نيوڪليائي زوال

ريڊيو ايڪٽو ڊِيڪي (Radioactive decay)، جنهن کي نيوڪليائي زوال يا نيوڪليائي انتشاري عمل به چيو ويندو آهي، اهو عمل آهي جنهن ۾ هڪ غير مستحڪم ائٽمي نيوڪليس شعاعن (radiation) جي صورت ۾ توانائي وڃائي ٿو. اهڙو مادو جنهن ۾ غير مستحڪم نيوڪليس هجن، ان کي ريڊيو ايڪٽو (Radioactive) چيو ويندو آهي.

 زوال جا قسم 
زوال جا ٽي عام قسم آهن:
1. الفا زوال (Alpha decay): جنهن ۾ هيليم جو نيوڪليس خارج ٿئي ٿو.
2. بيٽا زوال (Beta decay): هن عمل جي ذميوار "ڪمزور قوت" (Weak force) هوندي آهي.
3. گاما زوال (Gamma decay): جنهن ۾ گاما شعاع (فوٽان) خارج ٿين ٿا.

 هاف لائف ۽ رينڊم پروسيس 
ائٽمي سطح تي ريڊيو ايڪٽو ڊيڪي هڪ "رينڊم" (اتفاقي) عمل آهي. ڪوانٽم ٿيوريءَ موجب، اهو اڳڪٿي ڪرڻ ناممڪن آهي ته ڪو مخصوص ائٽم ڪڏهن ٽٽندو. پر ائٽمن جي وڏي تعداد لاءِ، زوال جي شرح کي هڪ مستقل عدد يا هاف لائف (Half-life) ذريعي ظاهر ڪري سگهجي ٿو.

ريڊيو ايڪٽو زوال جي شرح کي هن مساوات سان ظاهر ڪيو ويندو آهي:

جتي  وقت  تي باقي بچيل ائٽمن جو تعداد آهي، ۽  زوال جو مستقل (decay constant) آهي.

 نيوڪليائي تبديلي 
جنهن نيوڪليس مان زوال شروع ٿئي ٿو ان کي "پيرنٽ ريڊيو نيوڪلائيڊ" (Parent radionuclide) چيو ويندو آهي، جڏهن ته ان عمل مان پيدا ٿيندڙ نئين نيوڪليس کي "ڊاٽر نيوڪلائيڊ" (Daughter nuclide) چيو ويندو آهي. گاما زوال کان علاوه، ٻين زوالن ۾ پروٽانن يا نيوٽرانن جي تعداد ۾ تبديلي اچي ٿي، جنهن ڪري هڪ عنصر ٻئي ڪيميائي عنصر ۾ تبديل ٿي ويندو آهي.

 قدرتي ريڊيو ايڪٽوٽي 
زمين تي 28 اهڙا قدرتي ڪيميائي عنصر موجود آهن جيڪي ريڊيو ايڪٽو آهن. اهي شمسي نظام جي بڻجڻ کان اڳ جا آهن ۽ انهن کي "پريمورڊيل ريڊيو نيوڪلائيڊس" (Primordial radionuclides) چيو ويندو آهي. ان جا مشهور مثال يورينيم، ٿوريم ۽ پوٽاشيم-40 آهن.

 وڌيڪ ڏسو 
 نيوڪليائي فزڪس
 ارنيسٽ ردرفورڊ
 وٽامن

 حوالا 

زمرو:تابڪاري
زمرو:ريڊيو ايڪٽوٽي
زمرو:ڪيميا
زمرو:نيوڪليائي فزڪس