بمبئي پريزيڊنسي جا گورنر

18هين صديءَ تائين بمبئي ستن ٻيٽن تي مشتمل هو، جيڪي اُٿلي سمنڊ ذريعي هڪ ٻئي کان الڳ هئا. اهي ست ٻيٽ عربي سمنڊ ۾ هندستان جي اولهه سامونڊي ڪناري کان پري واقع هڪ وڏي ٻيٽاڻي سلسلي (archipelago) جو حصو هئا. شهر جي قيام جي صحيح تاريخ واضح نه آهي، پر مورخن موجب منظم شهري آبادي سترهين صديءَ جي آخر ڌاري وجود ۾ آئي، جڏهن برطانوي حڪومت پورچوگيزن کان اهي ست ٻيٽ حاصل ڪري علائقي ۾ هڪ محفوظ مرڪز قائم ڪيو. انهن ٻيٽن برطانوي واپار لاءِ هڪ محفوظ بندرگاهه مهيا ڪيو، جڏهن⁠ته انهن جي الڳ جغرافيائي حيثيت خشڪيءَ کان ٿيندڙ حملي جا امڪان به گهٽائي ڇڏيا. ايندڙ ٻن صدين دوران، برطانيا علائقي تي پنهنجو تسلط مضبوط ڪيو—پهريان پورچوگيزن کان ٻيٽاڻي سلسلو مڪمل طور سنڀاليو ۽ پوءِ مرھٽن کي شڪست ڏئي اندروني علائقن تي به ڪنٽرول حاصل ڪيو.

بمبئي پريزيڊنسي برٽش انڊيا جي ٽن وڏين پريزيڊنسين مان هڪ هئي؛ ٻيون ٻه مدراس پريزيڊنسي ۽ بنگال پريزيڊنسي هيون. اها هندستاني برصغير جي مرڪزي-اولهه حصي ۾ عربي سمنڊ جي ڪناري واقع هئي. ان جي سرحدون اتر-اولهه، اتر ۽ اتر-اوڀر ۾ بلوچستان، پنجاب صوبي ۽ راجپوتانا ايجنسي سان ملنديون هيون؛ اوڀر طرف سينٽرل انڊيا ايجنسي، سينٽرل پراونسز اينڊ بيرار ۽ حيدرآباد رياست سان؛ جڏهن⁠ ته ڏکڻ ۾ مدراس پريزيڊنسي ۽ ميسور رياست سان سرحدون هيون. پريزيڊنسي سترهين صديءَ جي آخر ۾ قائم ڪئي وئي ۽ ان جو نالو گاديءَ واري شهر بمبئي ۽ اُن ٻيٽ تان رکيو ويو، جنهن تي شهر تعمير ٿيو. 1906ع تائين، بمبئي پريزيڊنسي جي اختيار هيٺ علائقو ڏکڻ ۾ اتر ڪنارا (North Canara) کان وٺي اتر ۾ سنڌ تائين ڦهليل هو، جنهن ۾ هاڻوڪي پاڪستان جو سنڌ صوبو، موجوده گجرات رياست جا ڪجهه حصا ڪرناٽڪ رياست جو اتر-اولهه حصو، يمن ۾ برطانوي عدن وارو محفوظ علائقو، ۽ جديد مهاراشٽر جي اولهه وارا ٻه ڀاڱي ٽي حصا شامل ھئا .

برطانوي دور ۾، بمبئي جو گورنر پريزيڊنسي جو اعليٰ انتظامي ۽ سياسي عملدار هوندو هو. پريزيڊنسي جي انتظامي حڪومت گورنر جي هٿ هيٺ هلندي هئي. گورنر وٽ پريزيڊنسي اندر ساڳيا اختيار ۽ حق هوندا هئا، جهڙا گورنر جنرل آف انڊيا وٽ هئا، ۽ هو به ساڳئي طريقيڪار تي عمل ڪندو هو. بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا گورنر، جيڪي 1858ع کان اڳ ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ ان کان پوءِ برطانوي تاج طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا، وائسراءِ کان پوءِ سڀ کان اهم عملدار سمجهيا ويندا هئا.

بمبئي قلعي کي 1770ع واري ڏهاڪي تائين بمبئي جي گورنر جي سرڪاري رهائشگاهه طور استعمال ڪيو ويو؛ ان کان پوءِ اها پريل (Parel) منتقل ڪئي وئي، ۽ هڪ صدي پوءِ، 1883ع ۾، رهائشگاهه مالابار هل منتقل ٿي.

ابراهام شپمين کي 1662ع ۾ بمبئي جو پهريون شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو. 1668ع کان، چارلس ٻئين انهن ٻيٽن کي ايسٽ انڊيا ڪمپني کي ليز تي ڏنو—جارج آڪسينڊن کي 23 سيپٽمبر 1668ع تي ڪمپنيءَ جو پهريون گورنر مقرر ڪيو ويو. 1687ع ۾، ڪمپني پنهنجو هيڊڪوارٽر سورت مان بمبئي منتقل ڪيو. Retrieved on 9 November 2008. 1858ع ۾، ڪمپني جي خاتمي کان پوءِ، برطانوي تاج ٻيهر هن علائقي تي سڌي سنئين قبضي جو اعلان ڪيو.  1947ع ۾ هندستان جي آزادي کان پوءِ، هن علائقي کي بمبئي رياست جي نالي سان ٻيهر ترتيب ڏنو ويو. ڪيترين اڳوڻين پرنسلي رياستن جي ڀرپاسيءَ سان، جيڪي هندستاني يونين ۾ شامل ٿيون، بمبئي رياست جو علائقو وڌيو. آزادي کان پوءِ بمبئي جو پهريون ڀارتي گورنر راجا مهاراج سنگھ هو. 1 مئي 1960ع تي، بمبئي رياست کي لساني بنيادن تي ورهايو ويو—گجراتي ڳالهائيندڙ علائقا گجرات رياست بڻايا ويا، جڏهن ⁠ته مرھٽي ڳالهائيندڙ علائقا (بمبئي رياست، سينٽرل پراونسز اينڊ بيرار، ۽ حيدرآباد رياست جا حصا) گڏ ٿي مھاراشٽر رياست ۾ شامل ٿيا. “گورنر آف بمبئي” جو لقب رکڻ وارو آخري شخص 1960ع ۾ سري پرڪاش هو.