ڊيلي

ڊيلي  جيڪو امن جو شھر طور مشھور آھي"City of Peace", VisitEastTimor..  اوڀر تيمور ملڪ جي گادي جو هنڌ ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر، واپاري مرڪز آھي. ملڪ جي سڀ کان وڏي بندرگاھ پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي. ھي شھر فري ٽريڊ زون سميت تيمور ليسٽي-انڊونيشيا-آسٽريليا گروٿ ٽرائينگل جو حصو آهي"Boosting Growth through the Growth Triangle".

تاريخ

اڳوڻو نسبتي نشان

دلي 1520ع ۾ پورچوگيزن آباد ڪرائي 1769ع ۾ ان کي پورچوگيزي تيمور جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1864ع ۾ ان کي ھڪ وڏي شھر جو درجو ڏنو ويو. ٻي جنگ عظيم ۾ پورچوگال پنھنجن ڪالونين سميت غيرجانبدار رھيو. اتحادين ڏٺو تہ اوڀر تيمور جپان لاء حملي ڪرڻ لاء ھڪ اھم نشانو ھيو تنھن ڪري آسٽريليا ۽ ڊچ فوج ان تي 1941ع ۾ قبضو ڪيو. 19 فيبروري 1942ع تي جپان جي 20000 فوجين ان تي حملو ڪري دلي تي قبضو ڪيو. 26 سيپٽمبر 1945ع تي چپان ان جو ڪنٽرول باقائده پورچوگال جي حوالي ڪيو. 28 نومبر 1975ع تي اوڀر تيمور يڪطرفو پورچوگال کان آزادي جو اعلان ڪيو پر 9 ڏينھن بعد 7 ڊسمبر تي انڊونيشيا دلي تي قبضو ڪيو. 17 جولاءِ 1976ع تي انڊونيشيا اوڀر تيمور کي پنھنجي ملڪ جو 27ھون صوبو بڻائي ڇڏيو جنھن جو گاديءَ جو هنڌ دلي شھر کي بڻايو ويو. 1975 کان 1999 تائين انڊونيشيائي فوج ۽ علحدگي پسندن وچ ۾ گوريلا جنگ ھلندي رھي جنھن ۾ ڏھاڪو ھزار اوڀر تيموري شھري مارجي ويا. 1991ع ۾ دلي ۾ انھن جي قتل عام واري معاملي کي ميڊيا ڏاڍو کنيو جنھن سان علحدگي پسندن کي بين الاقوامي حمايت حاصل ٿي. 1999 ۾ اوڀر تيمور گڏيل قومن جي اداري جي نگراني ھيٺ آيو ۽ 20 مئي 2082 تي اوڀر تيمور آزاد ٿي ويو ۽ دلي ان جي گادي جو هنڌ بڻايو ويو. مئي 2006 جي فوجي بغاوت جي ڪري دلي ۾ فساد شروع ٿيا ۽ آسٽريليا جي فوج اوڀر تيمور م گھري دلي جو ڪنٽرول سنڀالي بحران ختم ڪرايو.

 جاگرافي ۽  شھري انتظام
دلي  تيمور جي اترئين ساحلي ڪناري تي  ليسر سونڊا ٻيٽن جي آخري اوڀر ۾ واقع آهي. دلي ميونسپالٽي جو ۽ دلي ضلعي جو پڻ صدر مقام آهي. ان جي ضلعي انتظام اندر اتائرو شھر ۽ ٻيا ويجھا شھر واقع آهن. دلي جي ميونسپالٽي جي ھڪ چونڊيل ڪائونسل ۽ ھڪ چونڊيل ميئر آھي

آبادي
2010 جي آدمشماري مطابق دلي جي آبادي 
193,563 ھئي. دلي ضلعو ھڪ شھري علائقو آھي جنھن جي ڪل آبادي 234,331 ھئي جنھن م اتائرو شھر ۽ ميٽينارو شھر جي آبادي پڻ شامل آهن. دلي شھر ۾ ايسٽ تيمور جي ھر نسل جا ماڻھو رھن ٿا. گھڻي ڀاڱي ملڪ جي مختلف حصن جي نوجوان ڇوڪرن جي رھائش جي اضافي ڪري عورتن جي آبادي جي ڀيٽ ۾ مردن جي آبادي ۾ وڏي واڌ ٿي آهي. 2001 کان 2004 تائين دلي جي آبادي ۾ %12.58  واڌ آئي. شھر جي آبادي جا رڳو 54 سيڪڙو اھڙا ماڻھو آھن جيڪي دلي شهر جا ڄاول آھن. آبادي جو 7 ماڻهو بائوڪائو شھر جا، 5 سيڪڙو وقيق ۽ بوبونارو ۽ 4 سيڪڙو اررميرا ۽ باقي سمنڊ پار علائقن جا ڄاول آھنCensus of Population and Housing Atlas 2004.

آبھوا
دلي جي موسم ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق ٽراپيڪل ساوانا آھي

عمارتون ۽ يادگار 


دلي شھر جون اڪثر عمارتون 1999ع جي پرتشدد ڪاررواين ۾ ناس ٿي ويون 
تنھن ھوندي به شھر ۾ کوڙ اھم پورچوگيزي دؤر واريون عمارتون اڃان قائم آھن جن ۾ اڳوڻو مارڪيٽ ھال (جيڪو 1930ع ۾ ٺھيو)، اڳوڻي پورچوگيزي گورنر جي بلڊنگ (جتي ھاڻي وزيراعظم جي آفيس آھي) شامل آهن.

انڊونيشيائي تسلط دوران پورچوگيزي ٻولي تہ بندش وڌي وئي ھئي پوء بہ رستن ۽ مختلف جاين کي ڏنل پورچوگيزي نالا برقرار رھياIndonesia: A Travel Survival Kit, Joe Cummings, Lonely Planet, 1990, pages 657-658 
عمارتن ۾  اميڪيوليٽ ڪانسيپشن چرچ ۽ يادگار انضمام انڊونيشيا واري تسلط واري دؤر جون ٺھيل عمارتون آھن. دلي شھر جي ھڪ مشھور جاء ڪرسٽو ريئي (مسيح بادشاھ) جو مجسمو آھي جيڪو 27 ميٽر يا 88.6 فٽ ڊگھو آھي ۽ شھر جي ھڪ سڃاڻپ آھي.


 حوالا 

زمرو:اوڀر تيمور
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون