ايٽمي ڦاٽ

نيوڪليائي فشن (Nuclear fission) هڪ اهڙو عمل يا نيوڪليائي ردعمل آهي جنهن ۾ هڪ ايٽم جو نيوڪليس ٻن يا وڌيڪ ننڍن نيوڪليس ۾ ورهائجي ويندو آهي. هن عمل دوران گاما فوٽان (Gamma photons) پيدا ٿيندا آهن ۽ تمام وڏي مقدار ۾ توانائي خارج ٿيندي آهي، جيڪا ريڊيو ايڪٽو ڊيڪي (Radioactive decay) کان به ڪيئي ڀيرا وڌيڪ هوندي آهي.

 تاريخي پس منظر 
نيوڪليائي فشن جي دريافت ڪيميا دانن اوٽو هان (Otto Hahn) ۽ فرٽز اسٽراسمن (Fritz Strassmann) ۽ فزڪس دانن ليز ميٽنر (Lise Meitner) ۽ اوٽو رابرٽ فرش (Otto Robert Frisch) ڪئي هئي. 19 ڊسمبر 1938ع تي هان ۽ اسٽراسمن ثابت ڪيو ته فشن جو عمل ٿي چڪو آهي، جڏهن ته جنوري 1939ع ۾ ميٽنر ۽ سندس ڀائٽي فرش ان جي نظرياتي وضاحت ڪئي. "فشن" جو نالو حياتيات ۾ جاندار خليات (cells) جي تقسيم جي عمل تان ورتو ويو.

 عمل ۽ توانائي جو اخراج 
ڳورن ايٽمي ذرن (heavy nuclides) لاءِ هي هڪ "ايڪسوٿرمڪ" (exothermic) ردعمل آهي، جنهن ۾ توانائي ٻن صورتن ۾ خارج ٿئي ٿي:
1. برقي مقناطيسي لهرن (Electromagnetic radiation) جي صورت ۾.
2. حرڪي توانائي (Kinetic energy) جي صورت ۾، جيڪا مادي کي گرم ڪندي آهي.

فشن جو عمل تڏهن توانائي پيدا ڪندو آهي جڏهن حاصل ٿيندڙ عنصرن جي مجموعي "بائنڊنگ انرجي" (binding energy) شروعاتي عنصر کان وڌيڪ هجي. عام طور تي يورينيم-235 ($^{235}U$) جي فشن مان حاصل ٿيندڙ توانائي، ميٿين گيس يا هائيڊروجن فيول سيل جي مقابلي ۾ لکين ڀيرا وڌيڪ هوندي آهي.

 زنجيري عمل (Chain Reaction) 
نيوڪليائي فشن کي نيوڪليائي طاقت (Nuclear power) پيدا ڪرڻ ۽ ايٽمي هٿيارن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن هڪ نيوڪليس ٽٽندو آهي ته اهو وڌيڪ نيوٽران خارج ڪندو آهي، جيڪي ٻين نيوڪليسن سان ٽڪرائجي هڪ "خودڪار زنجيري عمل" (self-sustaining nuclear chain reaction) شروع ڪندا آهن.
 نيوڪليائي ري ايڪٽر: ۾ هن عمل کي ڪنٽرولڊ طريقي سان هلايو ويندو آهي.
 ايٽمي هٿيار: ۾ هي عمل تمام تيزيءَ سان ۽ غير ڪنٽرولڊ طريقي سان ٿيندو آهي.

 ماحولياتي اثر ۽ نيوڪليائي گند (Waste) 
فشن جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ مادا (fission products) تمام گهڻو ريڊيو ايڪٽو هوندا آهن ۽ ڪافي عرصي تائين خطرناڪ رهندا آهن، جنهن کي "نيوڪليائي گند" چيو ويندو آهي. هن مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ نيوڪليائي ري پروسيسنگ (Nuclear reprocessing) ڪئي ويندي آهي ته جيئن استعمال ٿيل ٻارڻ مان ٻيهر ڪم وارو مادو حاصل ڪري سگهجي.

 وڌيڪ ڏسو 
 نيوڪليائي فيوزن (Nuclear Fusion)
 ايٽم بم
 يورينيئم

 حوالا 

زمرو:نيوڪليائي فزڪس
زمرو:توانائي
زمرو:نيوڪليائي ٽيڪنالاجي