آرٿروپوڊ

جيت يا آرٿروپاڊ (arthropod)، فائيلم آرٿروپوڊا جا غير ڪرنگھيدار (Invertebrates) جانور آهن. انهن وٽ هڪ ٻاھرين جسماني کوپو (exoskeleton) هوندو آهي، جنهن ۾ "چٽن" (chitin)، اڪثر معدنياتي ڪيلشيم ڪاربونيٽ سان، هڪ جسم ۾ مختلف (ميٽاميرڪ) حصن ۽ جوڙيل گڏيل اپنڊيجز مان ٺهيل ڪوٽڪل (Cuticle) هوندو آهي. آرٿروپاڊ يوناني ٻولي جي ٻن لفظن آرٿرن (ἄρθρον؛ معني: گڏيل) ۽ پوئس (πούς؛ معني: پير) مان نڪتل آهي. اھڙي طرح ان جي معني گڏيل پيرن وارا جانور يا جيت آهن. اھي غير ڪرنگھيدار جانور، ٻاھرين جسماني کوپي ۽ ڦاڪدار جسامت (segment) وارا ھوندا آھن. انھن جا عضوا جوڙين ۾ ٻاھران ڳنڍيل لڳندا آهن.  اھا هڪ انتهائي متنوع گروهه، فائلم "آرٿوپوڊا" ٺاھيندا آھن،Reference showing that Euarthropoda is a phylum:  جيڪو ڏهه لک نوعن تي مشتمل آهي.
وڌندي رھڻ لاءِ، انھن کي ھلائڻ (moulting)، ھڪڙو عمل جنھن جي ذريعي اھي پنھنجي ٻاھرين کوپي کي ھڪڙي نئين حيات کي ظاھر ڪرڻ لاء ڇڏيندا آھن، جي مرحلن مان گذرڻو پوندو آھي. هيمولمف (Hemolymph) اڪثر آرٿروپاڊز لاءِ رت جو متبادل آهي. آرٿروپوڊ ۾ هڪ کليل گردشي سرشتو هوندو آهي، جنهن ۾ جسم جي گفا کي هيموڪوئل سڏيو ويندو آهي، جنهن جي ذريعي هيمولمف اندروني عضون ڏانهن گردش ڪندو آهي. انهن جي ٻاهرئين حصي وانگر، آرٿروپاڊز جا اندروني عضوا عام طور تي هڪ جهڙي ڦاڪن (Segment) مان ٺهيل آهن. انھن ۾ ڏاڪڻ جھڙو تنتي سرشتو ھوندو آھي، جنھن ۾ جوڙيل وينٽرل نروس ڪنڊز سڀني حصن ۾ ھلندا آھن ۽ ھر ڀاڱي ۾ جوڙيل گينگنيا ٺاھيندا آھن. انهن جا مٿا مختلف انگن جي حصن جي فيوزن سان ٺهندا آهن ۽ انهن جا دماغ انهن حصن جي گينگيا جي فيوزن سان ٺهندا آهن ۽ ساهه جي نالي (esophagus) کي گهيرو ڪندا آهن. آرٿروپاڊز جو تنفس ۽ خارجي نظام مختلف هوندا آهن، اها انهن جي ماحول ۽ ذيلي فائلم تي منحصر هوندو آهي.

آرٿروپاڊز ڏسڻ لاءِ "مرڪب اکين" ۽ "پگمينٽ-پٽ اوسيلي" جو مجموعو استعمال ڪندا آهن. اڪثر نسلن ۾، اوسيلي (ocelli) صرف ان طرف جو پتو لڳائي سگهي ٿي، جتان روشني اچي رهي آهي ۽ مرڪب اکيون معلومات جو مکيه ذريعو آهن، پر مڪڙين (spiders) جون مکيه اکيون، اها اوسيلي (ocelli) آهن جيڪي تصويرون ٺاهي سگهن ٿيون ۽ ڪجهه حالتن ۾، شڪار جي ڳولا لاء ڦري سگهن ٿيون. آرٿروپاڊز وٽ ڪيميائي ۽ ميڪانياتي سينسرز جو وسيع سلسلو پڻ هوندو آهي، اڪثر ڪري ڪيترن ئي برسٽلز جي تبديلين تي ٻڌل هوندا آهن، جن کي "سيٽائي" (Setae) جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي، جيڪي انهن جي ڪيوٽيڪل ذريعي پروجيڪٽ ڪندا آهن.

اهڙي طرح، انهن جي پيدائش ۽ ترقي مختلف آهي؛ سڀئي زمين جي اندر جا جاندار اندروني توليد استعمال ڪن ٿا، پر اهو سڌي داخلي جي بجاءِ اپنڊج يا زمين ذريعي سپرم جي اڻ سڌي منتقلي ذريعي ٿيندو آهي. آبي جنسون يا ته اندروني يا بيروني توليد استعمال ڪن ٿيون. لڳ ڀڳ سڀئي آرٿروپوڊ آنا ڏين ٿا، جن ۾ ڪيتريون ئي نسلون ماءُ جي پيٽ جي اندر آنن کان نڪرڻ کان پوءِ جوان ٿيڻ کانپوء ٻاھريان اچڻ ٿيون. پر ڪجھ، جھڙوڪ اڦڊ، حقيقي طور تي ويويپئرس (viviparous) آھن. آرٿروپوڊ هيچلنگ ننڍڙن بالغن کان وٺي گربس ۽ ڪيٽرپلر تائين مختلف هوندا آهن جن ۾ گڏيل عضوا نه هوندا آهن ۽ آخرڪار بالغن جي شڪل پيدا ڪرڻ لاءِ مڪمل ميٽامورفوسس مان گذرندا آهن. ٻچن لاءِ زچگي جي سنڀال جي سطح غير موجود کان وٺي سماجي حشرات پاران مهيا ڪيل ڊگهي سنڀال تائين مختلف آهي. آرٿروپاڊز جو ارتقائي نسب ڪيمبرين دور تائين آهي. گروهه کي عام طور تي مونوفائليٽڪ سمجهيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي تجزيا هڪ سپرفائلم ايڪڊيسوزووا ۾ آرٿروپاڊز جي سائڪلونوريلين (يا انهن جي جزوي ڪليڊ) سان گڏ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. مجموعي طور تي، هن جانورن جا بنيادي رشتا اڃا تائين حل نه ڪيا ويا آهن. ساڳئي طرح، مختلف آرٿروپاڊز گروپن جي وچ ۾ لاڳاپا اڃا تائين فعال طور تي بحث ۾ اچي رهيا آهن. اڄ، آرٿروپاڊز انساني خوراڪ جي فراهمي ۾ سڌو سنئون غذا جي طور تي ۽ وڌيڪ اهم طور تي، اڻ سڌي طرح فصلن جي پولينئٽر (pollinators) جي طور تي حصو وٺندا آهن. ڪجهه جنسون انسانن، چوپائي مال ۽ فصلن ۾ سخت بيماري پکيڙڻ لاءِ سڃاتل آهن.

 اصطلاح 
وضاحت: پيدائش ۽ ترقي: ارتقائي تاريخ: انسانن سان رابطي: == 

 پڻ ڏسو 

their reproduction and development are varied; all terrestrial species use internal fertilization, but this is sometimes by indirect transfer of the sperm via an appendage or the ground, rather than by direct injection. Aquatic species use either internal or external fertilization. Almost all arthropods lay eggs, with many species giving birth to live young after the eggs have hatched inside the mother; but a few are genuinely viviparous, such as aphids. Arthropod hatchlings vary from miniature adults to grubs and caterpillars that lack jointed limbs and eventually undergo a total metamorphosis to produce the adult form. The level of maternal care for hatchlings varies from nonexistent to the prolonged care provided by social insects.

The evolutionary ancestry of arthropods dates back to the Cambrian period. The group is generally regarded as monophyletic, and many analyses support the placement of arthropods with cycloneuralians (or their constituent clades) in a superphylum Ecdysozoa. Overall, however, the basal relationships of animals are not yet well resolved. Likewise, the relationships between various arthropod groups are still actively debated. Today, arthropods contribute to the human food supply both directly as food, and more importantly, indirectly as pollinators of crops. Some species are known to spread severe disease to humans, livestock, and crops.

آرٿروپوڊا    يوناني ٻولي جي ٻن لفظن آرٿرن (ἄρθρον؛ معني: گڏيل) ۽ پائس (πούς؛ معني: پير) مان نڪتل آهي. اھڙي طرح ان جي معني گڏيل پيرن وارا جاندار يا جيت  آهن. اھي غير ڪرنگھيدار جاندار، ٻاھرين جسماني کوپي ۽ ڦاڪدار جسامت (segment) وارا ھوندا آھن. انھن  جا عضوا جوڙين ۾ ٻاھران ڳنڍيل لڳندا آهن.
اھي آرٿوپوڊ جاندار آرٿوپوڊا فائلم ٺاھيندا آھن.Reference showing that Euarthropoda is a phylum:  ان جو ڏھ لکن کان بہ وڌيڪ جنسون ھونديون آھن.

خارجي لنڪس

 Venomous Arthropods  chapter in United States Environmental Protection Agency and University of Florida/Institute of Food and Agricultural Sciences National Public Health Pesticide Applicator Training Manual
 Arthropods – Arthropoda Insect Life Forms

زمرو:آرٿروپوڊ
زمرو:فائلا
زمرو:غير ڪرنگھيدار جانور
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)

حوالا