ٺيڙھي ڪوس

ٺيڙھي قتل عام هڪ وڏي نسل ڪشي هئي. 3 جون 1963ع تي عاشورا جي ڏينهن تي، ٺيڙھي ڳوٺ، سنڌ پاڪستان ۾ شيعن تعزيه کڻڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن اها خبر خيرپور جي ويجهي وهابي مدرسي تائين پهتي، ته مدرسي جا شاگرد ٺيڙي ويا ۽ تعزيه ۽ امام بارگاهه ٻنهي کي ساڙي ڇڏيو. ڪيترن ئي ماڻهن کي جيئرو ساڙيو ويو ۽ ٻين کي، تلوارن، ڇرين، خنجرن  ۽ گوشت ڪٽڻ واري بغدن سان قتل ڪيو ويو. 

پريس واقعن کي صحيح طرح سان نه ڍڪيو، ۽ مجرمن ۽ متاثرين ٻنهي جي سڃاڻپ لڪائي وئي. 16 جون تي، ڇهن ديوبندي تنظيمن لاهور ۾ هڪ عوامي اجلاس جو بندوبست ڪيو، جتي انهن متاثرين کي تشدد جو ذميوار قرار ڏنو. جولاءِ ۾، فسادن جي جاچ لاءِ هڪ ڪميشن مقرر ڪئي وئي. ان جي رپورٽ ان سال ڊسمبر ۾ شايع ٿي، پر ان ۾ ڪنهن به فرد يا تنظيم جو نالو نه هو. جيتوڻيڪ هي پاڪستان جي شيعه مسلمانن تي تشدد جو پهريون واقعو نه هو، هي حملو سنڌ ۾ شهرين جو پهريون وڏو قتل عام سمجهيو وڃي ٿو. 

 پسمنظر 

 سيد احمد بریلوي جي ميراث 
سيد احمد بریلوي ۽ شاهه اسماعيل دهلوي ننڍو کنڊ ۾ شيعه مخالف دهشتگردي جا علمبردار هئا. باربرا ميٽ ڪاف چوي ٿو:

 واقعو 
يوم عاشورا جي ڏينهن 3 جون 1963 ع تي، ٺيڙھي ڳوٺ جي شيعان تازيا (علامتي سيج، يا ڏولي جھڙي پڙو جيڪو شيعا ماتم لاءِ کڻندا آھن) کڻڻ جي ڪوشش ڪئي . جڏهن اها خبر خيرپور جي ويجهي وهابي مدرسي تائين پهتي، ته مدرسي جا شاگرد ٺيڙھي ڏانهن ويا ۽ ٻنهي تيزيه ۽ امام بارگاه کي باهه ڏئي ڇڏي. ڪيترن ئي ماڻهن کي جيئرو ساڙيو ويو ۽ ٻين کي گوشت صاف ڪرڻ وارن ۽ ڇُرين سان قتل ڪيو ويو . 

 واقعي کانپوءِ 
پريس واقعي کي مناسب نموني سان ڪوريج نه ڏني، جيئن ته ڏوهارين ۽ متاثرين جي سڃاڻپ لڪائي وئي. Abbas Zaidi, "Covering Faith-Based Violence: Structure and Semantics of News Reporting in Pakistan", in: J. Syed et al. (eds.), Faith-Based Violence and Deobandi Militancy in Pakistan, Palgrave Macmillan, (2016). 16 جون ، ڇه ديوبندي تنظيمن لاهور ۾ هڪ عوامي گڏجاڻي جو بندوبست ڪيو، جتي هن متاثرين (شيعا) کي تشدد جو ذميوار قرار ڏنو. جولاءِ ۾ وڳوڙن (فسادن) جي جانچ لاءِ هڪ ڪميشن مقرر ڪئي وئي. ان جي رپورٽ ان سال ڊسمبر ۾ ڇاپي وئي، پر ان ۾ ڪنهن فرد يا تنظيم جو نالو ڪونه آيو. ڪنهن کي سزا به نه ڏني وئي هئي. A. Rieck, "The Shias of Pakistan", pp. 109 – 114, Oxford University Press, (2015).

 بين الاقوامي ردعمل 
انهيءَ وقت جي عالمي شيعه مذهبي اڳواڻ ، گرینڊر آيت الله محسن الحاڪيم ، پاڪستاني صدر محمد ايوب خان کي خط لکي انهي عمل جي سخت لفظن ۾ مذمت ڪئي S. W. Fuchs, "In a Pure Muslim Land: Shi'ism Between Pakistan and the Middle East", p. 113, The University of North Carolina Press, (2019). .

 به ڏسو 
 شيعه اسلام
 ننڍو کنڊ ۾ شيعه اسلام
 شيعه مخالفت
 هزاره ماڻهن تي ظلم ۽ آزار
 سپاه صحابه پاڪستان
 ترجا شي شي

حوالا

زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال)
زمرو:پاڪستان ۾ سنسرشپ
زمرو:پاڪستان ۾ شيعه مسلمانن تي تشدد
زمرو:پاڪستان ۾ نسل ڪُشي
زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:سنڌ جا تاريخي واقعا