معذوري

معذوري (Disability) هڪ اهڙي حالت يا تجربي کي چيو ويندو آهي جنهن جي ڪري ڪنهن شخص لاءِ ڪجهه خاص سرگرميون ڪرڻ يا سماج ۾ برابر جي پهچ حاصل ڪرڻ ڏکيو ٿي پوي. معذوريون جسماني، ذهني، حسي (Sensory)، يا علمي ٿي سگهن ٿيون. اهي پيدائشي به ٿي سگهن ٿيون يا زندگيءَ جي ڪنهن مرحلي تي حادثي يا بيماريءَ جي ڪري به ٿي سگهن ٿيون.

 معذوريءَ جي تعريف 
گڏيل قومن (United Nations) جي ڪنوينشن موجب معذوريءَ ۾ اهي ماڻهو شامل آهن جن کي:
"ڊگهي عرصي تائين جسماني، ذهني، علمي يا حسي نقص هجي جيڪو سماجي رڪاوٽن سان ملي ڪري کين سماج ۾ ٻين سان گڏ برابر جي بنياد تي مڪمل ۽ اثرائتي شموليت کان روڪي سگهي."

 معذوريءَ جا ٻه مکيه نمونا (Models) 
سماج ۾ معذوريءَ کي ڏسڻ جا ٻه اهم نظرياتي انداز آهن:

 ميڊيڪل ماڊل (Medical Model): هي ماڊل معذوريءَ کي هڪ "طبي حالت" طور ڏسي ٿو جنهن جو علاج يا سڌارو ضروري آهي. ان جو ڌيان معذوريءَ جي بنيادي سببن کي ڳولڻ ۽ مددگار ٽيڪنالاجي (Assistive technology) ذريعي ان کي ختم ڪرڻ تي هوندو آهي.
 سوشل ماڊل (Social Model): هي ماڊل معذوريءَ کي هڪ اهڙي رڪاوٽ طور ڏسي ٿو جيڪا سماج پيدا ڪئي آهي. ان جو مڃڻ آهي ته سماج معذور ماڻهن لاءِ گهربل سهولتون ۽ پهچ (Accessibility) مهيا نه ڪري کين معذور بڻائي ٿو. ان جو ڌيان سماجي رويي کي تبديل ڪرڻ تي هوندو آهي.

 ٻولي ۽ سماجي رويو 
معذوريءَ بابت استعمال ٿيندڙ لفظن تي اڪثر بحث ٿيندو رهندو آهي. ڪجهه اصطلاح اهڙا آهن جيڪي معذور ماڻهن جي تذليل (Stigmatization) لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اڄڪلهه ان ڳالهه تي به بحث آهي ته "معذور شخص" (Identity-first) چوڻ گهرجي يا "اهو شخص جنهن ۾ معذوري هجي" (Person-first).

 معذوريءَ جي تحريڪ ۽ ثقافت 
معذور ماڻهن جي حقن لاءِ ڪيتريون ئي تحريڪون هليون آهن جن جو مقصد برابري ۽ انصاف حاصل ڪرڻ آهي. انهن ڪوششن جي نتيجي ۾ هڪ مخصوص "معذوريءَ جي ثقافت" (Disability culture) جنم ورتو آهي، جنهن ۾ فن، راندين (جهڙوڪ پيرا اولمپڪس) ۽ سوشل ميڊيا ذريعي هڪ ٻئي جي مدد ڪئي ويندي آهي.

 وڌيڪ ڏسو 
 انساني حق
 پيرا اولمپڪ رانديون
 صحت

 حوالا 

زمرو:سماجي مسئلا
زمرو:معذوري
زمرو:انساني حق