ڪانگو درياهه

ڪانگو درياهه (Congo River)، اڳ ۾ زائر نديءَ جي نالي سان پڻ مشهور هو، آفريڪا جو ٻيو نمبر ڊگهو درياهه (صرف نيل کان ننڍو) ۽ انهي سان گڏ دنيا ۾ پاڻي جي مقدار جي لحاظ کان، ايميزون ۽ گنگا-برهم پترا ندين کانپوءِ، ٽيون نمبر وڏو درياهه آهي. اهو دنيا جو سڀ کان ڳرو رڪارڊ ٿيل درياهه آهي، جن جي ماپيل کوٽائي تقريباً 220 ميٽر (720 فوٽ) آهي. ڪانگو-لوالابا-لووا-لواپولا-چمبيشي نديءَ جي نظام جي ڪل ڊيگهه 4,700 ڪلوميٽر (2,900 ميل) آهي، جيڪا هن نظام کي دنيا جو نائين نمبر ڊگهو درياهه بڻائي ٿو. چمبيشي ندي لوالابا نديءَ جي هڪ معاون ندي آهي ۽ لوالابا بويوما آبشار جي مٿان ڪانگو درياهه جو نالو آهي جيڪو 1,800 ڪلوميٽر (1,100 ميل) تائين پکڙيل آهي.

مکيه معاون ندي لوالابا سان گڏ ماپيل، ڪانگو درياهه جي ڪل ڊيگهه 4,370 ڪلوميٽر (2,720 ميل) آهي. اها واحد وڏو درياهه آهي جيڪو برابري ڦاڪ خط (Equator) کي ٻه ڀيرا پار ڪري ٿو.. "Not until it crosses the Equator will it at last turn away from this misleading course and, describing a remarkable counter-clockwise arc first to the west and then to the southwest, flow back across the Equator and on down to the Atlantic.

In this the Congo is exceptional. No other major river in the world crosses the Equator even once, let alone twice." ڪانگو جي طاس جو ڪل علائقو لڳ ڀڳ 4,000,000 چورس ڪلوميٽر (1,500,000 چورس ميل) آهي يا پوري آفريڪا جي زمين جو %13 آهي.

 نالو 
ڪانگو نالو ڪانگو جي بادشاهت مان نڪتل آهي. جيڪو ڪڏهن درياهه جي ڏاکڻي ڪناري تي واقع هو. ان کان پوءِ بادشاهت جو نالو مقامي بنتو ڪانگو ماڻهن جي نالي تي رکيو ويو. 17 صدي ۾ "ايسيڪونگو" جي نالي سان مشهور هو. ڪانگو جي بادشاهت جي ڏکڻ ۾ ساڳئي نالي سان ڪاڪونگو بادشاهت هئي. 1535 ۾ ذڪر ڪيو ويو. ابراهيم اورٽيليئس 1564ع جي پنهنجي دنيا جي نقشي ۾ "مانيڪونگو" کي درياءَ جي مُنهن تي شهر طور ليبل ڪيو. ڪانگو ۾ قبائلي نالا ممڪن طور تي عوامي گڏجاڻي يا قبائلي اسيمبلي لاءِ لفظ مان نڪتل آهن. ڪانگو ماڻهن يا باڪونگو جو جديد نالو 20هين صدي جي شروعات ۾ متعارف ڪرايو ويو هو.

زائر نالو ڪِڪونگو لفظ، "اينزيرئ" (يعني درياهه) جي پرتگالي موافقت مان ورتو ويو آهي جيڪو زيرئ او اينزيري ("دريائن کي نگلڻ وارو درياءُ") جو هڪ ٽڪرو آهي. 16هين ۽ 17هين صدي دوران درياهه کي زائر جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. "ڪانگو" نالو 18هين صدي دوران انگريزي استعمال ۾ بتدريج زائر جي جاءِ ورتي ۽ ڪانگو 19 صدي جي ادب ۾ پسنديده انگريزي نالو هو. جيتوڻيڪ رهاڪن پاران استعمال ٿيندڙ نالي طور زائر يا زائرئ جا حوالا عام رهيا، بنئي جمهوري جمهوريه ڪانگو ۽ جمهوريه ڪانگو ان جي نالي تي رکيا ويا آهن. جيئن ڪانگو جي اڳوڻي متحد جمهوريه هئي،  جڏهن سال 1960ع ۾ ڪانگو بيلجيم کان آزادي حاصل ڪئي هئي.

طاس ۽ وهڪرو
ڪانگو جو نيڪال وارو بيسن 40,14,500 چورس ڪلوميٽر (15,50,000 چورس ميل)، هڪ علائقو جيڪو تقريبن يورپي يونين جي پکيڙ جي برابر آهي، تي پکڙيل آهي. ڪانگو جو ان جي وات تي خارج ٿيڻ 23,000 کان 75,000 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (8,10000 کان 26,50,000 ڪعبي فوٽ/سيڪنڊ) تائين آهي. سراسري طور تي 41,000 ڪعبي ميٽر  في سيڪنڊ (14,00,000 ڪيوبڪ فوٽ/سڪنڊ) سان، درياهه هر سال 86 ملين ٽن گاد ۽ %6 ٻيو اضافي وزن کي ايٽلانٽڪ سمنڊ ڏانهن منتقل ڪري ٿو.

درياهه ۽ ان جون شاخون ڪانگو جي برساتي ٻيلن مان وهن ٿيون، جيڪو ڏکڻ آمريڪا ۾ ايميزون برساتي ٻيلن کان پوءِ دنيا جو ٻيو نمبر وڏو برساتي ٻيلو آهي. ڪانگو درياهه پاڻي جي مقدار (واٽ تي 41,860 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) جي لحاظ کان ايمازون (2,90,530 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) ۽ گنگا-برهم پترا-ميگھنا (ڊيلٽا تي ڪل پاڻي جي مقدار 43,950 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) دريائن کان پوءِ،  دنيا جو ٽيون نمبر وڏو درياهه، ايميزون کان پوءِ ڪنهن به درياهه جو ٻيو نمبر وڏو پاڻي جي نيڪال جو حوض ۽ 220 ميٽر (720 فوٽ) کان وڌيڪ کوٽائي تي، دنيا جي سڀ کان گهري دريائن مان هڪ آهي.  ڇاڪاڻ ته ان جي پاڻي جي نيڪال جي حوض ۾ برابري ڦاڪ جي اتر ۽ ڏکڻ ٻئي علائقا شامل آهن، ان جو وهڪرو سدا بهار ۽ مستحڪم آهي، ڇاڪاڻ ته درياهه جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ حصو هميشه برسات جي موسم جو تجربو ڪندو آهي.The Congo River . Rainforests.mongabay.com. Retrieved on 29 November 2011.

The sources of the Congo are in the highlands and mountains of the East African Rift, as well as Lake Tanganyika and Lake Mweru, which feed the Lualaba River, which then becomes the Congo below Boyoma Falls. The Chambeshi River in Zambia is generally taken as the source of the Congo in line with the accepted practice worldwide of using the longest tributary, as with the Nile River.

The Congo flows generally toward the northwest from Kisangani just below the Boyoma Falls, then gradually bends southwestward, passing by Mbandaka, joining with the Ubangi River and running into the Pool Malebo (Stanley Pool). Kinshasa (formerly Léopoldville) and Brazzaville are on opposite sides of the river at the Pool, where the river narrows and falls through a number of cataracts in deep canyons (collectively known as the Livingstone Falls), running by Matadi and Boma, and into the sea at Muanda.

Lower Congo constitutes the "lower" parts of the great river; that is the section of the river from the river mouth at the Atlantic coast to the twin capitals of Brazzaville and Kinshasa. In this section of the river, there are two significant tributaries, both on the left or south side. The Kwilu River originates in the hills near the Angolan border and enters the Congo some 100 km upstream from Matadi. The other is the Inkisi River, that flows in a northerly direction from the Uíge Province in Angola to the confluence with the Congo at Zongo some  downstream from the twin capitals. Because of the vast number of rapids, in particular the Livingstone Falls, this section of the river is not operated continuously by riverboats.

نيڪال جو طاس
ڪانگو جو نيڪال جو طاس ڏهه ملڪن تي پکڙيل آهي، جيڪا آفريڪا جي تقريباً 13 سيڪڙو تي مشتمل آهي. ڪانگو نيڪال جي طاس  ۾ سڀ کان وڌيڪ اچو نقطو روينزوري جبلن ۾ آهي، جيڪو سمنڊ جي سطح کان تقريباً 4,340 ميٽر (14,240 فوٽ) جي اوچائي تي آهي. 

ملڪن جي وچ ۾ ڪانگو جي نيڪال جي طاس جي پکيڙ جي ورڇ:
 ملڪ پکيڙ  % چورس ڪلوميٽر  چورس ميل ڪانگو جو ڪل نيڪال جو طاس  100.00   305,760  118,050  8.24   18,728  7,231  0.50   85,300  32,900  2.30   402,000  155,000  10.83   2,307,800  891,000  62.16   1,146  442  0.03   248,400  95,900  6.69   382  147  0.01   166,800  64,400  4.49   176,600  68,200  4.76
+The most important hydrological stations along the Congo r areڪانگو درياءَ جي ڪناري تي سڀ کان اهم هائيڊرولاجيڪل اسٽيشن اها آهن؛اسٽيشن درياهه سان گڏ مفاصلواچائي نيڪال جي طاس جي پکيڙ Multiannualaverage dischargekmmimftkm2sq miStartyearm3/scu ft/sهيٺون ڪانگوBanana1915Inga 1959Kinshasa,
Brazzaville1902Middle CongoMossaka  Mbandaka1907Yangambi1907Kisangani1907Upper Cong
(Lualaba)
اسٽيشن جو فاصلو
درياهه جي اوچائي سان گڏ بيسن جو سائز گھڻ-سالياني

سراسري ڊسچارج

ڪلوميٽر ميل ميٽر فوٽ ڪلوميٽر 2 چورس ميل شروعاتي

سال m3/s ڪيوبڪ فوٽ/s

هيٺيون ڪانگو

ڪيانا

انگا

ڪنشاسا،

برازويل

وچولي ڪانگو

موسڪا

مبنداڪا

ينگامبي

ڪسنگاڻي

اپر ڪانگو

(لوالابا)

بويوما فالس

Ubundu

کنڊ

انڪورو  

بوڪاما Boyoma Falls 1907Ubundu 1907Kindu1912Ankoro1935Bukama1933

 نيڪاس 

 ويڪر ۽ کوٽائي 

 مددگار نديون 

 معاشي اهميت 

 فطري تاريخ 

 تاريخ 

 پڻ ڏسو 

 نيل درياهه
 نائجر درياهه 
 زيمبيزي ندي

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا

 The رائل جيوگرافي سوسائٽي جو پوشیدہ سفر منصوبو:
 ڪانگو درياهه جو طاس
 Audio slideshow: ڪانگو درياهه جو طاس: ايڪسپلورر سر هينري مورٽن اسٽينلي جي قدمن تي عمل ڪندي—ٽم بچر 19 صدي جي ڳولا ڪندڙ سر هينري مورگن اسٽينلي جي رستي تي ڪانگو ذريعي پنهنجي سفر جو ذڪر ڪري ٿو.
 پاڻي جي وسيلن ۽ بين الاقوامي قانون تي ببليوگرافي — پيس پيلس لائبريري
 جي وسيلن اي-ٽلس تي eAtlas ڪانگو درياهه جي طاس جو واٽر شيڊز-دنيا جو نقشو 
 منصوبو، آمريڪي ميوزيم آف نيچرل هسٽري

زمرو:ڪانگو درياهه 
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:انگولا جا درياهه 
زمرو:سرحدي درياهه 
زمرو:ڪانگو جا ٻيلا 
زمرو:آفريڪا جا درياهه
زمرو:ڪانگو جو نيڪال جو طاس 
زمرو:آفريڪا جا بين الاقوامي درياهه
زمرو:جمهوريه ڪانگو جا درياهه
زمرو:انگولا-جمهوري جمهوريا ڪانگو حد 
زمرو:جمهوريه ڪانگو-جمهوري جمهوريا ڪانگو حد