ڪلهو

انساني ڪلهو ٽن هڏين سان ملي ٺهيل هوندو آهي: ڪليويڪل (Clavicle - هنسليءَ جي هڏي)، اسڪيپولا (Scapula - ڪلهي جوڦل)، ۽ هيومرس (Humerus - ٻانهن جي مٿين هڏي). ان سان گڏوگڏ ان ۾ لاڳاپيل مشڪون (Muscles)، لنگامينٽس (Ligaments) ۽ ٽينڊنس (Tendons) پڻ شامل هوندا آهن.

ڪلهي جي هڏين جي وچ ۾ موجود جوڙن کي ڪلهي جا جوڙ چيو ويندو آهي. مکيه جوڙ کي "گلينو-هيومرل جوڙ" (Glenohumeral joint) چيو ويندو آهي، پر وسيع معنيٰ ۾ ان ۾ "ايڪروميو-ڪليويڪولر جوڙ" پڻ شامل ٿي سگهي ٿو.

انساني اناتومي ۾، ڪلهي جو جوڙ جسم جو اهو حصو آهي جتي هيومرس (ٻانهن جي هڏي) اسڪيپولا سان ملي ٿي، ۽ هڏي جو مٿو گلينوئيڊ کڏي (Glenoid cavity) ۾ ويهي ٿو. ڪلهو ان حصي ۾ موجود سمورين ساختن جي مجموعي کي چئبو آهي.

ڪلهي جو جوڙ هڪ "بال ۽ ساڪٽ" (Ball and socket) وارو جوڙ آهي جيڪو ٻانهن کي دائري وانگر گهمائڻ يا جسم کان ٻاهر ۽ مٿي کڻڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڪلهي جي استحڪام لاءِ مشڪن جو هڪ گروپ هوندو آهي جنهن کي روٽيٽر ڪف (Rotator cuff) چيو ويندو آهي. ان ۾ چار مشڪون شامل آهن: supraspinatus، subscapularis، infraspinatus، ۽ teres minor.

ڪلهي کي ايترو متحرڪ هجڻ گهرجي جو ٻانهون ۽ هٿ گهڻا ڪم ڪري سگهن، پر ان سان گڏ ان کي وزن کڻڻ، ڌڪڻ ۽ ڇڪڻ جهڙن ڪمن لاءِ مستحڪم هجڻ به ضروري آهي.

 بناوت 
ڪلهو بال ۽ ساڪٽ واري جوڙ، هيومرس، اسڪيپولا ۽ انهن جي چوڌاري موجود لنگامينٽس، مشڪن ۽ ٽينڊنس تي مشتمل هوندو آهي. اهي ساختون هڏين کي پاڻ ۾ جوڙي رکن ٿيون. ڪلهي جو مکيه جوڙ گلينو-هيومرل جوڙ آهي. "ايڪروميو-ڪليويڪولر جوڙ" ۽ "اسٽرنو-ڪليويڪولر جوڙ" پڻ ڪلهي جي حرڪت ۾ ڪردار ادا ڪن ٿا. هڏين جي ڇيڙن تي اڇي رنگ جو نرم هڏو (Hyaline cartilage) هوندو آهي جيڪو هڏين کي آسانيءَ سان حرڪت ڪرڻ ۾ مدد ڏيندو آهي.

ان کان علاوه، ڪلهي ۾ ننڍيون ڳوٿريون جن کي برسا (Bursae) چيو ويندو آهي، اهي هڏي، مشڪ ۽ ٽينڊن جي وچ ۾ رڳڙ کي گهٽائينديون آهن.

 جوڙ (Joint) 

ڪلهي جو جوڙ (گلينو-هيومرل جوڙ) جسم جو سڀ کان وڌيڪ حرڪت ڪندڙ جوڙ آهي. هي هيومرس جي مٿي ۽ اسڪيپولا جي گلينوئيڊ کڏي جي ميل سان ٺهي ٿو. هي ساڪٽ (کڏي) معمولي ٿئي ٿي، جنهن جي ڪري ٻانهن کي گهمائڻ ۾ تمام گهڻي آزادي ملي ٿي، پر ان جو نقصان اهو آهي ته هي جوڙ جسم جي ٻين جوڙن جي ڀيٽ ۾ آسانيءَ سان پنهنجي جاءِ تان کسڪي (Dislocate ٿي) سگهي ٿو.

 روٽيٽر ڪف (Rotator cuff) 

روٽيٽر ڪف چئن مشڪن ۽ انهن جي ٽينڊنس جو هڪ گروپ آهي جيڪو ڪلهي کي مستحڪم رکي ٿو. اهي مشڪون (supraspinatus، infraspinatus، teres minor ۽ subscapularis) هيومرس جي مٿي کي پنهنجي جڳهه تي پڪڙي رکن ٿيون. اهي مشڪون ٻانهن کي ٻاهرئين طرف گهمائڻ ۽ مٿي کڻڻ ۾ مدد ڪن ٿيون.

 ٻيون مشڪون 
ڪلهي جي علائقي ۾ ٻيون به اهم مشڪون آهن:
 ڊيلٽوئيڊ (Deltoid): هي مشڪ ڪلهي کي ٽن طرفن کان ڍڪي ٿي ۽ ٻانهن کي مختلف طرفن ۾ حرڪت ڏيڻ ۾ مدد ڪري ٿي.
 ٽريس ميجر (Teres major): هي ٻانهن کي اندرئين طرف گهمائڻ ۾ مدد ڪري ٿي.

سيني ۽ پٺيءَ جون مشڪون جيڪي ڪلهي جي حرڪت ۾ شامل آهن، انهن ۾ ٽريپيزيس (Trapezius)، ليٽيسيمس ڊورسائي (Latissimus dorsi) ۽ پيڪٽوريلس ميجر (Pectoralis major) شامل آهن.

 بغل (Armpit) 

بغل يا ايڪسيلا (Axilla) ڪلهي جي مشڪن جي وچ واري خالي جڳهه کي چيو ويندو آهي. ٻانهن جون رڳون ۽ نسون (Nerves) بغل مان گذرن ٿيون. هتي لمفي غدود (Lymph nodes) پڻ هوندا آهن جن جو طبي معائنو ڪري سگهجي ٿو.

 رت جون رڳون ۽ نسون 
ڪلهي جي چمڙي ۽ مشڪن کي نسن جو هڪ ڄار فراهم ڪيو ويندو آهي جنهن کي "بريڪيل پليڪسس" (Brachial plexus) چيو ويندو آهي. ڪلهي کي رت پهچائڻ لاءِ "ايڪسيلري آرٽري" (Axillary artery) سڀ کان اهم آهي.

 ڪم (Function) 
ڪلهي جون مشڪون ۽ جوڙ ان کي 360 درجن تائين گهمڻ جي صلاحيت ڏين ٿا، جيڪا ان کي انساني جسم جو سڀ کان وڌيڪ متحرڪ جوڙ بڻائي ٿي. ڪلهي جي حرڪتن لاءِ مختلف اصطلاح استعمال ڪيا ويندا آهن:

 نالو  وضاحت  مشڪون اسڪيپولا جي واپس ڇڪ (Retraction) ڪلهي جي هڏين کي پٺئين طرف هڪٻئي جي ويجهو آڻڻ. rhomboideus major, minor, ۽ trapezius اسڪيپولا جي اڳيان ڇڪ (Protraction) ڪلهي جي هڏين کي اڳئين طرف ڇڪڻ. serratus anterior, pectoralis minor ۽ major ڪلهي کي مٿي کڻڻ (Elevation) ڪلهن کي مٿي ڪن ڏانهن کڻڻ (جهڙوڪ ڪلهن کي لوڏڻ). levator scapulae، trapezius جا مٿيان حصا ٻانهن جو ٻاهر کڻڻ (Abduction) ٻانهن کي جسم جي پاسن کان مٿي کڻڻ. deltoid، supraspinatus