التت قلعو

التت قلعو (اردو: قلعہ التیت) پاڪستان جي گلگت بلتستان جي هنزا وادي ۾ التت شهر ۾ هڪ قديم قلعو آهي. اهو اصل ۾ هنزا رياست جي موروثي حڪمرانن جو گهر هو، جن کي ’مير‘ جو لقب ڏنو ويو، جيتوڻيڪ اهي ٽي صديون پوءِ ويجھي ڪجهه ننڍي بلتت قلعي ڏانهن لڏي ويا. التت قلعو ۽ خاص طور تي شڪاري ٽاور لڳ ڀڳ 1100 سال پراڻو آهي،  جيڪو ان کي گلگت بلتستان جي قديم ترين يادگار بڻائي ٿو. هن قلعي کي 2011 ۾ ثقافتي ورثي جي تحفظ لاءِ يونيسڪو ايشيا پيسفڪ هيريٽيج ايوارڊ مليو آهي.

 تاريخ 
ساڄو|thumb| قلعي جي مٿان کان ڏسو
لفظ ’التت‘ جي معنيٰ آهي ’هي طرف هيٺان‘ ۽ قلعي جي چوڌاري وارو علائقو بروشو ماڻهن جو آباد آهي. 16 صدي عيسويء ۾ مقامي شهزادي بلتستان جي هڪ شهزادي سان شادي ڪئي جيڪا ٻه قلعا (التت ۽ بلتت قلعا) ٺاهڻ لاءِ ماهر بلتي ڪاريگرن کي کڻي آئي. مقامي ٻولي، بروشاسڪي، هڪ الڳ ٻولي آهي، جنهن جو ڪنهن به ٻئي ڄاتل ٻوليءَ سان ڪو به ظاهري تعلق ڪونهي. انهن جي اصليت بابت ڪيترائي نظريا آهن پر مقامي مقامي اصل ماڻهن ۾ تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. قلعي جي ماڻهن کي چيو وڃي ٿو ته اهي سفيد هنن جو اولاد آهن جيڪي 47ع ۾ آيا هئا، جڏهن ته مقامي ماڻهو پاڻ کي سڪندر اعظم جي يوناني سپاهين جو اولاد سمجهن ٿا.|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns ڏند ڪٿا موجب التيت ڳوٺ جو پهريون نالو هونڪوشل هو، جنهن جي معنيٰ آهي هُنن جو ڳوٺ.|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns هون چين ۾ هوانگ-هو وادي مان آيا. نالو بعد ۾ بروشل ۾ تبديل ٿي ويو، جيڪو بروچسڪي ڳالهائيندڙن جي ڳوٺ طور ترجمو ڪيو ويو. اهي روحاني پوڄاري هئا جيئن شمنزم عمل ۾ هو ۽ ٻڌمت ۽ هندومت جي پيروي پڻ ڪئي وئي. 15 صدي عيسويء ۾ اسلام متعارف ڪرايو ويو. 1830ع ڌاري ڪيترن ئي ماڻهن اسماعيلي فرڪو اختيار ڪيو.

 بحالي 
thumb
التيت قلعو تمام خراب حالت ۾ هو، پر تازو ئي آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر هسٽارڪ سٽيز سپورٽ پروگرام ۽ ناروي جي حڪومت پاران بحال ڪيو ويو آهي. اهو ننڍڙا ڪمرا ۽ گهٽ پورٽل جي خاصيت آهي شاندار ڪاٺ جي نقاشي سان. التيت قلعو هڪ سياحتي ماڳ آهي جيڪو 2007 کان عوام لاءِ کليل آهي.|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns

 قبيلا 
مقامي بزرگن جو چوڻ آهي ته سڪندر جي سپاهيءَ کان آيل اڇيون هُنن جڏهن چين کان واپسيءَ تي وڃي رهيا هئا ته التيت ۾ انساني آبادي شروع ڪئي. چيو وڃي ٿو ته هي التيت جي خانو ڪُٽس قبيلي جا ابا ڏاڏا هئا. هن وقت هن قبيلي جا اڪثر گهراڻا برم خان جي نالي سان مشهور پراڻي ڪلستر جي آبادي ۾ رهن ٿا. خانو ڪتن کي اڃا تائين ساٿ گائي جي حيثيت حاصل آهي. ڳوٺ ۾ ڪا به سرگرمي/ واقعو/ ڪم/ فيسٽيول شروع ڪرڻ جو استحقاق. ٻئي طرف، حسين ڪتن جا ماڻهو پڻ التت ۾ اڳئين آبادي جي دعويٰ ڪن ٿا. سندن دعويٰ آهي ته حسين حن مان تبديل ٿيل آهي. چيو وڃي ٿو ته صدين تائين حسين ڪتن ڳوٺ ۾ حڪمران ۽ مضبوط قبيلو رهيو. روايت آهي ته هي قبيلو مضبوط هو ۽ ان ڪري گلگت جي راجا لاءِ مشڪلاتون پيدا ڪندو هو. تنهن ڪري راجا ٻين قبيلن جي مدد سان هن قبيلي جي ماڻهن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو.

مختلف قبيلن ۽ ذيلي قبيلن جي اصليت مان معلوم ٿئي ٿو ته مختلف علائقن مان ماڻهو لڏپلاڻ ڪري Altit ۾ اچي مستقل آباد ٿيا. هن وقت التيت جي ماڻهن جو تعلق انهن چئن وڏن قبيلن مان هڪ آهي. اهي قبيلا گوٽي ۾ ورهايل آهن. ذيلي قبيلن جي اصليت به وڏي کان مختلف ٿي سگهي ٿي.

 حسين ڪٽ 
چيو وڃي ٿو ته هن قبيلي جا ابا ڏاڏا تبت يا لداخ مان لڏي آيا هئا. مقامي ماڻهو به سندن اچڻ جو تعلق التيت تي ڪسر جي حملي سان ٻڌائن ٿا. حسين ڪتن کي هيٺين ذيلي قبيلن يا گوٽي ۾ ورهايو ويو آهي:

 بکيو ڪٽ،
 ڀوت ڪٽ،
 فرات ڪٽ،
 گاروسين ڪٽس،
 ڳئون ڪٽ،
 غلبي ڪٽ،
 ماتم ڪٽ،
 روش ڪٽ،
 شالنگا ڪٽ،
 شمر ڪٽ،
 شاهٿورائي ڪٽ،
 ڪٽوش ڪٽس

 خانو ڪُٽس 
هن قبيلي جي بزرگن موجب مختلف گوٽي جا ابا ڏاڏا تاجڪستان، زبڪ، ديامير ۽ ٺڪر خان، هوپر، نگر کان لڏي آيا هئا. ذيلي قبيلن ۾ شامل آهن:

 ڌاتو ڪٽ
 هون ڪٽ (لغان ڪٽ)
 جيروف ڪٽس
 بائي ڪٽس
 جتوري ڪُٽُ
 ڍوڙو ڪٽ
 خانجفا ڪٽ
 لاچار ڪٽ
 عبدالعلي ڪٽ
 مسڪ ڪٽز
 فوڪ ڪٽز

 هوڪالو ڪُٽس 
قبيلي جي بزرگن موجب هن قبيلي جو ڏاڏو بلتستان مان لڏي آيو هو ۽ شاهي خاندان سان تعلق رکندڙ هو. بعد ۾ ڪجهه ٻيا ماڻهو شگر ۽ نگر مان لڏي اچي هن قبيلي ۾ شامل ٿيا. قبيلي کي هيٺين ڀاڱن ۾ ورهايو ويو آهي:

 موانڪوٽ الف) مامو ڪٽس، ب) موڪٽس، ج) حبيب ڪٽز
 ڪتن کي ترتيب ڏيو
 نذر ڪٽ
 مشڪ ڪٽ
 باغورڪ
 جينو ڪٽ
 باٿ ڪٽ
 بلش ڪٽس
 ٽوڪ ڪٽس
 اٽڪوز
 گاليو ڪٽز

 شوشوٽنگ 
قبيلي جي بزرگن موجب هن قبيلي جا ابا ڏاڏا روم کان الطيت ڏانهن لڏي آيا هئا. زباني روايتن موجب روم مان ڪجهه ماڻهو لڏي مشرقي ايران ۾ باختر ۾ آيا، جتي هنن اٽڪل 3-4 سال حڪومت ڪئي. ان کان پوءِ سندن مرڪزي حڪومت جي لشڪر سان لڙائي ٿي ۽ اهڙيءَ طرح هي علائقو ڇڏي افغانستان ۾ داخل ٿيا ۽ هدوڪوش واري علائقي ۾ داخل ٿيا. ڪيترن سالن کان پوءِ اڄوڪي التيت ۾ اچي آباد ٿيا. تنهن هوندي به، مختلف گوٽي پنهنجي اصليت جو تعلق مختلف علائقن مان آهي. هن وقت، قبيلي جا مکيه گوتي آهن:

 نورمحمد ڪٽ
 الماز ڪٽس
 کوجا ڪٽ
 ممبارا ڪٽ
 سو ڪٽس
 اُدائي ڪُٽس
 ميوو ڪٽس
 امان ڪٽ
 عاشور ڪٽس
 پشو ڪٽ

 گيلري 

 پڻ ڏسو 

 بلتت جو قلعو
 شگر جو قلعو
 خپلو قلعو
 گنيش
 وادي هنزا
 هنزه رياست
 پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
 پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

 حوالو 

 خارجي لنڪس 

 هنزا نگر - Altit قلعو
 Altit اي ڳوٺ
 مشرقي فن تعمير - Altit قلعو


زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا