ٺڪر جا ٿانو

ٺڪر جا ٿانو () مٽي ۽ ٻين خام مواد مان ٿانون يا ٻيون شيون ٺاهڻ جو عمل ۽ انهن جون تيار ڪيل شيون آهن، جن کي تيز گرمي پد تي باهه ۾ پچايو ويندو آهي ته جيئن اهي سخت ۽ پائيدار بڻجن. جتي اهڙيون شيون تيار ڪيون وڃن، ان هنڌ کي پڻ ٺڪر جا ٿانو يا جديد دور ۾ ٺڪر جا ٿانو اسٽوڊيو چيو وڃي ٿو.

ASTM International جي تعريف موجب، ٺڪر جا ٿانو انهن سڀني پچايل سيرامڪس شين کي چيو وڃي ٿو جيڪي ٺهڻ وقت مٽي تي مشتمل هجن، سواءِ فني، تعميري يا ريفريڪٽري شين جي.

ٺڪر جا ٿانو جا استعمال هيٺين شعبن ۾ ٿين ٿا:

 ٿانو (Tableware)  
 آرائشي شيون  
 صفائيءَ جا سامان (Sanitary ware)  
 صنعت ۽ ٽيڪنالاجي (جهڙوڪ برقي انسوليٽر ۽ ليبارٽري سامان)

آرٽ جي تاريخ ۽ آثار قديمه ۾، خاص طور قديم ۽ قبل تاريخي دور بابت، ٺڪر جا ٿانو مان مراد اڪثر ٿانون هوندا آهن، جڏهن ته ساڳي مواد مان ٺهيل مجسما ٽيرراڪوٽا سڏبا آهن.

 تاريخ 

ٺڪر جا ٿانو انساني تاريخ جي سڀ کان پراڻين ايجادن مان هڪ آهي. ڪجهه سيرامڪ شيون نيو لٿڪ دور کان به اڳ جون آهن. مثال طور، ڊولني ويستونيتسه جي وينس (Gravettian culture) جيڪا چيڪ جمهوريه ۾ ملي، 29,000–25,000 ق.م. جي آهي.

سڀ کان پراڻا معلوم ٿيل ٿانون جيانگسي، چين مان مليا آهن، جيڪي لڳ ڀڳ 18,000 ق.م. جا آهن. ٻين قديم ماڳن مان پڻ ٺڪر جا ٿانو ملي آهي:

 جومون دور، جاپان (10,500 ق.م.)  
 روسي ڏور اوڀر (14,000 ق.م.)  
 سب سهارا آفريڪا (9,400 ق.م.)  
 ڏکڻ آمريڪا (9,000–7,000 ق.م.)  
 وچ اوڀر (7,000–6,000 ق.م.)

 تياري جو عمل 

ٺڪر جا ٿانو ٺاهڻ لاءِ مٽيءَ جي جسم (clay body) کي گهربل شڪل ڏني وڃي ٿي ۽ پوءِ ان کي 600 کان 1600 °C تائين گرمي پد تي باهه، کڏ يا ڀٽي ۾ پچايو وڃي ٿو. هن عمل دوران ڪيميائي تبديليون ٿين ٿيون، جيڪي شيءَ کي وڌيڪ مضبوط ۽ سخت بڻائين ٿيون.

پچائڻ دوران استعمال ٿيل مٽيءَ، گليز ۽ گرمي پد جي بنياد تي نتيجا مختلف ٿي سگهن ٿا. ڪجهه ٺڪر جا ٿانو مڪمل طور ڪارائتي (utilitarian) هوندي آهي، جڏهن ته ڪجهه کي سيرامڪ فن پڻ سمجهيو وڃي ٿو. شيون پچائڻ کان اڳ يا پوءِ به سينگارجي سگهن ٿيون.

 قسمن 

ٺڪر جا ٿانو کي روايتي طور ٽن قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو:

 ارٿن ويئر  
 اسٽون ويئر  
 پورسلين

اهي سڀئي گليز ٿيل يا بغير گليز جي ٿي سگهن ٿا ۽ مختلف فني طريقن سان سينگاريا وڃن ٿا.

تاريخي طور تي ٺڪر جا ٿانو کي ٻن وڏن درجن ۾ به ورهايو ويو آهي:

 نفيس ٿانون – مهانگا، اعليٰ معيار جا، ۽ ثقافتي ذوق موجب ٺهيل  
 سادا يا لوڪ ٿانون – عام، گهٽ سينگاريل، ۽ ڪڏهن گهٽ معيار جا  

 پچائڻ ۾ استعمال 

ڌاتي ٿانون دستياب ٿيڻ کان پوءِ مٽيءَ جي ٿانونن ۾ پچائڻ گهٽ ٿي ويو، پر اڃا به ڪجهه کاڌا اهڙا آهن جيڪي ٺڪر جا ٿانو ۾ آهستي پچائڻ سان بهتر ذائقو ڏين ٿا، جهڙوڪ:

 برياني  
 ڪسوليٽ  
 ڊوب  
 ٽاجين  
 جولوف رائس  
 ڪيجينو  
 ڪازويلا  
 اوون ۾ پچندڙ لوبيا جا مختلف قسم  

 پڻ ڏسو 

 سيرامڪس
 ڀٽو
 ٽيرراڪوٽا
 آثار قديمه
 لوڪ فن

 حوالا 

زمرو:ٿانون
زمرو:سيرامڪس
زمرو:قديم ٽيڪنالاجي
زمرو:لوڪ هنر