ذڪيه جعفري

ذڪيه نسيم جعفري (Zakiya Naseem Jafri؛ 1939-2025ع)، ھڪ ڀارتِي انسانِي حقن جي ڪارڪن هئي، جيڪا سال 2002ع جي گجرات فساد بابت قانوني ڪوششن لاءِ مشهور هئي. هوءَ خاص طور تي احسان جعفري جي گهرواري طور سڃاتي وئي، جيڪو ڀارت جي ڪانگريس پارٽي طرفان پارليامينٽ جو ميمبر هو ۽ انهن فسادن دوران مارجي ويو.

 پس منظر 
ذاڪيه جعفري احسان جعفري جي گهرواري هئي، جيڪو برهانپور جو هڪ وڪيل هو ۽ 1977 ۾ پارليامينٽ جو ميمبر منتخب ٿيو. هوءَ دير سان 1930ع جي ڏهاڪي ۾ مدهيه پرديش جي شهر خانڊوا ۾ هڪ امير زميندار گهراڻي ۾ پيدا ٿي. هن جعفري سان شادي ڪئي، جڏهن هو مدهيه پرديش ۾ وڪالت جي خدمتن سرانجام ڏئي رهيو هو. انهن جا ٽي ٻار هئا: ٻه پٽ، تنوير ۽ زبير، ۽ هڪ ڌيءُ، نِشرين.

1969 ۾، جڏهن خانڊوا ۾ فرقيواراڻا فساد ٿيا، ته انهن جو گهر حملي جو نشانو بڻيو، جنهن سبب انهن کي ڪجهه وقت لاءِ پناهگير ڪئمپ ۾ رهڻو پيو. ان کان پوءِ، 1971 ۾، اهي احمدآباد منتقل ٿيا. جعفري 1 فيبروري 2025 تي احمدآباد ۾ 86 ورهين جي عمر ۾ وفات ڪري ويئي. هن کي پنهنجي مڙس جي ئي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.

 2002 جا گجرات فساد 
2002 ۾ گجرات ۾ وڏا فساد ٿيا. رياستي حڪومت بعد ۾ بيان ڏنو ته انهن فسادن دوران 790 مسلمان ۽ 254 هندو مارجي ويا؛ جڏهن ته آزاد ذريعن موجب، مجموعي موت جو انگ 2,000 کان وڌيڪ هو، جن مان وڏي اڪثريت مسلمانن جي هئي. 28 فيبروري تي انهن فسادن دوران گلبرگ سوسائٽي قتل عام پيش آيو.

هڪ ميڙ احمدآباد جي چمنپورا واري علائقي ۾ واقع گلبرگ سوسائٽي، جيڪا هڪ مسلمان پاڙي هئي، تي پٿراءُ ڪرڻ شروع ڪيو. احسان جعفري 35 انهن ماڻهن مان هو، جن کي زنده ساڙي ماريو ويو، جڏهن ته 31 ماڻهو گم ٿي ويا، جن کي بعد ۾ فوت ٿيل قرار ڏنو ويو. ذاڪيه جعفري موجب، هوءَ ۽ ڪجهه ٻيا ماڻهو مٿين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ لڪي جان بچائڻ ۾ ڪامياب ٿيا.

 قانوني ڪارروائي 
ذاڪيه جعفري 2006 ۾ ڀارت جي سپريم ڪورٽ ۾ درخواست داخل ڪئي، جنهن ۾ هن الزام هنيو ته قانون لاڳو ڪندڙ ادارا اهم سياسي شخصيتن، بشمول ان وقت جي وڏي وزير نريندر مودي، خلاف ڪارروائي ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا. 2008 ۾، سپريم ڪورٽ هڪ خاص جاچ ٽيم (SIT) کي هدايت ڪئي ته هوءَ جعفري جي الزامن جي جاچ ڪري.

SIT 2012 ۾ جاچ مڪمل ڪئي ۽ نتيجو ڪڍيو ته مودي يا ٻين عملدارن خلاف ڪيس هلائڻ لاءِ ڪافي ثبوت موجود نه هئا. جعفري SIT جي نتيجن کي چئلينج ڪندي هڪ ٻي درخواست داخل ڪئي، پر سپريم ڪورٽ جون 2022 ۾ اها درخواست خارج ڪري ڇڏي ۽ بندش واري رپورٽ کي برقرار رکيو.

پنهنجين بيشمار قانوني وڙهائن جي ڪري، جعفري کي 2002 جي فسادن جي متاثرن لاءِ "انصاف جي جدوجهد جو چهرو" سمجهيو ويو، جيئن ته اخبار رپورٽ ڪئي.

دي ڪيروان  جي هڪ رپورٽ موجب، ذاڪيه جعفري بيان ڏنو ته 2002 جي گجرات فسادن دوران، جڏهن ميڙ گلبرگ سوسائٽي کي گهيري ورتو، ته سندس مڙس احسان جعفري ڪيترائي ڀيرا گجرات جي اعليٰ عملدارن، بشمول ان وقت جي وڏي وزير نريندر مودي، کي مدد لاءِ فون ڪيا.

سندس چوڻ مطابق، جعفري بار بار مدد جي اپيل ڪئي، پر ڪٿي به ڪا مدد نه ملي. هڪ شاهد بعد ۾ عدالت ۾ شاهدي ڏني ته جعفري مودي کي پڻ فون ڪيو هو، پر مبينا طور تي کيس مدد ڏيڻ بدران لفظي بدسلوڪي جو نشانو بڻايو ويو.

 حوالا 

زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1930ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:ڀارتي سياسي صحافي
زمرو:عورتون بلحاظ قوميت ۽ پيشو