ديوان صاحب سنگھ وڪيل

ديوان صاحبسنگهه وڪيل
سنهڙو، قد جو ويٺوڙو، نازڪ بدن، نفاست طلب، قانون جا اهڙا ناياب باريڪ نڪتا پيدا ڪندو، جي گهڻن وڪيلن ڪڏهن ٻڌائي ڪو نه هوندا. ڪنهن وڪيل آڪڙ ڏيکاريس ته عدالت جي ٻاهران، ۽ خود عدالت اندر، فقط، ٻه ٺٺوليون ۽ چرچا ڪري ٻيڙي ٻوڙي ڇڏيندس. ديوان ڪندنداس کانئس سينئر وڪيل هو، ۽ پبلڪ پراسيڪيوٽر، قدر ۾ ٻئي هڪجيترا ۽ ٻنهي جي انگريز عملدارن سان لهه وچڙ ۽ اٿ ويهه هوندي هئي. پاڻ ۾، ڪنهن حد تائين، هم پيشگيءَ جي رقابت به هوندي هين. ائين ڪنهن ڪلب يا ڪورٽ ۾ ڪندنداس، صاحبسنگهه جي ور چڙهي ويو، ته ٺٺولين سان ابتي کل لاهي ڇڏيندس. چرچي جي شروعات هميشه ڪندنداس وٽان ٿيندي، پر پوءِ جيڪي ڪجهه صاحبسنگهه هٿان ساڻس ٿيندو، سو ٻڌڻ ۽ ڏسڻ وٽان هوندو. سال 30-1931ع ۾ پير صاحب پاڳاري تي مقدمو ٿيو، ڪارروائي سکر جي جيل ۾ هلي، سرڪار پاران وڪيل هئا مسٽر سي ايم - لوبو(جو پوءِ سنڌ چيف ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو) ۽ راءِ بهادر ڪندنداس. پير صاحب پاران مکيه وڪيل هو مسٽر محمد علي جناح، ۽ مددگار وڪيل صاحبسنگهه. ڪيترا مهينا مقدمو هلندو رهيو. هر روز ڪندنداس ۽ صاحبسنگهه جي وچ ۾ پيون جهڙپون ٿينديون هيون، خاص طرح ڪورٽ جي ٻاهران. ڪير جو ٿورو کلي؟ جناح صاحب مرڪندو به مشڪل سان هو، چه جائيڪ ڪنهن ڪچهريءَ ۾ ويهي يا ڪن ٻن شخصن جي وچ ۾ هلندڙ گفتگو ڏانهن ڪن ڏئي: پر ڪندنداس ۽ صاحبسنگهه جي چڪرين ۾ خاصي دلچسپي وٺندو هو. انهيءَ زماني ۾ جناح صاحب جي اعليٰ لباس کي ڏسي، ٻين وڪيلن به نوان سوٽ سبارايا هئا. لوبو مارننگ سوٽ ۾ اچڻ لڳو. صاحبسنگهه ته لباس ۾ وڃي خود جناح صاحب سان ڪن هنيو. باقي رهيو هو ڪندنداس تنهن به پنهنجي پاران ته ڪو نه گهٽايو، پر صاحبسنگهه جي جتيءَ ۾ ڪٿ ٿي پير پائي سگهيو؟ صاحبسنگهه کي ٽوڪ لاءِ ٻيو مواد ڪو نه ملندو ته ڪندنداس جي ڪپڙن سان شروع ڪندو:ڪتاب:اھي ڏينھن اھي شينھن٬جلد،1؛ليکڪ:پير علي محمد راشدي؛ايڊيشن:2000 ؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو.
صاحبسنگهه ڪمائيندو لک، پر پوئتي ڇڏيندو پائي به ڪا نه. خوش پوش، خوش نوش، ۽ خوش خوراڪ. اٿڻي ويهڻي مغربي ڍنگ جي. رهندو ٽڪر تي علحده بنگلي ۾، جنهن جو هر ڪمرو سهڻيءَ طرح سينگاريل هوندو-خاص طرح آفيس وارو روم، جيئن ٻاهران ايندڙ اصيلن تي هڪدم رعب پئجي وڃي. ڪپڙن جو اڳ ۾ ئي ذڪر ڪيو اٿم: هٿن ۾ منڊيون، واسڪوٽ ٻاهران سوني گهڙيال جي سونهري زنجيري بمع لاڪيٽ جي پئي لڙڪندي، بوٽ هميشه ولايتي، مٿي تي سفيد هيٽ، اکين تي خوبصورت سنهري فريم سان عينڪ، جناح صاحب کي ڏسڻ بعد هو به هڪ اک تي سونو مونوڪل رکي ماڻهن سان ڳالهائيندو رهيو. سواريءَ لاءِ موٽر، شام جو بلاناغه وڃي “نرسامل ڪلب” ۾ ويهندو.پاڻ به پيو پيئندو ۽ کائيندو ۽ آئي وئي کي به پيو کارائيندو ۽ پياريندو. گهڻا جج ۽ عملدار ان طريقي سان پنهنجا مريد ڪري ڇڏيائين.
ڪٽر قسم جو هندو ڪو نه هو. دوستي مسلمانن سان رکيائين، ڪم هميشه مسلمانن جو ڪيائين. حيدرآبادي عامل هو. سکر جي متعصب هندو حلقن سان ڪو ڳوڙهو واسطو ڪو نه رکيائين. ميونسپل جو پريزيڊنٽ ڪڏهن ڪو نه چونڊجي سگهيو. البت هڪ دفعي ميونسپل اسٽئنڊنگ ڪاميٽيءَ جو چيئرمن سو ضرور چونڊيو. پر چيئرمنيءَ ۾ پريزيڊنٽيءَ کان وڌيڪ ڏِک ڏنائي.

 حوالا