جوتا

جوتا (Shoe) پيرن جي پوشاڪ جو هڪ قسم آهن، جيڪي عام طور تي جوڙي جي صورت ۾ هوندا آهن. انهن جو مقصد انساني پير کي تحفظ فراهم ڪرڻ ۽ آرام پهچائڻ آهي. عام طور تي هڪ جوتو کاٻي پير لاءِ ۽ ٻيو ساڄي پير لاءِ ٺاهيو ويندو آهي.
جيتوڻيڪ انساني پير مختلف علائقن ۽ موسمن سان مطابقت پيدا ڪري سگهي ٿو، پر اهو حساس هوندو آهي، ۽ جوتا ان کي تحفظ فراهم ڪن ٿا. شروعات ۾ جوتن جي بناوت رڳو ضرورت تي ٻڌل هئي، پر وقت گذرڻ سان گڏ اهي فيشن جو حصو بڻجي ويا. ڪجهہ جوتا حفاظتي اوزار طور پڻ پاتا ويندا آهن، جھڙوڪ 'اسٽيل-ٽو' (steel-toe) بوٽ، جيڪي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙن لاءِ لازمي هوندا آهن.

ان کان علاوه، جوتن جا ڪيترائي نمونا تيار ڪيا ويا آهن؛ مثال طور، اُچي کڙي وارا جوتا (High heels) اڪثر عورتون خاص تقريبن ۾ پائينديون آهن. اڄڪلهه جوتا اسٽائل، بناوت ۽ قيمت جي لحاظ کان تمام گهڻا مختلف آهن. هڪ سادي سينڊل رڳو هڪ سنئين تري ۽ پٽي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته مشھور ڊيزائنر جا تيار ڪيل جوتا تمام مهانگا ٿين ٿا.
روايتي طور تي، جوتا چمڙي، ڪاٺ يا ڪپڙي (canvas) مان ٺاهيا ويندا هئا، پر هاڻي اهي رٻڙ، پلاسٽڪ ۽ ٻين مصنوعي مواد مان تيار ڪيا وڃن ٿا. عالمي سطح تي، جوتن جي صنعت سالياني 200 ارب ڊالرن جو ڪاروبار آهي.

 تاريخ 

 قديم دور 

 قديم ترين ثبوت 
سڀ کان قديم ڄاتل جوتا 'سيج برش' جي ٻوٽي مان ٺهيل سينڊلون آهن، جيڪي آمريڪا جي رياست اوريگون جي 'فورٽ راڪ غار' مان مليون آهن، اهي تقريبن 10,500 سال پراڻيون آهن. دنيا جو قديم ترين چمڙي جو جوتو 2008ع ۾ آرمينيا جي هڪ غار مان مليو، جيڪو 3500 ق.م جو ٻڌايو وڃي ٿو.
آرڪيالاجسٽن جو خيال آهي ته انسانن تمام گهڻو اڳ جوتا استعمال ڪرڻ شروع ڪيا هئا، پر مواد جي جلد خراب ٿي وڃڻ جي ڪري انهن جا ثبوت ملڻ مشڪل آهن.

 آمريڪا 
اتر آمريڪا جي قديم رهاڪن ۾ 'موڪاسن' (moccasin) جوتا تمام گهڻا مشهور هئا، جيڪي چمڙي يا هيرڻ جي کل مان ٺاهيا ويندا هئا.

 آفريڪا ۽ وچ اوڀر 
قديم مصر جي ديواري چٽن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتي 4000 ق.م ۾ سينڊلون پاتيون وينديون هيون. اهي عام طور تي پاپائرس (papyrus) يا کجيءَ جي پنن مان ٺاهيون وينديون هيون.

 ايشيا ۽ يورپ 
قديم يونان ۾ جوتن کي فضول خرچي ۽ غير ضروري سمجهيو ويندو هو. هو اڪثر اگهاڙي پير هلڻ کي ترجيح ڏيندا هئا. ان جي ابتڙ، رومن تهذيب ۾ جوتا طاقت ۽ تمدن جي نشاني هئا. رومي سپاهي خاص قسم جا جوتا پائيندا هئا جن جي تري ۾ ڪوڪا لڳل هوندا هئا ته جيئن اهي گهڻو وقت هلن.'Greece and Rome at War' by Peter Connolly

 قرون وسطيٰ ۽ ابتدائي جديد دور 
وچين دور ۾ يورپ ۾ 'ايسپيڊريل' (espadrille) مشهور هئا، جن جا ترا سڻيءَ (jute) مان ٺهيل هوندا هئا. چين ۾ سونگ خاندان جي دور ۾ عورتن جي پيرن کي ٻڌڻ (foot binding) جي رسم جي ڪري خاص قسم جا ننڍڙا جوتا ٺاهيا ويندا هئا.
 حوالا