چراخ

چراخ (انگريزي: Hyena) ھڪ فيليفارم گوشت خور ٿڻ وارو جهنگلي جانور آهي.ὕαινα, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus. Etymologically, this is a feminine of ὕς "swine". جيڪو هائينيڊي خاندان جي ڪتي واري ڪٽنب       (ڪتا، گدڙ ۽ بگهڙ) سان تعلق رکي ٿو. صرف چار موجود نوعن سان (هر هڪ پنهنجي پنهنجي نسل ۾) اهو ڪارنيوورا آرڊر ۾ پنجون ننڍو خاندان آهي ۽ ڪلاس مماليا ۾ سڀ کان ننڍو مان هڪ آهي.ὕαινα, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus. Etymologically, this is a feminine of ὕς "swine". انهن جي گهٽ تنوع جي باوجود چراخ اڪثر آفريقي ماحولياتي نظام جا منفرد ۽ اهم جزا آهن.

جيتوڻيڪ فائلوجينياتي طور تي بلي جي خاندان (Felines) ۽ نور جي خاندان (Viverrids) جي ويجهو آهن, چراخ رويي ۽ مورفولوجي طور تي ڪتي جي خاندان (Canine) سان ملندڙ جلندڙ آهن ڪيترن ئي عنصرن ۾ متضاد ارتقا جي ڪري. هائيناس ۽ ڪتا ٻئي (غير آبي، سرسري) شڪاري آهن جيڪي پنن جي بدران پنهنجن ڏندن سان شڪار کي پڪڙيندا آهن. ٻئي کاڌو جلدي کائيندا آهن ۽ ان کي ذخيرو ڪري سگهن ٿا. ۽ انهن جا پير وڏا، ڪُند، نه هٽندڙ پنجن سان ڊوڙڻ ۽ تيز موڙ ٺاهڻ لاءِ ٺاهيل آهن. تنهن هوندي به, چراخ گرومنگ، خوشبوءِ جي نشان لڳائڻ، رفع حاجت جو عادتن, ملن ۽ والدين جو رويو ٻين فيليفارمز جي رويي سان مطابقت رکي ٿو.

چراخ انساني ثقافتن جي لوڪ ڪهاڻين ۽ ڏند ڪٿائن ۾ نمايان طور تي نمايان آهن جيڪي انهن سان گڏ رهن ٿيون. چراخ لاءِ سنڌي لوڪ ادب ۾ ڏند ڪٿائي ڪهاڻي مشهور آهي ته ڏائڻ چراخ جهڙي خونخوار جانور تي سواري ڪندي آهي. چراخ کي عام طور تي خوفناڪ ۽ حقارت جي لائق سمجهيو ويندو آهي. ڪجهه ثقافتن ۾ چراخ ماڻهن جي روحن تي اثر انداز ٿيڻ، قبرن کي لٽڻ ۽ چوپائي مال ۽ ٻارن کي چوري ڪرڻ بابت سوچيو ويندو آهي.  ٻيون ثقافتون انهن کي, روايتي دوائن ۾ انهن جي جسم جي حصن کي استعمال ڪندي جادوگري سان ڳنڍينديون آهن. 

هيءُ خونخوار جانور آهي. هن جو وات ۽ ڏنڊ وڏا ٿين ٿا. چراخ لاءِ سنڌي لوڪ ادب ۾ ڏند ڪٿائي ڪهاڻي مشهور آهي ته ڏائڻ چراخ جهڙي خونخوار جانور تي سواري ڪندي آهي. هيءُ اڪثر جبلن ۾ رهندو آهي.

حوالا

ٻاهرين لنڪس

 IUCN Conservation Union Hyaena Specialist Group

زمرو:چراخ
زمرو:جانور
زمرو:ڪتا (خاندان) 
زمرو:ايشيا جا مماليا
زمرو:آفريڪا جا مماليا
زمرو:ايڪسٽيننٽ مايوسين پهرين ظاهر 
زمرو:جان ايڊورڊ گري پاران ٽيڪسا جو نالو ڏنو ويو آهي

2 ڪروڙ 20 لک سال اڳ (مايوسين) -