روڊ رنر (پکي)

روڊ رنر (جنس Geococcyx)، جن کي چپيرل پکي يا چپيرل ڪاڪ ۽ عربي  ۾ جواب پڻ چيو وڃي ٿو، ڊگهي پڇ ۽ چوٽي يا ڪلنگي (crest) وارا تيز ڊوڙيندڙ زميني ڪوئل پکي آهن. ان جا ٻه نسل آمريڪا جي ڏکڻ اولھ ۽ ڏکڻ-مرڪزي آمريڪا، ميڪسيڪو ۽ وچ آمريڪا ۾ ملن ٿا، عام طور ريگستاني علائقن ۾.  
جيتوڻيڪ هي اڏام ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا، پر عام طور شڪارين کان بچڻ لاءِ زمين تي ڊوڙي ڀڄن ٿا. زمين تي انهن جي رفتار لڳ ڀڳ  ماپي وئي آهي.

 نسل 
ذيلي خاندان Neomorphinae، جنهن کي نئين دنيا جا زميني ڪوئل (New World ground cuckoos) چيو وڃي ٿو، پکين جون 11 نسلون شامل ڪري ٿو، جڏهن ته نسل Geococcyx ۾ رڳو ٻه نسلون آهن:

 خوراڪ ۽ کاڌ خوراڪ حاصل ڪرڻ جون عادتون 

روڊ رنر هڪ موقعي پرست سڀ کائڻ وارو جاندار (اومنيوور) آهي. ان جي خوراڪ عام طور جيتن تي مشتمل هوندي آهي (جهڙوڪ تڏ، جهينگو، سنڍ، ۽ ڀنگ)، ننڍ ريڙهيون پائيندڙ جاندار (جهڙوڪ ڳوھ ۽ نانگ، جن ۾ زھريلو ريٽل نانگ پڻ شامل آهن)،	
روڊنٽ، ٻيا ننڍا مئميل، ڪوريئڙو (جن ۾ ٽيرانٽولا پڻ شامل آهن)، وڇون، سئو پيري، سنيل، ننڍا پکي (۽ انهن جا ٻچا)، ڦٽا، ۽ ميوا ۽ ٻج، جهڙوڪ نانگ ڦڻي ڪيڪٽس ۽ سماڪ جا ٻج.
ننڍو روڊ رنر بنيادي طور جيت کائيندو آهي. روڊ رنر زمين تي خوراڪ ڳوليندو آهي، ۽ شڪار دوران عام طور لڪ مان نڪري شڪار جي پٺيان ڊوڙندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن هو جيتن کي پڪڙڻ لاءِ ٽپو ڏئي ٿو، ۽ ڪيترن شڪارن کي زمين سان هڻي ماري ٿو.
روڊ رنر انهن ٿورڙن جانورن مان هڪ آهي جيڪو ريٽل نانگ جو شڪار ڪري ٿو؛ اهو ٽيرانٽولا ھاڪ ڀونر جو به واحد حقيقي شڪار ڪندڙ آهي.

 رويو ۽ نسل وڌائڻ 

روڊ رنر عام طور اڪيلو يا جوڙن جي صورت ۾ رهندو آهي. نسل وڌائڻ وارا جوڙا هڪ ساٿي وارا هوندا آهن ۽ سڄي عمر لاءِ گڏ رهندا آهن،"نسل وڌائڻ وارن جوڙن کان سواءِ، روڊ رنر اڪيلائي ۾ رهندا آهن (هيوز 1996). جوڙا سڄي عمر لاءِ ساٿي بڻجن ٿا (ٽيريز 1980)." ۽ اهي جوڙا سڄو سال پنهنجو علائقو سنڀالي سگهن ٿا. عدالتي ڏيک دوران نر جهڪي ٿو، باري باري پنهنجي پرن کي مٿي کڻي ۽ هيٺ ڪري ٿو ۽ پنهنجي پڇ ڦهلائي ٿو. هو مادہ جي اڳيان اوچي مٿي سان هلندو آهي، جڏهن ته پڇ ۽ پر ٿورا لڙڪيل هوندا آهن، ۽ ڪڏهن ڪڏهن خوراڪ جو تحفو به آڻي ٿو. نسلي موسم بهار کان وچ اونهاري تائين هوندي آهي (جاگرافيائي هنڌ ۽ جنس تي دارومدار رکندي).

روڊ رنر جو پکيءَ جو آکيرو اڪثر ڪاٺين مان ٺهيل هوندو آهي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان ۾ پن، پَرَ، نانگن جون کلون يا گوبر به شامل هوندا آهن. اهو عام طور زمين کان  مٿي"عام طور زمين کان 1–3 ميٽر مٿي؛ تمام گهٽ 3 ميٽر کان وڌيڪ (هيوز 1996)." ڪنهن ننڍڙي وڻ، ٻوٽي يا ڪيڪٽس تي ٺهندو آهي. روڊ رنر جا پکيءَ جا انڊا عام طور اڇا هوندا آهن. وڏو روڊ رنر عام طور هر انڊن جي ڳاٺ ۾ 2 کان 6 انڊا ڏيندو آهي، جڏهن ته ننڍي روڊ رنر جون ڳاٺون عام طور ننڍيون هونديون آهن. انڊا هڪ ئي وقت نه ڦٽندا آهن. ٻنهي جنسن جا پکي آکيري تي ويهندا آهن (نر رات جو آکيرو سنڀاليندو آهي) ۽ ٻچڙن کي کارائيندا آهن. ٻچا ڦٽڻ کان پوءِ پهرين هڪ يا ٻن هفتن تائين والدين مان هڪ آکيري تي رهندو آهي. ٻچا ٻن کان ٽن هفتن جي عمر ۾ آکيرو ڇڏي ڏيندا آهن ۽ ڪجهه ڏينهن تائين والدين سان گڏ خوراڪ ڳوليندا رهندا آهن.

 حرارت جي ضابطي 

سرد ريگستاني رات دوران، روڊ رنر پنهنجي جسم جو گرمي پد ٿورو گهٽائي ڇڏيندو آهي ۽ هلڪي سستي حالت ۾ هليو ويندو آهي ته جيئن توانائي بچائي سگهي. ڏينهن دوران پاڻ کي گرم ڪرڻ لاءِ، روڊ رنر پنهنجي پٺ تي موجود ڪاري رنگ جا چمڙيءَ جا حصا سج ڏانهن ظاهر ڪندو آهي.

 مقامي قبيلائي روايتون 

ھوپي ۽ ٻين پويبلا قبيلن جو عقيدو هو ته روڊ رنر دوائن واري پکي آهن، جيڪي بڇڙن روحن کي ڀڄائڻ جي سگهه رکن ٿا. روڊ رنر جي ايڪس (X) شڪل وارا پيرن جا نشان مقدس علامتون سمجهيا ويندا هئا، جن بابت يقين ڪيو ويندو هو ته اهي بڇڙن روحن کي پکيءَ جي سفر جي رخ بابت گمراهه ڪري ڇڏين ٿا. اهڙن ٺهيل روڊ رنر نشانن جا مثال ڏکڻ اولهه جي قديم قبيلن، جهڙوڪ موگوئيون ثقافت، جي پٿرن تي ڪيل نقش نگاريءَ ۾ مليا آهن. روڊ رنر جا پن پويبلا قبيلن جي ٻارن جي پينگهن (cradleboards) کي سينگارڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا، جيئن روحاني تحفظ حاصل ٿئي. ميڪسيڪي ۽ آمريڪي ڀارتي قبيلن، جهڙوڪ پيما، ۾ روڊ رنر ڏسڻ کي سٺي قسمت جي علامت سمجهيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪجهه ميڪسيڪي قبيلن روڊ رنر کي عزت ڏيندا هئا ۽ ڪڏهن به ان کي نه ماريائون، گهڻن قبيلن ان جو گوشت بيمارين جي روايتي علاج طور يا طاقت ۽ ساهس وڌائڻ لاءِ استعمال ڪيو.

وچ آمريڪا جي مقامي ماڻهن وٽ به روڊ رنر بابت مختلف عقيدا موجود آهن. چورتيʼ ماڻهو، جيڪي ان کي tʼunkʼuʼx يا muʼ سڏين ٿا، پکيءَ کي نقصان پهچائڻ خلاف سخت پابنديون (تابو) رکن ٿا. چول مايا ماڻهن جو عقيدو آهي ته روڊ رنر وٽ خاص طاقتون آهن؛ اهي ان کي ajkumtzʼuʼ چون ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال ۾ هن پکيءَ جي آواز ٻڌڻ سان ماڻهوءَ ۾ ٿڪاوٽ پيدا ٿي وڃي ٿي.

اوʼودهم ٻولي ۾ روڊ رنر لاءِ لفظ  آهي. اوʼودهم روايتن موجب، روڊ رنر ماڻهن وٽ باهه آڻڻ جو ڪارڻ پڻ بڻيو.

 ميڊيا ۾ 

روڊ رنر نيو ميڪسيڪو رياست جو سرڪاري پکي آهي.

روڊ رنر کي وڏي شهرت وارنر برادرز جي ڪارٽون ڪردارن وائل اي ڪويوٽي ۽ روڊ رنر ذريعي ملي، جيڪي 1949ع ۾ تخليق ڪيا ويا، ۽ ڊگهي عرصي تائين هلندڙ سينيمائي ڪارٽون شارٽن جي سيريز جو موضوع بڻيا. هر قسط ۾ هوشيار، چالاڪ ۽ هميشه بکايل وائل اي ڪويوٽي بار بار روڊ رنر کي پڪڙڻ ۽ پوءِ کائڻ جي ڪوشش ڪندو آهي، پر ڪڏهن به ڪامياب نه ٿيندو آهي. انهن ڪارٽونن سبب اهو غلط خيال عام ٿيو ته روڊ رنر جو آواز “ميپ، ميپ” آهي، ڇو⁠تہ هن ڪارٽون سيريز ۾ روڊ رنر اهو آواز ڪڍندو هو، جڏهن⁠تہ حقيقي روڊ رنر جو آواز ان کان مختلف هوندو آهي. ڪجهه شارٽن ۾ روڊ رنر وائل اي ڪويوٽي ڏانهن زبان ڪڍندي آواز ڪڍندو آهي، جيڪو ڪجهه حد تائين ان جي حقيقي سڏ سان مشابهت رکي ٿو.  

اهي ڪارٽون ان غلط فهمي تي ٻڌل آهن ته روڊ رنر ڪويوٽي کان گهڻو تيز آهي. حقيقت ۾، ڪويوٽي جي وڌ ۾ وڌ ڊوڙ جي رفتار  آهي، جيڪا روڊ رنر جي  رفتار کان ٻه ڀيرا وڌيڪ آهي.

حوالا