گوٽفريڊ ولهيم لائبنز

گوٽفريڊ ولهيم لائبنز (Gottfried Wilhelm Leibniz؛ 1 جولاءِ 1646ع – 14 نومبر 1716ع) هڪ جرمن عالم ۽ پولي ميٿ (Polymath) هو. کيس سر آئزڪ نيوتن سان گڏ ڪيلڪيولس (Calculus) جو باني تسليم ڪيو ويندو آهي. لائبنز کي "آخري عالمي جينيئس" چيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته هن رياضي، فلسفي، فزڪس، منطق، ۽ لائبريري سائنس سميت لڳ ڀڳ هر علمي شعبي ۾ اهم خدمتون سرانجام ڏنيون.

 رياضي ۾ خدمتون 
لائبنز رياضيءَ جي تاريخ ۾ هڪ نهايت اهم مقام رکي ٿو:
 ڪيلڪيولس: هن نيوتن کان الڳ پنهنجو ڪيلڪيولس جو نظام تيار ڪيو. اڄڪلهه رياضيءَ ۾ جيڪي نشانين (جهڙوڪ $\int$ ۽ $d$) استعمال ٿين ٿيون، اهي لائبنز جون ئي ڏنل آهن.
 بائنري سسٽم: لائبنز جديد بائنري نمبر سسٽم (0 ۽ 1) کي منظم ڪيو، جيڪو اڄ جي دور ۾ ڪمپيوٽر ۽ ڊجيٽل ٽيڪنالاجي جو بنياد آهي.
 ميڪينيڪل ڪيلڪوليٽر: هن "لائبنز ويل" (Leibniz wheel) ايجاد ڪيو، جنهن جي مدد سان پهريون ڀيرو ضرب ۽ ونڊ ڪندڙ ميڪينيڪل مشينون ٺاهيون ويون.

 فلسفو ۽ مذهب 
فلسفي جي دنيا ۾ لائبنز ريني ڊيڪارٽ ۽ اسپينوزا سان گڏ "عقل پسندن" (Rationalists) ۾ شمار ٿئي ٿو.
 بهترين ممڪن دنيا: هن جو خيال هو ته خدا هيءَ دنيا سڀني "ممڪن دنياؤن" مان بهترين تخليق ڪئي آهي. هن نظريي تي والٽيئر پنهنجي ناول ڪينڊيڊ ۾ طنز به ڪئي هئي.
 موناڊولاجي (Monadology): هن پنهنجو هڪ مشهور نظريو پيش ڪيو ته ڪائنات "موناڊز" نالي لافاني ۽ روحاني ذرات مان ٺهيل آهي.

 علمي ورثو 
لائبنز لائبريري سائنس ۾ ڪئٽلاگنگ جو نئون نظام متعارف ڪرايو جيڪو سڄي يورپ جي لائبريرين لاءِ مثال بڻيو. هن جي ڏنل منطقي اصولن بعد ۾ جديد مصنوعي ذهانت (AI) ۽ ڪمپيوٽر سائنس جي ترقيءَ لاءِ راهه هموار ڪئي. لائبنز کي اڄ به هڪ اهڙي دماغ طور ياد ڪيو ويندو آهي جنهن پنهنجي دور جي هر علم کي ڇهيو ۽ ان ۾ انقلاب آندو.

 حوالا 

زمرو:جرمن رياضي دان
زمرو:جرمن فيلسوف
زمرو:1646ع جون پيدائشون
زمرو:1716ع جون وفاتون