ڦڦڙن جي رڪاوٽ جو پراڻو مرض

ڦڦڙن جي رڪاوٽ جو پراڻو مرض (Chronic Obstructive Pulmonary Disease - COPD) ڦڦڙن جي هڪ وڌندڙ بيماري آهي جنهن ۾ ساهه جي نالين ۾ رڪاوٽ سبب ساهه کڻڻ ۾ ڏکيائي ٿيندي آهي. هي هڪ گڏيل اصطلاح آهي جيڪو بنيادي طور تي ٻن حالتن، ايمفيزيما (Emphysema) ۽ ڪرونڪ برونڪائٽس (Chronic bronchitis) لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

 علامتون ۽ اثرات 
سي او پي ڊي جي مريضن ۾ عام طور تي هي علامتون نظر اينديون آهن:
 ساهه جو چڙهڻ، خاص طور تي جسماني مشقت دوران.
 لڳاتار کنگهه جيڪا بلغم پيدا ڪري سگهي ٿي.
 سيني ۾ گهٽت يا سيٽيءَ جهڙو آواز (Wheezing).
 وقت گذرڻ سان روزاني جا معمولي ڪم جهڙوڪ ڪپڙا پائڻ يا هلڻ به ڏکيو ٿي پوندو آهي.

 بيماريءَ جا قسم (Phenotypes) 
سي او پي ڊي اڪثر ڪري ٻن صورتن ۾ ظاهر ٿئي ٿي:
 ايمفيزيما (Emphysema): هن ۾ ڦڦڙن جون هوا واريون ٿيلهيون (Alveoli) ڦاٽي پون ٿيون، جنهن ڪري آڪسيجن جو رت ۾ جذب ٿيڻ گهٽجي ويندو آهي.
 ڪرونڪ برونڪائٽس: هن ۾ ساهه جي نالين ۾ لڳاتار ساڙ (Inflammation) ۽ بلغم جي ڪري رڪاوٽ پيدا ٿئي ٿي.

 سبب ۽ خطري جا عنصر 
 سگريٽ نوشي: سي او پي ڊي جو سڀ کان وڏو سبب سگريٽ نوشي آهي.
 فضائي گندگي: گهرن ۾ ٻارڻ (ڪاٺيون، ڇيڻا) ٻارڻ ۽ ٻاهريون دونھون.
 جينياتي کوٽ: الفا-1 اينٽي ٽرپسين جي کوٽ سبب به هي مرض ٿي سگهي ٿو.

 تشخيص ۽ علاج 
هن مرض جي تشخيص جو بهترين طريقو اسپائروميٽري (Spirometry) ٽيسٽ آهي، جنهن ۾ مريض جي ساهه ڪڍڻ جي طاقت کي ماپيو ويندو آهي.
جيتوڻيڪ سي او پي ڊي جو مڪمل علاج ناهي، پر ان کي هيٺين طريقن سان ڪنٽرول ڪري سگهجي ٿو:
 سگريٽ نوشي کي ترت ڇڏڻ.
 برونڪوڊائليٽرز: اهڙيون دوائون جيڪي ساهه جي نالين کي کولي ڇڏين ٿيون.
 آڪسيجن ٿراپي ۽ شديد حالت ۾ ڦڦڙن جي پيوندڪاري (Transplant).

 عالمي صورتحال 
2021ع تائين دنيا ۾ تقريبن 21 ڪروڙ ماڻهو هن مرض ۾ مبتلا هئا. اها دنيا ۾ موت جو چوٿون وڏو سبب آهي، ۽ 90 سيڪڙو موت گهٽ آمدني وارن ملڪن ۾ ٿين ٿا جتي صفائي ۽ ٻارڻ جا مسئلا وڌيڪ آهن.

 حوالا 

زمرو:بيماريون
زمرو:ڦڦڙن جون بيماريون
زمرو:طبي حالتون