ميٽا سائنس

ميٽا سائنس (Metascience)،جن کي ميٽا ريسرچ پڻ چيو ويندو آهي، سائنسي تحقيق جي مطالعي لاءِ سائنسي طريقن جو استعمال آهي. ميٽا سائنس سائنسي تحقيق جي معيار کي وڌائڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، جڏهن ته غير موثريت کي گهٽائي ٿي. ان کي "تحقيق تي تحقيق" ۽ "سائنس جي سائنس" جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو تحقيق جي طريقن کي استعمال ڪري ٿي ته تحقيق ڪيئن ڪئي وڃي ٿي ۽ ڪٿي بهتري آڻي سگهجي ٿي. ميٽا سائنس تحقيق جي سڀني شعبن سان لاڳاپيل آهي ۽ ان کي "سائنس جي هڪ پکي جي نظر" جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي. جان آئوانيڊيس جي لفظن ۾، "سائنس بهترين شيءِ آهي جيڪا انسانن سان ٿي آهي ... پر اسان ان کي وڌيڪ بهتر ڪري سگهون ٿا." 

سال 1966ع ۾، هڪ ابتدائي ميٽا ريسرچ پيپر ڏهه هاءِ پروفائل طبي جرنلز ۾ شايع ٿيل 295 مقالن جي شمارياتي طريقن جو جائزو ورتو، اهو مليو ته "تقريبن  %73 رپورٽن ۾ پڙهيل ... نتيجا ڪڍيا ويا جڏهن انهن نتيجن جو جواز غلط هو". ايندڙ ڏهاڪن ۾ ميٽا ريسرچ ڪيترن ئي سائنسي شعبن ۾ تحقيق ۾ ڪيتريون ئي طريقي جي خاميون، غير موثريون ۽ خراب طريقا ڳوليا. ڪيتريون ئي سائنسي مطالعي، خاص طور تي طب ۽ نرم سائنس ۾، کي ٻيهر پيدا نه ٿي سگهيو. اصطلاح "نقل بحران" 2010ع جي شروعات ۾ مسئلي جي وڌندڙ شعور جي حصي طور تي ٺاهي وئي هئي.

ميٽا سائنس پاران ظاهر ڪيل مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ قدم لاڳو ڪيا ويا آهن. انهن قدمن ۾ سائنسي مطالعي ۽ ڪلينڪل آزمائشن جي اڳ-رجسٽريشن سان گڏ ڪونسورٽ (CONSORT) ۽ ايڪويٽر (EQUATOR) نيٽ ورڪ جهڙين تنظيمن جي بنياد شامل آهي، جيڪيون طريقن ۽ رپورٽنگ لاءِ هدايتون جاري ڪن ٿيون.

انگن اکرن جي غلط استعمال کي گهٽائڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن. اڪيڊميا مان خراب ترغيبات کي ختم ڪرڻ، ماهرن جي جائزي جي عمل کي بهتر بڻائڻ، علمي اشاعت جي نظام بابت منظم طريقي سان ڊيٽا گڏ ڪرڻ، سائنسي ادب ۾ تعصب کي منهن ڏيڻ ۽ سائنسي عمل جي مجموعي معيار ۽ ڪارڪردگي کي وڌائڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن اهڙي طرح، ميٽا سائنس اوپن سائنس موومينٽ جي بنياد تي طريقن جو هڪ وڏو حصو آهي. 

تاريخ
ميٽا ريسرچ جا ميدان ۽ موضوع
سڌارا 
ايپليڪيشن 
تنظيمون ۽ ادارا
پڻ ڏسو 
 اپسٽمولاجي
 سائنس جو فلسفو
ٻاهريان ڳنڍڻا 

حوالا

زمرو:سائنس
زمرو:سائنسي طريقو
زمرو:سائنس بابت تحقيق
زمرو:سائنس بابت ڪم
زمرو:سائنس جو علم العلم
زمرو:ميٽا سائنس