جرمن ٻولي

جرمن ٻولي (جرمن: Deutsch)، هند-يورپي ٻولي خاندان ۾ هڪ اولهائين جرمنڪ ٻولي آهي، جيڪي خاص طور تي اولهه ۽ وچ يورپ ۾ ڳالهائي ويندي آهي. اها جرمني کانسواء، آسٽريا، سوئٽزرلينڊ ۽ ليختنسٽائن ۾ اڪثريتي ۽ سرڪاري (يا گڏيل سرڪاري) ٻولي آهي ۽ لڪسمبرگ، بيلجيم ۽ ڏکڻ ٽائرول (اٽلي جو خودمختيار صوبو) جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ انهي سان گڏ نميبيا ۾ هڪ تسليم ٿيل قومي ٻولي پڻ آهي.  يورپ جي ٻين حصن ۾ پڻ قابل ذڪر جرمن ڳالهائيندڙ برادريون آهن، جنهن ۾؛ پولينڊ (مٿيون سيلشيا)، چيڪ جمهوريا (اتر بوهيميا)، ڊينمارڪ (اتر شليسوِگ)، سلوواڪيا، رومانيا، هنگري (سوپئرن) ۽ فرانس (السيس) جا علائقا شامل آهن. جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ جي سڀ کان وڏي برادريون آمريڪا ۾ آهن. 

سال 2024ع تائين، جرمن ٻولي، تقريبن اٺ ڪروڙ (80 ملين) مقامي ڳالهائيندڙ ۽ 13ڪروڙ (130 ملين) کان وڌيڪ ڪل ڳالهائيندڙن سان، دنيا جي وڏين ٻولين مان هڪ هئي. اها يورپي يونين جي اندر سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ مادري ٻولي ۽ انگريزي کان پوءِ، پهرين ۽ ٻئي ٻنهي طور، ٻي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ جرمنڪ ٻولي آهي. جرمن کي پرڏيهي ٻولي طور پڻ وڏي پيماني تي سيکاريو ويندو آهي، خاص طور تي يورپ جي مکيه زمين تي، جتي اها انگريزي ۽ فرانسيسي کانپوء ٽئين سڀ کان وڌيڪ سيکاري ويندڙ پرڏيهي ٻولي آهي ۽ آمريڪا ۾، جتي اها K-12 نظام هيٺ، ٽئين سڀ کان وڌيڪ سيکاري ويندڙ ٻئي ٻولي آهي ۽ اعليٰ تعليم ۾ اسپيني ۽ فرانسيسي کان پوءِ، سڀ کان وڌيڪ پڙهي ويندڙ پرڏيهي ٻولي آهي. مجموعي طور تي، جرمن ٻولي دنيا ۾ چوٿين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ سکي ويندڙ ٻي ٻولي آهي. هي ٻولي فلسفي، الهيات، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبن ۾ اثر انداز رهي آهي. اها سائنس ۾ ٻي نمبر تي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ۽ ويب سائيٽن تي ٽئين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ٻولي آهي.  جرمن ڳالهائيندڙ ملڪ نئين ڪتابن جي سالياني اشاعت جي لحاظ کان پنجين نمبر تي آهن. دنيا ۾ سڀني ڪتابن  (e-books سميت)  جو ڏهون حصو جرمن بولي ۾ شايع ٿئي ٿو.

جرمن ٻولي ٻين اولهائين جرمن ٻولين؛ آفريڪي، ولنديزي (ڊچ)، انگريزي، فريسيائي ۽ اسڪاٽ بولي، سان تمام گهڻي ويجهڙائي رکي ٿي. ان ۾ اتر جرمن گروپ جي ڪجهه ٻولين، جهڙوڪ ڊينش، نارويجين ۽ سوئيڊش، سان لفظيات ۾ ويجهڙائي پڻ آهي. جديد جرمن ٻولي، پراڻي هاءِ جرمن ٻولي، جيڪا ابتدائي وچين دور ۾ پروٽو-جرمنڪ مان ترقي ڪئي، کان وقت سان گڏ ترقي ڪئي.

جرمن هڪ ڦهليل ٻولي آهي. هن ۾  اسم، ضمير ۽ صفت لاءِ چار، ٽي جنس لاء ٽي صورتون آهن. ان ۾ مضبوط ۽ ڪمزور فعل آهن. ان جي لغت جو گهڻو حصو انڊو-يورپي ٻولي خاندان جي قديم جرمنڪ شاخ مان نڪتل آهي، جڏهن ته هڪ ننڍڙو حصو، فرانسيسي ۽ جديد انگريزي مان قرض ورتل گهٽ لفظن سان گڏ، جزوي طور تي لاطيني ۽ يوناني مان نڪتل آهي.   بهرحال، انگريزي تازي ورتل لفظن جو مکيه ذريعو آهي. هن جي ٽي معياري قسم جرمن، آسٽريائي ۽ سوئس معياري جرمن آهن. جرمن پنهنجي وسيع ٻولين جي دائري لاءِ پڻ قابل ذڪر آهي.

جرمن دنيا جي اهم ٻولين مان هڪ آهي. ان ۾ اٽڪل 122 ملين ڳالهائيندڙ آهن. دنيا ۾ گهڻا ترجما جرمن ۾ آهن ۽ رومن لپي ۾ لکيل آهن. ان ۾ ڪيترائي تلفظ آهن. جرمني جي لوئر سڪسوني ۾ ھينور (ھينور) جي ٻولي مستند سمجھي ويندي آھي. ٻي عالمي جنگ تائين، سائنس جي ٻولي جرمن هئي.

ٻاهريان ڳنڍڻا


 Dissemination of the German language in Europe around 1913 (map, 300 dpi)

زمرو:جرمن ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:جرمنڪ ٻوليون
زمرو:ضم ٿيل ٻوليون
زمرو:هاء جرمنڪ ٻوليون
زمرو:آسٽريا جون ٻوليون
زمرو:بيلجيم جون ٻوليون
زمرو:جرمني جون ٻوليون
زمرو:سئيٽزرلينڊ جون ٻوليون
زمرو:ليچينسٽن جون ٻوليون
زمرو:ليڪسمبورگ جون ٻوليون
زمرو:نميبيا جون ٻوليون
زمرو:ڊينمارڪ جون ٻوليون
Category:Languages of Trentino-Alto Adige/Südtirol
Category:Stress-timed languages
Category:Verb-second languages

حوالا