البرٽا

البرٽا (Alberta) ڪئنیڊا جي تيرهن صوبن ۽ علائقن مان هڪ آهي. اهو اولھہ ڪئنیڊا جو هڪ حصو آهي ۽ ٽن پريري صوبن مان هڪ آهي. البرٽا جون سرحدون اولهه ۾ برٽش ڪولمبيا، اوڀر ۾ ساسڪيچوان، اتر ۾ اتر اولهه وارا علائقا ۽ ڏکڻ ۾ آمريڪي رياست مونٽانا سان لڳن ٿيون. اهو ڪئناڊا ۾ صرف ٻن لينڊ لاڪڊ صوبن مان هڪ آهي، ساسڪاچيوان ٻيو آهي.  صوبي جو اڀرندي حصو عظيم ميدانن جي قبضي ۾ آهي، جڏهن ته اولهه وارو حصو راڪي جبلن سان لڳل آهي. صوبو گهڻو ڪري براعظمي آبهوا رکي ٿو پر هوا جي خشڪي سبب گرمي پد ۾ تيز تبديليون اچن ٿیو. اولهندي البرٽا ۾ موسمي گرمي پد جي ڦيرڦار ڪڏهن ڪڏهن چنوڪ واء جي ڪري گهٽ واضح ٿينديون آهن.

البرٽا  تي ايراضيءَ جي لحاظ کان چوٿون وڏو صوبو آهي،  ۽ چوٿون وڏو صوبو آهي، جيڪو 42,62,635 ماڻهن جو گهر آهي.  البرٽا جي گاديءَ جو هنڌ ايڊمونٽن آهي، جڏهن ته ڪئلگري ان جو سڀ کان وڏو شهر آهي."The 10 Biggest Cities In Alberta".  ھی ٻن البرٽا جي سڀ کان وڏي مردم شماري وارا ميٽروپوليٽن علائقا آهن. اڌ کان وڌيڪ البرٽا جا رھواسی يا ته ايڊمونٽن يا ڪئلگری ۾ رهن ٿا، جيڪي ٻن شهرن جي وچ ۾ رقابت کي جاري رکڻ ۾ مدد ڪن ٿا. انگريزي صوبي جي سرڪاري ٻولي آهي. سال 2016ع ۾ %76.0 البرٽا جا رھواسی اينگلوفون هئا، %1.8 فرينڪوفون ۽ 22.2٪ ايلوفون هئا."Census 2016 Language of Albertans"  (consulted April 2021)

البرٽا جي معيشت هائيڊرو ڪاربن، پيٽروڪيميڪل صنعتن، جانورن ۽ زراعت تي ٻڌل آهي. تيل ۽ گئس جي صنعت 1947 کان وٺي البرٽا جي معيشت جو هڪ ستون رهيو آهي، جڏهن لیدوک Leduc نمبر 1 جي کوهه تي تيل جا ڪافي ذخيرا دريافت ڪيا ويا. اهو به صوبي جي سڃاڻپ جو حصو بڻجي ويو آهي. جيئن ته البرٽا صوبو هائيڊرو ڪاربن ۾ سڀ کان وڌيڪ امير آهي، اهو ڪينيڊا جي سرزمين تي پيدا ٿيندڙ تيل ۽ قدرتي گئس جو %70 مهيا ڪري ٿو. سال 2018ع ۾، البرٽا جي پيداوار، ڪئناڊا جي جي ڊي پي جو %15.27 یعنی 338.2 بلين آمريڪی ڈالر هئي. 

سال 1930ع تائين، البرٽا جي سياسي منظرنامي ۾ 2 وڏيون پارٽيون شامل هيون: مرڪز۔کاٻي ڌری وارا لبرل ۽ يونائيٽيڊ فارمرز آف البرٽا. اڄ، البرٽا عام طور تي هڪ قدامت پسند صوبي طور سمجهيو ويندو آهي. ساڄي ڌر جي سوشل ڪريڊٽ پارٽي 1935ع کان 1971ع تائين مسلسل آفيس سنڀالي ان کان اڳ مرڪزي ساڄي ڌر جي ترقي پسند ڪنزرويٽوز 1971ع کان 2015ع تائين مسلسل آفيسون سنڀاليون، بعد ۾ ڪينيڊا جي تاريخ ۾ صوبائي يا وفاقي سطح تي حڪومت ۾ سڀ کان ڊگھي اڻ ٽٽندڙ حڪومت هئي.

ڪئناڊا جو حصو ٿيڻ کان اڳ، البرٽا ڪيترن ئي فرسٽ نيشنز جو گھر رهيو آهي جهڙوڪ Plains Indians ۽ Woodland Cree . اهو پڻ هڪ علائقو هو جيڪو حريف ڪمپنين هڊسن بي ڪمپني ۽ نارٿ ويسٽ ڪمپني جي فر واپارين طرفان استعمال ڪيو ويو. ڪئناڊا جي ڊومينين اهي زمينون خريد ڪيون جيڪي سال 1870ع ۾ البرٽا اتر۔اولھہ علایقی (NWT) جو حصو بڻجي ويو. 1800ع جي آخر کان وٺي 1900ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين، ڪيترائي مهاجر آيا ته جيئن پریری جی صوبن کي آمريڪا سان ملائڻ کان روڪيو وڃي. ڪڻڪ پوکڻ ۽ چوپايو مال پالڻ به تمام گهڻو منافعي وارو ٿيو. سال 1905ع ۾ البرٽا ايڪٽ پاس ڪيو ويو، جيڪو البرٽا جو صوبو ٺاهي. سال 1947ع ۾ تيل جا وڏا ذخيرا دريافت ٿيا. سال 1967ع ۾ تيل جي زمینن جو استحصال شروع ٿيو.

البرٽا پنهنجي قدرتي خوبصورتي، فوسلز ۾ مالا مال ۽ اهم فطري ذخيرن جي رهائش لاءِ مشهور آهي. البرٽا ڇهن يونيسڪو نامزد ڪيل عالمي ورثي واري سائيٽن جو گهر آهي: ڪينيڊين راڪي مائونٽين پارڪ، ڊائناسور پراونشل پارڪ، هيڊ۔سمیشڊ۔ان بفيلو جمپ، واٽرٽن-گليشيئر انٽرنيشنل پيس پارڪ، ووڊ بفيلو نيشنل پارڪ ۽ رائٽنگ۔آن۔روک صوبائي پارڪ. ٻين مشهور سائيٽن ۾  بينف نيشنل پارڪ، ايلڪ ٻيٽ نيشنل پارڪ، جاسپر نيشنل پارڪ، واٽرٽن ڍنڍون نيشنل پارڪ ۽ ڊرم هيلر شامل آهن.

 حوالا 

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا