علي ابراهيم خان

علي ابراهيم خان، جيڪو خليل عظیم آبادي جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو (1714–1793)، ارڙهين صديءَ جو هڪ هندستاني مدبر ۽ ادبي شخصيت هو، جيڪو پٽنا مان هو، جنهن کي اُن زماني ۾ عظيم آباد چيو ويندو هو۔

هو شيعا اميرن جي اُن ٽوليءَ جو حصو هو، جيڪا علي وردي خان جي درٻار سان لاڳاپيل هئي، ۽ پوءِ هن برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني لاءِ پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون۔ هو پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور جي ادبي ڪم سبب گهڻو مشهور ٿيو، جنهن ۾ فارسي ۾ پنهنجي همعصر هندستاني اديبن جون سوانح عمريون شامل آهن۔  
هن پنهنجي اثر و رسوخ ذريعي پنهنجي خاندان جي ڪيترن ئي فردن کي باعزت عهدن تي مقرر ڪرايو ۽ بيهار ۽ وارانسي ۾ ڪيترن ئي زميندارن جي ڪيريئر جي شروعات ڪرائي۔ کيس پٽنا ۾ دولي گھاٽ مسجد جي تعمير جو به ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو۔

 ابتدائي زندگي 
علي ابراهيم خان پٽنا ۾ هڪ انتهائي معزز شيعا مسلم خاندان ۾ پيدا ٿيو۔ سندس چاچو هڪ فقيه ۽ قاضي هو، جڏهن⁠ته سندس ڏاڏو هڪ عالم هو۔ جوزف هيليودور گارسين دي تاسي جي مطابق، سندس پيءُ جو نالو عبدالحڪيم هو۔
جڏهن هو رڳو ڏهن سالن جو هو، تڏهن 1740ع ۾ نواب علي وردي خان، جيڪو بيهار جو فارسي نائب گورنر هو ۽ جنهن بنگال جي نوابي تي قبضو ڪيو، کيس ٻين ماهر منتظمين سان گڏ مرشد آباد وٺي ويو۔

 درٻاري دور 
علي وردي خان جي درٻار ۾ خدمتون سرانجام ڏيندي، هن پنهنجي ادبي صلاحيتن سان اميرن کي متاثر ڪيو۔
1760ع کان 1763ع جي وچ ۾، علي ابراهيم مير قاسم جو سڀ کان وڌيڪ ڀروسي جوڳو صلاحڪار رهيو، جنهن بنگال تي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي قبضي کي واپس موٽائڻ جي ڪوشش ڪئي۔ برطانوي عملدارن ۽ سندن هندستاني ساٿين علي ابراهيم جي قابليتن کي قدر جي نگاه سان ڏٺو ۽ جلد ئي کيس سول انتظاميه ۾ شامل ڪيو ويو؛ 1781ع ۾ هن وارانسي ۾ سول عدالتن جي چيف مجسٽريٽ جو عهدو قبول ڪيو ۽ ساڳئي وقت امين (برطانوي رهاڪو جي انتظامي مددگار) جي عارضي ذميواري به سنڀالي، جيڪا بنارس ضلعي جي مجموعي حڪومت سان لاڳاپيل هئي۔ گورنر جنرل لکيو ته:
“اهڙي راءِ علي ابراهيم خان جي دانائي ۽ ديانتداري بابت قائم آهي، جو نائب سندس صلاح جو احترام ڪندو ۽ گهٽ ۾ گهٽ ڪنهن به وڏي غفلت يا بدانتظامي ڪرڻ کان ڊڄندو، جڏهن ته اهڙي نظر هميشه مٿس رهي.”

 ادبي ڪيريئر 
ابراهيم علي خان مرشد آباد ۾ مقرري دوران لکڻ شروع ڪيو، جتي هو ڪيترن شاعرن جو سرپرست پڻ رهيو؛ سندس بچيل سڀئي اهم ڪم وارانسي ۾ مڪمل ٿيا۔ سندس سڀ کان مشهور تصنيف ’’گلزارِ ابراهيم‘‘ هئي، جيڪا تذڪره جي صورت ۾ اردو شاعرن بابت هئي؛ هن 1770ع ۾ ان جو آغاز ڪيو ۽ 1784ع ۾ مڪمل ڪيو۔

حوالا