ڪنڀٽ

ڪونڀٽ يا  ڪنڀٽ جا پن پڻ اُٺ  کائيندا آهن. مگر ڪنڀٽ تي پن بلڪل  ٿورا هوندا آهن. اهو وڻ ڪنڊي جيڏو درخت  نٿو ٿئي ۽ سندس ٿڙ خواه ڏار بلڪل ڏنگا ڦڏا ٿيندا آهن. جيتوڻيڪ ڪاٺي تمام مضبوط آهي مگر سڌي نه هئڻ سبب عمارتن لاءِ  ڪارآمد نه آهي، تاهم ٿرين ويچارن لاءِ اها ئي هڪ ڪاٺي آهي جا چونئرن، پکن ۽  لانڍين لاءِ ڪمائتي اٿن. ڪنڀٽ جو ڪاٺ اڇي رنگ جو ٿئي ٿو ۽ اهو وڻ هيمشه ڀٽن جي سلاميءَ يا چوٽيءَ تي ڌوپ ڇٽين وانگر بيٺل نظر ايندو آهي. هيٺ ماٿرين يا ڏهرن ۾ ڪنڊا ۽ مٿي ڀٽن تي ڪنڀٽ  عجيب رونق لڳائي بيهندا آهن. مٺي ۽ ڏيپلي تعلقي ۾ ڪنڀٽ ايترو گهڻو نٿو ٿئي جيترو  ڇاڇري تعلقي جي ڏاکڻي ڀاڱي ۾ يا ننگرپارڪر تعلقي جي اتر ۽ اوڀر ۾ ٿئي ٿو. مٺي ۽ ڏيپلو تعلقا، جي ٿر جي اولهه ۾ آهن. تن کان ٿر جي اوڀر ۾ ونسپتي (وڻراه) هونءَ به زياده آهي. ننگرپارڪر تعلقي ۾ گوندي ڳوٺ جي لڳ ڀڳ ڪنڀٽ ايترو ته گهاٽا نظر ايندا آهن جو ائين ڀانئبو ته جيڪڏهن هڪ وڻ تي چڙهي پوءِ وڻ جي مٿان پنڌ ڪندو هلندو وڃجي؛ 	ته هوند ڪوهن جا ڪوهه  طي ڪري وڃجن. ڪنڀٽ مان اعليٰ درجي جو کؤئر ملندو آهي. جنهن مان ٿر جا  ويشنو ماڻهو عجيب و غريب مٺايون ٺاهيندا آهن.ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو
هي وڻ ڊيگهه ۾ ڪَنڊي کان ننڍو ٿيندو آهي. هي ڀٽن جي سلامي وارن پاسن ۽ چوٽيءَ تي ٿيندو آهي. اُن جي بناوت اهڙي آهي جو پري کان ڇٽيءَ وانگر پيو ڏسڻ ۾ ايندو آهي. هيٺانهينءَ سنئينءَ زمين يعني ڏهرن ۾ اصل ڪونه اُڀري. اُن جا پَن ڪَنڊي جي پَنن وانگر ننڍا ٿين. ٽارين ۾ تِکا وريل ڪنڊا جام ٿيندا آهن. وساڪري جو ٻُور سان ڀرجي ويندو آهي. سو اڇيرو پيلو ٿئي. ان ۾ ڦَريون ٿين جن کي ”چپڙا“ چون، اُن ۾ ٻج هوندو آهي جنهن کي ”چِيچِڪا“ چون. اُهي ڪَچا هوندا آهن تڏهن مارُو ماڻهو ڀاڄي ڪندا آهن. ڦريون پچڻ بعد مال جي کائڻ جي ڪم اچن. ڪُونڀٽ جا پَن، ٻُور ۽ ڇپڙا اُٺ جو خاص کاڌو آهي. ڏڪار وقت ماڻهو ڇپڙا لاهي ڍڳين ۽ ٻڪرين کي کارائيندا آهن.
اُن جي ڪاٺي بلڪل مضبوط ۽ سڊول ٿئي، مگر اُن جا ٿُڙ ۽ ڏار ڏنگا ڦڏا ٿين. ورلي ڪي ٿوريون ڪاٺيون ڪجهه سِڌائيءَ تي هونديون آهن، جنهنڪري اُهي ٿري ماڻهو وڍي، سُڪائي، جاين جا شهتير، چونرن جا مَل، ڇَنن لاءِ ٿوڻيون ۽ آڏوريون ڪري ڪم آڻين. ٿُلهين ڪاٺين جي اندر ڪارو تَهه يعني ”ڪرسي“ ٿئي، جا مضبوط هئڻ ڪري جٽاءَ ڪندي آهي. ڪاٺيءَ کي سُرو جلد لڳندو آهي جو اندران کايو اٽو ڪيو ڇڏي، ان حالت ۾ جٽاءُ ٿورو ڪندي آهي. ٻنيءَ جي ڪم لاءِ هَرَ، هَلُون، ڇاڄاريون ته خاص ڪُونڀٽ جي ڪاٺيءَ مان ٺهندا آهن  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  .
هن جي سنهين ٽارين مان ڏندڻ سٺا ٿين. ماڻهو ڳچ جيترا ڪُونڀٽ جا ڏندڻ لاهي پاڻ وٽ رکندا آهن، جو روزانو پُسائي ڪم آڻيندا آهن. سُڪل ڪاٺيون ٻارڻ جي ڪم اچن. روزانو مزور ماڻهو جهنگ مان اُٺن تي لڏا ڪري شهرن ۾ وڪڻي ڪٽنب جو گذران ڪندا آهن. هن مان کؤنر نڪرندو آهي، جنهن مان مٺايون ٺهنديون آهن. غريب ماڻهو کؤنر چونڊي وڪرو ڪندا آهن. هي وڻ مُهراڻي، ڇاڇري تعلقي جي اوڀر ڏکڻ واري ڀاڱي ۽ ننگرپارڪر تعلقي جي اُتر يعني ڪنٺي ۾ بلڪل گهڻو ٿئي. ڪارونجهر ٽڪريءَ تي به جام ٿيندو آهي. ونگي، وٽ، سامروٽي ۽ کائڙ ڏي گهٽ ٿئي..

 حوالا