جان

جان (Soul) مذهب ۽ فلسفي ۾ جاندار جي اُن غير مادي پهلو يا جوهر کي چيو وڃي ٿو جيڪو جسماني دنيا کان الڳ سمجهيو ويندو آهي. ڪيترين روايتن ۾ جان کي لازوال (immortal) تصور ڪيو وڃي ٿو، جيڪو مادي جسم کان الڳ وجود رکي سگهي ٿو. انسانيات (anthropology) ۽ نفسيات جي ماهرن مطابق گهڻا انسان جان يا اسپِرٽ جي وجود تي ايمان رکن ٿا، ۽ مختلف ثقافتن ۾ جان ۽ جسم جي وچ ۾ فرق ڪيو ويو آهي.

 مختلف مذهبن ۾ جان جو تصور 
مختلف مذهب جان بابت مختلف خيال پيش ڪن ٿا:

 ٻڌ مت (Buddhism): عام طور مستقل نفس يا دائمي "خود" جي انڪار (انَتّا / anattā) تي زور ڏئي ٿو.
 عيسائيت (Christianity): دائمي جان تي ايمان رکندي آهي، جيڪا موت کان پوءِ خدا جي حضور ۾ داخل ٿئي ٿي.
 هندومت (Hinduism): آتمان (Ātman) کي نفس يا اصل جوهر سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو ڪجهه روايتن ۾ برهمن سان هڪجهڙو آهي.
 اسلام (Islam): روح (rūḥ) ۽ نفس (nafs) جا الڳ اصطلاح استعمال ڪري خدائي جان ۽ شخصي نفسي رجحان ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو.
 جين مت (Jainism): جان (jīva) کي دائمي پر تبديل ٿيندڙ وجود سمجهي ٿو، جيڪو نجات تائين سفر ڪري ٿو.
 يهوديت (Judaism): جان لاءِ مختلف اصطلاح جهڙوڪ nefesh ۽ neshamah استعمال ڪري ٿي.
 سک مت (Sikhism): جان کي خدا (واهگرو) جو حصو تصور ڪري ٿو.
 شامانزم (Shamanism): جان جي ٻٽي تصور کي قبول ڪري ٿو، جهڙوڪ جسماني جان ۽ آزاد جان.
 تائوازم (Taoism): جان جا ٻه قسم (Hun ۽ po) مڃي ٿو.

 فلسفي ۾ جان 
قديم فلسفي کان وٺي جان اهم بحث جو موضوع رهيو آهي:

 سقراط 
سقراط جان کي عقل واري قوت جو حامل سمجهيو، جنهن جي مشق انسان جي سڀ کان خدائي سرگرمي آهي.

 افلاطون 
افلاطون مطابق جان انسان جو اصل وجود آهي، جيڪو غير مادي ۽ لازوال آهي ۽ موت کان پوءِ به جاري رهي ٿو.

 ارسطو 
ارسطو جان کي قدرتي جسم جي "پهريون فعليت" (first actuality) طور بيان ڪيو، جنهن ۾ صورت ۽ مادو گڏجي جاندار جي مڪمل صلاحيت کي ظاهر ڪن ٿا.

 وچئين دور جا فلسفي 
وچئين دور جي فلسفين قديم خيالن کي وڌيڪ ترقي ڏني:

 ابن سينا جان ۽ جاناني قوتن ۾ فرق ڪيو، ۽ جان جي لازواليت کي ان جي فطرت سان ڳنڍيو.
 ٿامس ايڪوئناس ارسطوطاليسي اصولن مطابق جان کي جاندار جسم جي پهرين فعليت سمجهيو، پر اهو به چيو ته جان جسم کان الڳ وجود رکي سگهي ٿو.

 جديد فلسفي ۾ جان ۽ جسم 
جديد فلسفي ۾ جان ۽ جسم جي لاڳاپي بابت ٽي اهم نظريا بيان ڪيا وڃن ٿا:

 انٽريڪشنزم (Interactionism): جان ۽ جسم هڪ ٻئي تي اثر انداز ٿين ٿا.
 پيراللزم (Parallelism): جان ۽ جسم گڏ هلن ٿا پر سڌي اثر اندازي کان بغير.
 ايپي فينومينلزم (Epiphenomenalism): ذهني حالتون جسماني عملن جا نتيجا آهن.

روشنيءَ جي دور (Age of Enlightenment) ۾ ايمانوئل ڪانٽ جان کي "مان" (I) جي فلسفيانه تصور سان بيان ڪيو ۽ چيو ته جان جون سڀ خاصيتون مڪمل طور مادي حقيقت مان ثابت نٿيون ڪري سگهجن.

 پڻ ڏسو 
 شعور
 ذهن
 فلسفو
 الهيات

 حوالا 

زمرو:فلسفو
زمرو:مذهبي فلسفو
زمرو:جانانيت