آصف خان جو مقبرو

آصف خان جو مقبرو (اردو: مقبرہ آصف خان) 17هين صدي جو هڪ مقبرو آهي جيڪو شاهدارا باغ، لاهور، پنجاب ۾ واقع آهي. اهو مغل مدبر مرزا ابوالحسن جه جي لاءِ ٺاهيو ويو هو، جنهن جو لقب آصف خان هو. آصف خان نورجهان جو ڀاءُ ۽ مغل شهنشاهه جهانگير جو ڀائٽيو هو. آصف خان جو مقبرو جهانگير جي مقبري جي ڀرسان آهي. آصف خان جي مقبري کي وچ ايشيائي آرڪيٽيڪچرل انداز ۾ تعمير ڪيو ويو،  ۽ هڪ پارسي طرز جي چارباغ باغ جي مرڪز ۾ بيٺو آهي.

 پس منظر 
ساڄو|thumb| مقبري جي تاريخي تصوير، 1880 ۾ ورتي وئي
آصف خان شهنشاهه نورجهان جو ڀاءُ ۽ ارجمند بانو بيگم جو پيءُ هو، جيڪو ممتاز محل جي نالي سان شاهجهان جي گهرواري ٿي. 1636ع ۾ کيس خانه خانه ۽ ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو ويو ۽ هڪ سال بعد لاهور جو گورنر ٿيو. آصف خان 12 جون 1641ع تي باغي راجا جگت سنگهه جي فوجن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو. سندس مقبري کي شاهجهان لاهور جي شاھدرا باغ مقبري ۾ تعمير ڪرڻ جو ڪم ڏنو.

 تاريخ 
شهنشاهه شاهجهان 1641ع ۾ خان جي وفات کان پوءِ مزار جي تعمير جو ڪم شروع ڪيو. پادشاهه نامي جي مصنف عبدالحميد لاهوري موجب، مزار 4 سالن تائين 1645ع تائين 300,000 روپين جي لاڳت سان تعمير هيٺ رهي. مقبرو جهانگير جي مقبري کان سڌو اولهه طرف ٺهيل هو، ۽ جهانگير جي مقبري سان هڪ محور ٺهي ٿو، جيڪو اڪبري سرائي جي وچ ۾ اچي ٿو.

سک سلطنت جي دور ۾ مقبري کي تمام گهڻو نقصان پهتو. لاهور جي پهرين سک حڪمرانن، گجر سنگهه، لهنه سنگهه ۽ سبها سنگهه جي مقبري کي نقصان پهچائڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي، ۽ مزار جي ڀرسان پيپل جا وڏا وڻ پوکيا هئا، جيڪي ان جي ڏسڻ ۾ رڪاوٽ بڻيا هئا.  وڻ صرف انگريزن جي دور ۾ هٽايا ويا.

مقبري کي 19 صدي عيسويءَ ۾ سکن ان جي سنگ مرمر ۽ سٽي پٿر جي ڪري لٽيو هو.رنجيت سنگهه کي ياد ڪيو ويو ته برطانوي محقق وليم مورڪرافٽ مقبري جي اندرئين، ٻاهرئين حصي مان سنگ مرمر کي هٽائي ڇڏيو ۽ گڏوگڏ مختلف پٿر جيڪي مقبري کي سينگارڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. ان کان پوءِ لٽيل سامان امرتسر ۾ گولڊن ٽيمپل کي سينگارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو ۽ ان سان گڏ لاهور جي قلعي جي ويجهو حضوري باغ بارادري جي تعمير لاءِ استعمال ڪيو ويو.

 ترتيب 
مقبرو مڪمل طور تي سرن جي ٺهيل آهي هڪ آڪٽاگونل رٿا ۾، ۽ هڪ وڏي چوگرد جي وچ ۾ آهي، جنهن جي هر پاسي کان 300 گز جي فاصلي تي آهي.مقبرو هڪ چبوترا يا پوڊيم تي رکيل آهي، جيڪو باغ جي نسبت 3 فوٽ 9 انچ اونڌو ڪري ٿو. آڪٽاگون جي هر پاسي جي ماپ 38 فوٽ 8 انچ آهي، 

وڏا دروازا اتر ۽ ڏاکڻي ڀتين ۾ موجود آهن، جيتوڻيڪ مقبري جو مکيه دروازو ڏکڻ وارو آهي. اڀرندي ڀت ۾ هڪ ننڍڙي مسجد ملي ٿي جيڪا انگريزن جي دور ۾ رهائشگاهه ۾ تبديل ٿي وئي،  جڏهن ته الهندي ديوار اڪبري سرائي ذريعي جهانگير جي مقبري تائين رسائي فراهم ڪري ٿي.

آڪٽاگونل قبرون ڪڏهن به شهنشاهن لاءِ استعمال نه ڪيون ويون، پر عام طور تي آصف خان جهڙن اعليٰ شخصيتن جي دفن لاءِ استعمال ڪيون وينديون هيون. پليٽ فارم جو فرش جنهن تي مقبرو بيٺو آهي سانگ ابري يا ڳاڙهي چونا پٿر سان ٺهيل هو، جڏهن ته ٻاهرئين ڀت ڳاڙهي پٿر سان ڍڪيل هئي.

 فن تعمير 

 ٻاهران 
ان جي تعمير جي وقت، مقبرو تعميراتي فن ۽ دستڪاري جي ڪجهه بهترين نمونن کي نمايان ڪرڻ لاء ياد ڪيو ويو آهي. ٻاهران اصل ۾ سنگ مرمر جي پٿر جي جڙيل ڪم سان سينگاريو ويو هو ۽ اسٽوڪو ٽريسري ۽ نيري ڪشمي ٽائلس سان سينگاريو ويو هو. فرش کي سنگ مرمر سان سينگاريو ويو، قيمتي پٿرن سان جڙيل هو. مقبري جي هر پاسي تي هڪ تمام گهاٽي ڦاٽل ايوان يا الڪوو آهي، جنهن ۾ هڪ دروازو ۽ محراب واري دري آهي جيڪا مقبري ۾ ڏسي رهي آهي.

 اندريون 
مقبري جي اندرئين حصي ۾ 8 پورٽل آهن جيڪي ٻاهران اندرين تائين رسائي فراهم ڪن ٿا. اندريون سفيد سنگ مرمر ۽ قيمتي پٿر جي جڙيل استعمال لاءِ مشهور هئي،جيڪو پوءِ غائب ٿي ويو آهي. اندرئين گنبد جي ڇت کي هڪ اعليٰ پلستر جي رليف سان سينگاريو ويو آهي، جنهن مان ڪجهه اڃا تائين بچيل آهن. فرش کي هڪ ڀيرو ڳاڙهي پٿر سان پڪو ڪيو ويو هو، جيتوڻيڪ اهو سکن جي دور ۾ هٽايو ويو هو.

مقبري ۾ خالص سنگ مرمر جو ٺهيل هڪ سينوٽاف آهي،  جنهن تي قرآن جا لکت لکيل آهن، جيئن شهنشاهه جهانگير جي ڀرسان مقبري ۾ آهي.

 گنبد 
هڪ وڏو مرڪزي ڊبل پرت وارو سرن وارو بلبس گنبد آڪٽاگونل بنياد جي مٿان آهي. بلبس گنبد جيڪو مقبري تي تاج رکي ٿو، هڪ ڀيرو سنگ مرمر جي پوشاڪ ۾ ڍڪيل هو،   ۽ هڪ اهڙي شڪل جو آهي جيڪو سڀني مغل تعميرات ۾ منفرد آهي. اهڙا بلبس گنبد شاهجهان جي دور جي هڪ جدت هئي، ۽ ٻين ماڳن جهڙوڪ آگرا ۾ تاج محل تي وڏي اثر لاء استعمال ڪيو ويو.

 باغ 
مقبري ۾ هڪ ڀيرو پاڻي جو ذخيرو هو، جيڪو چشمن ۽ رستن ۾ ڀريندو هو. مقبري جي چوڌاري فارسي طرز جي چارباغ باغ آهي،   جنهن ۾ چار ڊگها تلاءَ يا حوض آهن، جن مان هر هڪ ۾ 4 مکيه طرفن ۾ ويڪرو رستا ٺهيل آهن.

 تحفظ 
مقبري برطانوي نوآبادياتي اختيارين کان وڌيڪ ڌيان نه ڏنو، جيتوڻيڪ مقبري ۾ هڪ ڏاڪڻ جيڪا سکن طرفان تباهه ٿي وئي هئي، 1905 ۾ ٻيهر تعمير ڪئي وئي، جڏهن ته فرش جي سرن جي ڪم ۽ ڇت جي پلستر جي مرمت ڪئي وئي. هن مزار کي پهريون ڀيرو 1912ع ۾ برطانوي اختيارين طرفان قانون طرفان تحفظ ڏنو ويو. باغن ۽ ان جي رستن جي مرمت انگريزن 1920-21 ۾ ڪئي هئي. باغ کي وڌيڪ بحال ڪيو ويو 1924-25 ۽ 1930-34 ۾.

آزاديءَ کان پوءِ، مقبرو پاڪستان جي آرڪيالاجي کاتي جي انتظام هيٺ آيو.مقبري جي ڏاکڻي ديوار 1955ع ۾ راوي درياهه جي ٻوڏ سبب ٻڏي وئي، جڏهن ته 1973ع ۾ آيل ٻوڏ وڌيڪ نقصان پهچايو.مقبري جي ڏاکڻي ڀتين جي مرمت 1986-87 ۾ ڪئي وئي.

اڄ به مقبرو ۽ ديوارون ۽ مکيه دروازا زبون حال آهن. جيتوڻيڪ پاڪستاني قانون ورثي واري هنڌن جي 150 فوٽن اندر نئين عمارتن جي اڏاوت کان منع ڪري ٿو، مقبري جي چوديواري واري ديوار خانگي گهرن کان ان جي الهندي ۽ اتر طرف هڪ تنگ گهٽي ذريعي جدا ٿيل آهي. مقبري جي بلڪل اتر طرف نيم پير جو مزار آهي، جيڪو مغلن جي دور جو آهي.

مقبري تي تحفظ جو ڪم 2005 ۾ گلوبل هيريٽيج فنڊ جي مدد سان ٻيهر شروع ٿيو. مقبرو، ڀرسان اڪبري سرائي ۽ جهانگير جي مقبري سان گڏ، يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ جي عارضي فهرست ۾ شامل آهي.

 گيلري 

 پڻ ڏسو 

 جهانگير جو مقبرو
 محمد اقبال جو مقبرو
 نورجهان جو مقبرو

 حوالا 

زمرو:مقبرا
زمرو:لاھور ۾ مقبرا