جالينوس

جالينوس (Aelius Galenus يا Claudius Galenus) هڪ نامور رومي ۽ يوناني طبيب، جراح ۽ فلسفي هو. کيس قديم دور جي سڀ کان وڌيڪ باصلاحيت طبي محققن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هن جي ڪم سائنسي شعبن جهڙوڪ اناتومي (Anatomy)، فزيالوجي، پئٿالوجي، فارماڪالوجي، ۽ نيورالوجي سان گڏوگڏ فلسفي ۽ منطق تي به گهرا اثر ڇڏيا.

 شروعاتي زندگي ۽ تعليم 
جالينوس قديم شهر پرگامم (هاڻوڪو برگاما، ترڪي) ۾ پيدا ٿيو. هن جو پيءُ ايليئس نيڪون هڪ امير آرڪيٽيڪٽ هو، جنهن جالينوس کي بهترين تعليم ڏياري. جالينوس طب ۽ فلسفي جو مطالعو ڪرڻ لاءِ ڪافي سفر ڪيا ۽ آخرڪار روم ۾ آباد ٿيو، جتي هو ڪيترن ئي رومي شهنشاهن جو ذاتي طبيب بڻيو.

 طبي نظريا ۽ تحقيق 
جالينوس جي طب بابت سمجهه تي چئن مزاجن (Four Humours) واري نظريي جو غلبو هو:
 ڪاري رطوبت (Black bile)
 پيلي رطوبت (Yellow bile)
 رت (Blood)
 بلغم (Phlegm)

هن جا اناتومي بابت رپورٽون گهڻو ڪري لنگورن (Barbary apes) ۽ سوئرن جي چيرڦاڙ تي ٻڌل هيون، ڇاڪاڻ ته ان وقت رومي سلطنت ۾ انسانن جي چيرڦاڙ تي سخت پابندي هئي. هن جي نظرين 1,300 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين مغربي طبي سائنس تي حڪومت ڪئي.
 نظريي کي چيلنج 
جالينوس جا نظريا ڪيترن ئي صدين تائين اٽل رهيا، پر پوءِ انهن کي سائنسي بنيادن تي چيلنج ڪيو ويو:
1. رت جي گردش: 1242ع ۾ مسلمان سائنسدان ابن النفيس رت جي ڦڦڙن واري گردش (Pulmonary circulation) دريافت ڪري جالينوس جي نظريي کي درست ڪيو.
2. اناتومي: 1543ع ۾ اينڊرياس وساليوس (Andreas Vesalius) انساني چيرڦاڙ ذريعي جالينوس جي ڪيترن ئي غلطين کي ظاهر ڪيو.

 فلسفو ۽ وفات 
جالينوس جو خيال هو ته هڪ بهترين طبيب کي فلسفي به هجڻ گهرجي. هن عقل پرست (Rationalist) ۽ تجرباتي (Empiricist) طبي گروهه جي وچ ۾ هڪ وچون رستو اختيار ڪيو. جالينوس لڳ ڀڳ 70 سالن کان وڌيڪ عمر ۾ وفات ڪئي. هن جا ڪيترائي ڪتاب اڄ به محفوظ آهن يا مختلف ٻولين ۾ ترجمو ٿيل آهن.

 وڌيڪ ڏسو 
 طب
 ابن النفيس
 يوناني فلسفو

 حوالا 

زمرو:يوناني طبيب
زمرو:قديم فلسفي
زمرو:اناتومي جا ماهر