تيزاب

تيزاب هڪ اهڙو ماليڪيول يا آئن آهي جيڪو يا ته پروٽان (يعني هائيڊروجن ڪيٽائن، $H^+$) ڏيڻ جي صلاحيت رکي ٿو، جنهن کي برونسٽڊ-لوري تيزاب چئبو آهي، يا اليڪٽران جو جوڙو حاصل ڪري ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهي سگهي ٿو، جنهن کي ليوس تيزاب چيو ويندو آهي.Acid - Encyclopedia Britannica

 تيزاب جا قسم ۽ تعريفون 

 برونسٽڊ-لوري ۽ آرينيس تيزاب 
تيزابن جو پهريون درجو پروٽان ڏيندڙن جو آهي. آبي محلولن (aqueous solutions) جي صورت ۾، پروٽان ڏيندڙ مادا هائيڊرونيم آئن ($H_3O^+$) ٺاهيندا آهن، جن کي آرينيس تيزاب سڏيو ويندو آهي. برونسٽڊ ۽ لوري هن نظريي کي وڌيڪ وسيع ڪيو ته جيئن غير آبي محلولن کي به شامل ڪري سگهجي. هڪ برونسٽڊ-لوري يا آرينيس تيزاب ۾ عام طور تي هائيڊروجن جو جوهر اهڙي ڪيميائي بناوت سان جڙيل هوندو آهي، جيڪو $H^+$ خارج ڪرڻ کان پوءِ به مستحڪم رهي سگهي.

 ليوس تيزاب 
تيزابن جو ٻيو درجو ليوس تيزاب آهن، جيڪي اليڪٽران جي جوڙي سان ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهيندا آهن. مثال طور، بوران ٽرائي فلورائيڊ ($BF_3$)، جنهن جي بوران جوهر ۾ هڪ خالي آربيٽل هوندو آهي جيڪو ڪنهن بيس (Base) جي اليڪٽران جوڙي کي حاصل ڪري بانڊ ٺاهي سگهي ٿو. 

 تيزاب جون خاصيتون 
آبي تيزابن جون ڪجهه خاصيتون هي آهن:Properties of Acids - Chemistry LibreTexts
 انهن جو ذائقو کٽو هوندو آهي (لفظ 'Acid' لاطيني ٻوليءَ جي لفظ 'acidus' مان نڪتل آهي جنهن جي معنيٰ آهي 'کٽو').
 هي نيري لٽمس پيپر کي ڳاڙهو ڪري ڇڏيندا آهن.
 هي بيس (Bases) ۽ ڪجهه خاص ڌاتن (جهڙوڪ ڪلسيم) سان عمل ڪري لوڻ (Salt) ٺاهيندا آهن.
 تيزابي محلول جو pH قدر 7 کان گهٽ هوندو آهي. pH جيترو گهٽ هوندو، تيزابيت اوتري ئي وڌيڪ هوندي.

 عام استعمال وارا تيزاب 
ڪجهه عام تيزابن جا مثال هي آهن:
 هائيڊرو ڪلورڪ تيزاب ($HCl$): جيڪو پيٽ ۾ هضمي جي عمل ۾ مدد ڪري ٿو.
 ايسيٽڪ تيزاب ($CH_3COOH$): سرڪو هن تيزاب جو هڪ هلڪو محلول آهي.
 سلفيورڪ تيزاب ($H_2SO_4$): جيڪو گاڏين جي بيٽرين ۾ استعمال ٿئي ٿو.
 سائيٽرڪ تيزاب: جيڪو کٽن ميون (جهڙوڪ ليمون ۽ نارنگي) ۾ ملي ٿو.

سخت تيزاب ۽ ڪجهه طاقتور ڪمزور تيزاب کائيندڙ (corrosive) هوندا آهن ۽ چمڙيءَ کي نقصان پهچائي سگهن ٿا، پر ڪاربورينس ۽ بورڪ تيزاب جهڙا استثنا به موجود آهن.

 حوالا 

 وڌيڪ ڏسو 
 ڪيميا
 پي ايڇ
 لوڻ

Category:ڪيميا
Category:تيزاب
Category:مرڪبات