مجلس احرار اسلام

مجلس احرارِ اسلام، جنهن کي مختصر طور احرار به چيو ويندو آهي، برصغير هند ۾ هڪ مذهبي مسلم تنظيم هئي، جيڪا برطانوي راڄ دوران (تقسيم هند کان اڳ) 29 ڊسمبر 1929ع تي لاهور ۾ قائم ڪئي وئي.
هي تنظيم انهن ڀارتي مسلمانن تي مشتمل هئي جيڪي تحريڪ خلافت کان متاثر هئا ۽ ان جي حمايت ڪندا هئا، ۽ سياسي طور ڀارتي قومي ڪانگريس جي ويجهو سمجهيا ويندا هئا. تنظيم جو بنياد پنجاب (برطانوي هند) ۾ هو ۽ ان کي شهري هيٺئين وچولي طبقي مان خاص حمايت حاصل ٿي. چوڌري افضل حق، مولانا حبيب الرحمان لڌيانوي، سيد عطاالله شاهه بخاري ۽ محمد علي جالندھري تنظيم جا اهم اڳواڻ هئا.Ahmad, Syed N. Origins of Muslim consciousness in India: a world-system perspective. New York u.a: Greenwood Press, 1991. p. 175
مختلف مذهبي مڪتبن جهڙوڪ بريلوِي، ديوبندي، اهل حديث، شيعه ۽ ترقي پسند حلقن سان گڏ سياسي طور ڪميونسٽ پڻ مجلس احرار جا ميمبر رهيا. چوڌري افضل حق، سيد عطاالله شاهه بخاري، محمد علي جالندھري، مولانا حبيب الرحمان لڌيانوي، مظهر علي اظهر، ظفر علي خان ۽ دائود غزنوي تنظيم جا باني هئا. احرار ۾ اهي مسلمان شامل هئا جيڪي تحريڪ خلافت جي انجام کان مايوس ٿيا هئا ۽ جيڪي سياسي طور ڀارتي قومي ڪانگريس سان ويجهو سمجهيا ويندا هئا.Christophe Jaffrelot. A history of Pakistan and its origins.  Anthem Press, 2004. , 
هي تنظيم آل انڊيا آزاد مسلم ڪانفرنس جي ميمبر طور تقسيم هند جي مخالفت ۽ محمد علي جناح جي پاليسين جي مخالفت سان وابسته هئي، ۽ آزاد پاڪستان جي قيام جي مخالفت ڪندي رهي. سيد فيض الحسن شاهه واحد احراري اڳواڻ هئا جن پاڪستان جي آزادي واري تحريڪ ۾ سرگرم حصو ورتو.
1947ع کان پوءِ تنظيم ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي: مجلس احرار اسلام هند ()، جنهن جو مرڪز لڌيانا ۾ هو ۽ جنهن جي قيادت مولانا حبيب الرحمان لڌيانوي جي اولاد وٽ هئي؛ ۽ مجلس احرارِ اسلام ()، جنهن جو مرڪز لاهور ۾ هو ۽ جنهن جي قيادت سيد عطاالله شاهه بخاري جي اولاد وٽ رهي.

 تاريخ ۽ سرگرميون 

 نظريو ۽ فلسفو 

مجلس احرار الاسلام يا مختصر طور ’’احرار‘‘ سامراج مخالف، جاگيردار مخالف ۽ ڀارتي قومپرست نظريو رکندڙ تنظيم هئي۔ هن برطانوي راڄ کان هندستان کي آزاد ڪرائڻ لاءِ جدوجهد ڪئي۔ ختم ٿيڻ کان اڳ هي جماعت خاص طور تي پنجاب (برطانوي هند) ۾ سرگرم رهي ۽ امرتسر، لاهور، سيالڪوٽ، ملتان، لڌيانا ۽ گرداسپور جهڙن وڏن شهرن تي پنهنجو اثر ڇڏيو۔

مجلس احرار الاسلامSamina Awan, Political islam in colonial Punjab Majlis-e-Ahrar 1929–1949, P.153, Politics of Islamic symbolism, The MAI: Politics of Personalities, Oxford University Press اصل ۾ ناڪام تحريڪ خلافت جو حصو هئي ۽ 1919ع جي جليانوالا باغ قتل عام ۽ 1922ع ۾ تحريڪ خلافت جي خاتمي کان پوءِ هڪ مذهبي-سياسي جماعت طور اُڀري.
سيد عطاالله شاهه بخاري اجلاس جي صدارت ڪئي ۽ مولانا مظهر علي اظهر آل انڊيا مجلس احرار الاسلام جو منشور پيش ڪيو۔ تنظيم پاڻ کي هندستاني مسلمانن کي قوميت ۽ مذهب ٻنهي معاملن ۾ رهنمائي ڪندڙ قرار ڏنو ۽ احمدي مسلمانن جي سخت مخالفت اختيار ڪئي۔ احرار ان تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي جنهن تحت احمدين کي سرڪاري طور غير مسلم قرار ڏيڻ جو مطالبو ڪيو ويو.Samina Awan, Political Islam in colonial Punjab Majlis-e-Ahrar 1929–1949, P.27, Politics of Islamic symbolism, The MAI: Politics of Personalities, Oxford University Press
1930ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين مجلس احرار الاسلام (جنهن کي هتي احرار سڏيو ويو آهي) پنجاب جي مسلمانن جي هڪ اهم سياسي جماعت بڻجي چڪي هئي۔ سندن تحريڪون خاص طور رياستي علائقن تي مرڪوز هيون ۽ سماجي-مذهبي مسئلن جي بنياد تي عوامي تحريڪ هلائي ويندي هئي۔ انهن مهمن کان علاوه، احرار 1931ع کان 1947ع تائين برطانوي هند جي مرڪزي سياسي معاملن ۾ پڻ سرگرم رهيا۔ سندن سياسي سفر ٻن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: سياسي ۽ آئيني سوالن بابت موقف، ۽ چونڊ سياست ۾ ڪارڪردگي.Samina Awan, Political Islam in colonial Punjab Majlis-e-Ahrar 1929–1949, P.67, Politics of Islamic symbolism, The MAI: Politics of Personalities, Oxford University Press
مجلس احرار الاسلام تقسيم هند جي مخالفت ۾ مضبوط موقف اختيار ڪيو۔ سندن اڳواڻ افضل حق چيو ته:  
’’تقسيم هند دراصل مٿين طبقي جي آواز آهي۔۔۔ هي ڪو مذهبي مطالبو ناهي جيئن ڪجهه ماڻهو سمجهن ٿا، پر اهو هڪ چال آهي ته جيئن غريب طبقا سماجي ۽ معاشي انصاف جي اهم سوالن تي ڌيان نه ڏئي سگهن۔‘‘  
هي تنظيم آل انڊيا آزاد مسلم ڪانفرنس جي ميمبر پڻ هئي، جنهن گڏيل هندستان جي حمايت ۾ اجلاس ڪيو.

 پاڪستان ۾ سرگرميون 

سيد محمد ڪفيل بخاري مجلس احرار اسلام پاڪستان جا موجوده صدر آهن۔  
نومبر 2012ع ۾ پاڪستان حڪومت سيڪيورٽي حالتن سبب محرم دوران عبداللطيف خالد چيما، جيڪو تحريڪ ختم نبوت جو اڳواڻ ۽ مجلس احرار الاسلام جو سيڪريٽري جنرل هو، کي چيچاوطني ۽ ضلعي ساھيوال ۾ تقرير ڪرڻ کان روڪيو۔
پاڪستان ۾ هن جماعت احمديه تحريڪ جي مخالفت ڪئي۔The early champions of anti-Ahmadi cause Herald (Dawn Group of Newspapers), Published 3 November 2018, Retrieved 19 December 2018 اها مخالفت 1953ع لاهور فسادن تائين پهتي؛ 1954ع ۾ مجلس احرار تي پابندي لڳائي وئي۔ لاڳاپيل مذهبي تحريڪ تحريڪ ختم نبوت اڃا تائين جاري آهي۔

 تنظيم جي اڳواڻن جي فهرست 
 سيد عطاءُ الله شاهه بخاري، باني، پهريون صدرMajlis-e-Ahrar-e-Islam, History, Introduction, Achievements, published from Multan edited by Syed Kafeel Bukhari editor of Naqeeb-e-Khatme Nabuwwat 
 چوڌري افضل حق، هم باني، ٻيو صدر، رڪن صوبائي اسيمبلي، 1934–1942
 مظهر علي اظهر، هم باني، سيڪريٽري جنرل، رڪن صوبائي اسيمبلي، 1934–1942
 مولانا حبيب الرحمان لڌيانوي، ٽيون صدر، 1942–1944
 سيد محمد ڪفيل بخاري، صدر
 پروفيسر خالد شبير احمد، نائب صدر
 عبداللطيف خالد چيما، نائب صدر
 محمد مغيره، سيڪريٽري جنرل
 ڊاڪٽر عمر فاروق احرار، سيڪريٽري اطلاعات
 ماسٽر تاج الدين انصاري
 شيخ حسام الدين
 آغا شورش ڪشميري
 جانباز مرزا، سرڪاري مؤرخ احرار

 نمايان ميمبر ۽ اڳواڻ 

 صدر 
 سيد عطاالله شاهه بخاري، باني ۽ پهريون صدر، 1929–1930، 1946–1948
 چوڌري افضل حق، ٻيو صدر، 1931–1934، رڪن صوبائي اسيمبلي
 مولانا حبيب الرحمان لڌيانوي، ٽيون صدر، 1935–1939
 شيخ حسام الدين، 1939–1940، 1942–1946، 1962–1966
 ماسٽر تاج الدين انصاري، 1948–1952
 غلام غوث هزاروي، 1958
 عبيدالله احرار، 1966–1974
 سيد ابوذر بخاري، 1975–1978، 1993–1994
 ملڪ عبدالغفور انواري، 1979–1980
 مرزا محمد حسن چغتائي، 1981–1992
 عبدالحق چوهان، 1995–1997
 سيد عطاالمحسن بخاري، 1998–1999
 سيد عطاالمهيمين بخاري، صدر 1999–2021، مجلس احرار اسلام پاڪستان جا صدرKhatm-e-Nabuwwat oath: Religious parties flay govt for challenging verdict The News International (newspaper), Published 14 July 2018, Retrieved 19 December 2018
 سيد محمد ڪفيل بخاري، صدر 2021–هاڻوڪو

 سيڪريٽري جنرل 
 مولانا دائود غزنوي، باني، پهريون سيڪريٽري جنرل، 1929–1932
 مولانا مظهر علي اظهر، باني، ٻيو سيڪريٽري جنرل، 1932–1933، 1933–1938، 1941–1945، رڪن صوبائي اسيمبلي  
 آغا شورش ڪشميري، 1939–1940، 1945، سيڪريٽري احرار پنجاب 
 نوابزاده نصرالله خان، 1946–1947
 شيخ حسام الدين، 1948–1953
 سيد ابوذر بخاري، 1962–1963، 1965–1973
 جانباز مرزا، 1964–1965
 چوڌري ثناءُالله ڀٽه، 1973–1974
 سيد عطاالمحسن بخاري، 1975–1983، 1990–1995
 عبدالعليم رايپوري شهيد، 1984–1986
 سيد عطاالمؤمن بخاري، 1987–1989
 اسحاق سليمي، 1990–1995
 پروفيسر خالد شبير احمد، 1998–2008
 عبداللطيف خالد چيما، 2008–2011، 2012–هاڻوڪو

 ٻيا 
 جانباز مرزا، صحافي
 محمد اسماعيل ذبيح، سيڪريٽري پنجاب، 1937
 سيد فيض الحسن شاهه، عالم
 حاجي عبدالجبّار خان، ايبٽ آباد، سرحد

 پڻ ڏسو 
 ديوبندي تنظيمن جي فهرست

 حوالا 

 وڌيڪ پڙهڻ لاءِ 






زمرو:ڀارتي آزادي تحريڪ
زمرو:ڀارت ۾ قائم اسلامي تنظيمون
زمرو:پاڪستان ۾ قائم اسلامي تنظيمون
زمرو:پاڪستان ۾ موجود اسلامي ادارا
زمرو:پنجاب، ڀارت ۾ قائم تنظيمون
زمرو:سني اسلامي تحريڪون
زمرو:مجلس احرار الاسلام
زمرو:ديوبندي تنظيمون
زمرو:1930ع ۾ ڀارت ۾ قيام
زمرو:1930ع ۾ قائم ٿيل تنظيمون