ادراڪپور قلعو

ادرڪ پور قلعو (بنگالي: ইদ্রাকপুর দুর্গ) بنگلاديش جي منشي گنج ۾ واقع هڪ دريائي قلعو آهي. قلعو تقريباً 1660ع ۾ تعمير ڪيو ويو. مورخن جي ڪيترن ئي موجب، دريائي قلعو مغل سلطنت جي ماتحت بنگال جي هڪ صوبيدار مير جمله ثاني ٺهرايو هو، ته جيئن منسي گنج ۾ مغل سلطنت جو قبضو قائم ڪري، ڍاڪا ۽ نارائڻ گنج کي قزاقن کان بچائي سگهجي. 

قلعو ڪمزور دريائي رستي لاءِ ٽڪنڊي دفاعي حڪمت عملي جو حصو هو، جتان قزاق ڍاڪا تي حملو ڪندا هئا. اها حڪمت عملي مير جمله ثاني نارائڻ گنج جي ٻين ٻن قلعن- حاجي گنج قلعي ۽ سوناڪنڊ قلعي جي مدد سان تيار ڪئي هئي. 

 پس منظر 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%A6%87%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0_%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97_08.jpg|thumb|Entrance to the fort
مغلن دائود خان ڪراڻيءَ کي شڪست ڏئي 1574ع ۾ بنگال تي قبضو ڪيو. مغلن بنگال ۾ ترقي پسند راڄ هليو. بنگال ان وقت هڪ تمام شاهوڪار صوبو هو ۽ قزاقن طرفان اڪثر حملو ڪيو ويندو هو.

مغل سلطنت کي پوءِ شهنشاهه شاهجهان جي جانشينيءَ جي سلسلي ۾ گهرو ويڙهه ۾ بند ڪيو ويو. شاهه شجاع، شاهجهان جو ٻيو پٽ ۽ بنگال جي صوبيدار، تخت سنڀالڻ لاءِ آگري تائين مهم هلايو. اورنگزيب تخت تي ويهڻ کان پوءِ بحري جنگ ۾ اعليٰ مهارت رکندڙ شخص کي مقرر ڪرڻ چاهيو، ڇاڪاڻ ته دريائي بنگال شاهه شجاع جي مضبوط قلعي ۾ هو. سو مير محمد سعيد ارڊسٽاني عرف مير جمله ثاني کي جيڪو پهرين زندگيءَ ۾ سامونڊي ڌنڌن جو ڪامياب واپاري هو، شاهه شجاع جي حوالي ڪيائين.

مير جملہ ثاني بنگال ڏانهن ڪاهي آيو ۽ شاهه شجاع کي مجبور ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ٿيو. ان کان پوءِ مير جمال ثاني کي 1660ع ۾ تڏهوڪي بنگال صوبي جو صوبي يا گورنر مقرر ڪيو ويو.

مير جمله کي انهن قزاقن جي خبر هئي، جيڪي بنگال جي اهم شهرن ۾ دهشت جي مهم هلائيندا هئا. صوبدار مقرر ٿيڻ کان پوءِ راج محل کان بنگال جي گاديءَ جو هنڌ ڍاڪا منتقل ڪيائين. راڄڌاني ڍاڪا کي قزاقن کان بچائڻ جي جستجو ۾ مير جمله ثاني ٽڪنڊي دفاعي حڪمت عملي جوڙي ڍاڪا جي ويجهو ٽي دريائي قلعا تعمير ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.  انهن ٽنهي قلعن مان هڪ منشي گنج جو ادرڪ پور قلعو آهي. 

 تاريخ 
ادرڪ پور ، هاڻي منشي گنج حڪمت عملي جي لحاظ کان تمام اهم نقطو هو ڇاڪاڻ ته اهو ميگھنا ندي ، شيتلڪشيا ندي ، اچمتي ندي ۽ ڌليشوري ندي سميت ڪيترن ئي دريائن جو سنگم هو.  اهو قلعو اچمتي ندي ۽ ميگھنا نديءَ جي سنگم جي ڪناري تي تعمير ڪيو ويو هو.

پورچوگيزن ۽ ماگھ قزاقن ان نقطي کي استعمال ڪندي شيتلڪشيه نديءَ جي رستي ڍاڪا ڏانهن اڳتي وڌيو. ڍاڪا ويندي ٻين اهم شهرن سونار گاؤں ۽ بڪرم پور کي لٽيندا هئا. 

مير جملہ ثاني ڍاڪا جي حفاظت لاءِ پرعزم هو ۽ امير علائقي بڪرم پور کي ترقي ڏيارڻ لاءِ بيتاب هو. تنهن ڪري ، هو پرتگالي قزاقن کان شهرن کي بچائڻ لاءِ هڪ ٽڪنڊي دفاعي حڪمت عملي سان گڏ آيو.

ادرڪپور قلعو سندس حڪمت عملي جو مرڪز هو. قلعي جي تعمير جو مقصد مغلن جي گاديءَ واري شهر ڍاڪا ڏانهن وڌندڙ ماگھ ۽ پورچوگيزن جي قزاقن جي پيش قدمي کي روڪڻ لاءِ هو. قلعو مغل ايڊمرل ابوالحسين جي ماتحت 200 فريگيٽس جي بحري ٻيڙي جي بحري اڏو طور پڻ استعمال ڪيو ويندو هو.

حڪمت عملي موجب جڏهن به قزاقن ڍاڪا ڏانهن وڌڻ جي ڪوشش ڪئي ته مغل سپاهين کي حڪم ڏنو ويندو هو ته هو پنهنجي 200 جنگي جهازن جي توپن مان به ۽ ادرڪ پور جي قلعي مان مارٽر فائر شروع ڪن ۽ قزاقن کي درياهن تي پوئتي هٽڻ يا مرڻ کان سواءِ ٻيو ڪو چارو نه بچندو هو.

پر جيڪڏهن قزاقن مان ڪو به جهاز شروعاتي حملي کان بچي ڍاڪا ڏانهن وڌڻ جي ڪوشش ڪندو هو ته ترتيبوار شيتلڪش نديءَ جي اڀرندي ۽ اولهندي ڪپ تي واقع سوناڪنڊا قلعو ۽ حاجي گنج قلعو انهن جهازن ۽ جهازن کي گول گوليون هڻڻ شروع ڪري ڇڏيندا هئا ۽ درياءَ تي قزاقن جا سمورا جهاز ٻوڙي ڇڏيندا هئا.  اهو غالباً 1660ع ۾ تعمير ڪيو ويو هو.

 فن تعمير 
ادرڪ پور دريائي-قلعو مغلن جي ٻين قلعن کان مختلف آهي ۽ ان ۾ ڪيترائي منفرد خصوصيتون آهن.

قلعو ظاهري طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي- اوڀر وارو حصو ۽ اولهه وارو حصو. چوڪنڊي اوڀر وارو حصو ۽ پوليگونل اولهه وارو حصو مڪمل قلعي ۾ ملي ويو. 

سرن سان ٺهيل قلعو هڪ وسيع کليل علائقي تي مشتمل آهي جنهن جي چوڌاري ڀت آهي ۽ زاوين تي قلعا آهن. ٿلهي ڀت اتر کان ڏکڻ طرف هلندي آهي جنهن جي ڊيگهه 86.87 ميٽر ۽ ويڪر 59.60 ميٽر آهي. ڀت ۾ مشيني آهن جتان درياءَ تي دشمنن کي نشانو بڻايو ويو ۽ مارٽر فائر ڪيا ويا. اتي ڪيترائي ٽاور آهن جتان دشمنن جي حرڪت جو مشاهدو ڪيو ويو آهي. 

قلعي جي سڀ کان اهم خصوصيت اهو گول دهل آهي، جيڪو قلعي جي اڀرندي حصي ۾ آهي. گول ڊرم کي وڌيڪ هڪ ٻي قلعي واري ديوار سان گهيرو ڪيو ويو آهي، جيڪو هڪ وڏي توپ تي چڙهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو.   32.5 ميٽر قطر ۽ 9.14 ميٽر اوچائي وارو مٿاهون سرڪلر ڊرم ۽ ڏاڪڻ ذريعي پهچي سگهجي ٿو.  ڊرم ايندڙ ٽن تہن تي مشتمل آهي.

قلعي جي هڪ ٻي قابل ذڪر خصوصيت هڪ ڏاڪڻ جو وجود آهي جيڪو دهل جي پيرن ۾ هڪ ڳجهي ڪمري ڏانهن وڃي ٿو. ڏاڪڻ هڪ ڳجهي زير زمين چيمبر ڏانهن وڃي ٿي جيڪا هٿيارن ۽ بارود جو رسالو يا ذخيرو هو. ڪن ڏند ڪٿائن موجب ڏاڪڻ لال باغ قلعي سان ڳنڍيل ڳجهي سرنگهه جو حصو هئي.

قلعي جو مکيه داخلي دروازو اتر طرف هڪ بلند مستطيل قلعي سان آهي جنهن تي مشيني مرلن جو تاج لڳل آهي جيڪو گارڊ روم طور ڪم ڪندو هو. 

 گيلري 

 پڻ ڏسندا 

 سونڪنڊا قلعو
 حاجي گنج قلعو
 لال باغ قلعو
 بنگلاديش ۾ آثار قديمه جي جڳهن جي فهرست

 حوالا 

زمرو:مغل قلعا
زمرو:بنگلاديش ۾ قلعا
زمرو:هندستان ۾ 1660ع جون تاسيمون