ٺونٺ

ٺونٺ ٻانهن جي مٿئين حصي (Upper arm) ۽ هيٺئين حصي (Forearm) جي وچ وارو علائقو آهي جيڪو ٺونٺ جي جوڙ جي چوڌاري هوندو آهي. ٺونٺ ۾ اهم نشانين ۾ اوليڪرينون (Olecranon - ٺونٺ جو پٺيون هڏو)، ڪيوبيٽل فوسا (Cubital fossa - ٺونٺ جو اڳيون کڏو) ۽ هيومرس هڏي جا ابرا (Epicondyles) شامل آهن. ٺونٺ جو جوڙ هڪ "هنچ جوڙ" (Hinge joint) آهي جيڪو ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. هي جوڙ هيومرس، ريڊيس ۽ النا هڏن جي وچ ۾ ٿئي ٿو.

"ٺونٺ" جو اصطلاح خاص طور تي انسانن ۽ ٻين پرائميٽس لاءِ استعمال ٿئي ٿو. لاطيني ۾ ان کي cubitus چيو ويندو آهي، ان ڪري ٺونٺ سان لاڳاپيل شين لاءِ اڪثر ڪيوبيٽل (Cubital) جو لفظ استعمال ٿيندو آهي.

 بناوت 

 جوڙ (Joint) 
ٺونٺ جي جوڙ ۾ ٽي مختلف حصا هوندا آهن جيڪي هڪ گڏيل ڪيپسول جي اندر هوندا آهن. اهي ٽن هڏين (هيومرس، ريڊيس ۽ النا) جي وچ ۾ جوڙ آهن:

[attachment_0](attachment)

   جوڙ  کان  تائين  وضاحت
   هيومرو-النار جوڙ  النا جي ٽروڪليئر کاپي  هيومرس جي ٽروڪليا  هي هڪ سادو هنچ جوڙ آهي جيڪو صرف موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.
   هيومرو-ريڊيل جوڙ  ريڊيس جو مٿو  هيومرس جو ڪيپيٽولم  هي هڪ بال ۽ ساڪٽ جوڙ وانگر هوندو آهي.
   پراڪسيمل ريڊيو-النار جوڙ  ريڊيس جو مٿو  النا جو ريڊيل نشان  هي ٻانهن کي اندر يا ٻاهر گهمائڻ (Pronation/Supination) ۾ مدد ڏئي ٿو.

جڏهن ٻانهن سڌي هوندي آهي، ته ٺونٺ جا ٽي مکيه حصا (ٻه ايپي ڪانڊائيل ۽ هڪ اوليڪرينون) هڪ سڌي لڪير ۾ هوندا آهن. جڏهن ٻانهن مڙيل هوندي آهي، ته اهي هڪ ٽڪنڊو ٺاهيندا آهن جنهن کي هيويٽر ٽڪنڊو (Hueter triangle) چيو ويندو آهي.

 جوڙ جو ڪيپسول 
ٺونٺ جو جوڙ هڪ مضبوط فائبرس ڪيپسول ۾ ويڙهيل هوندو آهي. هي ڪيپسول پاسن کان لنگامينٽس (Ligaments) جي ڪري مضبوط هوندو آهي پر اڳيان ۽ پٺيان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي.

 لنگامينٽس (Ligaments) 
ٺونٺ ۾ ٻنهي پاسن کان مضبوط پٽيون هونديون آهن جيڪي جوڙ کي مستحڪم رکن ٿيون:
 النار ڪوليٽرل لنگامينٽ: هي اندرئين پاسي هوندو آهي.
 ريڊيل ڪوليٽرل لنگامينٽ: هي ٻاهرئين پاسي هوندو آهي.

 مشڪون (Muscles) 

 موڙڻ (Flexion) 
ٺونٺ کي موڙڻ لاءِ ٽي مکيه مشڪون ڪم ڪن ٿيون:
 بريڪيلس (Brachialis): هي خالص طور تي ٺونٺ کي موڙڻ جو ڪم ڪري ٿي.
 بريڪيو-ريڊيلس (Brachioradialis): هي ٻانهن کي موڙڻ ۽ گهمائڻ ۾ مدد ڏئي ٿي.
 بائي سيپس (Biceps brachii): هي ٻانهن کي موڙڻ سان گڏ کجيءَ کي مٿي ڪرڻ (Supination) جو به ڪم ڪري ٿي.

 سڌو ڪرڻ (Extension) 
ٺونٺ کي واپس سڌي حالت ۾ آڻڻ لاءِ مکيه مشڪ ٽرائي سيپس (Triceps brachii) آهي، جنهن سان گڏ اينڪونيس مشڪ پڻ مدد ڪري ٿي.

 رت جي فراهمي 
ٺونٺ کي رت پهچائڻ لاءِ شريانين جو هڪ ڄار (Anastomosis) هوندو آهي جيڪو بريڪيل شريان (Brachial artery) ۽ ان جي شاخن مان نڪرندو آهي.

 نسون (Nerves) 
ٺونٺ کي چار اهم نسون ڪنٽرول ڪن ٿيون: ميڊين, مسڪيولو-ڪيوٽينيس, ريڊيل (اڳيان کان) ۽ النار نس (پٺيان کان).

 ڪم (Function) 
ٺونٺ جي جوڙ جو بنيادي ڪم ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ آهي. ٺونٺ جي حرڪت 0 درجن (سڌي ٻانهن) کان وٺي 150 درجن (مڪمل مڙيل) تائين ٿي سگهي ٿي. انسانن ۾ ٺونٺ جو مکيه مقصد هٿ کي جسم جي ويجهو آڻڻ يا پري ڪرڻ آهي ته جيئن مختلف ڪم (جهڙوڪ کائڻ يا ڪجهه کڻڻ) آسانيءَ سان ٿي سگهن.

 پڻ ڏسو 
 ٻانهن
 ڪلهو
 هٿ

 حوالا 

Category:ٻانهن جي اناتومي
Category:جوڙ