سنڌ ۽ تامل ناڊو جي وچ ۾ تاريخي تھذيبي لاڳاپو

سنڌو لکِت 
سنڌو لکت - جنھن تهذيب سان گڏ ترقي ڪئي، ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ماهرن، عالمن ۽ علامتن کي پراسرار بڻائي ڇڏيو آهي، جڏهن کان هن مهر، مٽيء جي برتن ۽ ٻين نمونن سان ڀيٽايو. ڪن جو خيال آهي ته اها دراوڙي ٻولين جي اڳڀرائي ٿي سگهي ٿي.

سنڌو ماٿري جي تهذيب ٽامي جي دور جي تهذيب هئي، جيڪا اتر-اولھ ڀارت ۽  پاڪستان ۾ 5,000 BCE ۽ 1,500 BCE جي وچ ۾ موجود هئي. شهري تمدن کي پراسرار طور تي 1500 ق.م  هاڻوڪي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته تهذيب شايد ڏکڻ طرف هلي وئي هجي. گذريل ٻن سالن ۾ تامل ناڊو جي ماڳن مان کوٽائي ۽ ٺاهيل سنڌو ماٿري لپي ۽ تامل-براهمي اسڪرپٽ جي مطالعي مان ڄاڻ پئي ٿي ته هاڻوڪي تامل جو اڳوڻو نسخو - هندستان جي ڏاکڻي حصي ۾ ڪا شهري، برونز جي دور جي تهذيب موجود هوندو. علائقائي نتيجن مان اهو به معلوم ٿئي ٿو ته سنڌو تهذيب جي زوال کان پوءِ، تهذيب جا باقي لوڪ ڏکڻ طرف لڏي ويا.

 سنڌو-دراوڙي لنڪ 
سنڌو لکت - جيڪا تهذيب سان گڏ ترقي ڪئي وئي - ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ماهرن، عالمن ۽ علامت نگارن کي پراسرار بڻائي ڇڏيو آهي جڏهن کان هن مهر، مٽيء جي برتن ۽ ٻين نوادرات تي ڦيرايو. رسم الخط هرراپن جي تهذيب ۾ هڪجهڙائي رکي ٿو.

جيتوڻيڪ آثار قديمه جا ماهر انڊس اسڪرپٽ ۽ تامل-برهمي اسڪرپٽ جي وچ ۾ لاڳاپا ڳولهي رهيا آهن ۽ ڪيترن ئي ماڻهن جو اندازو آهي ته سنڌو لکت دراوڙي هئي. 2019 ۾، تامل ناڊو جي سيواگنگائي ضلعي ۾ ڪيزادي سائيٽ ۾ کوٽائي ڪئي وئي پڌروگرافٽي 580 ق. گريفيٽي کي سنڌو لکت سان هڪ خاص مشابهت رکندڙ سمجهيو ويو آهي.

رڳو ڪيزادي نه پر سنڌو لکت سان ملندڙ گرافيٽي نشان به تازو دريافت ڪيا ويا آهن کڏ کوٽي لماري اپورم جي هڪ ماڳ کان، Uthirakosamangai جيڪو رام ناٿپورم ضلعي ۾ اچي ٿو. اها دريافت آثار قديمه جي ماهرن جي هڪ ٽيم ڪئي جنهن ۾ هڪ سرڪاري اسڪول جي استاد به شامل آهي جنهن کي لڳ ڀڳ 20 ٺڪرن جا ٽڪڙا مليا جن ۾ لکت تي مشتمل هو.

سمجھ ۾ نه اچڻ سبب سنڌو لکت ۾ سوين نشانين کي انگن اکرن سان ظاهر ڪيو ويو آهي. ٽائمز آف انڊيا جي هڪ رپورٽ موجب، پاٽ شاڊرن تي مليا ڪيترائي گرافيٽي نشان سنڌو لکت سان بلڪل ملندڙ جلندڙ آهن، جيئن ڪي يزادي ۾ مليا آهن.

هڙپائي تهذيب جي زوال جي وقت سنڌو لکت غائب ٿي وئي. اها هندستان ۾ موجود قديم ترين لکتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿي، جيڪا 4500 سال پراڻي آهي. ان جي گم ٿيڻ کان پوء، جي اڳيان سنسڪرت، هندي، بنگلاديش، تامل، همعصر ٻولين جي ابتڙ ۽ اباڻن کي جنم ڏيڻ لاءِ وڏي لپي. ان کي ڏٺو وڃي ٿو ته ڏکڻ ايشيا ۾ اڀرندڙ سڀني لکڻين جو اڳوڻو سرشتو، سواءِ سنڌو لکت جي، جيڪو برهميءَ جي ظهور جي وقت تائين ختم ٿي ويو هو.

تامل ناڊو آرڪيالاجيڪل ڊپارٽمينٽ 2019 ۾ هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته سنڌو لکت جي ختم  ٿيڻ ۽ برهميءَ جي ظاهر ٿيڻ جي وچ ۾ هڪ قسم جي رسم الخط موجود هئي، جنهن ۾ گرافيٽي نشانن جي صورت ۾ موجود هئي. اهي نشان - جيڪي هاڻي تامل ناڊو ۾ کوٽي رهيا آهن - صرف خراشون نه آهن پر هڪ ابتدائي اڳڪٿي آهن جيڪي بعد ۾ براهمي اسڪرپٽ ۾ تبديل ٿيندا. گهڻو ڪري سنڌو لکت وانگر، اهي گرافيٽي نشان پڻ اڃا تائين نه سمجهيا ويا آهن.

تامل ناڊو ۾ سنڌو لکت ۽ گرافيٽي جي نشانين جي وچ ۾ هڪجهڙائي جا نتيجا ڀارت جي تاريخ ۽ ان جي شروعاتي آبادڪارن جي وچ ۾ هڪ اهم ڳانڍاپي جي نشاندهي ڪن ٿا.
تدوين ۽ تحقيق: ڊاڪٽر محمد علي محمدي

 حوالا 

زمرو: سنڌ
.زمرو: پاڪستان
زمرو: ڀارت
زمرو: لسانيات
زمرو: تاريخ
زمرو: ٻولي