ڪاربان

ڪاربان (Carbon) ھڪ ڪيميائي تَت آھي، جن جو نشان C ۽ ايٽمي نمبر 6 آھي. اهو غير ڌاتو ۽ ٽيٽراويلينٽ آهي، يعني ان جو ائٽم ٻاهرين شيل ۾ 4 ويلنس اليڪٽرانن جي ڪري چار ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهي سگهندو آهي. ان جو تعلق دوري جدول جي گروپ 14 (ڪاربان گروپ) سان آهي. ڪاربان ڌرتيءَ جي مٿي واري پرت (Crust) جو 0.025 سيڪڙو حصو ٺاهي ٿو. ھن جا ٽي آئسوٽوپس، 13C 12C۽ 14C قدرتي حالت ۾ ملن  ٿا، 12C۽ 13Cمستحڪم آهن، جڏهن تہ 14Cهڪ ريڊيو نيوڪلائيڊ آهي، جيڪو 5,700 سال جي اڌ حياتي (Half Life) سان زوال پذير ٿئي ٿو. اها انهن ڪجهه عنصرن مان ھڪ آھي جيڪا قديم زماني کان وٺي سڃاتل آھن.


ڪاربان جا ائٽم مختلف طريقن سان پاڻ ۾ ڳنڍجي سگهن ٿا، نتيجي ۾ ڪاربان جا مختلف الوٽروپس (Allotropes) ٿين ٿا. سڃاتل الوٽروپس ۾، گراڦائٽ، هيرا، بي شڪل (Amorphous) ڪاربن ۽ فلرينس (Bucky Ball) شامل آهن. ڪاربان تت جون طبيعي خاصيتون الوٽروپڪ فارمن جي ڪري وڏي پيماني تي مختلف آهن. مثال طور، گرافائٽ غيرشفاف ۽ ڪاري رنگ جو هوندو آهي، هيرو انتھائي شفاف ۽ سخت هوندو آهي، جڏهن ته گريفائٽ ايترو نرم هوندو آهي ته ڪاغذ تي لڪير ٺاهي سگهي ٿو، هنڪري ان جو نالو، يوناني فعل "گرافيئن" (γράφειν) مان آھي، جنھن جو مطلب آهي "لکڻ"، جڏهن تہ هيرو قدرتي طور تي معلوم ٿيل سڀ شيئن کان سخت هوندو آهي. گريفائيٽ هڪ سٺو برقي موصل آهي جڏهن تہ هيرن جي برقي چالکائي (electrical conductivity) تمام گھٽ آهي. عام حالتن ۾، هيرا، ڪاربان نينو ٽيوب ۽ گرافائٽ سڀني سڃاتل مواد جي سڀ کان وڌيڪ حرارتي چالکائي (thermal conductivity) وارا آهن. سڀ ڪاربان ايلوٽروپس عام حالتن ۾ ٺوس هوندا آهن، گريفائٽ معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ تي سڀ کان وڌيڪ حر حرڪياتي (thermodynamically) طور تي مستحڪم فارم آهي. اها ڪيميائي مزاحمت ڪندڙ آهي، ايتري تائين جو آڪسيجن سان رد عمل ڪرڻ لاءِ پڻ اعلي گرمي پد جي ضرورت هوندي آهي.

پڻ ڏسو
 ڪيميائي عنصرن جي فهرست
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Carbon at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
 Carbon on Britannica
 Extensive Carbon page at asu.edu (archived 18 June 2010)
 Electrochemical uses of carbon (archived 9 November 2001)
 Carbon—Super Stuff. Animation with sound and interactive 3D-models. (archived 9 November 2012)

زمرو:ڪاربان گروپ
زمرو:ڪيميائي تت


Category:Allotropes of carbon
Category:Chemical elements with hexagonal planar structure
Category:Chemical elements
Category:Native element minerals
Category:Polyatomic nonmetals
Category:Reactive nonmetals
Category:Reducing agents

حوالا

زمرو:ڪيميائي تت