راسل جي جنگ

مڪران سنڌو نديءَ تائين ۽ رائي سلطنت جي الهندي علائقن تائين جيڪي راشدين خلافت جي قبضي ۾ هئا

راسل جي جنگ 644ع جي مُنڍ ۾ خلافت راشدين جي فوج ۽ راءِ راڄ جي ديسي راجا راسل جي وچ ۾ وِڙهي وئي هئي. اهو ننڍي کنڊ ۾ راشدين خليفن جي پهرين ويڙهه هئي. جنگ جو ماڳ ڄاڻايل ناهي، پر تاريخدان ٻڌائن ٿا ته هيءَ جنگ سنڌو درياءُ جي اولهندي ڪناري تي وِڙهي وئي هئي، جنهن ۾ عرب مسلم فوج سوڀ ماڻي هئي. ڪجهه مورخ هن کي سنڌ جي سرحد تي عربن جو پهريون وڏو مقابلو ڄاڻائين ٿا.

سهيل ابن عدي کي هن مهم جي ڪمان خليفي عمر ڏني هئي. سهيل 639ع ۾ بصره کان مارچ ڪيو. هو آخرڪار اڄوڪي پاڪستان ۾ مڪران پهتو. اهو صدين تائين ساسانين جو روايتي علائقو رهيو هو پر پوءِ ان زماني ۾ راءِ بادشاهت جو هڪ علائقو هو، جنهن ان کي 636-637 ۾ پنهنجي راڄ ۾ ملائي ڇڏيو هو، جيتوڻيڪ هنن ماضي ۾ ساساني پارسين جي جاگير طور ڪم ڪيو هو.Peter Crawford, The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam, (Pen & Sword, 2013), 192.André Wink, Al-hind: The Making of the Indo-islamic World, Vol. I, (E.J. Brill, 1990), 133.
 پس منظر 
مسلمانن جي ڪاهن کان اڳ مڪران سنڌ جي هندو رئيس جي ماتحت هو، پر اهو علائقو زنبيلن سان به ورهايل هو. شروعاتي دور کان وٺي، ان جا ڀاڱا گهڻو ڪري هندستاني ۽ فارسي ڪنٽرول جي وچ ۾ هئا، جن ۾ اولهه ۾ فارسي حصو ۽ اوڀر ۾ هندستاني حصو هوندو هو. ان کي بعد ۾ راءِ سهيرس ٻيون کان کسي پارسين فارس سان ملائي ڇڏيو. جيڪو 631ع ۾ اروڙ جي چچ پاران ٻيهر فتح ڪري سنڌ ۾ شامل ڪيو ويو. ڏهن سالن کان پوءِ، زوانزانگ، جنهن علائقي جو دورو ڪيو هو، تنهن ان کي "فارس جي حڪومت جي تحت" بيان ڪيو. جيتوڻيڪ ٽن سالن کان پوءِ، جڏهن عربن حملو ڪيو، تڏهن ان کي "ال-هند جو فرنٽيئر" سمجهيو ويو.

 بعد ۾ 
خلافت راشدين ۽ سنڌ جي هندو بادشاهت جي وچ ۾ اها پهرين لڙائي هئي. فاتح عرب فوج مال غنيمت ۽ جنگي هاٿي سميت فارس موٽي آئي. عمر جي حڪم موجب، گرفتار ٿيل جنگي هاٿي اسلامي فارس ۾ وڪرو ڪيا ويا، آمدني سپاهين ۾ مال غنيمت ۾ حصو طور ورهايو ويو. خليفي عمر، اهو ڄاڻڻ کان پوءِ ته بلوچستان هڪ بنجر ديس آهي ۽ فوج موڪلڻ لاءِ نا مناسب آهي، حاڪم بن عمرو الطغليبي کي هدايت ڪئي ته هن وقت تائين مڪران خلافت راشدين جي اڀرندي سرحد آهي، ۽ ان لاءِ وڌيڪ ڪوشش نه ڪئي وڃي، ڪاهُنِ کي وڌايو نه وڃي. اهو بنيادي طور تي عمر جي وڌيڪ زمين فتح ڪرڻ کان اڳ حڪمراني کي مضبوط ڪرڻ جي پاليسي جي ڪري هو. ساڳئي سال 640ع ۾. عمر اڳ ۾ ئي خراسان جي فاتح احنف بن قيس جي تجويز کي رد ڪري ڇڏيو هو ته اتر ۾ آڪسس نديءَ کي پار ڪري وچ ايشيا تي ڪاهه ڪئي وڃي. اولهه ۾ هن ساڳيءَ طرح عمرو بن العاص کي واپس گهرايو هو، جنهن اتر آفريڪا ڏانهن روانو ٿيو هو ۽ طرابلس تي قبضو ڪيو هو.

 لوڪ ڪٿائن ۾ 
پنجاب ۽ سنڌ جي لوڪ داستانن ۾ راجا راسل هڪ سورهيه راڄڪمار طور مشهور آهي. جيڪو سائٿين سورمي سلواهانا جو پُٽ هو، جنهن ساڪا ۽ سائٿين دور جو پايو 78ع ۾ وڌو. لوڪ داستانن ۾ هن جي مشهور جنگ گندڳڙهه جي ديون (Giants of Gandhgarh) سان لڳي هئي. هن هڪ ٻئي راجا، سري ڪپ (Raja Srikap) سان پڻ مقابلو ڪيو هو، جيڪو پنهنجي شطرنج ۾ مهارت ۽ ظلم جي لاءِ مشهور هو.

 پڻ ڏسو 
 مسلمانن جون سوڀون
 هندستاني ننڍي کنڊ تي مسلمانن جون فتحون

 حوالا 

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ تي عرب ڪاهون