ڪوارا رياست

ڪوارا (انگريزي: Kwara State؛ يوروبا: Ìpínlẹ̀ Kwárà، اپنلي ڪوارا) نائيجيريا جي اولهه واري هڪ رياست آهي. هن رياست جي حدون اوڀر ۾ ڪوگي رياست، اتر ۾ نائيجر رياست ۽ ڏکڻ ۾ اڪيتي، اوسن ۽ اويو رياستن سان ملڻ ٿيون. اولهه ۾ هن جي سرحد نائيجيريا ۽ بينن جي بين الاقوامي سرحد جو حصو آهي.   رياست جي راڄڌاني الورن شهر آهي. رياست 16 مقامي حڪومتي علائقن ۾ ورهايل آهي.

نائيجيريا جي 36 رياستن مان، ڪوارا ايراضيءَ ۾ نائين نمبر تي آهي پر سال 2016ع تائين لڳ ڀڳ 32 لک آبادي سان گڏ ڇهين نمبر تي گهٽ آبادي واري رياست آهي. جاگرافيائي طور تي، ڪوارا اوڀر ۾ اولهه سوڊاني سوانا ۽ رياست جي باقي حصي ۾ گني ٻيلا-سوانا موزائيڪ ايڪو ريجن جي وچ ۾ ورهايل آهي. اهم جاگرافيائي خاصيتن ۾ درياءَ شامل آهن جن ۾ نائجر درياهه اتر سرحد سان گڏ جيبا ڍنڍ ۾ وهندو آهي ان کان اڳ جو سرحد طور جاري رهي ٿو جڏهن ته اوون، آسا، الوڪو ۽ اويون نديون اندروني حصي مان وهنديون آهن. رياست جي اتر اولهه ۾ ڪينجي نيشنل پارڪ جو بورگو سيڪشن آهي، هڪ وڏو قومي پارڪ جنهن ۾ سائو ٻگھا، هپو، آفريقي هاٿي، زيتوني لنگور ۽ ڇه سڳا ھرڻ سان گڏ ڌرتيء تي ڪجهه آخري بچيل اولهه آفريقي شينهن جي آبادي شامل آهي. ڏور ڏکڻ اولهه ۾، اولڊ اويو نيشنل پارڪ جي هڪ ننڍڙي حصي ۾ تاج واري عقاب، جهنگي چيل، جهنگي ڀينس،  ڀولڙن ۽ ڪوب هرڻ جي آبادي آهي. 

ڪوارا رياست ۾ مختلف نسلي گروهن جي آبادي ڪيترن ئي سالن کان رهي آهي، خاص طور تي اڪثريت يوروبا ماڻهو جيڪي سڄي رياست ۾ رهن ٿا. اتر اوڀر ۾ نوپي ماڻهن جي وڏي اقليت، اولهه ۾ باریبا (باٽونو) ۽ بوسا (بوڪوبارو) ماڻهو ۽ ايلورن ۾ فولاني ماڻهو، جيڪا خانه بدوش چرواهن جي طور تي رياست مان گذرندا آهن.

نوآباديات جي دور کان اڳ، علائقي جي اڪثريت جيڪي هاڻي ڪوارا رياست آهي اويو سلطنت جو حصو هو، بورگو بادشاهتن ۾ اولهائين حصن جو حصو باریبا، بوڪو ۽ بيسا ماڻهن ۽ نوپي بادشاهت (1531-1835) جي آبادي سان گڏ هو. سال 1800ع جي وچ ۾، فولا جهادي تحريڪ ڪوارا رياست جي ڪجهه حصي تي قبضو ڪيو جيڪو هاڻي آهي ۽ ان کي سوڪوٽو خلافت جي گوانڊو امارت ۾ شامل ڪيو. 1890ع ۽ 1900ع جي ڏهاڪي ۾، برطانوي نوآبادياتي فوجون علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ان کي اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ ۾ شامل ڪيو. اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ پوء 1914ع ۾ برطانوي نائيجيريا ۾ ضم ٿي ويو، جيڪا اڳ جو 1960ع ۾ آزاد نائيجيريا جو حصو بڻجي ويو. اصل ۾، موجود ڪوارا رياست 1967ع تائين آزادي کان پوءِ واري اترين علائقي جو حصو هئي، جڏهن اهو علائقو ورهايو ويو ۽ علائقو اولهه مرڪزي رياست بڻجي ويو. 1976ع ۾ رياست جو نالو ڪوارا رياست رکيو ويو ۽ سال 1990ع جي ڏهاڪي م ان جي ڏکڻ اوڀر کي ڪوگي رياست جو حصو بڻائڻ لاءِ ورهايو ويو ۽ ان جي اتر اولهه بورگو ڊويزن کي نائيجر رياست جي بورگو ڊويزن ۾ شامل ڪيو ويو.

معاشي طور تي، ڪوارا رياست گهڻو ڪري زراعت، خاص طور تي ڪافي، ڪپهه، مونگ پھلي، ڪوڪو، پام (تيل جي کجي) ۽ ڪولا نٽ فصلن تي ٻڌل آهي. معيشت جي ٻيئن اهم شعبن ۾ ملازمتون خاص طور تي ايلورين شهر ۾ ۽ ڍورن، ٻڪرين ۽ رڍن جي چرپر ۽ پالڻ آهن. ڪوارا رياست ۾ اعليٰ تعليم جا ڪيترائي ادارا موجود آهن ۽ رياست ملڪ ۾ گڏيل طور تي  انساني ترقي جي اشاريه تي ويهون نمبر تي آهي.  

تاريخ
پڻ ڏسو
ٻاهريان ڳنڍڻا
حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون