ٽائيٽانيئم

ٽائيٽانيئم (Titanium) هڪ ڪيميائي تت آهي؛ هن جو نشان Ti ۽ ايٽمي نمبر 22 آهي. اهو فطرت ۾ صرف هڪ آڪسائيڊ جي طور تي ملي ٿو. ان کي چاندي رنگ واري، گهٽ گھاٽائي ۽ اعلي مضبوطي واري هڪ چمڪندڙ منتقلي ڌاتو پيدا ڪرڻ لاءِ گهٽائي (reduced) سگهجي ٿو، جيڪا سمنڊ جي پاڻي، شاھي پاڻي (aqua regia) ۽ ڪلورين ۾ سنکنرن جي مزاحمت ڪندڙ (antirusting) طور بهترين آهي.

ٽائيٽانيئم سال 1791ع ۾ وليم گريگور پاران دريافت ڪيو ويو ۽ هن جو نالو يوناني ڏند ڪٿائن جي ڪردار ٽائيٽن جي نالي تي رکيو ويو. هي عنصر ڪيترن ئي معدنيات، خاص طور تي روٽائل ۽ ايلمينائيٽ، ۾ ٿئي ٿو، جيڪي زمين جي ڪرسٽ ۽ ليٿوسفيئر ۾ وڏي پيماني تي ورهايل آهن. اهو تقريبن سڀني جاندار شين ۾، انهي سان گڏ پاڻي، پٿر ۽ مٽي جي جسمن ۾ ملي ٿو. ڌاتو ڪرول ۽ هنٽر عملن ذريعي ان جي مکيه معدنيات مان ڪڍيو ويندو آهي. 

سڀ کان عام مرڪب، ٽائيٽينيم ڊاءِ آڪسائيڊ (TiO2)، هڪ مشهور فوٽو ڪيٽيلسٽ آهي ۽ اڇي رنگن جي تياري ۾ استعمال ٿيندو آهي. ٻين مرڪبن ۾ ٽائيٽينيم ٽيٽرا ڪلورائڊ (TiCl4)، جيڪو دونھين جي اسڪرين ۽ ڪيٽيلسٽ جو هڪ جزو آهي،  ۽ ٽائيٽينيم ٽرائڪلورائڊ (TiCl3) جيڪو پولي پروپيلين جي پيداوار ۾ ڪيٽيلسٽ طور استعمال ٿيندو آهي، شامل آهن. 

ٽائيٽينيم کي لوھ، ايلومينيم، وينڊيم ۽ موليبڊينم سان ملايو وڃي ٿو، ۽ نتيجي ۾ ٺھيل ٽائٽينيم مصر مضبوط، ھلڪو وزن ۽ ورسٽائل آھن. ايپليڪيشنون جن ۾ ايرو اسپيس، فوجي سامان، صنعتي عمل، آٽوميٽو، زراعت، راندين جو سامان، زيور ۽ اليڪٽرانڪس شامل آھن. ٽائيٽينيم کي سڀ کان وڌيڪ بايو مطابقت رکندڙ ڌاتو مان ھڪڙو پڻ سمجهيو ويندو آھي. جيڪو طبي ايپليڪيشنن، بشمول مصنوعي عضوا، آرٿوپيڊڪ ۽ ڏندن جي امپلانٽس ۽ جراحي آلات، جي ھڪڙي حد تائين پھچائي ٿو. ڌات جون ٻہ سڀ کان وڌيڪ مفيد خاصيتون سنکنرن جي مزاحمت ۽ هن جي گهٽ  گھاٽائي جي مقابلي ۾  مضبوطي جو تناسب آهن، جيڪو ڪنهن به ٻئي ڌاتو عنصر کان وڌيڪ آهن. خالص حالت ۾، ٽائيٽينيم، گهٽ گھاٽائي سان گڏ، اسٽيل وانگر مضبوط هوندو آهي. هن عنصر جي ٻه ايلوٽروپڪ شڪلون ۽ پنج قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ Ti کان Ti تائين آهن، جنهن ۾ Ti سڀ کان وڌيڪ مقدار (%73.8) ۾ موجود آهي.

تفصيل
حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ٽائيٽينيم گروپ