ليونارڊو ڊي ونچي

ليوناردو دي سر پِيئرو دا وِنچي  نشاۃ ثانيہ جو ھڪ اسڪالر، سائنسدان، رياضي دان، انجنيئر، موجد، مصّور، مجسمہ ساز، معمار، ماھر نباتيات، موسيقار ۽ ليکڪ ھو. ليوناردو کي اعلي ريناسنس (High- Renaissance) جو عظيم ھمه دان (Polymath) ۽ "ريناسنس جي شخصيت" سمجھيو ويندو آھي. اُنجو "ختم نه ٿيڻ وارو تجسس" ۽ "اِختراع جو تخيل" خوب سراھيو ويندو آھي.

ونسي ۾، يا ان جي ويجهو، هڪ ڪامياب نوٽري ۽ هڪ هيٺين طبقي جي عورت جي شاديءَ کان ٻاهر پيدا ٿيو، هن فلورنس ۾ اطالوي مصور ۽ مجسمه ساز اينڊريا ڊيل ويروچيو کان تعليم حاصل ڪئي. هن شهر ۾ پنهنجي ڪيريئر شروع ڪيو، پر پوء گهڻو وقت ميلان ۾ ليوڊوويڪو فورزا جي خدمت ۾ گذاريو. بعد ۾، هن فلورنس ۽ ميلان ۾ ٻيهر ۽ گڏوگڏ مختصر طور تي روم ۾ ڪم ڪيو، سڀني تقليد ڪندڙن ۽ شاگردن جي وڏي پيروي کي راغب ڪيو. فرانسس اول جي دعوت تي، هن پنهنجا آخري ٽي سال فرانس ۾ گذاريا، جتي 1519ع ۾ وفات ڪيائين.

سندس وفات کان پوءِ اڄ تائين ڪو اهڙو دور نه آيو آهي، جتي سندس ڪاميابين، مختلف دلچسپين، ذاتي زندگيءَ ۽ تجرباتي تصورن ۾ دلچسپي ۽ تعريف، کيس ثقافت ۾ بار بار نالو ۽ موضوع نہ بڻايو هجي. ليونارڊو مغربي آرٽ جي تاريخ ۾ سڀ کان وڏي مصور جي حيثيت سان سڃاتو وڃي ٿو ۽ اڪثر ڪري اعلي ريناسنس جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو. ڪيترن ئي گم ٿيل ڪمن ۽ 25 کان گهٽ منسوب ٿيل وڏن ڪمن جي باوجود؛ جنهن ۾ ڪيترائي نامڪمل ڪم شامل آهن، هن مغربي ڪينن ۾ ڪجهه سڀ کان وڌيڪ اثرائتو پينٽنگون ٺاهيون. "مونا ليزا" سندس مشهور ڪم آهي ۽ دنيا جي سڀ کان مشهور انفرادي مصوري آهي. "آخري ماني" (The Last Supper) هر وقت جي سڀ کان وڌيڪ پيش ڪيل مذهبي مصوري آهي ۽ هن جي "ويٽروين مين" ڊرائنگ کي پڻ ثقافتي آئڪون طور سمجهيو ويندو آهي. 2017ع ۾، "سلويٽور مونڊي"، مڪمل طور تي يا جزوي طور ليونارڊو سان منسوب ٿيل، نيلام ۾ 450.3 ملين آمريڪي ڊالرن ۾ وڪرو ٿيو ۽ عوامي نيلام ۾ وڪرو ٿيل سڀ کان مهانگي پينٽنگ لاءِ هڪ نئون رڪارڊ قائم ڪيو.

هن جي فني ذهانت لاءِ مشهور، هن هڪ فلائنگ مشين، هڪ قسم جي هٿياربند ويڙهاڪ گاڏي، مرڪوز شمسي توانائي، هڪ تناسب مشين جيڪا جمع ڪرڻ واري مشين ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي ۽  ٻيڙين لاء ڊبل هل جو تصور ڏنو. نسبتاً ٿورڙا سندس ڊيزائن، تعمير ڪيا ويا يا اڃا به ممڪن هئا ته سندس زندگيءَ ۾ تعمير ٿي سگھن، جيئن ته ڌاتن جو ڪم ۽ انجنيئرنگ ڏانهن جديد سائنسي طريقا، ريناسنس جي دور ۾ ننڍپڻ ۾ هئا. تنهن هوندي به، هن جي ڪجهه ننڍڙي ايجادون، جهڙوڪ هڪ خودڪار بوبن وائنڊر ۽ تار جي طاقت جي جاچ لاء هڪ مشين،  پيداوار جي دنيا ۾، اڻ ڄاڻائي ۾ داخل ٿيون. هن اناٽومي، سول انجنيئرنگ، ارضيات، بصريات، هائڊروڊائنامڪس ۽ ٽرائيبلوجي ۾ ڪافي دريافتون ڪيون، پر هن پنهنجي نتيجن کي شايع نه ڪيو ۽ انهن جو ايندڙ سائنس تي ڪو به سڌو اثر نه هو.

سوانح عمري
ليونارڊو ونچي جو صحيح نالو ليونارڊو دي سر پيرو دا ونسي (ليونارڊو، ونسي جي سير پيرو جو پٽ) هو،  15 اپريل، 1452ع تي فلورنس کان 20 ميل پري، ونسي جي ٽسڪن ٽڪريءَ واري شهر ۾، يا ان جي ويجهو ڄائو. هن جو جنم شاديءَ کان ٻاهر، پيرو دا ونسي (1426-1504)، فلورنٽائن جو قانوني نوٽاري ۽ ڪيٽرينا ڊي ميو لپي (1434-1494)،  جيڪي هيٺين طبقي جي هڪ عورت هئي، کان ٿيو. اهو غير يقيني رهي ٿو جتي ليونارڊو ڄائو هو؛ روايتي اڪائونٽ، هڪ مقامي زباني روايت مان جيڪو مورخ، ايمانوئيل ريپيٽي طرفان رڪارڊ ڪيو ويو آهي، اهو آهي ته هو انچيانو (Anchiano)، هڪ ٻهراڙيء ڳوٺ، جيڪو غير قانوني ڄمڻ لاء ڪافي رازداري پيش ڪري سگهندو هو، ۾ پيدا ٿيو هو. اهو به ممڪن آهي ته هو فلورنس جي هڪ گهر، جيڪو سير پيئرو جو هوندو، ۾ ڄميو. ليونارڊو جي والدين ٻنهي، انهن جي ڄمڻ کان هڪ سال پوء الڳ الڳ شادي ڪئي. ڪيٽرينا؛ جيڪو بعد ۾ ليونارڊو جي نوٽس ۾ صرف "ڪيٽرينا" يا "ڪيٽيلينا" جي طور تي ظاهر ٿئي ٿي، عام طور تي ڪيٽيرينا بوٽي ڊيل ويڪا جي نالي سان سڃاڻي وڃي ٿي،جنهن مقامي ڪاريگر انتونيو دي پيرو بوٽي ڊيل ويڪا سان شادي ڪئي، سير پيرو البيرا ايماڊور سان، هڪ سال گذرڻ کانپوء شادي ڪئي ۽ سال 1464ع ۾ هن جي موت کان پوء، ٻيون ٽي شاديون ڪيون.    سڀني شادين مان، ليونارڊو کي آخرڪار 16 اڌ ڀائر هئا (جن مان 11 ننڍپڻ ۾ موت کان بچي ويا) جيڪي هن کان تمام ننڍا هئا (آخري ڄائو هو جڏهن ليونارڊو جي عمر 46 سالن جي هئي) ۽ جن سان هن جو تمام گهٽ رابطو هو.

 Second Florentine period (1500–1508) 

پڻ ڏسو 
 گئليلو گئليلي
 مائيڪل اينجلو

ٻاهريان ڳنڍڻا 
 Universal Leonardo , a database of Leonardo's life and works maintained by Martin Kemp and Marina Wallace
 Leonardo da Vinci on the National Gallery website

ڪم
 Biblioteca Leonardiana, online bibliography (in Italian)
 e-Leo: Archivio digitale di storia della tecnica e della scienza, archive of drawings, notes and manuscripts
 Complete text and images of Richter's translation of the Notebooks
 The Notebooks of Leonardo da Vinci

زمرو:اٽلي
زمرو:اطالوي معمار 
زمرو:ليونارڊو دا ونسي 
زمرو:نشاۃِ ثانيه جا مصور 
زمرو:نشاة ثانيه جا مجسما ساز 
زمرو:نشاة ثانيه جا سائنسدان
زمرو:1452 پيدائشون 
زمرو:1519 موتون  
زمرو:فلورنس جمهوريه جا ماڻهو 
زمرو:عمارتن ۽ بنيادن سان تعلق رکندڙ ماڻھو
Category:Fluid dynamicists
Category:History of anatomy
Category:Italian anatomists
Category:Italian military engineers
Category:Italian physiologists
Category:Italian Renaissance humanists
Category:Italian Renaissance painters


Category:1452 births
Category:1519 deaths
Category:15th-century Italian mathematicians
Category:15th-century Italian painters
Category:15th-century Italian scientists
Category:15th-century Italian sculptors
Category:15th-century people from the Republic of Florence
Category:16th-century Italian mathematicians
Category:16th-century Italian painters
Category:16th-century Italian scientists
Category:16th-century Italian sculptors
Category:16th-century people from the Republic of Florence
Category:Ambassadors of the Republic of Florence
Category:Ballistics experts
Category:Fabulists
Category:Painters from Florence
Category:Italian botanical illustrators
Category:Italian caricaturists
Category:Italian civil engineers
Category:16th-century Italian inventors
Category:Italian male painters
Category:Italian male sculptors
Category:Italian Renaissance sculptors
Category:Italian Roman Catholics
Category:Mathematical artists
Category:People prosecuted under anti-homosexuality laws
Category:Philosophical theists
Category:Physiognomists
Category:Italian Renaissance architects
Category:Renaissance scientists
Category:Burials in France
Category:Writers who illustrated their own writing

حوالا