قديم آثار

آثار قديمه جو مطالعو (Archaeology) انساني سرگرمين جو مطالعو آهي، جيڪا مادي ثقافتن جي بحالي ۽ تجزيي ذريعي ڪيو ويندو آهي. آثار قديمه واري رڪارڊ ۾ نوادرات، فن تعمير، حياتياتي يا ماحولياتي نمونا ۽ ثقافتي لينڊاسڪيپ شامل آهن. آثار قديمه کي ٻئين نظمن، سماجي سائنس ۽ بشريات جي هڪ شاخ سمجهي سگهجي ٿو. ان کي عام طور تي هڪ آزاد تعليم جو ميدان سمجهيو ويندو آهي، پر اها علم الانسان، تاريخ يا جاگرافي جي حصي طور تي پڻ درجه بندي ڪيو ويندو آهي. هن تعليمي نظم ۾ ماضي بابت وڌيڪ سکڻ لاءِ سروي، کوٽائي ۽ آخرڪار گڏ ڪيل ڊيٽا جو تجزيو شامل آهي. وسيع دائري ۾، آثار قديمه ٻين النظمياتي تحقيق تي ڀاڙي ٿو.

قديم آثار (Archaeological sites) زماني جي لاهين چاڙهين جو شڪار ٿيل وسندين، ماڳن، مڪانن، شهرن ۽ کنڊرن کي سڏيو وڃي ٿو. هن جي مطالعي ۾ قديم آثارن جي آڌار تي منظم تحقيق ڪري قديم ماڻهن ۽ انهن جي سماجي حيثيت جو اڀياس ڪيو ويندو آهي، هن علم لاءِ خاص طور تي ماڳن جي کوٽائيءَ مان لڌل شين ۽ لکتن جو خصوصي طور تي مطالعو ڪيو ويندو آهي.

آثار قديمه جا ماهر پراگيتاريڪ دور جي انساني تاريخ ۽ پوء جي انساني تاريخ (اوڀر آفريڪا ۾ لومڪوي ۾ 33 لک سال اڳ جي پهرين پٿر جي اوزارن جي ترقي کان وٺي تازن ڏهاڪن جي تاريخ) جو مطالعو ڪن ٿا.   آثار قديمه پيليونٽولوجي، فوسل باقيات جي مطالعي، کان مختلف آهي. قديم آثار جو مطالعو خاص طور تي قبل از تاريخ سماجن بابت سکڻ لاءِ، جن لاءِ، تعريف جي لحاظ کان، ڪو به لکيل رڪارڊ موجود ناهي، اهم آهي. قديم آثار جي مطالعي ۾ انساني ماضي جو 99 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو، قديم پٿر جي دور (Paleolithic) کان وٺي دنيا جي سماجن ۾ خواندگي جي آمد تائين، شامل آهي. قديم آثار جي مطالعي جا مختلف مقصد آهن، جيڪي ثقافت جي تاريخ کي سمجهڻ کان وٺي ماضي جي زندگي گذارڻ جي طريقن جي تعمير نو کان وقت سان گڏ انساني سماجن ۾ تبديلين کي دستاويز ڪرڻ ۽ وضاحت ڪرڻ تائين آهن.  يوناني مان نڪتل اصطلاح، آرڪائيولاجي جو مطلب "قديم تاريخ جو مطالعو" آهي.

آثار قديم جو مطالعو 19هين صدي دوران يورپ ۾ قديم آثارن جي نوادرات کي گڏ ڪرڻ جي شوق مان ترقي ڪيو ۽ هن وقت کان دنيا ۾ رائج ٻيئن تعليمي نظمن سان گڏ هڪ بڻجي چڪو آهي. آثار قديمه کي قومي رياستن پاران ماضي جي لاڳاپيل خاص نظرين کي پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي شروعات کان وٺي، آثار قديم جي مطالعي جا مختلف مخصوص ذيلي شعبا ترقي ڪيا آهن، جن ۾ سامونڊي آثار قديمه، نسائي آثار قديمه ۽ فلڪياتي آثار قديمه جو مطالعو شامل آهن ۽ آثار قديمه جي جاچ ۾ مدد لاءِ ڪيتريون ئي مختلف سائنسي تيڪنڪون اختيار ڪيون ويون آهن. تنهن هوندي به، اڄ، آثار قديمه جا ماهر ڪيترن ئي مسئلن، جهڙوڪ آثار قديمه جا جعلي نوادرات (Pseudoarchaeology), آثار ثار قديمه جي ڦرلٽ، عوامي دلچسپي جي کوٽ ۽ انساني باقيات جي کوٽائي جي مخالفت، کي منهن ڏين ٿا.

سنڌو ماٿريءَ جا قديم آثار
سنڌو ماٿريءَ جو مورثي سرمايو به انهن دڙن ۽ ڀڙن ۾ پوريل آهي، جن مان ڪي ٿورا کوٽائيءَ جي ڪري نڪري نروار ٿيا آهن. اها کنڊر ۽ دڙا سڄي سنڌ بلڪ سنڌو ماٿري ۾ پکڙيل آهن، جن ۾ مهرڳڙھه، موهن جو دڙو، هڙپا، چانهونءَ جو دڙو، ڪوٽ ڏيجي، آمري جا آثار، رني ڪوٽ، جهڪر جو دڙو، سيوهڻ جو قلعو، ڀنڀور، ديبل، ٺل رڪڻ، ٺل ڏيپر، گهانگهر جا دڙا، منصوره، ڌونرا هنڱورا، شاھه بندر، وغيره اچي وڃن ٿا.ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.


 حوالا 

قديم آثار
زمرو:علم الانسان
زمرو:تاريخ جون شاخون