سوڊان

سوڊان (Sudan) جو سرڪاري نالو "جمهوريه سوڊان" آهي.  اوڀر فريڪا ۾ واقع ھن ملڪ جون سرحدون اتر ۾ مصر اتر۔اولھہ ۾ لبيا، اولھہ ۾ چاڊ، ڏکڻ۔اولھہ ۾ سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ، ڏکڻ ۾ ڏکڻ سوڊان، ڏکڻ۔اوڀر ۾ ايٿوپيا، اوڀر ۾ ايريٽيريا ۽ اتر۔اوڀر ۾ ڳاڙهي سمنڊ سان ملن ٿيون. سال 2018ع ۾ ھن ملڪ جي آبادي 4,30,00,000 ھئي.  ملڪ جي پکيڙ 18,86,068 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ھي ملڪ عرب دنيا جو ٽيون وڏو ملڪ آهي. 9 جولاء 2011ع ۾ ڏکڻ سوڊان جي ڌار ٿيڻ کان اڳ گڏيل سوڊان عرب دنيا کو پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو ملڪ ھيو. 
سوڊان جو اڪثريتي مذھب اسلام آھي. ملڪ جي سرڪاري ٻولي عربي ۽ انگريزي اھي. گادي جو هنڌ خرطوم آهي جيڪو نيري نيل درياھہ ۽ اڇي نيل درياھہ جي سنگم تي واقع آهي.

 تاريخ 
سوڊان جي تاريخ مصر جي فرعونن جي دور. ھن علائقي ڪيرما واري بادشاھت(2500 –1500 ق م)، مصر جي نئين بادشاھت(1500–1070)، ڪوش جي بادشاھت
(785 ق م–350ع) ڏٺيون. ڪوش جي زوال کان پوء نوبيونين جون ٽي عيسائي بادشاھتون قائم ٿيون جن ۾ نوبيتيا، مڪوريا ۽ الوديا شامل ھيون. جن مان پويون ٻئي بادشاھتون 1500ع تائين قائم رھيون. چوڏھين ۽ پندرھين صدي عيسويءَ دوران عرب بدوي قبيلا اتي آباد ٿي ويا. سورھين کان اوڻوھين صدي تائين اتي ان جي اوڀر ۽ وچين حصي ۾ فونج جي سلطنت جو غلبو رھيو ۽ ان جي اولھ ۾  دارفور جي سلطنت ۽ آخري اتر واري حصي ۾ عثماني خلافت جو غلبو رھيو. ان دور م ھي ملڪ عرب ۽ اسلامي تھذيب جي عروج طرف وڌيو. 1820 کان 1874 تائين سمورو سوڊان محمد علي خاندان جي حاڪميت ھيٺ رھيو. 1881 کان 1885 تائين واري سختي واري مصري حاڪميت جو مھدي انقلاب ذريعي خاتمو ٿيو جنھن سان مھدي محمد احمد اتي ام درمان واري خلافت قائم ڪئي. 1898ع ۾ برطانوي حملي م لڳ ڀڳ سموري رياست تباھ ٿي چڪي ھئي ۽ پوء اينگلو ايجپشن سوڊان قائم ٿي. ويھين صديءَ ۾ ھتي سوڊاني قومپرستي جو آغاز ٿيو. 1953ع  برطانيا سوڊان کي آزاد ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ پھرين جنوري 1956ع ۾ سوڊان جي آزادي جو اعلان ٿيو. آزادي بعد سوڊان ۾ لاڳاتار ڪمزور پارلياماني ۽ فوجي حڪومتون ۽  قائم ٿينديون رھيون. 1983ع ۾ جعفر محمد نميري شرعي نظام لاڳو ڪيو. جنھن ڪري اسلامي اتر سوڊان ۽ عيسائين واري ڏکڻ سوڊان جي وچ ۾ دوريون ٿي ويون ۽ نيشنل اسلامڪ فرنٽ جي زير اثر سرڪاري فوج ۽ ڏکڻ جي سوڊان پيپلز لبريشن آرمي ۽ ٻين گروپن وچ ۾  گھرو ويڙھ کي جنم ڏنو Collins, Robert O. (2008). A History of Modern Sudan. Cambridge University Press. . 1989ع کان 2019 تائين سوڊان عمر البشير جي فوجي آمريت جو ھڪ ڊگھو دؤر ڏٺو. 2003 ۾ دارفور واري جنگ ڇڙي وئي جنھن م سن تي نسل ڪشي جو الزام لڳندو رھيو. اٽڪل ٽي کان چار لک ماڻھو مارجي ويا. 2018 جي آخر م عمر البشير جي خلاف احتجاجي عومي تحريڪ جو آغاز ٿيو جنھن جي نتيجي م 11اپريل 2019 تي فوجي انقلاب آيو ۽ ان جي حڪومت جو خاتمو ٿيوhttps://www.cnn.com/2012/12/10/world/africa/omar-al-bashir---fast-facts/index.html.

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا

    Government of Sudan


 Statistics  Official website of Central Bureau of Statistics
 News headline links from Al Jazeera.
 Sudan, Democracy Now!

زمرو:سوڊان

زمرو:وفاقي جمهوريا
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گهٽ ترقي وارا ملڪ  
زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:وفاقي جمهوريا
زمرو:صحارا جا ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:آفريڪا ۾ 1956 ادارا 
زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي 
زمرو:فوجي آمريتون 
زمرو:1956 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا