ملائيشيا جون رياستون ۽ وفاقي علائقا

ملائيشيا جون رياستون ۽ وفاقي علائقا ملائيشيا جي پرنسپل انتظامي تقسیم آهن. ملائيشيا 13 رياستن (Negeri) ۽ 3 وفاقي علائقا (Wilayah Persekutwan) جو وفاق آهي. انهن مان ٻه رياستون؛ صباح ۽ سرواڪ ته بلڪل پري بورنيو ٻيٽ جي اتر ۾ آهن جن مان هڪ اوڀر ملائيشيا ۽ ٻيو اولهه ملائيشيا (Peninsular Malaysia) جيڪو ٿائلنڊ سان مليل آهي.

رياستون ۽ وفاقي علائقا
يارهن رياستون ۽ ٻه وفاقي علائقا جزیري نما ملائيشيا تي واقع آهن، جن کي مجموعي طور تي جزیري نما ملائيشيا (Semenanjung Malaysia) يا اولھہ ملائيشيا سڏيو وڃي ٿو. ٻه رياستون بورنيو جي ٻيٽ تي آهن، ۽ باقي وفاقي علائقو بورنيو جي آف شور ٻيٽن تي مشتمل آهي؛ انهن کي مجموعي طور تي ايسٽ ملائيشيا يا ملائيشيا بورنيو سڏيو ويندو آهي. ملائيشيا جي 13 رياستن مان 9 بادشاهتون آهن. 

 رياستون 
 جھنڊو نشان ریاست گاديء جو ھند سڀ کان وڏو شهر شاهي راڄڌاني آبادي ايراضي (اسڪوائر ڪلوميٽر) لائسنس پليٽ علائقي جو ڪوڊ مخفف ISOHDI علائقو رياست جو سربراهه حڪومت جو سربراهه border|centre|50px|link=Flag of Johor|alt=Flag of Johor centre|50px|link=Coat of arms of Johor|alt=Coat of arms of Johor جوهورجوهور بارو موار 3,794,000 19,166 J 07, 06 (موار ۽ تانگوڪ) JHR MY-01 0.825 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Kedah|alt=Flag of Kedah centre|50px|link=Coat of arms of Kedah|alt=Coat of arms of Kedah ڪيداہ الور سيٽار سُنگائي پيٽاني انيڪ بکيٽ 2,194,100 9,492 K 04 KDH MY-02 0.808 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Kelantan|alt=Flag of Kelantan centre|50px|link=Coat of arms of Kelantan|alt=Coat of arms of Kelantan ڪيلانٽانڪوٽا ڀارو ڪبانگ ڪيريان 1,928,800 15,040 D 09 KTN MY-03 0.779 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Malacca|alt=Flag of Malacca centre|50px|link=Coat of arms of Malacca|alt=Coat of arms of Malacca ملاڪاملاڪا شهر — 937,500 1,712 M 06 MLK MY-04 0.835 ٻيٽ ملائيشيا يانگ دي پرتوا نیگري (گورنر) وزيراعلي border|centre|50px|link=Flag of Negeri Sembilan|alt=Flag of Negeri Sembilan centre|50px|link=Coat of arms of Negeri Sembilan|alt=Coat of arms of Negeri Sembilan سمبيلاننگري سمبيلان
سيرمبان سري میناتی 1,129,100 6,658 N 06 NSN MY-05 0.829 ٻيٽ ملائيشيا يانگ دي پرتوان بيسار
(عظيم حڪمران)  منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Pahang|alt=Flag of Pahang  پهانگڪوانٽان پیڪان 1,684,600 35,965 C 09, 03 (Genting Highlands), 05 (Cameron) PHG MY-06 0.804 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Penang|alt=Flag of Penang centre|50px|link=Coat of arms of Penang|alt=Coat of arms of Penang پينانگ جارج ٽائون سيبیرانگ پيرائي — 1,774,400 1,049 P 04 PNG MY-07 0.845 ٻيٽ ملائيشيا يانگ دي پرتوا نیگري (گورنر) وزيراعلي border|centre|50px|link=Flag of Perak|alt=Flag of Perak centre|50px|link=Coat of arms of Perak|alt=Coat of arms of Perak پیراڪاپوہ ڪوالا ڪانگسار 2,508,900 21,146 A 05 PRK MY-08 0.816 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Perlis|alt=Flag of Perlis centre|50px|link=Coat of arms of Perlis|alt=Coat of arms of Perlis پرلسڪنگار آراءُ 255,400 819 R 04 PLS MY-09 0.805 ٻيٽ ملائيشيا راجا منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Sabah|alt=Flag of Sabah centre|50px|link=Coat of arms of Sabah|alt=Coat of arms of Sabah صباحڪوٽا ڪینابالو — 3,833,000 73,621 S 087–089 SBH MY-12 0.710 اوڀر ملائيشيا يانگ دي پرتوا نیگري (گورنر) وزيراعلي border|centre|50px|link=Flag of Sarawak|alt=Flag of Sarawak centre|50px|link=Coat of arms of Sarawak|alt=Coat of arms of Sarawak سارواڪڪچنگ
پريميئر — 2,822,200 124,450 Q 081–086 SWK MY-13 0.745 اوڀر ملائيشيا يانگ دي پرتوا نیگري (گورنر)00 پريميئر border|centre|50px|link=Flag of Selangor|alt=Flag of Selangor centre|50px|link=Coat of arms of Selangor|alt=Coat of arms of Selangor سيلانگور شاهه عالم پيٽالنگ جايا ڪلانگ 6,555,400 7,951 B 03 SGR MY-10 0.863 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار border|centre|50px|link=Flag of Terengganu|alt=Flag of Terengganu centre|50px|link=Coat of arms of Terengganu|alt=Coat of arms of Terengganu تیرينگانوڪوالا ٽيرينگانو 1,275,100 12,958 T 09 TRG MY-11 0.800 ٻيٽ ملائيشيا سلطان منتري بيسار

 وفاقي علائقا 
 جھنڊو نشان وفاقي علایقو گاديء جو ھند آبادي ايراضي
(چورس ڪلوميٽر)   لائسنس پليٽ علائقي جو ڪوڊ مخفف آئي ایس اوایچ ڊي آئي  علایقو رياست جو سربراهه حڪومت جو سربراهه border|centre|50px|link=Flag of Kuala Lumpur|alt=Flag of Kuala Lumpur centre|50px|link=Seal of Kuala Lumpur|alt=Seal of Kuala Lumpurڪوالالمپور 1,746,600 243 W / V  03 KUL MY-14 0.867 ملائيشيا جزیري نما يانگ دي پرتوان اگونگ ميئر border|centre|50px|link=Flag of Labuan|alt=Flag of Labuan centre|50px|link=Seal of Labuan|alt=Seal of Labuan لوبان وڪٽوريا 100,100 92 L 087 LBN MY-15 0.784 اوڀر ملائيشيا لوبان ڪارپوريشن جو صدر border|centre|50px|link=Flag of Putrajaya|alt=Flag of Putrajaya centre|50px|link=Seal of Putrajaya|alt=Seal of Putrajayaپتراجايا 116,100 49 F 03 PJY MY-16 0.877 ملائيشيا جزیري نما پتراجايا ڪارپوريشن جو صدر

گورننس 
انهن رياستن مان ملاڪا ۽ پينانگ کي ڇڏي باقي سڀني رياستن جو پنهنجو پنهنجو والي (سلطان) آهي.

1959ع جي جنرل اليڪشن بعد بائڪئميرل پارليامينٽ ٺاهي ويئي. بادشاه (راجا) کي ملڪ جو وڏو مڃيو ويو ۽ ميمبرن جا ٻه هائوس (ديوان) ٺاهيا ويا. ديوان رعيت (House of representatives) ۽ ديوان نگارا (سينيٽ). 1982ع کان ڇهين پارليامينٽ هلي رهي آهي. پرائيم منسٽر امنو (Umno) پارٽيءَ جو محمد مهاتر آهي ۽ ملڪ جو وڏو يعني بادشاهه جوهور رياست جو سلطان آهي. (هن کان اڳ پهانگ رياست جو سلطان، سڄي ملڪ جو راجا هو.) پنجن سالن لاءِ واري وٽيءَ تي هر هڪ رياست جو سلطان سڄي ملڪ جو والي/ بادشاهه Yang di Pertuan Agong ٿيندو آهي. هو وزير اعليٰ ۽ ڪئبينيٽ جي صلاح مصلحت سان ڪم ڪندو آهي. فيڊرل ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ججن مقرري پڻ ڪندو آهي.

ديوان رعيت ( ميمبرن جي اسيمبلي) ۾ 154 ميمبر ٿين. جن مان 114 اولهه ملائيشيا مان چونڊيا ويندا آهن ۽ چاليهه اوڀر ملائيشيا مان (چوويهه سراواڪ مان ۽ سورهن صباح مان). اسيمبليءَ جو مدو پنجن سالن جو ٿئي. ديوان نگارا (سينيٽ) ۾ اٺونجاهه ميمبر ٿين جن مان ڇويهه چونڊيا ويندا آهن ۽ ٻٽيهه ائين ئي کنيا ويندا آهن. ڪتاب: ڪوالالمپور ڪجهه ڪوهه،  ليکڪ: الطاف شيخ

تاریخ  
سال 1895ع تائين ته هر رياست ڌار ڌار هئي، اها ٻي ڳالهه آهي ته سڌيءَ يا اڻ سڌيءَ طرح سڀني مٿان هلندي انگريز جي هئي جو هندوستان، سلون، برما، هنگ ڪانگ وانگر هي ملايا وارو علائقو، بورنيو ٻيٽ، سنگاپور وغيره جو اصلي حاڪم انگريز ٿي چڪو هو.

سال 1895ع ۾ انهن مان چئن رياستن:پيراق، سلانگر، پهانگ ۽ نگري سيمبيلا گڏجي هڪ ڪانفيڊريشن ٺاهي جيئن اڳتي هلي فيڊرل حڪومت لاءِ رستو هموار ٿي سگهي. پر هن معاهدي کان سواءِ ڪو ٻيو اهڙو وچ جو قانون (ليجسليچر) نه ٺاهيو ويو، جيڪو چئني گڏ ٿيندڙ رياستن جو نظام هلائي سگهي. هر رياست کي قانون ٺاهڻ يا هلائڻ لاءِ پنهنجي رياستي قانون موجب هلڻو پيو ٿئي. تان جو 1909ع ۾ پارلياماني بنياد تي سينٽرل ليجسليچر سان گڏ فيڊرل ڪائونسل ٺاهي ويئي. فيڊرل ڪائونسل تيرهن کنيل (ناميٽيڊ) ميمبرن جي اسيمبلي هئي، جنهن ۾ چار ته رياستن جا والي (سلطان) ٿي ويا، چار انگريز ريزيڊينٽ ۽ هڪ ريزيڊينٽ جنرل ۽ چار غير سرڪاري ماڻهو ميمبر ٿيندا هئا. جن کي تن ڏينهن جو هاءِ ڪمشنر سر فرئنڪ سويٽنهام مقرر ڪندو هو.

ارڙهن سالن کان پوءِ 1927ع ۾، فيڊرل ڪائونسل ۾ ڪجهه تبديليون آنديون ويون، جن موجب رياستن جي سلطانن کي ڪڍي انهن جي جاءِ تي چار غير سرڪاري ميمبر رکيا ويا. ان کان پوءِ به وقت بوقت ميمبرن جي تعداد ۽ نوعيت ۾ تبديليون اينديون رهيون. پر ڪائونسل جا ميمبر نامينيشن ذريعي چونڊيا ويندا هئا. اهو سلسلو ٻي وڏي لڙائيءَ جي شروعات (ڊسمبر 1941ع) تائين رهيو.

1948ع ۾ انگريزن جي ائڊوائيزري ڪائونسل بدران فيڊرل ليجسليٽوَ ڪائونسل کي وجود ۾ آندي وئي. جنهن مطابق يارهن ئي رياستن (ملاڪا ۽ پينانگ سميت) مان ميمبر کنيا ويا ۽ کين مختلف ڪم (Portfolios) سوپيا ويا. هن ڪائونسل ۾ ٽن حصن مان ٻه حصا سرڪاري ميمبرن جا رکيا ويا.

اهڙي طرح هتي جي عوام ۾ آهستي آهستي سڄاڳي ايندي ويئي. 1955ع ۾ پهرين پارليماني اليڪشن ٿي، جنهن ۾ اٺانوي ميمبر چونڊيا ويا. تنڪو عبدالرحمان پهريون چيف منسٽر ٿيو ۽ 1956ع کان هن ملايا جي آزاديءَ مهم هلائي ۽ 31 آگسٽ 1957ع تي ملايا آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو. تنڪو عبدالرحمان آزاد ملايا جو پهريون پرائيم منسٽر ٿيو. نگري سيمبيلان جو سلطان سڄي ملايا جو هيد آف اسٽيٽ “راجا” چونڊيو ويو. سندس نالو پڻ عبدالرحمان هو.

صباح ۽ سراواک 
سنگاپور ۽ برونائي 
پڻ ڏسو 
خارجي لنڪس 
حوالا

زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ملائيشيا
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
زمرو:وفاقيت بلحاظ ملڪ