عثمان دان فوديو

عثمان دان فوديو (عربي ٻولي: عثمان بن فودي؛ 15 ڊسمبر 1754 - 20 اپريل 1817)، Hunwick, John O. 1995. "Arabic Literature" in Africa: the Writings of Central Sudanic Africa, pp. هڪ فولاني اسڪالر، اسلامي مذهبي استاد، شاعر، انقلابي ۽ هڪ فلسفي هو،  جنهن سوڪوٽو خلافت جو بنياد وڌو ۽ ان جي پهرين خليفي طور حڪومت ڪئي.I. Suleiman, The African Caliphate: The Life, Works and Teachings of Shaykh Usman Dan Fodio (1757–1817) (2009). ڪامياب انقلاب کان پوءِ ”جماعت“ کيس اميرالمومنين (مؤمنن جو سردار) جو لقب ڏنو. هن تخت کي رد ڪيو ۽ اسلام جي دعوت جاري رکي.

گوبير، نائيجيريا ۾ پيدا ٿيو، شیخ عثمان 1400ع جي شروعات کان وٺي هائوسا بادشاهت ۾ رهندڙ شهري نسلي فلاني ماڻهن جي تورودبي قبيلن جو اولاد هو.  شروعاتي زندگي ۾، شیخ عثمان اسلامي علوم ۾ چڱي طرح تعليم حاصل ڪئي ۽ جلد ئي، هن سڄي نائيجيريا ۽ ڪيمرون ۾ اسلام جي تبليغ شروع ڪئي. هن مذهب، حڪومت، ثقافت ۽ سماج بابت سئو کان وڌيڪ ڪتاب لکيا. هن موجود آفريقي مسلم اشرافيه تي تنقيد ڪئي، جنهن کي هن انهن جي لالچ، بت پرستي، شريعت جي معيارن جي ڀڃڪڙي طور ڏٺو.

شیخ عثمان هڪ اسلامي مذهبي ۽ سماجي انقلاب شروع ڪيو جيڪو گوبير کان وٺي جديد نائيجيريا ۽ ڪيمرون ۾ پکڙجي ويو. هن انقلاب اولهه آفريڪا ۽ ان کان ٻاهر جي ٻين بغاوتن کي متاثر ڪيو. 1803ع ۾، هن سوڪوٽو خلافت قائم ڪئي ۽ سندس پوئلڳن کيس امیر المومنین جي حيثيت سان بيعت ڪئي. عثمان ظالم بادشاهن خلاف جهاد جو اعلان ڪيو ۽ بادشاهن کي شڪست ڏني. عثمان جي اڳواڻي ۾، ​​خلافت اڄوڪي برڪينا فاسو، ڪيمرون، ڏاکڻي نائجر ۽ اتر نائيجيريا جي اڪثر علائقن ۾ وڌايو. شیخ عثمان دان فوڊيو حڪمرانيءَ جو گهڻو حصو رد ڪري ڇڏيو ۽ آفريڪا ۾ مذهبي اصلاح پسندن ۽ جهادي اڳواڻن سان لاڳاپا وڌائڻ دوران، هن جلد ئي سوڪوٽو رياست جي حقيقي قيادت پنهنجي پٽ، محمد بيلو جي حوالي ڪري ڇڏي. 

هن عورتن ۽ مردن لاءِ خواندگي ۽ اسڪالر شپ جي حوصلا افزائي ڪئي ۽ هن جون ڪيتريون ئي ڌيئرون عالم ۽ اديب بڻجي سامهون آيون. هن جون لکڻيون ۽ چوڻيون اڄ به گهڻو حوالا جاري آهن ۽ اڪثر ڪري نائيجيريا ۾ شيهو جي نالي سان حوالو ڏنو ويو آهي. ڪجهه پيروڪار عثمان دان فوڊيو کي مجدد، خدائي موڪليل ”اسلام جو سڌارڪ“ سمجهن ٿا.John O. Hunwick. "African And Islamic Revival" in Sudanic Africa: A Journal of Historical Sources : #6 (1995). شيهو دان فوڊيو جي بغاوت 17هين، 18هين ۽ 19هين صديءَ ۾ جهاد جي نالي سان بيان ڪيل تحريڪ جي هڪ وڏي ڪڙي هئي.  ان بعد 1650ع کان 1750ع جي وچ ۾ فتوا بُنڊو، فوٽا تورو ۽ فوٽا جالون ۾ ڪاميابيءَ سان جهاد ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ اهي ٽي اسلامي رياستون وجود ۾ آيون. هن جي موڙ ۾، شيهو ڪيترن ئي بعد ۾ اولهه آفريڪا جي جهادن کي متاثر ڪيو، جن ۾ سيڪو امادو، مسينا سلطنت جو باني ۽ عمر سيدو ٽال، ٽوڪوولر سلطنت جو باني، جنهن هڪ فوڊيو جي پوٽي سان شادي ڪئي.

حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:آفريڪي شخصيتون
زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان
زمرو:1817ع جون فوتگيون
زمرو:نائيجيريا جي شخصيتون