ميڪسيڪو سٽي

ميڪسيڪو شهر (Mexico City) ميڪسيڪو جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ پڻ اتر آمريڪا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. اها دنيا جي سڀ کان اهم ثقافتي ۽ مالي مرڪز مان هڪ آهي. ميڪسيڪو شهر ميڪسيڪو جي وادي ۾ ميڪسيڪو جي مرڪزي پليٽيو جي اندر، 2,240 ميٽر  (7,350 فوٽ) جي اوچائي تي واقع آهي. شهر ۾ 16 بورو () آهن، جيڪي بدلي ۾ پاڙيسري () ۾ ورهايل آهن.  

شهر جي آبادي سال 2020ع ۾ 92,09,944 هئي, جنهن جي زميني ايراضي 1٬495 چورس ڪلوميٽر (577 چورس ميل) هئي.  وفاقي ۽ رياستي حڪومتن پاران اتفاق ڪيل سڀ کان تازي تعريف مطابق، گريٽر ميڪسيڪو شهر جي آبادي 2,18,04,515 آهي، جيڪا ان کي دنيا جو ڇهين نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو بڻائي ٿي ۽ اها اولهه اڌ گول ۾، ساؤ پاولو، برازيل جي پويان، ٻيو نمبر وڏو شهري مجموعو ۽ دنيا ۾ سڀ کان وڏو اسپيني ڳالهائيندڙ شهر (شهر مناسب) آهي. گريٽر ميڪسيڪو شهر جي سال2011ع ۾ 411 ارب آمريڪي ڊالر جي جي ڊي پي هئي، جيڪا ان کي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ پيداواري شهري علائقن مان هڪ بڻائي ٿي.Global MetroMonitor | Brookings Institution . Brookings.edu. Retrieved 12 April 2014. شهر سجي ملڪ جي جي ڊي پي جو %15.8 پيدا ڪرڻ جو ذميوار هو ۽ ميٽروپوليٽن علائقي جي جي ڊي پي سجي ملڪ جي جي ڊي پي جو تقريباً %22 آهي.  جيڪڏهن اهو 2013ع ۾ هڪ آزاد ملڪ هجي ها، ميڪسيڪو شهر لاطيني آمريڪا ۾ پنجين (پيرو جي برابر) وڏي معيشت هوندي. 

ميڪسيڪو شهر آمريڪا جو سڀ کان پراڻو گاديءَ وارو شهر آهي ۽ ٻن مان هڪ آهي، جنهن جو بنياد مقامي ماڻهن قائم ڪيو آهي. هي شهر اصل ۾ سال 1325ع جي آس پاس، ڍنڍ ٽيڪسڪوڪو ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي، ميڪسيڪا قوم طرفان تعمير ڪيو ويو، هنجو نالو ٽينوچتتلان (Tenochtitlan) هو. اهو تقريباً مڪمل طور تي سال 1521ع ۾ ٽينوچتتلان جي محاصري ۾ تباهه ٿي ويو ۽ بعد ۾ اسپين جي شهري معيارن جي مطابق ٻيهر ٺاهيو ۽ تعمير ڪيو ويو. سال 1524ع ۾، ميڪسيڪو شهر جي ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي، جيڪا ميڪسيڪو ٽينوچتتلان جي نالي سان مشهور هيو ۽ سال 1585ع ۾، اهو سرڪاري طور تي "ميڪسيڪو جي شهر"  (Ciudad de México) جي نالي سان مشهور ٿيو.  شهر اسپيني نوآبادياتي سلطنت ۾ سياسي، انتظامي ۽ مالي مرڪز طور اهم ڪردار ادا ڪيو.  اسپين کان آزاد ٿيڻ بعد، وفاقي ضلعو سال 1824ع ۾ قائم ڪيو ويو.

سالن کان وڏي سياسي خودمختاري جي مطالبي کان پوءِ، آخرڪار سال 1997ع ۾ رهاڪن کي حڪومت جو سربراه ۽ گڏيل اسيمبليءَ جي نمائندن جي چونڊ ڪرڻ جو حق ڏنو ويو. ان کانپوء، کاٻي در جي سياسي پارٽي، پارٽي آف ڊيموڪريٽڪ ريووليوشن (بعد ۾ نيشنل ريجنريشن موومينٽ) انهن ٻنهي کي ڪنٽرول ڪيو. شهر ۾ ڪيتريون ئي ترقي پسند پاليسيون، جهڙوڪ اختياري اسقاط حمل، يوٿانيسيا جو هڪ محدود روپ، بغير ڪنهن غلطي جي طلاق جو حق، ساڳئي جنس جي شادي ۽ قانوني جنس جي تبديلي جي اجازت جا قانون موجود آهن. 29 جنوري، 2016ع تي، اهو وفاقي ضلعو ختم ڪيو ويو ۽ هاڻي سرڪاري طور تي، خودمختاري جي وڏي درجي سان،    "ميڪسيڪو شهر" (Ciudad de México) (CDMX) طور سڃاتو وڃي ٿو. ميڪسيڪو جي آئين ۾ هڪ شق، ان کي ميڪسيڪو فيڊريشن جي اندر رياست بنائڻ کان روڪي ٿو، جيستائين اهو ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ آھي.

 عرفيت ۽ نعرا 

2013ع تائين شهر کي اڪثر  مان نڪتل مخفف "DF" سان سڏڻ عام هو. 2013ع کان پوءِ، خاص طور حڪومت وٽ، مخفف "CDMX" () جو استعمال وڌيڪ عام ٿي ويو.

شهر کي ڳالهه ٻولهه ۾ چلانگولينڊيا پڻ سڏيو ويندو آهي، جيڪو مقامي ماڻهن جي لقب چلانگوس مان نڪتل آهي.1994 Oxford Spanish-English Dictionary ميڪسيڪو شهر کان ٻاهر رهندڙ ماڻهو چلانگو لفظ کي تحقير طور استعمال ڪندا آهن، جنهن سان ”زور شور ڪندڙ، وڏائي ڪندڙ، بدتهذيب، ۽ جهيڙو ڪندڙ ماڻهو“ جو مطلب وٺندا آهن. ٻئي پاسي، ميڪسيڪو شهر جا رهواسي ٻين علائقن ۾ رهندڙن کي تحقير سان لا پراونسيا (يعني ”صوبا“ يا ”ڪنارا“) ۾ رهندڙ چوندا آهن، ۽ ڪيترائي ماڻهو فخر سان چلانگو جو لقب پڻ قبول ڪندا آهن. ميڪسيڪو شهر جي رهواسين لاءِ سرڪاري ۽ رسمي طور capitalinos (ملڪ جي گادي واري شهر جا رهواسي) جو لفظ استعمال ٿيندو آهي، پر ”شايد ان ڪري جو ڪيپيٽلينو وڌيڪ شائسته، وڌيڪ مخصوص ۽ وڌيڪ درست لفظ آهي، اهو لڳ ڀڳ ڪڏهن به استعمال نٿو ڪيو وڃي“.
ميڪسيڪو سٽي کي روايتي طور La Ciudad de los Palacios (”محلاتن جو شهر“) پڻ سڏيو ويو آهي—هي لقب 19هين صديءَ ۾ شهر جي دوري دوران بارون اليگزينڊر وان ھمبولڊٽ ڏانهن منسوب ڪيو ويندو آهي؛ چيو وڃي ٿو ته هن جرمني ڏانهن خط لکي چيو ته ميڪسيڪو شهر يورپ جي ڪنهن به وڏي شهر سان مقابلو ڪري سگهي ٿو. پر حقيقت ۾ هي لقب انگريز سياستدان چارلس لا ٽروب جي لکڻي ۾ وڌيڪ پڪو ٿئي ٿو، جنهن The Rambler in Mexico جي ليٽر V (صفحو 84) ۾ لکيو: ”... انهن جا ڪم ڏسو: بندرگاهيءَ جا ٺهيل ٽڪرا، نهرون، گرجا گهر، رستا—۽ اهو شاهانه محلن جو شھر جيڪو تينوچٽٽلان جي مٽيءَ جي کنڊرن مان اڀري آيو آهي...“.Diccionario Porrúa. Historia, Biografía y Geografía de México, Editorial Porrúa, S.A., Mexico City, Fifth Edition, 1986, Vol. II, page 1638.
نوآبادي دور ۾ شهر جو نعرو "Muy Noble e Insigne, Muy Leal e Imperial" (تمام شريف ۽ ممتاز، تمام وفادار ۽ شهنشاهانه) هو. آندري مينيوئل لوپيز اوبراڊور جي حڪومت (2018–24) دوران هڪ سياسي نعرو متعارف ڪرايو ويو: la Ciudad de la Esperanza (). اهو نعرو جلدي شهر جي هڪ لقب طور به هلڻ لڳو، پر پوءِ نئون نعرو Capital en Movimiento (”هلچل ۾ گادي“) اختيار ٿيڻ کان پوءِ اهو اڳئينت جيئن عام نه رهيو. هي آخري نعرو به حقيقت ۾ گهڻو ڪري لقب طور نه پر نعري طور ئي ورتو ويندو آهي، خاص طور جڏهن اهو مارسيلو ايبرارڊ جي قيادت هيٺ انتظاميا سان ڳنڍيو وڃي.

 تاريخ 

ميڪسيڪو شهر واري علائقي ۾ انسانن جي قديم ترين رهائش جا نشان "پيئون واري عورت" ۽ ٻين ڍانچن/آثارن جا آهن، جيڪي گستاوو اي. ماڊيرو (سان بارتولو اتيپيهوئاڪان) مان مليا. اڳي سمجهيو ويندو هو ته اهي هيٺئين سينيولٿڪ دور (9500–7000 ق.م.) سان لاڳاپيل آهن.The evidence consists of a burial in the first case, and of lithic flakes associated with remains of extinct fauna. They were estimated to be about 10 000 years old. Cfr. Acosta Ochoa, 2007: 9. پر 2003ع جي هڪ مطالعي ۾ پيئون واري عورت جي عمر 12,700 سال (ڪئلينڊر عمر) ڄاڻائي وئي، جيڪا آمريڪا ۾ دريافت ٿيل قديم ترين انساني باقيات مان هڪ آهي. هن جي مائيٽوڪانڊريل ڊي اين اي بابت ٿيل مطالعي مان ظاهر ڪيو ويو ته هوءَ يا ته ايشيائي نسل جي هئي يا يورپي نسل جي يا وري آسٽريلوي ابورجِنل اصل جي هئي.
هي علائقو 8هين کان 13هين صديءَ دوران ٽيوچيچي ميڪاس جي لڏپلاڻن جو منزلگاهه رهيو—اهي ئي ماڻهو پوءِ ٽولٽيڪ ۽ ميشيڪا (ازتڪ) ثقافتن جي اُڀار جو سبب بڻيا. ميشيڪا لڳ ڀڳ 14هين صديءَ ۾ آيا ۽ پهرين ڍنڍ جي ڪنارن تي آباد ٿيا.

 ازتڪ دور 


ميڪسيڪو-تينوچٽيٽلان جو شهر ميشيڪا ماڻهن 1325ع يا 1327ع ۾ قائم ڪيو. پراڻو ميشيڪا شهر، جنهن کي اڄ تينوچٽيٽلان چيو وڃي ٿو، ميڪسيڪو جي وادي جي اندروني ڍنڍن واري نظام جي وچ ۾ هڪ ٻيٽ تي تعمير ڪيو ويو هو؛ اهو نظام هڪ ننڍڙي شهر-رياست ٽلاتيلولڪو سان به گڏيل هو.Frances F. Berdan, The Aztecs of Mexico: An Imperial Society, New York: Holt, Rinehart, Winston 1982, pp. 10–14. ڏند ڪٿا موجب ميشيڪائن جي مکيه ديوتا هويتزيلوپوچٽلي انهن کي اهو هنڌ هن طرح ٻڌايو جو هڪ سونهرِي عقاب کي ناشپاتيءَ جهڙي ڪنڊيدار ڪيڪٽس تي ويٺل ڏيکاريو، جيڪو کڙکڙائيندڙ نانگ کي کائي رهيو هو.Frances F. Berdan, The Aztecs of Mexico: An Imperial Society, New York: Holt, Rinehart, Winston 1982, p. 14.
1325ع کان 1521ع تائين تينوچٽٽلان آبادي، طاقت ۽ اثر ۾ وڌندو ويو، ۽ آخرڪار ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ ۽ ميڪسيڪو واديءَ جي ڀرپاسي ٻين شهر-رياستن تي غالب اچي ويو. جڏهن اسپيني پهتا، ته ازتڪ سلطنت ميزوامريڪا جي وڏي حصي تائين پهچي چڪي هئي—ميڪسيڪو جي نار ۽ پئسفڪ سمنڊ ٻنهي طرفن تائين.

 اسپيني فتح 
ويراڪروز ۾ لهڻ کان پوءِ، اسپيني مهم جو هيرنان ڪورٽيس ڪيترن ئي ٻين مقامي قومن جي مدد سان تينوچٽيٽلان ڏانهن وڌيو،
۽ 8 نومبر 1519ع تي اتي پهتو. ڪورٽيس ۽ سندس ماڻهو ازتپالاپا (ايڪسٽاپالاپا) کان شهر ڏانهن ويندڙ بند/رستي تي هلندا شهر ۾ داخل ٿيا؛ شهر جي حڪمران موڪٽيزوما ٻيون اسپينين کي آجيان ڪئي ۽ ٻنهين ڌرين تحفا مٽايا، پر اها همدردي گهڻو وقت نه رهي. ڪورٽيس موڪٽيزوما کي گهر اندر نظربندي ۾ رکيو ۽ کيس اڪسائياڪاتل جو محل (سندس پيءُ جي محل) ۾ قيد ڪيو، ته جيئن هو سندس وسيلي حڪومت ڪري سگهي.
تڪرار وڌندا ويا، ۽ 30 جون 1520ع جي رات—هڪ جدوجهد جنهن کي "La Noche Triste" (غمگين رات) چيو وڃي ٿو—ازتڪن اسپينين جي مداخلت خلاف بغاوت ڪئي ۽ يورپين کي پنهنجي ٽلاڪسڪالان ساٿين سميت يا ته گرفتار ڪيو يا شهر مان ڪڍي ڇڏيو. ڪورٽيس ٽلاڪسڪالا ۾ ٻيهر منظم ٿيو. ازتڪن سمجهيو ته اسپيني هميشه لاءِ هليا ويا آهن، تن هڪ نئون بادشاهه ڪوئٽلاهوئاڪ چونڊيو، پر هو جلد فوت ٿي ويو؛ پوءِ ايندڙ بادشاهه ڪواوٽيماڪ ٿيو. ڪورٽيس مئي 1521ع ۾ تينوچٽٽلان جو گهيرو شروع ڪيو. ٽن مهينن تائين شهر خوراڪ ۽ پاڻي جي کوٽ جو شڪار رهيو، ۽ يورپين سان گڏ آيل چيچڪ به پکڙجي وئي. ڪورٽيس ۽ سندس ساٿي ٻيٽ جي ڏکڻ پاسي کان لهي آيا ۽ آهستي آهستي شهر اندر جنگ ڪندي اڳتي وڌيا. ڪواوٽيماڪ آگسٽ 1521ع ۾ هٿيار وڌا. فتح جي آخري گهيري دوران اسپينين عملي طور تينوچٽٽلان کي ڊاهي پٽ ڪري ڇڏيو.
ڪورٽيس شروعات ۾ ڪوئيوئاڪان ۾ رهيو، پر پوءِ هن ازتڪ هنڌ کي ٻيهر تعمير ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جيئن پراڻي نظام جا سڀ نشان مٽجي وڃن. هن پنهنجي ذاتِي حاڪميت هيٺ ڪا علحده رياست قائم نه ڪئي، پر اسپيني تاج سان وفادار رهيو. پهريون اسپيني وائسراءِ چوڌنهن سال پوءِ ميڪسيڪو شهر آيو. تيسين شهر ٻيهر هڪ شهري-رياست بڻجي چڪو هو، جنهن جو اثر پنهنجي حدن کان گهڻو ٻاهر تائين پکڙيل هو. جيتوڻيڪ اسپينين تينوچٽٽلان جي بنيادي بناوت کي برقرار رکيو، پر پراڻن ازتڪ مندرن تي ڪيٿولڪ گرجا گهر تعمير ڪيا ۽ شاهي محلن تي پنهنجو حق ڄاڻايو. تينوچٽٽلان جو نالو "ميڪسيڪو" رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته اسپينين لاءِ اهو لفظ اچارڻ آسان هو.

 نوآبادي دور ۾ ميڪسيڪو شهر جي واڌ 

شهر ازتڪ سلطنت جي گادي رهيو هو، ۽ نوآبادي دور ۾ ميڪسيڪو شهر نئين اسپين جي گادي بڻيو. ميڪسيڪو جو وائسراءِ (يا وائس-ڪنگ) مکيه چوڪ/زوڪالو تي وائسراءِ محل ۾ رهندو هو. ميڪسيڪو سٽي ميٽروپوليٽن ڪيٿيڊرل—نئين اسپين جي آرچ-ڊائيوسيس جو مرڪز—زوڪالو جي هڪ پاسي تعمير ڪيو ويو، ساڻس گڏ آرچ-بشپ جو محل به هو، ۽ سامهون شهر جي ڪائونسل (ayuntamiento) واري عمارت هئي. 17هين صديءَ جي آخر ۾ ڪرسٽوبال ڊي ويلاپلاندو پاران زوڪالو جي هڪ تصوير ۾ مکيه چوڪ ڏيکاريل آهي، جيڪو اڳ ۾ ازتڪن جو رسمياتِي مرڪز هو. نوآبادي دور ۾ موجوده مرڪزي ميدان کي مؤثر ۽ مستقل طور رسمياتِي مرڪز ۽ اقتدار جي مرڪز ۾ بدلائي ڇڏيو ويو—۽ اهو اڄ به جديد ميڪسيڪو ۾ قوم جو مرڪزي ميدان آهي. تينوچٽٽلان جي گهيري کان پوءِ شهر جي ٻيهر تعمير ڀرپاسي علائقن مان وڏي تعداد ۾ مقامي مزدورن جي محنت سان ٿي. فرانسيڪني راهب توريبيو ڊي بيناوينتي موٽولينيا—ميڪسيڪو جا ٻارهن رسول مان هڪ—جيڪو 1524ع ۾ نئين اسپين آيو، شهر جي ٻيهر تعمير کي شروعاتي دور جي ڏکن/وبائن مان هڪ قرار ڏنو:

<blockquote>ستين وبا ميڪسيڪو جي عظيم شهر جي تعمير هئي، جيڪا شروعاتي سالن ۾ يروشلم جي تعمير کان به وڌيڪ ماڻهن کان ڪم وٺندي هئي. مزدورن جا هجوم ايترا گهڻا هئا جو گهٽين ۽ شاهراهن ۾ هلڻ ڏکيو ٿي پوندو هو، جيتوڻيڪ اهي تمام ويڪريون هيون. ڪيترائي ماڻهو ڪاٺين جي ٿڏي هيٺ دٻجڻ سبب، اوچين جڳهن تان ڪري، يا نون عمارتن لاءِ پراڻيون عمارتون ڊاهيندي فوت ٿي ويا هئا۔
توربيو ڊي بيناوينتي موٽولِينيا، موٽولِينيا جي نئين اسپين جي انڊين جي تاريخ، ترجمو ۽ ترتيب: ايلزبيٿ اينڊروز فوسٽر، ويسٽپورٽ: گرين وُڊ پريس، (1950) 1973, pp. 41–42</ref></blockquote>

فتح کان اڳ تينوچٽٽلان اندروني ڍنڍن واري نظام جي وچ ۾ تعمير ٿيل هو، ۽ شهر تائين ٻيڙي وسيلي ۽ مکيه زمين ڏانهن ويندڙ ويڪرن بندن/رستن وسيلي پهچبو هو. اهي بند/رستا اسپيني حڪمراني هيٺ مقامي محنت سان ٻيهر ٺهيا. نوآبادي اسپيني شهر عام طور گرڊ نموني تي ٺاهيا ويندا هئا، جيڪڏهن جغرافيائي رڪاوٽ نه هجي. ميڪسيڪو شهر ۾ زوڪالو (مکيه چوڪ) اهو مرڪزي هنڌ هو جتان گرڊ ٻاهرين طرف وڌايو ويو. اسپيني ماڻهو مکيه چوڪ جي ويجهو ”traza“ سڏجندڙ علائقي ۾ رهندا هئا، جتي گهٽيون ترتيب سان ۽ سٺي ريت ٺهيل هيون. مقامي ماڻهن جا گهر ان خاص علائقي کان ٻاهر هئا ۽ اڪثر بي ترتيب نموني ٺهيا.Edmundo O'Gorman, Reflexiones sobre la distribución urbana coloinal de la ciudad de México, Mexico 1938, pp. 16ff. زوڪالو مقامي ماڻهن لاءِ واپار جو مرڪز هو، تنهنڪري اسپينين لاءِ علائقي کي جدا رکڻ واري پاليسي تي عمل ڪرائڻ مشڪل رهيو.Magnus Mörner and Charles Gibson, "Diego Muñoz Camargo and the Segregation Policy of the Spanish Crown," Hispanic American Historical Review, vol. 42, pp. 558ff. مختلف وقتن تي زوڪالو وڏيون تقريبون ۽ ڦاسيون/سزائون ڏيڻ جو هنڌ پڻ رهيو. 17هين صديءَ ۾ هتي ٻه وڏا فساد به ٿيا—هڪ 1624ع ۾، ٻيو 1692ع ۾.Ida Altman, Sarah Cline, and Javier Pescador, The Early History of Greater Mexico, Pearson 2003, pp. 246–249.

آبادي وڌڻ سان شهر ڍنڍ جي پاڻيءَ تائين اچي ويو. ڍنڍ جي پاڻيءَ جي سطح ۾ ڦيرڦار سبب ميڪسيڪو شهر کي وقت بوقت ٻوڏن جو منهن ڏسڻو پوندو هو. ٻوڏ روڪڻ لاءِ هڪ وڏو جبري محنتي منصوبو ڊي ساگوئه شروع ڪيو ويو، جنهن تحت نوآبادي دور ۾ هزارين مقامي ماڻهن کي ڍانچي وارن ڪمن تي لڳايو ويو. ٻوڏ رڳو تڪليف نه هئي پر صحت لاءِ به خطرو هئي، ڇو ته ٻوڏن ۾ انساني فضلو شهر جي گهٽين ۾ پکڙجي ويندو هو. علائقو سڪي وڃڻ سان مڇرن جو تعداد گهٽيو ۽ انهن جي ڦهلائيندڙ بيمارين جي تڪرار ۾ به گهٽتائي ٿي. پر دلدلي علائقن کي سڪائڻ سان مڇين ۽ پکين جي رهائشگاهه بدلجي وئي ۽ گاديءَ جي ويجهو مقامي پوک لاءِ دستياب زمينون به متاثر ٿيون.Noble David Cook, Born to Die: Disease and New World Conquest, 1492–1650. New York: Cambridge University Press 1998. 16هين صديءَ ۾ گرجا گهرن جي تعداد ۾ گهڻو اضافو ٿيو، جن مان ڪيترائي اڄ به تاريخي مرڪز ۾ ڏسي سگهجن ٿا. معاشي طور، ميڪسيڪو شهر واپار جي ڪري خوشحال ٿيو. برازيل يا پيرو جي ابتڙ، ميڪسيڪو جو رابطو ائٽلانٽڪ ۽ پئسفڪ ٻنهي دنياين سان آسانيءَ سان ٿي سگهيو. اسپيني تاج شهر جي واپار کي مڪمل طور ضابطي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس صرف جزوي ڪاميابي ملي.

اشرافيت جو تصور نئين اسپين ۾ اهڙي نموني ڦهليو، جيڪو آمريڪا جي ٻين حصن ۾ گهٽ ڏسڻ ۾ آيو. اسپينين اهڙي سماج سان روبرو ٿيا جتي اشرافيت جو تصور سندن پنهنجي تصور سان ملي ٿو؛ هنن مقامي اشرافي ترتيب کي مڃيو ۽ ان ۾ اضافو به ڪيو. ايندڙ صديّن ۾ ميڪسيڪو ۾ اشرافي لقب رکڻ جو مطلب اهو نه هو ته ماڻهو وڏو سياسي اختيار استعمال ڪندو، ڇو ته سياسي طاقت محدود هئي—جيتوڻيڪ دولت گڏ ڪرڻ تي ڪا پابندي نه هئي. ميڪسيڪو ۾ اشرافيت جو تصور سياسي کان وڌيڪ هڪ تمام قدامت پسند اسپيني سماجي تصور هو، جنهن جو بنياد خاندان جي ”اهليت“ ثابت ڪرڻ تي هو. ڪيترن خاندانن دولت شهر کان ٻاهر نئين اسپين ۾ ڪمائي، پوءِ گاديءَ ۾ آمدني خرچ ڪري گرجا گهر ٺهرائڻ، خيراتي ڪم سنڀالڻ ۽ شاندار محل جهڙا گهر اڏائڻ شروع ڪيا. سڀ کان وڌيڪ شاندار رهائش ٺهرائڻ جو جنون 18هين صديءَ جي آخري اڌ ۾ عروج تي پهتو. انهن مان ڪيترائي محل اڄ تائين موجود آهن، ۽ اهڙيءَ ڪري ميڪسيڪو شهر جو لقب "The city of palaces" الگزينڊر فون همبولٽ ڏنو.

Grito de Dolores ("Cry of Dolores")—جنهن کي El Grito de la Independencia ("آزادي جو زوردار مطالبو") به سڏين ٿا—ميڪسيڪو جي آزاديءَ واري جنگ جي شروعات جو نشان هو. گواناخواتو جي جنگ، بغاوت جي پهرين وڏي جھڙپ، چار ڏينهن پوءِ ٿي. ڏهه سال جنگ کان پوءِ، اسپين کان ميڪسيڪو جي آزادي 27 سيپٽمبر 1821ع تي ميڪسيڪن سلطنت جي آزاديءَ جي اعلان ۾ عملي طور ظاهر ڪئي وئي. آگوستين ڊي ايتوربيدي کي ڪانگريس پهريئين ميڪسيڪن سلطنت جو شهنشاهه قرار ڏئي ٿي؛ کيس ميڪسيڪو جي ڪيٿيڊرل ۾ تاجپوش ڪيو ويو.

نئين حڪومت پاران ميڪسيڪو جو وفاقي ضلعو قائم ڪيو ويو، ۽ نئين آئين تي صحيحن سان وفاقي ضلعي جو تصور آمريڪي آئين مان اختيار ڪيو ويو. هن مقرري کان اڳ ميڪسيڪو شهر حڪومت جو مرڪز طور ميڪسيڪو رياست ۽ سڄي قوم ٻنهي لاءِ ڪم ڪندو رهيو هو. پوءِ ٽيڪسڪوڪو ڊي مورا ۽ ان کان پوءِ ٽو لوڪا ميڪسيڪو رياست جي گادي بڻيا.

 1847ع واري آمريڪا–ميڪسيڪو جنگ ۾ ميڪسيڪو شهر جي جنگ 

19هين صديءَ دوران ميڪسيڪو شهر ملڪ جي سڀني سياسي تڪرارن جو مرڪزي ميدان رهيو. اهو ٻه ڀيرا شهنشاهي گادي رهيو (1821–1823ع ۽ 1864–1867ع)، ۽ اڌ صديءَ جي عرصي ۾ بي شمار فوجي بغاوتن (ڪُو) کان پوءِ ٻه وفاقي ۽ ٻه مرڪزي رياستي ڍانچا به هتي ئي قائم ٿيا—تان جو اصلاحي جنگ کان پوءِ لبرلن جي ڪاميابي ٿي. اهو ميڪسيڪو تي ٿيندڙ ٻن فرينچ حملن مان هڪ جو به هدف رهيو (1861–1867ع)، ۽ 1847–1848ع واري آمريڪا–ميڪسيڪو جنگ جي پسمنظر ۾ آمريڪي فوجن ان کي هڪ سال لاءِ والاري ڇڏيو.

ميڪسيڪو شهر لاءِ جنگ 8 کان 15 سيپٽمبر 1847ع تائين ٿيندڙ ويڙهن جو سلسلو هو، جيڪو ميڪسيڪو شهر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ آمريڪا–ميڪسيڪو جنگ دوران وڙهيو ويو. ان ۾ مولينو ڊيل ري جي جنگ ۽ چاپلٽيپيڪ جي جنگ جهڙيون وڏيون لڙايون شامل هيون، ۽ انجام ميڪسيڪو شهر جي ڪري پيو. ونفيلڊ اسڪاٽ جي قيادت هيٺ آمريڪي فوج هڪ وڏي ڪاميابي ماڻي، جنهن جنگ جو خاتمو آندو. وفاقي ضلعي ۾ آمريڪي چڙهائيءَ جي شروعاتي مزاحمت 8 آگسٽ تي چورو بوسڪو جي جنگ دوران ٿي، جتي سينٽ پيٽرڪ بٽالين—جنهن ۾ گهڻو ڪري ڪيٿولڪ آئرش ۽ جرمن مهاجر، پر گڏوگڏ ڪينيڊين، انگريز، فرينچ، اطالوي، پولش، اسڪاٽش، اسپيني، سوئس ۽ ميڪسيڪي به شامل هئا—ميڪسيڪو جي پاسي سان وڙهندي آمريڪي حملا پوئتي ڌڪي ڇڏيا. سينٽ پيٽرڪ بٽالين کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ آمريڪا ميڪسيڪو جي اندر گهڻو اندر تائين جنگي يونٽ موڪليا، جنهن جي نتيجي ۾ ميڪسيڪو شهر ۽ ويراڪروز تي قبضو ٿيو؛ آمريڪي فوج جي 1هين، 2هين، 3هين ۽ 4هين ڊويزنن اهو قبضو قائم ڪيو. هي چڙهائي شهر اندر ئي چاپلٽيپيڪ قلعو تي حملي سان پنهنجي انجام کي پهتي.

هن جنگ دوران، 13 سيپٽمبر تي، 4هين ڊويزن (جنهن جي قيادت جان اي. ڪوئٽمين وٽ هئي) چاپلٽيپيڪ تي حملي جي اڳواڻي ڪئي ۽ قلعو هٿ ڪري ورتو. مستقبل جا ڪانفيڊريٽ جرنيل جارج اي. پڪيٽ ۽ جيمس لانگ اسٽرٽ به هن حملي ۾ شامل هئا. ميڪسيڪو جي دفاع ۾ اهي ڪيڊٽ هئا، جن کي پوءِ «ڇورا هيرو» جي نالي سان امر ڪيو ويو. ميڪسيڪي فوجون چاپلٽيپيڪ مان پوئتي هٽيون ۽ شهر اندر واپس ٿي ويون. ان کان پوءِ بيلين دروازو ۽ سان ڪوسمي دروازو تي حملا ٿيا. گواڊالوپي هيدالگو جو معاھدو شهر جي اڄوڪي پري اتر واري حصي ۾ صحيح ٿيو.

 ميڪسيڪو انقلاب (1910–1920ع) 

گاديءَ وارو شهر ميڪسيڪو انقلاب جي ڏهه ورهين واري تڪرار جي سڀ کان شديد تشدد کان گهڻو ڪري بچيل رهيو. هن دور جو شهر لاءِ سڀ کان اهم واقعو فيبروري 1913ع جي «ڏهه المياتي ڏينهن» هو، جڏهن فرانسسڪو آءِ. ماديرو جي چونڊيل حڪومت خلاف قوتن ڪامياب فوجي بغاوت ڪئي. شهر جو مرڪز فوجي ٺڪاڻو ciudadela (قلعو/سٽيڊيلا) مان توپخاني جي گولاباري هيٺ آيو، جنهن ۾ وڏيون شهري جانيون ضايع ٿيون ۽ ماديرو حڪومت تي اعتماد لوڏي پيو. وڪتوريانو هوئرتا—وفاقي فوج جو سربراهه—اقتدار وٺڻ جو موقعو ڏسي، ماديرو ۽ پينو سواريز کان استعيفائون لکرايون. ٻنهي کي پوءِ ليڪمبيري جيل ڏانهن ويندي رستي ۾ قتل ڪيو ويو. جولاءِ 1914ع ۾ هوئرتا جي زوال کان پوءِ پانچو ويلا ۽ ايميليانو ساپاتا جي فوجن جو شهر ۾ داخل ٿيڻ ٿيو، پر شهر وڏي تشدد جو شڪار نه ٿيو. هوئرتا گادي ڇڏي چڪو هو ۽ فاتح فوجون شهر مان گذري ويون. انقلاب واري گهرو جنگ ۾ وينوستيانو ڪاررانزا جي آئيني پرست ڌڙي آخرڪار غالب آئي، ۽ ڪاررانزا صدارتي محل ۾ رهائش اختيار ڪئي.

 20هين صديءَ کان اڄ تائين 

20هين صديءَ ۾ شهر جي غير معمولي واڌ ۽ ان جي ماحولياتي ۽ سياسي اثرن جو غلبو رهيو. 1900ع ۾ ميڪسيڪو شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 500,000 هئي. 20هين صديءَ جي شروعاتي حصي ۾ شهر تيزيءَ سان اولهه طرف وڌڻ لڳو ۽ پوءِ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ عمودي طور وڌڻ لڳو، جتي ٽوري لاتيڻوآميريڪانا شهر جي پهرين اسڪاءِ اسڪريپر بڻجي.

ميڪسيڪو شهر جي جديديت پسند تعمير واري مرڪز طور تيزيءَ سان ترقي 1950ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري سيوداد يونيورسيتياريا جي تعمير ۾ پوري طرح ظاهر ٿي—هي ميڪسيڪو جي قومي خودمختيار يونيورسٽي جو مکيه ڪيمپس آهي. ان دور جي نمايان معمارن (جن ۾ ماريو پاني، يوجينيئو پيشارڊ ۽ اينريڪي ديل مورال شامل هئا) هن منصوبي ۾ ڪم ڪيو؛ عمارتن ۾ فنڪارن ڊيئگو ريويرا، ڊيوڊ الفارو سيڪيئروس ۽ خوسيه چاويز مورادو جا ڀت-چٽ به شامل آهن. بعد ۾ ان کي يونيِسڪو عالمي ورثو طور تسليم ڪيو ويو.

1968ع جي اولمپڪ راندين سبب وڏين راندين واريون سهولتون تعمير ڪيون ويون. 1969ع ۾ ميڪسيڪو سٽي ميٽرو جو افتتاح ٿيو. 1960ع واري ڏهاڪي کان آباديءَ جي ڌماڪيدار واڌ شروع ٿي، ۽ آبادي وفاقي ضلعي جي حدن کان ٻاهر پاڙيسري ميڪسيڪو رياست ڏانهن وهي وئي—خاص ڪري اتر، اتر-اولهه ۽ اتر-اوڀر طرف. 1960ع کان 1980ع تائين شهر جي آبادي ٻيڻي کان به وڌيڪ ٿي ۽ لڳ ڀڳ 9 ملين تائين پهتي.

1980ع تائين ميڪسيڪو جي اڌ کان وڌيڪ صنعتي نوڪريون ميڪسيڪو شهر ۾ هيون. بي رحم واڌ هيٺ حڪومت خدمتن جي فراهميءَ سان مشڪل سان گڏ هلي سگهي. ڳوٺاڻا علائقن مان غريبي کان بچڻ لاءِ شهر ۾ ايندا رهيا، جنهن مسئلا وڌيڪ وڌايا. رهائش جي کوٽ سبب ماڻهن شهر جي ڀرپاسي زمينن تي قبضا ڪري وڏا ڪچي بستيون ٺاهيون. شهر جا رهواسي شديد هوا جي آلودگي ۽ پاڻي جي آلودگي سان گڏ زمين ويهڻ جهڙن مسئلن کي منهن ڏيندا رهيا. سرڪاري منصوبن، گاڏين جي تجديد ۽ عوامي ٽرانسپورٽ جي جديدڪاري سبب ڪيترن علائقن ۾ هوا ۽ پاڻي جي آلودگي سنڀالي وئي ۽ بهتر به ٿي.

انقلاب کان پوءِ ميڪسيڪو شهر تي حڪمراني ڪندڙ خودڪامه نظام کي گهڻو ڪري برداشت ڪيو ويو—خاص ڪري ٻي عالمي جنگ کان پوءِ جاري معاشي واڌ سبب. پر اهو به حقيقت هئي ته اهو نظام آباديءَ ۽ آلودگيءَ وارا مسئلا مناسب نموني سنڀالي نه سگهيو. ان باوجود 1960ع واري ڏهاڪي ۾ بيچيني ۽ احتجاج وڌيا، جن مان هڪ نتيجو ٽلاتيلولڪو ۾ احتجاج ڪندڙ شاگردن جو (اڻڄاتل انگ ۾) قتلِ عام ٿيو. ٽن ورهين کان پوءِ مايسٽروس ايونيو تي 1968ع واري شاگرد تحريڪ جي اڳوڻن ميمبرن جي منظم ڪيل مظاهري کي به سخت تشدد سان چيڀاٽيو ويو؛ اهو عمل هڪ نيم فوجي ٽولي "لاس هلڪونيس" هٿان ٿيو، جيڪا ٽولا-بندن ۽ ڪيترن راندين ڪلبن جي نوجوانن تي ٻڌل هئي، ۽ جن کي آمريڪا ۾ تربيت پڻ ملي.

19 سيپٽمبر 1985ع تي، صبح 7:19 تي مرڪزي معياري وقت (CST) موجب، علائقو 1985ع جي ميڪسيڪو شهر واري زلزلي سان لرزي اُٿيو. سياسي طور به هي زلزلو هڪ وڏي آفت ثابت ٿيو: واحد پارٽي رياست واري حڪومت پنهنجي بيوروڪريسي ۽ ڪرپشن سبب مفلوج ٿي وئي، جنهن ڪري عام شهرين کي پنهنجون بچاءُ ڪوششون پاڻ منظم ڪرڻيون پيون ۽ تباهه ٿيل رهائش جو وڏو حصو پاڻ ٻيهر تعمير ڪرڻو پيو. 1987ع ۾ ميڪسيڪو شهر جو تاريخي مرڪز—جيڪو ازتڪ ۽ نوآبادي دور جي تعميراتي ورثي جي وڏي مجموعي سبب مشهور آهي—کي يونيِسڪو عالمي ورثو طور درج ڪيو ويو.

 جاگرافي 

ميڪسيڪو شهر ميڪسيڪو جي وادي ۾ واقع آهي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن ”ميڪسيڪو جو طاس“ (Basin of Mexico) به چيو ويندو آهي. هيءَ وادي ڏکڻ-مرڪزي ميڪسيڪو جي اوچاٺن ميدانن ۾ ٽرانس-ميڪسيڪو آتش فشاني پٽو اندر اچي ٿي.

هن شهر جي گهٽ ۾ گهٽ اوچائي  سمنڊ جي سطح کان مٿي آهي، ۽ ان جي چوڌاري جبل ۽ آتش فشان آهن، جن جون اوچايون  کان به وڌيڪ پهچن ٿيون. هن واديءَ وٽ جبلن جي ڍلانن کان وهي ايندڙ پاڻي لاءِ قدرتي نيڪال جو ڪو رستو نه آهي، تنهنڪري شهر ٻوڏن جي خطري هيٺ رهي ٿو. نيڪال جو بندوبست 17هين صديءَ کان شروع ٿيندڙ دور ۾ واهن ۽ سرنگهن جي ذريعي انجنيئرنگ سان ڪيو ويو.

ميڪسيڪو شهر جو وڏو حصو اُن زمين تي بيٺل آهي، جيڪا اڳ ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ هئي. هتي زلزلي واري سرگرمي اڪثر ٿيندي رهي ٿي. ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ کي 17هين صديءَ کان سڪائڻ/ڪڍڻ شروع ڪيو ويو. جيتوڻيڪ اڄ ڍنڍ جو ڪو پاڻي باقي نه رهيو آهي، پر شهر اڃا تائين ڍنڍ جي تري واري انتهائي ڀِڄيل (پاڻي سان ڀريل) مٽيءَ تي بيٺل آهي. هي نرم بنياد زميني پاڻي جي ضرورت کان وڌيڪ ڪڍڻ سبب ويهندو پيو وڃي، جنهن کي زميني پاڻي سان لاڳاپيل ڌٻڻ سڏيو وڃي ٿو.

20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي شهر ڪي علائقن ۾  تائين ويهي چڪو آهي، ۽ اڄ به لڳ ڀڳ  هر سال جي رفتار سان ويهندو رهي ٿو. هن ڌٻڻ سبب پاڻيءَ جي وهڪري (رن-آف) ۽ گندگي/سيوريج جي بندوبست ۾ مسئلا پيدا ٿيا آهن، جنهنڪري خاص ڪري اونهاري ۾ ٻوڏ جا مسئلا وڌن ٿا.New York Times: "Mexico City, Parched and Sinking, Faces a Water Crisis" By Michael Kimmelman 17 February 2017 هاڻي سڄو ڍنڍ وارو ترو پڪو (پڪي رستن/اڏاوتن) سان ڍڪجي ويو آهي، ۽ شهر جا گهڻا بچيل ٻيلن وارا علائقا ڏکڻ طرف وارن بوروئن ميلپا آلتا، ٽلالپان ۽ سوچيميلڪو ۾ آهن.

ميڪسيڪو شهر جا جاگرافيائي نقشا120px120px120pxجاگرافيائي بناوتپاڻيءَ جو نظامآبهوا جا نمونا

 ماحوليات 


اصل ۾ واديءَ جو وڏو حصو ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ جي پاڻيءَ هيٺ هوندو هو، جيڪا لوڻين ۽ مٺين پاڻيءَ وارين پاڻ ۾ ڳنڍيل ڍنڍن جو هڪ نظام هئي. ازتڪن چنامپان ۾ پوک لاءِ استعمال ٿيندڙ مٺي پاڻي کي جدا رکڻ ۽ بار بار ايندڙ ٻوڏن کان بچاءَ لاءِ بند/ڊيئڪون (dikes) تعمير ڪيا. اهي بند تينوچٽٽلان جي گهيري دوران تباهه ٿيا، ۽ نوآبادي دور ۾ اسپينين ٻوڏ روڪڻ لاءِ ڍنڍ کي باقاعدي سڪائڻ شروع ڪيو. اصل ڍنڍ جو رڳو هڪ ننڍڙو حصو باقي آهي، جيڪو ميڪسيڪو شهر کان ٻاهر اتيئنڪو واري ميونسپلٽي، ميڪسيڪو رياست ۾ واقع آهي.

معمار تيئودورو گونزاليس ڊي ليئون ۽ البرٽو ڪالاخ، ميڪسيڪي شهري منصوبه بندن، انجنيئرن ۽ حياتيات دانن جي هڪ گروهه سان گڏ Recovering the City of Lakes (”ڍنڍن واري شهر جي بحالي“) لاءِ منصوبا بندي تيار ڪئي آهي. جيڪڏهن حڪومت ان کي منظور ڪري، ته هي منصوبو ميڪسيڪو جي وادي لاءِ قدرتي وسيلن مان پاڻيءَ جي فراهمي ۾ مدد ڏيندو، نوان قدرتي علائقا پيدا ڪندو، هوا جي معيار ۾ وڏي سڌاري جو سبب بڻجندو، ۽ آباديءَ جي قيام بابت منصوبا بندي کي وڌيڪ منظم ڪرڻ ۾ مددگار ٿيندو.

 آلودگي 


1990ع واري ڏهاڪي تائين ميڪسيڪو شهر دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آلوده شهرن مان هڪ جي حيثيت سان بدنام ٿي چڪو هو؛ پر پوءِ شهر آلودگيءَ جي سطح ۾ نمايان گهٽتائي آڻڻ لاءِ هڪ ”نمونو“ به بڻيو. 2014ع تائين ڪاربان مونو آڪسائيڊ جي آلودگي ۾ وڏو لاٿ آيو، جڏهن ته سلفر ڊاءِ آڪسائيڊ ۽ نائٽروجن ڊاءِ آڪسائيڊ 1992ع جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽين حصي جي سطح تي رهيا. ميڪسيڪو شهر ۾ ڪجهھ نمايان آلوده مادّن (signature pollutants) جون سطحون لاس اينجلس جهڙيون ٻڌايون وڃن ٿيون. صفائيءَ جي باوجود ميٽروپوليٽن علائقو اڄ به ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ اوزون-آلوده حصو آهي، جتي اوزون جون سطحون عالمي صحت تنظيم (WHO) پاران طئه ڪيل محفوظ حدن کان 2.5 ڀيرا وڌيڪ آهن.

آلودگي گهٽائڻ لاءِ وفاقي ۽ مڪاني حڪومتن ڪيترائي منصوبا لاڳو ڪيا، جن ۾ ماحولياتي حالتن (جهڙوڪ اوزون ۽ نائٽروجن آڪسائيڊز) جي مسلسل نگراني ۽ رپورٽنگ شامل هئي. جڏهن انهن ٻنهي آلوده مادّن جون سطحون حد کان وڌي ويون، ته هنگامي قدم کنيا ويا—جن ۾ ڪارخانا بند ڪرڻ، اسڪولن جا وقت تبديل ڪرڻ، ۽ گاڏي کان سواءِ ڏينهن واري پروگرام کي هفتي ۾ ٻن ڏينهن تائين وڌائڻ شامل هو. حڪومت صنعتي ٽيڪنالاجي ۾ بهتري، گاڏين جي اخراج (emissions) لاءِ هر ڇهن مهينن ۾ سخت جاچ، ۽ پيٽرول ۽ ڊيزل جي ٻيهر ترتيب/سڌاري جا قدم پڻ کنيا. متبادل ۽ وڌيڪ ”سائي“ آمدرفت کي هٿي ڏيڻ لاءِ ميٽروبس (بس ريپڊ ٽرانزٽ) ۽ ايڪوبيسي سائيڪل شيئرنگ جهڙا قدم به کنيا ويا.

 پارڪ ۽ وندر 

چاپلٽيپيڪ، شهر جو سڀ کان وڌيڪ سڃاڻپ وارو عوامي پارڪ، ازتڪ شهنشاهن جي دور تائين تاريخ رکي ٿو، جيڪي هن علائقي کي آرام/سڪون لاءِ استعمال ڪندا هئا. هي پولانڪو ضلعي جي ڏکڻ ۾ آهي، ۽ هتي چاپلٽيپيڪ چڙياگهر (شهر جو مکيه چڙياگهر)، ڪيترائي تلاءَ، ۽ ست ميوزيم آهن، جن ۾ قومِي انسانيات ميوزيم به شامل آهي. ٻين مشهور شهري پارڪن ۾ الاميڊا سينٽرال شامل آهي، جنهن کي آمريڪا ۾ سڀ کان پراڻو عوامي پارڪ تسليم ڪيو وڃي ٿو. پارڪي ميڪسيڪو ۽ پارڪي ايسپانيا (مقبول ڪونديزا ضلعي ۾)، پارڪي ھُنڊيو ۽ پارڪي دي لوس وينيادوس ( ڪولونيا ڊيل والي ۾)، ۽ پارڪي لنڪن ( پولانڪو ۾) پڻ شامل آهن. شهر ۾ ڪيترائي ننڍا پارڪ به آهن، جيڪي اڪثر رهائشي يا واپاري ضلعن جي وچ ۾ ٻن ٽن بلاڪن تي ٻڌل ”چوڪ“ هوندا آهن. ڪجهه ٻيا وڏا پارڪ جهڙوڪ  ۽ ويوروس دي ڪوئيوئاڪان، ۽ اوڀر ۾  ڪيترين وندر واريون سرگرميون فراهم ڪن ٿا. شهر جي اتر-اولهه ۾ هڪ وڏو حياتياتي ذخيرو موجود آهي: . ڏکڻ-اوڀر ۾ سوچيميلڪو حياتياتي پارڪ ۽ ٻوٽن جي منڊي آهي، جيڪا عالمي ورثو جي حيثيت رکي ٿي. سانتا في ضلعي جي اولهه طرف ڊيزيئرتو دي لوس ليئونيس قومي پارڪ جا پائن وارا ٻيلا آهن. وندر پارڪن ۾ اجوسڪو پاڙي ۾ سڪس فليگز ميڪسيڪو شامل آهي، جيڪو لاطيني آمريڪا جو سڀ کان وڏو تفريحي پارڪ آهي. شهر ۾ ڪيترائي موسمي ميلا به لڳندا آهن.

ميڪسيڪو شهر ۾ ٽي چڙياگهر آهن: چاپلٽيپيڪ چڙياگهر،  ۽ لوس ڪويوٽيس چڙياگهر. چاپلٽيپيڪ چڙياگهر ميگوئل ايدالگو واري علائقي ۾ چاپلٽيپيڪ پارڪ جي پهرين حصي ۾ واقع آهي. اهو 1924ع ۾ کوليو ويو. هتي سياحن کي مختلف نسلن جا لڳ ڀڳ 243 نمونا ڏسڻ لاءِ ملن ٿا، جن ۾ ڪينگرو، وڏو پانڊا، گورلا، ڪيريڪل، هائينا، هيپو، جگوار، زرافو، ليمور، شير ۽ ٻيا شامل آهن. سان خوان ڊي اراگون چڙياگهر گستاوو اي. ماڊيرو ۾ سان خوان ڊي اراگون پارڪ ڀرسان آهي. هي چڙياگهر 1964ع ۾ کوليو ويو، ۽ هتي جگوار ۽ ميڪسيڪي بگهڙ جهڙيون خطري هيٺ نسلون پڻ رکيل آهن. ٻين جانورن/پکين ۾ سونهرِي عقاب، پرونگ هارن، بيگ هارن ڍڳا، ڪيراڪارا، زيبرا، آفريقي هاٿي، ميڪا، هيپو ۽ ٻيا شامل آهن. لوس ڪويوٽيس چڙياگهر 27.68 ايڪڙ (11.2 هيڪٽر) تي ڦهليل آهي ۽ ميڪسيڪو شهر جي ڏکڻ ۾ ڪوئيوئاڪان ۾ واقع آهي. ان جو افتتاح 2 فيبروري 1999ع تي ٿيو. هتي علائقي جي مقامي يا اينڊيمڪ جهنگلي حياتيءَ جي 51 نسلن جا 301 کان وڌيڪ نمونا موجود آهن، جن ۾ عقاب، اڪسو لوٽيس، ڪويوٽيس، ميڪا، بوب ڪئٽ، ميڪسيڪي بگهڙ، ريڪون، جبل شير، ٽيپورنگوس، لومڙيون ۽ اڇي پڇ واري هرڻ شامل آهن.

 آبهوا 

ميڪسيڪو شهر جي آبهوا بلند اوچائيءَ سبب ”ذيلي-اُستوائي اُپپهاڙي آبهوا“ آهي (ڪوپّن آبهوا درجابندي مطابق Cwb)، ڇاڪاڻ ته هن جو هنڌ ته اُستوائي پٽي ۾ آهي پر اوچائي گهڻي آهي. واديءَ جو هيٺيون حصو ڏکڻ جي مٿين علائقن جي ڀيٽ ۾ گهٽ وسڪارو وٺندو آهي؛ ازتپالاپا، ازتڪالڪو، وينيستِيانو ڪارّانزا ۽ گستاوو اي. ماڊيرو جي اوڀرئين حصي وارا هيٺاهين بورو عام طور ڏکڻ جي مٿاهين بوروئن ٽلالپان ۽ ميلپا آلتا کان وڌيڪ سڪا ۽ گرم هوندا آهن؛ اهي ڏاکڻي مٿاهين بورو جبلستاني علائقي ۾ آهن، جتي صنوبر ۽ وِڪ جا وڻ هوندا آهن ۽ اهو علائقو اَخُوسڪو جي سلسلي طور سڃاتو وڃي ٿو. سالياني اوسط گرمي پد بوروئن جي اوچائيءَ موجب  جي وچ ۾ ڦرندو رهي ٿو. گرمي پد اڪثر ڪري  کان هيٺ يا  کان مٿي نه ويندو آهي. ٽاڪوبايا واري مشاهدي گاهه ۾ سڀ کان گهٽ گرمي پد  13 فيبروري 1960ع تي درج ٿيو، ۽ سڀ کان وڌيڪ رڪارڊ ڪيل گرمي پد  25 مئي 2024ع تي رهيو. مجموعي وسڪارو گهڻو ڪري اونهاري جي مهينن ۾ مرڪوز هوندو آهي، ۽ ان ۾ ڳاڙها/گهڻا ڳوڙها اولڙا به شامل ٿيندا آهن.

شهر ۾ برف پوڻ انتهائي گهٽ ٿيندو آهي، البت ويجهن جبلن جي چوٽين تي ڪجهه وڌيڪ ٿيندو رهي ٿو. تاريخي طور ميڪسيڪو جي مرڪزي واديءَ ۾ هر ڏهاڪي ۾ ڪيترا ڀيرا برف پوڻ عام هو (1878ع کان 1895ع تائين اهڙو به دور رهيو، جنهن ۾ 1880ع کان سواءِ هر سال برف پوڻ رڪارڊ ٿيو)، ۽ گهڻو ڪري اهو ڍنڍي اثر واري برفباري سان لاڳاپيل هو. ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ کي سڪائڻ/ڪڍڻ ۽ عالمي تپش سبب 12 فيبروري 1907ع واري هلڪي برفباري کان پوءِ برف پوڻ گهڻو گهٽجي ويو."Snow in Mexico City". The Baltimore Sun (Baltimore, Maryland USA). 13 February 1907. p. 2. 1908ع کان پوءِ برف رڳو ٽن ڀيرا پئي: 14 فيبروري 1920ع تي برف پئي؛"Snow Falls in Mexico City". The Baltimore Sun (Baltimore, Maryland USA). p. 1. 14 مارچ 1940ع تي هلڪا لوڏا/ڦڙا پيا؛"Snowfall Startles Mexico City". The New York Times. 15 March 1940. p. 3. ۽ 12 جنوري 1967ع تي شهر ۾  برف پئي، جيڪا رڪارڊ موجب سڀ کان وڌيڪ هئي."6 Die As Snow Storm Covers Mexico City". The New York Times. 12 January 1967. p. 13. 1967ع واري برفاني طوفان جو وقت Deep Drainage System جي هلڻ سان به گڏ ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ جو جيڪو ٿورو گهڻو پاڻي باقي هو، اهو به مڪمل طور سڪي ويو/ڪڍيو ويو. ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ جي غائب ٿيڻ کان پوءِ ميڪسيڪو شهر مٿان ٻيهر برف نه پئي آهي. ميڪسيڪو جي وادي واري علائقي تي ضد-چڪرواهي نظام اثرانداز ٿيندا آهن. انهن نظامن جا ڪمزور هوا جا وهڪرا طاس کان ٻاهر اُن هوا-آلود مادّن جي ورڇ/ڇٽاءُ کي روڪي ڇڏين ٿا، جيڪي هن ميٽروپوليٽن علائقي ۾ هلندڙ 50,000 صنعتن ۽ 4 ملين گاڏين مان پيدا ٿين ٿا.

هن علائقي ۾ ساليانو وسڪارو لڳ ڀڳ  آهي، جيڪو مئي کان آڪٽوبر تائين وڌيڪ مرڪوز رهي ٿو، ۽ سال جي باقي حصي ۾ وسڪارو تمام گهٽ يا نه برابر هوندو آهي. هن علائقي ۾ ٻه مکيه موسمون آهن. نميءَ وارو آلو اونهارو مئي کان آڪٽوبر تائين رهندو آهي، جڏهن هوا سمنڊ مان اُستوائي نمي کڻي ايندي آهي؛ سڀ کان وڌيڪ برسات وارو مهينو جولاءِ هوندو آهي. ٿڌو ۽ اڪثر سڪون/سڪاڻو سيارو نومبر کان اپريل تائين رهندو آهي، جڏهن هوا نسبتاً سڪي هوندي آهي؛ سڀ کان سڪو مهينو ڊسمبر هوندو آهي. هن موسم کي وري ٻن حصن ۾ ورهايو ويندو آهي: هڪ ٿڌي سياري وارو دور ۽ ٻيو گرم بهار وارو دور. ٿڌو دور نومبر کان فيبروري تائين پکڙيل آهي، جڏهن اتر کان قطبي هوا جو پِنڊ هيٺ لهندا آهن ۽ هوا کي ڪافي سڪي رکندا آهن. گرم دور مارچ کان مئي تائين ڦهليل آهي، جڏهن وري ذيلي-اُستوائي هوا غالب هوندي آهي، پر اڃا تائين برسات ٺهڻ لاءِ ڪافي نمي نه کڻي ايندي آهي.

 آباديءَ جا انگ اکر

تاريخي طور، ۽ ڪولمبس کان اڳ واري دور کان وٺي، اناهاواڪ جي وادي ميڪسيڪو جي سڀ کان وڌيڪ گنجان آبادي وارن علائقن مان هڪ رهي آهي. جڏهن 1824ع ۾ وفاقي ضلعو قائم ڪيو ويو، تڏهن ميڪسيڪو شهر جو شهري علائقو لڳ ڀڳ اڄوڪي ڪوائوٽيموڪ بورو تائين پکڙيل هو.

20هين صدي جي شروعات ۾ پورفيرياتو جي دور دوران، امير ۽ وچولي طبقي جا ماڻهو شهر جي اولهه ۽ ڏکڻ ڪنارن ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ لڳا. ان عمل ميڪسيڪو شهر ۾ مٿئين ۽ هيٺئين طبقن جي وچ ۾ سماجي ورهاست کي وڌيڪ تيز ڪيو. امير پاڙا جهڙوڪ ڪولونيا روما، پولانڪو ۽ ويرونيڪا انزورس شهر جي اولهه پاسي، ميڪسيڪو شهر جو تاريخي مرڪز جي ويجهو واقع هئا، جڏهن ته مزدور طبقو گهڻو ڪري اوڀر پاسي، اڳوڻي ٽيڪسڪوڪو ڍنڍ جي ڍنڍي تري تي آباد هو. 20هين صديءَ دوران ان سبب گهٽ ترقي يافته بستيون جهڙوڪ ازتپالاپا ۽ ٽلاهوئڪ اوڀر ۾ وجود ۾ آيون.

1921ع جي مردم شماري موجب، شهر جي آبادي مان 54.78٪ کي ميستيزو (مقامي ۽ يورپي نسل جو ميلاپ)، 22.79٪ کي يورپي ۽ 18.74٪ کي مقامي (انڊيجنس) قرار ڏنو ويو.

1990ع واري ڏهاڪي تائين وفاقي ضلعو ميڪسيڪو جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو وفاقي يونٽ رهيو، پر ان کان پوءِ آبادي لڳ ڀڳ 8.7 ملين تي مستحڪم رهي آهي. شهر جي واڌ ويجهه هاڻي شهر جي حدن کان ٻاهر، ميڪسيڪو رياست جي 59 ميونسپلٽين ۽ هيدالگو رياست جي هڪ ميونسپلٽي تائين پکڙجي چڪي آهي.. Retrieved 27 September 2008. 2008ع ۾ لڳ ڀڳ 19.8 ملين آبادي سان، اهو دنيا جي سڀ کان وڏي شهري گڏيل آبادي وارن علائقن مان هڪ آهي. تنهن هوندي به، وڏي ميڪسيڪو شهر جي سالياني واڌ جي شرح ملڪ جي ٻين وڏين شهري گڏجڻن جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي، جيڪو گهڻو ڪري ماحولياتي پاليسي تحت مرڪزي شهر کان ٻاهر ورڇ (decentralization) سبب آهي. 1995ع کان 2000ع تائين ميڪسيڪو شهر جي خالص لڏپلاڻ جي شرح منفي رهي.

 ميٽروپوليٽن علائقو 


وڏي ميڪسيڪو شهر (اسپيني: Zona Metropolitana del Valle de México يا ZMVM) ميڪسيڪو شهر سميت ميڪسيڪو رياست جون 60 ميونسپلٽيون ۽ هيدالگو رياست جي هڪ ميونسپلٽي تي ٻڌل آهي. 2020ع جي مردم شماري موجب 21,804,515 آبادي سان، اهو ملڪ جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ گنجان ميٽروپوليٽن علائقو آهي. انهن مان لڳ ڀڳ 9.2 ملين ماڻهو ميڪسيڪو شهر ۾ رهن ٿا ۽ 12.4 ملين ميڪسيڪو رياست ۾ (رياست جي لڳ ڀڳ 75٪ آبادي)، جن ۾ هيٺيون ميونسپلٽيون شامل آهن:
 ايڪاٽيپيڪ ڊي موريلوس ( 1,645,352)
 نيزاهوالڪوئوتل ( 1,077,208)
 ناوڪالپان ( 834,434)
 چيملهوئاڪان ( 705,193)
 ٽلالنيپانٽلا ڊي باز ( 672,202)

 ميگالوپولس 
وڏي ميڪسيڪو شهر هڪ اڃا وڌيڪ وسيع ميگالوپولس جو حصو آهي، جنهن کي سرڪاري طور Corona regional del centro de México سڏيو وڃي ٿو، ۽ 2020ع جي مردم شماري موجب ان جي آبادي 33.4 ملين آهي، جيڪا ملڪ جي ڪل آباديءَ جو چوٿون حصو کان وڌيڪ آهي. ماحولياتي ڪميشن (CAMe) موجب هي ميگالوپولس ميڪسيڪو شهر ۽ ميڪسيڪو، هيدالگو، پوئبلا، ٽلاڪسڪالا، موريلوس ۽ 2019ع کان پوءِ ڪويريتارو رياستن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ميڪسيڪو شهر، وڏي پوئبلا، ڪويريتارو ميٽروپوليٽن علائقو، وڏي ٽولوڪا، ڪوئرناواڪا ۽ پاچوڪا جهڙا علائقا شامل آهن.

 مذهب 
ميڪسيڪو شهر جي آباديءَ جو اڪثريتي حصو (82٪) ڪيٿولڪ آهي، جيڪو قومي اوسط (2010ع ۾ 87٪) کان ٿورو گهٽ آهي، جيتوڻيڪ اهو اڃا به سڀ کان وڏو عيسائي مذهب آهي. شهر ۾ پروٽيسٽنٽزم جا مختلف فرق، يهودي برادرين، ٻُڌ مت، اسلام ۽ ٻين روحاني ۽ فلسفياتي ڌُرين جا پوئلڳ پڻ رهن ٿا. غير مذهبي ماڻهو، جهڙوڪ ايگناسٽڪ ۽ ناستڪ پڻ وڌي رهيا آهن.

ميڪسيڪو شهر جو سرپرست سنت فلپ آف جيسس آهي، جيڪو هڪ ميڪسيڪي ڪيٿولڪ مشنري هو ۽ جاپان جا ڇويهه شهيدن مان هڪ هو.Ronald J. Morgan, Spanish American Saints and the Rhetoric of Identity, 1600–1810.

 صحت 
ميڪسيڪو شهر ملڪ جي بهترين خانگي اسپتالن جو مرڪز آهي، جن ۾ Hospital Ángeles، Hospital ABC ۽ Médica Sur شامل آهن. سرڪاري شعبي ۾، خانگي شعبي جي ملازمن لاءِ قومي صحت ادارو IMSS شهر ۾ پنهنجون سڀ کان وڏيون سهولتون هلائي ٿو، جن ۾ نيشنل ميڊيڪل سينٽر ۽ لا رازا ميڊيڪل سينٽر شامل آهن، ۽ ان جو ساليانو بجيٽ 6 ارب پيسوز کان وڌيڪ آهي. IMSS سان گڏ ٻيا سرڪاري ادارا جهڙوڪ ISSSTE ۽ قومي وزارتِ صحت پڻ شهر ۾ دل، غذائيت، نفسيات، ڪينسر، ٻارن جي علاج ۽ بحالي جا قومي ادارا هلائين ٿا.

 تعليم 

شهر ۾ سرڪاري ۽ خانگي اسڪولن (ڪي–۱۳) جي وڏي انگ سان گڏ، گهڻ ثقافتي، گهڻ لساني ۽ بين الاقوامي اسڪول موجود آهن، جن ۾ ميڪسيڪي ۽ پرڏيهي شاگرد تعليم حاصل ڪن ٿا. سڀ کان وڌيڪ مشهور ادارن ۾ ڪوليجيو اليمان اليگزينڊر فان همبولٽ (جرمن اسڪول، ٽن وڏن ڪيمپس سان)، ليثيو ميڪسيڪانو جاپونيس (جاپاني)، سينترو ڪلچرل ڪوريانو اين ميڪسيڪو (ڪوريائي)، ليسيو فرانڪو–ميڪسيڪين (فرانسيسي)، آمريڪن اسڪول، ويسٽ هل انسٽيٽيوٽ (آمريڪن اسڪول)، ايڊرون اڪيڊمي ۽ گرينگيٽس اسڪول (برطانوي) شامل آهن. ميڪسيڪو شهر ۲۰۱۵ع ۾ يونيسڪو جي عالمي نيٽ ورڪ آف لرننگ سٽيز ۾ شامل ٿيو ۽ ۲۰۱۷ع ۾ “ڊيزائن سٽي” قرار ڏنو ويو.

پلازا ڊي لاس ٽريس ڪلچوراس ۾ ڪوليجيو ڊي سانتا ڪروز ڊي ٽلاتيلولڪو واقع آهي، جيڪو آمريڪا ۾ اعليٰ تعليم جو پهريون ۽ سڀ کان پراڻو يورپي اسڪول سڃاتو وڃي ٿو ۽ نئين دنيا ۾ مترجمن ۽ ترجمانن جو پهريون وڏو ادارو پڻ رهيو. ان کان سواءِ، هاڻي ختم ٿي ويل رائل اينڊ پونٽيفيڪل يونيورسٽي آف ميڪسيڪو کي قومي خودمختيار يونيورسٽي آف ميڪسيڪو جو باني ادارو سمجھيو وڃي ٿو، ۽ اها شهر ۾ واقع هئي؛ اها آمريڪا جي ٽين قديم ترين يونيورسٽي پڻ هئي.

قومي خودمختيار يونيورسٽي آف ميڪسيڪو (يو اين اي ايم)، جيڪا ميڪسيڪو شهر ۾ واقع آهي، براعظم جي سڀ کان وڏي يونيورسٽي آهي، جتي ٽن لک کان وڌيڪ شاگرد مختلف پسمنظرن مان تعليم حاصل ڪن ٿا. ٽي نوبل انعام يافته شخصيتون، ڪيترائي ميڪسيڪي ڪاروباري اڳواڻ ۽ ميڪسيڪو جا گهڻا جديد دور جا صدر ان جا اڳوڻا شاگرد رهيا آهن. يو اين اي ايم ميڪسيڪو جي سائنسي تحقيق جو لڳ ڀڳ ۵۰٪ سرانجام ڏئي ٿي ۽ سڄي ملڪ ۾ ان جا سيٽلائيٽ ڪيمپس، رصدگاهون ۽ تحقيقاتي مرڪز موجود آهن. ۲۰۰۶ع ۾ ٽائيمز هائير ايڊيوڪيشن پاران شايع ڪيل عالمي يونيورسٽي رينڪنگ ۾ يو اين اي ايم ۷۴هين نمبر تي رهي، جنهن سان اها دنيا جي سڀ کان مٿانهين درجي واري اسپيني ڳالهائيندڙ يونيورسٽي بڻجي وئي. يونيورسٽي جو وسيع مرڪزي ڪيمپس، جيڪو سيوداد يونيورسيتاريا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ۲۰۰۷ع ۾ يونيسڪو طرفان عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو.

ٻيو وڏو اعليٰ تعليمي ادارو نيشنل پولي ٽيڪنيڪ انسٽيٽيوٽ (آئي پي اين) آهي، جنهن ۾ ڪيترن اهم مرڪزن سان گڏ سينترو ڊي انويسٽيگاسيون اي ڊي ايسٽوديوس ايوانزادو (سينويستاو) شامل آهي، جتي اعليٰ سطحي سائنسي ۽ ٽيڪنالاجي تحقيق ڪئي وڃي ٿي. شهر جا ٻيا اهم اعليٰ تعليمي ادارا ميٽروپوليٽن خودمختيار يونيورسٽي، نيشنل اسڪول آف اينٿروپالاجي اينڊ هسٽري، انسٽيٽيوٽو ٽيڪنالوجيڪو آٽونومو ڊي ميڪسيڪو، مونتيري انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ هائير ايڊيوڪيشن (ٽِن ڪيمپس)، يونيورسداد پانااميريڪانا، يونيورسداد لا سال، يونيورسداد انٽرڪونٽينينٽال، يونيورسداد ڊيل ويلي ڊي ميڪسيڪو، يونيورسداد اناؤاڪ، سيمون بوليوار يونيورسٽي، الائنٽ انٽرنيشنل يونيورسٽي، يونيورسداد ايبيرواميريڪانا، ايل ڪوليجيو ڊي ميڪسيڪو، اسڪويلا ليبر ڊي ڊيريچو ۽ سينترو ڊي انويسٽيگاسيون اي ڊوسينسيا ايڪونوميکاس شامل آهن. ان کان علاوه، معزز يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا به شهر ۾ “ڪاسا ڊي ڪيليفورنيا” نالي ڪيمپس هلائي ٿي. يونيورسداد ٽيڪنالوجيڪا ڊي ميڪسيڪو پڻ ميڪسيڪو شهر ۾ واقع آهي.

 سياست 
 سياسي ڍانچو 

۳۱ جنوري ۱۸۲۴ع جي فيڊريشن جي بنيادي ايڪٽا ۽ ۴ آڪٽوبر ۱۸۲۴ع جي وفاقي آئين، آزاديءَ کان پوءِ ميڪسيڪو جي متحده ميڪسيڪي رياستن جي سياسي ۽ انتظامي تنظيم کي مقرر ڪيو. ان کان علاوه، آئين جي آرٽيڪل ۵۰ جي شق ۲۸ نئين ڪانگريس کي اهو حق ڏنو ته اها وفاقي حڪومت جي جاءِ چونڊي. اها جاءِ پوءِ وفاقي زمين طور مختص ٿيندي، جتي وفاقي حڪومت مقامي اختيار طور ڪم ڪندي. گادي بڻجڻ لاءِ ٻه وڏا اميدوار ميڪسيڪو شهر ۽ ڪويريتارو، ڪويريتارو هئا.Boletín Mexicano de Derecho Comparado .

نمائندي سيرواندو تيريسا ڊي ميئر جي اثر سبب، ميڪسيڪو شهر کي چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠ته اهو آبادي ۽ تاريخ جو مرڪز هو، جيتوڻيڪ ڪويريتارو جاگرافيائي لحاظ کان مرڪز جي وڌيڪ ويجهو هو. اهو فيصلو ۱۸ نومبر ۱۸۲۴ع تي سرڪاري ٿيو، ۽ ڪانگريس زوڪالو جي مرڪز سان ٻن ليگن چورس (۸٬۸۰۰ ايڪڙ) جي ايراضي مقرر ڪئي. اها ايراضي ميڪسيڪو جي رياست کان جدا ڪئي وئي، جنهن سبب ان رياست جي حڪومت کي شهر اندر انڪوئيزيشن جو محل (هاڻوڪو ميڪسيڪي دوائن جو ميوزيم) ڇڏي ٽيڪسوڪو، ميڪسيڪو جي رياست منتقل ٿيڻو پيو. هن حدبندي ۾ ڪويوآڪان، شوچيميلڪو، ميڪسيڪالتزينگو ۽ ٽلالپان جهڙا شهر شامل نه هئا، جيڪي ميڪسيڪو جي رياست جو حصو رهيا.

۱۸۵۴ع ۾ صدر انتونيو لوپيز ڊي سانتا انا ميڪسيڪو شهر جي ايراضي تقريباً اٺ ڀيرا وڌائي، اصل  مان، ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ جبلستاني ۽ ڳوٺاڻا علائقا شامل ڪيا ته جيئن پرڏيهي حملي جي صورت ۾ شهر جي حفاظت ٿي سگهي. (ان وقت تازو ئي ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ ٿي چڪي هئي.) حدن ۾ آخري تبديليون ۱۸۹۸ع کان ۱۹۰۲ع دوران ڪيون ويون، جن سان ايراضي گهٽائي موجوده  ڪئي وئي، موريلوس سان ڏاکڻي سرحد ترتيب ڏئي. ان وقت شهر ۾ ڪُل ٻاويهه ميونسپلٽيون هيون. ۱۹۴۱ع ۾ جنرل انائيا واري علائقي کي مرڪزي کاتي سان ملائي “ميڪسيڪو شهر” نالو ڏنو ويو. ۱۹۴۱ع کان ۱۹۷۰ع تائين وفاقي ضلعي ۾ ٻارهن ڊيليگاسيونيس ۽ ميڪسيڪو شهر شامل هئا. ۱۹۷۰ع ۾ شهر کي چار ڊيليگاسيونيس—ڪواوٽيموڪ، ميگوئل ايدالگو، وينوستيانُو ڪاررانزا ۽ بينيتو خواريز—۾ ورهايو ويو، جنهن سان انگ ۱۶ ٿيو. ان کان پوءِ، سڄو وفاقي ضلعو عملي طور ميڪسيڪو شهر جو مترادف سمجهيو وڃڻ لڳو.Statute of Government of the Federal District 

قانوني طور واضح نه هئڻ سبب بحث پيدا ٿيا، جيڪي ۱۹۹۳ع ۾ ميڪسيڪو جو آئين جي آرٽيڪل ۴۴ ۾ ترميم سان ختم ٿيا، جتي ميڪسيڪو شهر ۽ وفاقي ضلعو هڪ ئي ادارو قرار ڏنا ويا. اها ترميم بعد ۾ وفاقي ضلعي جي حڪومتي قانون جي آرٽيڪل ٻه ۾ شامل ڪئي وئي.

۲۹ جنوري ۲۰۱۶ع تي، ميڪسيڪو شهر سرڪاري طور وفاقي ضلعو نه رهيو ۽ ان جو نالو “سيوداد ڊي ميڪسيڪو” (سي ڊي ايم ايڪس) رکيو ويو. ان ڏينهن شهر ملڪ جي ۳۲هين وفاقي اداري بڻجڻ ڏانهن منتقلي شروع ڪئي، جنهن سان ان کي رياست جهڙي خودمختياري ملي. ان جو پنهنجو آئين ۽ مقننه هوندي، ۽ ڊيليگاسيونيس جي جاءِ تي هاڻي ميئر هوندا. بهرحال، آئين جي هڪ شق موجب، وفاقي اختيارن جي مرڪز هجڻ سبب، شهر ڪڏهن به رياست نٿو بڻجي سگهي، جيستائين گادي ٻي هنڌ منتقل نه ڪئي وڃي.

شهر کي وڌايل خودمختياري ۱۹۸۷ع ۾ پهرين اسٽيٽيوٽو ڊي گوبرنو ۽ نمائندن جي اسيمبلي جي قيام سان ملي. ۳۱ جنوري ۲۰۱۷ع تي شهر جو پنهنجو آئين نافذ ٿيو، جيڪو يونين جي رياستن جهڙو آهي. خودمختياريءَ تحت بجيٽ مقامي طور تي تيار ٿئي ٿي؛ اها ميڪسيڪو شهر جي حڪومت جو سربراهه پيش ڪري ٿو ۽ ميڪسيڪو شهر جي ڪانگريس منظور ڪري ٿي، جڏهن⁠ته عوامي قرض جي حد ميڪسيڪو جي ڪانگريس مقرر ڪري ٿي.

۲۰هين صدي جي آخر ۾ ميڪسيڪو شهر جي حڪومتن جون پاليسيون عام طور ملڪ جي ٻين حصن کان وڌيڪ لبرل رهيون، جنهن ۾ ماحولياتي قانون، اسقاطِ حمل جي توسيع، ۽ ۲۰۰۹ع ۾ هم جنس شادي جي قانوني حيثيت شامل آهي.

 ضلعا ۽ پاڙا 


۲۰۱۶ع کان پوءِ، شهر انتظامي طور ۱۶ ضلعن (الڪالدياز) ۾ ورهايل آهي، جيڪي اڳ ڊيليگاسيونيس سڏبا هئا. هر ضلعو هاڻي چونڊيل ميئر جي اڳواڻي هيٺ آهي.

 قانون لاڳو ڪرڻ 


ميڪسيڪو شهر جي عوامي سلامتي واري سيڪريٽريٽ ( – SSP) شهر ۾ ۹۰٬۰۰۰ کان وڌيڪ اهلڪارن تي مشتمل گڏيل فورس کي منظم ڪري ٿي. ايس ايس پي تي شهر جي مرڪزي علائقن ۾ عوامي نظم ۽ سلامتي برقرار رکڻ جي ذميواري آهي. تاريخي ضلعي ۾ سياحتي پوليس پڻ گشت ڪندي آهي، جنهن جو مقصد سياحن جي رهنمائي ۽ خدمت ڪرڻ آهي. اهي گهوڙيسوار اهلڪار روايتي ورديون پائيندا آهن.

ميڪسيڪو شهر جي جاچ ڪندڙ عدالتي پوليس ( – PJCDMX) ميڪسيڪو شهر جي اٽارني جنرل () جي آفيس هيٺ منظم آهي. پي جي جي سي ڊي ايم ايڪس وٽ ۱۶ پريسنڪٽ (ڊيليگاسيونيس) آهن، جن ۾ لڳ ڀڳ ۳٬۵۰۰ عدالتي پوليس اهلڪار، ۱٬۱۰۰ جاچ ايجنٽ (agentes del ministerio público)، ۽ قريب ۱٬۰۰۰ ڪرمنالاجي ماهر يا فني جاچڪار (peritos) شامل آهن.

۲۰۰۰ع کان ۲۰۰۴ع تائين، ميڪسيڪو شهر ۾ روزانو اوسطاً ۴۷۸ ڏوهن جون رپورٽون درج ٿيون؛ جڏهن⁠ته حقيقي ڏوهن جي شرح ان کان گهڻي وڌيڪ سمجهي وڃي ٿي، ڇاڪاڻ⁠ته ”گهڻا ماڻهو ڏوهه رپورٽ ڪرڻ کان لنوائين ٿا.“

۲۰۰۹ع کان ۲۰۱۱ع جي وچ ۾، ميئر مارسيلو ايبرارڊ جي پاليسين هيٺ ميڪسيڪو شهر ۾ سلامتيءَ جي نظام ۾ وڏي سڌاري آئي، جنهن سان پرتشدد ۽ معمولي ڏوهن ٻنهي ۾ نمايان گهٽتائي ٿي، جيتوڻيڪ ملڪ جي ٻين حصن ۾ تشدد وڌي رهيو هو. انهن پاليسين ۾ شهر ڀرسان ۱۱٬۰۰۰ سيڪيورٽي ڪيمرا لڳائڻ ۽ پوليس فورس ۾ وڏي واڌ شامل هئي. ميڪسيڪو شهر دنيا جي انهن شهرن مان هڪ آهي، جتي پوليس اهلڪار ۽ آبادي جو تناسب تمام گهڻو آهي—تقريباً هر ۱۰۰ شهرين تي هڪ وردي پوش پوليس اهلڪار.

۱۹۹۷ع کان وٺي، شهر جي جيلن ۾ قيدين جي آبادي ۾ ۵۰۰٪ کان وڌيڪ اضافو ٿيو آهي. سياسي سائنسدان مارڪس-مائيڪل مولر جو خيال آهي ته اهي قدم گهڻو ڪري غير رسمي اسٽريٽ وينڊرز کي متاثر ڪن ٿا. سندس مطابق، هي سزا سلامتي ۽ ڏوهن جي وڌندڙ سياسي بڻجڻ ۽ ان جي نتيجي ۾ شهري سماج جي ڪنارن تي رهندڙ ماڻهن، خاص طور شهر جي غير رسمي معيشت ۾ ڪم ڪندڙن، جي فوجداري بڻجڻ سان لاڳاپيل آهي.

۲۰۱۶ع ۾، ميڪسيڪو شهر ۾ فيميسائيڊ جو انگ هر ۱۰۰٬۰۰۰ رهواسين تي ۳٫۲ هو، جڏهن⁠ته قومي اوسط ۴٫۲ هئي. ۲۰۱۵ع جي شهر حڪومت جي هڪ رپورٽ موجب، گاديءَ ۾ ۱۵ ورهين کان مٿي عمر واري ٽن مان ٻه عورتون ڪنهن نه ڪنهن قسم جي تشدد جو شڪار ٿيون آهن. گهٽي ڇيڙڇاڙ کان علاوه، عورتن لاءِ تشدد جا اهم هنڌ عوامي ٽرانسپورٽ ۽ ان جي چوڌاري علائقا پڻ آهن. ميڪسيڪو شهر جي ميٽرو کي هر سال لڳ ڀڳ ۳۰۰ جنسي هراسانگي جون شڪايتون ملن ٿيون.

 بين الاقوامي لاڳاپا 

ميڪسيڪو شهر هيٺين شهرن سان ڀيڻ شهر طور لاڳاپيل آهي:

  ڪُسڪو، پيرو (۱۹۸۷)
  شڪاگو، آمريڪا (۱۹۹۱)
  برلن، جرمني (۱۹۹۳)
  هاوانا، ڪيوبا (۱۹۹۷)
  ڪويٽو، ايڪواڊور (۱۹۹۹)
  ٽيگوسيگالپا، هونڊوراس (۱۹۹۹)
  سان انتونيو ڊي لوس بانيئوس، ڪيوبا (۱۹۹۹)
  سيرو، هاوانا، ڪيوبا (۱۹۹۹)
  سان خوسيه، ڪوسٽاريڪا (۲۰۰۰)
  بوئنوس آيرس، ارجنٽينا (۲۰۰۶)
  ناگويا، جاپان (۲۰۰۷)
  لاس اينجلس، آمريڪا (۲۰۰۷)
  ڪاديز، اسپين (۲۰۰۹)
  بيجنگ، چين (۲۰۰۹)
  استنبول، ترڪي (۲۰۱۰)
  ڪويت سٽي، ڪويت (۲۰۱۱)

 معيشت 
ميڪسيڪو شهر لاطيني آمريڪا جي سڀ کان اهم اقتصادي مرڪزن مان هڪ آهي. شهر پاڻ ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو 15.8٪ پيدا ڪري ٿو. 2002ع ۾، ميڪسيڪو شهر جو انساني ترقي اشاري 0.915 هو، جيڪو ڏکڻ ڪوريا جي برابر هو. 2007ع ۾، شهر ۾ في فرد جي بنياد تي مٿين ٻارهن سيڪڙو آمدني وارن رهواسين جي سراسري خرچ لائق آمدني  هئي. رهواسين جي اعليٰ خريداري طاقت سبب، ميڪسيڪو شهر اعليٰ وقار ۽ عياشي شين پيش ڪندڙ ڪمپنين لاءِ پرڪشش آهي. 2009ع ۾ پرائيس واٽر هائوس ڪوپرز جي هڪ مطالعي موجب، ميڪسيڪو شهر جي مجموعي گهريلو پيداوار 390 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جنهن سان اهو دنيا جو اٺون امير ترين شهر ۽ لاطيني آمريڪا جو امير ترين شهر بڻيو. 2009ع ۾، رڳو ميڪسيڪو شهر کي دنيا جي 30هين وڏي معيشت طور شمار ڪري سگهجي ٿو.
ميڪسيڪو شهر ملڪ جي صنعتي مجموعي گهريلو پيداوار جو سڀ کان وڏو حصو (15.8٪) ۽ خدمتي شعبي ۾ به سڀ کان وڏو حصو (25.3٪) ڏئي ٿو. شهر جي ڏکڻ ۾ غير شهري علائقو محدود ۽ گهڻو ڪري ماحولياتي قانونن تحت محفوظ هجڻ سبب، زراعت ۾ ان جو حصو ملڪ جي ٻين سڀني وفاقي ادارن کان گهٽ آهي. صدر ڪارلوس ساليناس ڊي گورٽاري جي اقتصادي سڌارن شهر تي وڏو اثر وڌو؛ بئنڪون ۽ هوائي ڪمپنيون خانگي ڪيون ويون ۽ اتر آمريڪي آزاد واپار معاهدو تي صحيون ٿيون. ان سان معيشت جي مرڪزيت گهٽ ٿي ۽ شهر جي اقتصادي بنياد صنعت مان خدمتن ڏانهن منتقل ٿيو، ڇو⁠ته گهڻا ڪارخانا يا ته ميڪسيڪو رياست يا اترين سرحد ڏانهن منتقل ٿي ويا، جڏهن⁠ته ڪارپوريٽ آفيسون شهر ۾ ئي قائم رهيون.
ميڪسيڪو شهر ۾ صارفين لاءِ انتهائي وسيع ۽ متنوع پرچون منڊي موجود آهي—بنيادي خوراڪ کان وٺي انتهائي اعليٰ عياشي شين تائين. خريداري ميڪسيڪو جا روايتي مقرر مارڪيٽ، تيانگس (حرڪتي بازارون)، ميڪسيڪو شهر جا گهٽي وڪرو ڪندڙ، مخصوص شين لاءِ وقف گهٽين، سهولتي دڪانن، پاڙي جي روايتي دڪانن، جديد سپرمارڪيٽن، وڏن گودامن، ڊپارٽمينٽ اسٽورن ۽ جديد شاپنگ مالن مان ڪري سگهجي ٿي. هفتي جي ڏينهن مطابق ڪيترن پاڙن ۾ تيانگس لڳن ٿا، جن ۾ آچر تي سڀ کان وڌيڪ تعداد هوندو آهي.
شهر ۾ تازين شين جو مکيه ذريعو سينٽرال ڊي اباستو آهي، جيڪو ازتپالاپا ضلعي ۾ واقع هڪ خودمختيار ننڍو شهر آهي. هتيان شهر جي گهڻن مرڪادو، سپرمارڪيٽن ۽ ريسٽورنٽن کي سامان فراهم ڪيو وڃي ٿو. ساڳئي علائقي ۾ مڇيءَ جي وڏي منڊي لا نيووا ويگا به موجود آهي.
تيپيٽو جي مشهور منڊي 25 بلاڪن تي پکڙيل آهي ۽ هر قسم جو سامان وڪرو ڪري ٿي. شهر جو هر وڏو پاڙو پنهنجو منظم مرڪادو رکي ٿو، جتي تازيون شيون، گوشت، اناج، تورتيليا ۽ ٻيون خدمتون موجود آهن، گڏوگڏ روايتي کاڌي ۽ پيئڻ جون شيون جهڙوڪ آگواس فريسڪاس ۽ اٽوولي به ملن ٿيون.
گهٽي وڪرو ڪندڙ تيانگس، ميٽرو اسٽيشنن ۽ اسپتالن جي چوڌاري، پلازاس ڪمرشيلس ۾، يا رستن تي عارضي اسٽالن تان سامان وڪڻن ٿا. ڪڏهن ماڻهو ٽوڪرين، گاڏين، سائيڪلن يا ٽرڪن تان، يا زمين تي وڇايل ڪپڙي تي سامان رک ڪري به وڪرو ڪن ٿا. شهر جي مرڪز ۾ غير رسمي گهٽي وڪرو ڪندڙن خلاف قانوني قدم وڌي رهيا آهن. هفتيوار سان فيليپي ڊي خسوس تيانگس کي لاطيني آمريڪا جي سڀ کان وڏي منڊي چيو وڃي ٿو.

ميڪسيڪو شهر جو تاريخي مرڪز مخصوص ۽ گهٽ قيمتي دڪانن لاءِ مشهور آهي، جتي ڪيترين گهٽين کي مخصوص شين لاءِ وقف ڪيو ويو آهي—گھر جي سامان کان وٺي زيورن، ڪتابن، فوٽوگرافي ۽ عرس جي ڪپڙن تائين.

 سياحت 

ميڪسيڪو شهر ڪيترن پرڏيهي سياحن لاءِ اهم منزل آهي. ميڪسيڪو شهر جو تاريخي مرڪز ۽ ڏکڻ ۾ سوچيميليڪو جا ”ترندڙ باغ“ يونيسڪو طرفان عالمي ورثو قرار ڏنل آهن. تاريخي مرڪز ۾ پلازا ڊي لا ڪنسٽيٽوسيون، ميٽروپوليٽن ڪيٿڊرل، قومي محل، قديم آزٽيڪ مندر ٽيمپلو مايور ۽ جديد عمارتون ويجهو ويجهو موجود آهن.
شهر جي سڀ کان سڃاتل علامت سونهري فرشتو آزادي آهي، جيڪا پاسيو ڊي لا ريفورما تي واقع آهي. هي شاهراهه 19هين صدي ۾ ميڪسيڪو جي شهنشاهه ميڪسيميليان جي حڪم سان شانزليزيه جي نموني تي ٺاهي وئي. اڄ هي علائقو اهم مالي مرڪز آهي، جتي ميڪسيڪو اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ ڪيترائي ڪارپوريٽ هيڊڪوارٽر آهن. ٻي اهم شاهراهه ايوينيدا ڊي لوس انسورخينتس آهي، جيڪا  ڊگهي آهي ۽ دنيا جي ڊگهي واحد شاهراهن مان هڪ آهي.
چاپولتيپيڪ پارڪ ۾ چاپولتيپيڪ محل، قومي ميوزيم، يادگارون، قومي چڙيا گهر ۽ قومي ميوزيم آف اينٿروپالاجي واقع آهن، جتي آزٽيڪ سج پٿر رکيل آهي.
هڪ ٻيو اهم فن تعمير محلِ فنونِ لطيفه آهي، جيڪو اڇي سنگ مرمر مان ٺهيل آهي ۽ نرم زمين سبب آهستي آهستي هيٺ ويهي رهيو آهي. ان جي تعمير پورفيريو دياث جي دور ۾ شروع ٿي ۽ 1934ع ۾ مڪمل ٿي.
ٽن ثقافتن جو چوراهو ۾ سانتا ڪروز ڊي ٽلاتيلولڪو ڪاليج—آمريڪا جو سڀ کان پراڻو يورپي اعليٰ تعليمي ادارو—۽ ٽلاتيلولڪو جو آثار قديمه ماڳ، گڏوگڏ اسان جي عورت گواڊالوپي جي بيسليڪا پڻ واقع آهن. سياحن لاءِ ٻه ماڙ بس ”ٽوري بس“ به هلي ٿي، جيڪا ڪيترن ماڳن جو چڪر لڳائي ٿي ۽ گهڻين ٻولين ۾ آڊيو وضاحت فراهم ڪري ٿي.
سياحت واري کاتي موجب، شهر ۾ لڳ ڀڳ 170 عجائب گهر آهن—جيڪي دنيا جي مٿين ڏهن شهرن ۾ شمار ٿين ٿا—۽ 100 کان وڌيڪ فن گيلريون ۽ لڳ ڀڳ 30 ڪنسرٽ هال آهن، جيڪي سڄو سال ثقافتي سرگرميون جاري رکن ٿا. ڪيترن عمارتن تي ڊيگو ريويرا جا ڀت چِٽا آهن. هو ۽ سندس زال فريدا ڪاهلو ڪويوآڪان ۾ رهندا هئا، جتي انهن جا گهر ۽ اسٽوڊيو عوام لاءِ کوليل آهن. ليون ٽراٽسڪي جو گهر، جتي 1940ع ۾ کيس قتل ڪيو ويو، پڻ هتي موجود آهي. ان کان علاوه، ڪيتريون پراڻيون هاسيندا هاڻي ريسٽورنٽ بڻيل آهن، جهڙوڪ سان آنخيل اِن، ٽلالپان هاسيندا، ڪورٽيس هاسيندا ۽ موراليس هاسيندا.

 آمدورفت 

 هوائي اڏا 
ميڪسيڪو شھر بين الاقوامي هوائي اڏو ميڪسيڪو شھر جو بنيادي هوائي اڏو آهي (آئي اي ٽي اي ڪوڊ: MEX)، ۽ اهو ايرو ميڪسيڪو (اسڪائي ٽيم) جو مرڪزي مرڪز آهي۔ فيلپي اينخليس بين الاقوامي هوائي اڏو (آئي اي ٽي اي ڪوڊ: NLU) ميڪسيڪو شھر جو ثانوي هوائي اڏو آهي، جيڪو 2022ع ۾ کوليو ويو، ۽ اڳوڻي سانتا لوسيا هوائي فوجي اڏي مان ٻيهر تعمير ڪيو ويو۔ اهو زمپانگو، ميڪسيڪو رياست ۾ واقع آهي،  گاڏي ذريعي ميڪسيڪو شھر جو تاريخي مرڪز جي اتر-اتر اوڀر طرف۔

 سسٽما دي موويليداد انٽيگراڊا 
2019ع ۾، گرافڪ ڊزائنر لينس وائمن کي گهڻ رخي عوامي آمدورفت واري نظام جو گڏيل نقشو تيار ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو؛ هن سسٽما دي موويليداد انٽيگراڊا لاءِ نئون لوگو پيش ڪيو، جنهن ۾ آمدورفت جا اٺ الڳ طريقا بيان ڪيا ويا۔ حڪومت جي سربراهه ڪلائوڊيا شينباوم چيو ته هي برانڊنگ عوامي آمدورفت جي ڪراين جي وصولي کي آسان بڻائڻ لاءِ نئين واحد ادائگي ڪارڊ ۾ استعمال ڪئي ويندي۔

 ميٽرو 

ميڪسيڪو شھر ۾ ميڪسيڪو شھر ميٽرو خدمتون مهيا ڪري ٿي، جيڪا  ڊگهي ميٽرو نظام آهي، ۽ لاطيني آمريڪا جو سڀ کان وڏو نظام آهي۔ ان جا پهريان حصا 1969ع ۾ کوليا ويا، ۽ هاڻي اهو 12 لائينن ۽ 195 اسٽيشنن تائين وڌي چڪو آهي، جيڪو روزانو 4.4 ملين ماڻهن کي سفر جون سهولتون فراهم ڪري ٿو۔

 ٽرين سبربانو 

هڪ سبربن ريل نظام، ٽرين سبربانو، ميٽروپوليٽن علائقي کي ميٽرو جي حدن کان ٻاهر تائين خدمتون مهيا ڪري ٿو، جنهن جي هڪ لائين ٽلالنيپانتلا ڊي باز ۽ ڪواوتيتلان ازڪالي جهڙين ميونسپلٽين تائين وڃي ٿي، جڏهن ته مستقبل ۾ چالڪو ڊي دياث ڪوواروبياس ۽ لا پاز جهڙن علائقن تائين لائينون وڌائڻ جو منصوبو آهي۔

ميٽرو کانسواءِ برقي آمدورفت به موجود آهي، جنهن ۾ ڪيترائي ميڪسيڪو شھر ٽرالي بس رستا ۽ سوچيميلڪو لائيٽ ريل لائين شامل آهن، جيڪي ٻئي سيرويشيو دي ٽرانسپورٽس اليڪٽريڪوس پاران هلائيون وڃن ٿيون۔ مرڪزي علائقي ۾ آخري ٽرام لائين 1979ع ۾ بند ڪئي وئي۔

 بس 

ميڪسيڪو شھر وٽ وسيع بس نيٽ ورڪ موجود آهي، جنهن ۾ عوامي بسون، بس ريپڊ ٽرانزٽ، ۽ ٽرالي بسون شامل آهن۔

 روڊ 
ميڪسيڪو شھر وٽ وڏو روڊ نيٽ ورڪ آهي، ۽ نجي گاڏين جو استعمال به نسبتاً وڌيڪ آهي، جنهن جو اندازو 2016ع ۾ 4.5 ملين کان وڌيڪ گاڏين طور لڳايو ويو۔ هتي هڪ ماحولياتي پروگرام موجود آهي، جنهن کي Hoy No Circula سڏيو وڃي ٿو، جنهن تحت اهي گاڏيون جيڪي اخراج جي جاچ ۾ ناڪام ٿين ٿيون، انهن کي مخصوص ڏينهن تي هلائڻ کان روڪيو وڃي ٿو، گاڏي جي نمبر پليٽ جي آخري عدد جي بنياد تي، جيئن آلودگي ۽ ٽريفڪ جي گهيراءُ کي گهٽايو وڃي۔

 سائيڪل هلائڻ 


ميڪسيڪو شھر جي مڪاني حڪومت ايڪوبيسي جي انتظام جي نگراني ڪري ٿي، جيڪو اتر آمريڪا جو ٻيو سڀ کان وڏو سائيڪل شيئرنگ نظام آهي۔ هي نظام پائيدار شهري آمدورفت کي فروغ ڏيڻ لاءِ قائم ڪيو ويو۔ سيپٽمبر 2013ع تائين، هن نظام ۾ 276 اسٽيشنون شامل هيون، جيڪي ميڪسيڪو شھر جو تاريخي مرڪز کان پولانڪو تائين پکڙيل علائقي ۾ موجود هيون، ۽ لڳ ڀڳ 4,000 سائيڪلون عوامي استعمال لاءِ دستياب هيون۔

 ثقافت 

 فن 


هن دور جا سيڪيولر فن پارا ۾ گهوڙيسوار مجسمو اسپين جو چارلس چوٿون شامل آهي، جيڪو مقامي طور ”ايل ڪاباليٽو“ (ننڍو گهوڙو) سڏيو وڃي ٿو۔ هي ڪانسي جو مجسمو مانويل تولسا جو ٺاهيل آهي، ۽ اهو پلازا تولسا ۾، پالاسيو دي مينيريا (کان ڪني محل) جي سامهون رکيل آهي۔ هن عمارت جي بلڪل سامهون ميوزيو ناسيونال دي آرٽي (قومي عجائب گهرِ فن) واقع آهي۔

اوڻيهين صديءَ دوران، فن جو هڪ اهم مرڪز اڪاديميا دي سان ڪارلوس هو، جيڪو نوآبادي دور ۾ قائم ٿيو ۽ پوءِ اسڪويلا ناسيونال دي آرٽيس پلاسٽيڪاس (قومي اسڪولِ بصري فنون) بڻيو، جنهن ۾ مصوري، مجسمه سازي ۽ گرافڪ ڊيزائن شامل هئا، ۽ جيڪو ميڪسيڪو قومي خودمختيار يونيورسٽي جي فن اسڪولن مان هڪ آهي۔ ان دور ۾ شاگردن ۽ استادن پاران تيار ڪيل ڪيترائي ڪم اڄ ميوزيو ناسيونال دي سان ڪارلوس ۾ نمائش لاءِ رکيل آهن۔

انهن شاگردن مان هڪ، خوسيه ماريا ويلاسڪو گوميز، اوڻيهين صديءَ جي عظيم ترين ميڪسيڪي قدرتي منظر نگارن مان شمار ٿئي ٿو۔ پورفيريو دياز جي دور حڪومت فنون لطيفه کي سرڪاري سرپرستي ڏني، خاص طور انهن فن پارن کي جيڪي فرينچ اسڪول جي پيروي ڪندا هئا۔ عوامي فن، جهڙوڪ ڪارٽون ۽ تصويري خاڪا، به گهڻو مقبول ٿيا، مثال طور خوسيه گوادالوپي پوسادا ۽ مانويل مانيا جا ڪم۔ سان ڪارلوس عجائب گهر جي مستقل مجموعي ۾ يورپي استادن جهڙوڪ ريمبرانٽ، ويلازڪيز، مورييو ۽ روبنز جون تصويرون پڻ شامل آهن۔


ميڪسيڪي انقلاب کان پوءِ، ميڪسيڪو شھر ۾ هڪ اڳڀرو فني تحريڪ جنم ورتو، جنهن کي ديواري مصوري سڏيو وڃي ٿو۔ خوسيه ڪليمنتي اوروزڪو، ڊيوڊ الفارو سيڪيروس ۽ ڊيوگو ريويرا جهڙن مصورن جا ڪيترائي ڪم شھر جي مختلف عمارتن ۾ ڏسي سگهجن ٿا، خاص طور قومي محل ۽ پالاسيو دي بيللاس آرٽيس ۾۔ ريويرا جي زال فريدا ڪاهلو، جيڪا مضبوط قومي اظهار لاءِ مشهور هئي، پڻ ميڪسيڪو جي عظيم مصورن مان هئي۔ سندس گهر هاڻي هڪ عجائب گهر آهي، جتي سندس ڪيترائي فن پارا رکيل آهن۔

ريويرا جي دوست ڊولوريس اولميدو جو اڳوڻو گهر پڻ عجائب گهر ۾ تبديل ڪيو ويو آهي، جيڪو سوچيميلڪو علائقي ۾ واقع آهي۔ هن عجائب گهر ۾ ريويرا ۽ ڪاهلو جي تصويرن سان گڏ زنده ميڪسيڪي بي وار ڪتو پڻ رکيا ويا آهن، ۽ هتي وقتي نمائشون پڻ ٿينديون رهن ٿيون۔

ويهين صديءَ دوران، ميڪسيڪو جي مختلف علائقن مان ڪيترائي فنڪار ميڪسيڪو شھر آيا، جهڙوڪ ويراڪروز جو نقاش ليوپولدو مينديز، جنهن سماجي ورڪشاپ ٽالر دي لا گرافڪا پوپولار جي قيام ۾ مدد ڪئي۔ ٻيا ڪيترائي مصور ٻاهرين ملڪن مان به آيا، جهڙوڪ ڪاتالونيا جي مصوره ريميديوس وارو ۽ اسپيني ۽ يهودي جلاوطن فنڪار۔ ويهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾، فنڪاري تحريڪ آهستي آهستي انقلابي موضوعن کان پري ٿي، ۽ خوسيه لوئيس ڪوئواس جهڙن فنڪارن جديد طرز اختيار ڪيو۔

 عجائب گهر 

ميڪسيڪو شھر ۾ فن، نوآبادي دور، جديد ۽ همعصر فن، ۽ بين الاقوامي فن لاءِ ڪيترائي عجائب گهر موجود آهن۔ ميوزيو تامايو 1980ع واري ڏهاڪي ۾ کوليو ويو، جنهن ۾ مصور روفينو تامايو پاران عطا ڪيل بين الاقوامي همعصر فن جو مجموعو رکيل آهي، جنهن ۾ پڪاسو، ڪلي، ڪنڊنسڪي ۽ وارهول جهڙا فنڪار شامل آهن۔

ميوزيو دي آرٽي مودرنو ۾ ويهين صديءَ جي ميڪسيڪي فنڪارن جهڙوڪ ريويرا، اوروزڪو، سيڪيروس، ڪاهلو، تامايو ۽ ٻين جا ڪم موجود آهن۔ شھر جي ڏکڻ حصي ۾ ميوزيو ڪيرييو خيل ۽ يونيورسٽاري ميوزيو دي آرٽي ڪنٽيمپورانيو جديد فن جي نمائش ڪن ٿا۔

ميوزيو سومايا، جيڪو ڪارلوس سلم جي زال جي نالي سان منسوب آهي، فرانس کان ٻاهر اوگست رودين جي مجسمن جو سڀ کان وڏو خانگي مجموعو رکي ٿو، ۽ ان سان گڏ دالي، ايل گريڪو، ويلازڪيز ۽ ٻين جا ڪم پڻ ڏيکاري ٿو۔

ميوزيو سان ايلدي فونزو، جيڪو تاريخي عمارت ۾ قائم آهي، باقاعدي طور ميڪسيڪي ۽ بين الاقوامي اعليٰ درجي جون نمائشون منعقد ڪري ٿو۔ قومي عجائب گهرِ فن پڻ تاريخي مرڪز ۾ واقع آهي، جتي گذريل چار سؤ سالن جي ميڪسيڪي فن جا اهم نمونا رکيل آهن۔

 موسيقي، ٿيٽر ۽ وندر 

ميڪسيڪو شھر ڪيترن ئي آرڪيسٽرائن جو گهر آهي، جن ۾ ميڪسيڪو شھر فلارمونڪ، قومي سمفوني آرڪيسٽرا، اوفيونام، ۽ سمفونيڪا دي مينيريا شامل آهن، جيڪي باقاعدي ڪنسرٽ پيش ڪن ٿا۔

ميڪسيڪو شھر عوامي ثقافت ۽ موسيقي جو وڏو مرڪز آهي۔ هتي قومي آڊيٽوريم جهڙا وڏا هال آهن، جتي عالمي سطح جا فنڪار ۽ اوپيرا نمائشون ٿينديون آهن۔ ٻين اهم جڳهن ۾ تيئٽرو ميٽروپوليٽن، پالاسيو دي لوس ديپورٽيس ۽ فورو سول شامل آهن۔

سرڪ ڊو سولئي پڻ ڪيترن سالن تائين شھر ۾ پرفارمنس ڏنيون آهن۔ جديد دور ۾ ارينا سيوداد دي ميڪسيڪو، پيپسي سينٽر، ۽ ٻين آڊيٽوريمز جو اضافو ٿيو آهي۔

 طعام 


اوڻيهين صديءَ تائين، ٽيڪو ميڪسيڪو شھر جي عام خوراڪ بڻجي چڪا هئا۔ دستاويزن مان معلوم ٿئي ٿو ته سڀ کان عام کاڌو ”ٽيڪوس دي بارباڪوئا“ هو، جڏهن ته اينچيلاداس، گورديتاس ۽ ٻيا کاڌا پڻ مشهور هئا۔ شھر اندر تازو مڇي ۽ سامونڊي کاڌو پڻ وڏي اهميت رکي ٿو، ۽ لا نويوا ويگا مارڪيٽ دنيا جي وڏي سامونڊي مارڪيٽن مان هڪ آهي۔

ميڪسيڪو شھر ۾ ميڪسيڪو جي سڀني رياستن جي علائقائي کاڌن سان گڏ بين الاقوامي طعام به موجود آهي، جنهن ۾ پيرس، نيو يارڪ، جاپان، اٽلي ۽ پيرو جي کاڌن جا ريسٽوران شامل آهن۔

ميڪسيڪو شھر ۾، برطانوي رسالي ريستوران پاران جاري ڪيل دنيا جا ٥٠ بهترين ريسٽوران واري ٢٠٢٣ع جي فهرست مطابق، ميڪسيڪو شھر ١٣هين نمبر تي رهيو، جتي ميڪسيڪي جديد طرز (اَوَان گارڊ) ريسٽوران پُخول شامل هو، جيڪو ميڪسيڪي شيف اينريڪي اولويرا جي ملڪيت آهي۔ ساڳيءَ طرح بَسڪ–ميڪسيڪي فيوزن ريسٽوران بيڪو پڻ قابلِ ذڪر آهي، جيڪو برونو اوتيئزا ۽ ميڪل ايلونسو گڏجي هلائن ٿا؛ هي ريسٽوران ٥٩هين نمبر تي فهرست کان ٻاهر رهيو، پر گذريل سالن ۾ ٽاپ ٥٠ اندر به شامل رهيو آهي۔ريستوران, The World's 50 Best Restaurant Awards: 2014  ٢٠١٩ع ۾ ريسٽوران سُد ٧٧٧ به فهرست ۾ ٥٨هين نمبر تي شامل رهيو۔ ٢٠٢٤ع ۾ شھر جي ست ريسٽورانن کي مشيلن ستارو مليو۔ ٻي پاسي، ڪمگارن جي طبقي وارا پولڪيه بار، جيڪي پولڪيريا سڏجن ٿا، سياحن لاءِ ڳولڻ ۽ تجربو ڪرڻ ۾ هڪ چئلينج هوندا آهن۔

 ميڊيا 

ميڪسيڪو شھر ڇپيل ميڊيا ۽ ڪتابي اشاعت جي صنعتن لاءِ ميڪسيڪو جو سڀ کان اهم مرڪز آهي۔ هتي ڪيترائي روزاني اخبارون ڇپجن ٿيون، جن ۾ ايل يونيورسال، ايڪسيلسئير، ريفورما ۽ لا خورنادا شامل آهن۔ ٻين وڏن اخبارن ۾ ميلينيو، ڪرو نيڪا، ايل ايڪونومسٽا ۽  شامل آهن۔ اهم رسالن ۾ ، پروسي سو، پوڊر ۽ وندر/تفريح بابت ڪيترائي رسالا شامل آهن، جهڙوڪ وانيداديس، ڪيين، چيلانگو، ٽي وي نوٽاس، ۽ وئگ، جي ڪيو ۽ آرڪيٽيڪچرل ڊائجيسٽ جون مقامي ايڊيشنون۔

هي شهر اشتهارسازي جي صنعت جو به وڏو مرڪز آهي۔ ڪيترين بين الاقوامي اشتهاري ڪمپنين جا آفيس هتي آهن، جن ۾ گري، جي ڊبليو ٽي، ليو برنيٽ، يورو آر ايس سي جي، بي بي ڊي او، اوگِلوي، ساچي اينڊ ساچي ۽ ميڪين ايريڪسن شامل آهن۔ مقامي ڪمپنيون به هن شعبي ۾ سرگرم آهن، جهڙوڪ الازراڪي، اولابوئيناگا/ڪيمسٽري، تيران، آگستو ايليئاس ۽ ڪليمنتي ڪامارا وغيره۔ شهر ۾ ٦٠ ميڪسيڪو شھر جا ريڊيو اسٽيشن ڪم ڪن ٿا، ۽ ڪيترائي مقامي برادري ريڊيو نيٽ ورڪ پڻ آهن۔

اسپيني ڳالهائيندڙ دنيا جون ٻه وڏيون ميڊيا ڪمپنيون ٽيليويسا ۽ ٽي وي آزتيڪا جون مرڪزيون ميڪسيڪو شھر ۾ آهن۔ ٽيليويسا اڪثر پاڻ کي اسپيني ٻوليءَ جو سڀ کان وڏو مواد تيار ڪندڙ ادارو سڏيندي آهي۔ ٻين مقامي ٽيليويزن چينلن ۾ شامل آهن:

ايڪس ايڇ ڊي ايف ١ (ازتيڪا اونو)،
ايڪس اي ڊبليو ٢ (ٽيليويسا ڊبليو)،
ايڪس ايڇ سي ٽي ايم ايڪس ٣،
ايڪس ايڇ ٽي وي ٤،
ايڪس ايڇ جي سي ٥،
ايڪس ايڇ ٽي ڊي ايم ايڪس ٦،
ايڪس ايڇ آءِ ايم ٽي ٧،
ايڪس اي ڪيو ٩،
ايڪس اي آءِ پي اين ١١،
ايڪس ايڇ يو اين اي ايم ٢٠،
ايڪس ايڇ سي ڊي ايم ٢١،
ايڪس اي آءِ ايم ٽي ٢٢،
ايڪس ايڇ ٽي ري ايس ٢٨،
ايڪس ايڇ ٽي وي ايم ٤٠ ۽
ايڪس ايڇ ايڇ سي يو ٤٥۔

 راندين 

اسوسيئيشن فٽبال ميڪسيڪو جي سڀ کان وڌيڪ مقبول ۽ سڀ کان وڌيڪ ٽيليويزن تي ڏيکاريل فرنچائز راند آهي۔ ميڪسيڪو شھر ۾ ان جون اهم جڳهون آزتيڪا اسٽيڊيم آهن، جيڪو ميڪسيڪو قومي فٽبال ٽيم ۽ وڏن ڪلبن آميريڪا ۽ ڪروز آزول جو گهر آهي؛ هتي ٩١٬٦٥٣ تماشائي ويهي سگهن ٿا، ۽ هي لاطيني آمريڪا جو سڀ کان وڏو اسٽيڊيم آهي۔ اوليمپڪ اسٽيڊيم سيوداد يونيورسيتاريا ۾ واقع آهي، جيڪو فٽبال ڪلب يونيورسيداد ناسيونال جو گهر آهي ۽ ان جي ويهڻ جي گنجائش ٥٢٬٠٠٠ کان وڌيڪ آهي۔ اسپورٽس سٽي اسٽيڊيم، جنهن ۾ ٣٣٬٠٤٢ تماشائي ويهي سگهن ٿا، ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميڪسيڪو شھر جي ڀرسان نوچيبوئينا پڙيسري ۾ واقع آهي، ۽ تاريخي ڪلب اتلانتي جو گهر آهي۔

آميريڪا، ڪروز آزول ۽ يونيورسيداد ناسيونال ميڪسيڪو شھر ۾ ٻڌل آهن ۽ فرسٽ ڊويزن ۾ کيڏن ٿا؛ اهي، گوادالاخارا جي وڏن ڪلبن ڪلب ديپورٽيو گوادالاخارا سان گڏ، ميڪسيڪو جي روايتي ”بگ فور“ ۾ شامل آهن۔ شھر جون ٽي ڊربيون ”ڪلاسڪو خووين“ (آميريڪا ۽ ڪروز آزول وچ ۾)، ”ڪلاسڪو ڪيپيٽالينو“ (آميريڪا ۽ يونيورسيداد ناسيونال وچ ۾)، ۽ ”ڪلاسڪو ميٽروپوليٽانو“ (ڪروز آزول ۽ يونيورسيداد ناسيونال وچ ۾) آهن۔

ميڪسيڪو فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزباني ١٩٧٠ع ۽ ١٩٨٦ع ۾ ڪئي، ۽ آزتيڪا اسٽيڊيم ورلڊ ڪپ جي تاريخ جو پهريون اسٽيڊيم آهي جنهن فائنل ٻه دفعا ميزبان ڪيو۔ شھر ٢٠٢٦ فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ پڻ ميزبان شهرن مان هڪ هوندو۔ ميڪسيڪو شھر پهريون لاطيني آمريڪي شهر آهي جنهن اولمپڪ راندين جي ميزباني ڪئي؛ هن شهر ١٩٦٨ سمر اولمپڪس ۾ اولمپڪ رانديون ڪرائيون، جتي هن بوينس آئرس، ليون ۽ ڊيٽرائٽ خلاف بوليون کٽي ميزباني حاصل ڪئي۔ شهر ١٩٥٥ع ۽ ١٩٧٥ع جي پئن آمريڪن گيمز جي به ميزباني ڪئي، ۽ آءِ سي ايف فليٽ واٽر ريسنگ ورلڊ چيمپئن شپ ١٩٧٤ع ۽ ١٩٩٤ع ۾ هتي ٿيون۔ لوچا ليبرے ميڪسيڪو جي هڪ قسم جي ريسلنگ آهي ۽ ملڪ ۾ تمام مقبول آهي؛ شھر ۾ ان جا اهم هنڌ ارينا ميڪسيڪو ۽ ارينا ڪوليسيو آهن۔

اٽوڊرومو ايرمانوس روڊريگيز موٽر اسپورٽ جو مکيه مرڪز آهي، ۽ هتي فارمولا ١ ميڪسيڪي گرانڊ پري ٢٠١٥ع کان ٻيهر شروع ٿيڻ کان پوءِ ٿيندو رهي ٿو؛ هي ايونٽ اڳ ١٩٦٢ع کان ١٩٧٠ع تائين، ۽ وري ١٩٨٦ع کان ١٩٩٢ع تائين ٿيندو رهيو هو۔ ٢٠١٦ع کان هتي فارمولا اي ميڪسيڪو شھر اي پري پڻ ٿيندو آهي۔ ١٩٨٠ع کان ١٩٨١ع ۽ وري ٢٠٠٢ع کان ٢٠٠٧ع تائين، هن سرڪٽ تي چيمپ ڪار ورلڊ سيريز جو گران پريميئو دي ميڪسيڪو پڻ ٿيو۔ ٢٠٠٥ع کان ناسڪار نيشن وائڊ سيريز هتي ٽيلسل–موٽورولا ميڪسيڪو ٢٠٠ هلائيندي هئي۔ ٢٠٠٥ع ئي گرانڊ-ايم روليڪس اسپورٽس ڪار سيريز پاران ميڪسيڪو شھر ٢٥٠ جي پهرين رن جو سال پڻ هو۔ ٻنهي ريسن کي ٢٠٠٩ع لاءِ پنهنجي سيريزن جي شيڊول مان هٽايو ويو۔

بيسبال پڻ هتي پيشورانه طور کيڏيو وڃي ٿو۔ ميڪسيڪو شھر ميڪسيڪو شھر ريڊ ڊيولز (ميڪسيڪي ليگ) جو گهر آهي، جنهن کي ميجر ليگ بيسبال طرفان ٽرپل-اي ليگ سمجھيو وڃي ٿو۔ اهي پنهنجي هوم ميچون استاديو الفريدو هارپ هيليو ۾ کيڏن ٿا۔ ميڪسيڪو شھر ۾ نوجوان بيسبال رانديگرن لاءِ لڳ ڀڳ ١٠ لِٽل ليگس پڻ آهن۔ ٢٠٠٥ع ۾، ميڪسيڪو شھر آمريڪا کان ٻاهر اين ايف ايل جي ريگولر سيزن ميچ جي ميزباني ڪندڙ پهريون شهر بڻيو؛ هي ميچ آزتيڪا اسٽيڊيم ۾ ٿي، جتي ١٠٣٬٤٦٧ ماڻهو آيا، ۽ ٢٠٠٩ع تائين اها اين ايف ايل ريگولر سيزن ميچ لاءِ سڀ کان وڏي حاضري هئي۔

شهر ڪيترين اين بي اي پري-سيزن راندين جي ميزباني پڻ ڪئي آهي، ۽ بين الاقوامي بيسڪٽبال جو فيبا آميريڪاز چيمپئن شپ پڻ هتي ٿيو آهي، ان سان گڏ آمريڪا جي ميجر ليگ بيسبال جون نمائش ميچون به فورو سول ۾ ٿينديون رهيون آهن۔ ٢٠١٧ع ۾، اين بي اي ڪمشنر ايڊم سلور ميڪسيڪو شھر ۾ اين بي اي جي ليگ جي توسيعي ٽيم رکڻ ۾ دلچسپي ظاهر ڪئي، جيڪا ١٢ ڊسمبر ٢٠١٩ع تي عمل ۾ آئي جڏهن سلور ميڪسيڪو شھر ارينا ۾ پريس ڪانفرنس دوران اعلان ڪيو ته ايل اين بي پي ٽيم ڪپيتانيس دي لا سيوداد دي ميڪسيڪو ٢٠٢٠–٢١ سيزن ۾ پنجن سالن جي معاهدي تحت جي ليگ ۾ شامل ٿيندي۔

ميڪسيڪو شھر ۾ ٻين راندين جون سهولتون پالاسيو دي لوس ديپورٽيس انڊور ارينا، فرانسسڪو مارڪيز اوليمپڪ سوئمنگ پول، هيپودرومو دي لاس آميريڪاس، اگوستين ميلگار اوليمپڪ ويلودروم، ۽ گھوڙ سواري، گھوڙن جي ڊوڙ، آئس هاڪي، رگبي، آمريڪي فٽبال، بيسبال ۽ بيسڪٽبال لاءِ مختلف هنڌ شامل آهن۔ ميڪسيڪو شھر جي ڪانگريس پاران روايتي بيل فائٽس تي ٢٠٢٥ع ۾ پابندي لڳڻ کان اڳ، بيل فائٽنگ سيزن دوران هر آچر ٥٠٬٠٠٠ سيٽن واري پلازا ميڪسيڪو ۾ ٿيندي هئي، جيڪا دنيا جي وڏي ترين بيل رنگ طور سڃاتي ويندي آهي۔ ميڪسيڪو شھر جا گالف ڪورس عورتن جي ايل پي جي اي ايڪشن جي ميزباني پڻ ڪري چڪا آهن، ۽ ٻه مردن جا گالف ورلڊ ڪپ پڻ هتي ٿيا آهن۔ شھر ۾ ڪورس خانگي توڙي عوامي طور دستياب آهن۔

 پڻ ڏسو 

 ميڪسيڪو شھر جي کاڌ خوراڪ
 ميڪسيڪو شھر جي جينٽريفڪيشن
 ميڪسيڪو شھر جا باريوس ماجيڪوس
 وڏن شھرن جو آبهوا قيادت گروپ
 آميريڪا جي وڏن شھرن جي فهرست
 ميڪسيڪو جا ميٽروپوليٽن علائقا
 ميڪسيڪو جو خاڪو

 :باب:شهر
 :باب:اتر آمريڪا

 حوالا 

 ٻاهريان ڳنڍڻا 

 ميڪسيڪو شھر جي حڪومت 


Category:1520ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ٿيل آباديون ميڪسيڪو ۾
Category:نئين اسپين ۾ 1521ع جون قيامون
Category:ميڪسيڪو ۾ 1521ع
Category:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
Category:اتر آميريڪا جون گاديون
Category:ميڪسيڪو جا شھر
Category:ميڪسيڪو شھر جو ميٽروپوليٽن علائقو
Category:ناهوآ آبادڪاريون
Category:1521ع ۾ قائم ٿيل آباديون
Category:ميڪسيڪو جون انتظامي ذيلي وحدتون

نوٽ

زمرو:ميڪسيڪو شهر
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ميڪسيڪو
زمرو:اتر آمريڪا جا شھر
زمرو:ميڪسيڪو ۾ شهر
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ميڪسيڪو ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:اتر آمريڪا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ