لوئزيانا

لوئزيانا یا لوئسيانا (Louisiana؛  فرانسيسي: Louisiane؛ اسپيني: Luisiana) آمريڪا جي گڏيل رياستن جي ديپ ڏکڻ ۽ ڏکڻ مرڪزي علائقن ۾ هڪ رياست آهي. هن جون سرحدون اولهه ۾ ٽيڪساس، اتر ۾ آرڪنساس ۽ اوڀر ۾ مسيسپي رياست سان لڳن ٿيون. آمريڪا جي 50 رياستن مان، اها زمين جي ايراضيءَ ۾ 20هين ۽ آبادي جي لحاظ کان 25هين نمبر تي آهي، جنهن جي لڳ ڀڳ 46 لک آبادي آهي. ان جي فرينچ ورثي جي عڪاسي ڪندي، لوزيانا واحد آمريڪي رياست آهي جنهن ۾ سياسي ذيلي تقسيم کي "پارش" سڏيو ويندو آهي، جيڪي ملڪ جي برابر آهن، ان کي صرف ٻن آمريڪي رياستن مان هڪ بنايو آهي، جيڪي ڪائونٽيز ۾ ورهايل نه آهن (ٻي الاسڪا ۽ ان جا بورو آهن). بيٽن روج رياست جي گاديءَ جو هنڌ آهي، ۽ نيو اورلينز، فرينچ لوزيانا جو علائقو، ان جو سڀ کان وڏو شهر آهي، جنهن جي آبادي اٽڪل 3,83,000 آهي. لوزيانا جي ڏکڻ ۾ ميڪسيڪو جي نار سان گڏ ساحل آهي. ان جي اڀرندي سرحد جو هڪ وڏو حصو مسيسپي نديءَ طرفان نشان لڳايو ويو آهي.
لوزيانا جي اڪثر زمينون مسيسپي نديءَ جي هيٺان ڌوئيندڙ تلاءَ مان ٺهيون هيون، جن ۾ وڏي ڊيلٽا ۽ ساحلي دلدل ۽ دلدل جا وسيع علائقا ڇڏيا ويا هئا. انهن ۾ هڪ امير ڏاکڻي بايوٽا شامل آهي، جنهن ۾ پکين جهڙوڪ ibises ۽ egrets، وڻن جي ڏيڏر جا ڪيترائي قسم؛ جيئن رياست آمريڪي گرين وڻ جي ڏيڏر ۽ مڇي جهڙوڪ اسٽرجن ۽ پيڊل فش کي تسليم ڪيو آهي. وڌيڪ بلندي وارا علائقا، خاص طور تي اتر ۾، مختلف قسم جي ماحولياتي نظامن تي مشتمل آهن جهڙوڪ ٽال گراس پريري، لانگ ليف پائن فاريسٽ ۽ ويٽ ساوانا؛ اهي ٻوٽن جي غير معمولي وڏي تعداد جي حمايت ڪن ٿا، جن ۾ زميني آرڪيڊس ۽ گوشت خور ٻوٽن جا ڪيترائي قسم شامل آهن. اڌ کان وڌيڪ رياست جنگل آهي. لوزيانا مسيسپي درياء جي نظام ۽ ميڪسيڪو جي نار جي سنگم تي واقع آهي. 17 صدي عيسويء ۾ يورپين جي اچڻ کان هزارين سال اڳ ان جي مقام ۽ جيوتائي تنوع مختلف مقامي گروهن کي راغب ڪيو. لوزيانا ۾ اٺن اصلي آمريڪي قبيلا آهن؛ ڪنهن به ڏاکڻي رياست جي سڀ کان وڌيڪ، جن مان چار وفاقي طور تي تسليم ٿيل آهن ۽ ڏهه رياستي طور تي تسليم ٿيل آهن. فرينچن 1682ع ۾ علائقي تي دعويٰ ڪئي، ۽ اهو نئون فرانس جي وڏي ڪالوني جو سياسي، تجارتي ۽ آبادي جو مرڪز بڻجي ويو. اسپيني راڄ جي ٿوري عرصي کان پوءِ، لوزيانا 1801ع ۾ فرانس کي واپس ڪيو ويو، ان کان اڳ 1803ع ۾ آمريڪا خريد ڪيو. ان کي 1812ع ۾ 18هين رياست طور يونين ۾ داخل ڪيو ويو. رياستي حيثيت جي پٺيان، لوزيانا اوڀر آمريڪا کان آبادگارن جي آمد سان گڏوگڏ ويسٽ انڊيز، جرمني ۽ آئرلينڊ کان مهاجرن کي ڏٺو. هن هڪ زرعي بوم جو تجربو ڪيو، خاص طور تي ڪپهه ۽ ڪمند ۾، جيڪي بنيادي طور آفريڪا کان غلامن پاران پوکيا ويا هئا. هڪ غلام رياست جي حيثيت ۾، لوزيانا آمريڪي گهرو ويڙهه دوران آمريڪا جي ڪنفيڊرٽ رياستن جي اصل ستن ميمبرن مان هڪ هئي. لوزيانا جي منفرد فرانسيسي ورثو ان جي مٿين لفظن، ٻولين، رواج، ڊيموگرافڪ، ۽ قانوني نظام ۾ ظاهر ٿئي ٿي.

لوزيانا جو منفرد فرانسيسي ورثو ان جي مٿين لفظن، ٻولين، ثقافت، ڊيموگرافڪ، ۽ قانوني نظام ۾ ظاهر ٿئي ٿو. باقي ڏاکڻي گڏيل رياستن سان تعلق رکندڙ، لوزيانا گهڻ لساني ۽ گهڻ ثقافتي آهي، لوزيانا فرينچ (ڪيجون، ڪريول)، اسپينش، فرينچ ڪينيڊين، اڪيڊين، سينٽ ڊومنگيو ڪريول، اصلي آمريڪي ۽ اولهه آفريڪي ثقافتن (عام طور تي اولاد) جي ميلاپ کي ظاهر ڪري ٿو. 18هين صدي عيسويء ۾ چوري ٿيل غلامن جو؛ تازو مهاجرن ۾ فلپائني ۽ ويٽنامي شامل آهن. سول جنگ کان پوءِ واري ماحول ۾، اينگلو-آمريڪن اينگلوائيزيشن لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ سال 1921ع ۾، انگريزيءَ کي ٿوري ئي وقت ۾ لوزيانا جي اسڪولن ۾ تعليم جي واحد ٻولي بڻايو ويو، ان کان اڳ سال 1974ع ۾ گهڻ لسانيات جي پاليسي بحال ڪئي وئي. لوزيانا جي ڪا به سرڪاري ٻولي نه آهي ۽ رياستي آئين ۾ ”ماڻهن جو حق آهي ته هو پنهنجي تاريخي، لساني ۽ ثقافتي ماڳن جي تحفظ، پرورش ۽ ترقيءَ جو حق“ 

قومي اوسط جي بنياد تي، لوزيانا عام طور تي آمريڪي رياستن جي وچ ۾ صحت، تعليم ۽ ترقي جي لحاظ کان، غربت ۽ قتل جي اعلي شرحن سان، اڪثر ڪري هيٺين نمبر تي آهي. سال 2018ع ۾، منشيات سان لاڳاپيل موت جي اعلي سطح سان، لوزيانا کي ملڪ ۾ گھٽ ۾ گھٽ صحتمند رياست قرار ڏنو ويو. ان ۾ گهٽ ۾ گهٽ سال 1990ع کان وٺي آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ قتل جي شرح پڻ آهي.

 نالو 

 تاريخ 

 جاگرافي 

 آباديات 

 معيشت 

 ثقافت 

 تعليم 

 ٽرانسپورٽ 

 قانون ۽ حڪومت 

 نيشنل گارڊ 

 رانديون 

 قابل ذڪر ماڻهو 

پڻ ڏسو
 :باب:آمريڪا
 :باب:اتر آمريڪا

ٻاهريان ڳنڍڻا

 Louisiana: State Resource Guide, from the Library of Congress

 Louisiana Geographic Information Center
 Louisiana Endowment for the Humanities
 Louisiana Weather and Tides 

زمرو:لوئزيانا رياست
زمرو:ڏاکڻي آمريڪا
زمرو:اولهه ڏکڻ مرڪزي رياستون
زمرو:ڏاکڻي آمريڪا جون رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون
زمرو:اڳوڻي فرانسيسي ڪالونيون
زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون
زمرو:ڪنفيڊريٽ رياستون
زمرو:ملحق گڏيل رياستون
زمرو:1812ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:آمريڪا جون ميڪسيڪو جي نار جي ساحل واري رياستون

حوالا