اترين قطب

اترین قطب (North Pole) جنهن کي جاگرافيائي اتر قطب، زميني اتر قطب يا 90هين متوازي اتر پڻ سڏيو ويندو آهي، اتر اڌ گول ۾ اهو نقطو آهي جتي ڌرتيءَ جي گردش جو محور ان جي مٿاڇري سان ملندو آهي. مقناطيسي اتر قطب کان فرق ڪرڻ لاءِ ان کي حقيقي اتر قطب سڏيو ويندو آهي.

اُتر قطب تعريف جي لحاظ کان ڌرتيءَ تي سڀ کان اُترین نقطو آهي، جيڪو ڏکڻ قطب ڏانهن متضاد طور تي بيٺل آهي. اهو جيوڊيٽڪ ويڪرائي ڦاڪ °90 اتر، انهي سان گڏ صحيح اتر جي سمت جي وضاحت ڪري ٿو. اتر قطب تي سڀني سمتون ڏکڻ طرف اشارو ڪن ٿيو؛ ڊگھائي جون سڀئي لائينون اتي گڏ ٿين ٿيون، تنهنڪري ان جي ڊگھائي کي ڪنهن به درجي جي قيمت طور بيان ڪري سگهجي ٿو. اتر قطب تي ڪو به ٽائيم زون مقرر نه ڪيو ويو آهي، تنهنڪري ڪنهن به وقت کي مقامي وقت طور استعمال ڪري سگهجي ٿو. تنگ ويڪرائي ڦاڪ جي دائرن سان گڏ، مخالف ڪلاڪ جي وار اوڀر ۽ ڪلاڪ جي وار اولهه آهي. اتر قطب اتر اڌ گول جي مرڪز ۾ آهي. ويجھي زمين کي عام طور، ڪافيڪلوبن ٻيٽ، گرين لينڊ جي اترئين ساحل کان اٽڪل  پري چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ڪجھه شايد نيم مستقل بجری جا ڪنارا ٿورو ويجهو آهن. ويجھي مستقل طور تي آباد ٿيل جڳھ Alert on Ellesmere Island, Canada آھي، جيڪو  قطب کان  جی مفاصلی تی واقع آھي.

جڏهن ته ڏکڻ قطب هڪ براعظمي زميني ماس تي واقع آهي، اتر قطب آرڪٽڪ سمنڊ جي وچ ۾ پاڻي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪي لڳ ڀڳ مستقل طور تي مسلسل منتقل ٿيندڙ سامونڊي برف سان ڍڪيل آهن. اتر قطب تي سمنڊ جي کوٽائي، روسي مير سبمرسيبل طرفان سال 2007 ۾ Russian sub plants flag at North Pole , Reuters, 2 August 2007۽ USS Nautilus پاران سال 1958ع ۾  تي ماپي وئي آهي.   ان ڪري اُتر قطب تي، ( ڏکڻ قطب جي برعڪس ) هڪ مستقل اسٽيشن تعمير ڪرڻ غير عملي آهي. بهرحال، سوويت يونين (بعد ۾ روس)، 1937ع کان وٺي عام طور تي سالياني بنيادن تي ڪيترائي انسان بردار اسٽيشنون ٺاهيا، جن مان ڪجھ قطب جي مٿان يا تمام ويجهو گذريا آهن. سال 2002ع کان وٺي، روسين جو هڪ گروپ پڻ ساليانو بنیاد تی  قطب جي ويجهو ھڪ خانگي استیشن، بارنيو قائم ڪيو آهي. اهو ڪم بهار جي شروعات ۾ ڪجهه هفتن تائين هلندو آهي. 2000ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيل مطالعي اڳڪٿي ڪئي آهي ته سال 2016ع کان 21ھین صدي جي آخر تائين آرڪٽڪ جي برفاني ڇڪتاڻ سبب،Black, Richard (8 April 2001). New warning on Arctic sea ice melt. BBC Ljunggren, David (5 March 2009). Arctic summer ice could vanish by 2013: expert. Reuters اتر قطب شايد موسمي طور تي برف کان خالي ٿي سگهي ٿو.

اترین قطب تائين پهچڻ جون ڪوششون 19ھین صدي جي آخر ۾ شروع ٿيون، جن ۾ ”اترین واري اتر" جو رڪارڊ ڪيترن ئي موقعن تي اڳتي وڌيو ويو. اتر قطب تي پهچڻ لاءِ پهريون غير تڪراري سفر نارجی جهاز جو هو، جنهن ۾ سال 1926ع ۾ 16 ماڻهو سوار هئا، جن ۾ مهم جو اڳواڻ روالڊ امنڊسین به شامل هو. ٽي اڳيون مهمون؛ جنھن جي اڳواڻي فريڊرڪ ڪڪ (1908ع، زمين)، رابرٽ پيري (1909ع، زمين) ۽ رچرڊ اي بائرڊ (1926ع، فضائي) ڪیو، هڪ ڀيرو قطب تي پهچڻ جي طور تي پڻ قبول ڪيو ويون. بهرحال، هر صورت ۾ بعد ۾ ڊيٽا جي تجزيي انهن جي دعوي جي درستگي تي شڪ پيدا ڪيو. 

زمين تي اترین قطب تائين پهچندڙ پهرين تصديق ٿيل مھم جا ماڻهو سال 1948ع ۾ 24 ماڻهن جي سوويت پارٽي طرفان هئا، جيڪي اليگزينڊر ڪزنيٽسوف جي سيور-2 آرڪٽڪ جي مهم جو حصو هئا، جيڪي قطب ڏانهن پيدل سفر فائنل ڪرڻ کان پهريان قطب ڏانهن جزوي طور تي پرواز ڪيا. اترین قطب تائين پهچڻ لاءِ پهريون مڪمل زميني سفر 1968ع ۾ رالف پليسٽڊ، والٽ پيڊرسن، گري پِٽزل ۽ جين-لوڪ بمبارڊيئر، سنو موبائيل استعمال ڪندي ۽ هوائي مدد سان ڪيو.

ڌرتيءَ جي گولي جي هڪ انتها. ان جي ٻي انتها ڏکڻ قطب هوندي آهي. انهن ٻنهي انتهائن تي موسم انتهائي سرد هوندي آهي ۽ ڇهن مهينن جو ڏينهن ۽ ڇهن مهينن جي رات ٿيندي آهي، ڌرتي پنهنجي محور جي چوگرد گردش ڪندي آهي اهي انهيءَ محور جون ٻه پڇاڙيون هونديون آهن. مٿين پڇاڙيءَ کي اتر قطب North Pole) ۽ هيٺين پڇاڙيءَ کي (South Pole) چوندا آهن. خط استوا کان پري هئڻ ڪري اتي ٻارنهن ئي مهينا برف ڄميل هوندي آهي.اتر قطب : (Sindhianaسنڌيانا)پروفيسر گيڪي (Prof. Geikie) ۽ ٻين ڀوڻ _ وگيان جي ڪتابن مان ڏيئي، پوءِ آرڪٽڪ  ريجن جو جيڪو احوال لوڪمانيه ڏنو آهي، سو مختصر طرح هن ريت آهي:
اتر قطب ڏي وڃبو، ته پهرين هيءَ ڳالهه ڌيان ڇڪائيندي ته سج ۽ ٻيا گرهه نڪي اڀرندي کان اڀرن ٿا، نڪي الهندي ڏي لهن ٿا؛ پر سڄو آڪاش منڊل ائين پيو گولائيءَ ۾ ڦري، جيئن ڪو ماڻهو کليل ڌوپ ڇٽي پنهنجي مٿان پيو ڦيرائي. اهو ڦيرو الهندي کان شروع ٿئي ٿو ۽ اڀرندي ڏي پورو ٿئي ٿو. هر هڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ٿئي ٿو. ائين هڪ سؤ اسي ڦيرا پورا ٿين يعني ڇهه مهينا گذرن، ته پوءِ سج ائين اڀرندو نظر ايندو آهي، جو ڄڻ ته ڏکڻ طرف کان اڀري ٿو  ۽ اتر ڏي چڙهندو وڃي ٿو. وري جڏهن سورج ڏکڻائڻ ٿيندو آهي يعني ڏکڻ طرف ڏي ويندو، تڏهن تارا ٽمڪندا نظر ايندا آهن. انهيءَ ريت اُتي ڇهه مهينا ڏينهن ته ڇهه مهينا رات! مطلب ته ٿلهي ليکي سڄي سال ۾ ڏينهن رڳو هڪڙو ٿيندو آهي، جو ڇهه مهينا ساندهه هلندو آهي، ۽ رات به ڇهن مهينن جي يڪي ٿيندي آهي، ايترو آهي ته اها يڪي ڇهه مهينن جي رات سمورو وقت ڪاري ٻاٽ لائي ڪانه بيٺي هوندي آهي. صبح ۽ سانجهيءَ جي شفق جو به سوجهرو ٿئي ٿو. اها شفق به ڪنڀر جي چڪ وانگر ڦرندي وتي، ۽ هرهڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ڪندي وتي. ڇهن مهينن جي رات کانپوءِ پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ته اول ٿورڙي روشني ٿيندي آهي، ۽ ٽمڪندڙ تارن مان ٿورا ٿورا غائب ٿيڻ لڳندا آهن. پوءِ لالاڻ وڌندي ويندي آهي، ته رفته رفته سڀ تارا گم ٿي ويندا آهن، ۽ پوءِ پرهه باکون ڪڍندي آهي.{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو }ڊاڪٽر وارن ۽ ٻين عالمن جي ڪتابن مان حوالا ڏيئي، لوڪمانيه تلڪ ڄاڻايو آهي، ته هر ڪنهن سال، 29 جنوريءَ جي، پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ۽ ستيتاليهه ڏينهن ساندهه پرڀات جي لالاڻ ڏسڻ ۾ ايندي آهي؛ تنهن کانپوءِ سج اُڀرندي (ڦرندو) نظر ايندو آهي. سج هڪ واريءَ نڪرندو آهي، ته هڪ سؤ چورانوي ڏينهن ساندهه بيٺو هوندو آهي. هر ڪنهن سال 25 سيپٽمبر جي سج لهندو آهي، ته به نماشام واري شفق اٺيتاليهه ڏينهن ساندهه لقاءُ لڳائي بيٺي هوندي آهي، يعني 13 نومبر کان وٺي رات ٿيندي آهي. مطلب ته ورهيه جي 365 ڏينهن مان ستيتاليهه ڏينهن پرڀات، هڪ سؤ چورانوي ڏينهن سج جو سوجهرو، اَٺيتاليهه ڏينهن نماشام جي شفق ۽ ڇاهتر ڏينهن رات ٿيندي آهي. وقتي، رات جي اوندهه ڇاهتر بدران فقط سٺ ڏينهن هلندي آهي. اهو تفاوت اُتي جي وايو منڊل ۽ ٻين سببن ڪري ٿيندو آهي. اهي ڪن يوروپين جا اکين ڏٺا احوال آهن، جي لوڪمانيه سندن لکيل ڪتابن مان ڪڍي، پنهنجي ڪتاب ”آرڪٽڪ هوم“ ۾ ڄاڻايا آهن.{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو } 

واضح تعريف 
جستجو ء گولا 
ڏينهن ۽ رات 
وقت جو حساب
آبهوا، اتر قطب تي سامونڊي برف
نباتات ۽ جانور 
اترين قطب ۽ آرڪٽڪ علائقن تي علائقائي دعويٰ== 
ثقافتي تنظيمون 
پڻ ڏسو 

• آرڪٽڪ تعاون ۽ سياست

• آرڪٽڪ ڪائونسل

• آرڪٽڪ آئس پيڪ

• آرڪٽڪ هوم

• انٽارڪٽيڪا

• بائيوم 

• پولارس 

• ڏاکڻي قطب

• آسماني قطب
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Arctic Council 
 The Northern Forum 
 North Pole Web Cam 
 FAQ on the Arctic and the North Pole 
 Daylight, Darkness and Changing of the Seasons at the North Pole 
 Video of the Nuclear Icebreaker Yamal visiting the North Pole in 2001 
 Polar Discovery: North Pole Observatory Expedition 

زمرو:اترين قطب
زمرو:قطبين
زمرو:آرڪٽڪ جي جاگرافي
زمرو:ڌرتي جو اڌ اترين حصو
زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
Category:Navigation
Category:Northern Canada

حوالا