حسن عسڪري (ليکڪ)

محمد حسن عسڪري (اردو: محمد حسن عسكري)↵ (1919 - 18 جنوري 1978) ھڪ پاڪستاني اسڪالر، ادبي نقاد، ليکڪ ۽ جديد اردو زبان جو لسانيات دان ھو. شروعات ۾ ”مغربي“، هن مغربي ادبي، فلسفياڻي ۽ مابعد الطبعياتي ڪم جو اردوءَ ۾ ترجمو ڪيو، خاص ڪري آمريڪي، انگريزي، فرينچ ۽ روسي ادب جي ڪلاسيڪي صنفن جو.Nasir Ahmad Farooki, A selection of contemporary Pakistani short stories, Ferozsons (1955), p. 79 پر هن جي پوئين سالن ۾، ذاتي تجربن، جيو پوليٽيڪل تبديلين ۽ ليکڪن جي اثر هيٺ ريني گوينن، ۽ هندستان جي روايتي عالمن پنهنجي زندگيءَ جي پوئين حصي ۾، مولانا اشرف علي ٿانوي،   وانگر، جو هڪ قابل ذڪر نقاد بڻجي ويو. مغرب ۽ اسلامي ثقافت ۽ نظريي جو حامي.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 43

 سوانح عمري 

 خانداني پس منظر 
محمد حسن عسڪري 5 نومبر 1919ع تي بلند شهر، اولهه اتر پرديش، برطانوي هندستان جي هڪ ڳوٺ ۾، هڪ ”روايتي، مڊل ڪلاس“ مسلمان خاندان ۾، هڪ ثقافتي ماحول ۾ پيدا ٿيو، جتي نوجوان قرآن پڻ پڙهندا هئا. فارسي ادب جي ڪلاسيڪي صنفن جهڙوڪ حافظ ۽ سعدي. سندس ڏاڏو، مولوي حسام الدين، هڪ عالم هو، جڏهن ته سندس والد، محمد معين الحق، ڀرسان شڪارپور ۾ اڪائونٽنٽ طور ڪم ڪيو. هو ڇهن ٻارن ۾ سڀ کان وڏو هو.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 19

 تعليم ۽ تدريسي ڪيريئر 
هن 1938ع ۾ الهه آباد يونيورسٽيءَ ۾ انڊر گريجوئيٽ طور داخلا ورتي ۽ 1942ع ۾ انگريزي ادب ۾ ماسٽر آف آرٽس جي ڊگري حاصل ڪئي.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 6 تعليم پوري ڪرڻ کان پوءِ آل انڊيا ريڊيو دهلي ۾ داخل ٿيو. 1944ع کان 1946ع تائين ٿوري عرصي لاءِ هن ميرٽ ڪاليج ۾ انگريزي ادب پڻ پڙهايو.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 26

 پاڪستان ڏانهن وڃو ۽ پروفيشنل ڪيريئر 
سالن تائين، هن دهليءَ ۾ مستقل نوڪري ڳولڻ لاءِ جدوجهد ڪئي، ۽ سندس ڀاءُ موجب، جنهن کيس نئين ٺهندڙ رياست پاڪستان ڏانهن منتقل ڪرڻ لاءِ زور ڏنو هو،Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 31 پر فيصلو ڪندڙ عنصر گهرو ويڙهه ۽ فساد هئا، جيڪي ورهاڱي کان پوءِ ٿيا، ۽ آڪٽوبر 1947ع ۾، هو اڪيلو لاهور پهتو، هن پنهنجي ماءُ ۽ ڀائرن کي به ميرٽ ڇڏڻ لاءِ چيو.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 34جتي هن اردو ادب جو هڪ وڌيڪ ثقافتي انداز اختيار ڪيو، جيڪو هن جي نئين ملڪ جي اسلامي تشخص جي نمائندگي ڪندو، جڏهن ته هن جو ”پاڪستان جو نظريو جمهوريت جي يورپي/فرانسيسي ماڊل کان متاثر هو، جتي سماجي ۽ معاشي انصاف هٿ سان هلندو هو. ثقافتي روايتن جي پرورش سان، جنهن ۾ فرد، خاص ڪري دانشورن جهڙوڪ شاعر ۽ اديب، رياست ۽ سماج سان وفادار ٿي سگهن ٿا، پر پوءِ به حڪومتي دٻاءُ کان آزاد ٿي سگهن ٿا. باخبر، باشعور نقادن ۽ شهرين جا فرض.'Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 35

فيبروري 1950ع ۾ هڪ سرڪاري رسالي جي ايڊيٽر طور ڪم ڪرڻ لاءِ ڪراچي هليو ويو، ۽ پوءِ به ڪجهه مهينا نه گذريا، تڏهن به لاهور نه موٽيو، ڇاڪاڻ ته کيس اسلاميه ڪاليج ۾ انگريزي استاد جي نوڪري ملي وئي. ڪرار حسين جهڙن دوستن ۽ ساٿين سان گڏ، هو جنوري 1978ع ۾ وفات تائين اتي ئي رهيو.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), pp. 37–38

 وفات 
هن 18 جنوري 1978ع تي 57 سالن جي عمر ۾ ”زور دل جو دورو“ پوڻ ​​سبب وفات ڪئي ۽ کيس ڪراچي جي دارالعلوم قبرستان ۾ مفتي محمد شفيع جن جي قرآن شريف جو تفسير معارف القرآن جي ڀرسان دفن ڪيو ويو. هو پنهنجي آخري ڏينهن ۾ انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪري رهيو هو، Maulana Mufti Muhammad Shafi, Ma'ariful Qur'an, Maktaba-eDarul-'Uloom, volume 1, p. viii جنازي نماز مرحوم جي فرزند مفتي محمد تقي جي امامت ۾ ادا ڪئي وئي. عثمانيMehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), pp. 44–45

سندس وفات کان پوءِ سندس ذاتي لئبرريءَ بيدل لائبريريءَ کي عطيو ڪئي وئي، جيڪا ڪراچيءَ جي شرف آباد ۾ واقع آهي.

 خيال ۽ نظريا 

 ”مغربي“ کان ”ثقافتي اسلام پسند“ تائين 
عسڪري پنهنجي ادبي زندگيءَ جي شروعات هڪ مختصر ڪهاڻيڪار جي حيثيت سان انتون چيڪوف جي نموني ۾ ڪئي، ۽ هڪ مضمون نگار جي حيثيت سان ترقي پسند ليکڪن جي تحريڪ جي خيالن کان متاثر ٿي، سجاد ظهير جي تصور ڪيل مارڪسي تحريڪ جو مقصد ادب ذريعي سماج کي بدلائڻ هو.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), pp. 76–77 سندس شروعاتي ”مغربائيت“ ان حقيقت مان قابل ذڪر آهي ته، موجوده اردو اديبن جي برعڪس، سندس پسنديده ليکڪ مولوي نذير احمد يا پريمچند نه هئا، پر پرڏيهي ليکڪ جهڙوڪ فلوبرٽ، چيخوف، ايميل زولا، جيمس جوائس، رمباڊ ۽ ”خاص طور تي باڊيليئر“ هئا. Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 82 ان سلسلي ۾، هن ”فحش“ مختصر ڪهاڻيون لکيون، جن ۾ اينگلو-انڊين ۽ هوموئيروٽڪزم شامل هئا.Mehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), pp. 89–90

 سياست 
سياسي طور تي، هن کي ڪنهن قسم جي اسلامي سوشلزم جي تجويز جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي، هڪ 'خودمختيار پاڪستان جتي مسلمان جمهوريت جي اصولن سان ڀرپور زندگي گذاريندا'، ۽ ذوالفقار علي ڀٽي جي حق ۾ هو ۽ قدرتي طور تي ضياءالل جو سخت نقاد هو. -حقMehr Afshan Farooqi, Urdu Literary Culture: Vernacular Modernity in the Writing of Muhammad Hasan Askari, Springer (2012), p. 220

 ڪتاب 

 ميري بهترين نظم (سندس پسنديده شاعري جو مجموعو) - 1942ع
 رياضت اور انقلاب ( ولاديمير لينن جو ترجمو The State and Revolution ) – 1942
 جزيري (مختصر ڪهاڻين جو مجموعو) – 1943ع
 ميرا بهترين افسانا (هن جي پسنديده مختصر ڪهاڻين جو مجموعو) – 1943ع
 قيامت حم رڪاب آيا نا آيا (ناولن جو مجموعو) – 1947ع
 آخري سلام ( ڪرسٽوفر اسر ووڊ جي الوداع جو برلن ترجمو) - 1948
 مادام بووري ( Gustave Flaubert 's Madame Bovary جو ترجمو) - 1950
 انسان اور ادي (تنقيدي مضمون) - 1953
 سورخ او سياه ( Stendhal 's Le Rouge et le Noir جو ترجمو) - 1953
 مين ڪيون شرمون (شيلا ڪزنز ٽو بيگ آءِ ايم شرماڊ جو ترجمو) - 1959
 ستارا يا بادبان (تنقيدي مضمون) – 1963ع
 موبي ڊڪ ( هرمن ميلويل جي موبي ڊڪ جو ترجمو) - 1967
 وقت جي راگني (تنقيدي مضمون) - 1969
 جديت يا مغربي گمراهيون ڪي تاريخ جو خاڪو (فلسفي ۽ تنقيدي مضمون) - 1979

 پڻ ڏسو 

 معين الدين چشتي
 نظام الدين اولياء
 اشرف جهانگير سمناڻي

 حوالو 

زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1978ع جون فوتگيون
زمرو:1919ع جون پيدائشون