ڪوامي نڪروما

فرانسس ڪوامي نڪروما (Kwame Nkrumah) گهانا جو هڪ سياستدان، سياسي نظريي دان ۽ انقلابي هو. هن 1952ع کان 1957ع تائين برطانيه جي نوآبادياتي دور ۾ "گولڊ ڪوسٽ" جي وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏنيون. 1957ع ۾ گهانا جي آزاديءَ کان پوءِ، هو ملڪ جو پهريون وزيراعظم ۽ بعد ۾ صدر بڻيو. هو پين-افريقي ازم (Pan-Africanism) جو هڪ بااثر حامي ۽ "آرگنائيزيشن آف افريڪن يونٽي" (OAU) جو بنيادي ميمبر هو.

 سياسي سفر ۽ آزادي 
ٻاهرين ملڪ تعليم حاصل ڪرڻ ۽ پين-افريقي اڳواڻن سان گڏ ڪم ڪرڻ کان پوءِ، نڪروما گولڊ ڪوسٽ واپس موٽيو ۽ آزاديءَ جي تحريڪ جي قيادت ڪئي. هن "ڪنوينشن پيپلز پارٽي" (CPP) جو بنياد وڌو، جنهن کي عوام ۾ وڏي مقبوليت ملي. 1957ع ۾ هن گهانا کي برطانيه کان آزادي ڏياري، جيڪا سب-صحارا آفريڪا ۾ پنهنجي نوعيت جي پهرين آزادي هئي.

 انتظاميه ۽ نظريو 
نڪروما جي حڪومت اشتراڪي (Socialist) ۽ قومپرست هئي. هن جي انتظاميه جا اهم پهلو هي هئا:
 قومي صنعتي ۽ توانائي جي منصوبن جي مالي مدد ڪرڻ.
 هڪ مضبوط قومي تعليمي نظام قائم ڪرڻ.
 سڄي آفريڪي کنڊ کي هڪ گڏيل قيادت هيٺ آڻڻ جو خواب ڏسڻ.

 آمريت ۽ برطرفي 
1960ع واري ڏهاڪي ۾، نڪروما جي حڪومت مٿان قاتلاڻي حملي جي ڪوششن ۽ معاشي بحران کان پوءِ، هن جو رويو آمرانه ٿي ويو.
 1964ع ۾ گهانا کي "ون پارٽي اسٽيٽ" (هڪ پارٽي جي رياست) قرار ڏنو ويو.
 هن پاڻ کي ملڪ ۽ پارٽي جو تاحيات صدر بڻايو ۽ "اوسا گيفو" (Osagyefo) جو لقب اختيار ڪيو.
 1966ع ۾، جڏهن نڪروما ٻاهرين ملڪ دوري تي هو، ته کيس هڪ فوجي بغاوت (Coup d'état) ذريعي برطرف ڪيو ويو، جنهن کي آمريڪي انٽيليجنس اداري (CIA) جي حمايت حاصل هئي.

 وفات ۽ ورثو 
نڪروما پنهنجي زندگيءَ جو باقي حصو گني (Guinea) ۾ گذاريو. 1999ع ۾ بي بي سي پاران کيس "آفريڪا آف دي ملينيم" قرار ڏنو ويو. هن جو نالو اڄ به افريقي آزاديءَ ۽ اتحاد جي علامت طور سڃاتو وڃي ٿو.

 وڌيڪ ڏسو 
 گهانا
 پين-افريقي ازم
 سوشلزم

 حوالا 

زمرو:گهانا جا صدر
زمرو:پين-افريقي ازم
زمرو:انقلابي