ڀلائي

ڀلائي درگ ضلعو، ڇتيس ڳڙھ ۾ واقع هڪ اهم شهر آهي، جيڪو اوڀر-مرڪزي ڀارت ۾ اچي ٿو۔ پنهنجي جڙيل شهر درگ سان گڏ، درگ-ڀلائينگر شهري مجموعي جي آبادي ڏهه لک کان وڌيڪ آهي، جنهن سبب اهو ڇتيس ڳڙھ ۾ رائيپور کان پوءِ ٻيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهري علائقو بڻجي ٿو۔ ڀلائي ميٽروپولس ۾ ٽي ميونسپل ڪارپوريشنون شامل آهن: ڀلائي ميونسپل ڪارپوريشن، ڀلائي چارودا ميونسپل ڪارپوريشن ۽ رسالي ميونسپل ڪارپوريشن۔مردم شماري، 1 مارچ 2001

ڀلائي مرڪزي ڀارت جو هڪ وڏو صنعتي ۽ تعليمي مرڪز آهي۔ هتي ڪيترائي اهم صنعتون موجود آهن جهڙوڪ ڀلائي اسٽيل پلانٽ، جئپي سيمنٽ، اورينٽ سيمنٽ، اين ايس پي سي ايل ڀلائي پاور پلانٽ، اسٽيل اٿارٽي آف انڊيا، ايف ايس اين ايل ۽ اي سي سي سيمنٽ۔ شهر ۾ ڀارتي ٽيڪنالاجي ادارو ڀلائي ۽ ڀلائي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي پڻ موجود آهن۔ رسالي پڻ تيزي سان ترقي ڪندڙ علائقو آهي جنهن جي پنهنجي ميونسپل ڪارپوريشن آهي۔
شهر ۾ رياست جو سڀ کان پراڻو چڙيا گهر پڻ موجود آهي، ميتري باغ۔

 ماخذِ نالو 
لفظ ڀلائي جو ماخذ ڀيل قوم مان نڪتل آهي، جيڪا قديم دور ۾ هن علائقي جي اصل رهواسي هئي ۽ اڄ تائين ڀرپاسي جي ٻيلن ۾ آباد آهي۔

 تاريخ 
ڀلائي 1740ع تائين هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو ۽ هيههيه ونشي سلطنت جو حصو رهيو، پوءِ ان تي مراٺا سلطنت قبضو ڪيو۔
جديد ڀلائي شهر جو بنياد 1955ع ۾ وڌو ويو، جڏهن ڀارتي حڪومت سوويت يونين سان مگنيٽوگورسڪ ۾ هڪ تاريخي معاھدو ڪيو ته ڳوٺ جي ڀرسان اسٽيل ڪارخانو قائم ڪيو وڃي۔ ڪارخاني جي پهرين بلاسٽ فرنس 1959ع ۾ ڀارت جي پهرين صدر ڊاڪٽر راجيندر پرساد طرفان شروع ڪئي وئي۔

 شهري انتظام ۽ حڪمراني 
1973ع کان اڳ:

1973ع ۾ خصوصي علائقائي ترقياتي اداري جي قيام کان اڳ، ڀلائي ۾ شهري سهولتون ۽ انتظام گهڻو ڪري ڀلائي اسٽيل پلانٽ سان لاڳاپيل هئا، جنهن صنعتي شهر طور ٽائون شپ جي ترقي ۽ سنڀال ڪئي۔ هن عرصي دوران باقاعده چونڊيل ميونسپل ڍانچا موجود نه هئا۔

1973ع – 1998ع (خصوصي علائقائي ترقياتي ادارو):

1973ع ۾ شهري انتظام کي ڪارخاني جي سڌي ڪنٽرول کان الڳ ڪرڻ لاءِ هڪ خصوصي علائقائي ترقياتي ادارو قائم ڪيو ويو۔ 1977ع جي معاھدي ذريعي هن اداري جون حدون ۽ ٽيڪس اختيار طئي ڪيا ويا۔ 1978ع ۾ لڳ ڀڳ 1,920 ايڪڙ زمين اداري حوالي ڪئي وئي ته جيئن منظم شهري ترقي ممڪن بڻجي سگهي۔

1998ع کان موجوده دور (ميونسپل ڪارپوريشن):

1998ع ۾ ڀلائي کي آئين جي 74هين ترميم تحت ميونسپل ڪارپوريشن جو درجو ڏنو ويو۔ خصوصي علائقائي ترقياتي اداري جا سڀ اختيار چونڊيل شهري مقامي اداري حوالي ڪيا ويا، جنهن سان ڪمپني انتظام مان جمهوري شهري حڪمراني ڏانهن اهم تبديلي آئي۔

 آبادي 

 آباديءَ جا انگ 
2011ع جي مردم شماري موجب، درگ-ڀلائينگر شهري مجموعي جي آبادي 1,064,222 هئي، جنهن مان 545,916 مرد ۽ 518,306 عورتون هيون۔ ڀلائي جي سراسري خواندگي 86.63٪ هئي؛ مردن جي 92.22٪ ۽ عورتن جي 80.71٪۔

 جاگرافي 
ڀلائي 21.21° اتر ويڪر ۽ 81.38° اوڀر ڊگھائي تي مرڪزي ڀارت ۾ واقع آهي، سمنڊ جي سطح کان 297 ميٽر مٿي، شيو ناتھ ندي جي ڪناري تي، جيڪا مهاندي ندي جي معاون ندي آهي۔ شهر جو ڪل پکيڙ 341 چورس ڪلوميٽر آهي۔
ڀارتي معيارن جو بيورو موجب، شهر ڀارت جا زلزلي وارا علائقا جي درجي بندي ۾ زلزلي واري زون 2 ۾ اچي ٿو۔

 آبهوا 
مدارِ سرطان جي ويجهو هجڻ سبب ڀلائي ۾ گرم آبهوا پائي وڃي ٿي۔ هتي ٽي مکيه موسمون آهن: اونهارو، برسات ۽ سيارو۔ سالياني سراسري گرمي پد 26.6° سينٽي گريڊ آهي ۽ سالياني برسات 1188 ملي ميٽر ٿئي ٿي۔ سڀ کان وڌيڪ برسات جولاءِ ۾ پوي ٿي، جڏهن⁠تہ نومبر سڀ کان سڪي مهينو آهي۔
درگ-ڀلائي کي 2024ع ۾ قومي سطح تي “صاف هوا شهرن” جي درجي بندي ۾ 29هون درجو ڏنو ويو۔

 معيشت 
ڀلائي ۾ ڀلائي اسٽيل پلانٽ واقع آهي، جيڪو ڀارت جو پهريون ۽ سڀ کان وڏو ريلوي پٽڙيون ٺاهيندڙ ڪارخانو آهي۔ 1955ع ۾ سوويت يونين جي مدد سان قائم ڪيل هن ڪارخاني جي پهرين بلاسٽ فرنس جو افتتاح ڊاڪٽر راجيندر پرساد ڪيو۔
ڪارخاني لاءِ لوهه خام مال راوگھاٽ مان، چونا پٿر نندني مان، ڪوئلو جهاريا مان، مينگنيز بالاگھاٽ مان، بجلي ڪوربا حرارتي بجلي گهر مان ۽ پاڻي تندولا ڪئنال مان فراهم ڪيو وڃي ٿو۔ 2007ع تائين تيار ڪيل اسٽيل ريلن جي ڊيگھه زمين جي گولي جي چوڌاري 7.5 ڀيرا ڦري سگهي ٿي، جيڪو شهر جي گلوب اسڪوائر تي يادگار صورت ۾ ڏيکاريل آهي۔

 تعليم 
ڀلائي علائقي جو اهم تعليمي مرڪز آهي، جتي 59 يونيورسٽيون ۽ ڪاليج موجود آهن، جهڙوڪ ڀارتي ٽيڪنالاجي ادارو ڀلائي، ڇتيسڳڙھ سوامي وويڪانند ٽيڪنيڪل يونيورسٽي، ڀلائي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، شري شنڪراچاريه ميڊيڪل سائنسز ادارو، چندولال چندراڪر ميڊيڪل ڪاليج، رنگتا ڪاليج ڀلائي، شري شنڪراچاريه ٽيڪنيڪل ڪيمپس، ڪمدھينو وشووديالايه ۽ هيمچند ياديو وشووديالايه۔
اسڪولن جي اڪثريت ڇتيسڳڙھ سيڪنڊري ايجوڪيشن بورڊ ۽ مرڪزي سيڪنڊري ايجوڪيشن بورڊ سان لاڳاپيل آهي۔

 آمدرفت 

 سڑڪون 
درگ-ڀلائي قومي ۽ رياستي شاهراهن سان ڳنڍيل آهي، جن ۾ قومي شاهراهه 53 (ڀارت)، رياستي شاهراهه 7 ۽ رياستي شاهراهه 22 شامل آهن۔ تجويز ڪيل درگ–رائيپور–ارانگ ايڪسپريس وي شهر جي رابطي کي وڌيڪ بهتر بڻائيندو۔

 ريل 
شهر ۾ 15 ريلوي اسٽيشنون آهن۔ اهم اسٽيشنون ڀلائي پاور هائوس ريلوي اسٽيشن ۽ درگ جنڪشن ريلوي اسٽيشن آهن، جيڪو هاوڙا–ناگپور–ممبئي ريلوي لائين تي واقع آهي۔

 بس ٽرانسپورٽ 
درگ بس اسٽيشن مان روزانو رياست ۽ ٻين شهرن جهڙوڪ ڀوبنيشور، ناگپور، جهارسوگودا، وارانسي، پرياگراج، ڪولڪتا، پٽنا، رانچي، حيدرآباد، جبَلپور ۽ وشاکھا پٽنم ڏانهن بسون هلن ٿيون۔

 ميٽرو 
هلڪي ريل يا ميٽرو لائيٽ جو منصوبو ڇتيسڳڙھ حڪومت طرفان تجويز ڪيو ويو آهي، جيڪو نوا رائيپور کان درگ تائين رائيپور ۽ ڀلائي مان گذرندو۔

 هوائي اڏي 
ويجهو وڏو هوائي اڏو سوامي وويڪانند بين الاقوامي هوائي اڏو، رائيپور ۾ آهي، جيڪو ڀلائي کان 50 ڪلوميٽر اوڀر ۾ واقع آهي۔ ڀلائي هوائي اڏو هن وقت خانگي هوائي اڏو آهي، جيڪو ڀلائي اسٽيل پلانٽ پاران هلائجي ٿو۔

 نمايان شخصيتون 
 تيجان بائي، پانڊواني ڳائڻي
 انوراگ باسو، فلم هدايتڪار
 انوپما ڀگوت، ستار نواز
 راجیش چوهان، اڳوڻو ڪرڪيٽر
 بڌادتيا مکرجی، ستار نواز
 امت ثنا، انڊين آئيڊل 1 جو رنر اپ
 تيجل شاه، بصري فنڪار
 ششاڪن سنگھ، ڪرڪيٽر
 ڪرشنمورتي سبرامنين، ڀارت جو اڳوڻو معاشي صلاحڪار
 ديويندر ياديو، ايم ايل اي ۽ اڳوڻو ميئر

 پڻ ڏسو 
 ڇتيس ڳڙھ جا شهر آبادي موجب
 ڇتيس ڳڙھ
 ڀارت جا وڏا شهر معيشت موجب

 حوالا 

 ٻاھريان ڳنڍڻا 


زمرو:ڀارت جا ميٽروپوليٽن شهر
زمرو:ڀارت جا صنعتي شهر
زمرو:ڀارت جا رٿيل شهر