخ

ڌرتيءَ جي ارضياتي تاريخ (Geological History of Earth) ڌرتيءَ جي ماضي ۾ ٿيندڙ اهم ارضياتي واقعن جي، ارضياتي ٽائيم اسڪيل، جيڪو ڌرتيءَ جي پٿر جي پرتن جي مطالعي، اسٽراٽيگرافي (Stratigraphy) تي ٻڌل تاريخ جي ماپ جو هڪ نظام آهي، جي بنياد تي، پيروي ڪري ٿي. ڌرتيءَ تقريبن 4.54 ارب سال اڳ شمسي نيبولا مان جمع ٿيڻ ذريعي ٺهي هئي، جيڪو سج جي ٺهڻ کان بچيل مٽي ۽ گئس جو هڪ ڊسڪ جي شڪل وارو ماس هو، جنهن باقي شمسي نظام کي به ٺاهيو.

شروعات ۾ زمين انتهائي آتش فشاني ۽ ٻين جسمن سان بار بار ٽڪراءَ جي ڪري، پگھريل مايع حالت ۾ هئي. آخرڪار ڌرتيء جي ٻاهرئين پرت ٿڌي ٿي هڪ مضبوط ڪرسٽ بڻجي وئي. جڏهن ته پاڻي وايو منڊل ۾ گڏ ٿيڻ لڳو ۽ هن کان پوء چنڊ، ممڪن طور تي زمين سان هڪ پروٽوپلانٽ جي ٽڪراءَ جي نتيجي ۾ ٺهيو. ٻاهر نڪرندڙ گيسون ۽ آتش فشاني سرگرمي ابتدائي فضائي منڊل پيدا ڪيو. پاڻي جي بخارات کي شهابين ڳرڻ مان پهچائيندڙ برف ذريعي وڌايو ويو، جيڪا سمنڊ پيدا ڪيا. بهرحال، سال 2020ع ۾، محققن ٻڌايو ته سمنڊن کي ڀرڻ لاءِ ڪافي پاڻي شايد ڌرتيءَ جي ٺهڻ جي شروعات کان وٺي هميشه ڌرتيءَ تي رهيو هجي. 

جيئن مٿاڇري مسلسل لکين سالن کان پاڻ کي ٻيهر شڪل ڏني، کنڊ ٺهيا ۽ ٽٽيا. اها ڌرتيء جي مٿاڇري تي لڏپلاڻ ڪندا هئا ۽ ڪڏهن ڪڏهن گڏ ٿي هڪ سپر براعظم ٺاهيندا هئا. لڳ ڀڳ 750 ملين سال اڳ روڊينيا (قديم ڄاتل سُڃاتل سُپر کنڊ) ٽٽڻ شروع ٿيو. اها وڏا ٽڪرا پوء، 600 کان 540 ملين سال اڳ، ٻيهر گڏ ٿي پينوٽيا ۽ آخرڪار پينگيا، جيڪو 200 ملين سال اڳ ٽٽي پيو. 

برفاني دور جو موجوده نمونو، تقريباً 200 ملين سال اڳ شروع ٿيو، پوءِ پلائيوسين جي آخر ۾ تيز ٿيو. تڏهن کان قطبي علائقا گليشيئر ۽ پگھلڻ جي بار بار چڪرن مان گذريا آهن. هر 40,000 کان 1,00,000 سالن ۾ ورجائيندا رهيا آهن. موجوده برفاني دور جو آخر دور تقريباً 10,000 سال اڳ ختم ٿيو. 


پري-ڪمبئريئن دور

فينئروزوئڪ دور
هالوسين دور
هولوسين دور تقريبن 11,700 ڪئلينڊر سال اڳ شروع ٿيو ۽ اڄ تائين جاري آهي. هولوسين دور جي دوران، براعظمي حرڪتون هڪ ڪلوميٽر کان به گهٽ رهيون آهن.

موجوده برفاني دور جو آخري دور تقريباً 10,000 سال اڳ ختم ٿيو.  برف پگھلڻ سبب هولوسين جي شروعاتي حصي ۾ دنيا جي سمنڊ جي سطح تقريباً 35 ميٽر (115 فوٽ) وڌي وئي. ان کانسواء، تقريباً 40 درجا اتر ويڪرائي ڦاڪ کان مٿي ڪيترائي علائقا پلائسٽوسين گليشيئرز جي وزن جي ڪري دٻجي ويا ۽ پلائسٽوسين ۽ هولوسين جي آخر ۾ 180 ميٽر (591 فوٽ) تائين وڌي ويا ۽ اڄ به وڌي رهيا آهن. سمنڊ جي سطح ۾ واڌ ۽ عارضي زميني دٻاءُ عارضي طور تي سمنڊن کي انهن علائقن ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني، جيڪا هاڻي سمنڊن کان پري آهن. هالوسين دور جا سامونڊي فوسلز ورمونٽ، ڪيوبيڪ، اونٽاريو ۽ مشي گن مان مليا آهن.

Other than higher latitude temporary marine incursions associated with glacial depression, Holocene fossils are found primarily in lakebed, floodplain and cave deposits. Holocene marine deposits along low-latitude coastlines are rare because the rise in sea levels during the period exceeds any likely upthrusting of non-glacial origin. Post-glacial rebound in Scandinavia resulted in the emergence of coastal areas around the Baltic Sea, including much of Finland. The region continues to rise, still causing weak earthquakes across Northern Europe. The equivalent event in North America was the rebound of Hudson Bay, as it shrank from its larger, immediate post-glacial Tyrrell Sea phase, to near its present boundaries.

پڻ ڏسو

 ڪائنات
 بگ بينگ
 آڪاش منڊل
 فطري تاريخ
 پليٽ ٽيڪٽونڪس
 فلڪيات جي تاريخ 
 ڌرتيء جا دور 
 ڪائنات جا دور
 آثار قديمه جي تاريخ 
 مطلق تاريخ 
 نسبتي تاريخ 
 مرحلو (آثار قديمه) 
 آثار قديمه جي تنظيمون 
 ڌرتيء جو مستقبل 
 ارضياتي وقت جو پيمانو
 فطري تاريخ جو خاڪو 
 ارضياتي نالن جي فهرست

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا

Cosmic Evolution — a detailed look at events from the origin of the universe to the present
Valley, John W. "A Cool Early Earth?" Scientific American. 2005 Oct:58–65. – discusses the timing of the formation of the oceans and other major events in Earth's early history.
Davies, Paul. "Quantum leap of life". The Guardian. 2005 Dec 20. – discusses speculation into the role of quantum systems in the origin of life
Evolution timeline  (requires Flash Player). Animated story of life since about 13,700,000,000 shows everything from the Big Bang to the formation of Earth and the development of bacteria and other organisms to the ascent of man.
Theory of the Earth and Abstract of the Theory of the Earth
Paleomaps Since 600 Ma (Mollweide Projection, Longitude 0) 
Paleomaps Since 600 Ma (Mollweide Projection, Longitude 180) 


Category:Evolution-related timelines
Category:Geochronology
Category:Earth
زمرو:ارضيات
زمرو:ڌرتي
زمرو:ڌرتي جا ارضياتي دور
زمرو:ڌرتي جي ارضياتي تاريخ
زمرو:زمين جي ارضياتي تاريخ
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون