لال قلعو، مظفرآباد

لال قلعو (اردو: لال قلعہ)، جيڪو مظفرآباد قلعو جي نالي سان پڻ مشهور آهي، 16هين صدي جو هڪ قلعو آهي جيڪو مظفرآباد، آزاد ڄمون ۽ ڪشمير، پاڪستان ۾ واقع آهي. اهو ڪشمير جي چڪ خاندان طرفان تعمير ڪرايو هو. قلعي کي ’رٽا قلعو‘ يا صرف ’قلعو‘ به چيو وڃي ٿو.

 تعمير ۽ فن تعمير 
16 صدي عيسويء ۾، ڪشمير جي چڪ حڪمرانن کي مغلن کان شهر کي خطرو هو. دفاع لاءِ، هنن 1559ع ۾ مظفرآباد جي اولهه ۾ هڪ اسٽريٽجڪ مقام تي قلعي جي تعمير شروع ڪئي.مغل سلطنت 1587ع ۾ ڪشمير تي قبضو ڪري ورتو ۽ قلعو پنهنجي اهميت وڃائي ويٺو. آخرڪار، قلعي جي اڏاوت 1646ع ۾ بمبا خاندان جي سلطان مظفر خان جي دور حڪومت ۾ مڪمل ٿي، جيڪو مظفرآباد جو باني هو.

قلعي جي اڏاوت مان معلوم ٿئي ٿو ته ان جي اڏاوت ۾ وڏين وڏين ماهرن ۽ جوڙجڪ ۾ حصو ورتو. ان جي چوڌاري ٽن پاسن کان نيلم ندي (اڳوڻي ڪشن گنگا نديءَ جي نالي سان مشهور آهي. قلعي جي اترئين حصي ۾ ڇتون هيون، جن جا قدم درياهه جي ڪناري ڏانهن ويندا هئا. اڀرندي طرف جو مکيه دروازو ٻوڏ جي پاڻيءَ جي خطرن کان چڱيءَ طرح محفوظ هو، پر اتر طرف ڪجهه حصن کي نقصان پهتو آهي. اڳي قلعي جي دروازي تي هڪ سراءِ هئي، پر هاڻي فقط ان اڏاوت جا نشان باقي بچيا آهن.

 ڇڏڻ 
1846ع ۾ ڊوگرا خاندان جي مهاراجا گلاب سنگهه سياسي ۽ فوجي آپريشن لاءِ قلعي جي تعمير ۽ توسيع جو ڪم شروع ڪيو ۽ سندس جانشين مهاراجا رنبير سنگهه اهو ڪم مڪمل ڪيو. پوءِ ڊوگرا فوجي 1926ع تائين قلعي کي استعمال ڪيو، جنهن کانپوءِ هڪ نئين ڇانوڻي ٺاهي وئي، جنهن سان لال قلعو هڪ ڀيرو ٻيهر ختم ٿي ويو. 1947ع جي وچ ڌاري، ڊوگرا لشڪر هليو ويو، جنهن ڪري قلعو ڇڏي ويو.

 نقصان 
عجائب گھر ۾ موجود قلعي جا اڪثر آثار ان سان جڙيل هٿيارن ۽ ڊيلرن چوري ڪيا ۽ 2005 ۾ ڪشمير جي زلزلي دوران هڪ وڏو حصو تباهه ٿي ويو.

 بحالي 
بعد ۾ آڪٽوبر 2019 ۾، آزاد ڪشمير جي حڪومت ۽ لاهور والڊ سٽي اٿارٽي (LWCA) آزاد ڪشمير ۾ لال قلعي ۽ ٻين اهم ورثي جڳهن جي بحالي ۽ تحفظ لاءِ مفاهمت جي هڪ ياداشت (MoU) تي صحيحون ڪيون.

2022 ۾ آزاد ڪشمير جي دوري تي، پاڪستان ۾ آمريڪي سفير ڊونلڊ بلوم قلعي جو دورو ڪيو.

 پڻ ڏسو 

 آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
 پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست

 حوالا 

زمرو:ڪشمير ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا