پاڪستان جي سياست

پاڪستان جي سياست (Politics of Pakistan) آئين ۾ قائم ڪيل فريم ورڪ اندر ٿيندي آهي. ملڪ هڪ وفاقي پارلياماني جمهوريه آهي جنهن ۾ صوبائي حڪومتن کي اعليٰ درجي جي خودمختياري ۽ بقايا اختيار حاصل آهن. انتظامي طاقت قومي ڪابينا وٽ رکيل آهي جنهن جي سربراهي پاڪستان جي وزيراعظم، شهباز شريف (3 مارچ 20244 کان وٺي) ڪري ٿو، جيڪا ٻه رڪني پارليامينٽ ۽ عدليه سان ڪم ڪري ٿي.   آئين پاران مقرر ڪيل شرطون حڪومت جي انتظامي، قانون ساز ۽ عدالتي شاخن جي وچ ۾ طاقت جي حصيداري جي نازڪ چيڪ ۽ توازن فراهم ڪن ٿيون.See Part III: The Federation of Pakistan of the Constitution of Pakistan

رياست جو سربراهه صدر آهي جيڪو چونڊيل ادارن طرفان پنجن سالن جي مدت لاءِ چونڊيو ويندو آهي. آصف علي زرداري هن وقت پاڪستان جو صدر آهي (2024ع کان). صدر هڪ اهم اختيار هو جيستائين 18 هين ترميم، 2010 ۾ منظور ڪئي وئي، ان جي اڪثر اختيارن جي صدارت کي ختم ڪري ڇڏيو. ان وقت کان وٺي، پاڪستان هڪ نيم صدارتي نظام کان هڪ خالص پارلياماني حڪومت ڏانهن منتقل ٿي چڪو آهي. ترميم کان وٺي صدر جي اختيارين ۾ معافي جو حق ۽ ڪنهن به عدالت يا اٿارٽي پاران منظور ڪيل سزا کي معطل يا معتدل ڪرڻ جي صلاحيت شامل آهي.

حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي: انتظامي، قانون ساز ۽ عدالتي. ايگزيڪيوٽو شاخ ڪابينا تي مشتمل آهي ۽ ان جي اڳواڻي وزيراعظم ڪندو آهي. اهو قانون سازي شاخ کان مڪمل طور تي آزاد آهي جيڪو هڪ ٻه ڀيرا پارليامينٽ تي مشتمل آهي. اپر هائوس سينيٽ آهي جڏهن ته قومي اسيمبلي هيٺين ايوان آهي. عدالتي شاخ سپريم ڪورٽ جي ٺهڻ سان سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ ٻين هيٺين عدالتن سان گڏ ٺهي ٿي. عدليه جو ڪم آئين ۽ وفاقي قانونن ۽ ضابطن جي تشريح ڪرڻ آهي.

پاڪستان هڪ گهڻ جماعتي جمهوريت آهي جتي ڪيتريون ئي سياسي پارٽيون قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جي سيٽن لاءِ مقابلو ڪن ٿيون. جڏهن ته 1971ع ۾ ڍاڪا جي خاتمي کانپوءِ پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ جي وچ ۾ ٻه جماعتي نظام جوڙيو ويو. مرڪزي پارٽين جهڙوڪ مسلم ليگ (ق) ۽ پاڪستان تحریڪ انصاف جي مقبوليت ۾ به تيزي سان اضافو ٿيو آهي.  هٿياربند فوجن تاريخي طور تي ملڪ جي سياست ۾ هڪ بااثر ڪردار ادا ڪيو آهي، جيتوڻيڪ اهو تازو سالن ۾ گهٽجي ويو آهي. سال 1950ع کان 2000ع تائين، ڪيتريون ئي بغاوتون ٿيون جن جمهوري حڪومتن جو تختو اونڌو ڪيو.  سال 2008ع ۾ صدر پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ ”ملٽري اسٽيبلشمينٽ“ ۽ سياست جي وچ ۾ هڪ تيز لڪير ٺهي وئي آهي ۽ پاڪستان 2013ع جي عام چونڊن کانپوءِ هڪ جمهوريت بڻجڻ جي ويجهو وڃي رهيو آهي. فوج، جنهن جي پٺڀرائي سان عمران خان 2018ع ۾ قيادت سنڀالي، پر بعد ۾، اها حمايت وڃائڻ کان پوء،   سال 2022ع ۾ اقتدار تان هٽايو ويو.  بهرحال، هن سال 2024ع ۾ ٻيهر اليڪشن کٽي. پاڪستان جي ڪنهن به وزير اعظم ڪڏهن به پنهنجو مڪمل مدت پورو نه ڪيو آهي.

جمهوريت انڊيڪس جي درجه بندي، وی۔ڊيم (V-Dem) جمهوريت جا اشارا 2023ع جي مطابق، پاڪستان ايشيا ۾ 20 هين سڀ کان وڌيڪ چونڊيل جمهوري ملڪ هو.  2023ع ۾، فريڊم ان دي ورلڊ، فريڊم هائوس جي رپورٽ موجب، پاڪستان کي ”جزوي طور تي آزاد“ ملڪ قرار ڏنو ويو آهي ۽ ان کي انٽرنيٽ جي آزادي جي لحاظ کان ”آزاد نه“ جي درجه بندي ۾ رکيو ويو آهي.

حوالا

زمرو:سياست
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي سياسي تاريخ
زمرو:پاڪستان جي سياست