کوپڙي

کوپڙي (Skull) يا ڪرينيم (Cranium)، عام طور تي پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي دماغ جي چوڌاري هڪ هڏائين حفاظتي گهيرو هوندو آهي. ڪجهه مڇين ۽ جل ٿلين (Amphibians) ۾ کوپڙي نرم هڏي يا ڪارٽيليج (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي.

انسانن ۾ کوپڙي ٻن مکيه حصن تي مشتمل هوندي آهي: هڪ "نيوروڪرينيم" (Neurocranium) جيڪو دماغ کي ڍڪي ٿو، ۽ ٻيو "چهري جو پڃر" (Facial skeleton). کوپڙي اڳئين هڏائين پڃر جو حصو آهي ۽ اها سيفالائزيشن (Cephalization) جو نتيجو آهي، جنهن ۾ اهم حسي عضوا جهڙوڪ اکيون، ڪن، نڪ ۽ جيڀ شامل آهن.

کوپڙي ٽن قسمن جي هڏين سان ٺهيل هوندي آهي: ڪرينيل هڏيون، چهري جون هڏيون ۽ ڪن جون ننڍيون هڏيون (Ossicles). اهي هڏيون پاڻ ۾ مضبوط ريشتيدار جوڙن ذريعي جڙيل هونديون آهن جن کي "سيوچرز" (Sutures) چيو ويندو آهي.

 بناوت 
 انسان 
[attachment_0](attachment)
انساني کوپڙي انساني هڏائين پڃر جو اهو حصو آهي جيڪو سسي ٺاهي ٿو. هي چهري جي ساختن کي سهارو ڏئي ٿي ۽ دماغ لاءِ هڪ خانو فراهم ڪري ٿي. ٻين پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن وانگر، هيءَ دماغ کي چوٽ کان بچائي ٿي.

انساني کوپڙي عام طور تي 22 هڏين تي مشتمل هوندي آهي:
 8 ڪرينيل هڏيون (Neurocranium): جيڪي دماغ کي گهيرو ڪن ٿيون (Occipital, Parietal, Frontal, Temporal, Sphenoid, Ethmoid).
 14 چهري جون هڏيون (Facial skeleton): جيڪي چهري جي شڪل ٺاهين ٿيون (Vomer, Maxilla, Mandible, Zygomatic, وغيره).

 سوراخ ۽ خانه 
کوپڙي ۾ ڪيترائي سوراخ ٿين ٿا جن کي "فورامينا" (Foramina) چيو ويندو آهي. سڀ کان وڏو سوراخ "فورامين ميگنم" (Foramen magnum) آهي، جنهن مان حرام مغز (Spinal cord) لنگهي ٿو. ان کان علاوه کوپڙي ۾ هوا سان ڀريل خالي جڳهيون هونديون آهن جن کي سائنَس (Sinuses) چيو ويندو آهي.

 ٻيا جانور 

مختلف جانورن ۾ کوپڙي جي بناوت مختلف هوندي آهي:
 مڇيون: مڇين جي کوپڙي اڪثر ڪري نرم هڏي (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي، خاص ڪري شارڪ مڇيءَ ۾.
 پکين: پکين جي کوپڙي تمام هلڪي هوندي آهي ته جيئن اڏام ۾ آساني ٿئي، ۽ انهن جي اکين جا خانا تمام وڏا هوندا آهن.
 جل ٿلي (Amphibians): انهن جي کوپڙي ۾ هڏيون گهٽ هونديون آهن ۽ ڪارٽيليج وڌيڪ هوندو آهي.

 واڌ ويجهہ (Development) 
ٻار جي پيدائش وقت کوپڙي جون هڏيون مڪمل جڙيل نه هونديون آهن، جنهن ڪري انهن جي وچ ۾ نرم جڳهيون هونديون آهن جن کي "فونٽانيڪلز" (Fontanelles) چيو ويندو آهي. انساني کوپڙي پيدائش کان ٻن سالن تائين مڪمل طور تي تيار ٿي ويندي آهي. حمل دوران کوپڙي جي بنياد جي بناوت تيزي سان تبديل ٿيندي آهي.

 ڪم (Functions) 
کوپڙي جا مکيه ڪم هي آهن:
 دماغ جي جسماني حفاظت ڪرڻ.
 چهري ۽ ڳيچيءَ جي مشڪن کي جڙڻ لاءِ جڳهه فراهم ڪرڻ.
 اکين ۽ ڪنن کي محفوظ خانا فراهم ڪرڻ ته جيئن ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جو عمل درست ٿي سگهي.
 کائڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جي عمل ۾ مدد ڪرڻ.

 حوالا 

 پڻ ڏسو 
 سسي
 دماغ
 هڏائون پڃر

Category:کوپڙي
Category:اناتومي
Category:هڏائون سرشتو