ايلن ٽيورنگ

ايلن مئٿيسن ٽيورنگ (Alan Mathison Turing؛ 23 جون 1912ع – 7 جون 1954ع) هڪ انگريز رياضي دان، ڪمپيوٽر سائنسدان ۽ منطقي هو. کيس جديد ڪمپيوٽر سائنس ۽ مصنوعي ذهانت (Artificial Intelligence) جو پيءُ سمجهيو ويندو آهي. هن ڪمپيوٽيشن جي تصور کي "ٽيورنگ مشين" ذريعي واضح ڪيو، جيڪو اڄ جي جنرل پرپز ڪمپيوٽرن جو بنيادي ماڊل آهي.

 ٻي عالمي جنگ ۽ ڪوڊ بريڪنگ 
ٻي عالمي جنگ دوران، ٽيورنگ برطانيه جي ڪوڊ ٽوڙيندڙ مرڪز بليچلي پارڪ (Bletchley Park) ۾ ڪم ڪيو. هن جرمن بحريه جي خفيه پيغامن کي سمجهڻ لاءِ "هٽ 8" (Hut 8) جي قيادت ڪئي.
 انيگما ڪوڊ: ٽيورنگ جرمن فوج جي مشهور انيگما مشين (Enigma Machine) جا ڪوڊ ٽوڙڻ لاءِ "بومبي" (Bombe) نالي هڪ اليڪٽروميڪينيڪل مشين تيار ڪئي.
 هن جي انهن ڪوششن جي ڪري اتحادين (Allies) کي جنگ کٽڻ ۾ مدد ملي ۽ مؤرخن موجب جنگ جو مدو ٻه سال گهٽجي ويو.

 ڪمپيوٽر ۽ حياتيات ۾ خدمتون 
جنگ کان پوءِ هن پهريون ڀيرو هڪ اهڙو ڪمپيوٽر ڊيزائن ڪيو جيڪو پروگرامن کي ذخيرو (Stored-program) ڪري سگهي ٿو، جنهن کي Automatic Computing Engine (ACE) چيو ويندو آهي.
 حياتيات: ٽيورنگ کي رياضي ذريعي حياتياتي بناوت (Morphogenesis) کي سمجهڻ ۾ دلچسپي هئي. هن ان ڳالهه جي پيشنگوئي ڪئي هئي ته ڪيميائي ردعملن ذريعي جاندارن ۾ نمونا (Patterns) ڪيئن ٺهن ٿا.
 ٽيورنگ ٽيسٽ: هن مصنوعي ذهانت کي پرکڻ لاءِ هڪ معيار مقرر ڪيو، جنهن کي اڄ به "ٽيورنگ ٽيسٽ" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

 ناانصافي ۽ وفات 
1952ع ۾ ٽيورنگ مٿان ان دور جي برطانوي قانون تحت "هم جنس پرستي" جو ڪيس هلايو ويو. کيس جيل کان بچڻ لاءِ ڪيميائي طور تي نامرد بڻائڻ (Chemical Castration) جي سزا ڏني وئي. 7 جون 1954ع تي هو سائنائيڊ زهر جي ڪري وفات ڪري ويو. 
2013ع ۾ ملڪه ايلزبيٿ II کيس سرڪاري طور تي معافي ڏني ۽ برطانوي حڪومت سندس سان ٿيل سلوڪ تي معذرت ڪئي.

 ورثو 
اڄ ڪمپيوٽنگ جي دنيا جو سڀ کان وڏو اعزاز "ٽيورنگ ايوارڊ" (Turing Award) سندس نالي سان منسوب آهي. 2021ع کان برطانيه جي 50 پائونڊ جي نوٽ تي پڻ سندس تصوير لڳائي وئي آهي.

 حوالا 

زمرو:ڪمپيوٽر سائنسدان
زمرو:رياضي دان
زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:1954ع جون وفاتون