آذربائيجاني ٻولي

آذربائيجاني (Azerbaijani) جنهن کي "آذري ترڪي" (Azeri Turkic/Azeri Turkish)Christiane Bulut. "Syntactic Traces of Turkic-Iranian Contiguity". In: Johanson, Lars and Bulut, Christiane (eds.). Turkic-Iranian Contact Areas. Otto Harrassowitz Verlag, 2006. پڻ سڏيندا آهن، هڪ ترڪ ٻولي آهي، جنهن کي بنيادي طور آذري جيڪي ڏکڻ قفقاز ۽ ايراني آذربائيجان ۾ آباد آهن. هي آذربائيجان، داغستان (روس جي جمهوريا) جي دفتري ٻولي آهي، تنهن هوندي ايرانی آذربائيجان ۾ انکي ڪا رسمي حيثيت حاصل ناهي جتي آذرين ماڻهن جي اڪثريت رهندي آهي. آذربائيجاني ٻولي جمهوريا آذربائيجان جا 80 لک ماڻهو ڳالهائين ٿا، انهيءَ سان گڏوگڏ ايران، عراق ۽ ترڪي ۾ پڻ تقريبن 25 لڪ کان وڌيڪ ماڻهو آذربائيجاني ٻولي ڳالهائين ٿا. آذربائيجاني الهندي واري (اوغز) ترڪش ٻولين منجهان آهي. آذربائيجاني ٻولي جا سڀ کان ويجها مائٽ ترڪي ۽ ترڪماني آهن.

اشتقاق ۽ پس منظر
تاريخي لحاظ کان هن ٻولي کي  مقامي طور تي ترڪڪ سڏيو ويو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "ترڪ" يا آذربائيجاني ترڪي. جمهوريت آذربائيجان ۾ جديد ادب بنيادي طور شيرواني لهجي تي ٻڌل آهي، جڏهن تہ ايراني آذربائيجان جي علائقي (تاريخي آذربائيجان) ۾ تبريزي بنياد تي آهي.

تاريخ ۽ ارتقاء
آذربائيجاني ٻولي اوغز ترڪش ("الهندي ترڪڪ") جي اوڀرئين شاخ منجهان ٺهي هئي، جيڪا وچئون دور جي ترڪ هجرت مهل، اوڀر يورپ ۾، ۽ اُتر ايران، الهندي ايشيا ۾، قفقاز تائين پکڙيل هئي.

ساهتيا(ادب)
1200ع جي انت تائين منگول فتح کانپوءِ آذربائيجاني ساهتيا (ادب) جي تاريخ جو پهريون مثال عربي لپي (اسڪرپٽ، رسم الخط) ۾ لکيو ويو هو.

 عوامي ٻولي 

 اُترئين ڀيٽ ڏاکڻئين آذربائيجاني 
ترڪش ٻولي ڪُٽنب ۾ آذربائيجاني ٻولي اوغز ٻولين منجهان آهي

 اُتر آذربائيجاني 

اتر آذربائيجاني، يا اترئين آذربائيجاني، جمهوريا آذربائيجان جي سرڪاري ٻولي آهي. اهن جو جديد دور جي استنبول ترڪش، ترڪي جي سرڪاري ٻولي سان ويجهو تعلق آهي.

 ڏکڻ آذربائيجاني 
ڏکڻ آذربائيجاني، ايراني آذربائيجان (تاريخي آذربائيجان) ۾ گهڻي ڳالهائي ٿي وڃي، جڏهن ته ترڪي ۽ عراق جي پاڙيسرين علائقن سميت شام جي ننڍين برادرين (ڪميونٽيز) ۾ گهٽ ۾ گهٽ حد تائين ڳالهائي ويندي آهي.

 خارجي ڳنڍڻا 

[آذربائيجان بابت دنيا جو سڀ کان وڏو ويب سائيٽ http://azer.com/]
آذري ٻولي ۽ ادب
آرٽ چترشالا

 A blog on Azerbaijani language resources and translations
  A blog about the Azerbaijani language and lessons
 azeri.org, Azerbaijani literature and English translations.
 Online bidirectional Azerbaijani-English Dictionary 
 Learn Azerbaijani  at learn101.org.
 Pre-Islamic roots
 Azerbaijan-Turkish language in Iran by Ahmad Kasravi.
 including sound file.
 Azerbaijani<>Turkish dictionary  (Pamukkale University)
 Azerbaijan Language with Audio 
 Azerbaijani thematic vocabulary
 AzConvert, an اوپن سورس  آذربائيجاني نقل حرفي پروگرام.
 Azerbaijani Alphabet and Language in Transition, the entire issue of Azerbaijan International, Spring 2000 (8.1) at azer.com.
 * Editorial
 * Chart: Four Alphabet Changes in Azerbaijan in the 20th century
 * Chart: Changes in the Four Azerbaijan Alphabet Sequence in the 20th century
 * Baku’s Institute of Manuscripts: Early Alphabets in Azerbaijan

حوالا

زمرو:آذربائيجاني ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:ترڪ ٻوليون
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:آذربائيجان جون ٻوليون
زمرو:ايران جون ٻوليون
زمرو:ترڪي جون ٻوليون
زمرو:جارجيا جون ٻوليون
زمرو:روس جون ٻوليون
زمرو:شام جون ٻوليون
زمرو:عراق جون ٻوليون