گاويووداتا

گاوئيوڊاتا (gav-aēvō.dātā) اوستائي ٻولي ۾ زرتشتي ڪائناتي تخليق جي ابتدايي ڍڳي جو نالو آهي۔ اهو زرتشتي مذهب جي ڪائناتيات ۽ تخليق ڪهاڻيءَ ۾ اهورا مزدا جي ڇهن ابتدائي مادي تخليقن مان هڪ آهي ۽ سڀني نيڪ جانورن جو ڏند ڪٿائي مورثِ اعلى سمجھيو وڃي ٿو۔

تخليق جي ڪهاڻيءَ ۾ هيءَ ابتدائي ڍڳي مارجي وڃي ٿي، پر ان جي هڏن جي گودي، عضون ۽ هن لفظ جو صحيح مطلب هن پسمنظر ۾ نامعلوم آهي۔ روايتي طور ان کي "ٻج" ترجمو ڪيو ويو آهي، جنهن جو مطلب نموني يا بنيادي صورت ٿي سگهي ٿو، پر اهو نسل يا نسل جي معنىٰ ۾ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو۔ مان دنيا ٻيهر جانورن سان آباد ٿئي ٿي۔ ابتدائي ڍڳي جي روح — گيوش اوروان — ٻيهر دنيا ۾ مال جي روح طور موٽي ٿي۔ زرتشتي روايت موجب گيوش اوروان ابتدائي ڍڳي جو هڪ پهلو آهي، پر پراڻن متنن ۾ ٻنهي جو تعلق واضح ناهي۔

 اوستا ۾ 
اوستائي لفظ گاو- (ڳئون) نحوي طور مؤنث آهي، پر اهو گڏيل طور مال لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو۔ انگريزي ترجمن ۾ گاوئيوڊاتا کي اڪثر غير صنفي اصطلاحن سان "ابتدائي ڍڳو" چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪي ترجما ان کي ٻلو سڏين ٿا۔ نالي جو حصو -aevo.data لفظي طور "واحد تخليق ٿيل" يا "خاص طور تخليق ٿيل" معنيٰ رکي ٿو۔

گاوئيوڊاتا جو ذڪر اوستا جي باقي بچيل متنن ۾ رڳو اشارن طور ملي ٿو ۽ نالي سان صرف ٻن مناجاتن ۾ اچي ٿو۔ ٻين هنڌن تي، جيئن يشت 13.85 ۾، ان کي ڇهن مادي تخليقن مان هڪ طور ياد ڪيو ويو آهي، پر نالي سان نه۔ يسنا هپتانگهائيتي ۾ ڳئون جي روح (گيوش اوروان) لاءِ دعائون ڪيون وڃن ٿيون، يا "ڳئون جي روح ۽ ان جي پيدا ڪيل جسم" جي پوڄا ڪئي وڃي ٿي، پر نالو واضح ناهي۔

ڳئون جو نوحو (يسنا 29ب)يسنا 29ب ۾ ڳئون جي روح دج (دروج) جي قوتن کان شڪايت ڪري ٿي۔ ديوتائن صلاح ڪئي ۽ فيصلو ڪيو ته رڳو زرتشت ئي ان جي حالت بهتر ڪري سگهي ٿو۔ شروعات ۾ روح مايوس ٿي، پر پوءِ زرتشت جي مدد قبول ڪئي۔

محققن هن متن مان ٻه مطلب اخذ ڪيا آهن: پهريون ته ظلم ستم زرتشت جي برادري جي حالت جي علامت آهي، ٻيو ته ابتدائي ڍڳي جي روح زرتشت کي مليل پيغام جي تمثيل آهي۔

 روايت ۾ 
9هين کان 11هين صديءَ جي وچ فارسي متنن ۾ ابتدائي ڍڳي جي ڏند ڪٿا مڪمل صورت ۾ ملي ٿي۔ انهن ۾ گاوئيوڊاتا کي وچ فارسي ۾ (پالي ٻولي ۾) گاوِ ايو داد يا (پالي ٻولي ۾) ايوز داد چيو ويو آهي، جنهن جو مطلب ساڳيو ئي آهي۔

ان بابت اهم ماخذ بندهشن آهي، جيڪو نائين صديءَ جو متن آهي۔ ان ۾ ابتدائي ڍڳي کي ٻنهي جنسيتن وارو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن وٽ کير ۽ مني ٻئي هئا۔ اهو چنڊ وانگر اڇو ۽ روشن هو ۽ ٽي ماپي ٿيل قطب اوچائيءَ جو هو۔ اهو درياهه وه دائتي جي ڪناري رهندو هو، جڏهن ته سامهون ڪناري تي گايومرت (پهريون انسان) رهندو هو۔

تخليق ڪهاڻي موجب پهرين ٽن هزار سالن ۾ اهورا مزدا ڇهن مادي تخليقن مان ڍڳي کي چوٿين يا پنجين طور پيدا ڪيو۔ ٻئي ٽن هزار سالن جي شروعات ۾ انگره مينو (اهرمن) دنيا تي حملو ڪيو۔ خالق ڍڳي کي ستارن جي آسمان ۾ رکيو، پر اهرمن جي حملي کان پوءِ اهورا مزدا ڍڳي کي "دوائيءَ وارو منگ" کارايو ته جيئن ان جي تڪليف گهٽجي۔ جلد ئي اهو ڪمزور ٿيو ۽ مري ويو۔

مرڻ وقت ان جو چيهر چنڊ جي جاءِ تي منتقل ڪيو ويو۔ چنڊ جي سنڀال ۾ اهو پاڪ ٿيو ۽ مختلف نسلن جي نر ۽ مادي جانورن ۾ تبديل ٿيو۔ ڍڳي جي مرڻ کان پوءِ پنجاهه قسمن جا اناج ۽ ٻارهن قسمن جون دوائون ان جي گودي مان نڪري آيون۔

گوشورن (گيوش اوروان)، ابتدائي ڍڳي جي روح، ستارن ۽ چنڊ ڏانهن وئي ۽ دنيا جي تباهي تي ماتم ڪيو۔ اهورا مزدا کيس اڃا ڄمڻ کان اڳ زرتشت جي فروهر ڏيکاري ۽ واعدو ڪيو ته کيس حفاظت ملندي۔ پوءِ گوشورن راضي ٿي دنيا ۾ مال جي صورت ۾ ٻيهر پيدا ٿيڻ لاءِ۔

 پڻ ڏسو 
 گو ماتا
 آوڌمبلا، نارسي ڏند ڪٿا ۾ ابتدائي ڳئون
 مقدس ٻلو
 تورڪٽوني
 ڊيما ديوتا

 ڪتابيات 
.
.
.

زمرو:مذهبي ڪائناتيات
زمرو:زرتشتي فلسفيانه تصور
زمرو:زرتشتي افسانوي مخلوقون
زمرو:افسانوي ڍڳا
زمرو:مذهب ۽ ڏند ڪٿائن ۾ ٻنهي جنسيتن وارا موضوع

حوالا