ٽن

قلعي يا ٽن (Tin) (Stannum) هڪ ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي، جنھن جي نشاني "Sn" آهي ۽ ايٽمي نمبر 50 آهي. هڪ چانديءَ جي رنگ جو ڌاتو، ٽن ايتري نرم آهي جو ٿوري طاقت سان ڪٽي سگهجي ٿو ۽ ٽن جي هڪ بار کي ٿوري ڪوشش سان هٿ سان موڙي سگهجي ٿو. جڏهن موڙيو ويندو آهي، ته ٽن ڪرسٽل ۾ ٻٽي ٿيڻ جي نتيجي ۾ "ٽن جي چيخ " کي ٻڌو وڃي ٿو. 

ٽين عنصرن جي دوراني جدول جي گروپ 14 ۾ هڪ پوسٽ ٽرانسيشن ڌاتو آهي. اهو خاص طور تي معدني ڪيسيٽيرائٽ مان حاصل ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ اسٽينڪ آڪسائيڊ شامل آهي. ٽين گروپ 14 ۾ پنهنجي ٻنهي پاڙيسرين، جرمينيم ۽ ليڊ سان ڪيميائي مماثلت ڏيکاري ٿو، ۽ ان ۾ ٻه مکيه آڪسيڊيشن حالتون آهن، +2 ۽ ٿورو وڌيڪ مستحڪم +4. ٽن زمين تي 49 هون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي عنصر آهي، جيڪو ان جي ڪرسٽ جو %0.00022 ٺاهيندو آهي، ۽ 10 مستحڪم آئسوٽوپس سان، ان ۾ دوراني جدول ۾ مستحڪم آئسوٽوپس جو سڀ کان وڏو تعداد آهي، ان جي جادوئي تعداد جي ڪري پروٽان.

ان ۾ ٻه مکيه ايلوٽروپ آهن: ڪمري جي حرارت تي، مستحڪم ايلوٽروپ β-ٽين آهي، هڪ چاندي-اڇو، لچڪدار ڌاتو؛ گهٽ درجه حرارت تي اهو گهٽ گهاٽو گرين α-ٽين آهي، جنهن ۾ هيرن جي ڪعبي جوڙجڪ آهي. ڌاتو ٽين هوا ۽ پاڻي ۾ آساني سان آڪسائيڊ نه ٿيندو آهي. 

وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ پهريون ٽين مصرعو ڪانسي هو، جيڪو 1⁄8 ٽين ۽ 7⁄8 ٽامي (ترتيب وار 12.5٪ ۽ 87.5٪) مان ٺهيل هو، جيڪو 3000 ق.م کان اڳ هو. 600 ق.م کان پوءِ، خالص ڌاتو ٽين پيدا ڪيو ويو. پيوٽر، جيڪو 85-90٪ ٽين جو مصرعو آهي جنهن ۾ باقي عام طور تي ٽامي، اينٽيموني، بسمٿ، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ليڊ ۽ چاندي شامل آهن، ڪانسي جي دور کان وٺي فليٽ ويئر لاءِ استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي. جديد دور ۾، ٽين ڪيترن ئي مصرعن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، خاص طور تي ٽين-ليڊ نرم سولڊر، جيڪي عام طور تي 60٪ يا وڌيڪ ٽين هوندا آهن، ۽ آپٽو اليڪٽرانڪ ايپليڪيشنن ۾ انڊيم ٽين آڪسائيڊ جي شفاف، برقي طور تي هلندڙ فلمن جي تياري ۾. هڪ ٻيو وڏو استعمال اسٽيل جي سنکنرن جي مزاحمتي ٽين پليٽنگ آهي. غير نامياتي ٽين جي گهٽ زهر جي ڪري، ٽين-پلٽيڊ اسٽيل کي کاڌي جي پيڪنگنگ لاءِ "ٽين ڪين" طور وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪجهه آرگنوٽين مرکبات انتهائي زهريلي ٿي سگهن ٿا.

حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪاربان گروپ
زمرو:Articles with short description