سنڌ ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

سنڌ، پاڪستان جو صوبو، لڳ ڀڳ 3000 ماڳن ۽ يادگارن جو گھر آهي، جن مان 1600 صوبائي، سنڌ ڪلچرل هيريٽيج (تحفظ) ايڪٽ 1994 تحت محفوظ آهن، جڏهن ته 1200 غير محفوظ آهن.Sindh awaits enactment of law to protect historical sites Faiza Ilyas Dawn 27 January 2014. Retrieved 22 May 2014

صوبي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي. لسٽ ۾ ٻه لکت وارا، چار عارضي يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ ۽ سنڌ صوبي ۾ چار قومي يادگار پڻ شامل آهن.

نوٽ: جيڪڏهن سائيٽ وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن ٻنهي جي تحت محفوظ آهي، اها اڳوڻي جي هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل  ڪئي وئي آھي.

محفوظ ڪيل سائيٽون
هيٺ ڏنل سائيٽن جي فهرست آهي جيڪي اڳ ۾ پاڪستان جي حڪومت طرفان محفوظ ڪيل هيون.
حيدرآباد آباد ڊويزن
شمار  تفصيل    پتو  تصوير SD-1پراڻي شهر جا کنڊربدينthumbSD-2جامع مسجد خدا آبادخدا آباد، دادوthumb	SD-3يار محمد خان ڪلهوڙو جو مقبرو ۽ مسجدخدا آباد، دادوthumb	SD-4آمري جو ٽڪريوندادوthumb	SD-5لکمير جي ماڙيڏيهه نانگ، سيوھڻ، ڄامشوروthumb	SD-6ڊڀ بٺيڏيهه نارپيرار، سيهون، جانگهارا،  ڄامشورو	SD-7پيارو جي ماڙيپير غازي شاهه، ديهه ڌونڪ، جوهي، دادوthumbSD-8ديهه علي مراد جي ٽڪريونڏيهه بهليل شاهه، جوهي، دادو thumb	SD-9ناسم جي بٺيڏيهه ڪرچاٽ محل، ڄامشورو	SD-10ڪوهٽراس بٺيڏيهه ڪرچاٽ، ٿاڻو بولا خان، ڄامشوروthumbSD-11اٿم جي بٺيڏيهه ڪرچاٽ محل، ڄامشوروSD-12لوھم جو دڙوڏيهه پلهه، دادوthumbSD-13ڪوٽيرو دڙوڏيهه واهي، جوهي، ضلعو دادوthumbSD-14قديم ٽڪريڏيهه واهي پانڌي، جوهي، ضلعو دادوthumbSD-15ميان غلام شاهه ڪلهوڙو جو مقبرو حيدرآباد، سنڌthumbSD-16ڪچو قلعوحيدرآباد، سنڌthumbSD-17ميرن جو دربارحيدرآباد، سنڌSD-18ميرن جو تجرحيدرآباد، سنڌSD-19غلام نبي خان ڪلهوڙو جو مقبروحيدرآباد، سنڌthumbSD-20ٻڌ اسٽوپاضلعو ٽنڊو محمد خانSD-21تالپور ميرن جو حرمپڪو قلعو، حيدرآباد، سنڌthumbSD-22تالپور ميرن جا مقبراهير آباد، حيدرآباد، سنڌthumbSD-23ٽاور (جيڪا هاڻي پاڻي جي ٽينڪ طور استعمال ۾ آهيحيدرآباد، سنڌthumbSD-24مسجد ۽ مقبروٽنڊو فضل، حيدرآباد، سنڌthumbSD-25سرفراز خان ڪلهوڙو جو مقبرو حيدرآباد، سنڌthumbSD-26نصر جي مسجدنصرپور، حيدرآباد، سنڌthumbSD-27ڪريجي مسجدمصري محلو، نصرپور، حيدرآباد، سنڌSD-28مائي خيري مسجد ميمڻ محلو، حيدرآباد، سنڌthumbSD-29ميرن جي مسجد حيدرآباد، سنڌthumbSD-30رني ڪوٽ جو قلعوضلعو ڄامشوروthumb		

ڪراچي ڊويزن

سکر، لاڙڪاڻو ۽ ميرپورخاص ڊويزن
شمار تفصيل  پتو  تصوير SD-37ڏيجي جي ٽڪريڏيهه گهانرو، خيرپورSD-38ڪوٽ ڏيجي قلعوڪوٽ ڏيجي، خيرپورthumbSD-39مارو وارو ڌوروڏيهه نارو ڍورو، ٽنڊو مستي خان، خيرپورSD-40جهڪر جو دڙوڏيهه مٺا ڊيرو، لاڙڪاڻوthumbSD-41موئن جي دڙي ۾ ٻڌ اسٽوپاموهن جو دڙو، لاڙڪاڻوthumbSD-42گريٽ باٿ (حمام)، موئن جو دڙوموهن جو دڙو، لاڙڪاڻوthumbSD-43موئن جي دڙي جا ٻيا آثارموهن جو دڙو، لاڙڪاڻوthumbSD-44تجار بلڊنگجناح باغ، لاڙڪاڻوthumbSD-45شاهه بهارو جو مقبرولاڙڪاڻوthumbSD-46چورس مينارو، لاڙڪاڻاڏيهه ڌامراهو، لاڙڪاڻوthumbSD-47ڌامراهه جا دڙاڏيهه ڌامراهو، لاڙڪاڻوthumbSD-48ڪاهو جو دڙو، ميرپورخاص ۾ ٻڌ اسٽوپاضلعو ميرپورخاصthumbSD-49ٻڌ اسٽوپا، نوابشاههٿل مير رڪن، شهيد بينظيرآباد ضلعوthumbSD-50نور محمد ڪلهوڙو جو مقبروڏيهه نور محمد، دولتپور، شهيد بينظير آباد ضلعوthumbSD-51مير شھداد خان جو مقبروشاهپور، شهيد بينظيرآباد ضلعوthumbSD-52ڀيرو ڀام دڙوتپو چيبوري، شهيد بينظيرآباد ضلعوSD-53برهمن آباد (منصوره)(ڍالو راجا جي نگري)ڄامڙا، سنجھورو تعلقو، سانگهڙ ضلعوSD-54ٿلهه جو دڙوڏيهه ڪوٽ  بجار، شهيد بينظيرآباد ضلعوSD-55لئنسڊائون برج  روھڙي، سکر ضلعوthumbSD-56معصوم شاهه جو منارو سکر ضلعوthumbSD-57ستين جو آستانروھڙي، سکر ضلعوthumbSD-58بکر جو قلعو ۽ صدرالدين شاهه جو مقبروبکر، سکر ضلعوthumbSD-59مومل جي ماڙيميرپور ماٿيلو، گھوٽڪي ضلعوthumbSD-60پٿر جي اوزارن جو ڪارخانو روھڙي، سکر ضلعوthumbSD-61مغل شهنشاهه اڪبر جي جنم ڀوميعمرڪوٽ شهر جي قريب،  عمرڪوٽ ضلعوthumbSD-62ڀوڏيسر جي مسجدڀوڏيسر،  ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-63ڀوڏيسر جو مندرڀوڏيسر، ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-64جين مندرنگرپارڪر ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-66عمرڪوٽ جو قلعو (ٻاهريون)عمرڪوٽ ضلعوthumbSD-67عمرڪوٽ جو قلعو (اندريون)عمرڪوٽ ضلعوthumbSD-68گوڙي مندرويڙا واھه، ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-69ڀوڏيسر جا ٻيا مندرڀوڏيسر، ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-70ڀيرو جو دڙوشيرواهه، ٿرپارڪر ضلعوSD-71شادي پلي جو دڙوڏيهه خدا بخش، ٿرپارڪر ضلعوSD-72جئن مندر، ويراواههويراواهه، ٿرپارڪر ضلعوFile:Virawah Jain Temple.jpgSD-73ٺارو خان جو مقبروڇتوري، ميرپورخاص ضلعوthumbSD-74ڇتوري قبرستانڇتوري، ميرپورخاص ضلعوthumbSD-75عرضي کوکر جو مقبروڇتوري، ميرپورخاص ضلعوSD-76مير ڪرم خان ٽالپر جي پٽ جو مقبروڇتوري ڳوٺ، ميرپورخاص ضلعوSD-77مير جاڙو جو مقبروڇتوري ڳوٺ، ميرپورخاص ضلعوSD-78مير مراد خان جو مقبروگٺوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-79موسي خان جو مقبروگٺوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-80مير رائيو جو مقبروگٺوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-81شهيد ڪپري بلوچ جو مقبروگٺوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-82ڪپري بلوچ جي قريب ٻيا مقبراگٽوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-83مير فتح خان ۽ مير مرزا خان جا مقبراگهٽوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-84مير خاندان جي نياڻين جا مقبراگهٽوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-85اوليا پير گهٽوري بادشاهه قريشي جو مقبروگهٽوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-86گهٽوري ڳوٺ جي پراڻي مسجدگهٽوري ڳوٺ، ٿرپارڪر ضلعوSD-87نئو ڪوٽ جو قلعونئو ڪوٽ، ٿرپارڪر ضلعوSD-88نئو ڪوٽ جو قلعونئو ڪوٽ، ٿرپارڪر ضلعوthumbSD-89ڇوريون جبل درگا ماتا مندرڇوريو جبل، ننگرپارڪر، ٿرپارڪر ضلعوthumb

ڀنڀور ڊويزن
شمار تفصيل  پتو  تصوير SD-89ڀنڀور جي بندرميرپور ساڪرو، ٺٽاthumbSD-90شاھجھاني مسجد ٺٽاthumbSD-91مڪلي جي ٽڪريونمڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-92فتح خان جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-93مبارڪ خان جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-94ڄام نظام الدين ٻين جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-95ڄام نظام الدين جي گرد ٻيا مقبرامڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-96سلطان ابراهيم جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-97مرزا محمد باقي خان ترخان جو مقبرو مڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-98مرزا باقي بيگ ازبڪ جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-99نواب عيسي خان ترخان جو مقبرومڪلي قبرستان،Historical Monuments at Makli, Thatta UNESCO Retrieved 14 June 2014 ٺٽاthumbSD-100ديوان شرفا خان جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-101ديوان شرفا خان جي مقبري جي قريب مسجدمڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-102بارهه دريمڪلي قبرستان، ٺٽاSD-103امير سلطان محمد جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-104مرزا طغرل بيگ جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-105مرزا غازي بيگ جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-106مرزا جاني بيگ جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-107نواب عيسي خان جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-108مرزا محمد باقي ترخان جو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-109مرزا باقي ترخان جي مقبري سان لڳل ٻيو مقبرومڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-110قليا پير جو مقبرو مڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-111دبگير مسجدمڪلي قبرستان، ٺٽا		SD-110قادر شاهه قبرستان   ٺٽاthumb		SD-110سونڊا جو قبرستانڳوٺ سونڊا، ٺٽاthumb	SD-110ڪلن ڪوٽمڪلي قبرستان، ٺٽاthumb	SD-110نواب امير خان جي مسجدمڪلي قبرستان، ٺٽاSD-110سول هاسپيٽل وٽ ٻه گنبذن واري عمارتمڪلي قبرستان، ٺٽا	SD-110جامع مسجد، مڪليمڪلي قبرستان، ٺٽاthumbSD-110سسيئن جو ٽڪرميرپور ساڪرو، ٺٽا						

محفوظ ورثو
هيٺ ڏنل ماڳن کي سنڌ حڪومت پاران محفوظ ورثو قرار ڏنو ويو آهي. 
حيدرآباد ۽ سکر ڊويزن
شمار تفصيل  پتو  تصوير SD-P-1مکي محل حيدرآبادthumbSD-P-2بسنت لاج صدر، حيدرآبادthumbSD-P-3هومسٽيڊ هال قلعو، حيدرآبادthumbSD-P-4حيدرآباد قلعو حيدرآبادthumbSD-P-5سچل سرمست جو مزار درازه شريف،  خيرپورthumbSD-P-6فيض محل مال روڊ،خيرپورthumbSD-P-7شاهه عبداللطيف ڀٽائي جو مزار ڀٽ شاهه، مٽياريthumbSD-P-8ڪاٺ جو هڪ نقشين در ٽڪر بازار، روھڙي، Heritage List 1 1995-09-07  Culture, Tourism and Antiquities Department, Government of Sindh Retrieved 22 May 2014 سکر

ڪراچي ڊويزن

شهر ۾ 350 کان وڌيڪ سائيٽون آهن جيڪي صوبائي ايڪٽ تحت محفوظ آهن. سائيٽون وسيع علائقن يا چوٿون ھيٺ ڏنل آھن جن جي ھيٺان اھي واقع آھن. ڪجهه گهٽيون/ رستا ٻن علائقن ۾ مليا آهن. انهن تي واقع سائيٽون انهن جي لاڳاپيل علائقي هيٺ مليون آهن.

غير محفوظ ورثو
حيدرآباد، سکر ۽ لاڙڪاڻا ڊويزن
شمار تفصيل  پتو  تصوير SD-U-1بادشاهي بنگلو حيدرآبادthumbSD-U-2جوهن جيڪب جي سماڌي جيڪب آبادthumbSD-U-3اوڍو حويلي جيڪب آبادSD-U-4ڪافر قلعو سيوھڻ شريف جي قريب، ڄامشوروSD-U-5آمري جي ٽڪري آمري ڳوٺ،Kingrani, Aziz, “Sindh Tourism An Archaeological Journey,” Sindh Tourism Development Corporation: 2012 pg 77  ڄامشوروthumbSD-U-6لال شهباز قلندر جو مزار سيوھڻ شريف، ڄامشوروthumbSD-U-7لڪي شاهه صدر جو مزار لکي شاهه صدر شهر،Kingrani, Aziz, “Sindh Tourism An Archaeological Journey,” Sindh Tourism Development Corporation: 2012 pg 81  ڄامشوروthumbSD-U-8ٿڌي ۽ گرم چشمي تي ٻه مندڪير ٿر جبل، لڪي شاهه صدر ڳوٺ،Kingrani, Aziz, “Sindh Tourism An Archaeological Journey,” Sindh Tourism Development Corporation: 2012 pg 79 ڄامشورو

ڪراچي ڊويزن

سکر، لاڙڪاڻو ۽ ميرپورخاص ڊويزن
شمار تفصيل  پتو  تصوير SD-U-27سچل سرمست جو مزاردرازه شريف، خيرپورthumbSD-U-28ڪالڪا مندراروڙ، روھڙي، سکرthumbSD-U-29ساڌ ٻيلو مندرساڌ ٻيلو ٻيٽ، سکرthumbSD-U-30شيو مندر عمرڪوٽthumbSD-U-31ڏبو جي جنگ جو يادگار نيو حيدرآباد سٽي، حيدرآبادthumbSD-U-32محمد بن قاسم مسجداروڙ، روھڙي، سکرthumbSD-U-33حافظ ميان نورمحمد جو مزار شهيد بينظيرآبادthumbSD-U-34پير جو ڳوٺ خيرپورthumbSD-U-35ڪرائسٽ چرچ، ڪوٽريريلوي ڪالوني، ڪوٽري، ڄامشوروthumbSD-U-36پير هادي حسن شاهه جيلاني جو مزاردرگاهه جيلاني، دوٿڙو، سانگهڙthumb

پڻ ڏسو 
 پاڪستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
 ڪراچي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
 پنجاب ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
 بلوچستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
 خيبر پختونخوا ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
 آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
 گلگت بلتستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:سنڌ ۾ فن تعمير
زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري