مھدوي تحريڪ

مهدوي تحريڪ (Mahdvi Movement) سمن جي حڪمرانيءَ جي آخري دور ۾ سيد ميران محمد جونپوري جي سنڌ ۾ اچڻ ڪري راسخال اعتقادي ۾ مذهبي ڪٽرپڻي جو وڌيڪ جزو شامل ٿي ويو. هن جماعت جو بنياد ترڪ دنيا، نيڪ صحبت، ترڪ مال ۽ هجرت تي رکيل هو. سندس سياسي مقصد وطني ۽ ثقافتي بنيادن تي قومي تسلط ۽ سياسي اقتدار کي ختم ڪري غلبہ اسلام کي قائم ڪرڻو هو. ڪيترائي عالم ۽ مشائخ مهدوي دائري ۾ داخل ٿياڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.

سنڌ ۾ مهدوي تحريڪ

سنڌ ۾ اثر حاصل ڪندڙ آخري مسيحائي تحريڪ سيد محمد جونپوري (1443–1505ع) جي تحريڪ هئي. هو چشتي سلسلي سان لاڳاپيل هو. سيد محمد جونپوري 1495ع ۾، جڏهن هو گجرات جي احمدآباد شهر ۾ هو، پاڻ کي مهدي قرار ڏنو. ان کان پوءِ کيس احمدآباد ڇڏڻ تي مجبور ڪيو ويو ۽ هو پٽڻ (Patan) ۾ وڃي رهيو. گجرات جي عالمن کيس اتان به ڪڍي ڇڏيو، جنهن بعد هو سنڌ پهتو، جتي ڪجهه عرصو رهيو. آخرڪار هو قنڌار ۾ وڃي رهيو، جتي 1505ع ۾ سندس وفات ٿي. جيتوڻيڪ سنڌ ۾ سندس قيام مختصر هو، پر ان باوجود هو ڪيترن ماڻهن کي پنهنجو پوئلڳ بڻائڻ ۾ ڪامياب ٿيو.
سنڌ ۾ مهدي جو قيام سما خاندان جي دور ۾ ٿيو. اهو معلوم نه ٿي سگهيو آهي ته سما حڪمرانن کيس ڪهڙي ريت آڌرڀاءُ ڏنو. بهرحال، فوج ۽ انتظاميا جا ڪيترائي اهم عملدار سندس پوئلڳ بڻيا، جن ۾ شيخ صدرالدين به شامل هو، جيڪو حڪمران جو روحاني مرشد هو(ميڪلين، 2000، ص 244). سيد محمد جونپوري جو سڀ کان مشهور پوئلڳ قاضي قادن (1463–1561ع) هو، جيڪو هڪ وڏو شاعر هو ۽ جنهن ڏانهن سنڌي ٻوليءَ جي قديم ترين شاعري منسوب ڪئي وڃي ٿي. ڪجهه مؤرخن موجب ارغون خاندان پڻ جونپور جي مهدي کان متاثر ٿيو. ان کان پوءِ ڪلهوڙا خاندان بابت به چيو وڃي ٿو ته انهن جو مهداوي تحريڪ سان واسطو هو، پر هي هڪ تڪراري مسئلو آهي. علي شير قانع پنهنجي تحفة الڪرام ۾ لکي ٿو ته آدم شاهه ڪلهوڙو مهدي جو پوئلڳ هوSINDH through History and Representations and French Contributions to Sindhi Studies Edited by MICHEL BOIVIN;SHIVAITE CULTS AND SUFI CENTRES A REAPPRAISAL OF THE MEDIEVAL LEGACY IN SINDH Michel Boivin, Oxford University Press, pages 28. اڄ جي دور ۾ سنڌ برصغير جي انهن ٿورين علائقن مان آهي جتي مهدوي اڃا تائين موجود آهن. ڊيرل ميڪلين موجب، جنهن هن موضوع تي ڪيترن سالن تائين تحقيق ڪئي آهي، سنڌي مهدوي بلوچستان جي مهدوين (جيڪي مقامي طور ذڪري سڏجن ٿا)، گجرات يا دکن جي مهدوين کان مختلف آهن. سنڌي مهدوين (گجراتي يا دکني مهدوين جي ابتڙ) هندستان کان الڳ هڪ جدا روايت قائم ڪئي آهي. سنڌ ۾ مهدويت ڪنهن باقاعده فرقو (فرقو) بڻجڻ بدران صرف هڪ طريقت بڻجي ٿي، ۽ نهايت سنڌي انداز ۾ هڪ روحاني چونڊ، جيڪا آهستي آهستي مجذوبانه صورت اختيار ڪري ٿي. سنڌي ماڻهو ابن عربي جي فڪر، انسانِ ڪامل جي تصور، ۽ خاص طور تي مهدوي ادب ۾ موجود قيامت خيز ۽ تمثيلي انداز ڏانهن گهڻو مائل ٿيا، جتي مهدوي آخر الزمان جي ويجهو اچڻ جي احساس سان ٻولي ۽ معنائن جا نوان روحاني رنگ رچائين ٿاSINDH through History and Representations and French Contributions to Sindhi Studies Edited by MICHEL BOIVIN;SHIVAITE CULTS AND SUFI CENTRES A REAPPRAISAL OF THE MEDIEVAL LEGACY IN SINDH Michel Boivin, Oxford University Press, pages 29.

 حوالا