اتر آئرلينڊ

اتر آئرلينڊ (انگریزي: Northern Ireland؛ گئلڪ: Tuaisceart Éireann؛ اسڪاچ: Norlin Airlann)Tuaisceart Éireann. . DFA.ie. Retrieved 27 March 2016. گڏيل بادشاهت جو ھڪڙو حصو آھي جيڪو مختلف طرح ھڪ ملڪ، صوبي، علائقي يا پرڳڻي جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي.   آئرلينڊ ٻيٽ جي اتر اوڀر ۾ واقع، اتر آئرلينڊ پاڙيسري، ريپبلڪ آف آئرلينڊ سان ڏکڻ ۽ اولھه ۾ سرحد ونڊي ٿو. سال 2021ع جي مردم شماري ۾، ان جي آبادي 19,03,175 هئي، جيڪا گڏيل بادشاهت جي آبادي جو تقريباً 3 سيڪڙو ۽ آئرلينڊ جي ٻيٽ تي آبادي جو 27 سيڪڙو هئي. اتر آئرلينڊ جو گادي شھر بيلفاسٽ آهي.

اتر آئرلينڊ اسيمبلي، ناردرن آئرلينڊ ايڪٽ 1998 پاران قائم ڪيل، مختلف پاليسين جي معاملن جي ذميواري رکي ٿي، جڏهن ته ٻيا علائقا برطانيه جي حڪومت لاءِ مخصوص آهن. اتر آئرلينڊ جي حڪومت بيلفاسٽ معاهدي جي شرطن جي تحت ڪيترن ئي علائقن ۾ آئرلينڊ جي حڪومت سان تعاون ڪري ٿي.  ريپبلڪ آف آئرلينڊ جو پڻ غير ترقي يافته حڪومتي معاملن تي برطانوي-آئرش گورنمينٽل ڪانفرنس (BIIG) ذريعي مشاورتي ڪردار آهي.

اتر آئرلينڊ 1921 ۾ ٺاهي وئي، جڏهن آئرلينڊ آئرلينڊ جي حڪومت ايڪٽ 1920 پاران ورهاڱي ڪئي وئي، ڇهن شمال مشرقي ملڪن لاء هڪ تقسيم حڪومت ٺاهي. جيئن ته ويسٽ منسٽر ۾ يونينسٽن ۽ انهن جي حمايت ڪندڙن جو ارادو هو، David McKittrick & David McVea. Making Sense of the Troubles. New Amsterdam Books, 2002. p.5  اتر آئرلينڊ ۾ يونينسٽ اڪثريت هئي، جيڪي برطانيه ۾ رهڻ چاهيندا هئا؛ اهي عام طور تي برطانيه کان نوآبادين جي پروٽيسٽنٽ اولاد هئا. ان دوران، ڏاکڻي آئرلينڊ ۾ اڪثريت (جيڪو 1922 ۾ آئرش فري اسٽيٽ بڻجي ويو)، ۽ اتر آئرلينڊ ۾ هڪ اهم اقليت، آئرش قومپرست (عام طور تي ڪيٿولڪ) هئا، جيڪي هڪ متحد آزاد آئرلينڊ چاهيندا هئا.Richard Jenkin, 1997, Rethinking ethnicity: arguments and explorations, SAGE Publications: London: "In Northern Ireland the objectives of contemporary nationalists are the reunification of Ireland and the removal of British government."; Peter Dorey, 1995, British politics since 1945, Blackwell Publishers: Oxford: "Just as some Nationalists have been prepared to use violence in order to secure Irish reunification, so some Unionists have been prepared to use violence in order to oppose it.";  Sinn Féin. Retrieved 2 August 2008.;  اڄ، اڳوڻو عام طور تي پاڻ کي برطانوي طور تي ڏسندا آهن ۽ بعد ۾ عام طور تي پاڻ کي آئرش طور ڏسندا آهن، جڏهن ته اتر آئرش يا السٽر جي سڃاڻپ سڀني پس منظر مان هڪ اهم اقليت طرفان دعوي ڪئي وئي آهي.

اتر آئرلينڊ جي پيدائش ورهاڱي جي دفاع ۽ خلاف ٻنهي تشدد سان گڏ هئي. 1920-1922 جي تڪرار دوران، راڄڌاني بيلفاسٽ ۾، خاص طور تي پروٽسٽنٽ يونينسٽ ۽ ڪيٿولڪ قومپرست شهرين جي وچ ۾ وڏو فرقيوار تشدد ڏٺو.   500 کان وڌيڪ مارجي ويا ۽ 10,000 کان وڌيڪ پناهگير بڻجي ويا، اڪثر ڪري ڪيٿولڪ.  ايندڙ پنجاهه سالن تائين، اتر آئرلينڊ ۾ يونينسٽ پارٽيءَ جي حڪومتن جو اڻ کٽ سلسلو رهيو.David McKittrick & David McVea. Making Sense of the Troubles. New Amsterdam Books, 2002. p.6 اتي ٻنهي برادرين طرفان غير رسمي باهمي علحدگيءَ هئي، McKittrick & McVea, p.18 ۽ يونينسٽ حڪومتن تي آئرش قومپرست ۽ ڪيٿولڪ اقليت جي خلاف تبعيض جو الزام لڳايو ويو.Gallagher, Tom. Contemporary Irish Studies. Manchester University Press, 1983. pp.29–32سال 1960ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾، ڪيٿولڪ ۽ قومپرستن جي خلاف تبعيض کي ختم ڪرڻ جي مهم جي وفادارن طرفان مخالفت ڪئي وئي، جن ان کي ريپبلڪن محاذ طور ڏٺو.Maney, Gregory. "The Paradox of Reform: The Civil Rights Movement in Northern Ireland", in Nonviolent Conflict and Civil Resistance. Emerald Group Publishing, 2012. p.15هن بدامني مشڪلاتن کي جنم ڏنو، هڪ ٽيهه سالن جي تڪرار ۾ جمهوريه ۽ وفادار نيم فوجي ۽ رياستي فوج شامل هئا، جنهن ۾ 3,500 کان وڌيڪ زندگيون ۽ 50,000 ٻيا زخمي ٿيا. سال 1998ع جو گڊ فرائيڊي معاهدو امن جي عمل ۾ هڪ اهم قدم هو، جنهن ۾ نيم فوجي هٿيارن جي خاتمي ۽ سيڪيورٽي کي عام ڪرڻ شامل آهي، جيتوڻيڪ فرقيواريت ۽ علحدگيءَ جا وڏا سماجي مسئلا آهن، ۽ وقفي وقفي سان تشدد جاري آهي."The troubles were over, but the killing continued. Some of the heirs to Ireland's violent traditions refused to give up their inheritance." Jack Holland: Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland. Henry Holt & Company, 1999, p. 221; 

ورهاڱي جي وقت اتر آئرلينڊ جي معيشت آئرلينڊ ۾ سڀ کان وڌيڪ صنعتي هئي، پر جلد ئي، مشڪلاتن جي سياسي ۽ سماجي ڇڪتاڻ جي ڪري زوال شروع ٿي وئي.  ان جي معيشت 1990ع جي ڏهاڪي کان وٺي وڏي ترقي ڪئي آهي. اتر آئرلينڊ ۾ بيروزگاري 1986 ۾ 17.2 سيڪڙو تي پهچي وئي، پر 2010ع جي ڏهاڪي ۾، باقي برطانيه جي شرح وانگر 10 سيڪڙو کان گهٽجي وئي. اتر آئرلينڊ، باقي آئرلينڊ، ۽ باقي برطانيه جي وچ ۾ ثقافتي رابطا پيچيده آهن، اتر آئرلينڊ سان گڏ آئرلينڊ جي ثقافت ۽ برطانيه جي ثقافت ٻنهي جي حصيداري ڪري ٿي. ڪيترين ئي راندين ۾، سڄي ٻيٽ لاءِ آل آئرلينڊ گورننگ باڊي يا ٽيم آهي. سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر استثنا ايسوسيئيشن فٽبال آهي. اتر آئرلينڊ ڪمن ويلٿ گيمز ۾ الڳ الڳ مقابلو ڪري ٿو، ۽ اتر آئرلينڊ جا ماڻهو اولمپڪ گيمز ۾ برطانيا يا آئرلينڊ جي لاءِ مقابلو ڪري سگهن ٿا.

 وضاحتون 
اتر آئرلينڊ ھڪ ملڪ، صوبي، علائقي يا پرڳڻو جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي.

حوالا

زمرو:اتر آئرلينڊ
زمرو:گڏيل بادشاھت
زمرو:گڏيل بادشاھت ۾ شامل ملڪ