نڪاح

عربن ۾ آڳاٽي زماني کان نڪاح جا مختلف طريقا هلندڙ هئا. قرآن جي سورہ النساء جي آيت 3 ۾ نڪاحن جي حد چئن تائين مقرر ڪئي وئي.  

ابن عباس ۽ ان جي شاگرد عڪرمہ مطابق اسلام جي آمد کان اڳ عربستان ۾ نڪاح جي ڪابه حد ڪانہ ھئي. ھڪ شخص ڏھ ڏھ زالون رکي سگھندو ھو ۽ جڏھن گھڻين زالن جي ڪري خرچ وڌي ويندا ھئا تہ مجبور ٿي پنھنجي يتيم عزيزن، ڀائٽن ، ڀانيجن جون ملڪيتون ڦٻائڻ شروع ڪندا ھئا جنھن ڪري خدا نڪاح جي لاءِ چئن زالن جي حد مقرر ڪري ڇڏي -   ڪتاب: تفھيم القرآن ، جلد اول ، ابوالاعلي مودودي، اداره ترجمان القرآن ، لاھور ڇاپو 35 مارچ 2003، صه :320-321-335,336 . ان ڳالھ تي امت جي فقيھن جو اجماع آهي تہ سورہ النساء جي آيت نمبر 3 ۾ نڪاح جي تعداد کي محدود ڪيو ويو آهي ۽ ھڪ ئي وقت چار کان وڌيڪَ زالن رکڻ جي منع ڪئي وئي آهي. حديث جي روايتن ۾ بہ ان ڳالھ جي تصديق ٿئي ٿي. ھڪ حديث مطابق طائف جو ھڪ رئيس غيلان (غ تي زبر)  جڏھن مسلمان ٿيو تہ ان جون 9 زالون ھيون. نبي  ان کي حڪم ڏنو ته چار رکي باقي ڇڏي ڏئي. ھڪ ٻئي شخص نوفل بن معاويه کي پنج زالون ھيون ۽ نبي  کيس حڪم ڏنو ته ھڪ ڇڏي ڏي. زالن جي تعداد کي زالن ۾ عدل جي شرط سان مشروط ڪيو ويو.

1. ھاڻوڪو اسلامي طريقو
نڪاح جو هاڻوڪو طريقو قريش قبيلي ۾ اسلام کان الڳ لاڳو هيو، جيڪو اسلام جي اچڻ کان پوءِ اسلامي طريقو مڃيو ويو.

2.نڪاح الا ستبضاع
هڪڙو شخص پنهنجي زال کي چوندو هو ته جيئن تون پنهنجي حيض کان پاڪ ٿين ته فلاڻي سان وڃي هم بستري ڪجان، جيئن ان مان تو کي پيٽ ٿئي، ايستائين مڙس زال کان الڳ رهندو هئو، جيستائين ان کي يقين ٿي ويندو هيس ته ان مان هن کي پيٽ ٿي ويو آهي. نڪاح جي هن طريقي کي عربي ۾ نڪاح الا ستبضاع چوندا هئا.

3 گھڻ مڙسي شادي 
ڏهن کان گھٽ ماڻهو صلاح ڪري گڏجي ڪنهن عورت سان، سندس رضا سان هم بستري ڪندا هئا، جنهن ۾ عورت ۽ مردن جو گڏيل راضپو هوندو هيو، جڏهن اهڙي عمل مان ٻار پيدا ٿيندو هيو ته، انهن ماڻهن کي گھرائيندي هئي، انهن مان جنهن کي پسند ڪندي هئي ان کي چوندي هئي ته هي ٻار تنهنجو آهي ۽ اهو ان کي قبو ليندو هو.

 4.قياف شناس 
عربن ۾ اهڙيون عورتون هونديون هيو جيڪي، حيض کان پاڪ ٿيڻ کان پوءِ پنهنجي گھرن تي جھندا هڻي ڇڏينديون هيون، ڪيترائي ماڻهو گڏجي ان عورت جي گھر وڃي ان عورت سان هم بستري ڪندا هئا، انهن مان هوءَ پيٽ سان ٿي ويندي هئي، جڏهن ٻار ٿيندو هيس ته ،انهن ماڻهن ۽ قياف شناس يعني چهرا شناس کي گھرايو ويندو پوءِ اهو ڇوندو هو ته هن ٻار جا مهانڊا هن سان ملن ٿا پوءِ اهو ان ٻار جو پيءُ سمجھيو ويندو هو.

5.نڪاح مته
هڪ مدت مقرر لاءِ هڪ عورت شادي ڪندا هئا ،مدي گزرڻ کان پوءِ اهي الڳ ٿي ويندا هئا، جنهن کي متو چوندا هئا.

6.البدل نڪاح
هڪڙو شخص ٻئي کي چوندو هيو، تون منهنجي حق ۾ پنهنجي زال تان هٿ کڻ مان تنهنجي حق ۾ ٿيان ٿو، البدل نڪاح چوندا هئا.

7.نڪاح کي الشغار
هڪ شخص پنهنجي عيوض ۾ پنهنجي ڌيءُ ڌئي زال وٺندو هيو جنهنجو حق مهر ڪونه ٿيندو هيو، جنهن نڪاح کي الشغار چوندا هئا .

 8.نڪاح مقت
پيءُ جي مري وڃڻ يا طلاق ڏيڻ جي صورت ۾ ان جي زال سان وڏو پٽ نڪاح وجھندو هيو، اهڙي نڪاح کي، نڪاح مقت چوندا هئا. پڙهو ڪتاب؛ بلوغ الارب، مترجم ڊاڪٽر پير محمد حسن، پي .ايڇ ڊي . صفحو نمبر 372
ڪتاب؛ پڙهو بلوغ الارب

نڪاح جي حرمت
قرآن جي سوره النساء جي آيت نمبر 22، 23 ۽ 24 ۾ نڪاح جي حرمت جي باري ۾ ھيٺين طرح فرمايو ويو آهي:

ابن ماجه ابن عباس جي روايت نقل آھي جنھن مان معلوم ٿئي ٿو ته حضور اڪرم  فرمايو تہ:

فقيھن ۾ ان مسئلي تي اختلاف آھن. امام احمد ان ڳالهه جو قائل ھيو تہ ان شخص کي قاتل ڪري ان جو مال ضبط ڪيو وڃي. امام حنيفه، امام مالڪ ۽ امام شافعي مطابق جيڪڏهن ڪو محرم عورت سان زنا ڪري ٿو ته ان تي زنا جي حد جاري ٿيندي ۽ جيڪڏهن نڪاح ڪري ٿو تہ ان کي سخت عبرتناڪ سزا ڏني ويندي.ان ڳالھ تي شريعت ۾ اتفاق آهي تہ  ڇوڪرن ۽ ڇوڪريون جيڪڏهن ڪنھن عورت جو کير پيتو آهي انھن لاء کير پياريندڙ عورت ماء جي برابر آهي ۽ ان جو مڙس سندن پيءُ جي برابر آهي ۽ انھن سان ڳنڍيل سڀيئي رشتا رضائي ماء ۽ رضائي پيءُ جي تعلق ۾ ايئن حرام آھن جيئن سڳي ماءُ پيءُ جي تعلق ۾ حرام ھوندا آھن. حرمت رضاعت جي مقدار تي فقيھن ۾ اختلاف آھن. امام ابو حنيفه ۽ امام مالڪ مطابق جيتري کير جي مقدار سان روزيدار جو روزو ٽٽي سگھي ٿو اوتري مقدار ۾ ٻار ڪنھن جو کير پيئي ته حرمت ثابت ٿي ويندي آهي. پر امام احمد مطابق ٽي دفعا کير پيئڻ سان ۽ امام شافعي مطابق پنج دفعا کير پيئڻ سان حرمت ثابت ٿيندي آهي. کير پيئندڙ ٻار جي عمر تي اختلاف آھن. ام سلمه ، ابن عباس ۽ حضرت علي مطابق اعتبار رڳو ان زماني ۾ کير پيئڻ تي آھي جڏھن ٻار جو کير ڇڏايو نہ ويو ھجي ۽ ٻار جو مدار اڃان رڳو کير پيئڻ تي ھجي. کير ڇڏائڻ کان پوء ڪنھن عورت جو کير پيئڻ ايئن آھي جيئن پاڻي پيئڻ. ، زھري، حسن بصري، قتادہ، عڪرمه ۽ اوزاعي ان روايت جا قائل آھن. حضرت عمر، ابن مسعود، ابوھريرہ ۽ ابن عمر مطابق ٻن سالن جي عمر جي اندر جيڪو کير پيتو ويو ھجي ان سان حرمت رضاعت ثابت ٿيندي. امام شافعي، امام احمد، امام ابو يوسف، امام محمد، امام سفيان ثوري ان راء کي قبول ڪيو. امام ابو حنيفه، امام مالڪ پڻ ان راء جا حامي ھيا پر انھن مطابق اھا حرمت ٻہ سال کان ٻہ مھينا زائد عمر تائين کير پيڻ واري تي بہ آھي. امام زفر ۽ امام ابو حنيفه جو مشھور قول مطابق رضاعت جو زمانو اڍائي سال جي عمر تائين آھي. حضرت عائشه ۽ حضرت علي جي صحيح تر روايت مطابق ڪنھن بہ عمر ۾ کير پيئڻ سان حرمت ثابت ٿي ويندي يعني اصل اعتبار عمر جو نہ پر کير جو آھي، ۽ پيئڻ وارو جيڪڏهن پوڙھو بہ آھي تہ ان جو حڪم اھو ئي ٿيندو جيڪو کير پياڪ ٻار جو آھي. فقيھن ۾ عروہ بن زبير، عطاء، ليث بن سعد ۽ ابن حزم ان راء جا حامي آهن. نبي  جي ھدايت آھي تہ ماسي ۽ ڀاڻيجي، پڦي ۽ ڀائٽي کي ھڪ ئي وقت نڪاح ۾ رکڻ حرام آھي. ان معاملي تي اھو اصول سمجھڻ کپي تہ تہ اھڙين ٻن عورتن کي نڪاح ۾ جمع ڪرڻ حرام آهي جن ۾ جيڪڏهن ھڪ مرد ھجي ھا تہ ان جو نڪاح ٻئي سان حرام ھجي ھا.

حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي اصطلاح