ميوسيڪانس

راجا ميوسيڪانس (يوناني ماخذن ۾ Musicanus يا Mousikanos) چوٿين صدي قبل مسيح ۾ سنڌونديءَ جي هيٺانهين علائقي جو هڪ اهم مقامي حڪمران هو. جديد تحقيق، خاص طور ايڇ. ٽي. لئمبرڪ، ميوسيڪانس کي هيٺين سنڌ جي سڀ کان وڌيڪ آسودن ۽ زرعي لحاظ کان زرخيز علائقن جو حڪمران قرار ڏئي ٿي. سندس اقتدار هيٺ ايندڙ اتر سنڌ جا علائقا ان دور ۾ خوشحال، ساوا ۽ انتظامي طور منظم سمجهيا ويندا هئا  ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ مسلمانن جي فتح  کان  اڳ (جلد ٻيو) ليکڪ؛
ايڇ. ٽي. لئمبرڪ :ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع :ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  .

سياسي حيثيت ۽ پاڙيسري رياستون

لئمبرڪ مطابق، ميوسيڪانس جي ڏکڻ ۾ پاتل جو علائقو واقع هو، جيڪو بظاهر هڪ خودمختيار سياسي وحدت هو. قديم يوناني مؤرخ ڊيئوڊورس سائڪيولس هن رياست جي سياسي جوڙجڪ کي اسپارٽا سان تشبيهه ڏني آهي، ڇاڪاڻ⁠ته جنگي حالتن ۾ قيادت موروثي بادشاهن وٽ هوندي هئي، جڏهن⁠ ته عام حالتن ۾ سردارن جي هڪ جماعت رياست جا اهم فيصلا ڪندي هئي
Diodorus Siculus

سامبس سان لاڳاپا

ميوسيڪانس جا لاڳاپا هڪ ٻئي مقامي حڪمران راجا سامبس سان تڪراري رهيا. سامبس، لئمبرڪ جي تحقيق موجب، اولھ سنڌ يا ڏکڻ سنڌ جي ڪن علائقن ۾ اثر رکندڙ هڪ مقامي سردار يا حڪمران هو. ٻنهي جي وچ ۾ سياسي ۽ فوجي ڇڪتاڻ هلندڙ هئي، جيڪا بعد ۾ سڪندر مقدونيءَ جي مداخلت سان وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويئي.

سڪندر مقدونيءَ سان ملاقات

325 ق.م ۾، جڏهن سڪندر مقدوني سنڌ ۾ داخل ٿيو، تڏهن ميوسيڪانس وقت سر فاتح جي آڏو پيش ٿيو. يوناني ماخذن موجب، هو قيمتي سوکڙيون ۽ تحفا کڻي آيو ۽ پنهنجي قوم سميت سڪندر جي ڇانوڻيءَ ۾ حاضر ٿيو. سڪندر، عملي حڪمت عملي تحت، ميوسيڪانس کي ماتحت حڪمران طور برقرار رکيو، ڇاڪاڻ⁠ ته سنڌو ماٿريءَ جي هن خوشحال صوبي ۾ انتظامي استحڪام برقرار رکڻ ضروري هو
Arrian، Anabasis of Alexander؛ .

يوناني فوجي انتظام ۽ انتظامي پاليسي

سڪندر، ميوسيڪانس جي گاديءَ واري شهر ۾ يوناني فوج جو دستو مقرر ڪيو، جنهن جي قيادت ڪريٽيرس (Craterus) حوالي ڪئي ويئي. يوناني مؤرخن موجب، سڪندر هن علائقي ۽ ان جي شهرن کي اهميت ڏيندو هو، ڇاڪاڻ⁠ ته اهي آسپاس جي قبيلن تي ڪنٽرول رکڻ لاءِ اهم هئا Arrian Curtius Rufus (لئمبرڪ جي حوالي سان).

سماجي ۽ مذهبي صورتحال

يوناني ذريعن، خاص طور اسٽرابو، ميوسيڪانس جي علائقي جي سماجي بناوٽ بابت تفصيلي مشاهدا ڏنا آهن. انهن موجب، هتان جا ماڻهو وچٿرا، صحتمند ۽ ڊگهي عمر ماڻيندڙ هئا. ڪجهه رسمون ۽ اجتماعي کاڌ خوراڪ جا طريقا يونانين کي اسپارٽا جي ياد ڏياريندا هئا. هي علائقو سخت قدامت پسند هندو روايتن کان پري هو، ۽ رياستي معاملن ۾ پئنچايتي نظام نمايان نظر اچي ٿو اسٽرابو XV، (i)، 34.  ..

بغاوت جو انجام

جڏهن سڪندر سامبس خلاف ڪارروائيون ڪري رهيو هو ۽ سِنديمَن شهر جي ڀرسان برهمڻن جي بغاوت کي دٻايو ويو، تڏهن ميوسيڪانس به يوناني اقتدار خلاف بغاوت ڪري ويٺو. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته سڪندر پنهنجي مقرر ڪيل وائيسراءِ پيٿان (Peithon) کي ڪافي لشڪر سان ميوسيڪانس جي مقابلي لاءِ موڪليو. نتيجي ۾، ميوسيڪانس گرفتار ٿيو.

سزا بابت مختلف روايتون

يوناني مؤرخن ۾ ميوسيڪانس جي انجام بابت ڪجهه اختلاف ملن ٿا. ايرين (Arrian) موجب، سڪندر حڪم ڏنو ته ميوسيڪانس کي سندس ئي ملڪ ۾ ڦاهي ڏني وڃي، جڏهن⁠ته ڪرٽيئس روفس (Curtius Rufus) لکي ٿو ته کيس صليب تي چاڙهيو ويو. پلوٽارچ (Plutarch) برهمڻن خلاف سخت ڪاررواين جو ذڪر ڪري ٿو، جنهن سبب هيٺين ذاتن ۾ خوف پيدا ٿيو ۽ وڌيڪ مزاحمت ختم ٿي ويئيArrian
؛ Curtius Rufus IX، 8؛ Plutarch (لئمبرڪ جي حوالي سان).

تاريخي اهميت

تحقيقي تاريخنويسيءَ ۾ ميوسيڪانس کي سنڌ جي هيٺانهين علائقي جو هڪ مضبوط، منظم ۽ خوشحال حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سڪندر جي سياسي حڪمت عمليءَ هيٺ عارضي طور اقتدار برقرار رکيو، پر آخرڪار بغاوت سبب سخت انجام کي پهتو. سندس ڪردار سنڌ ۾ يوناني دور جي انتظامي، سماجي ۽ فوجي حالتن کي سمجهڻ لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿو.

 حوالا