ڀوٽان

ڀوٽان (Bhutan)، سرڪاري نالو، ڀوٽان جي بادشاهت، اوڀر هماليه ۾، ڀارت جي اتر ۽ اتر-اولهه ۽ چين جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اوڀر ۾ هڪ ننڍڙو جابلو ملڪ آهي. ڪنگڊم آف ڀوٽان، ڏکڻ ايشيا جو ھڪ خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي ۽ هماليه جبلن جي سلسلي جي اوڀر ۾ واقع آهي. ھن جي اتر ۾ تبت (چين جو خودمختيار علائقو)، اولھه ۾ ڀارت جي رياست سڪم ۽ تبت جي چمبا وادي، اوڀر ۾ ڀارت جي رياست اروناچل پرديش ۽ ڏکڻ ۾ آسام ۽ اولهه بنگال جون ڀارتي رياستون آھن. سال 2022ع ۾ 7,27,145 جي آبادي سان 160هين نمبر تي آهي، جڏهن ته 38,394 چورس ڪلوميٽر (14,824 چورس ميل) جي پکيڙ سان، 133هين نمبر تي آهي. ڀوٽان جو سياسي نظام هڪ جمهوري آئيني بادشاهت آهي، جن ۾ بادشاهه رياست جو سربراهه ۽ وزيراعظم حڪومت جو سربراهه آهي، "جي کينپو" رياست جي سرڪاري مذهب، ٻڌمت، وجرايانا ٻڌمت جي  سربراهه جو عهدو آهي. ڪرنسي جو نالو ڱلٽرم ۽ گاديءَ جو هنڌ ٽمڦو آهي.

اتر ۾ هماليه جبلن جو سلسلو ڏکڻ کان ڀوٽان جي سرسبز آبهوا واري ميدانن سان اتر طرف وڌي ٿو. ڀوٽاني هماليه جي ڀوٽان واري علائقي ۾ سمنڊ جي سطح کان 7,000 ميٽر (23,000 فوٽ) کان اچي چوٽيون آهن، جنهن ۾ گنگڪر پوئنسم ڀوٽان جي سڀ کان اچي چوٽي آهي، جن تي اڃا تائين ڪوبه ناهي پهتي سگهيو. ڀوٽان جي جهنگلي جيوت پنهنجي تنوع لاءِ قابل ذڪر آهي، جنهن ۾ هماليه جا تاڪن ۽ سونهرا لنگور شامل آهن. گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ٿيمڦو آهي، جتي ملڪ جي آبادي جو لڳ ڀڳ %15 رهندو آهي. 

سرڪاري مذهب، ٻڌمت جيڪو، مذهب جي باني، گوتم ٻڌ جي زندگي دوران هندستان تائين محدود هو، پوء ڀوٽان ۽ پاڙيسري تبت ۾ تيزي کان وڌو. پهرين هزار ق.م. دوران ٻڌمت جو فرقو، وجريانا، بنگال جي ڏکڻ پالا سلطنت کان، ڀوٽان ۾ پکڙجي ويو. 16هين صدي دوران، نگاوانگ نامگيال ڀوٽان جي وادين کي هڪ رياست ۾ متحد ڪيو. نامگيال ٽن تبتي حملن کي ناڪام ڪيو ۽ مخالف مذهبي فرقي کي تابع ڪيو، تسا يگ قانوني نظام کي ترتيب ڏنو ۽ مذهبي ۽ سول انتظاميا جي حڪومت قائم ڪئي. نامگيال پهريون "زبدرنگ رنپوچي" بڻيو ۽ سندس جانشين تبت ۾ دلائي لاما وانگر ڀوٽان جي روحاني اڳواڻن طور ڪم ڪيو. 17هين صدي دوران، ڀوٽان اتر اوڀر هندستان، سڪم ۽ نيپال جي وڏي حصي تي ڪنٽرول ڪيو ۽ هن جو ڪوچ بهار رياست ۾ پڻ اهم اثر هو.

 تاريخ 
ھي ملڪ صدين کان وٺي آزاد رھيو آھي. ھن ملڪ جي تھذيب منفرد آھي جنھن جو بنياد ٻڌازم آھي جنھن جو روحاني پيشوا زبدرنگ رنپوچي  آھي. ھي علائقو جاگيرن تي مشتمل ھيو جن جا جاگيردار ٻڌن جا ملا ھيا جن اتي ٻڌ مذهب جي ملائيت لاڳو ڪئي ھئي. اڻويھين صدي ۾  گھرو جنگ کان بعد وانگچڪ خاندان انھن جاگيرن ۾ ورھايل ملڪ کي متحد ڪري مطلق بادشاھت جو بنياد وڌو جيڪا 1908 ۾ مطلق بادشاھت مان آئيني بادشاهت ۾ تبديل ٿي وئي.ان سال ملڪ جي نيشنل اسيمبلي لاء چونڊون ٿيون.

 جاگرافي 
ھن ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ27 30 N, 90 30 E آھي. ڪل پکيڙ  38,394 چورس ڪلوميٽر اٿس جيڪا سموري خشڪي تي مشتمل آهي. پکيڙ ۾ دنيا جي ملڪن ۾ ھن ملڪ جو نمبر 137 آهي. ھن ملڪ جي ڪابہ بحري سرحد ڪانہ اٿس جو خشڪي سان گھيريل آھي ۽ خشڪي واري ملڪ جي سرحد 1136 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 477 ڪلوميٽر چين ۽ باقي 559 ڪلوميٽر ڀارت سان مليس ٿي.ھن ملڪ جو سمورو علائقو جابلو  ۽ ڪجهه سرسبز وادين تي مشتمل آهي. ملڪ جي سراسري بلندي 2220 ميٽر آھي سڀ کان ھيٺاھون ھنڌ ڊرينگيميڇو آھي جيڪو سمنڊ جي سطح کان 97 ڪلوميٽر آهي. سڀ کان اوچو مقام گنگڪار پوئنسم آھي جيڪو 7570 ميٽر بلند آھي.

 آبھوا 
ڏکڻ واري پاسي ھن ملڪ جي موسم ٽراپيڪل آھي. وچولي وارين وادين ۾ موسم سياري تمام ٿڌي ۽ اونھاري ۾ تمام گرم ھوندي آھي. ھماليہ واري پاسي سيارو سخت ٿڌو ۽ اونھارو بہ ٿڌو ٿئي ٿو.

 معدنيات ۽ قدرتي وسيلا 

ھتي عمارتي ڪاٺ، ھائڊرو پاور وسيلا آھن ۽ معدنيات ۾  جپسم، ڪيلشيم ڪاربونيٽ ڪثرت سان ملن ٿا

 زراعت 

ملڪ جي زرعي زمين  ڪل پکيڙ جو 13.6 سيڪڙو آهي جنھن مان پوکي لائق 2=6 سان سيڪڙو آهي. مستقل پوک 0.3 سيڪڙو زرعي زمين تي ٿيندي آهي.10.7 سيڪڙو زرعي زمين تي مستقل چراگاھون ۽ 85.5 سيڪڙو زرعي زمين تي ٻيلا آهن.2012 ۾ ھن ملڪ جي آبپاشي واري زمين 320 چورس ڪلوميٽر ھئي.

 ڀوٽاني ماڻھو 
ملڪ جي آبادي جولاءِ 2017 ۾ 758,288 ھئي . آبادي۾ھن ملڪ جو دنيا ۾ 165 نمبر آھي. ھتان جي ماڻھن کي ڀوٽنيزي چوندا آهن پر سنڌي ۾ ڀوٽاني سڏبا آهن. ھتي اين-گيلپ نسل جا ماڻهو ڪل آبادي جو 50 سيڪڙو آھن انھن کي ڀوٽ بہ چوندا آھن. آبادي جو 35 سيڪڙو نيپليزي يا نيپالي آھن. ھتان جي آبادي جو 28 سيڪڙو ماڻهو شارڇوپڪا ٻولي ڳالهائيندڙ آھن. 24 سيڪڙو ماڻهو زونگخا ٻولي ڳالھائيندا آھن جيڪا ڀوٽان جي سرڪاري ٻولي پڻ آھي.. 22 سيڪڙو ماڻهو لھوٽشمکا ٻولي ڳالھائيندا آھن. ھن ملڪ جا 75.3 سيڪڙو ماڻهو لاما واري ٻڌازم سان تعلق رکندڙ آھن. 22.1 سيڪڙو ھندوازم سان تعلق رکندڙ آھن.
 نالو 
ھن ملڪ جو نالو ڀوٽان جي بادشاھت آھي. عام طور تي کيس ڀوٽان سڏن ٿا. مقامي نالو درووڪ گيالکپ اٿس. ھن ملڪ تي اھو نالو ڀوٽيا نسل جي ماڻهن جي ڪري پيو جيڪي اصل ۾ تبتي ھيا ۽ لڏي ھن ملڪ ۾ وسيا ۽ پنھنجي ان علائقي کي تبتي ٻولي ۾ ڀوڊ سڏيندا هئا. ھن ملڪ جو ڀوٽاني نالو دروڪ يول جو مطلب آھي گجگوڙ ڪندڙ ڊريگن جي سرزمين

 ڀوٽان جو سياسي نظام 

ھن ملڪ جو نظام آئيني بادشاهت آهي ۽ حڪومت جي گادي ٿمپو ۾ آھي.انتظامي طور تي ملڪ ۾ 20 ڊزونگ کاگ آھن. ڊزونگ کاگ ھتي ضلعي کي چوندا آهن. ڊزونگ کاگ جا نالا آهن: بمٿانگ، ڇوکا، داگانا، گاسا، ھئا، سيرانگ، لھينٽسي، مونگار، پارو، پيماگاتشيل، پوناکا، سمدروپ جونگکار، سامتسي، سارپانگ، ٿمپو، ٽريشيگانگ، ٽريشي يانگٽسي، ٽرونگسا، وانگڊيو ڦودرانگ ۽ زھيم گانگ.

ھي ملڪ 17 ڊسمبر 1907 ۾ پھرين مورثي بادشاھت ھيٺ متحد ٿيو. 8 آگسٽ 1949 ۾ انڊيا سان دوستي جو معاھدو ٿيڻ کي آزادي جي مثل سمجھيو ويندو آھي . ملڪ جو موجوده آئين 2001 کان 2005 تائين تيار ڪيو ويو ۽  18 جولاءِ 2008 ۾ نافذ العمل ٿيو. ھتان جو سول يا ديواني قانون ٻڌ مذھب جي قانونن تي مشتمل آهي. ھن ملڪ اڃا بين الاقوامي عدالت جي اختيار کي تسليم نه ڪيو آهي. رياست جو سربراھ ھن ملڪ ۾ بادشاهه آھي ۽ حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي. ملڪ جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آھي. پارليامينٽ جو نالو چي ٽشانگ آھي. ان جو ھڪ ايوان نيشنل ڪائونسل آھي جنھن کي گائيليانگ ٽشانگ چون ٿا جنھن جون 25 سيٽون آھن جن مان 20 تي سڌي چونڊ ٿيندي آهي باقي پنج بادشاھ مقرر ڪندو آهي . آھي رڪن پنج سالن لاءِ ھوندا آھن.ٻيو ايوان قومي اسيمبلي آھي جنھن کي ٽشوگدو چون ٿا جنھن جون 47 سيٽون ھونديون آھن. ملڪ جي وڏي ۾ وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آھي جنھن جا چيف جسٽس سميت پنج جج ھوندا آھن

حوالا

زمرو:ڀوٽان
زمرو:ملڪ
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏکڻ ايشيا جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ