هندوستان جا نالا

ڀارت جي جمهوريه کي بنيادي طور ٻه سرڪاري مختصر نالا حاصل آهن: انڊيا (India) ۽ ڀارت (Bharat). هڪ ٽيون نالو هندستان (Hindustan) غير سرڪاري آهي، جيڪو خاص طور اتر هندستان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو. اڄڪلهه اهي نالا عام طور جديد ملڪ لاءِ استعمال ٿين ٿا، پر تاريخي لحاظ کان اهي سڄي هندستاني برصغير لاءِ به استعمال ٿيندا رهيا آهن.

“انڊيا” () نالو سنڌو درياهه مان نڪتل آهي، ۽ مغربي دنيا ۾ ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ نالو رهيو آهي. قديم يوناني هن نالي سان انهن علائقن کي سڃاڻيندا هئا جيڪي ايران جي اوڀر ۽ هماليه جي ڏکڻ ۾ واقع هئا. هي نالو نائين صديءَ ۾ قديم انگريزي ۾ ظاهر ٿيو ۽ سترهين صديءَ ۾ جديد انگريزي ۾ ٻيهر عام ٿيو.

“ڀارت” نالي جو قديم ترين لکت ۾ ثبوت هاتهگمڦا لکت ۾ ملي ٿو، جيڪا بادشاهه خاراويله (پهريئين صدي ق.م) سان لاڳاپيل آهي. هي هڪ جيني لکت آهي، جيڪا اوڊيشا ۾ ڀوبنيشور ڀرسان اُديگيري ۾ ملي ٿي. هن لکت ۾ خاراويله جي فوجي مهمن جو ذڪر آهي ۽ “ڀارت ورش” جو حوالو پڻ موجود آهي، جيڪو ڏيکاري ٿو ته اهو نالو قديم هندستان ۾ ثقافتي يا علائقائي سڃاڻپ طور اڳ ئي استعمال ۾ هو.R. D. Banerji, History of Orissa: From the Earliest Times to the British Period, Vol. I, Calcutta University Press, 1930, p. 130.

جيني روايت موجب، “ڀارت ورش” جو نالو مهاراجا ڀرت تان رکيو ويو، جيڪو پهرين تيرٿنڪر رشڀ ناٿ (آديناتھ) جو وڏو پٽ هو. جيني متنن ۾ ڀرت کي هڪ عالمي بادشاهه (چڪرورتي) طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ ملڪ جو نالو سندس نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي. جيني ادب ۾ ڀرت ۽ ڀارت ورش جي وچ ۾ هي لاڳاپو بار بار بيان ٿئي ٿو.Padmanabh S. Jaini, Collected Papers on Jaina Studies, Motilal Banarsidass, 2001, pp. 57–59.U. N. Ghoshal, A History of Hindu Political Theories, Oxford University Press, 1923, pp. 24–25.

ويدي روايت موجب “ڀارت” () سنسڪرت لفظ “ڀارت ورش” جو مختصر روپ آهي. هي نالو ويدي دور مان نڪتل آهي ۽ خاص طور هندومت سان لاڳاپيل آهي. سنسڪرت ۾ هي نالو ڀرتا قبيلو مان نڪتل آهي، جنهن جو ذڪر رِگ ويد ۾ آرياورته جي اهم قومن مان هڪ طور ملي ٿو. شروعات ۾ هي نالو صرف گنگا ميداني علائقي جي اولهه حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.دويجيندر نارائن جها, Rethinking Hindu Identity، روٽليج، 2014، ص 11.Upinder Singh, Political Violence in Ancient India، ص 253. 1949ع ۾ ڀارت جي آئين ساز اسيمبلي “ڀارت” کي “انڊيا” سان گڏ ملڪ جي ٻن سرڪاري مختصر نالن مان هڪ طور قبول ڪيو.

“هندستان” () پڻ سنڌو درياهه مان نڪتل نالو آهي، جنهن ۾ “هندو” ۽ فارسي لاحقو “-ستان” شامل آهي. هي نالو گهٽ ۾ گهٽ ٽين صديءَ کان فارسي ٻولي ۾ هندستان لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي. بعد ۾ مسلم دور ۾ هي نالو وڌيڪ عام ٿيو. اڄڪلهه سرڪاري نالو نه هجڻ باوجود، “هندستان” اڃا به هندستاني ٻولي ۾ ڀارت لاءِ عام استعمال ٿيندڙ نالو آهي.

 انڊيا 


انگريزي لفظ “India” قديم يوناني “Indikē” يا “Indía” مان نڪتل آهي، جيڪو پوءِ لاطيني “India” ذريعي انگريزي ۾ داخل ٿيو. هي نالو سنسڪرت “Sindhu” (سنڌو) مان نڪتل آهي، جيڪو سنڌو درياهه ۽ ان جي هيٺئين وادي (اڄوڪي سنڌ) لاءِ استعمال ٿيندو هو.

قديم فارسي ۾ “Sindhu” جو روپ “Hindu” بڻيو، ۽ پوءِ يوناني ٻوليءَ ۾ اهو “Indos” ٿي ويو. هيروڊوٽس هن نالي کي سنڌو واديءَ جي ماڻهن کان وڌائي سڄي اوڀر علائقي جي ماڻهن لاءِ استعمال ڪيو.

 ڀارت 
ڀارت، ڀارت جي آئين جي آرٽيڪل 1 مطابق، انڊيا سان گڏ هڪ برابر سرڪاري نالو آهي: “India, that is Bharat”. “ڀارت” نالو سنسڪرت مان نڪتل آهي ۽ قديم پوراڻن ۾ “ڀارت ورش” طور ملي ٿو.

وشنو پوراڻ مطابق:

يعني: “اهو ملڪ جيڪو سمنڊ جي اتر ۽ برفاني جبلن جي ڏکڻ ۾ واقع آهي، ڀارت سڏجي ٿو، جتي ڀرت جا اولاد رهن ٿا.”

“ڀارت” جو لفظ سنسڪرت ڌاتو “bhr” (کڻڻ، سنڀالڻ) مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب علم يا روشني کي سنڀاليندڙ به آهي.

 هندستان / هند 

“هند” ۽ “هندو” لفظ پڻ سنڌو درياهه مان نڪتل آهن. فارسي ۽ عربي ذريعي اهي نالا اسلامي دور ۾ هندستان لاءِ عام ٿيا. مغل دور ۾ دهلي مرڪز سلطنت کي “هندستان” سڏيو ويندو هو. جديد دور ۾ به اردو ۽ هندي ۾ هندستان لفظ ڀارت لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

 جمبودويپ 
Jambudvīpa قديم متنن ۾ هندستان لاءِ استعمال ٿيندڙ نالو هو، جيڪو خاص طور اشوڪ جي لکتن ۾ ملي ٿو. ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ڪيترن ملڪن ۾ به هندستان لاءِ هي نالو استعمال ٿيندو رهيو.

 ٻيا نالا 
هندستان کي تاريخي طور ٻين نالن سان به سڏيو ويو آهي، جهڙوڪ:
 تيانژو (چيني)
 Gyagar / Phagyul (تبتي)
 Hodu (عبراني بائيبل ۾)

اهي سڀ نالا مختلف تهذيبن ۽ ٻولين ۾ هندستان جي سڃاڻپ کي ظاهر ڪن ٿا.

Category:Toponyms for India
India
Category:Cultural history of India
Category:Culture of India
India
India