جمھوريا آئرلينڊ

ريپبلڪ آف آئرلينڊ   يا جمھوريه آئرلينڊ  يورپ جو ھڪ ملڪ آھي جيڪو  آئرلينڊ واري ٻيٽ ۾ واقع آهي. ھي ملڪ معاشي طور تي سال 1995ع کان 2007ع تائين تيزي سان معاشي ترقي ڪري سيلٽڪ ٽائيگر بڻجي اڀريو."EU: Causes of Growth differentials in Europe", WAWFA think tank 2015 ۾ ھي ملڪ يورپي يونين ۾ سڀ کان وڌيڪَ تيزي سان ترقي ڪندڙ ملڪ ھيو. گڏيل قومن جي انساني ترقي جي اشاريي مطابق ھي ملڪ جرمني سان گڏ ڇھون نمبر سڀ کان ترقي يافته ملڪ آھي.


 آئرلينڊ جي تاريخ 
ھن سرزمين تي 600 کان 150 ق. م  ۾ ڪيلٽڪ قبيلن جي آمد ٿي. ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ نارمن جي قبضي ۾ ايو جنھن بعد لاڳيتو ست صديون مقامي ماڻھن انگلينڊ سان مزاحمت جاري رکي.ھتان جي ماڻھن ڪيترائي سال يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي خلاف گوريلا جنگ ڪئي 

آخرڪار 1921 م انگلينڊ آئرلينڊ جي 26 ڏکڻ وارين ڪائونٽين کي آزاد ڪيو باقي ڇھ اتر واريون ڪائونٽيون (السٽر) يونائيٽيڊ ڪنگڊم جو حصو رھيون. 6 ڊسمبر 1921 تي اينگلو آئرش معاھدي ٿيڻ سان آئرلينڊ تي برطانيا جي حڪومت جو خاتمو ٿيو.۽ ان معاهدي جي نتيجي ۾  6 ڊسمبر 1922 تي آئرلينڊ آزاد ٿي ويو.ت.ھن ھوندي بہ 1937 تائين ان جي حيثيت ڊومينين رياست 
واري ھئي.ان سال ھن ملڪ جو آئين لاڳو ڪيو ويو.جنھن تحت ملڪ جو نالو آئرلينڊ رکيو ويو.نئين رياست ريپبلڪ واري ڍانچي تحت ھئي پر اڃان کيس ريپبلڪ قرار نه ڏنو ويو هو نيٺ ريپبلڪ آف آئرلينڊ ايڪٽ 1948 پاس ڪيو ويو جنھن تحت 1949 ۾ کيس سرڪاري طور تي ھڪ ريپبلڪ رياست قرار ڏنو ويوGallagher, Michael, "The changing constitution", in .ڊسمبر 1955 ۾ گڏيل قومن جي اداري جو رڪن بڻيو. 
1973 ۾ يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي جو رڪن ٿيو جيڪا اڳتي هلي يورپي يونين۾ تبديل ٿي وئي.ھن ملڪ جا نادرن آئرلينڊ سان تعلق  جڙي نہ سگھيو پر 1998 ۾ ٻنھي جي وچ ۾ گڊ فرائيڊي ايگريمنٽ ٿيو جنھن تحت تعلقاتن جي باقائده بحالي ٿي اڻويھينن صدي ۾ ھتي زبردست ڏڪار آيو جنھن سان آئرلينڊ جي آبادي جو چوٿون حصو بک ۽ بيمارين ۾ ھلاڪ ٿي ويو. آبادي جو ساڳيو انگ وڃي 1960 ۾ ڏڪار کان اڳ جي انگ جي برابر ٿيو.

 ملڪ جو نالو 

موجوده آئرش لفظ آئر'''(Eire)  گائلڪ ٻولي جي لفظ ارئو''(Eriu)  مان نڪتل آهي جيڪو آئرلينڊ جي ھڪ پرڻيل ڌرتيءَ جي ديوي  جو نالو آهي.

 حڪومتي يا سياسي انتظام 
ھي ملڪ ھڪ پارلياماني ريپبلڪ آھي جنھن جي گاديءَ جو هنڌ ڊبلن آھي جيڪو جاگرافيائي بيهڪ جي حساب سان53 19 N, 6 14 W تي واقع آھي. ھن ملڪ ۾ 28 ڪائونٽيون آھن ۽ سموري ملڪ ۾ رڳو  ٽي شھر آھن جن جا نالا ڊبلن، ڪورڪ ۽ گيلوي آھن.
 آئرلينڊ جون ڪائونٽيون 

جمھوريه آئرلينڊ جي 28 ڪائونٽي ڪائونسلن جا نالا آھن:فنگل، ڊن لئيرا-رئٿڊائون،
سائوٿ ڊبلن،
وڪلو،ويڪسفورڊ، ڪارلو ، ڪلديئر ، ميئٿ ، لائوٿ ، موناگھن ، ڪئوان ،لانگفورڊ، ويسٽ ميئٿآفلي ، لئيش ، ڪلڪيني ، واٽرفورڊ ، ڪورڪ ، ڪيري ،  لائميرڪ ، ٽپرري ، ڪليئر، گئلوي، مايو،روسڪامن،
سلائگو ، ليئٽرم ، ڊونيگل. ان کان سواءِ اتي ٽي شھري ڪائونسلون پڻ آھن جن جا نالا آھن: ڊبلن سٽي ، گئلوي سٽي ۽  ڪورڪ سٽي

 قانوني نظام 

ھتان جو قانوني ڍانچو انگريزي ڪامن لا سسٽم تي ٻڌل آهي جنھن کي ڪسٽمري لا ذريعي ڪافي تبديل ڪيو ويو آهي. ھ قانوني ڍانچي ۾ قانونساز اداري جي پاس ڪيل قانونن جي سپريم ڪورٽ ذريعي عدالتي نظرثاني پڻ شامل آهي. آئرلينڊ عالمي عدالت جي بين الاقوامي ٻڌڻ جي اختيار کي تسليم ڪندڙ ملڪن ۾ شامل آھي.ھن ملڪ ۾ ٻار ڄمڻ سان کيس شھريت جو حق مليل آهي ۽ ھي ملڪ ٻٽي شھريت کي بہ تسليم ڪري ٿو. ھتي شھرين کي  18 سالن جي عمر ۾ ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل ٿيندو آهي

 حڪومت 

ھتي رياست جو سربراھ ملڪ جو صدر آھي ۽ حڪومت جو سربراھ تيشخ جيڪو آئرش ٻولي ۾ وزيراعظم کي چون ٿا.ھتان جو نائب وزيراعظم آئرش ٻولي ۾ تانشٽ سڏبو آھي. ھتان جي قانون ساز اسيمبلي ٻہ ايواني آھي. ان کي آئرش ٻولي ۾ اريڪتاس چوندا آهن. ھيٺيون ايوان دائل ۽ مٿيون ايوان شيئاندسڏبو آھي جيڪي آئرش ٻولي جا نالا آھن. ملڪ جي صدر جي چونڊ سڌي سنئين ستن سالن لاءِ ٿيندي آهي ۽ اھو ٻہ دفعا چونڊجي سگھجڻ لاء اھل ھوندو آھي.شيئاند جيڪا سينيٽ آھي ان جا 60 رڪن آھن دائل جيڪو عام ايوان آھي ان جا 158 رڪن آھن جيڪي سڌا سنوان تڪن مان چونڊجي ايندا آهن.

 جاگرافي 
ھي اولھ يورپ جو ملڪ آھي جيڪو آئرلينڊ واري ٻيٽ جي ڏاکڻي وڏي حصي تي، برطانيا جي اولھ ۾ ،  نارٿ ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ 
53 00 N, 8 00 W واري جاگرافيائي بيهڪ تي واقع آهي. ان جي ايراضي 70273 چورس ڪلوميٽر اٿس جنھن ۾ 68883 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 1390 چورس ڪلوميٽر پاڻي اٿس. پکيڙ ۾ دنيا جي ملڪن م 121 نمبر تي آهي. ملڪ جي سرحد خشڪي ۾ 443 ڪلوميٽر برطانيا سان اٿس باقي سامونڊي ڪنارو اٿس جنھن جي ماپ 1448 ڪلوميٽر آهي. سندس ساحلي سامونڊي پٽي زمين کان 12 ناٽيڪل ميلن تائين اٿس ۽ ان کان بعد ان جو مڇي مارڻ جو زون 200 ناٽيڪل ميل تائين اٿس.ھن ملڪ جو وڏو حصو ميداني آھي جنھن جي چوڌاري ٽڪريون ۽ ننڍا جبل آھن. الھندي سامونڊي ڪناري تي اڀيون ٽڪريون واقع اٿس.
ھن ملڪ جي سامونڊي سطح کان سراسري بلندي 118 ميٽر آھي.

 آبھوا 
ھن ملڪ جي آبهوا ٽيمپريٽ اٿس.  اتر اينٽلانٽڪ جي ھوائن سان ڀرپور ھلڪا ٿڌا سيارا ۽ ٿڌا اونھارا لاڳيتو گھميل ھوندا آھن جن جو اڌ کان وڌيڪَ وقت جھڙ وارو ھوندو آھن.
اينٽلانٽڪ سمنڊ تي اھا بلندي زيرو ۽ ڪيروئانٽوھل جي چوٽي سندس بلند ترين مقام آهي جنھن جي اوچائي 1041   ميٽر آھي

 زراعت ۽ قدرتي وسيلا 
ھن ملڪ مان ملندڙ معدنيات ۾ قدرتي گئس، ٽامو، شيھو، جست، چاندي جپسم، لائيم اسٽون، ڪوئلو، بيرائٽ ۽ چن جو پٿر شامل آهن.

ھن ملڪ ۾ 66.1% سيڪڙو زمين  زرعي آھي جنھن مان 15.4% پوکي لائق آھي پر مستقل پوکي ھتي ڪانہ ٿيندي آهي. ھتان جي 50.7% زرعي زمين تي چراگاھ ۽  10.9% تي ٻيلا واقع آھن.2012 تائين ھتي آبپاشي واري زمين ڪانہ ھئي.

 آبادي 
ھن ملڪ جي 40 سيڪڙو آبادي رڳو ڊبلن شھر ۾ رھي ٿي. ملڪ جو اولھ وارو پاسو جابلو ھجڻ ۽ رستن گھٽ ھجڻ ۽ روزگار جي موقعن جي ڪمي جي جي ڪري گھٽ تعداد م رهي ٿي. آبادي جو وڏو حصو ملڪ جي اوڀر پاسي رھي ٿو.جولائي 2017 ۾ ھن ملڪ جي آبادي 50،11،102 ھئي. دنيا م آبادي جي لحاظ کان ھي ملڪ 121 نمبر تي آهي.ھتان جي ماڻھن کي آئرش چوندا آهن. آئرش نسل جي ماڻهن جو تعداد ھتي 82.2% سيڪڙو آھي. ھتان جي ماڻھن جي ٻلي آئرش آھي جيڪا اتان جي سرڪاري ٻولي پڻ آھيھتان جي ماڻھن جي امڪاني زندگي 80.9 سالن تائين
اھي جن مان مردن جي 78.6سال ۽ عورتن جي 83.4 سال آھي. امڪاني زندگي جي ڀيٽ ۾ ھي ملڪ دنيا ۾ 33 نمبر تي آهي. ھن ملڪ جي جي ڊي پي جو 7.8 سيڪڙو صحت تي خرچ ٿيندو آهي. ان لحاظ کان ھي دنيا جي ملڪن ۾ 57 نمبر تي آهي. 2016 جي شماريات مطابق ھتي 1000 ماڻھن لاءِ 2.96  ڊاڪٽر آھن ۽ 1000 ماڻھن لاءِ اسپتالن ۾ 2.8  بسترا آھن.

 مذھب 

ھتان جو مذھب عيسائيت آھي جن ۾ 78.3% رومن ڪيٿولڪ ، 2.7% چرچ آف آئرلينڊ ،1.3% آرٿوڊڪس,  1.6% باقي ٻيا عيسائي آھن.



 حوالا 

زمرو:جمھوريه آئرلينڊ
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:ايٽلانٽڪ سمنڊ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:اولهائين يورپ جا ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ