آرڪٽڪ سمنڊ

آرڪٽڪ سمنڊ (اُتر ڄميل وڏو سمنڊ) دنيا جي پنجن وڏن سمنڊن مان ننڍو ۽ گهٽ اونهو سمنڊ آهي.  اهو تقريباً   ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ سڀني ساگرن جو سڀ کان ٿڌو سمنڊ پڻ سڏيو وڃي ٿو. بين الاقوامي هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) ان کي سمنڊ جي طور تي تسليم ڪري ٿو، جيتوڻيڪ ڪي سامونڊي ماهر ان کي آرڪٽڪ ميڊيٽرينين سمنڊ سڏين ٿا. اهو  تقريبن ائٽلانٽڪ سمنڊ جي هڪ ڪناري جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي.   اهو سڀ کان وڌيڪ اتر واري حصي ۾ شامل ڪيل عالمي سمنڊ  جي طور تي  پڻ ڏٺو وڃي ٿو .

آرڪٽڪ سمنڊ ۾ اتر قطب وارو علائقو شامل آهي جيڪو اتر اڌ گول جي وچ ۾ آهي ۽ ڏکڻ طرف 60 ° N تائين پکڙيل آهي. آرڪٽڪ سمنڊ جي چوڌاري يوريشيا ۽ اتر آمريڪا آهن ، ۽ سرحدون ٽوپوگرافڪ گڻن جي پيروي ڪن ٿيون: پئسفڪ پاسي تي بيرنگ اسٽريئٽ ۽ ائٽلانٽڪ پاسي گرين لينڊ اسڪاٽلينڊ ريج آهي. اهو گهڻو ڪري سڄو سال  ۽ تقريبا مڪمل طور تي سياري ۾ سمنڊ جي برف سان ڍڪيل آهي. آرڪٽڪ سمنڊ جي مٿاڇري جو گرمي پد ۽ لوڻ موسمي طور تي مختلف آهي جيئن برف جو ڍڪ ڳري ٿو ۽ جمي ٿو؛ Some Thoughts on the Freezing and Melting of Sea Ice and Their Effects on the Ocean K. Aagaard and R. A. Woodgate, Polar Science Center, Applied Physics Laboratory University of Washington, January 2001. Retrieved 7 December 2006. پنجن وڏن سمنڊن ۾ ان جي لوڻ جي گھٽتائي ، گھٽ بخارجڻ، دريائن ۽ ندين مان تازي پاڻيءَ جي وڏي آمد، ۽ وڌيڪ لوڻ واري سامونڊي پاڻيءَ جي ڀرپاسي وارن سامونڊي پاڻيءَ سان محدود ڪنيڪشن ۽ وهڪري جي ڪري. برف جي اونهاري جي ڇنڊڇاڻ 50٪ تي حوالو ڏنو ويو آهي. Pidwirny, Michael (2006). "Introduction to the Oceans". physicalgeography.net. Archived from the original on 9 December 2006. Retrieved 7 December 2006. يو ايس نيشنل سنو اينڊ آئس ڊيٽا سينٽر (ايس ايس ڊي سي)  روزاني رڪارڊ مهيا ڪرڻ لاءِ سيٽلائيٽ ڊيٽا استعمال ڪري ٿو آرڪٽڪ سمنڊ جي برفاني ڍڪ ۽ پگھرجڻ جي شرح هڪ سراسري عرصي ۽ مخصوص گذريل سالن جي مقابلي ۾، سمنڊ جي برف جي حد ۾ مسلسل گهٽتائي ڏيکاري ٿو.  سيپٽمبر 2012 ۾، آرڪٽڪ برف جي حد تائين هڪ نئين رڪارڊ گهٽ ۾ گهٽ پهچي وئي. سراسري حد (1979-2000) جي مقابلي ۾، سمنڊ جي برف 49 سيڪڙو گهٽجي چڪي هئي. 

 تاريخ 

 اتر آمريڪا 
اتر آمريڪي قطبي خطي ۾ انساني آبادي،  وڪوسنسن گليشيشن دوران گهٽ ۾ گهٽ 17,000-50,000 سال پوئتي وڃي ٿي. هن وقت، هيٺ ڪِرڻ واري سمنڊ جي سطح ماڻهن کي بيرنگ زميني پل پار ڪرڻ جي اجازت ڏني جيڪا سائبيريا سان اتر اولهه اتر آمريڪا (الاسڪا) ۾ شامل ٿي، آمريڪا جي آبادي ڏانهن وڌي ٿي. 
کاٻو|thumb| ٿلي آثار قديمه واري ماڳ

 يورپ 
کاٻو|thumb| ايمنيوئل بوون جو 1780ع وارو نقشو آرڪٽڪ جو نقشو ”اتر سمنڊ“ ڏيکاري ٿو.

 19 صدي عيسويء 

 20 صدي عيسويء 

 جاگرافي 

 حد ۽ اهم بندرگاهن 
اتي آرڪٽڪ سمنڊ تي ڪيترن ئي بندرگاهون ۽ هاربر آهن. Arctic Ocean . CIA World Fact Book

 گڏيل رياستون 
الاسڪا ۾، مکيه بندرگاهن Utqiaġvik (Barrow) ( ) ۽ پردوو بي، الاسڪا ( ).

 ڪينيڊا 

 گرين لينڊ 

 ناروي 

 روس 
روس ۾، اهم بندرگاهن مختلف سامونڊي علائقن جي ترتيب ڏنل آهن:

 مرمنسک ( ) جي بارنٽ سمنڊ ۾؛
 آرخنگلسڪ ( ) جو اڇو سمنڊ ۾؛
 ليبيتننگي ( )، سليخارڊ ( )، دودينڪا ( )، اگارڪا ( ) ۽ ڊڪسن ( ) جي ڪارا سمنڊ ۾؛
 ٽڪسي ( ) جي لپٽيف سمنڊ ۾؛ ۽
 پيوڪ ( ) جي اوڀر سائبرين سمنڊ ۾.

 آرڪٽڪ شيلف 

 پاڻي جي اندر جا گُڻَ 

 خاص اقتصادي زون 
نمبر ملڪ علائقو (ڪلوميٽر 2 ) 1 - Laptev سمنڊ کان Chukchi سمنڊ 2,088,075 2 - ڪارو سمنڊ 1,058,129 3 - Barents سمنڊ 1,199,008 4 ناروي - مکيه زمين 935,397 5 ناروي - سوالبارڊ ٻيٽ 804,907 6 ناروي - جان ميين ٻيٽ 292,189 7 آئس لينڊ - مينلينڊ 756,112 8 گرين لينڊ - مکيه زمين 2,278,113 9 ڪئناڊا - اوڀر ساحل 2,276,594 10 ڪئناڊا - آرڪٽڪ 3,021,355 11 گڏيل رياستون - آرڪٽڪ 508,814 - ٻيو 1,500,000 ڪُل آرڪٽڪ سمنڊ 14,056,000

 آرڪٽڪ سمنڊ ۾ سڀ کان وڏا سمنڊ 
آرڪٽڪ سمنڊ ۾ سڀ کان وڏو سمنڊ:   

 بارنٽس سمنڊ—1.4 million km2
 گرين لينڊ سمنڊ—1.205 million km2
 اوڀر سائبرين سمنڊ—987,000 km2
 ڪارا سمنڊ—926,000 km2
 Laptev Seaلپٽيف سمنڊ—662,000 km2
 چوڪچي سمنڊ—620,000 km2
 بيفورٽ سمنڊ—476,000 km2
 امونڊسين نار
 اڇو سمنڊ—90,000 km2
 پيچورا سمنڊ—81,263 km2
 لنڪن سمنڊ—64,000 km2
 پرنس گستاف ايڊولف سمنڊ
 راڻي وڪٽوريا سمنڊ
 واندل سمنڊ

 ڀوُن وديا (جيالاجي) 


 اوشنوگرافي (سامونڊي سائنس) 

 پاڻيءَ جو وهڪرو 
کاٻو|thumb|آرڪٽڪ سمنڊ ۾ وڏي پاڻي جي ڪاميٽي جي ورڇ. سيڪشن ۾ مختلف پاڻي جي ماس جو خاڪو هڪ عمودي حصي سان گڏ بيئرنگ اسٽريٽ کان وٺي جاگرافيائي اتر قطب کان فريم اسٽريٽ تائين آهي . جيئن ته اسٽينٽيفڪيشن مستحڪم آهي، اونهي پاڻيءَ جو ماس مٿيون پرتن کان وڌيڪ ٿلهو هوندو آهي.
کاٻو|thumb | گھاٽائي جي جوڙجڪ آرڪٽڪ سمنڊ ۾. امونڊسين بيسن، ڪينيڊا جي بيسن ۽ گرين لينڊ سمنڊ لاءِ گرمي پد ۽ لوڻ جي پروفائيل کي اسڪيچ ڪيو ويو آهي.
کاٻو|thumb|ڪينيڊي چينل .

 سمنڊ جي برف 

 آبهوا 
کاٻو|thumb|Changes in ice between 1990 and 1999

 جِيوَ وِديا (بائلاجي) 
کاٻو|thumb| ٽي پولر رڇ نارٿ پول جي ويجهو يو ايس ايس هونولولو وٽ پهتا آهن.
کاٻو|thumb| منڪي وهيل
کاٻو|thumb| آرڪٽڪ برف جي فلو تي والرس

 قدرتي وسيلا 
پيٽروليم ۽ قدرتي گئس جا فيلڊز ، ، پوليميٽالڪ نوڊولس ، ريت ۽ بجري گڏيل ، مڇي، سيل ۽ وهيل سڀ ان علائقي ۾ گھڻي انگ ۾ موجود ٿي سگهن ٿا.  

 ماحولياتي پرواهه 

 آرڪٽڪ برف پگھرجڻ 

 ڪليٿريٽ جي ڀڃ ڊاھ 


 ٻيا خدشا 

 پڻ ڏسو 

 وڌيڪ پڙهڻ 

 Neatby، Leslie H.، Discovery in Russian and Siberian Waters (1973)،
 ري، ايل.، ۽ بي بيڪن، ايڊس.، آرڪٽڪ سمنڊ (1982)،
 Thorén, Ragnar VA, Picture Atlas of the Arctic (1969),

 ٻاهريان ڳنڍڻا 
 آرڪٽڪ ڪائونسل 
 آرڪٽڪ ماحولياتي ائٽلس انٽرايڪٽو نقشو
 Arctic Great Rivers Observatory (ArcticGRO)

حوالا

زمرو:سمنڊ
زمرو:وڏا سمنڊ
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
زمرو:Articles with short description