خپلو محل

خپلو محل، مقامي طور تي يابگو خر جي نالي سان مشهور آهي، هڪ پراڻو قلعو ۽ محل آهي جيڪو خپلو ۾ واقع آهي، جيڪو گلگت بلتستان، پاڪستان جي هڪ شهر آهي. محل، هڪ تعميراتي ورثي واري ماڳ ۽ هڪ اهم سياحتي ڪشش سمجهيو وڃي ٿو، 19هين صدي جي وچ ۾ تعمير ڪيو ويو ته جيئن ڀرسان واقع هڪ پراڻي تاريخ واري قلعي کي تبديل ڪيو وڃي. هيءُ پنهنجي راجا لاءِ شاهي رهائشگاهه هو.

2005ع کان 2011ع تائين، خپلو محل آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر پاران آغا خان هسٽارڪ سٽيز پروگرام تحت بحاليءَ واري منصوبي تحت ڪيو ويو. ھن محل ۾ ھاڻي ھڪ ھوٽل آھي جيڪو سرينا ھوٽل پاران ھلايو ويندو آھي ۽ ھڪ عجائب گھر آھي جيڪو بلتستان جي تاريخ ۽ ثقافت کي ڏيکاري ٿو.

 مقام 
خپلو جو شهر بلتستان جي اڀرندي حصي ۾، سمنڊ جي سطح کان 2,600 ميٽر (8,500 ft) جي اوچائي تي واقع آهي ۽ گانچ ضلعي جو انتظامي گاديءَ جو هنڌ آهي. شيوڪ درياهه سنڌوءَ جي هڪ شاخ آهي، جيڪا هن شهر مان لنگهي ٿي، جنهن سان لداخ ڏانهن قديم واپاري رستو آهي.خپلو محل خپلو شهر جي اتر ۾ ۽ شيوڪ نديءَ جي ڏکڻ ۾قراقرم جي بلند جبلن جي سامهون واقع آهي. محلات جي پويان درياءَ ۾ هڪ رستو، اسڪردو ضلعي جي ڳوٺ پاري ڏانهن وڃي ٿو.

 تاريخ 
خپلو محل 1840ع ۾ خپلو جي يبگو راجا دولت علي خان  ۾ ٺهرايو، جڏهن ڪشمير جي ڊوگرا جنهن علائقي تي قبضو ڪري ورتو، هن پراڻي قلعي مان حڪومت جي سيٽ منتقل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. محلات جي ماڳ کي ويجھي ٽڪريءَ مان ھڪڙو وڏو پٿر ھيٺ لھرائي چونڊيو ويو. اهو ڊڪسائي ڳوٺ ۾ اچي بيٺو، ۽ اتي محل تعمير ڪيو ويو. اڳي قلعو موجوده دور جي محل جي ڀرسان واقع هو. خپلو محل مڪمل ٿيڻ کان پوءِ اڳوڻي قلعي کي شاهي رهائش گاهه طور تبديل ڪيو. جين اي ڊنڪن موجب، خپلو جا ماڻهو هن قلعي اندر رهندا هئا ۽ ان جي احاطي کان ٻاهر پنهنجا گهر ٺاهڻ جي اجازت نه هئي. ڪشمير جي مهاراجا جي علائقي تي قبضو ڪرڻ کان پوء، اهو رواج تبديل ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ مقامي بادشاهن جي وچ ۾ دشمني ختم ٿي وئي.

اڳوڻي قلعي تي مقپون خاندان جي مراد خان، بلتستان جي حڪمران، 1590ع ۾ خپلو جي فتح ۾ قبضو ڪيو هو، قلعي کي پاڻي ۽ ٻيو سامان بند ڪري ڇڏيو هو. مراد جي لشڪر ٽن مهينن تائين قلعي جو گهيرو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ خپلو جي 62 هين يبگو خاندان جي حڪمران رحيم خان هٿيار ڦٽا ڪيا. قلعو ٻيهر 1660ع ۽ 1674ع ۾ حملي آورن جي قبضي ۾ اچي ويو.

يبگو جو اولاد 1972ع ۾ سندن بادشاهت ختم ٿيڻ کان پوءِ به اُتي رهڻ لڳو. خپلو ۾ رهندڙ آخري راجا راجا فتح علي خان هو، جيڪو 1983ع ۾ وفات ڪري ويو، سندس پٽ راجا ذڪريا 2020ع ۾ وفات ڪئي.

 آرڪيٽيڪچر 
محلات ڪشميري ۽ بلتي ڪاريگرن جي مدد سان تعمير ڪيو ويو.  ڪيترن ئي علائقن جي سرحد تي هجڻ ڪري، محلات جي ساخت تي تبتي ، ڪشميري ، لداخي ، بلتي ۽ وچ ايشيائي اثر آهن.  

محل جي عمارت چار منزلن تي مشتمل آهي، جيڪا ڪاٺ، مٽيءَ جي سرن، مٽيءَ ۽ مٽيءَ جي مارٽر سان ٺهيل آهي. ڪاٺ جو ٺهيل دروازو، جيڪو يبگو راجا حاتم خان اسڪردو جي هڪ قلعي مان گهڻو ڪري بلتستان کي فتح ڪرڻ کان پوءِ ورتو هو محل جي دروازي تي ٺهيل هو. مکيه دروازي جي ٻاهران گذرڻ، جنهن ۾ اڳ ۾ هڪ اصطبل هوندو هو، محلات جي سامهون واري لان ڏانهن وڃي ٿو، جيڪو يبگو راجائن جي دور ۾ جشن دوران ميوزڪ بينڊ استعمال ڪندو هو. محل جي ڪاٺيءَ جي ڇت کي نيل جي استعمال کان سواءِ، ڇني ۽ رنگ جي استعمال سان ڊزائين ڪيل آهي. مٿين منزل تي هڪ هال جيڪو تفريحي ڪمرو طور استعمال ڪيو ويندو هو قراقرم جبل جي حد ۽ محلات جي چوڌاري لان کي ڏسي ٿو.محل جي ٻين قابل ذڪر ڪمرن ۾ رائل ميٽنگ روم (چوگورافٽل)، شاهي بالڪوني (چوگوجاروخ)، شهزادي ڊريسنگ روم (ليناخنگ) ۽ ڪوئن روم شامل آهن.

محلات جي بحاليءَ کانپوءِ، رهائشي علائقي جو هڪ حصو هوٽل طور استعمال ڪيو پيو وڃي، جيڪو سرينا هوٽلز هلائي رهيو آهي ۽ 35 مقامي گهرن جي ماڻهن کي ملازمت ڏئي رهيو آهي. هوٽل ۾ 21 ڪمرا آهن، جن مان ڇهه محلات جي عمارت جي اندر واقع آهن ۽ پنهنجي 70 سيڪڙو آمدني کي خپلو علائقي جي ترقي لاءِ استعمال ڪن ٿا،   جڏهن ته ٻيو علائقو ميوزيم طور ڪم ڪري ٿو. 

 بحالي 
خپلو محل بلتستان ۾ ٻيو قلعو آهي جنهن جي مرمت آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر پاران ڪئي وئي آهي. مرمت جو ڪم 2005ع ۾ شروع ٿيو ۽ 2011ع ۾ مڪمل ٿيو. منصوبي جي مالي مدد ناروي جي پرڏيهي معاملن واري وزارت اسلام آباد ۾ پنهنجي سفارتخاني ذريعي ڪئي. USAID قلعي اندر بالٽي ثقافت لاءِ نمائشي مرڪز لاءِ فنڊ ۾ مدد ڪئي. نمائش جو مرڪز سائيٽ جو ٻه ٽيون حصو وٺي ٿو. بحاليءَ جو ڪم 400 مقامي خاندانن جي ماڻهن جي مدد سان ڪيو ويو، جيڪي ڪميونٽي جي تعمير لاءِ هڪ شروعات جي طور تي ملازم هئا.سروي ۾ شامل ڪيو ويو آهي ٽاپگرافڪ خاصيتن جي بحالي واري سائيٽ جي. 2005 ۾ شروع ٿيو، استعمال ٿيل اليڪٽرانڪ فاصلي جي ماپ (EDM) ڊوائيسز. سروي محلات جي ڪيترن ئي زوال پذير حصن جي اصل حالت ڳولڻ ۾ مدد ڪئي. بحاليءَ جو منصوبو وينس چارٽر جي بحاليءَ جي معيارن تي عمل ڪيو ويو.بحاليءَ لاءِ تيار ڪيل مواد 30 ملين رپيا (30 ملين رپيا) هو، جڏهن ته مزدورن جي اجورو مجموعي طور تي 25 ملين رپيا (25 ملين رپيا) هئي.

 انعام 
محل جي بچاءُ ۽ بحاليءَ واري ڪم کي ورجن هاليڊيز طرفان ساراهيو ويو ته جيئن علائقي جي مقامي ماڻهن تي سماجي ۽ معاشي اثر پون. محل 2012 ۾ 'غربت جي گھٽتائي' جي درجي ۾ بهترين پروجيڪٽ جي طور تي ورجن هوليڊز ريسپانسبل ٽورزم ايوارڊ حاصل ڪيو.2013 ۾ محل کي يونيسڪو ايشيا پيسفڪ هيريٽيج ايوارڊز،  هندستان ۾ لال چمني ڪمپائونڊ ۽ افغانستان ۾ دي گریٹ سرائي سان گڏ، امتياز لاءِ انعام ڏنو ويو.

مشهور ڊرامي سيريل ديار دل جي شوٽنگ پنهنجي قلعي ۾ ڪئي وئي.

 پڻ ڏسو 

 التت قلعو
 شگر جو قلعو
 بلتت جو قلعو
 پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
 پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

 حوالو 

زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا