نيلا گمبد

نيلا گنبد (lit. 'نيرو گنبد') هڪ مقبرو آهي جيڪو دهلي، هندستان ۾ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس اندر واقع آهي. تاريخدانن کي ان شخص جي سڃاڻپ جي پڪ ناهي جنهن کي دفن ڪيو ويو آهي. ڪي چون ٿا ته هن ۾ هڪ مغل امير جي هڪ خادم جو مقبرو آهي ۽ جهانگير جي دور ۾ دفن ڪيو ويو هو. ٻين جي چوڻ موجب ، مقبرو همايون جي مقبري جي تعمير ٿيڻ کان گهڻو اڳ موجود هو. تعمير جي وقت ، اهو چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل هو ، جن مان اڪثر تباهه ٿي چڪا آهن. هي عمارت ٻين عمارتن سان گڏ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس کي ٺاهيندي آهي.

 پس منظر 
سيد احمد خان ڪتاب اسارث سناديد ۾ لکي ٿو ته هن مقبري ۾ فهيم خان جو مقبرو آهي. خان عبدالرحيم خان خانا جو خدمتگار هو، ۽ مغل بادشاهه جهانگير جي دؤر ۾ سن 1626ع ۾ وفات ڪئي. آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا جي ايس اي اي نقوي راءِ ڏني آهي ته هيءَ عمارت همايون جي مقبري کان به اڳ تعمير ڪئي ويئي هئي. سندس قياس انهيءَ بنياد تي آهي ته همايون جي مقبري جي گهيري واري ڀت ۾ هن عمارت جو دروازو موجود آهي. پڻ گهيري واري ڀت ۾ رسيڊ محراب موجود آهن، جي نيلا گنبد ۾ غائب آهن. 

مقبرو همايون جي مقبري جي گهيري جي اڀرندي ڀت کان 50 گز (46 م) جي مفاصلي تي واقع آهي.هيءَ عمارت ٻين عمارتن سان گڏ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس جي يونيسڪو جي عالمي ورثي واري جاءِ آهي.  2019 کان وٺي ، نيلا گنبد کي رسائي لائق بڻايو ويو آهي ۽ ماڻهو همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس لاءِ ساڳي ٽڪيٽ استعمال ڪندي ان جو دورو ڪري سگهن ٿا.

 فن تعمير 
مقبرو پلستر ۽ ملبي مان ٺهيل آهي. تعمير جي وقت ، اهو مڪمل طور تي نيري ، سائي ۽ اڇي ٽائلس سان ڍڪيل هو. فيروزي نيرو ٻين رنگن جي وچ ۾ غالب هو. [4] عمارت نقشي ۾ چورس آهي ۽ ان جا زاويه چمفر ٿيل آهن. هڪ اڌ گولائي گنبذ هڪ ڊرم تي آرام ڪري ٿو. عمارت جي اندر ڪو به محراب نه آهي (هڪ ڀت ۾ هڪ طاق جنهن طرف مسلمانن جي دعا ڪئي وئي آهي) آهي. ان ۾ نيم آڪٽاگونل زاويه الڪوز پڻ آهن.

منهن جي هر پاسي پلستر سان نشان لڳل آرائشي محراب آهن. اهي محراب شروعاتي طور تي چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل هئا. هن وقت ، چمڪندڙ ٽائلس منهن جي اتر طرف موجود آهن. عمارت جي اندرئين حصي ۾ هڪ چورس چيمبر آهي جنهن کي مصنوعي طور تي ٻن منزلن ۾ ورهايو ويو آهي. اندروني محرابن جي تمغا تي اسٽوڪو سجاڳي موجود آهي. اسڪوئنچز ٻئي ماڙ کي آڪٽاگونل ترتيب ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. انهن جي هر پاسي کان سوراخ ڪرڻ وائنٽيليشن فراهم ڪري ٿو.  قبر جي مٿان ڪو به يادگار تعمير نه ڪيو ويو آهي.  قبر جو پٿر به نه آهي.  تعمير جي وقت ، اندروني چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل   هو جيڪي هن وقت تباهه ٿي چڪا آهن. 

ڊرم جنهن مان گنبذ اڀري ٿو اهو سلائنر آهي ، خارجي ۽ اندروني طور تي گول آهي. [4] ڳاڙهي پٿر جون سرون ڊرم جي تعمير ۾ استعمال ڪيون ويون آهن. گنبذ جي سوٽيف ۾ هڪ عربي ڊيزائن آهي جيڪا نيري ۽ ڳاڙهي رنگ جي ٽائلس استعمال ڪندي ٺاهي وئي آهي. سرن جو ٺهيل گنبذ ان جي ڊرم جي تڪميل آهي. گنبذ فيروزي نيري ٽائلس سان ڍڪيل  هو. انهن مان عمارت جو نالو نيلا گنبد مليو آهي جنهن جو انگريزي ۾ ترجمو 'نيرو گنبذ' آهي.  گنبذ کي هڪ ڪلاسا فائنل تاج ڪري ٿو. 

 حوالا 

زمرو:هندستان ۾ عالمي ورثو ماڳ
زمرو:دهليءَ ۾ مقبرا
زمرو:انڊو اسلامي فن تعمير