سائبر سيڪيورٽي

سائبر سيڪيورٽي (Cybersecurity) يا اطلاعاتي بچاءُ مان مراد ڪمپيوٽر سسٽم، نيٽ ورڪ، سافٽ ويئر ۽ ڊيٽا (معلومات) کي ڊجيٽل حملن، چوري يا نقصان کان بچائڻ آهي. موجوده دور ۾ جتي زندگيءَ جا تقريبن سمورا معاملا انٽرنيٽ سان جڙيل آهن، اتي سائبر سيڪيورٽي جي اهميت تمام گهڻي وڌي وئي آهي.

 سائبر سيڪيورٽي جا بنيادي مقصد 
سائبر سيڪيورٽي بنيادي طور تي ٽن اهم اصولن تي ٻڌل آهي، جنهن کي CIA Triad چيو ويندو آهي:
 رازداري (Confidentiality): معلومات کي صرف بااختيار ماڻهن تائين محدود رکڻ.
 سالميت (Integrity): ڊيٽا کي غلط يا غير قانوني تبديليءَ کان بچائڻ.
 دستيابي (Availability): جڏهن ضرورت هجي ته سسٽم ۽ معلومات جو دستياب هجڻ.

 عام سائبر حملا 
سائبر حملو ڪندڙ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن، جن مان ڪجهه هي آهن:
 مالويئر (Malware): اهڙا سافٽ ويئر جيڪي ڪمپيوٽر کي نقصان پهچائڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن (جهڙوڪ وائرس، وارمز).
 فشنگ (Phishing): جڙتو اي ميلن يا لنڪس ذريعي ماڻهن کان سندن پاسورڊ يا بينڪ جي معلومات حاصل ڪرڻ.
 رينسم ويئر (Ransomware): هڪ اهڙو حملو جنهن ۾ صارف جي ڊيٽا کي لاک (Lock) ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي کولڻ لاءِ پئسا گهريا ويندا آهن.
 ڊي ڊوس (DDoS): ڪنهن ويب سائيٽ تي ايترو ٽريفڪ موڪلڻ جو اها ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏئي.

 بچاءُ جا طريقا 
پنهنجي ڊجيٽل زندگيءَ کي محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان اپاءُ وٺڻ ضروري آهن:
 مضبوط پاسورڊ: هميشه مشڪل پاسورڊ استعمال ڪريو جنهن ۾ اکر، انگ ۽ نشانيون شامل هجن.
 ٽو فيڪٽر اٿينٽيڪيشن (2FA): لاگ ان ٿيڻ وقت موبائيل تي ڪوڊ اچڻ واري سهولت کي فعال ڪريو.
 سافٽ ويئر اپڊيٽ: پنهنجي موبائيل ۽ ڪمپيوٽر جي سافٽ ويئر کي هميشه اپڊيٽ رکو.
 شڪي لنڪس کان پرهيز: اڻڄاتل اي ميلن يا ميسيجز ۾ ڏنل لنڪس تي ڪلڪ نه ڪريو.

 پاڪستان ۽ سائبر قانون 
پاڪستان ۾ سائبر ڏوهن کي روڪڻ لاءِ پيڪا (PECA - Prevention of Electronic Crimes Act) قانون موجود آهي، جنهن تحت انٽرنيٽ تي ڪنهن کي هراسان ڪرڻ، ڊيٽا چوري ڪرڻ يا مذهبي نفرت پکيڙڻ تي سخت سزائون ڏنيون وينديون آهن.

 پڻ ڏسندا 
 انٽرنيٽ
 ڪمپيوٽر
 بناوتيات (مصنوعي ذهانت)

 حوالا 

زمرو:سائبر سيڪيورٽي
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:انٽرنيٽ