ڀائي جيون سنگهه

بابا جيون سنگهه (گرمکي: ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ؛ ڄم نالو جيٿا؛ 13 ڊسمبر 1661 – 22 ڊسمبر 1704) هڪ سک سپه سالار ۽ گرو گوبند سنگهه جو ساٿي هو. سک کيس انهيءَ لاءِ ياد ڪن ٿا جو هن گرو تيغ بهادر جو ڪٽيل سر آنندپور صاحب آندو، جيئن ان کي مغلن وٽ رهڻ بدران باعزت نموني ساڙيو وڃي.

 شروعاتي زندگي 
ڀائي جيتا 1661ع ۾ پٽنا، بهار (ڀارت) ۾ سدا نند ۽ ماتا پريمو جي گهر ڄائو. هن پٽنا ۾ پرورش پاتي، جتي هن مختلف هٿيارن جي تربيت حاصل ڪئي ۽ جنگي فنون سکيا. ان کان علاوه هن گهوڙيسواري، تيراندازي، ترڻ، موسيقي ۽ ڪيرتن به سکيو.Gandhi, S.S. (2007) History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. Atlantic Publishers & Dist p1109  جڏهن پٽنا ۾ رهندڙ سکه خاندان پنجاب موٽي ويا، تڏهن ڀائي جيتا پنهنجي خاندان سميت رامداس ڳوٺ ويو ۽ ڀائي گردِتّا، جيڪو بابا بڌا جو پڙپوٽو هو، سان گڏ رهڻ لڳو. پوءِ جيتا بيبي راج ڪور، سرجن سنگهه جي ڌيءَ سان شادي ڪئي.

جڏهن گرو تيغ بهادر، جيڪو سکن جو نائون گرو هو، مغلن پاران چاندني چوڪ، دهلي ۾ شهيد ڪيو ويو، تڏهن ڀائي جيون سنگهه ٻين ٻن سکن سان گڏ سندن ڪٽيل جسم گڏ ڪيو ۽ گرو جي پٽ گرو گوبند سنگهه وٽ پهچايو.


ان کان پوءِ گرو گوبند سنگهه کين ’’مذهبي‘‘ (وفادار) جو لقب ڏنو ۽ زور سان چيو: ’’رنگريتا گرو ڪي بيٽا‘‘ (رنگريتا گرو جا پٽ آهن) سڀني مذهبي سکهن لاءِ. ان کان پوءِ ڀائي جيون سنگهه کي پنهنجي پيءُ جي خواهش موجب سندس سر ڌڙ کان ڌار ڪرڻ لاءِ چيو ويو ته جيئن گرو تيغ بهادر جو سر محفوظ ڪري سگهجي. ڀائي جيون سنگهه پنهنجي پيءُ جي خواهش پوري ڪئي ۽ گرو تيغ بهادر جو سر دهلي کان آنندپور صاحب ۾ گوبند راءِ وٽ کڻي ويو.

 جنگيون ۽ وفات 
بابا جيون سنگهه گرو سان گڏ آنندپور صاحب جي خالي ڪرڻ وقت موجود هوGandhi, S.S. (2007) History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. Atlantic Publishers & Dist p1109  ۽ هن ڀنگاني، نادون، آنندپور صاحب، بجرور، نرمُوهگڙهه، آنندپور صاحب جون چارئي جنگيون، بنسالي/ڪلموٽ، سرسا ۽ چمڪور جي جنگ ۾ حصو ورتو. ’’ڊڪشنري آف بيٽلز اينڊ سيجز‘‘ موجب، ڀائي جيون سنگهه شاهي تبّي وٽ شهادت ماڻي، جڏهن سکه فوج سرسا ندي پار ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي هئي. 
ڀائي جيون سنگهه گرو گوبند سنگهه جي ڪارنامن بابت پڻ لکيو، پنهنجي مشهور تصنيف ’’سري گر ڪٿا‘‘ ۾.
سندس وفات 1704 يا 1705ع ۾ ٿي. سندس اعزاز ۾ گوردواره شهيد برج صاحب، چمڪور ۾ هڪ مقبرو تعمير ڪيو ويو.

 پڻ ڏسو 

 سک مت ۾ شهادت
 شهيد

 حوالا 

 ٻاهريان ڳنڍڻا 


زمرو:سک ويڙهاڪ جيڪي جنگ ۾ شهيد ٿيا
زمرو:1661ع ۾ ڄاول
زمرو:1705ع ۾ وفات ڪندڙ
زمرو:پٽنا جا ماڻهو
زمرو:17هين صدي جا ڀارتي ماڻهو
زمرو:18هين صدي جا ڀارتي ماڻهو