ڊيلاويئر

ڊيلاويئر (Delaware) آمريڪا جي گڏيل رياستن جي وچ ائٽلانٽڪ علائقي ۾ هڪ رياست آهي. اها پهرين رياست آهي جنهن آمريڪي آئين جي توثيق ڪئي ان ڪري ان کي پهرين رياست به سڏيو وڃي ٿو. ان جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ ميري لينڊ، اتر ۾ پينسلوانيا، اتر۔اوڀر ۾ نيو جرسي ۽ اوڀر ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ جون سرحدون آهن. رياست جو نالو ڀرپاسي واري ڊيلاويئر بي (Bay) مان نڪتل آهي، جنهن جي نتيجي ۾ ٿامس ويسٽ، ٽيون بارون ڊي لا وار، هڪ انگريز امير ۽ ورجينيا جي پهرين نوآبادياتي دور جي گورنر جي ڪالوني جي نالي پٺيان رکيو ويو. ڊيلاويئر ڊيلماروا جزائر جي اتر اوڀر واري حصي تي قبضو ڪري ٿو، ۽ ڊيلاويئر درياء جي اندر ڪجھ ٻيٽ ۽ علائقو. اها بئی ننڍي ۽ ڇهين گهٽ آبادي واري رياست آهي، پر ڇهين سڀ کان وڌيڪ گنجان آبادي واري رياست پڻ آهي. ڊيلاويئر جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ولمنگٽن آهي ۽ رياست جي گاديءَ جو هنڌ ڊوور آهي، جيڪو ڊيلاويئر جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. رياست ٽن ڪائونٽين ۾ ورهايل آهي، آمريڪا جي 50 رياستن مان ڪنهن به ریاست م ڪائونٽين جو سڀ کان گهٽ تعداد؛ اتر کان ڏکڻ تائين، ٽي ڪائونٽيون؛ نيو ڪاسل ڪائونٽي، ڪينٽ ڪائونٽي ۽ سسڪس ڪائونٽي آهن. ڏکڻ ٻه ڪائونٽيون، ڪينٽ ۽ سسڪس، بنيادي طور تي زرعي معيشتون رهيون آهن. نئون قلعو وڌيڪ شهري آهي ۽ ڊيلاويئر وادي ميٽروپوليٽن جي شمارياتي علائقي جو حصو سمجهيو ويندو آهي جنهن جي چوڌاري، ملڪ جو ڇهين سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر، فلاڊیلفيا آهي. ڊيلاويئر کي آمريڪا جي مردم شماري واري اداري طرفان ڏاکڻي آمريڪا جو حصو سمجهيو ويندو آهي، پر رياست جي جاگرافي، ثقافت ۽ تاريخ ملڪ جي وچ ائٽلانٽڪ ۽ اتر اوڀر وارن علائقن جو هڪ هائبرڊ آهي. 

ڊيلاويئر جي ساحلي پٽي کي 16ھین صدي ۾ يورپين پاران دريافت ۽ ترقي ڪرڻ کان اڳ، رياست ڪيترن ئي اصلي آمريڪي قبيلن طرفان آباد هئي، جن ۾ اتر ۾ ليناپ ۽ ڏکڻ ۾ نانٽيڪوڪ شامل آهن. رياست کي پهريون ڀيرو 1631ع ۾ هاڻوڪي ليوس، ڊيلاويئر جي ويجهو زوانينڊيل ۾ ڊچ واپارين طرفان نوآبادي بڻايو ويو. ڊيلاويئر تيرهن ڪالونين مان هڪ هئي، جن آمريڪي انقلاب ۽ آمريڪي انقلابي جنگ ۾ حصو ورتو، جنهن ۾ آمريڪي ڪانٽينينٽل آرمي، جارج واشنگٽن جي اڳواڻي ۾، انگريزن کي شڪست ڏني، برطانوي نوآبادي کي ختم ڪيو ۽ آمريڪا کي هڪ خودمختيار ۽ آزاد قوم طور قائم ڪيو. 7 ڊسمبر، 1787ع تي، ڊيلاويئر پهرين رياست هئي جنهن آمريڪا جي آئين جي توثيق ڪئي ء "فرسٽ اسٽيٽ" جو لقب حاصل ڪيو. 20ھین صدي جي موڙ کان وٺي، ڊيلويئر هڪ آن شور ڪارپوريٽ پناهه بڻجي چڪو آهي جنهن جا ڪارپوريٽ قانون ڪارپوريشنن لاءِ اپيل آهن؛ نيو يارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج جي سڀني فهرستن مان اڌ کان وڌيڪ ڪارپوريشن ۽ فارچون 500 جو ٽيون پنجون حصو قانوني طور تي رياست ۾ شامل آهن.


نالو
ڊيلاويئر جو نالو ڊيلاويئر بي جي نالي پٺيان رکيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ ان جو نالو ٿامس ويسٽ، ٽيون بارون ڊي لا وار (1577-1618)، ورجينيا جي ڪالوني جي پهرين گورنر کان ورتو ويو. ڊيلاويئر جا ماڻهو، هڪ نالو جيڪو يورپين طرفان لينپ ماڻهن لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي Indigenous to Delaware Valley، پڻ انهن جو نالو ساڳئي ذريعن مان نڪتل آهي. نالو دي لا وار سسڪس مان آهي ۽ اينگلو-فرانسيسي اصل مان آهي. اهو شايد هڪ نارمن ليو-ڊيٽ لا گيري کان آيو آهي. هي ٽوپينيمڪ ممڪن آهي ته لاطيني ايجر، بريٽون گورن يا ليٽ لاطيني ويريڪٽم (فالو) مان نڪتل هجي. گارا، گاري، گيئر، (آواز [ä] اڪثر ڪري [æ] ۾ تبديل ٿيل آهي) پڻ تاريخي متنن ۾ ظاهر ٿئي ٿو جنهن جو حوالو Lucien Musset آهي، جتي لفظ ga (i)ra جي معنيٰ آهي گور. اهو پڻ پراڻي نورس وير جي سرپرستي سان ڳنڍيل ٿي سگهي ٿو. 
تاريخ 
جاگرافي 
ميونسپلٽيز 
آبادي
معيشت
ميڊيا 
سياحت 
تعليم 
ٽرانسپورٽ
قانون ۽ حڪومت 
ثقافت ۽ تفريح 
پرڏيهي معاملا
ڊيلاويئر 
پڻ ڏسو 
ٻاهريان ڳنڍڻا

حوالا

زمرو:ڊيلاويئر رياست
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون