يوول نوح هراري

يوول نوح هراري ( عبراني  </link> [ جووال ˈnoaχ ھاءِ ]</link> ؛ پيدائش 1976) اسرائيل جي وچين دور جو ماهر، فوجي تاريخدان، عوامي دانشور ۽ لکيڪ آهي..    هو هن وقت يروشلم جي هيبرو يونيورسٽي ۾ تاريخ جي شعبي ۾ پروفيسر طور ڪم ڪري رهيو آهي. Yuval Harari official website هراري پنهنجي مشهور سائنسي ڪتابن لاءِ مشهور آهي، جنهن ۾ Sapiens: A Brief History of Humankind (2014)، Homo Deus: A Brief History of Tomorrow (2016)، ۽ 21 Lessons for the 21st Century (2018) شامل آهن. سندس لکڻين ۾ آزاد ارادي ، شعور ، ذهانت ، خوشي ۽ ڏک جا موضوع شامل آهن.

هراري ” معرفت واري انقلاب “ جي باري ۾ لکيو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 70,000 سال اڳ ٿيو هو جڏهن هومو سيپين پنهنجي حريفت نيندرٿال ۽ هومو جين جي ٻين نسلن جي جاءِ ورتي هئي. ان دور ۾ هومو سيپين ٻوليءَ جي مهارتن ۽ منظم سماجن کي پڻ ترقي ڏني، ۽ اهي اڳيان هلي ساهه کڻندڙ جاندارن توڙي جانورن ۾ اعليٰ شڪارين جي حيثيت ۾ ترقي ڪري اڳيان وڌيا. انهن سڀني ڄاڻايل سائنسي انقلابن جي ذريعي، جنهن انسان کي پنهنجي اٿڻين ويهڻين تي عبور حاصل ڪرڻ جي اجازت ڏني آهي. هن جا ڪتاب مستقبل جي بايو ٽيڪنالاجي جي دنيا جي ممڪن نتيجن کي به جانچيندا آهن هن چيو آهي ته هومو سيپين جيئن ته اسان ڄاڻون ٿا ته اهي هڪ صدي ۾ غائب ٿي ويندا. 

In Sapiens: A Brief History of Humankind, Harari انساني تاريخ جو  ارتقا کان وٺي 21 صدي جي سياسي ۽ ٽيڪنالاجي انقلابن تائين مڪمل تاريخي سروي ڪري ٿو. هي ڪتاب هڪ انڊر گريجوئيٽ ورلڊ هسٽري ڪلاس ۾ سندس ليڪچرن تي ٻڌل آهي.

 شروعاتي زندگي 
يوول نوح هراري جي پيدائش ۽ پرورش ڪريات اتا، اسرائيل ۾ ٿي، ۽ پرورش هڪ سيڪيولر يهودي خاندان ۾ ٿي. هن جو پيءُ هڪ سرڪاري انجنيئر هو ۽ هن جي ماءُ هڪ آفيس ايڊمنسٽريٽر هئي.  Par Salomon Malka (28 September 2017) Les prédictions de Yuval Noah Harrari, L'arche magazine  هراري پاڻ کي ٽن سالن جي عمر ۾ پڙهڻ سيکاريو.  هن اٺن سالن جي عمر کان هائيفا ۾ ليو بيڪ ايجوڪيشن سينٽر ۾ دانشوري جي هڪ ڪلاس ۾ پڙهيو. هن اٽوڊا پروگرام جي حصي جي طور تي يونيورسٽي جي مطالعي جي پيروي ڪرڻ لاء اسرائيل جي دفاعي قوتن ۾ لازمي فوجي سروس کي ملتوي ڪيو پر بعد ۾ صحت جي مسئلن جي ڪري هن جي پڙهائي جي پٺيان هن جي فوجي سروس مڪمل ڪرڻ کان معافي ڏني وئي.  هن 17 سالن جي عمر ۾ يروشلم جي عبراني يونيورسٽي ۾ تاريخ ۽ بين الاقوامي لاڳاپن جو مطالعو شروع ڪيو 

هاراري 1993 کان 1998 تائين يروشلم جي يروشلم جي هيبرو يونيورسٽي ۾ پڙهيو، جتي هن بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ وچين دور جي تاريخ ۽ فوجي تاريخ ۾ مهارت حاصل ڪئي. ان کان پوء، هن اسٽيون جي گنن جي نگراني هيٺ 2002 ۾ جيسس ڪاليج، آڪسفورڊ ۾ ڊي.فل جي ڊگري حاصل ڪئي. 2003 کان 2005 تائين، هن ياد حناديو فيلو جي طور تي تاريخ ۾ پي ايڇ ڊي ڪئي.  آآڪسفورڊ ۾ رهندي، هاراري پهريون ڀيرو جيرڊ ڊائمنڊ جي لکڻين سان واقف ٿيو، جنهن کي هن پنهنجي لکڻين تي اثر انداز ڪيو آهي. برگروئن انسٽيٽيوٽ جي سيلون ۾، هراري چيو ته ڊائمنڊز جي لکڻي هٿيار، جراثيم ۽ اسٽيل "منهنجي تعليمي ڪيريئر ۾ هڪ قسم جي اهم موڙ هئي. مون محسوس ڪيو ته مان حقيقت ۾ اهڙا ڪتاب لکي سگهان ٿو."  

 ادبي ڪيريئر 
هاري ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون شايع ڪيا آهن، جن ۾ اسپيشل آپريشنز ان ايج آف چيولري، 1100-1550 ؛ Yuval Noah Harari, Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007). دي الٽيميٽ ايڪسپيريئنس: بيٹل فيلڊ ريويوليشنز اينڊ دي ميڪنگ آف ماڊرن وار ڪلچر، 1450-2000 ؛ Yuval Noah Harari, The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000 (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008) عالمي تاريخ ۾ ’فيصلي واري جنگ‘ جو تصور ؛ Yuval Noah Harari, The Concept of 'Decisive Battles' in World History, in Journal of World History 18:3 (2007), 251–266. ۽ آرم چيئرز، ڪافي ۽ اٿارٽي: اکين جا شاھد ۽ جسماني شاھد جنگ بابت ڳالھائيندا آھن، 1100-2000 . Yuval Noah Harari, "Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000", The Journal of Military History 74:1 (January 2010), pp. 53–78.

هن جو ڪتاب Sapiens: A Brief History of Humankind اصل ۾ عبراني ۾ 2011 ۾ شايع ٿيو هو جيڪو هڪ انڊر گريجوئيٽ ورلڊ هسٽري ڪلاس جي 20 ليڪچرن تي ٻڌل هو، جيڪو هو ڪلاس پڙهائي رهيو هو. اهو پوءِ 2014 ۾ انگريزيءَ ٻولي ۾ شايع ڪيو ويو ۽ ان کان پوءِ 45 اضافي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي.  هي ڪتاب پٿر جي دور ۾ هومو سيپيئنز جي ارتقا کان شروع ٿيندڙ انساني تاريخ جي سموري ٽائيملائين جو سروي ڪري ٿو. هراري پنهنجي انسانن جي زوال واري داستان   21هين صديءَ جي سياسي ۽ ٽيڪنيڪي انقلابن جي اڳواڻيءَ ۾ مقامي ماڻهن کي ڀولڙن سان تشبيهه ڏئي ٿو. اهو ڪتاب عبراني ايڊيشن بني اسرائيل ۾ هڪ بيسٽ سيلر بڻجي ويو، ۽ عام ماڻهن ۾ تمام گهڻي دلچسپي پيدا ڪئي، هراري کي ان ڪتاب هڪ مشهور شخصيت ۾ تبديل ڪيو. 

هراري جي ٻي ايندڙ ڪتاب، هومو ڊيوس: اي بريف هسٽري آف ٽومورو ، 2016 ۾ شايع ٿيو ۽ ڪتاب بابت ڳالهايو ويو ته ڪتاب ۾ مستقبل ۾ انسانيت لاءِ ڪهڙا موقعا ٿي سگهن ٿا، ڪتاب جو بنيادي خيال آهي ته ماڻهو شايد خوشي حاصل ڪرڻ، لافاني ٿيڻ، ۽ خدا وانگر طاقت حاصل ڪرڻ لاءِ سخت ڪوشش ڪندا. هراري مختلف طريقن تي غور ڪري ٿو جن ۾ ماضي ۽ موجوده تجربن جي بنياد جي ذريعي اسان اهي هدف حاصل ڪري سگهون ٿا، هن هڪ اصطلاح "ڊيٽازم" پڻ متعارف ڪرايو آهي، جيڪو وڏن ڊيٽا جي اهميت تي زور ڏئي ٿو.   The New York Times Book Review ۾ لکندي، Siddhartha Mukherjee چيو ته جيتوڻيڪ ڪتاب ”مون کي مڪمل طور تي قائل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي ويو آهي،“ هو سمجهي ٿو ته ان کي ”مستقبل جي باري ۾ سوچڻ وارا ان ڪتاب کي ضرور پڙهن“. 

هاري جو ڪتاب، 21 ليسنز فار دي 21 سينچري ، 30 آگسٽ 2018 تي شايع ٿيو، ان ۾ موجوده دور جي اهم مسئلن تي زور ڏنو ويو آهي.     نيو اسٽيٽسمين جي هڪ جائزي ۾ چيو ويو آهي ته ان ۾ "risible moral dictums littered throughout the text"، هراري جي لکڻ جي انداز تي تنقيد ڪئي ۽ چيو ته هو "بي مقصد تبصرا ۽ بورنگ عام ڳالهين ۾ مصروف آهي."  Kirkus Reviews ان ڪتاب جي تعريف ڪئي ۽ ڪتاب کي ”tour de force“ قرار ڏنو ۽ ۽ ان کي "موجوده معاملن ۽ انسانيت جي ويجهڙائي مستقبل جو هڪ سٺو جائزو" قرار ڏنو. 

جولاءِ 2019 ۾، هاري تي تنقيد ڪئي وئي ته هن جي ٽين ڪتاب 21 ليسنز فار 21 هين صديءَ جي روسي ايڊيشن ۾ ڪيترن ئي غلطين ۽ ترميمن جي اجازت ڏني وئي، روسي اختيارين بابت ڳالهائڻ وقت نرم لهجو استعمال ڪيو.   ماسڪو ٽائمز ۾ Leonid Bershidsky ان کي "احتياط- يا، ان کي صحيح نالي سان سڏيو، بزدلي"،  ۽ هارٽز ۾ Netanel Slyomovics دعويٰ ڪئي ته "هو انهن ئي لبرل خيالن کي قربان ڪري رهيو آهي جن جي نمائندگي ڪرڻ لاءِ هو فرض ڪري ٿو".  هڪ جواب ۾، هاري چيو ته "هن کي خبردار ڪيو ويو آهي ته انهن چند مثالن جي ڪري روسي سينسرشپ ڪتاب جي روسي ترجمي کي ورهائڻ جي اجازت نه ڏيندو" ۽ اهو ته "انهي ڪري هن کي هڪ پريشاني کي منهن ڏيڻو پيو،" يعني "انهن چند مثالن کي ٻين سان تبديل ڪرڻ لاء. مثال طور، ۽ روس ۾ ڪتاب شايع ڪيو،" يا "ڪجهه به نه مٽايو، ۽ ڪجهه به نه شايع ڪيو،" ۽ اهو ته هن "پبلشنگ کي ترجيح ڏني، ڇاڪاڻ ته روس هڪ معروف عالمي طاقت آهي ۽ اهو ضروري آهي ته ڪتاب جي خيالن کي روس ۾ پڙهندڙن تائين پهچڻ گهرجي، خاص طور تي جيئن ته ڪتاب اڃا تائين پوتن جي راڄ جي تمام نازڪ آهي - صرف نالا ڏيڻ کان سواء." 

نومبر 2020 ۾ سندس گرافڪ ايڊاپٽيشن آف سيپيئنز جو پهريون جلد: A Brief History of Humankind, Sapiens: A Graphic History – The Birth of Humankind، جنهن جو گڏيل ليکڪ David Vandermeulen ۽ Daniel Casanave سان گڏ ، شايع ڪيو ويو ۽ هڪ لائيو اسٽريم تقريب ۾ لانچ ڪيو ويو. ڪيئن اڪيڊمي ۽ پينگوئن ڪتاب . 

2022 ۾، هاري جو ڪتاب، Unstoppable Us: How Humans Took Over the World ، illustrated Ricard Zaplana Ruiz، شايع ٿيو ۽ "Story of Human History - ٻارن لاءِ."  200 کان به گهٽ صفحن جي ٻارن جي دوستي واري ٻولي ۾، هاري ساڳئي مواد کي ڍڪي ٿو جيڪو سندس سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ڪتاب Sapiens: A Brief History of Humankind آهي ، پر ”هن ننڍڙن سامعين لاءِ پريزنٽيشن کي آسان بڻائي ڇڏيو آهي ان کي گونگا ڪرڻ کان سواءِ“.  هي ڪتاب ”چار رٿيل جلدن مان پهريون“ آهي. 

 ذاتي زندگي 
هاري هم جنس پرست آهي  ، ۽ 2002 ۾ هن جي مڙس Itzik Yahav سان ملاقات ڪئي.   ياهو هاري جو پرسنل مئنيجر پڻ رهيو آهي.  هنن ٽورنٽو ، ڪئناڊا ۾ هڪ سول تقريب ۾ شادي ڪئي .  وڪيپيڊيا تي اڳئين رپورٽن جي برعڪس، هو ڪرمي يوزف ۾ نه ٿو رهي، جيڪو مرڪزي اسرائيل ۾ هڪ موشو آهي ، پر تل ابيب جي هڪ مڊل ڪلاس مضافات ۾ رهي ٿو. 

جيتوڻيڪ هو هڪ ملحد آهي،  هاري 2000  کان وٺي ويپاسنا مراقبي جي مشق ڪئي آهي ۽ چيو ته ان هن جي زندگي کي "تبديل" ڪيو.  2017 تائين هن هر روز ٻن ڪلاڪن لاءِ مشق ڪئي (هڪ ڪلاڪ هر هڪ پنهنجي ڪم جي ڏينهن جي شروعات ۽ آخر ۾  )؛ هر سال 30 ڏينهن يا ان کان وڌيڪ جي مراقبي جي واپسي ڪئي، خاموشيء سان ۽ بغير ڪتابن يا سوشل ميڊيا سان؛    ۽ هڪ اسسٽنٽ مراقبي استاد آهي.  هن هومو ڊيوس کي وقف ڪيو ”منهنجي استاد ايس اين گوينڪا ، جنهن مون کي پيار سان اهم شيون سيکاريون“، ۽ چيو ته ”پندرهن سالن تائين وپسانا جي مشق ڪرڻ سان حاصل ڪيل ڌيان، امن ۽ بصيرت کان سواءِ مان هي ڪتاب لکي نه سگهان ها. Homo Deus, Dedication and Acknowledgements p. 426 هو مراقبي کي به تحقيق جو هڪ طريقو سمجهي ٿو. 

هاري هڪ ويگن آهي ۽ چوي ٿو ته اهو نتيجو هن جي تحقيق مان نڪتو، جنهن ۾ هن جو خيال به شامل آهي ته کير جي صنعت جو بنياد ماء ڳئون ۽ گابي جي وچ ۾ تعلق کي ٽوڙي رهيو آهي. Cadwalladr, Carole (5 July 2015). "Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known". The Guardian. Retrieved 2 November 2016.  مئي 2021 تائين، هاري وٽ سمارٽ فون نه هو،   پر آڪٽوبر 2023 ۾ هڪ انٽرويو ۾، هن وضاحت ڪئي ته هن وٽ سمارٽ فون صرف سفر ۽ هنگامي حالتن ۾ استعمال لاءِ آهي. 

COVID-19 جي وبائي مرض دوران ، آمريڪا جي اڳوڻي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي WHO جي فنڊنگ ۾ ڪٽ کانپوءِ ، هاري اعلان ڪيو ته هو ۽ هن جو مڙس $ 1 عطيو ڪندا انهن جي سماجي اثر واري ڪمپني Sapienship ذريعي WHO ڏانهن ملين.  

هاري اسرائيلي وزيراعظم بنيامين نتنياهو جي نقادن مان آهي، ۽ خاص طور تي اسرائيل جي ستين هين حڪومت جي عدالتي سڌارن جي منصوبن جو مخالف آهي. 2023 ۾ ليڪس فريڊمن سان هڪ گفتگو ۾ هن چيو: ”... ۽ هاڻي نتنياهو حڪومت سپريم ڪورٽ کي غيرجانبدار ڪرڻ يا ان تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي، ۽ هنن اڳ ۾ ئي قانونن جي هڪ ڊگهي لسٽ تيار ڪئي آهي- اهي اڳ ۾ ئي ان بابت ڳالهائي رهيا آهن. - اهو لمحو گذري ويندو ته طاقت تي هي آخري چيڪ ختم ٿي ويو آهي، اهي کليل طور تي لامحدود طاقت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن". 

 اوارڊ ۽ اعتراف 
هاري ٻه ڀيرا "تخليق ۽ اصليت" لاءِ پولونسڪي انعام ماڻيو، 2009 ۽ 2012 ۾. 2011 ۾، هن فوجي تاريخ ۾ شاندار آرٽيڪل لاء سوسائٽي فار ملٽري هسٽري جو مونڪاڊو انعام حاصل ڪيو. 2012 ۾، هن کي نوجوان اسرائيلي اڪيڊمي آف سائنسز لاء چونڊيو ويو. 

<i id="mwASc">نيو يارڪ ٽائمز جي</i> بيسٽ سيلر لسٽ جي ٽاپ 3 ۾ Sapiens لڳاتار 96 هفتن تائين هئي. 2018 ۾، هاري پهريون TED Talk کي ڊجيٽل اوتار طور ڏنو. 

2017 ۾، Homo Deus سال جي سڀ کان وڌيڪ سوچيندڙ ۽ اثرائتو معاشي ڪتاب لاءِ Handelsblatt جي جرمن اقتصادي ڪتاب جو ايوارڊ ماڻيو. 

2018 ۽ 2020 ۾، هاري ڊيووس ۾ ورلڊ اڪنامڪ فورم جي سالياني ڪانفرنس ۾ ڳالهايو. 

 تنقيدي استقبال 
هاري جون مشهور لکڻيون بگ هسٽري جي صنف سان تعلق رکن ٿيون، ايان پارڪر 2020 ۾ دي نيو يارڪ ۾ لکيو ته ”هاري وڏي تاريخ ايجاد نه ڪئي، پر ان کي اپ ڊيٽ ڪيو پنهنجي مدد ۽ مستقبل جي اشارن سان، گڏوگڏ هڪ اعليٰ اونچائي، انساني مصيبت جي باري ۾ تقريبا غير جانبدار ٺهڪندڙ." 

هن جي ڪم کي علمي حلقن ۾ وڌيڪ ناڪاري موٽ ملي آهي، ڪرسٽوفر رابرٽ هالپائڪ 2020 جي سيپيئنز جي جائزي ۾ چيو آهي ته ”ڪنهن کي اڪثر اهو اشارو ڪرڻو پوندو هو ته هن ڪيتري نه حيرت انگيز ڳالهه ڪئي آهي ته هن ڪافي اهم عنوانن تي پڙهيو هوندو. اهو چوڻ مناسب آهي ته جڏهن به هن جون حقيقتون وسيع طور تي صحيح هونديون آهن ته اهي نيون نه هونديون آهن، ۽ جڏهن به هو پنهنجي پاڻ تي حملو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي ته هو اڪثر شيون غلط ٿي ويندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن سنجيده." هالپائڪ وڌيڪ ٻڌائي ٿو ته ”اسان کي سيپيئنز کي علم ۾ هڪ سنگين تعاون جي طور تي نه پر ’ انفوٽينمينٽ ‘ جي طور تي فيصلو ڪرڻ گهرجي، هڪ پبلشنگ ايونٽ پنهنجي پڙهندڙن کي تاريخ جي منظرنامي تي هڪ جهنگلي دانشورانه سواري ذريعي، اندازن جي سنسني خیز نمائشن سان ڀريل، ۽ ختم ٿيڻ سان. انساني تقدير بابت اڳڪٿيون، هي هڪ تمام ڪامياب ڪتاب آهي.  

2020 ۾، فلسفي مائڪ ڊبليو مارٽن هڪ جرنل آرٽيڪل ۾ هاري جي نظريي تي تنقيد ڪئي، بيان ڪيو ته "[هاري] انساني حقن کي غلط سمجهي ٿو، اخلاقي معاملن ۾ سائنس جي ڪردار کي ڦهلائي ٿو، ۽ پنهنجي اخلاقي جذبي کي پنهنجي اخلاقي شڪ سان گڏ ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو." 

جولاءِ 2022 ۾، آمريڪي ميگزين ڪرنٽ افيئرس هڪ مضمون شايع ڪيو جنهن جو عنوان آهي ”دي خطرناڪ پاپولسٽ سائنس آف يوول نوح هراري“ نيورو سائنسدان درشنا نارائنن جو، جنهن سندس ڪتابن ۾ سائنسي سختيءَ جي کوٽ ڏانهن اشارو ڪيو. "بهترين وڪرو ڪندڙ ليکڪ هڪ تحفيل ڪهاڻيڪار ۽ مشهور اسپيڪر آهي،" هن لکيو. "پر هو سائنس کي سنسڪرت جي لاءِ قربان ڪري ٿو، ۽ هن جو ڪم غلطين سان ڀريل آهي." 

نومبر 2022 ۾، جرمن اخبار Frankfurter Allgemeine Zeitung هراري کي هڪ تاريخدان ۽ هڪ برانڊ سڏيو. هنن اهو چيو ته Yahav Harari گروپ، جيڪو Yahav پاران ٺاهيو ويو آهي، هڪ "بومنگ پراڊڪٽ ڪاسموس" هو، جيڪو ڪامڪس ۽ ٻارن جا ڪتاب، ۽ جلد ئي فلمون ۽ دستاويزي وڪرو ڪري ٿو. هن پنهنجي ڪتابن ۾ هڪ "برفاني تعيناتي رابطي" جو مشاهدو ڪيو، جنهن انهن کي سلڪون وادي ۾ ايترو مشهور ڪيو. اهو بيان ڪيو ويو آهي ته هن جي ٻڌندڙن هن کي پاپ اسٽار وانگر جشن ڪيو، جيتوڻيڪ هن کي صرف افسوس جو پيغام هو ته ماڻهو "خراب الگورٿم" آهن، جلد ئي بيڪار ٿي ويندا آهن، ان کي تبديل ڪيو وڃي ڇاڪاڻ ته مشينون اهو بهتر ڪري سگهن ٿيون. 

روسي نظرياتي ماهر اليگزينڊر دوگين هراري جي ”انساني وجود کان پوءِ جي وجود جي طرف مائل“ کي ان ڳالهه جو ثبوت ڏنو آهي ته جديد مغربي دنيا ”دجال جي تهذيب“ آهي، جنهن لاءِ هو دليل ڏئي ٿو ته روس ۽ اسلامي دنيا جي هُن جي ڪم جي مخالفت ڪرڻ جائز آهي. 

 شايع ٿيل ڪم 

 ڪتاب 

 Renaissance Military Memoirs: War, History and Identity, 1450-1600 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2004)
 اسپيشل آپريشنز ان ايج آف چيولري، 1100-1550 (Woodbridge: Boydell & Brewer، 2007)
 The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450-2000 (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008)
 Sapiens: A Brief History of Humankind (لنڊن: هارويل سيڪر، 2014)
 Homo Deus: A Brief History of Tomorrow (2016)،
 مني: ونٽيج مينيس ( سيپيئنز ۽ هومو ڊيوس مان اقتباس چونڊيو (لنڊن: پينگوئن رينڊم هائوس، 2018)
 21 21 هين صدي لاءِ سبق (لنڊن: جوناٿن ڪيپ، 2018) ،
 Sapiens: A Graphic History, Volume 1 – The Birth of Humankind (لنڊن: Jonathan Cape, 2020)
 Sapiens: A Graphic History, Volume 2 - The Pillars of Civilization (لنڊن: Jonathan Cape, 2021)
 Sapiens: A Graphic History, Volume 3 - The Masters of History (لنڊن: Jonathan Cape, 2024)
 Unstoppable Us, Volume 1 - How Humans Take Over the World (Bright Matter Books, 2022) ,
 Unstoppable Us, Volume 2 - Why the World Isn't Fair (Bright Matter Books, 2024) ,
 Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone age to AI ، (Fern Press، 2024)،

 آرٽيڪل 

 "فرانڪش ٽرڪوپولس جو فوجي ڪردار - هڪ ٻيهر جائزو"، ميڊيٽرينين تاريخي جائزو 12 (1) (جون 1997)، pp. 75-116.
 "چوڏهين صديءَ ۾ بين الاقوامي تعاون ۽ ايڊورڊ III جي 1346 جي مهم"، تاريخ ۾ جنگ 6 (4) (سيپٽمبر 1999)، پي. 379-395
 ”چوڏهين صديءَ جي مغربي يورپي حملي جي مهمن ۾ حڪمت عملي ۽ فراهمي“، دي جرنل آف ملٽري هسٽري 64 (2) (اپريل 2000)، پي. 297-334.
 "Eyewitnessing in Accounts of the First Crusade: The Gesta Francorum and Other Contemporary Narratives" Crusades 3 (آگسٽ 2004)، pp. 77-99
 "مارشل اليوزيشن: وار ۽ بي حيائي ان ٽوئنٽيٿ سينچري اينڊ ريناسنس ملٽري ميموئرز"، دي جرنل آف ملٽري هسٽري 69 (1) (جنوري 2005)، پي. 43-72
 "فوجي يادگيريون: وچين دور کان جديد دور تائين جي صنف جو هڪ تاريخي جائزو"، تاريخ ۾ جنگ 14: 3 (2007)، پي. 289-309
 "عالمي تاريخ ۾ 'فيصلي واري جنگين' جو تصور"، عالمي تاريخ جو جرنل 18 (3) (2007)، 251-266
 "علم، طاقت ۽ قرون وسطي وارو سپاهي، 1096-1550"، ان لاوڊيم هيروسوليميتاني ۾: بينجمن زيڊ ڪيدر جي اعزاز ۾ صليبي جنگ ۽ وچين دور جي ثقافت ۾ مطالعو ، ايڊ. آئرس شگرير ، روني ايلن بلم ۽ جونٿن رلي سمٿ ، (اشگٽ، 2007)
 "جنگي وهڪري: فوجي، سياسي ۽ اخلاقي طول و عرض جنگ ۾ موضوعي ڀلائي"، جنرل نفسيات جو جائزو (سيپٽمبر 2008)
 پيٽر سنگر جي جانورن جي لبريشن جو تعارف، بوڊلي هيڊ ، 2015.
 "آرم چيئرز، ڪافي ۽ اٿارٽي: اکين جا شاھد ۽ جسم جا شاھد جنگ بابت ڳالھائيندا آھن، 1100-2000"، جرنل آف ملٽري هسٽري 74:1 (gennaio، 2010)، pp. 53-78.
 "يوول نوح هاري وڏي ڊيٽا تي، گوگل ۽ آزاديء جي آخر ۾" ، فنانشل ٽائمز (آگسٽ 2016).
 "ڇو اهو هاڻي ممڪن ناهي ته ڪنهن به ملڪ لاء جنگ کٽي"  ، وقت (23 جون 2017).
 "ڇو ٽيڪنالاجي ظلم جي حق ۾" ، ائٽلانٽڪ (آڪٽوبر 2018).
 "يوول نوح هاري: دنيا کان پوءِ ڪورونا وائرس" ، فنانشل ٽائمز (20 مارچ 2020).
 "ڇو ولاديمير پوتن اڳ ۾ ئي هي جنگ هارائي چڪو آهي" ، گارجين (28 فيبروري 2022)
 "نئين امن جو خاتمو" ، ائٽلانٽڪ (ڊسمبر 2022)
 "ڇا صهيونزم جنگ کان بچندو؟" واشنگٽن پوسٽ (مئي 2024)

 حوالو 

 خارجي لنڪس 


 Meet the author – Yuval Harari video interview – BBC News
 Yuval Noah Harari at TED 


زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1976ع جون پيدائشون
زمرو:اڻ-نظرثاني ٿيل ترجمن وارا صفحا