امراوتي

امراوتي ( , تيلوگو: ) آنڌرا پرديش (ڀارت) جي راڄڌاني شهر آهي. هي شهر گونتور ضلعو ۾ ڪرشنا درياهه جي ساڄي ڪپ تي، وجياواڊا کان  ڏکڻ اولهه طرف واقع آهي. شهر جو نالو ويجهي تاريخي ماڳ امراواتھي تان ورتل آهي، جيڪو لڳ ڀڳ ٻه هزار سال اڳ ساتواهنه سلطنت جي راڄڌاني رهيو هو.

هي شهر هڪ شهري نوٽيفائيڊ علائقو آهي. شهري ترقي ۽ منصوبا بندي جون ڪاروائيون امراوتي ڊولپمينٽ ڪارپوريشن لميٽيڊ ۽ آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن ڊولپمينٽ اٿارٽي (اي پي سي آر ڊي اي) سرانجام ڏين ٿا. اي پي سي آر ڊي اي کي شهر ۽ گڏيل شهرائپ تي اختيار حاصل آهي، جيڪو آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن کي ڍڪي ٿو. شهر  ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، ۽ ٽن منڊلن جا ڳوٺ (ڪجهه واههڙا سميت) شامل ڪري ٿو: منگلاگري، ٿلّور ۽ تاڊيپلي. سيڊ ڪيپيٽل  ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.

2014ع ۾ آنڌرا پرديش جي ورهاڱي سبب باقي رهيل صوبي وٽ ڪا راڄڌاني نه رهي، ۽ حيدرآباد کي عارضي راڄڌاني بڻايو ويو، جيتوڻيڪ اهو نئين صوبي تيلنگانا ۾ واقع هو. اين. چندرابابو نائڊو جي قيادت هيٺ حڪومت امراوتي جو بنياد وڌو ۽ ان کي آنڌرا پرديش جي نئين راڄڌاني قرار ڏنو. گونتور ضلعي جي آبادگارن (هارين) هڪ نئين قسم جي زمين گڏ ڪرڻ واري اسڪيم ذريعي آنڌرا پرديش جي حڪومت کي 33,000 ايڪڙ زمين ڏني، جنهن عيوض کين ترقي يافته پلاٽ ۽ 10 سالن جي عرصي لاءِ ليز ادائيگيون ڏنيون ويون. ڀارت جو وزيراعظم نريندر مودي 22 آڪٽوبر 2015ع تي اُددنڊارايوڻيپالم ڳوٺ ۾ بنيادي پٿر رکڻ جي تقريب ۾ بنيادي پٿر رکيو. عبوري عمارتن جي تيز رفتاري سان مڪمل ٿيڻ کان پوءِ، ويلگاپودي ۾ مارچ 2017ع کان حڪومت جو قانون ساز ادارو ۽ سيڪريٽريٽ نون سهولتن مان ڪم ڪرڻ لڳا.

 نالي جو اصل
امراوتي جو سڌو مطلب آهي: “امر (نه مرندڙن) جي رهائش”. هي نالو گهري تاريخي، روحاني ۽ اساطيري اهميت رکي ٿو. هي نالو ڌرانيڪوٽا ڀرسان هڪ علائقي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيڪو قديم زماني ۾ ساتواهنه گهراڻو جي راڄڌاني رهيو هو، جن کي آنڌرا پڻ چيو وڃي ٿو. هندومت، ٻڌمت ۽ جين ڌرم ۾، امراوتي کي سورگ (جنت) جي آسماني راڄڌاني چيو وڃي ٿو، جتي ديوا (ديوتا) رهندا آهن.

 تاريخ 
+ امراوتي جو وقت ناموتاريخواقعي2 جون 2014اي پي ٻيهر تنظيم ايڪٽ لاڳو ٿيو1 سيپٽمبر 2014نئين راڄڌاني شهر جي جڳهه حتمي ڪئي ويئي30 ڊسمبر 2014اي پي سي آر ڊي اي ايڪٽ لاڳو ٿيوجنوري 2015رضاڪاراڻي زمين گڏ ڪرڻ واري اسڪيم جو اعلان ٿيومارچ 2015هارين کان 33,000 ايڪڙن لاءِ رضامندي حاصل ٿي6 جون 2015امراوتي شهر جي ڀومي پوجا (بنياد رکڻ جي تقريب) وڏي وزير اين. چندرابابو نائڊو پاران22 آڪٽوبر 2015بنيادي پٿر ڀارت جو وزيراعظم نريندر مودي رکيومارچ 2017صوبائي قانون ساز ادارو ۽ سيڪريٽريٽ شهر مان ڪم شروع ڪيو27 ڊسمبر 2018چندرابابو نائڊو آنڌرا پرديش جي دائمي سيڪريٽريٽ ٽاورن لاءِ بنيادي پٿر رکيو3 فيبروري 2019سي جي آءِ امراوتي ۾ آنڌرا هاءِ ڪورٽ لاءِ بنيادي پٿر رکيو.31 جولاءِ 2020ٽن راڄڌانين بابت قانون سازيءَ تي گورنر جي منظوري22 نومبر 2021ٽن راڄڌانين واري قانون سازي واپس ورتي ويئي5 مارچ 2022هاءِ ڪورٽ واحد راڄڌاني شهر جي حق ۾ فيصلو ڏنو8 جون 2024سڀ ترقياتي ڪم ٻيهر شروع ٿي چڪا آهن ۽ ڪم جاري آهي.

 شروعاتي ۽ وچئين دور جي تاريخ 
پاڙيسري ڌرانيڪوٽا (ڌاڻيڪاٽڪم) ساتواهنه گهراڻو جي راڄڌاني شهر هو. ان جي تاريخ ٻئين صدي قبل مسيح تائين وڃي ٿي. ساتواهنه آنڌرا پرديش جي تاريخ ۾ نمايان آهن. سندن بنيادي ٻولي پراڪرت هئي، جيڪا برهمي رسم الخط ۾ لکي ويندي هئي، ۽ اها تيلوگو رسم الخط جي بنياد طور به بيان ڪئي وڃي ٿي. سندن دور ۾ ٻڌمت جو عمل غالب رهيو، ۽ هي گهراڻو علائقي ۾ هن ڌرم جي پکڙجڻ جو ڪجهه حد تائين ذميوار پڻ هو. شهر هڪ وقت مهايان ٻڌمت جو مقدس هنڌ پڻ رهيو. هتي هڪ وڏو ٻڌ اسٽوپا موجود هو، جيڪو هاڻي امراوتي اسٽوپا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهو شهر ٻڌ مت جي تعليم ۽ فن جو به مرڪز رهيو، جتي ڪيترن ٻڌ پوئلڳن ۽ ڪيترن ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن مان ايندڙ زائرن جي اچ وڃ ٿيندي هئي.  

هن علائقي تي ترتيبوار ساتواهنه، اِڪشوواڪو، وشنوڪندينا، پلوا، چولا، ڪاڪتيه، دهلي سلطنت، ريڊي راڄ، بهامني سلطنت، وجيانگر سلطنت، گولڪنڊا جي سلطنت ۽ مغل سلطنت جو راڄ رهيو، ۽ پوءِ 1724ع ۾ حيدرآباد جي نظامت قائم ٿي. 1750ع ۾ هي علائقو فرانس کي ڏنو ويو، پر 1759ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني ان تي قبضو ڪيو. 1768ع ۾ اهو ٻيهر نظام کي واپس ڏنو ويو، پر 1788ع ۾ اهو ٻيهر برطانيه کي ڏنو ويو. مدراس پريزيڊنسي جي حصي طور، هن علائقي تي واسيريڊي وينڪٽادري نائڊو جي حاڪميت پڻ بيان ڪئي وڃي ٿي، جيڪو چنٽاپلي جو موروثي زميندار هو؛ هن جديد امراواتھي ڳوٺ قائم ڪيو، جيڪو قديم اسٽوپا جي کنڊرن ڀرسان واقع آهي.

 امراوتي جو بنياد 
آنڌرا پرديش ٻيهر تنظيم ايڪٽ، 2014 مطابق، حيدرآباد نئين ٺهيل صوبي تيلنگانا جي راڄڌاني بڻيو، آنڌرا پرديش جي ورهاڱي کان پوءِ. مرڪزي حڪومت هڪ ماهر ڪميٽي قائم ڪئي ته جيئن نئين آنڌرا پرديش جي راڄڌاني لاءِ متبادل جڳهن جو جائزو وٺي، آنڌرا پرديش ٻيهر تنظيم ايڪٽ، 2014 مطابق. ڪميٽيءَ کي ذميواري ڏني ويئي ته هوءَ انگ اکرن جي تجزيي، جڳهن جي دوري ۽ لاڳاپيل ڌرين سان صلاح مشوري جي بنياد تي مختلف جڳهن جي موزونيت جو جائزو وٺي. ان جي ڪمن ۾ زمين، پاڻي ۽ قدرتي وسيلن جي دستيابيءَ جو جائزو وٺڻ، ماحولياتي پائيداري ۽ شهري واڌ ويجهه جي امڪانن کي نظر ۾ رکندي، ۽ نئين راڄڌاني کي ٻين وڏن شهرن سان ريل، روڊ ۽ هوائي رابطن جي اختيارن جو پڻ جائزو شامل هو. ڪميٽي مختلف قومي ادارن جي ماهرن تي مشتمل هئي.

وڏي وزير اين. چندرابابو نائڊو اعلان ڪيو ته صوبي جي نئين راڄڌاني شهر جي جڳهه وجياواڊا جي چوڌاري هوندي. هي فيصلو صلاح مشوري واري عمل کان پوءِ ٿيو ۽ 1 سيپٽمبر 2014ع تي رياستي ڪابينا ان جي منظوري ڏني. وڏي وزير نائڊو چيو ته صوبي لاءِ غيرمرڪزي ترقيءَ جو طريقو اختيار ڪيو ويندو، جنهن ۾ ٽي وڏا شهر ۽ 14 سمارٽ شهر شامل هوندا. هي اعلان مخالف ڌر وائي ايس آر ڪانگريس پارٽي جي ان مطالبي جي پسمنظر ۾ آيو ته راڄڌاني جي جڳهه تي بحث ڪيو وڃي. وڏي وزير نائڊو زور ڏنو ته فيصلو عوامي راءِ جي عڪاسي ڪري ٿو، ڇو ته سيوارام ڪرشنن ڪميٽيءَ کي ملندڙ نمائندن مان لڳ ڀڳ 50٪ وجياواڊا–گونتور علائقي جي حق ۾ هئا. هن مرڪزي حڪومت جي سهڪار ۽ صوبي لاءِ “خاص درجو” ڏيڻ جي به ضرورت تي زور ڏنو، جيئن رياست جي ٻيهر تنظيم واري بل جي منظوري وقت يقين ڏياريو ويو هو.

22 آڪٽوبر 2015ع تي، ڪابينا اجلاس کان پوءِ (جتي متفقه منظوري ڏني ويئي)، وڏي وزير نائڊو اعلان ڪيو ته نئين راڄڌاني شهر لاءِ امراواتھي چونڊي ويئي آهي، جيڪو ڪرشنا درياهه جي ڪنارن تي واقع هڪ قديم شهر آهي. بنياد رکڻ واري تقريب دوران، جنهن ۾ وزيراعظم نريندر مودي به شامل هو، وڏي وزير نائڊو راڄڌاني جي ترقيءَ بابت منصوبا بيان ڪيا، جن جو مقصد توانائي بچائيندڙ شهر ۽ صنعتي مرڪزن تي ڌيان ڏيڻ هو. ماسٽر پلان جي پهرين مرحلي جي مڪمل ٿيڻ جي تاريخ 15 مئي 2016ع مقرر ڪئي ويئي، ۽ امراوتي کي وجياواڊا ۽ گونتور سان ڳنڍڻ لاءِ 200 ڪلوميٽر رنگ روڊ جا منصوبا پڻ پيش ڪيا ويا.

آنڌرا پرديش جي نئين راڄڌاني طور امراوتي جي قيام ۾ “زمين گڏ ڪرڻ” واري شروعات اهم حيثيت رکي ٿي. وڏي وزير اين. چندرابابو نائڊو جي حڪومت 2014ع ۾ آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن ڊولپمينٽ اٿارٽي (اي پي سي آر ڊي اي) ايڪٽ لاڳو ڪيو، جنهن نئين راڄڌاني لاءِ زمين جو بئنڪ ٺاهڻ ۾ مدد ڪئي. ايڪٽ رضاکاراڻي زمين گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني، جنهن تحت زمين مالڪن پنهنجي زمين ڏئي، عيوض ۾ ترقي يافته پلاٽ ۽ مالي معاوضو حاصل ڪيو. حڪومت جو مقصد 27 ڳوٺن مان لڳ ڀڳ 53,748 ايڪڙ زمين حاصل ڪرڻ هو. هن اسڪيم ذريعي لڳ ڀڳ 33,733 ايڪڙ زمين گڏ ڪئي ويئي. جيتوڻيڪ ڪيترن هارين شرڪت ڪئي، پر ڪجهه (خاص ڪري پينوماڪا ۽ اوندواللي مان) معاوضي جي شرحن بابت خدشا ظاهر ڪيا. گڏ ڪرڻ واري عمل ۾ ننڍڙا زميني ٽڪرا گڏ ڪري، انهن کي بهتر بڻايو ويو ۽ پوءِ ڪجهه حصو اصل مالڪن ڏانهن واپس ڪيو ويو. هن شروعات ۾ ڏهن سالن لاءِ سالياني ادائيگيون پڻ شامل هيون، جيڪي زمين ڏيندڙن لاءِ مالي سهارو فراهم ڪنديون هيون.

 حڪمراني جو قيام 
ويلگاپودي ۾ (وجياواڊا کان 16 ڪم) عبوري آنڌرا پرديش سيڪريٽريٽ جي تعمير 3 آڪٽوبر 2016ع تي ₹230 ڪروڙ جي بجيٽ سان مڪمل ٿي. 17 آڪٽوبر 2016ع تائين، ڇهن مان پنج رٿيل بلاڪ آپريشن ۾ اچي ويا. 45 ايڪڙن تي پکڙيل هن سيڪريٽريٽ کي “جي پلس 1” طرز ۾ ڊزائن ڪيو ويو آهي. پهريون بلاڪ وڏي وزير جي آفيس لاءِ آهي، جڏهن ته ٻيا بلاڪ مختلف وزيرن لاءِ آهن، ۽ ڇهون بلاڪ اي پي اسيمبلي ۽ ليجسليٽو ڪائونسل لاءِ مقرر ڪيو ويو. آنڌرا پرديش هاءِ ڪورٽ پڻ امراوتي ۾ هڪ نئين عبوري عمارت ڏانهن منتقل ٿيو، جنهن جو افتتاح چيف جسٽس رنجن گوگوئي ڪيو. نئين ڪورٽ ڪمپليڪس ۾ 16 عدالت هال ۽ 2.70 لک چورس فٽ آفيس ايراضي شامل آهي. وڪيلن کي نئين عمارت ۾ ضروري سهولتن جي کوٽ سبب مسئلا پيش آيا، جن ۾ ڪمزور براڊبينڊ ۽ لائبريري تائين رسائي جا مسئلا شامل هئا. شروعاتي ڏکيائين جي باوجود، قانوني برادري نئين هاءِ ڪورٽ ۽ راڄڌاني شهر جي مستقبل بابت اميدوار رهي.

 امراوتي احتجاج (2019–2024) 
2019–2024 امراوتي احتجاج

 امراوتي ڊرون سميٽ 

امراوتي ڊرون سميٽ 2024 جو مقصد آنڌرا پرديش کي ڀارت ۾ ڊرون ٽيڪنالاجيءَ جو مرڪز بڻائڻ هو. هي سميٽ آنڌرا پرديش ڊرون ڪارپوريشن پاران وزارتِ شهري هوابازي ۽ ڊرون فيڊريشن آف انڊيا سان گڏجي منظم ڪيو ويو، ۽ 22–23 آڪٽوبر تي سي ڪي ڪنوينشن ۾ منگلاگري ۾ منعقد ٿيو؛ جنهن ۾ 6,900 کان وڌيڪ شرڪت ڪندڙ (صنعت ماهر، محقق ۽ شاگرد) شامل ٿيا. هن تقريب ۾ بحث مباحثا، نمائشون، ورڪشاپون، ۽ وجياواڊا جي پُنّامي گهات تي 5,500 کان وڌيڪ ڊرونن سان رڪارڊ ساز ڊرون شو شامل هو، جنهن ۾ پنج گينس عالمي رڪارڊ قائم ٿيڻ جو ذڪر ڪيو وڃي ٿو. جدت جي همٿ افزائي تي ڌيان ڏيندي، سميٽ جو هدف ضابطي واري فريم ورڪ قائم ڪرڻ، ₹2,000 ڪروڙ سيڙپڪاري آڻڻ، ₹6,000 ڪروڙ آمدني پيدا ڪرڻ، ۽ 20,000 کان وڌيڪ نوجوانن کي ڊرون پائلٽ طور تربيت ڏيڻ (30,000 روزگار جا موقعا پيدا ڪرڻ لاءِ) بيان ڪيو ويو.

 جاگرافي 
شھر گونٽور ضلعو ۾ واقع آھي، آنڌرا پرديش جي مرڪز ۾، ۽ ڪرشڻا ندي جي ڪنارن تي. ھي شھر تقريباً  ڏکڻ-اولهه طرف وجياواڙا کان،  اتر طرف گونٽور کان، ۽  اتر-اولهه طرف تينالي کان پري آھي. ھي شھر تاريخي ماڳ امراوتي کان به لڳ ڀڳ  جي مفاصلي تي آھي، جيڪو ساتواهانا سلطنت جي راڄڌاني رھيو ھو، ۽ شھر جو نالو پڻ اتيءَ مان ورتل آھي.

شھر جو ڪُل رقبو 217.23 ڪ.م2 آھي ۽ اھو گونٽور ضلعي جي ٽن منڊلن (ٿُلّور، منگلاگِري ۽ تاديپلي) ۾ پکڙيل 25 ڳوٺن تي مشتمل آھي. راڄڌاني شھر واري علائقي جي ھنن 25 ڳوٺن ۾ لڳ ڀڳ 100,000 آبادي آھي ۽ لڳ ڀڳ 27,000 گھر آھن. آنڌرا پرديش جو راڄڌاني ريجن گونٽور، پلناڊو، اين ٽي آر، ۽ ڪرشڻا ضلعن تي پکڙيل آھي ۽ ان ۾ گونٽور، وجياواڙا ۽ تينالي شھرن سميت ڪيترائي قصبا ۽ ڳوٺ شامل آھن. سياري جي مھينن ۾ گرمي پد 12 °C ۽ 30 °C جي وچ ۾ رھندو آھي. اونهاري ۾ گرمي پد 17 °C کان 45 °C تائين ٿي سگھي ٿو. اونهاري ۾ آبهوا تمام گھڻي نمي واري ھوندي آھي، ۽ نمي 68% تائين وڌي سگھي ٿي.

 آباديءَ بابت ڄاڻ 
 آبادي، ٻولي ۽ مذھب 
تيلگو ھن علائقي جي مقامي ۽ سرڪاري ٻولي آھي، جڏھن⁠تہ انگريزي پڻ وڏي پيماني تي سمجھي ويندي آھي. ھندومت اڪثريتي مذھب آھي، جڏھن⁠تہ اقليتي برادرين ۾ مسلمان، عيسائي ۽ ٻڌ شامل آھن.

 شھري انتظام 
 وسنديون 
ھيٺ ڏنل جدول ۾ لاڳاپيل منڊلن جي تحت سڃاتل ڳوٺن ۽ ھيمليٽن (ننڍين وسندين) جي فھرست ڏنل آھي، جيڪي راڄڌاني شھر جو حصو بڻيا.

 منڊل وسنديون ٿُلّور منڊل ابّاراجوپاليم، آيناوولو، ، انٿاورم  بوروپاليم، ڊونڊاپاڊو، ڪونڊاراجوپاليم (آبادين کان خالي)، لنگياپاليم (جنھن ۾ موڊوگولنڪا پاليم جا ڍڪاڻا شامل آھن)، مالڪاپورم، منڊاڊم (جنھن ۾ ٽلّاياپاليم جا ڍڪاڻا شامل آھن)، نيڪّالو، نيلاپاڊو، پچيڪلاپاليم، رائياپوڊي، سکمورو، ٿُلّورو، اُڏّندارايونِيپاليم، ويلاگاپوڊي، وينڪاٽاپاليم منگلاگِري منڊل ڪرشناياپاليم، ندامرّو، ڪوراگالّو (جنھن ۾ نيروڪونڊا جا ڍڪاڻا شامل آھن)، نولور (جنھن ۾ يِرّاباليم ۽ بيٿاپوڊي جا ڍڪاڻا شامل آھن) تاديپلي منڊل پينومڪا، تاديپلي (م) (حصو) (نولاڪا پيٽ، ڊولاس نگر وغيره)، اُنداوالّي

نوٽس:
 م – ميونسپالٽي
 قوسين ۾ ڏنل نالا لاڳاپيل وسنديءَ جا ڍڪاڻا ڳوٺ آھن.

انتظاميا اپريل 2018 ۾ امراوتي ۾ ’’ھيپي سٽيز سمٽ‘‘ جي افتتاحي اجلاس جي ڪامياب ميزباني ڪئي. سمٽ ۾ 15+ ملڪن مان 1,500+ مندوبن شرڪت ڪئي، جن ۾ نامور شھري اڳواڻ ۽ اربن ماهر شامل ھئا.

 رٿابندي 

امراوتي کي ڀارت جو ماڻھو-مرڪوز اڳواڻ سمارٽ شھر بڻائڻ جي رٿا آھي، جنھن جو بنياد پائيداري ۽ رھائش لائق اصولن تي ھوندو، ۽ ان کي دنيا جو سڀ کان خوش ترين شھر بڻائڻ جو به هدف رکيو ويو آھي. رٿابنديءَ ۾ تجويز ڪيل نون فيچرز مان ھڪ شھر جي چوڌاري نيويگيشن ڪينال پڻ آھن، جيڪي شھر کي ڪرشڻا نديءَ جي ھڪ ٻيٽ سان ڳنڍيندا. حڪومت شھر جي ترقي لاءِ  سيڙپڪاري جي ضرورت جو اندازو ڪيو.

تنقيد پڻ ڪئي ويئي ته ھي شھر وڏي پيماني تي توانائي ۽ وسيلن جو مطالبو ڪندو ۽ قيمتي قدرتي ماحول ۽ مقامي روزگار کي نقصان پھچائيندو، ۽ متبادل رٿائون پڻ تجويز ڪيون ويون.

شھر ۾ 51% سائي جڳھ ۽ 10% پاڻيءَ جا تلاءَ رکڻ جي رٿا آھي. شھر کي سنگاپور جي نموني تي ٺاھڻ جو ارادو آھي، ۽ ماسٽر پلان ٻن سنگاپور سرڪار پاران مقرر ڪيل صلاحڪارن تيار ڪيو.

شھر جي تعمير جو بجيٽ ₹ 553.43 بلين ھو، جنھن مان رياستي حڪومت جو حصو رڳو ₹ 126 بلين آھي. حڪومت بانڊن ذريعي رقم گڏ ڪئي. حڪومت جو حصو 2037 کانپوءِ سي آر ڊي اي طرفان واپس ڪرڻو آھي. نيٺ رياست يا يونين حڪومتون شھر جي تعمير لاءِ ڪو سڌو خرچ نٿيون ڪن؛ شھر جي مالي بندوبست کي زمين جي وڪري مان حاصل ٿيندڙ آمدني (₹ 171.51 بلين)، قرضن ۽ مڪاني ٽيڪسن (2037 تائين ₹ 146.41 بلين) ذريعي سي آر ڊي اي مڪمل طور تي فنانس ڪري ٿي. رياست ۽ يونين حڪومتن کان توقع آھي ته اھي ساليانو ₹ 120 بلين ڪمائينديون، جن مان رياستي شيون ۽ خدمتون ٽيڪس (اسٽيٽ جي ايس ٽي) اڪيلي ₹ 60 بلين ساليانو آھي. سموري شھر جي تعمير قرضن ۽ زمين جي وڪري مان خود-فنانسنگ طريقي سان منصوبابندي ڪئي ويئي آھي، رياستي حڪومت جي اخلاقي حمايت سان. سي آر ڊي اي کي اميد آھي ته 2037 تائين سمورا خرچ پورا ڪرڻ کانپوءِ ₹ 333 بلين خالص سرپلس بچندو. امراوتي گورنمينٽ ڪامپليڪس جو مقصد رياستي حڪومت لاءِ عالمي معيار جون سهولتون مهيا ڪرڻ آھي. امراوتي ۾ بس ريپڊ ٽرانزٽ سسٽم (بي آر ٽي ايس) پڻ سي آر ڊي اي منصوبي جو حصو آھي، جيڪو ڀرپاسي وارن وجياواڙا ۽ گونٽور شھرن سان عالمي معيار جي روڊ نيٽ ورڪ ذريعي ڳنڍيندو. امراوتي گورنمينٽ ڪامپليڪس ۽ بي آر ٽي ايس ٻنھي لاءِ گڏيل خرچ ₹ 140 بلين رٿيل آھي.

مالي، انصاف، صحت، راندين، ميڊيا ۽ اليڪٽرانڪس سميت نون تھيم وارن شھرن جي رٿا پڻ شامل ھئي. ڪيترا ڪاروباري گروپ ۽ ادارا جھڙوڪ رِلائنس گروپ، اين آر ڊي سي-ڀارت به ذڪر ڪيا ويا. پائي ڊيٽا سينٽر، ايڇ سي ايل ٽيڪنالاجيز، ۽ بي آر ايس ميڊي سٽيءَ پاران شھر ۾ سيڙپڪاري جي تجويز پڻ آئي.

حڪومت وڏي پيماني جي آمدورفت لاءِ ٻين ذريعن بابت پڻ غور ڪيو، جھڙوڪ مونو ريل، بس ريپڊ ٽرانزٽ سسٽم (بي آر ٽي ايس) ۽ ٽرام وايون. اي پي ايس آر ٽي سي جا ٻه نوان ڊپو (اتر ڊپو ۽ ڏکڻ ڊپو) پڻ تجويز ڪيا ويا. ھڪ تجويز ڪيل امراوتي ھاءِ اسپيڊ دائروي ريلوي لائين شھر کي ويجھن وجياواڙا، گونٽور ۽ تينالي شھرن سان ڳنڍيندي، جنھن جي ڊيگھ  تائين وڌندي ۽ اندازي لاڳت  آھي. تينالي، گونٽور ۽ وجياواڙا جي وچ ۾ 100 ڪ.م دائروي ڪوريڊور سان ميٽرو ريل منصوبي جي پڻ تجويز آھي.

 تعمير 

رياستي حڪومت شروعات ۾ شھر جي تعمير لاءِ سنگاپور ۾ قائم اسينڊاس-سنگبرج ۽ سيمبڪورپ ڊولپمينٽ ڪنسورشم کي شامل ڪيو. شھر جي بنيادي ڍانچي کي مرحلن ۾ 7–8 ورھين اندر تيار ڪرڻو ھو، جنھن جي اندازي لاڳت ₹33,000 ڪروڙ لڳائي ويئي. ھائوسنگ اينڊ اربن ڊولپمينٽ ڪارپوريشن (ھڊڪو) کان ₹7,500 ڪروڙ، ورلڊ بئنڪ کان $500 ملين، ۽ ڀارتي حڪومت کان ₹2,500 ڪروڙ، جنھن مان ₹1,500 ڪروڙ گرانٽ طور ڏنا ويا. 2019 ۾ اقتدار ۾ آيل حڪومت جي ترجيحن ۾ تبديليءَ سبب امراوتي منصوبي جي رفتار گھڻي سست ٿي ويئي ۽ مڪمل ٿيڻ جي ڪا پڪي آخري تاريخ نظر نٿي اچي.

 معيشت 
راڄڌاني شھر جي قيام سان زرعي معيشت تبديل ٿي شھري معيشت ۾ ڦرجي ٿي. مستقبل جي ترقياتي منصوبن ۾ ڪوانٽم وئلي ٽيڪ پارڪ شامل آھي، جيڪو 2026 لاءِ مقرر آھي، ۽ ان ۾ آءِ بي ايم، ٽي سي ايس ۽ آءِ آءِ ٽي مدراس گڏجي ڀارت جو سڀ کان وڏو ڪوانٽم ڪمپيوٽر تيار ڪندا. شھر کي خاص شھري نوڊز سان ترقي ڏني پئي وڃي، جھڙوڪ جسٽس سٽي، نالج سٽي، ھيلٿ سٽي ۽ فنانس سٽي، جن مان ھر ھڪ قانون، سياحت، تعليم، صحت جي سار سنڀال ۽ ماليات جھڙن شعبن جي مدد لاءِ تيار ڪيل آھي. ھنن ذيلي شھرن جو مقصد علائقي جي معيشت کي متنوع بڻائڻ، جدت کي ھٿي ڏيڻ ۽ امراوتي کي اڳواڻ سمارٽ شھر ۽ آءِ ٽي مرڪز طور اُڀارڻ آھي.

 تعليم 
نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ڊزائين، ايس آر ايم يونيورسٽي، آنڌرا پرديش، ويلور انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، آنڌرا پرديش، امرتا يونيورسٽي، پردو يونيورسٽي، ۽ انڊو-يو ڪي انسٽيٽيوٽ آف ھيلٿ (آءِ يو آءِ ايڇ) ڪنگز ڪاليج لنڊن سان سهڪاري طور، اي آءِ آءِ ايم ايس منگلاگِري سميت ٻيا ادارا به امراوتي ۾ ڪيمپس قائم ڪرڻ وارن مان آھن. 2018 ۾ شھر جو پھريون مينيجمينٽ انسٽيٽيوٽ ايڪس ايل آر آءِ – زيويئر اسڪول آف مينيجمينٽ آيناوولو ڀرسان تعمير ھيٺ ھو.


 سياحت 
ويجھو مذهبي ماڳن ۾ امرالِنگيشور سوامي مندر، ۽ امراوتي اسٽوپا (امراوتي ورثي واري ڪامپليڪس ۾)، ڌيان ٻڌا جو مجسمو ۽ اُنداوالّي غارون شامل آھن.

 آمدورفت 
 رستا 
امراوتي سيڊ ڪئپيٽل روڊ ھڪ وڏو رستو آھي جيڪو بنيادي راڄڌاني علائقي تائين اين ايڇ 16 تان پھچڻ لاءِ تعمير ھيٺ آھي. وجياواڙا-امراوتي روڊ شھر کي وجياواڙا سان ڳنڍي ٿو. آنڌرا پرديش جي حڪومت امراوتي ۾ سيڊ ايڪسس روڊ منصوبي جي ٽئين مرحلي طور  ڊگھو ڪيبل پل تعمير ڪرڻ جي رٿا ٺاھي رھي آھي. ھن مرحلي ۾ پراڪاسَم بيريج کان منيپال ھاسپيٽل تائين  جو حصو شامل آھي، جيڪو سيڊ ايڪسس روڊ کي اين ايڇ 16 سان ڪناڪادُرگا ورڌي وٽ ڳنڍيندو. منصوبي ۾ 2014 ۽ 2019 جي وچ ۾ اُنداوالّي ڳوٺ ۾ زمين حاصل ڪرڻ/زمين گڏ ڪرڻ جي مسئلن سبب دير ٿي، پر ھاڻي سي آر ڊي اي جي ھيٺان ڳالھيون ٻيھر شروع ٿي چڪيون آھن ته ڪم شروع ڪيو وڃي، ۽ اندازي بجيٽ ₹593.03 ڪروڙ آھي.

اين ايڇ 544ڊي اننتاپور-گونٽور کي ڳنڍي ٿو، جيڪو اڳ تجويز ڪيل امراوتي–اننتاپور ايڪسپريس وي بدران آھي. آنڌرا پرديش اسٽيٽ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن (اي پي ايس آر ٽي سي) وجياواڙا، گونٽور ۽ تينالي سان شھر کي ڳنڍيندڙ بسن جون خدمتون هلائي ٿي. ننڍن مفاصلن لاءِ آٽو رکشا پڻ هلن ٿا. بينگلورو–وجياواڙا ايڪسپريس وي، جيڪو بينگلورو–ڪڊاپا–وجياواڙا (بي ڪي وي) ايڪسپريس وي جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو ۽ اين ايڇ-544جي طور درجه بندي ٿيل آھي، ھڪ تعمير ھيٺ  ڊگھو، ڇھ لينن وارو ايسيس-ڪنٽرولڊ ايڪسپريس وي آھي، جيڪو بينگلورو (ڪرناٽڪ جي راڄڌاني) ۽ وجياواڙا (آنڌرا پرديش جو ٻيون نمبر وڏو شھر) جي وچ ۾ آھي. ھي ايڪسپريس وي گھڻو ڪري آنڌرا پرديش مان گذري ٿو ۽ رياست جي پريئين صنعتي شھر ھندوپور کي راڄڌاني امراوتي سان ڳنڍي ٿو.

 ريلويون 
ويجها ريلوي اسٽيشن ڪرشڻا ڪينال (تاديپلي وٽ) ۽ گونٽور، وجياوادا آھن. بہرحال، ھڪ تجويز ڪيل ايرروپاليم–امراوتي–نامبور ريلوي لائين تعمير ڪرڻ جا منصوبا پڻ آھن، جيڪا امراوتي کي گونٽور–ڪرشڻا ڪينال سيڪشن سان ڳنڍيندي ۽ اتيءَ کان رياست ۽ ملڪ جي ٻين حصن سان رابطي کي بھتر ڪندي.

 ھوائي 
وجياواڙا انٽرنيشنل ايئرپورٽ سڄي آنڌرا پرديش ڪئپيٽل ريجن جي خدمت ڪري ٿو.

 رانديون 
 ڀارت جو ايف 1 ايڇ 2 او گرانڊ پري 
2018 ۾ 16 کان 18 نومبر تائين امراوتي ڀارت ۾ منعقد ٿيل ٻي ايف 1 ايڇ 2 او عالمي چيمپئن شپ گرانڊ پري جي ميزباني ڪئي. ھن ايونٽ کي وڏي ميڊيا توجھ ملي، خاص ڪري ان کان پوءِ جڏهن ھڪ ٽيم رياست جو رنگ ۽ نالو اختيار ڪيو، جنهن سبب اھو ايف 1 ايڇ 2 او جي تاريخ ۾ پھريون ڀارتي برانڊڊ ٽيم بڻجي ويو.

 عوامي ثقافت ۾ 
فلم راڄڌاني فائلز امراوتي سان لاڳاپيل واقعن مان متاثر ھئي.

 ٻاھريان ڳانڍاپا 


  (پراڪلا پربھاکر جي دستاويزي فلم، امراوتي راڄڌاني معاملي تي، 14 ڊسمبر 2020 تي جاري ٿي)

زمرو:امراوتي 
زمرو:ڀارت جا راڄڌاني شھر
زمرو:ڀارت ۾ رٿيل آبادين
زمرو:آنڌرا پرديش ۾ 2015 جون قيامون
زمرو:آنڌرا پرديش جا شھر
زمرو:آنڌرا پرديش ڪئپيٽل ريجن جا شھر
زمرو:گونٽور ضلعو

حوالا