خلا جي اڏام

خلا جي اڏام يا اسپيس فلائيٽ (Spaceflight) يا خلا جي پرواز ايسٽروناٽڪس (Astronautics) جو هڪ عملي استعمال آهي، جنهن جي ذريعي شين، خاص ڪري خلائي گاڏين (Spacecraft) کي ٻاهرين خلا ۾ موڪليو ويندو آهي، چاهي ان ۾ انسان سوار هجن يا نه. اڪثر خلائي پروازون "بغير پائلٽ" (Uncrewed) هونديون آهن، جن ۾ زمين جي مدار ۾ موجود سيٽلائٽس ۽ زمين جي مدار کان ٻاهر ويندڙ خلائي پروبس (Probes) شامل آهن.

 تاريخ ۽ پروگرام 
خلا جي سفر جي شروعات 1950ع جي ڏهاڪي ۾ سوويت يونين جي اسپوتنڪ (Sputnik) سيٽلائٽس ۽ آمريڪا جي ايڪسپلورر ۽ وينگارڊ مشنن سان ٿي. انسانن کي خلا ۾ موڪلڻ جي پروگرامن ۾ سويوز (Soyuz)، شينزو (Shenzhou)، ماضيءَ جو مشهور اپولو (Apollo) مون لينڊنگ، ۽ اسپيس شٽل پروگرام شامل آهن. اڄڪلهه خلائي سفر انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن (ISS) ۽ چين جي تيانگونگ اسپيس اسٽيشن تائين جاري آهن.

 خلا ۾ پهچڻ جو طريقو 
خلا جي سفر لاءِ روايتي طور تي "ملٽي اسٽيج راڪيٽ" استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي زمين جي ڪشش ثقل (Gravity) کي ختم ڪرڻ لاءِ ضروري زور (Thrust) فراهم ڪندا آهن.
 سب-آربيٽل (Sub-orbital): جڏهن راڪيٽ رڳو خلا تائين پهچي پر مدار ۾ نه رهي.
 آربيٽل (Orbital): مدار ۾ پهچڻ لاءِ خلائي گاڏي کي ايتري تيز رفتار حاصل ڪرڻي پوندي آهي جو اها زمين تي ڪرڻ بجاءِ ان جي چوڌاري گهمڻ لڳي.

جسم کي مدار ۾ رکڻ لاءِ گهربل رفتار (Orbital Velocity) کي هن طرح ظاهر ڪري سگهجي ٿو:

جتي  ڪشش ثقل جو مستقل عدد،  زمين جي ڪميت (Mass)، ۽  مدار جو مفاصلو آهي.

 خلائي گند ۽ ڪيسلر سنڊروم 
جڏهن خلائي گاڏيون پنهنجو ڪم مڪمل ڪنديون آهن، ته انهن کي واپس زمين جي فضا ۾ آڻي ساڙيو ويندو آهي يا وري "قبرستاني مدار" (Graveyard orbit) ۾ موڪليو ويندو آهي. پر ڪجهه ناڪام ٿيل حصا مدار ۾ ئي رهجي ويندا آهن، جنهن سان ٻين سيٽلائٽس سان ٽڪرائجڻ جو خطرو وڌي ويندو آهي. جڏهن اهي وڏا حصا پاڻ ۾ ٽڪرائجي سوين ننڍن ٽڪرن ۾ ورهائجي وڃن ٿا، ته ان صورتحال کي ڪيسلر سنڊروم (Kessler syndrome) چيو ويندو آهي، جيڪو مستقبل جي خلائي مشنن لاءِ وڏو خطرو آهي.

 وڌيڪ ڏسو 
 راڪيٽ
 سيٽلائٽ
 ناسا (NASA)

 حوالا 

زمرو:خلا جو سفر
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:خلائي سائنس