موت جي وادي جا پراسرار پٿر

موت جي واديءَ جي پراسرار پٿرن جو راز ڇا آهي..!! 

”ترجمو دريا خان سنڌي“

پراسرار ۽ نامعلوم  شيون اسانجي لاءِ وڏي ڪشش رکنديون آهن، ان ڪشش ۽ دلچسپيءَ سبب نيون ڪھاڻيون ٺھنديون آھن. اھرام مصر ڪھڙي قديم تهذيب ڪيئن ٺاھيا ھوندا؟ قبرستان ۾ ٻڌجڻ واري آواز جو سبب ڇا ھوندو.! ڇا زمين جي ڀرسان ڪا خلائي مخلوق رھندي ھوندي؟ سمنڊ ۾ اچانڪ پراسرن ر نموني جھاز ڪيئن گم ٿيندا آهن؟؟ هي ۽ ان طرح جون گھڻيون ٻيو ڪهاڻيون اسانجي نفسيات جو حصو آهن، جيڪي ھميشہ کان رهيون آھن ۽ هر معاشري ۾ رهيون آهن. جيڪي عالمي ثقافت ۽ تھذيب جو حصو بڻجي چڪيون آهن اهڙي ئي هڪ ڪهاڻي موت جي وادي جي پراسرار پٿرن جي آهي 

"موت جي وادي جا پراسرار پٿر" 

ڊيٿ ويلي (موت جي وادي) آمريڪي رياست ڪيلي فورنيا جي صحرائي وادي آهي ان ۾ ريس ٽريڪ پلايا اهو علائقو آهي جيڪو هڪ پراڻي ۽ خشڪ ٿيندڙ شاخ جي تھ آهي ان جا ڪيترا ئي درجن پٿر  پراسرار نموني چرپر ڪندا آهن، انھن پٿرن جي هلڻ ڦرڻ جا نشان اتي موجود آهن ۽ ڏيڊه هزار فٽ تائين جا نشان بہ موجود آهن پر ڪڏهن بہ ڪنھن انھن کي هلندي ناهي ڏٺو هي ھميشہ ساڪن رهندا آهن. پوءِ هي نشان ڪٿا آيا؟ وڏا نشان جيڪي ڪڏهن سڌي لڪير جي صورت ۾ هيا ڪڏهن موڙيل ڪڏهن ائين جيئن هلندي وقت ڪنھن موڙ ڪٽيو هجي. 

سائنسدان انجو جواب ڏيڻ کان پري رهيا 

توانائي جي پراسرار ۽ اڻڄاڻ فيلڊ يا پراسرار مخلوق جهڙين ڪهاڻين کان اڳتي وڌي ڪري وضاحت ڪرڻ جي پھرين ڪوشش 1948ع جي ٻن جيولاجسٽس ڪئي، مڪ ايلسٽر ۽ ايلن ايگنيو تجويز ڪيو تہ هتي مينهن جو پاڻي بيهجي ويندو آهي، ان وقت هلندڙ طوفان انھن کي حرڪت ۾ آڻي سگھي ٿو چار سال کان پوءِ ان تي ڪيو ويندڙ هڪ تجربو جيڪو جھاز جي پرن جي مدد سان ڪيو ويو هيو مثبت يا منفي نتيجا نہ ڏئي سگھيو. اھو تجربو ان ڪري به پوري وضاحت نہ ڪري سگھيو جو ڪيترا ئي پٿر ٽي سئو ڪلو گرام تائين وزن رکندڙ هيا. 

ستر جي ڏهاڪي ۾ رابرٽ شارپ ۽ ڪيري جن ڪيترا ئي سال وقت ۽ محنت لڳائي ۽ ان اسرار کي سمجھڻ لاءِ تجربا ڪيا. ھي تجربا برف تي ڪيا ويا هيا، انھن ڪيترن ئي سالن ۾ 30 پٿرن جي حرڪت نوٽ ڪئي تہ ڇا انھن پٿرن کي برف چرپر ڏيندي آهي..!! ان جو تجربو ڪرڻ لاءِ ھنن ٻيھر پٿرن جي ويجھو هڪ ڪاٺي لڳائي پر ڪجهه پٿر پوءِ بہ حرڪت ڪري ويا آئس شيٽ ٿيوري غلط ثابت ٿي وئي 

پوءِ انجو جواب ڳولھڻ ۾ اسانکي زمين جي ٻاهران استعمال ٿيندڙ اصولن کان مدد وٺڻي پئي 

ناسا جي سائنسدانن رالف لورينز کي ان وادي تي تحقيق ۾ دلچسپي هئي ڇاڪاڻ ته ان جي سطح زحل سياري جي چنڊ ٽائٽن سان هڪجهڙائي رکندڙ هئي. ان تحقيق جي دوران انھن انن پٿرن جي راز کان پڙدو لاهڻ جو سوچيو. پھريون تجربو انھن پنھنجي ليبارٽري ۾ سيٽ ڪيو ٻي پاسي ڪجهه پٿرن تي جي پي ايس ٽريڪر لڳايو ۽ انھن جو راز کوجي ورتو. 

ٿڌي رات ۾ پٿرن جي ويجھو نمي (گِھم) ڄمي برف ٿي ويندي آهي، برف جو تھ زمين تي ۽ پٿرن ۾  گاٺ (Friction) کي گھڻو گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي ان دوران تيز هلندڙ هوا آساني سان پٿرن کي سرڪائيندي يا ڌڪيندي ھئي ۽ تيز هوا وڏي فاصلي تائين ائين ڪري سگھي ٿي. ڇوجو برفاني تھ سنهڙي هئي ان لاءِ پٿرن جي حرڪت خشڪ گپ تي نشان ڇڏيندي پئي وئي. ان تجربي آئس رافٽ ٿيوري کي صحيح ثابت ڪري وڏي پيماني تائين ان راز جي وضاحت ڪري ڇڏي ته پٿر ڪيئن ٿا پنڌ ڪن.  لورينز ۽ انجي ٽيم 2011ع ۾ پنھنجو نتيجو پڌرو ڪيو. هوا، پاڻي، برف ۽ وقت انجو صحيح ملاپ انھن پراسرار نشانين جو راز هيو.  

ان وادي ۾ گھمڻ لاءِ ايندڙ ماڻھو اڃان بہ ان سان جوڙيل پراسرار ڪھاڻين کي ترجي ڏيندا آهن.  گائيڊ وان والڪن برگ جو چوڻ تہ ماڻھو پڇندا آهن تي هي پٿر چرپر ڇو ڪندا آهن جڏهن اوهان جواب ڏيڻ جي ڪوشش ڪندا تہ هر ڪو ساڳيو جواب ناهي ٻڌڻ چاهيندو ڪيترا ئي ماڻھو اسرار پسند ڪندا آهن اهڙا سوال چاهيندا آهن جن جا جواجواب نہ هجن. 

موت جي وادي جي انھن پٿرن جي راز جو تہ اسانکي علم ٿي ويو. پر هن دنيا ۾ اڃان بہ گھڻو ڪجهه ڄاڻڻ باقي آهي 

سوچڻ جھڙي ڳالھ آھي تہ اسان مان ڪجهه کي پراسرار شيون ۽ پراسرار وضاحتون ايتري قدر ڇو پسند آهن..!! ۽ ھن عالمي ڪلچر جو حصو ڇو آهن..!! 

موت جي وادي جي پراسرار پٿرن جي هي ڪهاڻي ان پٿرن کان وڌيڪ اسان جي پنھنجي ڪهاڻي پراسرار آهي 



#Sailing #Stones #Death #Valley

#ScienceJeDunya 

انھن پٿرن بابت 

https://en.wikipedia.org/wiki/Sailing_stones