چوماسو

مون سون () اصل ۾ عربي ٻولي جو لفظ آهي. جيڪو اصل ۾ موسم لفظ مان نڪتل آهي.  عربَ، سمنڊ مان اٿندڙ هوائن کي موسمن سان لاڳاپيندي، انهن کي مون سون چوندا هئا. پوءِ اڳتي هلي، عربيءَ جو اهو لفظ انگريزي ٻولي ۾ به مون سون جي طور تي ئي ڪَتب اچڻ لڳو. سمنڊ مان اٿندڙ هوائون عرب ملڪن ۾ اونهاري جا ڇهه مهينا يعني اپريل کان سيپٽمبر تائين لاڳيتو ڏکڻ طرف کان لڳنديون آهن. پر سنڌ ۾ اهي هوائون اونهاري جا چار مهينا يعني جون، جولاءِ، آگسٽ ۽ سيپٽمبر ۾ لڳن ٿيون. انهي ڪري سنڌي ٻولي ۾ انهن هوائن کي چوماسو يا چئوماسو سڏيو وڃي ٿو . ڇو جو اونهاري جي موسم واري چئوماسي دوران اتر اولهه ڀارت ۽ پاڪستان جي هڪ وڏي ايراضي مٿان هوا جو گهٽ دٻاءَ () پيدا ٿئي ٿو. ڏاکڻين علائقن ۾ وري گهڻي دٻاءَ () جو خطو قائم ٿيڻ ڪري ڏکڻ اولهه طرف کان تيز هوائون لڳڻ شروع ٿينديون آهن. انهن اولهه کان ڏکڻ وارين تيز هوائن کي تجارتي هوائون () به چيو وڃي ٿو، جن  کي سنڌ ۾ واهوندي جون هوائون به چيو وڃي ٿو. جيڪي ڏکڻ هندي سمنڊ مان اٿن ٿيون. اهي هوائون گرم ۽ گهميل هونديون آهن. انهن گهميل هوائن جي شروعات اپريل کان ٿيندي آهي، توڻي جو اهي وڌنديون ۽ گهٽبيون رهن ٿيون، پر اهي سيپٽمبر تائين لڳنديون رهنديون آهن ۽ اهي هوائون پاڻ سان ججهي مقدار ۾ ڪڪر کڻي اينديون آهن. ننڍي کنڊ جي انهن ايراضين ۾ جتي اتر اوڀر رخ وارا جبل موجود آهن، اهي ڪڪرن سان ڀرپور هوائون انهن سان ٽڪرائجي گهڻو مينهن وسائينديون آهن. مثال طور: ممبئي جا اولانهان گهاٽ، اتر اولهه ڀارت، تامل ناڊو،  اتر اوڀر پاڪستان، ميانمار، بنگلاديش، اڀرندو هماليه، آسام جون ٽڪريون، ميگهاليا، گنگا ۽ اراوڌي ندين جو ڊيلٽائي علائقو وغيره. انهن هوائن جي دائري ۾ اچي ٿو.
Monsoon of South Asia - Wikipedia

چوماسو   برسات جي موسم جيڪا چار مھينا : مئي، جون، جولائي۽ آگسٽ ۾ ھلندي آھي.{ يادن جي ڳڙکيء مان (يادگيريون) از: عبدالرزاق سومرو؛ ترتيب:خالد چانڊيو؛ پبلشر: رائيٽرس ڪلب لاڙڪاڻو؛ ايڊيشن :2011 پيج نمبر 37} سنڌ ۾ چوماسو جولاءِ جي ٻئين يا ٽئين ھفتي ۾ ھيٺين سنڌ اندر پھچي ٿو. گھميل ھوائون سيپٽمبر جي منڍ ۾ انھيءَ تر مان نڪري وينديون آهن [ سنڌ گزيٽيئر جلد پھريون، مصنف: ايڇ ٽي سورلي، 1996 ، سنڌي ادبي بورڊ، صفحو 28]  . سنڌ اندر چوماسي ۾ سخت برسات پوندي آهي ۽ گرمي پد اٽڪل 97 فارنھائيٽ رھندو آھي ۽ مڌيم روزاني نسبتي گھم 66 کان 68 سيڪڙو جي وچ ۾ رھندي آھي. ان مند م ڪل برسات 4.63 انچ پوندي آهي. سال ۾ گھڻي ڀاڱي برسات وارو مھينو جولاءِ ھوندو آھي جڏھن 2.42 انچ مينھن پوندو آهي.

 پڻ ڏسو 
 چوماسو (لوڪ گيت)

حوالا

زمرو:موسم
زمرو:آبهوا جي قسمون

زمرو:مون سون
زمرو:چوماسو
زمرو:موسم
زمرو:واهندو
زمرو:سانوڻ
زمرو:مينھن