ڪنڦٽا جوڳي

ڪنڦٽا جڳي يا ڪنڦٽا يوگي (انگريزي ۾ Kanphatas) جن کي ڪنڦاٽي يا ڪنڦٽي به چيو وڃي ٿو، ناٿ پنٿ سان واسطو رکندڙ شيو مت جا تياڳي ۽ يوگي هئا. “ڪنڦٽا” لفظ ٻن حصن مان ٺهيل آهي: ڪن (ڪن) ۽ ڦاٽڻ (چيرجڻ)، يعني “چيريل ڪن وارا”. هي نالو سندن ديکشا (ابتدائي رسم) مان نڪتل آهي، جنهن دوران ڪن چيريا ويندا هئا ۽ انهن ۾ وڏا ڪنڊا يا ڪُنڊل پاتا ويندا هئا. هي رسم سندن سڃاڻپ جي نمايان علامت بڻجي وئيSINDH through History and Representations and French Contributions to Sindhi Studies  Edited by  MICHEL BOIVIN;SHIVAITE CULTS AND SUFI CENTRES  A REAPPRAISAL OF THE MEDIEVAL  LEGACY IN SINDH  Michel Boivin, Oxford University Press, pages 25.

ڪنڦٽن جو مذھب
مذهبي لحاظ کان ڪنڦٽا ناٿ يوگين جي روايت سان لاڳاپيل هئا ۽ خاص طور تي مهان يوگي گورک ناٿ جا پوئلڳ سمجهيا ويندا آهن. هو شيو کي يوگي ۽ تياڳي روپ ۾ پوڄيندا هئا ۽ سندن روحاني زندگي يوگ، تپسيا ۽ تنترڪ ضابطن تي ٻڌل هئي. گهڻن محققن موجب ڪنڦٽا اڳين شيوائتي تنترڪ فرقن، خاص ڪري ڪاپاليڪن، جي پوءِ واري منظم صورت هئا؛ اهڙي طرح پاشوپت، ڪاپاليڪ ۽ پوءِ ڪنڦٽا جو ارتقائي سلسلو ڏسڻ ۾ اچي ٿو. ڪنڦٽن جي فڪري ۽ عملي زندگيءَ جا بنيادي عنصر تياڳ، يوگي رياضتون، ساهه جي ضابطي، سماجي ۽ ذاتي قاعدن جي نفي، ۽ ذات پات جي ڀيٽ کان آزادي هئا. هو عام سماج کان پري رهڻ کي ترجيح ڏيندا هئا ۽ ٻيلن، جبلن، غارن يا تيرٿن وٽ واس ڪندا هئا. سندن خيال موجب نجات جو رستو ظاهري شريعت يا رسم کان نه، پر اندروني سجاڳي ۽ ذاتي تجربي مان گذري ٿو؛ جسم کي به هو روحاني آزاديءَ جو وسيلو سمجهندا هئا.

سنڌ جا ڪنڦٽا
سنڌ ۾ ڪنڦٽن جي موجودگي وچين دور کان وٺي برطانوي زماني تائين مضبوط رهي. تاريخي ۽ نوآبادي دور جي ذريعن موجب، سنڌ ۾ شيو مت جا گهڻا تياڳي ڪنڦٽا يا گورکناٿي ناٿ يوگي هئا. سنڌي فڪري روايت ۾ انهن جو اثر گهرو رهيو، جنهن جو اظهار سنڌ جي عظيم شاعر شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي ڪلام ۾ ملي ٿو، جتي “ڪاپڙي” جهڙو استعارو تياڳ، آزادي ۽ باطني سچ جي علامت بڻجي ٿو. ڪاپاليڪن سان منسوب ڪيتريون ئي تنترڪ رسومات ڪنڦٽن (Kanphatas) سان تمام گهڻو مشابهت رکن ٿيون(لورينزن، 1972، ص 35). شبارا-تنتر موجب، انهن ساڌن (رشين) جا ڪيترائي نالا ڪنڦٽن جي روايتي فهرستن ۾ به ملن ٿا، جيڪي چوراسي ساڌن ۽ نَو ناٿن تي مشتمل آهن. انهن مختلف نشانين جي بنياد تي جديد محققن جو خيال آهي ته ڪنڦٽا ڪاپاليڪن جي پوءِ واري “تبديل ٿيل صورت” هئا. گورکناٿ ۽ ڪنڦٽن بابت پنهنجي ڪتاب ۾ جارج برگز سنڌ کي هن فرقي جي اهم مرڪزن مان هڪ قرار ڏئي ٿوSINDH through History and Representations and French Contributions to Sindhi Studies  Edited by  MICHEL BOIVIN;SHIVAITE CULTS AND SUFI CENTRES  A REAPPRAISAL OF THE MEDIEVAL  LEGACY IN SINDH  Michel Boivin, Oxford University Press, pages 25. سنڌ جو عظيم شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائي (وفات 1752ع) ڪنڦٽن کي تياڳيندڙ (سنياسي) جي مثالي صورت طور ڏسي ٿو. هو هڪ ڀيرو گورکناٿ جو نالو پاڻ به کڻي ٿو (شاهه جو رسالو، 1951، سور رامڪلي، II، III، ۽ VII). اهو مشهور آهي ته شاهه لطيف ٽن سالن تائين انهن سان گڏ رهيو، ۽ گِمر، هنگلاج ۽ دوارڪا جهڙن هندو تيرٿن جو دورو ڪيو. اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري، رچرڊ برٽن سنڌ جي تياڳيندڙن کي ڪنڦٽا شاخ جا ناٿ پنٿي سڏيو. هو انهن کي گورکناٿ جوڳي به سڏي ٿو، جن جو مقامي سرپرست ڀڀڪناٿ هو (برٽن، 1851، ص 322–323). اهو غالباً بالڪناٿ هو، جيڪو گورکناٿ جو پيروڪار هو. 1907ع جي گزيٽيئر موجب، سنڌ جا ڪنڦٽا شيو جا پوڄاري هئا ۽ سندن سرپرست سنت گورکناٿ هو (ايٽڪن، 1907، ص 184). بيشڪ، وچين دور کان وٺي برطانوي زماني تائين ڪنڦٽا سنڌ ۾ شيو مت جو هڪ اهم گروهه رهياSINDH through History and Representations and French Contributions to Sindhi Studies  Edited by  MICHEL BOIVIN;SHIVAITE CULTS AND SUFI CENTRES  A REAPPRAISAL OF THE MEDIEVAL  LEGACY IN SINDH  Michel Boivin, Oxford University Press, pages 25.

حوالا