امهارا ٻولي

امهارا (انگريزي: Amharic؛ امهاري :አማርኛ/አማርኛ ቋንቋ، امهاريڱا) هڪ سامي-ايٿوپيائي ٻولي خاندان جي ٻولي آهي، جيڪو افروايشيائي ٻولين جي سامي شاخ ۾ هڪ ذيلي گروپ آهي. اها امهارا ماڻهن طرفان پهرين ٻولي جي طور تي ڳالهائي ويندي آهي ۽ ايٿوپيا ۾ ٻين سڀني ميٽروپوليٽن آبادي لاءِ پڻ لنگئا فرانڪا جي طور تي ڪم ڪري ٿي. 

ٻولي ايٿوپيا جي وفاقي حڪومت جي سرڪاري ڪم ڪندڙ ٻولي طور ڪم ڪري ٿي ۽ ايٿوپيا جي ڪيترن ئي وفاقي علائقن جي سرڪاري يا ڪم ڪندڙ ٻولي پڻ آهي. 2020ع ۾ ايٿوپيا ۾ ان جا 3 ڪروڙ 37 لک (33.7 ملين) کان وڌيڪ مادري ٻولي طور ڳالهائيندڙ هئا، جن مان 31 ملين نسلي طور تي امهارا نسل سان آهن ۽ 2019ع ۾ 2 ڪروڙ 51 لک (25.1 ملين) کان وڌيڪ ٻي ٻولي طور ڳالهائيندڙ هئا، جن سان ڳالهائيندڙن جي ڪل تعداد 5 ڪروڙ 88 لک (58.8 ملين) کان وڌيڪ ٿئي ٿي. امھارا ايٿوپيا ۾ سڀ کان وڏي، سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي ۽ ايٿوپيا ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ مادري ٻولي آهي. امھارڪ دنيا ۾، عربي کان پوءِ، ٻئي نمبر تي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ سامي ٻولي پڻ آهي.

امھارا کي هڪ سسٽم استعمال ڪندي، جيڪو گيز اسڪرپٽ مان نڪريو آهي، کاٻي کان ساڄي طرف لکيو ويندو آهي. اها هڪ سيگمينٽل لکڻ جو نظام آهي، جن ۾ ڪنسوننٽ-ووول سيڪوئنس کي يونٽن، جنهن کي ابوگيدا (አቡጊዳ) سڏيو ويندو آهي، جي طور تي لکيو ويندو آهي. صوتي اڪائين کي فيدل (ፊደል) سڏيو ويندو آهي، جنهن جو مطلب اکر، لفظ يا علامت آهي.

امھارڪ جي لاطيني رسم الخط ۾ رومنائيزيشن تي ڪو به عالمگير طور تي متفق نه آهي. هيٺ ڏنل حصن ۾ امھارڪ مثال هڪ سسٽم استعمال ڪن ٿا جيڪو ايٿوپيائي سامي ٻولين ۾ ماهر لسانيات جي ماهرن ۾ عام آهي. 

 لهجو 
امھارڪ لهجي جي فرق بابت گهڻو ڪجهه شايع نه ٿيو آهي. سڀئي لهجا هڪ ٻئي سان سمجھڻ وارا آهن، پر ڪجهه معمولي تبديليون نوٽ ڪيون ويون آهن. 

 يهودي امھارا 
بيٽا اسرائيل (جيڪي اڄ گهڻو ڪري اسرائيل ۾ رهن ٿا) امھارڪ جي هڪ لهجي ڳالهائين ٿا. جنهن کي يهودي امھارڪ (عبراني: אמהרית מעוברת) سڏيو ويندو آهي. ان ڪيترن ئي عيسائي جملن کي يهودين سان تبديل ڪيو. هڪ مثال جملي کي تبديل ڪرڻ آهي. "اهو سٺو آهي ته مريم توهان کي معاف ڪيو هو" سان. "اهو سٺو آهي ته خدا توهان کي امن سان راحت ڏني آهي". اهي جملا هڪ ماءُ کي ڪامياب ٻار جي پيدائش تي مبارڪباد ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. ٻيو مثال هڪ قسم جي ٽِڊڙي کي سڏڻ آهي. "مريم جا گھوڙا" جي بدران "موسيٰ جا گھوڙا". هن قسم ۾ اسرائيل ۾ وڏي بيٽا اسرائيل جي موجودگي جي ڪري جديد عبراني جو اثر پڻ شامل آهي. هن وقت يهودي امھارڪ گهٽجي رهيو آهي ڇاڪاڻ ته بيٽا اسرائيل آهستي آهستي امھارڪ کي ڇڏي عبراني جي حق ۾ اچي رهيو آهي. 

 تاريخ 

 صوتيات 

 لکڻ جو نظام 

 گرامر 

 ادب 

 رستافاري تحريڪ 

 سافٽ ويئر 

 پڻ ڏسو 

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا


 Amharic Keyboard online (and offline too):  type 1 and type 2
 Fonts for Geʽez script:
 Noto Sans Ethiopic (multiple weights and widths)
 Noto Serif Ethiopic (multiple weights and widths)
 Abyssinica SIL (Character set support)
 Selected Annotated Bibliography on Amharic by Grover Hudson at the Michigan State University website.
 US State Dept. FSI Amharic course

زمرو:امهارا ٻولي

زمرو:ٻوليون
زمرو:ايٿوپيا
زمرو:سامي ٻوليون
زمرو:افروايشيائي ٻوليون
زمرو:ايٿوپيا جون ٻوليون
زمرو:آفريڪا جون ٻوليون
زمرو:گڏ ڪيل ٻوليون 
زمرو:ايٿوپيا جون ٻوليون 
زمرو:ڏکڻ سامي ٻوليون 
زمرو:گيز رسم الخط ۾ لکيل ٻوليون
زمرو:ٽرانسورس ايٿوپيائي سامي ٻوليون