ڌماڪيدار مادو

ڌماڪيدار مادو يا ايڪسپلوسِو () اهڙو تيز ردِعمل ڪندڙ مادو آهي جنهن ۾ وڏي مقدار ۾ امڪاني توانائي (potential energy) موجود هوندي آهي، جيڪا اوچتو خارج ٿيڻ تي ڌماڪو پيدا ڪري سگهي ٿي. ڌماڪي دوران عام طور تي روشني، گرمي، آواز ۽ دٻاءُ پيدا ٿين ٿا.

ڪنهن مخصوص مقدار ۾ ماپيل ڌماڪيدار مادي کي ڌماڪيدار چارج چيو ويندو آهي. هي مادو هڪ ئي جز تي مشتمل ٿي سگهي ٿو يا ٻن يا وڌيڪ مادن جي ملاوٽ به ٿي سگهي ٿي.

 توانائي جا ذريعا 

ڌماڪيدار مادو مختلف قسمن جي توانائي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ:

 ڪيميائي توانائي — مثال: نائيٽروگليسرين يا اناج جي مٽي (grain dust)  
 دٻايل گئس — مثال: گئس سلينڊر، ايروسول ڪين، يا Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion (BLEVE)  
 جوھري توانائي — مثال: يورينيم-235 ۽ پلوٽونيئم-239 جهڙا فِسائل آئسوٽوپس  

 رفتار جي بنياد تي درجابندي 

ڌماڪيدار مواد کي ان رفتار جي بنياد تي ورهايو ويندو آهي جنهن سان ڪيميائي ردعمل مادّي ۾ پکڙجي ٿو:

 اعليٰ ڌماڪيدار مادو (High explosives) — جڏهن ردعمل جو محاذ آواز جي رفتار کان تيز هجي، جنهن کي ڊيٽونيشن چيو وڃي ٿو.  
 گهٽ درجي جو ڌماڪيدار مادو (Low explosives) — جڏهن ردعمل آواز جي رفتار کان گهٽ هجي، جنهن کي ڊي فليگريشن چيو وڃي ٿو.  

 حساسيت جي بنياد تي 

ڌماڪيدار مواد کي حساسيت جي لحاظ کان به ورهايو وڃي ٿو:

 ابتدائي ڌماڪيدار مادو (Primary explosives) — ٿوري گرمي يا دٻاءُ سان به چالو ٿي سگهن ٿا.  
 ثانوي يا ثالثي ڌماڪيدار مادو (Secondary/Tertiary explosives) — نسبتاً گهٽ حساس هوندا آهن ۽ کين چالو ڪرڻ لاءِ وڌيڪ توانائي گهربل هوندي آهي.  

 عام ۽ خاص مواد 

گهڻا ڪيميائي مادا ڌماڪو ڪري سگهن ٿا، پر رڳو ڪجهه خاص طور ڌماڪيدار مقصد لاءِ تيار ڪيا ويندا آهن. ٻين ڪيترن مادن ۾ هي مسئلا ٿي سگهن ٿا:

 تمام گهڻي حساسيت  
 زهريلو هجڻ  
 غير مستحڪم هجڻ  
 تيزيءَ سان ٽٽڻ يا خراب ٿيڻ  

 ڌماڪيدار ۽ ٻرندڙ مواد ۾ فرق 

ڪجهه مادا صرف ٻرندڙ يا آتشگير (flammable) هوندا آهن، يعني اهي باهه وٺن ٿا پر لازمي طور ڌماڪو نٿا ڪن. بهرحال، هي فرق هميشه واضح ناهي.

مثال طور، ڪجهه مٽي، پائوڊر، گئس يا ٻرندڙ مائع عام حالتن ۾ صرف ٻرندڙ هوندا آهن، پر جيڪڏهن اهي هوا ۾ پکڙجي وڃن يا بند جڳهه ۾ گڏ ٿي اوچتو آزاد ٿين، ته اهي ڌماڪيدار بڻجي سگهن ٿا.

 پڻ ڏسو 

 ڌماڪو
 ڊيٽونيشن
 ڊي فليگريشن
 ڪيميائي توانائي
 جوھري توانائي

 حوالا 

زمرو:ڌماڪيدار مادا
زمرو:ڪيميائي خطرا
زمرو:توانائي
زمرو:فوجي ٽيڪنالاجي