زمانو

زمانو (Tense) عربي ٻولي جي لفظ، "زمان" کان آهي، جن جا  لغوي معنيٰ وقت، زمانو يا ساعت آهي. گرامر جي علم موجب فعل جي زمان مان ڪم ڪندڙ جي وقت يا حالت بابت اها ڄاڻ ملي ٿي ته ڪم ٿي ويو آهي، ٿئي ٿو يا ٻين لفظن ۾ ائين چوڻ بہ درست ٿيندو ، ته زمانن جي وسيلي فعل جا مختلف زمانا، ڌار ڌار وقت جي معنيٰ ڏيکارين ٿا. زمان جا مکيه ٽي قسم؛ ماضي (گذريل وقت)، حال (هلندڙ وقت) ۽ مستقبل (ايندڙ وقت) آهن.ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.

ڳالهه ٻول يا قواعد جا زمان
ٻولي يا لسانيات جي قواعد ۾، زمانا (tenses) هڪ اهڙو زمرا آهن، جيڪا وقت جي حوالي سان اظهار ڪرڻ ٿا. زمانو عام طور تي فعل جي مخصوص شڪلن جي استعمال سان، خاص طور تي انهن جي جڙيل نمونن ۾ ظاهر ٿيندا آهن.

اڪثر ٻولين ۾ ملندڙ مکيه زمانن ۾ ماضي، حال ۽ مستقبل شامل آهن. ڪجهه ٻولين ۾ صرف ٻه الڳ زمان آهن، جهڙوڪ ماضي ۽ غير ماضي، يا مستقبل ۽ غير مستقبل. زمان جي استعمال کان بغير واري ٻوليون پڻ آهن، جهڙوڪ گهڻيون چيني ٻوليون، جيتوڻيڪ اهي مستقبل ۽ غير مستقبل جو نظام رکي سگهن ٿيون جيڪي چيني-تبتي ٻولين ۾ عام آهن. تازي ڪم ۾ "ماريا بٽنر" ۽ "جوڊٿ ٽنهاسر" مختلف طريقن کي بيان ڪيو آهي جنهن ۾ زمان کان سواءِ ٻوليون اڃا تائين وقت کي نشان لڳائين ٿيون. ٻئي طرف، ڪجهه ٻوليون وڌيڪ بهتر زمان ۾ فرق ڪن ٿيون، جهڙوڪ دور بمقابله تازو ماضي، يا ويجهو بمقابله دور مستقبل. 

زمان عام طور تي ڳالهائڻ جي لمحي جي نسبت وقت کي ظاهر ڪن ٿا. بهرحال، ڪجهه حوالن ۾، انهن جي معنيٰ ماضي يا مستقبل ۾ هڪ نقطي سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿي جيڪا گفتگو ۾ قائم آهي (اهو لمحو جنهن بابت ڳالهايو پيو وڃي). ان کي نسبتي (مطلق جي برعڪس) زمان سڏيو ويندو آهي. ڪجهه ٻولين ۾ مختلف فعل جون صورتون يا بناوتون آهن جيڪي نسبتي زمان کي ظاهر ڪن ٿيون، جهڙوڪ "ماضي مطلق" (past perfect) ۽ "مستقبل ۾ ماضي".
اشتقاق
اصطلاح جا استعمال
ممڪن زمانا
زمانن جي نشاندهي
زماني جي استعمال کان بغير واري ٻولي
ڪجهه خاص ٻولين ۾ زمانا
پڻ ڏسو

حوالا

زمرو:وقت
زمرو:دنيا
زمرو:تاريخ
زمرو:لسانيات
زمرو:نحو
زمرو:ٻولين جا قاعده