مٿو

سسي يا مٿو ڪنهن به جاندار جو اهو حصو آهي جنهن ۾ عام طور تي ڪن، دماغ، پيشاني، ڳل، کاڏي (Chin)، اکيون، نڪ ۽ وات شامل هوندا آهن. اهي سڀ عضوا مختلف حسي ڪمن جھڙوڪ ڏسڻ (Visual perception)، ٻڌڻ (Hearing)، سنگهڻ (Olfaction) ۽ چکڻ (Taste) ۾ مدد ڪن ٿا. ڪجهه تمام سادي بناوت وارن جانورن کي سسي نه هوندي آهي، پر ٻه طرفي برابري (Bilateria) رکندڙ جاندارن ۾ سسي لازمي هوندي آهي.

جانورن ۾ سسيءَ جي واڌ ويجهه هڪ ارتقائي عمل ذريعي ٿي جنهن کي "سيفالائزيشن" (Cephalization) چيو ويندو آهي. ٻه طرفي برابري وارن جانورن ۾، اعصابي بافتون (Nervous tissue) اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي معلومات جي عمل کي سنڀالڻ لاءِ ساختون ٺاهينديون آهن. حياتياتي ارتقا جي نتيجي ۾، حسي عضوا ۽ خوراڪ جا حصا پڻ اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي ويا، جيڪي گڏجي سسي ٺاهين ٿا.


 انساني سسي 

انساني سسي هڪ اناتوميڪل يونٽ آهي جيڪو کوپڙي (Human skull)، هائيوڊ هڏي ۽ ڳيچي جي مھرن (Cervical vertebrae) تي مشتمل هوندو آهي. کوپڙي ۾ دماغ جو خانو (Brain case) هوندو آهي جيڪو دماغ جي حفاظت ڪري ٿو، ۽ چهري جو هڏائون پڃر (Facial skeleton) جنهن ۾ ڄاڙي شامل آهي. دماغ جي خاني ۾ اٺ هڏيون ۽ چهري جي پڃري ۾ چوڏهن هڏيون هونديون آهن.

انساني سسيءَ جا مجسما عام طور تي کوپڙي، ڄاڙي جي هڏي ۽ ڳٽن جي هڏيءَ جي بناوت تي ٻڌل هوندا آهن. چهري جي مشڪن جو تعداد ته ساڳيو رهي ٿو، پر انهن جي شڪل، واڌ ويجهه ۽ تاثرات جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهي ٿي.

 ٻيا جانور 
سسيءَ جي ارتقا جو تعلق تقريبن 555 ملين سال اڳ "بائيليٽريا" (Bilateria) ۾ ٿيندڙ سيفالائزيشن سان آهي.

 آرٿروپوڊس (Arthropods) 
ڪجهه آرٿروپوڊس ۾، خاص ڪري ٽرائلوبائٽس ۾، سسي وارو حصو ڪيترن ئي جڙيل حصن جو هڪ مجموعو هوندو آهي.

 جيت (Insects) 

هڪ عام جيت جي سسي اکين، اينٽينا (Antennae) ۽ وات جي حصن تي مشتمل هوندي آهي. جيتن جون اکيون اڪثر "ڪمپائونڊ آئيس" (Compound eyes) جي صورت ۾ هونديون آهن جن ۾ ڪيترائي رخ هوندا آهن. اينٽينا اکين جي وچ ۾ هوندا آهن ۽ اهي مختلف شڪلين جا ٿي سگهن ٿا.

 پٺيءَ جي هڏي وارا جانور (Vertebrates) 
پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي سسيءَ بابت هڪ "نيو هيڊ هائپوٿيسس" (New head hypothesis) مشهور آهي، جنهن مطابق انهن جي سسيءَ جي ارتقا "نيورل ڪرسٽ" (Neural crest) جي ڪري ٿي، جنهن هڏائين کوپڙي کي جنم ڏنو.

 سماج ۽ ثقافت ۾ 

 فن (Art) 
سسيءَ جا خاڪا ٺاهڻ جا ڪيترائي طريقا آهن. ليونارڊو دا ونچي انساني اناتومي جا خاڪا مڪمل تناسب (Proportion) سان ٺاهيا هئا.

 کاڌا (Cuisine) 

ڪيترن ئي ثقافتن ۾ جانورن جي سسيءَ مان تيار ڪيل کاڌا پسند ڪيا ويندا آهن:
 مڪسيڪو ۾ "ڪبيزا" (Cabeza) مشهور آهي جنهن ۾ جانور جي سسيءَ جو گوشت استعمال ٿيندو آهي.
 ڏکڻ ايشيا ۾ "فش هيڊ ڪري" (Fish head curry) يا مڇيءَ جي مٿي جو ٻوڙ هڪ خاص کاڌو سمجهيو ويندو آهي.
 سنڌ ۽ هند ۾ "پاوا" ۽ سسيءَ جو گوشت پڻ روايتي کاڌن ۾ شامل آهي.

 اصطلاح (Idioms) 
انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ سسيءَ بابت ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيندا آهن:
 "Big-headed": مغرور هجڻ.
 "Head in the clouds": خيالن ۾ مگن هجڻ يا ڌيان نه ڏيڻ.

 گيلري 

 پڻ ڏسو 
 انساني سسي
 کوپڙي
 دماغ

 حوالا 

Category:سسي
Category:اناتومي