جاشپور ضلعو

جاشپور ضلعو مرڪزي ڀارت جي ڇتيس ڳڙھ رياست جو هڪ ضلعو آهي، جيڪو جھارکنڊ ۽ اوڊيشيه سان لڳي ٿو۔ جاشپور نگر هن ضلعي جو انتظامي صدر مقام آهي۔ ضلعو آزاديءَ کان اڳ هڪ شاهوڪاري رياست (پرنسلي اسٽيٽ) رهيو۔ جبلائتي ۽ ٻيلن سان ڀرپور هجڻ سبب، جاشپور پنهنجي قدرتي ماحول لاءِ سڃاتو وڃي ٿو۔

شري رتيس اگروال جاشپور جو ضلعي ڪليڪٽر ۽ مجسٽريٽ آهي۔ هو اڳ ۾ بيجاپور جو ڊي ايم، ضلعو پنچائت بلاسپور جو سي اي او، بستر، ڌمتري ۽ گريابند ۾ خدمتون سرانجام ڏئي چڪو آهي۔

 تاريخ 
برطانوي راڄ دوران جاشپور شهر جاشپور رياست جي گاديءَ جو هنڌ هو، جيڪا اوڀر رياستن واري ايجنسي جي شاهوڪاري رياستن مان هڪ هئي۔Malleson, G. B.: An historical sketch of the native states of India, London 1875, Reprint Delhi 1984 1948ع ۾ آزاد ڀارت سان ضم ٿيو؛ آزاديءَ کان اڳ آخري راجا وجي ڀوشن سنگھ جو ديو هو۔

 جاگرافي 
هن ضلعي جي اتر-ڏکڻ ڊگهه لڳ ڀڳ 150 ڪلوميٽر ۽ اوڀر-اولهه ويڪر لڳ ڀڳ 85 ڪلوميٽر آهي۔ ڪُل ايراضي 6,205 ڪلوميٽر2 آهي۔ اهو 22° 17′ کان 23° 15′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 83° 30′ کان 84° 24′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي۔ جاگرافيائي ايراضي 6701 ڪلوميٽر2 پڻ ڄاڻايل آهي۔ اهو اتر ۾ بلرامپور ضلعو، اوڀر ۾ جھارکنڊ جو گُملا ضلعو، ڏکڻ-اوڀر ۾ جھارکنڊ جو سمديگا ضلعو ۽ اوڊيشيہ جو سندرڳڙھ ضلعو، ڏکڻ-اولهه ۾ رائيڳڙھ ضلعو ۽ اولهه ۾ سرگوجا ضلعو سان لڳي ٿو۔

ضلعي کي جاگرافيائي طور ٻن حصن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔ اتر وارو جبلائتو پٽو اپر گهات سڏجي ٿو، جڏهن ته باقي ڏکڻ وارو حصو نچ گهات سڏجي ٿو۔

اپر گهات لوروگهات ڪستورہ، نارائنپور، باغيچا کان وٺي سرگوجا ۽ بلرامپور ضلعن تائين پکڙيل آهي۔ هي پٽو ٻيلو علائقو آهي ۽ هتي ريزرو ٻيلو موجود آهي۔ اهو سنا، باغيچا ۽ نارائنپور کي ڍڪي ٿو۔ اپر گهات هڪ پليٽو جهڙي واڌ آهي جيڪا 1384 ڪلوميٽر2 تي پکڙيل آهي، سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1200 ميٽر مٿي آهي ۽ ڳاڙهي ٻيلن سان ڍڪيل آهي۔ هن اوچي پليٽو کي "پٽ" سڏيو وڃي ٿو۔ اپر گهات ڏانهن چڙهائي لوروگهات رستي ٿئي ٿي۔ لوروگهات لڳ ڀڳ 4 ڪلوميٽر ڊگهو آهي ۽ اتي ٽي موڙ اهڙا آهن جيڪي تمام خطري وارا آهن۔

نچ گهات عام طور هموار آهي، پر هتي به ڪيترائي وڏا جبل آهن۔ جاشپور-رائيڳڙھ روڊ تي ٻه وڌيڪ گهات آهن: ڪنسابيل کان اڳ جهنڊا گهات ۽ ڪنسابيل کان پوءِ بيلگهات۔

ماهنڊي نديءَ واري وادي ۾ مکيه دريا آئيب ۽ ان جون شاخون آهن، جيئن دورڪي، مئني، ڪوڪيا، اُتائي، کدونگ، گِرما ۽ برهي۔ اوڀرئين حصي ۾ باڪي ۽ لاوا ندي برهمڻي وادي ۾ وهنديون آهن۔ لوئر گنگا حصو بنيادي طور گيور ۽ ڪنھار دريائن وسيلي نيڪال ٿئي ٿو۔ پاڻي نيڪال جو نمونو ڊينڊرائٽڪ ۽ تمام بيقاعده آهي، جيڪو ڀُوڙياتي بناوٽ جي عڪاسي ڪري ٿو۔ بيقاعده ڀُوڙياتي بناوٽ سبب وهڪرن مان وڏي بيس فلو ٿئي ٿي ۽ ريچارج گهٽ ٿئي ٿو۔

 شهر 
قومي شاهراھ (اين ايڇ 78) تي واقع مکيه شهر اپر گهات ۾ لودام، گهولينگ ۽ جاشپور آهن، ۽ نچ گهات ۾ ڪنڪوري، بندرچووان، ڪنسابيل، لودېگ ۽ پٿلگاؤں آهن۔ جاشپور هيڊڪوارٽر کان نڪرندڙ رستا هن ريت آهن:

 جاشپور-رانچي۔
 جاشپور-امبيڪاپور (مانورا، ڪُسمي رستي) (170)۔
 جاشپور-امبيڪاپور (سنا-باغيچا رستي) (170 ڪلوميٽر)۔ هي 2 ۽ 3 سڀ موسم وارا رستا ناهن۔
 جاشپور-امبيڪاپور (ڪنڪوري، پٺلگاؤں رستي) (200 ڪلوميٽر)۔
 جاشپور-امبيڪاپور (نارائنپور-باغيچا رستي)۔

 آبهوا 
اونهاري ۾ نچ گهات ۾ ڪنڪوري سڀ کان گرم علائقو آهي ۽ سياري ۾ اپر گهات ۾ پانڊراپٽ سڀ کان ٿڌو علائقو آهي۔ اهو ٻيلن جي وچ ۾ واقع آهي۔ اهو هڪ چوراهو پڻ آهي؛ رائيڳڙھ ۽ امبيڪاپور يا جاشپور کان ايندڙ ماڻهن کي پٺلگاؤں مان گذرڻو پوي ٿو۔

موسمي رڪارڊ
|location = جاشپور ضلعو (1998–2015)
 موسمي انگ اکر  جنوري  فيبروري  مارچ  اپريل  مئي  جون  جولاءِ  آگسٽ  سيپٽمبر  آڪٽوبر  نومبر  ڊسمبر  ساليانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد (°C)  31.20  35.19  39.13  42.87  43.74  44.0  36.77  33.50  34.29  33.56  32.80  30.25  36.45 گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°C)  1.18  5.83  8.77  16.01  19.13  20.67  20.48  21.01  19.48  13.2  8.15  5.66  13.33 وسڪارو (mm)  19.23  16.25  20.42  19.87  36.50  191.1  389.62  380.44  236.83  75.85  7.23  6.77  1400.173

 مٽي 
پِيلي مٽي (Ultisols)
۽ ڳاڙهي مٽي (Alfisols)
گرينائيٽوئڊز تي ٺهيل
ضلعي جو وڏو حصو والارين ٿيون۔
ڪاري مٽي (Inceptisols)
ڍڪن ٽريپس تي ننڍن حصن ۾ ٺهي آهي۔

 ارضيات ۽ هائيڊرولاجي 
ضلعي جو گهڻو حصو گرينائيٽوئڊز سان ڍڪيل آهي۔ اتر-اولهه حصي ۾ ٿورو علائقو ڊيڪن ٽريپس ۽ لميٽاز تي مشتمل آهي۔ لڳ ڀڳ سڄي ايراضيءَ تي ٿلهي ليٽرائيٽ ڍڪ موجود آهي۔
ضلعي جي لڳ ڀڳ 90٪ ايراضي گرينائيٽوئڊز سان ڍڪيل آهي، جن ۾ گرينائيٽ گنيئس، ڪلورائيٽ-بايوٽائٽ گنيئس، مسڪووايٽ گرينائيٽ، گرينوڊائورائيٽ وغيره شامل آهن۔ باقي علائقو ڊيڪن ٽريپس ۽ لميٽاز تي مشتمل آهي۔ سڄي علائقي تي ليٽرائيٽ جو ٿلهو ڍڪ موجود آهي۔ ليٽرائيٽ ڍڪ جي ٿولهه ڪجهه ميٽرن کان وٺي ڪيترن هنڌن تي 30m کان وڌيڪ تائين ٿي سگهي ٿي۔
عام طور علائقو 4 هائيڊرو-اسٽريٽگرافڪ يونٽن ۾ ورهائجي سگهي ٿو: ليٽرائيٽ، گرينائيٽوئڊز، ڊيڪن ٽريپس ۽ لميٽاز۔

 ڀُوڙياتي بناوٽ (Geomorphology) 
i) وڏا فزيوگرافي يونٽ — اترئين جبلائتي علائقا ساختي ٽڪرين طور
درجابندي ٿي سگهن ٿا، ۽ ڏکڻ واري نسبتي هموار ايراضي کي پِيڊِي پليئنز طور درجابندي ڪري سگهجي ٿو۔

ii) وڏو نيڪال — ماهنڊي وادي ضلعي جي مرڪزي حصي ۾ لڳ ڀڳ 71٪ ايراضي والارين ٿي، برهمڻي وادي اوڀرئين حصي ۾ 21٪ ايراضي ڍڪي ٿي
۽ لوئر گنگا وادي ضلعي جي اترئين حصي ۾ 8٪ ايراضيءَ تي پکڙيل آهي۔

 آبادي 

2011ع جي مردم شماري موجب، جاشپور ضلعي جي آبادي 851,669 هئي، جيڪا لڳ ڀڳ قطر ملڪ يا آمريڪي رياست ڏکڻ ڊيڪوٽا جي برابر هئي۔ ان حساب سان ڀارت ۾ (ڪل 640 مان) هن جو درجو 473 هو۔ ضلعي جي آباديءَ جي گهاٽائي  آهي۔ 2001–2011ع واري ڏهاڪي ۾ آباديءَ جي واڌ جي شرح 14.65٪ هئي۔ جاشپور ۾ هر 1000 مردن تي 1004 عورتون آهن، ۽ خواندگيءَ جي شرح 68.6٪ آهي۔ 8.92٪ آبادي شهري علائقن ۾ رهندي آهي۔ درج فهرست ذاتون ۽ درج فهرست قبيلن جو حصو ترتيبوار 5.73٪ ۽ 62.28٪ هو۔

 ٻوليون 

2011ع جي مردم شماري وقت، ضلعي جي آباديءَ مان 48.83٪ سَدري، 27.57٪ ڪُروخ، 9.60٪ ڇتيسڳڙھي، 5.09٪ اوڊيا، 4.98٪ هندي ۽ 1.36٪ ڀوجپوري کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائيندا هئا۔

 حوالا 

 ٻاهريان ڳنڍڻا 



Category:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا