لاس اينجلس

{{Infobox settlement
| name = لاس اينجلس، ڪيليفورنيا
| settlement_type = شھر
| image_skyline = 
| image_caption = گھڙيال جي ڪانٽن جي رخ ۾، مٿان کان: مرڪزي لاس اينجلس اسڪائي لائن، گريفٿ آبزرويٽري، سٽي ھال، وينائس بيچ، ٿيم بلڊنگ، ونسينٽ ٿامس برج ۽ ھالي وڊ جو نشان
| image_flag = Flag of Los Angeles, California.svg
| image_seal = Seal of Los Angeles.svg
| seal_link = لاس اينجلس شھر جي مھر
| nickname = لالا لينڊ، ايل اي، فرشتن جو شھر، دنيا جي تفريح جو گاديءَ جو ھنڌ
| image_map = LA_County_Incorporated_Areas_Los_Angeles_highlighted.svg
| map_caption = لاس اينجلس ڪائونٽيءَ جي نقشي ۾ لاس اينجلس ڳاڙھي نشان سان ڏيکاريل آھي
| pushpin_map = 
| pushpin_relief = 
| pushpin_mapsize = 290px
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_label = لاس اينجلس
| pushpin_label_position = 
| coordinates = 
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = آمريڪا جون گڏيل رياستون
| subdivision_type1 = رياست
| subdivision_type2 = ڪائونٽي
| subdivision_name1 = ڪيليفورنيا
| subdivision_name2 = لاس اينجلس
| subdivision_type3 = ريجن
| subdivision_type4 = گڏيل شمارياتي پکيڙ
| subdivision_type5 = ميٽروپوليٽن شمارياتي پکيڙ
| subdivision_name3 = ڏکڻ ڪيليفورنيا
| subdivision_name4 = لاس اينجلس-لانگ بيچ
| subdivision_name5 = لاس اينجلس-لانگ بيچ-ايناھيم
| established_title = پوئبلو (ننڍڙو شھر)
| established_date = 4 سيپٽمبر1781ع
| established_title1 = شھري درجو مليو
| established_date1 = 23 مئي 1835ع
| established_title2 = ميونسپالٽي جو درجو مليو
| established_date2 = 4 اپريل 1850ع
| named_for = اسان جي خاتون، فرشتن جي راڻي
| government_type = ميئر ڪائونسل گورنمينٽ
| governing_body = لاس اينجلس سٽي ڪائونسل
| leader_title = ميئر
| leader_name = ايرڪ گارسيٽي (ڊيموڪريٽ)
<ref name=dir>

لاس اينجلس (انگريزي: Los Angeles) آمريڪي رياست ڪئليفورنيا جو وڏي ۾ وڏو شهر آهي. سال 2020ع جي انگن اکرن مطابق هن شهر جي آبادي 38,98,747 ماڻهن تي مشتمل آهي.QuickFacts Los Angeles city, California.  Available at:   https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/losangelescitycalifornia/POP010220   هي آباديءَ جي لحاظ کان  آمريڪا جو ٻيو نمبر وڏو شهر ۽ ميڪسيڪو سٽي ۽ نيو يارڪ کان پوءِ اتر آمريڪا کنڊ جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.  

لاس اينجلس، اڪثر ڪري ان جي مخفف LA پاران حوالو ڏنو ويو آهي، آمريڪي رياست ڪيليفورنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. سال 2020ع تائين شهر جي حدن اندر لڳ ڀڳ 39 لک رهاڪن سان، لاس اينجلس آمريڪا جو, رڳو نيويارڪ شهر جي پٺيان؛ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. اهو پڻ ڏکڻ ڪيليفورنيا جو تجارتي، مالي ۽ ثقافتي مرڪز آهي. لاس اينجلس ۾ نسلي ۽ ثقافتي لحاظ کان متنوع آبادي آهي ۽ هڪ ڪروڙ 32 لک ماڻهن جي ميٽروپوليٽن علائقي جو اصل شهر آهي. گريٽر لاس اينجلس، جنهن ۾ لاس اينجلس ۽ ريور سائڊ-سان برنارڊينو ميٽروپوليٽن علائقن شامل آهن، هڪ ڪروڙ اٺاسي لک رهاڪن جو هڪ وسيع شهر آهي.

لاس اينجلس واري علائقي ۾ چوماش (Chumash) ۽ ٽونگوا (Tongva) نالي اصلوڪن آمريڪن جا قبيلا آباد هئا. 1542 ۾ هي علائقو اسپين جي هڪ سياح جان روڊريگز ڪيبريلو (Juan Rodríguez Cabrillo) فتح ڪيو. موجوده شهر جو بنياد 4 سيپٽمبر 1781ع تي رکيو ويو. ميڪسيڪو جي آزاديءَ واري جنگ دوران هي شهر سال 1781ع ۾ ميڪسيڪو ۾ شامل ٿي ويو. 1848ع ۾ هڪ ٺاهه تحت هي شهر ۽ ڪئليفورنيا جا ٻيا علائقا آمريڪا خريد ڪري ورتا. 4 اپريل 1850ع تي هن شهر کي ميونسپلٽي جو درجو ڏنو ويو. 1890ع واري ڏهاڪي ۾ هتان تيل جا ذخيرا هٿ اچڻ کان پوءِ هن شهر تيزيءَ سان ترقي ڪئي.

هي شهر آمريڪا جو هڪ وڏو معاشي ۽ ثقافتي مرڪز آهي. هتي سال 1932ع ۽ 1984ع واريون اولمپڪ رانديون منعقد ٿيون ۽ سال 2028ع واريون اولمپڪ رانديون پڻ هن شهر ۾ منعقد ٿينديون.

 يورپي لوڪن جي اچڻ کان اڳ جي تاريخ  
لاس اينجلس جي سامونڊي ڪناري جي آس پاس ٽونگوا ۽ چوماس قبيلن سان واسطو رکندڙ اصلوڪن رهواسين جون وسنديون قائم هيون. ھاڻوڪي لاس اينجلس واري هنڌ تي ”يانگا“ نالي هڪ وڏو ڳوٺ آباد هو. سال 1542ع ۾ پورچوگيز سياح ڪيبريلو (Cabrillo) هن علائقي تي قبضو ڪري اسپيني سلطنت جو بنياد وڌو. ان کانپوءِ ڪيترائي اسپيني لوڪ هتي پهتا ۽ ڏسندي ئي ڏسندي هي علائقو اسپيني ٻولي ڳالهائيندڙن جو مرڪز بڻجي ويو.

 اسپيني حڪومت  
4 سيپٽمبر 1781ع تي 44 اسپيني لوڪن گڏجي هتي هڪ ننڍو شهر قائم ڪيو.Estrada, William David (2009). The Los Angeles Plaza: Sacred and Contested Space. University of Texas Press. pp. 15–50. ISBN 978-0-292-78209-9 اسپيني ٻوليءَ ۾ ننڍڙي شهر کي پيبلو  (Pueblo) ڪوٺيو وڃي ٿو, ان ڪري ان جو نالو پيبلو ڊينيوسترا سينورا لا رينا ڊي لاس اينجليس (Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles) نالو رکيو ويو جنهن جي معنيٰ آهي ”اسان جي سانئڻ فرشتن جي عظيم راڻيءَ جو شهر“. 1820ع ڌاري هن ننڍڙي شهر جي آبادي وڌي 650 ٿي وئي.Guinn, James Miller (1902). Historical and biographical record of southern California: containing a history of southern California from its earliest settlement to the opening year of the twentieth century. Chapman pub. co. p. 63. Retrieved December 22, 2021

 ميڪسيڪو جي حڪومت 
1821ع ۾ نئين اسپين (New Spain) جو بنياد رکيو ويو ۽ هي ننڍڙو شهر ميڪسيڪو جو حصو بنجي ويو. هن شهر کي الٽا ڪئليفورنيا (Alta California) جي گاديءَ جو هنڌ بنايو ويو.African American Registry. Available at: https://web.archive.org/web/20170202031612/http://www.aaregistry.org/historic_events/view/pio-pico-afro-mexican-governor-mexican-california. Retrieved December 22, 2021.

 1847ع کان هاڻوڪو دور 
ميڪسيڪوـآمريڪا واري جنگ کان پوءِ 13 جنوري 1847ع تي هي علائقو آمريڪي حڪومت جي هٿ هيٺ آيو ۽ ميڪسيڪو حڪومت هتان ختم ٿي وئي. سال 1876ع ۾ هتي پهرين ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. هن ريل جي پٽڙيءَ نيو اورلينز (New Orleans) شهر کي لاس اينجلس سان ملائي ڇڏيو. ساڳئي ئي دور ۾ لاس اينجلس کي ريل رستي ڪنساس ۽ ڪولوراڊو سميت ٻين ڪيترن ئي شهرن سان پڻ ملايو ويو. ان بعد هن شهر کي مختلف رستن وسيلي آمريڪا جي مختلف حصن سان ملايو ويو. سال 1892ع ڌاري هتان تيل ۽ گئس جا وڏا ذخيرا هٿ آيا، جنهن ڪري هن شهر تيزيءَ سان ترقي ڪئي ۽ سال 1900ع تائين هن جي آدمشماري 1,02,000 تائين پهچي وئي. سال 1910ع ۾ هالي وڊ کي لاس اينجلس جو حصو بنايو ويو ۽ سال 1921ع تائين دنيا جي 80 سيڪڙو فلم انڊسٽري هن شهر ۾ پنهنجا خيما کوڙيا. سال 1930ع تائين شهر جي آبادي ڏهن لکن کان به وڌي وئي ۽ سال 1932ع ۾ هتي اولمپڪ راندين جو ميلو سجايو ويو. ٻي عالمگير جنگ دوران هتي هوائي جهازن، سامونڊي جهازن ۽ ٻيو جنگي ساز و سامان ٺاهڻ جا ڪيترائي ڪارخانا کليا. 1930ع کان 1940ع واري ڏهاڪي ۾ هتي زرعي شعبي ۾ به نمايان ترقي ڏسڻ ۾ آئي. سال 1965ع ۾ هتي بدترين نسلي وڳوڙ ٿيا جن ۾ 34 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 1,000 کان مٿي گهايل ٿيا.   

هن شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته دنيا ۾ انٽرنيٽ جو بنياد هن ئي شهر ۾ پيو جڏهن 1969ع ۾ لاس اينجلس جي مشهور "يونيورسٽي آف ڪئليفورنيا" کي "اسٽينفورڊ يونيورسٽي" سان انٽرنيٽ وسيلي ملايو ويو. سال 1973ع ۾ ٽام براڊلي هتان جو ميئر چونڊيو ويو. هو شهر جو پهريون آفريڪي آمريڪن ميئر هو جيڪو انهيءَ عھدي تي 1993ع تائين فائز رهيو.Tom Bradley - American Politician, Encyclopedia Britannica, On-line Edition  سال 1984ع ۾ هتي ٻيو ڀيرو اولمپڪ رانديون منعقد ٿيون جن هتي وڌيڪ خوشحالي آندي. سال 2028ع ۾ هتي ٽيون ڀيرو اولپمڪ رانديون منعقد ٿينديون.  

سال 1994ع ۾ هتي خطرناڪ زلزلو آيو جنهن جي ڪري اٽڪل ساڍا ٻارهن بلين ڊالرن جو نقصان ٿيو ۽ 72 ماڻهو پنهنجون حياتيون وڃائي ويٺا.

 جاگرافي 
لاس اينجلس شهر جي ڪل پکيڙ 502.7 چورس ميل (1302 چورس ڪلوميٽر) آهي. اتر کان ڏکڻ رخ ۾ هن شهر جي ڪل ڊيگھ 44 ميل (71 ڪلوميٽر) ۽ اولھ کان اوڀر ۾ هن جي ڪل ڊيگھ 29 ميل (47 ڪلو ميٽر) آهي. شهر ميداني ۽ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. هن شهر جي سڀ کان اوچي جبل جو نالو "مائونٽ لُوڪنس" (Mount Lukens) آهي جيڪو سان فرنينڊو ماٿريءَ جي اتر اوڀر واري ڪنڊ ۾ واقع آهي. هتان جو سانتا مونيڪا جابلو سلسلو "ڊائون ٽائون" کان شروع ٿي پئسفڪ سمنڊ تائين هليو وڃي ٿو. هتان جي ٻين جبلن ۾ واشنگٽن جبل، بُئائل هائيٽس ۽ بالڊون جبل شامل آهن.

لاس اينجلس ندي هتان جي سڀ کان مُکيہ ندي آهي جنهن جي ڊيگه اٽڪل 51 ميل (82 ڪلوميٽر) آهي. 

لاس اينجلس ۽ ان جي آس پاس قسمين قسمين جا گل، ٻوٽا ۽ وڻ ماحول کي من موھيندڙ بنائين ٿا. برڊ آف پيراڊائينز (Bird of Paradise) ھتان جو سرڪاري گل آھي جڏھن تہ ڪورل ٽري (Coral Tree) ھتان جو سرڪاري وڻ آھي.

ماھرن جي چوڻ مطابق لاس اينجلس سميت ڏکڻ ڪيليفورنيا ۾ اٽڪل 10,000 زلزلا ھر سال اچن ٿا پر انھن مان اڪثر زلزلن جي شدت ايتري تہ گھٽ ھوندي آھي جو انھن جا جھٽڪا بہ گھڻو ڪري محسوس نہ ٿيندا آھن. البت ماھرن جو چوڻ آھي تہ ھن سرزمين تي 110 کان 140 سالن کان پوءِ ھڪ خطرناڪ زلزلو اچي سگھي ٿو. ھن علائقي ۾ آخري وڏو زلزلو 1857ع ۾ آيو ھو انڪري ماھرن چتاءٌ ڏنو آھي تہ ايندڙ وڏو زلزلو ڪنھن بہ وقت ھن علائقي کي پنھنجي لپيٽ ۾ وٺي سگھي ٿو.

 آبھوا 
ھيٺ ڏنل چارٽ ٻڌائين ٿا تہ ھن شھر جي موسم سياري توڙي اونھاري ۾ ڪافي خوشگوار رھي ٿي، البت مينھن تمام گھٽ وسي ٿو. اونھاري جي ڀيٽ ۾ سياري ۾ ڪجهه وڌيڪ مينھن وسي ٿو. گھٽ مينھن۽ ڪارن ۽ ڪارخانن مان نڪرندڙ دونھن سبب ھي شھر ڌنڌ ۽ فضائي آلودگيءَ جو شڪارٿئي ٿو. ويجھڙائيءَ ۾ حڪومت فضائي آلودگيءَ کي گھٽائڻ لاءِ اپاءَ وٺڻ شروع ڪيا آھن.
+Hottest and coldest, wettest and driest averages for a month (°F/inch and °C/mm), 1895–2019مھينوجنوريفيبروريمارچاپريلمئيجونجولاءِآگسٽسيپٽمبرآڪٽوبرنومبرڊسمبرگرم ۾ گرمٿڌي ۾ ٿڌووڌ ۾ وڌ برساتخشڪ ۾ خشڪ

 آبادي، رنگ نسل 
سال 2010ع واري آدمشماريءَ مطابق لاس اينجلس ۾ 37,92,621 ماڻھو آباد ھئا. آباديءَ جي گھاٽائي 2,913 في چورس ڪلوميٽر (8,092.3 في چورس ميل) ھئي. انھيءَ آباديءَ مان 8,74,525 (23.1 سيڪڙو) 18 سالن کان گھٽ ڄمار وارا، 4,34,478 (11.5 سيڪڙو) 18 کان 24 سال عمر وارا، 12,80,367 (31.9 سيڪڙو) 25 کان 44 سال ڄمار وارا، 8,77,555 (23.1 سيڪڙو) 45 کان 64 سال عمر وارا ۽ 3,96,696 65 سال يا ان کان وڏي ڄمار وارا ماڻھو ھئا. انھيءَ آباديءَ ۾ ھر 100 عورتن لاِءِ 99.2 مرد موجود ھئا.

 رنگ ۽ نسل 
مختلف نسلن جي ماڻھن جو آباديءَ ۾ تناسب ھيٺين جدول ۾ ڏيکاريل آھي:
نسل19401970199020102020اسپيني يا لاطيني7.1%17.1%39.9%48.5%46.9%اڇي چمڙيءَ وارا (غير اسپيني)86.3%61.1%37.3%28.7%28.9%ايشيائي (غير اسپيني)2.2%3.6%9.8%11.1%11.7%ڪاري چمڙيءَ وارا يا آفريقي آمريڪي4.2%17.9%14.0%9.2%8.3%ٻيا (غير اسپيني)N/AN/A0.1%0.3%0.7%ٻن يا ٻن کان وڌيڪ نسلن وارا (غير اسپيني)N/AN/AN/A2.0%3.3%

 مذھب 

آمريڪا جي ٻين شھرن وانگر لاس اينجلس جا بہ اڪثر ماڻھو عيسائي مذھب سان واسطو رکن ٿا جن ۾ ڪيٿولڪ، پروٽسٽنٽ ۽ ٻيا عيسائي شامل آھن. سال 2014ع ۾ ھتان جي ماڻھن جي مختلف مذھبن سان وابستگي سامھون واري جدول ۾ ڏيکاريل آھي.

 تعليم 
هن شهر ۾ ٽي وڏيون سرڪاري يونيورسٽيون قائم آهن:

 ڪئليفورنيا اسٽيٽ يونيورسٽي، لاس اينجلس ( State University , Los Angeles California )
 ڪئليفورنيا اسٽيٽ يونيورسٽي، نارٿرج (California State University, Northridge)
 يونيورسٽي آف ڪئليفورنيا، لاس اينجلس (University of California, Los Angeles)

شهر ۾ خانگي يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جو هڪ ڄار پکڙيل آهي، جن مان هيٺيان ادارا خاص ذڪر جي لائق آهن:        

 آمريڪن فلم انسٽيٽيوٽ ڪنزرويٽري  (American Film Institute Conservatory)
 ايليئنٽ انٽرنيشنل يونيورسٽي (Alliant International University)
 آمريڪن اڪيڊمي آف ڊراميٽڪ آرٽس (American Academy of Dramatic Arts)
 آمريڪن جيوئش يونورسٽي (American Jewish University)
 ابرام لنڪن يونيورسٽي     (Abraham Lincoln University)
 دي آمريڪن ميوزيڪل ۽ ڊراميٽڪ اڪيڊمي (لاس اينجلس ڪئمپس)
 اينٽيوڪ يونيورسٽي (Antioch University) 
 چارلس آر ڊريو يونيورسٽي آف ميڊيسن ۽ سائنس
 ڪولمبيا ڪاليج هاليوڊ
 ايمرسن ڪاليج
 امپريرر ڪاليج
 لاس ينجلس فلم اسڪول
 لويولا ميريمائونٽ يونيورسٽي
 ميريمائونٽ ڪاليج
 يونيورسٽي آف سائوٿرن ڪئليفورنيا

حوالا

زمرو:لاس اينجلس
زمرو:بندرگاھون
زمرو:وڏا شهر
زمرو:ڪيليفورنيا
زمرو:رياست ڪيليفورنيا جا شهر
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر