آرسينڪ

آرسينڪ یا سنکيو (انگريزي: Arsenic؛ عربي: زرنيخ) ھڪ ڪیمیائي عنصر آهي جنھن جي نشاني "As" ۽ ايٽمي نمبر 33 آهي. اهو هڪ ميٽيلائيڊ آهي ۽ پنڪٽوجن مان هڪ آهي، تنهن ڪري ان جي ڪيتريون ئي خاصيتون گروپ 15 جي پاڙيسري ميمبرن، فاسفورس ۽ اينٽيموني سان ملڻ ٿيون. عام طور تي، آرسينڪ هڪ زهر طور مشهور آهي. اهو قدرتي طور تي ڪيترن ئي معدنيات، عام طور تي گندرف ۽ ڌاتن سان گڏ، پر هڪ خالص عنصري ڪرسٽل جي طور تي پڻ ملي ٿو. ان ۾ مختلف شڪل (Allotrope) آهن، پر صرف سائي رنگ جو شڪل، جنهن ۾ ڌاتوئي ظاهر ٿئي ٿو، صنعت لاءِ اهم آهي.

آرسينڪ جو بنيادي استعمال شيھي (Lead) جي مصرعن ۾ آهي (مثال طور، ڪار جي بيٽرين ۽ گولا بارود ۾). آرسينڪ سيمي ڪنڊڪٽر اليڪٽرانڪ ڊوائيسز ۾ هڪ عام اين-قسم (n-type) جو ڊوپنٽ پڻ آهي ۽ III-V مرڪب سيمي ڪنڊڪٽر گيليم آرسينائيڊ جو هڪ جزو آهي. آرسينڪ ۽ ان جا مرڪب، خاص طور تي ٽرائي آڪسائيڊ، جراثيم ڪش، ڪاٺ جي شين جي حفاظت، جڙي ٻوٽين ۽ جيوت جي ختم ڪرڻ ۾ استعمال ٿيندا آهن ۽ هن ڪارڻ آرسينڪ ۽ ان جي مرڪبن جو استعمال مسلسل زهر جي وڌندڙ سڃاڻپ سان گهٽجي رهيو آهي.

آرسينڪ قديم زماني کان وٺي انسانن لاءِ زهر طور سڃاتو وڃي ٿو. جڏهن ته، بيڪٽيريا جون ڪجھ اي جنسون آرسينڪ جي مرڪبن کي ساهه جي ميٽابولائٽس طور استعمال ڪرڻ جي قابل آهن. جڏهن ته، انسانن ۽ ٻين ملٽي سيلولر جيو لاء، آرسينڪ جي ضرورت کان وڌيڪ موجودگي زهر جو سبب بڻجي ٿي. زميني پاڻي جي آرسينڪ آلودگي هڪ مسئلو آهي جيڪو دنيا جي لکين ماڻهن کي متاثر ڪري ٿو.

آمريڪا جي ماحولياتي تحفظ واري ايجنسي جو چوڻ آهي ته آرسينڪ جون سڀئي شڪلون انساني صحت لاءِ هڪ سنگين خطرو آهن. آمريڪا جي زهريلي مادن ۽ هنن جي بيمارين جي رجسٽري ايجنسي سپر فنڊ سائيٽن تي خطرناڪ مادن جي 2001ع جي ترجيحي فهرست ۾ آرسينڪ کي نمبر 1 قرار ڏنو آهي. آرسينڪ کي گروپ-اي (Group-A) ڪارڪينوجين طور درجه بندي ڪيو ويو آهي.

خاصيتون 
آرسينڪ جا مرڪب
وقوع ۽ پيداوار
تاريخ
اپليڪيشن 
حياتياتي ڪردار 
ماحولياتي مسئلا
زهر ۽ احتياط
پڻ ڏسو 
ٻاهريان ڳنڍڻا

 WHO fact sheet on arsenic
 Arsenic Cancer Causing Substances, U.S. National Cancer Institute.
 CTD's Arsenic page and CTD's Arsenicals page from the Comparative Toxicogenomics Database
 Contaminant Focus: Arsenic  by the EPA.
 Environmental Health Criteria for Arsenic and Arsenic Compounds, 2001 by the WHO.
 National Institute for Occupational Safety and Health – Arsenic Page


Category:Chemical elements
Category:Metalloids
Category:Semimetals
Category:Hepatotoxins
Category:Pnictogens
Category:Endocrine disruptors
Category:IARC Group 1 carcinogens
Category:Trigonal minerals
Category:Minerals in space group 166
Category:Teratogens
Category:Fetotoxicants
Category:Suspected testicular toxicants
Category:Native element minerals
Category:Chemical elements with rhombohedral structure

حوالا

زمرو:ڪيميائي تت