ايٿوپيا

ايٿوپيا (عربي: ابي سينيا)، سرڪاري طور تي فيڊرل ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ايٿوپيا، اوڀر آفريڪا جي ھورن آف آفريڪا علائقي ۾ واقع ھڪ زمين بند ملڪ آھي. هن جون سرحدون اتر ۾ ايريٽريا، اتر اوڀر ۾ جبوتي، اوڀر ۾ صوماليا، ڏکڻ ۾ ڪينيا، اولهه ۾ ڏکڻ سوڊان ۽ اتر اولهه ۾ سوڊان سان ملن ٿيون. ايٿوپيا 11,12,000 چورس ڪلوميٽر (4,72,000 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. 2024 تائين، اهو تقريباً 12 ڪروڙ 90 لک (129 ملين) رهاڪن جو گهر آهي، اهو دنيا جو 13 هون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ، نائيجيريا کان پوءِ آفريڪا ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ، ۽ ڌرتيءَ تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو زمين بند ملڪ آهي. قومي راڄڌاني ۽ سڀ کان وڏو شهر، اديس ابابا، اوڀر آفريڪا جي رفٽ جي اولهه ۾ ڪيترن ئي ڪلوميٽرن تي واقع آهي، جيڪو ملڪ کي آفريقي ۽ صومالي ٽيڪنڪ پليٽن ۾ ورهائي ٿو. 

ايٿوپيا تقريباً ھڪ ھزار سال قبل مسيح ڏکڻ عرب جا ٻہ قبيلا جشات ۽ اقغران، احمر سمنڊ پار ڪري ھاڻوڪي ايٿوپيا جي صوبي اريٽيريا ۾ وڃي ڪري آباد ٿي ويا. اتان جي رهاڪن سان ملڻ جلڻ سان ھڪ نئين قوم وجود ۾ آئي جنھن کي حبشان جي نالو ڏنو ويو. پوءِ عرب ان سڄي علائقي کي جيڪو ھاڻي ايٿوپيا ۾ شامل آھي حبشہ چوڻ لڳا.

جسماني طور جديد انسان جديد دور جي ايٿوپيا مان نڪرندا هئا ۽ وچ اوڀر ۽ ٻين هنڌن لاءِ وچ پيليوليٿڪ دور ۾ نڪتا. ڏکڻ-اولهه ايٿوپيا کي آفريشيائي ٻولي خاندان جي ممڪن وطن طور تجويز ڪيو ويو آهي. 980 ق.م ۾،  دمت (D'mt) جي بادشاهي ايريٽريا ۽ ايٿوپيا جي اتر واري علائقي تي پنهنجي دائري کي وڌايو، جڏهن ته اکسوم (Aksum) جي سلطنت 900ع سالن تائين علائقي ۾ هڪ متحد تهذيب برقرار رکي. عيسائيت 330ع ۾ بادشاهت ۾ قبول ڪئي وئي، ۽ اسلام 615 ع ۾ پهرين هجري ۾ پهتو. 960 ع ۾ اکسم جي خاتمي کان پوء، زگوي خاندان ايٿوپيا جي اتر-مرڪزي حصن تي حڪومت ڪئي، جيستائين 1271ع ۾ يڪونو املڪ جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪيو ويو، ايٿوپيائي جو افتتاح ڪيو. سلطنت ۽ سليماني خاندان، بائبل جي سليمان ۽ شيبا جي راڻي کان سندن پٽ مينيلڪ I جي ماتحت دعوي ڪئي هئي. 14 صدي عيسويء تائين، سلطنت علائقائي توسيع ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جي خلاف جنگ ذريعي وقار ۾ وڌي چڪي هئي؛ خاص طور تي، ايٿوپيائي-عادل جنگ (1529ع  -1543ع) سلطنت جي ٽڪرا ٽڪرا ۾ حصو ورتو، جيڪو آخرڪار 18 صدي جي وچ ۾ زيميني ميسافينٽ Zemene) Mesafint) جي نالي سان مشهور غير مرڪزيت هيٺ اچي ويو. شهنشاهه ٽيوڊروس II پنهنجي راڄ جي شروعات ۾ 1855ع ۾ زيميني ميسافينٽ کي ختم ڪيو، ايٿوپيا جي ٻيهر اتحاد ۽ جديديت کي نشانو بڻايو. 1878ع کان پوءِ شهنشاهه مينيلڪ II فتحن جو هڪ سلسلو شروع ڪيو جنهن کي مينيلڪ جي توسيع جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ ايٿوپيا جي موجوده سرحد ٺهي ٿي. خارجي طور تي، 19 صدي جي آخر ۾، ايٿوپيا پاڻ کي ڌارين حملن جي خلاف دفاع ڪيو، بشمول مصر ۽ اٽلي کان؛ نتيجي طور، ايٿوپيا آفريڪا لاء اسڪربل جي دوران پنهنجي خودمختياري کي محفوظ ڪيو. 1936ع ۾ ايٿوپيا تي فاشسٽ اٽليءَ جو قبضو ٿي ويو ۽ اطالوي قبضي واري ايريٽريا ۽ صومالي لينڊ سان ملايو ويو، بعد ۾ اطالوي اوڀر آفريڪا ٺھيو. 1941ع ۾ ٻي عالمي جنگ دوران ان تي برطانوي فوج جو قبضو ٿي ويو ۽ 1944ع ۾ فوجي انتظاميه جي مدت کانپوءِ ان جي مڪمل خودمختياري بحال ڪئي وئي. ڊيرگ، هڪ سوويت حمايت يافته فوجي جنتا، 1974 ۾ شهنشاهه هيل سيلسي ۽ سولومونڪ خاندان کي معزول ڪرڻ کان پوءِ اقتدار تي قبضو ڪيو ۽ ايٿوپيائي گهرو ويڙهه جي وچ ۾ تقريبن 17 سالن تائين ملڪ تي حڪومت ڪئي. 1991 ۾ ڊيرگ جي خاتمي کانپوءِ، ايٿوپين پيپلز ريووليوشنري ڊيموڪريٽڪ فرنٽ (اي پي آر ڊي ايف) هڪ نئين آئين ۽ نسلي بنيادن تي وفاقيت سان ملڪ تي غلبو حاصل ڪيو. ان وقت کان وٺي، ايٿوپيا ڊگھي ۽ غير حل ٿيل بين القومي جھيڙن ۽ سياسي عدم استحڪام جو شڪار ٿي چڪو آھي، جنھن کي جمهوري پٺڀرائي سان نشانو بڻايو ويو آھي. 2018 کان، علائقائي ۽ نسلي بنيادن تي ٻڌل گروهن ايٿوپيا ۾ ڪيترن ئي جاري جنگين ۾ هٿياربند حملا ڪيا. 

 نالو 
تاريخ 
جاگرافي
حڪومت ۽ سياست
معيشت
ڊيموگرافڪ 
ثقافت 
پڻ ڏسو 
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Ethiopia . The World Factbook. Central Intelligence Agency.
 BBC Ethiopia Profile
 World Bank Ethiopia Summary Trade Statistics

 Key Development Forecasts for Ethiopia from International Futures.
 Ethiopia pages – U.S. Dept. of State (which includes current State Dept. press releases and reports on Ethiopia)

زمرو:ايٿوپيا
زمرو:ملڪ
زمرو:وفاقي جمهوريا
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:وفاقي جمهوريا
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:آفريڪي سڱ
زمرو:گهٽ ترقي وارا ملڪ
زمرو:آفريڪي سڱ جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:بي آر آءِ سي ايس قومون
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ

حوالا