ميٿيو، حواري

ميٿيو، حواري يا متي  جنھن کي سينٽ ميٿيو جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي. عيسائي بائيبل مطابق ھي عیسیٰ مسیح جي ٻارھن حوارين مان ھڪ ھيو ۽ ھڪ عيسائي روايت مطابق عيسائين جي چئن انجيلي فرقي وارن مان ھڪ ھيو.

نئون عھدنامو



عیسیٰ مسیح جي شروعاتي حوارين مان ھڪ ھيو جيڪو ڪيپرنئم ۾ ڪسٽم جي وصولي ڪندڙ ملازم ھيو جنھن کي سڏ ٿيو تہ عیسیٰ مسیح جي پيروي ڪري.  

ابتدائي زندگي

ھن لاء خيال آهي تہ رومي سلطنت جي صوبي جوڊيا يا ايوڊياکان ٻاهر واقع شھر گئليلي ۾ پيدا ٿيو ۽ الفيئس جو پٽ ھيو. ھن آرامي ۽ يوناني ٻوليءَ ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ٽيڪس جي وصولي جي نوڪري حاصل ڪيائين. Werner G. Marx, Money Matters in Matthew, Bibliotheca Sacra 136:542 (April–June 1979):148- 57The Cambridge history of Judaism:  2 p192 ed. William David Davies, Louis Finkelstein "We are now touching upon that milieu in which Greek language and civilization were readily accepted in order to ... A great number of tax receipts on ostraca mainly from the 2nd century BCE show how Jews, Egyptians and Greeks..  "ھن جا ھم مذھب يھودي ھن جي ان نوڪريءَ تي ساڻس حقارت ڪندا ھيا ڇو تہ اھا نوڪري قابض رومين جي مدد ھئي جي مترادف ھئي.  
کيس سڏ ٿيڻ کان اول ميٿيو عیسیٰ مسیح جي پنھنجي گھر ۾ دعوت ڪئي هئي. ان دعوت ۾  شرڪت تي يھودي ڪاتبن ۽ سماجي گروھ فارسييز عیسیٰ مسیح تي تنقيد ڪئي ھئي تہ ان ٽيڪس اڳاڙيندڙن ۽ گنھگارن جي ماني کاڌي آھي. ان تنقيد جو عیسیٰ مسیح جواب ڏيندي چيو ھو تہ: 

حواري واري حيثيت

انڊيا جي شھر پانڊيچري ۾ سينٽ ميٿيو چرچ جي ھڪ ٺلھ جو ھيٺيون حصو

نئين عھدنامي ۾ ھن جو ذڪر عیسیٰ مسیح جي ٻارھن حوارين ۾ ٿيل آهي ۽ کيس عیسیٰ مسیح جي وري زندہ ٿيڻ ۽ سندس آسمان ڏانھن کڄڻ جو شاھد قرار ڏنو ويو آهي.Anchor Bible Reference Library, Doubleday,  2001 pp. 130-133, 201  . حواري جيروسلم ۾ ئي ترسيا ۽ اعلان ڪيائون تي عیسیٰ ئي اھو مسيح ھيو جنھن جي آڻڻ جو خدا واعدو ڪيو هو.يھودين جي تلمود ۾ لکيل آهي تہ ’متي يسوع جي پنجن حوارين مان ھو. Wilhelm Schneemelcher New Testament Apocrypha: Writings Relating to the Apostles revised edition translated R. McL. Wilson – 2003 Page 17 "in the Babylonian Talmud five disciples of Jesus are mentioned by name: 'Matthai, Nagai, Nezer, Buni, Thoda' (Sanhedrin 43a)." بعد ۾ چرچ جي پادرين جھڙوڪ: ارينيئيس ۽ اليگزينڊريہ جي ڪليمنٽ دعویٰ ڪئي ھئي تہ ٻين ملڪن ڏانهن وڃڻ کان اڳ  ميٿيو جوڊيا جي يھودين ۾ گاسپل جي تبليغ ڪئي ھئي.ٻين ملڪن واري ڳالھ سان وري قديم ليکڪن جو اختلاف آهي. رومن ڪيٿولڪ چرچ ۽ آرٿوڊڪس چرچ ان روايت برقرار رکيو آھي تہ ميٿيو کي شھيد ڪيو ويو ھو. Darrell L. Bock – Studying the Historical Jesus: A Guide to Sources and Methods – Page 164 2002 "The early church tradition is consistent in claiming that Matthew wrote his Gospel in Hebrew for the Jews (Irenaeus, Against Heresies 3.1.1)." جيتوڻيڪ ان روايت کي ٻين صدي عيسويءَ ۾ گناسٽڪ ھيريٽڪ ھيراڪليئن رد ڪري چڪو هو

 ميٿيو جو انجيل  



ميٿيو جو انجيل ڪنھن نامعلوم جو لکيل آھي. ليکڪ جو نالو ڪتاب ۾ بہ ناھي لکيل. ان جي عبارت ۾ "ميٿيو مطابق.." لفظ بہ ٻين صدي عيسويءَ ۾ شامل ڪيا ويا. ان انجيل جي ميٿيو سان منصوب ھجڻ جي روايت ٻين صدي عيسويءَ ۾ ھڪ عيسائي بشپ ھائراپولس جي پپائيس جي ھئي جنھن جو ذڪر چرچ جي ھڪ تاريخ نويس ايوسيبيئس ٽين صدي عيسويءَ ۾ ڪيو ھو جنھن مطابق ميٿيو عیسیٰ مسیح جون پيشنگوئيون ۽ چوڻيون عبراني ٻولي۾ لکندو ويو.
Eusebius, "History of the Church" 3.39.14–17, c. 325 CE, Greek text 16: "ταῦτα μὲν οὖν ἱστόρηται τῷ Παπίᾳ περὶ τοῦ Μάρκου· περὶ δὲ τοῦ Ματθαῖου ταῦτ’ εἴρηται· Ματθαῖος μὲν οὖν Ἑβραΐδι διαλέκτῳ τὰ λόγια συνετάξατο, ἡρμήνευσεν δ’ αὐτὰ ὡς ἧν δυνατὸς ἕκαστος. Various English translations published, standard reference translation by Philip Schaff at CCEL: "[C]oncerning Matthew he [Papias] writes as follows: 'So then(963) Matthew wrote the oracles in the Hebrew language, and every one interpreted them as he was able.'(964)" Online version includes footnotes 963 and 964 by Schaff.Irenaeus of Lyons (died c. 202 CE) makes a similar comment, possibly also drawing on Papias, in his Against Heresies, Book III, Chapter 1, "Matthew also issued a written Gospel among the Hebrews in their own dialect" (see Dwight Jeffrey Bingham (1998), Irenaeus' Use of Matthew's Gospel in Adversus Haereses, Peeters, p. 64 ff). اھو بہ خيال آهي تہ ميٿيو ٻہ ڪتاب لکيا ھڪ عبراني ٻولي ۾ ۽ ٻيو يوناني ٻولي ۾ جن مان عبراني ٻولي وارو وڃائجي ويو.

 ميٿيو جا غيرمستند انجيل 


ٽين صدي عيسويءَ ۾ يھودي عيسائين وارن انجيلن کي ميٿيو سان منصوب ڪيو ويو جن ۾ نظارين ۽ ايبئونائيٽز شامل آهن. انھن جا ڪجهه حصا قولن جي صورت ۾ جيروم ۽ ايپيفينئس ۽ ٻين محفوظ ڪيا. اڪثر تعليمي مطالعي نظارين  جي 26 ڪتابي ٽڪرن ۽ ايبيئونيائي  واري 7 ڪتابي ٽڪرن ۾ فرق ظاھر ڪيو آھي. نقادي شارحن مطابق اھي ڪتابي ٽڪرا يوناني ٻولي ۾ لکيا ويا ۽ انھن جو تعلق ميٿيو سان آھي.Vielhauer NTA1 A
اقليتي عالمن جو خيال آهي تہ اھي ٽڪرا درحقيقت اصل آرامي ٻولي واري يا عبراني ٻولي واري گم ٿي ويل انجيل جو حصو آھن. سوڊو ميٿيو وارو انجيل ستين صدي عيسويءَ جي ٽن ٻين لکڻين جو مجموعو آھي. اوريجن جي مطابق سڀ کان پھريون ميٿيو انجيل لکيو ھو. 
ان انجيل کي عبراني ٻولي ۾ جيروسلم لڳ ڪتابي شڪل ڏني وئي ۽ ان جو يوناني ۾ ترجمو ڪيو ويو جيڪا ڪاپي وڃائجي وئي باقي عبراني ٻولي واري ڪاپي ڪئيسريئا واري عيسائي مرڪز جي لائبريري ۾ محفوظ ڪئي وئي جتان نظاري ڪميونٽي ھڪ ڪاپي جيروم لاء نقل ڪئي.  ميٿيو جو انجيل عبرانين وارو انجيل سڏجڻ لڳ   يا ڪڏھن ڪڏھن ا حوارين وارو انجيل سڏبو هو. اھو بي سمجھيو ويو تہ اھو انجيل بائيبل م موجود يوناڻي ميٿيو جو اصل آھي.ان ھوندي به جديد عالمن ان کي چئلينج ڪيو.Edwards, James R. The Hebrew Gospel & the Development of the Synoptic Tradition, Wm. B. Eerdmans Publishing Co, 2009. , pp 245-258
Ehrman, Bart, Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium, Oxford University Press, 1999, , p. 43
See also the two-source hypothesisWatson E. Mills, Richard F. Wilson and Roger Aubrey Bullard, Mercer Commentary on the New Testament, Mercer University Press, , 2003, p.942نظاري عيسائين جو خيال ھيو تہ عبراني انجيل ميٿيو جو خود ترتيب ڏنل آهي.

 عقيدت 
رومن ڪيٿولڪ، آرٿوڊڪس ۽ انجيلي لوٿرن چرچ ميٿيو کي سينٽ تسليم ڪندا آهن.Evangelical Lutheran Church in America: Lesser Festivals, Commemorations, and Occasions, Evangelical Lutheran Worship, page 57. Augsburg Fortress. 
ھن جو فيسٽ مغرب ۾ 21 سيپٽمبر تي ۽ مشرق ۾ 16 نومبر تي ملھايو ويندو آهي.ھن جو مقبرو ڏکڻ اٽلي جي ساليرنو ڪيٿيڊرل ۾ واقع آهي. ٻين انجيلي حوارين وانگر ميٿيو کي فنون لطيف ۾ ڪافي ڏيکاريو ويو آهي.

اسلام ۾ حيثيت

قرآن ۾ عیسیٰ مسیح جي حوارين جو ذڪر ٿيل آهي پر انھن جا نالا ناھن ڏنل پر کين خدا جي ڪمن ۾ مددگار ڏيکاريو ويو آهي . قرآن جي مفسرن تفسيرن ۾ حوارين ۾ ميٿيو جو نالو متي' جي نالي سان ڏنو آھي.Historical Dictionary of Prophets In Islam And Judaism, Brandon M. Wheeler, Disciples of Christ: "Muslim exegesis identifies the disciples as Peter, Andrew, Matthew, Thomas, Philip, John, James, Bartholomew, and Simon" قرآن جي مفسرن ان روايت کي محفوظ ڪيو ويو آھي تہ اينڊريو ۽ ميٿيو ٻئي حواري ھئا ۽ ايٿوپيا ( ايٿوپيا موجوده آفريڪي ملڪ نہ پر ڪيسپئن سمنڊ جي ڏکڻ وارو علائقو ھيو) خدا جي تبليغ لاء ويا ھئا.

 حوالا 

زمرو:عيسائيت