قلات

قلات (Kalāt يا Qalāt) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي قلات جو شھر ۽ ضلعي قلات جو ۽ قلات ڊويزن جو صدر مقام آهي. ھن شھر کي بروھين جو قلات ۽ قلات سيوا پڻ سڏيو ويندو آهي. ماضي ۾ ھي شھر رياست قلات جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ھو جنھن جو حاڪم خان آف قلات سڏيو ويندو هو.http://www.dawn.com/news/1191121 قلات شھر ۾ ھڪ قلات سٽي ٿاڻو آهي جيڪو 1959ع ۾ قائم ٿيو ھو.[ https://balochistanpolice.gov.pk/rpo_kalat ]

تاريخ
برل واري پھرين انسائيڪلوپيڊيا مطابق:

قلات يا ڪلات جي معنيَ قلعو آھي. ڪلات سيوا جي معنيَ سيوا جو قلعو يا سيوا وارو قلعو آھي. 
چيو وڃي ٿو تہ سيوا بروھين جو ھڪ مشھور جوڌو ھو جنھن ھن شھر جو بنياد رکيو ھو. اصل ۾ ھن علائقي تي پنجن ھزارن سالن کان سيوا ھندو راڄ قائم رھيو جن کان مسلمان بروھين اقتدار کسي خانيٽ قائم ڪئي. ھتي اولھ پاسي کان بلوچي قبيلن جي آمد کان اڳ اوڀر طرف وارا بروھي قبيلا اچي آباد ٿيا هئا. بروھين پندرهين صدي عيسويءَ م ھتي ھڪ وڏي بادشاھت قائم ڪئي. جلد ئي ٿوري عرصي لاءِ ان جو زوال آيو ۽ اھو علائقو مغلن جي قبضي ۾ آيو. سترھين صدي عيسويءَ م ھتي قلات جي خانن جو راڄ شروع ٿيو جيڪا اوڻويھين صدي عيسويءَ ۾ برٽش انڊيا سان 1876ع ۾ معاھدو ڪيو ويو جنھن تحت قلات جي خانن واري رياست برٽش انڊيا جي پرنسلي اسٽيٽ ۾ تبديل ٿي وئي. 1947 ۾ خان آف قلات پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو معاھدو ڪيو اھڙي طرح قلات پاڪستان جو حصو ٿي ويو. 1955ع م آخري خان آف قلات کي اقتدار مان ھٽايو ويو پر ان جا وارث ان لقب جي دعويداري قائم ڪندا پيا اچن. موجوده خان آف قلات جو دعويدار  مير سليمان دائود خان احمد زئي آھي.

آبھوا
ھن شھر م لڳ ڀڳ سمورو سال برسات نہ پوندي آهي. ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق ھن شھر جي آبھوا ٿڌي بياباني آھي. ھتان جو سراسري گرمي پد 14.1 سينٽي گريڊ آھي. ھتي پوندڙ سالياني برسات جو سراسري مقدار 163 ملي ميٽر آھي. جون جو مھينو سڀ کان وڌيڪ خشڪ ھوندو آھي جنھن ۾ برسات پوڻ جو سراسري مقدار 1 ملي ميٽر ھوندو آھي. جنوري مھينو سڀ کان وڌيڪَ برساتي ھوندو آھي جنھن م برسات پوڻ جو سراسري مقدار ،36 ملي ميٽر ھوندو آھي. سال جو گرم ترين مھينو جولاءِ آھي جنھن م سراسري گرمي پد 24.8 سينٽي گريڊ رھندو آھي. جنوري سرد ترين مھينو آھي جنھن جو سراسري گرمي پد 3.4 سينٽي گريڊ تائين رھندو آھي.

آبادي
قلات شھر جي آبادي 2017 جي آدمشماري مطابق 36,864 ھئي. 1998 کان 2017 تائين شھر جي سالياني آبادي جي واڌ جي شرح 2.59 سيڪڙو ھئي. ھتان جي 98 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 2 سيڪڙو ھندو آھي  اتي ڪجهه ھندو ھندڪوان واپاري آھن جيڪي قلات م قديم دور ۾ آباد ٿيا ھئا. اتي ھڪ قديم ڪالي وارو مندر پڻ واقع آهي جيڪو علائقي ۾ اسلام جي آمد کان اڳ جو آهي ۽ ھندڪوان جي ڀاٽيا ذات وارن سان منصوب آھي.

سياحت
ھن شھر لڳ خان آف قلات جي پراڻي ڪچي اڏوات واري محل جا آثار واقع آهن جيڪو 1935ع م بلوچستان م آيل تباھڪن زلزلي ۾ ڊھي پيو ھو. اتي خان آف قلات جو خانداني قبرستان پڻ واقع آهي جتي نواب نصير خان غازي، خان محمود خان، شاھي محل مسجد، خان آف قلات جو نئون محل پڻ واقع آهي. ان محل ۾ قائداعظم ۽ محترمه فاطمه جناح پڻ مھمان ٿي رھيا ھئا ۽ ان جون استعمال ڪيل چيزون اڄ بہ محفوظ ۽ نمائش لاء رکيل آھن. اتي ھڪ تارازي وارو ڪمرو پڻ آهي چتي جناح ۽ سندس ڀيڻ کي سون ۽ چاندي ۾ توري اھو کين خان آف قلات پاران تحفي ۾ ڏنو ويو هو. خان آف قلات محترمه فاطمه جناح کي ڏيڍ لک روپين جو ھڪ ھار پڻ تحفي ۾ ڏنو. قائداعظم پاڪستان ٺھڻ کان اڳ خان آف قلات ۽ نواب آف بھاولپور جو قانوني صلاحڪار پڻ رھيو ھو. اھي سڀ سياحن جولي دلچسپي جو مرڪز آھن. قلات چجي وچ شھر ۾ ڪالي ماتا جو مندر آھي جيڪو ھزار سال کان وڌيڪَ پراڻو آھي. قلات جي ھندن جو خيال آهي ته ڪالي ماتا جي جنم ڀومي ڪلات جو علائقو آھي ۽ ڪلات بپڻ ڪالي لفظ مان نڪتل آھي. ھن مندر کي پنڊت سنڀاليندو آهي جيڪو شادي نہ ڪندو آھي.

طعام
ھتي جي مشھور روايتي طعامن ۾ ڪاڪ يا ڪارنو نالي ھڪ مٺي يا نمڪين ماني آھي. ان کان سواءِ گئان مان ٺھندڙ شينئي وارو شوربو ھڪ مشھور طعام آھي جيڪو ماني سان کائبو آهي.

حوالا

زمرو:قلات ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر