رامانند

جگدگرو سوامي رامانند (IAST: Rāmānanda) يا راماننداچاريه ڀارت جو 14هين صديءَ جو هڪ هندومت جو وئشنو ڀڪتي شاعر سنت هو، جيڪو اتر ڀارت جي گنگا ميداني علائقو ۾ رهندو هو. هندومت جي روايت کيس رامانندي سمپردايا جو باني مڃي ٿي، جيڪا جديد دور ۾ سڀ کان وڏي سنياسي هندو تياگي برادري آهي.Selva Raj and William Harman (2007), Dealing with Deities: The Ritual Vow in South Asia, State University of New York Press, , pages 165-166James G Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z, Rosen Publishing, , pages 553-554

هو ڪنيوڪبج برهمڻ خاندان ۾ ڄائو ۽ پنهنجي زندگيءَ جو وڏو حصو مقدس شهر وارانسي ۾ گذاريو.ڊيوڊ لورينزن، Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History، ، pages 104-106 سندس ڄمڻ جي تاريخ 30 ڊسمبر ٻڌائي وڃي ٿي، جڏهن ته وفات جي تاريخ يقيني نه آهي، پر تاريخي شاهديون ظاهر ڪن ٿيون ته هو ابتدائي سنتن مان هو ۽ ڀڪتي تحريڪ جو اهم اڳواڻ هو، جيڪا 14هين کان وچ 15هين صديءَ دوران اتر ڀارت ۾، ڀارت ۾ اسلامي حڪمراني جي دور ۾ تيزي سان وڌي. روايت مطابق رامانند پنهنجي فلسفي ۽ ڀڪتي موضوعن کي ڏکڻ ڀارت جي ويدانت فلسفي رامانج کان متاثر ٿي ترقي ڏني، جڏهن ته شاهديون اهو به ظاهر ڪن ٿيون ته هو ناتھ پنتي يوگين کان پڻ متاثر هو.

هڪ ابتدائي سماجي سڌارڪ طور، رامانند ذات، درجي يا جنس جي بنياد تي بغير امتياز جي شاگرد قبول ڪيا. روايتي تحقيق مطابق سندس شاگردن ۾ ڀڪتي تحريڪ جا شاعر-سنت جهڙوڪ ڪبير، رويدااس، ڀگت پيپا ۽ ٻيا شامل هئا، جڏهن ته ڪجهه جديد محققن هن روحاني سلسلي تي سوال پڻ اٿاريا آهن ۽ ڪجهه ٻين تاريخي شاهدي سان ان جي تائيد ڪئي آهي.Schomer and McLeod (1987), The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India, Motilal Banarsidass, , page 54Julia Leslie (1996), Myth and Mythmaking: Continuous Evolution in Indian Tradition, Routledge, , pages 117-119 سندس شاعري جو ذڪر سک مت جي مقدس گرنتھ گرو گرنٿ صاحب ۾ پڻ ملي ٿو.Winnand Callewaert (2015), The Hagiographies of Anantadas: The Bhakti Poets of North India, Routledge, , pages 405-407

رامانند پنهنجي تصنيفن ۽ روحاني موضوعن کي مقامي هندي ٻولي ۾ پيش ڪرڻ لاءِ مشهور هو، ڇاڪاڻ⁠ته سندس خيال هو ته اهڙي طرح علم عام ماڻهن تائين پهچي سگهي ٿو.William Pinch (1996), Peasants and Monks in British India, University of California Press, , pages 53-89

 سوانح عمري 

رامانند جي زندگي بابت پڪ سان تمام ٿورو ڄاتو وڃي ٿو، جنهن ۾ سندس ڄمڻ ۽ وفات جا سال به شامل آهن.Enzo Turbiani (Editor: RS McGregor, 1992), Devotional Literature in South Asia, Cambridge University Press, , page 51 هندي ادب جو انسائيڪلوپيڊيا سندس حياتيءَ جا سال 1366–1467 بيان ڪري ٿو. سندس سوانح عمري ثانوي ادب ۽ اڻ ٺهڪندڙ روايتي هاجيوگرافي متنن مان اخذ ڪئي وئي آهي.
سڀ کان وڌيڪ قبوليل روايت موجب رامانند هڪ ڪنيوڪبج برهمڻ خاندان ۾ ڄائو، لڳ ڀڳ 14هين صدي جي وچ ڌاري، ۽ لڳ ڀڳ 15هين صدي جي وچ ڌاري وفات ڪئي.شارلوٽ ووڊويل (1974), Kabir, Vol. 1, Oxford University Press, , pages 110-117Selva Raj and William Harman (2007), Dealing with Deities: The Ritual Vow in South Asia, State University of New York Press, , pages 165-185Nirmal Dass (2000), Songs of the Saints from the Adi Granth, State University of New York Press, , page 160-164 جيتوڻيڪ ڪجهه ماڻهو کيس ڏکڻ ڀارت سان لاڳاپيل قرار ڏين ٿا، پر اهڙي دعويٰ جي حمايت ۾ ڪو مضبوط ثبوت موجود ناهي. حقيقت ۾، سڀئي معتبر ڀارتي ذريعا ان ڳالهه تي متفق آهن ته رامانند پرياگ (الله آباد) ۾ ڄائو.

"سندس ڏکڻ ڀارتي اصل بابت هڪ لفظ به نٿو ملي، ۽ کيس ڪنيوڪبج برهمڻ چيو ويو آهي، جيڪو اهڙي نظرئي جي سختي سان ترديد ڪري ٿو" – جارج اي. گريرسن (1920).

وچئين دور جي ڀڪتمالا متن مطابق، جيڪو نڀاداس پاران لکيو ويو، رامانند راغوانند وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيڪو ويدانت تي ٻڌل واتڪالائي (اتر، رام اوتار) وئشنو روايت جو گرو هو.Karen Pechelis (2014), The Embodiment of Bhakti, Oxford University Press, , page 36

"رامانند جو استاد راغوانند ڏکڻ کان آيو هو، ۽ گهڻو گهمڻ کان پوءِ بنارس ۾ اچي رهيو. اتي، نه ڪي ڏکڻ ۾، هن رامانند کي پنهنجو شاگرد بڻايو." – جارج اي. گريرسن (1920).

ٻيا محقق چون ٿا ته رامانند جي تعليم جي شروعات آدي شنڪر جي ادويت ويدانت اسڪول ۾ ٿي، ان کان اڳ جو هو راغوانند سان مليو ۽ پوءِ رامانج جي وششٽادويت ويدانت روايت ۾ پنهنجي اڀياس کي جاري رکيو.Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, , pages 65-66

 ادبي ڪم 
رامانند کي ڪيترن ئي ڀڪتي ڀرين ڪويتائن جو ليکڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، پر ٻين ڀڪتي تحريڪ جي شاعرن وانگر، اهو واضح ناهي ته ڇا اهي سڀئي ڪويتائون حقيقت ۾ سندس ئي لکيل آهن. هندي ٻوليءَ ۾ ٻه رسالا، گيان ليلا ۽ يوگ چنتامڻي به رامانند سان منسوب ڪيا وڃن ٿا، جيئن ته سنسڪرت جا ڪم وئشنو متابج ڀاسڪر ۽ رامارچنا پڌتي پڻ. سندس ٻين ٽن ادبي تصنيفن ۾ برهم سوترا آنند ڀاشيا، اپنشد آنند ڀاشيا ۽ شريمد ڀگوت گيتا آنند ڀاشيا پڻ مشهور آهن. بهرحال، سک ڌرم جي اصل ۽ چڱيءَ طرح محفوظ ٿيل مسودن ۽ هٿ سان لکيل ناگري پرچارڻي سبھا ۾ ملندڙ ڪويتائون معتبر سمجهيون وڃن ٿيون، جيڪي رامانند جي نرگڻ (بي صفتي خدا) واري فڪر کي نمايان ڪن ٿيون.

 فلسفو 
رامانند پنهنجو فلسفو ۽ ڀڪتي موضوع ڏکڻ ڀارتي ويدانت فلسفي رامانج کان متاثر ٿي تيار ڪيو، پر ثبوت اهو پڻ ظاهر ڪن ٿا ته هو ناتھ پنتھي سادھن ۽ يوگ فلسفي کان پڻ متاثر ٿيو.

انتونيو ريگوپولوس لکي ٿو ته رامانند جي تعليمات "ادويت ويدانت ۽ وئشنو ڀڪتي جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ جي ڪوشش" هئي.Antonio Rigopoulos (1993), The Life And Teachings Of Sai Baba Of Shirdi, State University of New York Press, , page 264 هو وڌيڪ چوي ٿو ته اهڙي ئي لاڳاپي جو اظهار 15هين صدي جي متن ادھياتم رامائن ۾ پڻ ملي ٿو، پر اهو ڪو تاريخي ثبوت ناهي ته اهو متن سڌو سنئون رامانند جي تعليمات کان متاثر ٿيو هجي.

شاستري اهو نظريو پيش ڪيو آهي ته ٻن جدا جدا هندو فلسفن ۾ رامانند جي پيچيده مذهبي تربيت هن کي سگڻ برهمڻ ۽ نرگڻ برهمڻ ٻنهي کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو. شاستري جو خيال آهي ته اهو نظريو وضاحت ڪري ٿو ته رامانند جي شاگردن ڪيئن سگڻ ۽ نرگڻ کي ڀڪتي تحريڪ ۾ ٻه هم وقتي ڌارا طور ترقي ڏني.Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, , pages 66-67 پر هن نظرئي کي ڪافي تاريخي ثبوت حاصل نه آهن ۽ اهو وسيع قبوليت حاصل نه ڪري سگهيو آهي.

اينزو توربياني موجب، جيڪي رامانند جا معتبر ادب سمجهيا وڃن ٿا، اهي ڀڪتي تحريڪ جي مابعد الطبيعياتي اصولن ۾ هڪ اهم مرحلو ظاهر ڪن ٿا.Enzo Turbiani (Editor: RS McGregor, 1992), Devotional Literature in South Asia, Cambridge University Press, , pages 52-54 رامانند چوي ٿو ته جيڪڏهن ڪو شخص هري (وشنو) کي پنهنجي اندروني ذات طور نه سڃاڻي، ته سنياس ۽ تپسيا بي معنيٰ آهن. هو روزن ۽ رسمن تي تنقيد ڪري ٿو ۽ چوي ٿو ته اهي صرف ظاهري عمل آهن؛ جيڪڏهن ماڻهو برهمڻ (اعليٰ هستي) جي فطرت تي غور ۽ فڪر نه ڪري، ته اهي بيڪار آهن. رامانند اهو پڻ چوي ٿو ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو ڪنهن مقدس گرنتھ کي سمجهي نٿو، ته ان جو صرف زباني پڙهڻ ڪو فائدو نٿو ڏئي.

 ورثو 
رامانند کي اڪثر اتر ڀارت ۾ سنت-پرمپرا (ڀڪتي سنتن جي روايت) جو باني قرار ڏنو وڃي ٿو.Antonio Rigopoulos (1993), The Life And Teachings Of Sai Baba Of Shirdi, State University of New York Press, , page 37 جڏهن اتر ڀارت جا گنگا وارا ميداني علائقا اسلامي حڪمراني هيٺ هئا، تڏهن هن هندو ڌرمي ماڻهن کي ذاتي ۽ سڌي رام ڀڪتي ڏانهن ٻيهر متوجه ڪيو. سندس لبرل رويو، ڄم، ذات يا جنس بدران ڀڪتي جي عزم تي زور ڏيڻ، روحانيت ڏانهن مختلف طبقي جي ماڻهن کي ڇڪيو، ۽ سنسڪرت بدران مقامي ٻوليءَ جو استعمال ڪرڻ عام ماڻهن لاءِ مذهبي خيالن جي ورهاست آسان بڻائي.Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, , pages 65-68

 رامانند جا چوڏهن شاگرد 
رامانند جا 14 اثرائتا شاگرد هئا، جن ۾ 12 مرد ۽ 2 عورت شاعر-سنت شامل هئا. ڀڪتمال مطابق اهي هي هئا:Rekha Pande (2014), Divine Sounds from the Heart—Singing Unfettered in their Own Voices, Cambridge Scholars, , page 77

مرد شاگرد:
 انتانند
 سورسورانند
 سکنند
 نرهرى داس
 ڀاونند
 ويتھلپنت ڪلڪرني
 ڀگت پيپا
 ڪبير
 رويداس
 ڀگت سين
 ڀگت ڌنا
 ڀگت سادھنا

عورت شاگرد:
 سورسوري
 پدياوتي

ڪجهه جديد محققن هن گرو-شاگرد سلسلي تي سوال اٿاريا آهن، جڏهن ته ٻين تاريخي ثبوتن سان ان جي حمايت ڪئي آهي.

 ڀارت جي سڀ کان وڏي سنياسي جماعت: رامانندي سمپرداي 
رامانند رامانندي سمپرداي (شري راموت يا شري سمپرداي يا وئراگي سمپرداي) جو باني آهي. هي ڀارت جي سڀ کان وڏي سنياسي جماعت آهي، ۽ ان جا ميمبر رامانندي، وئراگي يا بيراگي سڏجن ٿا.Gerald James Larson (1995), India's Agony Over Religion, State University of New York Press, , page 116Ramdas Lamb (2008), Theory and Practice of Yoga (Editor: Knut A Jacobsen), Motilal Banarsidass, , pages 317-330 اهي پنهنجي سخت، سادگي ڀري، منظم ۽ زاهدانه زندگي لاءِ سڃاتا وڃن ٿا. رچرڊ برگهارٽ لکي ٿو ته رامانند کي روايت ۾ باني طور مڃيو وڃي ٿو، پر تاريخي ثبوت گهٽ آهن، ۽ امڪان آهي ته ڀارت جي وڏي سنياسي جماعت سندس وفات کان صدين پوءِ مضبوط ٿي.Richard Burghart (1978), The Founding of the Ramanandi Sect, Ethnohistory, Vol. 25, No. 2, pages 121-139

 سماجي سڌارا 
رامانند اتر ڀارت جو هڪ اثرائتو سماجي سڌارڪ هو. هن ڄم، ذات يا مذهب جي بنياد تي فرق ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ سڌي ڀڪتي ۽ علم جي حاصلات تي زور ڏنو.

روايت موجب، پنج ورهين جو ڪبير، جيتوڻيڪ هڪ نچلي ذات جي جولاهه خاندان مان هو، رامانند کي پنهنجو گرو تسليم ڪيو. هن واقعي کان پوءِ رامانند پنهنجي اڇوت پرستي واري عمل کي ڇڏي ڏنو.

 سوامي رامانند جي ڪويتا 
رامانند جي هڪ ڪويتا، جيڪا اصل ۾ هندي ۾ لکيل هئي، مندر وڃڻ جي دعوت جي جواب طور آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته مندر وڃڻ جي ڪا ضرورت ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خدا هر انسان جي اندر موجود آهي ۽ هر هنڌ وسيع آهي.

 پڻ ڏسو 
 ڀڪتي تحريڪ
 رامانندي سمپرداي
 نڀا داس
 ڀڪتمال
 گالتاجي
 ٺاڪردوارا ڀگوان نارائنجي
 رويداس
 ڪبير

 حوالا 

زمرو:ڀارتي هندو سنت
زمرو:سک ڀگت
زمرو:وئشنو سنت
زمرو:چودهين صدي جا ڀارتي شاعر
زمرو:سنت مت
زمرو:وچئين دور جا هندو مذهبي اڳواڻ
زمرو:وارانسي جا ماڻهو
زمرو:ذات پرستي خلاف برهمڻ
زمرو:ذات مخالف ڪارڪن
زمرو:ڀارتي سڌارڪ
زمرو:ڀڪتي تحريڪ
زمرو:دهلي سلطنت جا ماڻهو