رت جي گردش جو نظام

ڪرنگھيدار جانورن (vertebrates) ۾، رت جي گردش جو نظام (Blood Circulatory System) عضون جو ھڪڙو نظام آھي، جنھن ۾ دل، رت جون شيون ۽ رت، جيڪو سڄي جسم ۾ گردش ڪندو آھي، شامل آھي.  ان ۾، دل جو ڪارڊيا ويسڪولر نظام يا صرف ويسڪولر نظام، جيڪو دل ۽ رت جي رستن تي مشتمل آهي (يوناني ڪارڊيا معني دل ۽ لاطيني ويسڪولا معني، برتن)، شامل آهن. گردشي سرشتي جا ٻه ڀاڱا آهن، هڪ نظاماتي گردش يا سرڪٽ ۽ هڪ پلمونري گردش يا سرڪٽ. ڪجھ ذريعا، اصطلاحن کي دل جي سرشتي ۽ ويسڪولر سسٽم جي بدلي ۾ گردش سسٽم سان، استعمال ڪن ٿا.

رت جي رڳن جو نيٽ ورڪ دل جون وڏيون رگون آهن جن ۾ وڏيون لچڪدار شريانون ۽ وڏيون رڳون؛ ٻيون شريانيون، ننڍي شريانيون، ڪيپيلريون جيڪي وينولز (ننڍن رڳن) سان ملن ٿيون ۽ ٻيون رگون شامل آهن. ڪرنگھيدار جانورن ۾ رت جي گردش جو نظام بند ٿيل آهي، جنهن جو مطلب آهي ته رت ڪڏهن به رت جي رستن جي نيٽ ورڪ کي نه ڇڏيندو آهي. ڪيترن ئي غير ڪرنگھيدار جانورن (invertebrates)، جهڙوڪ جيت (arthropods) ۾ دل سان گڏ هڪ کليل گردشي سرشتو هوندو آهي جيڪو هڪ هيمولمف (Hemolymph) پمپ ڪري ٿو جيڪو رت جي نالين جي بجاءِ جسم جي گفا ذريعي واپس اچي ٿو. ڊپلوبلاسٽس جهڙوڪ اسپنج ۽ ڪمب جيلي ۾ گردشي نظام جي کوٽ آهي. 

رت هڪ رطوبت آهي جنهن ۾ پلازما، رت جا ڳاڙها سيل، رت جا اڇا سيل ۽ پليٽيليٽس شامل آهن؛ اهو آڪسيجن ۽ غذائي مواد کي بافتن تائين پهچائڻ ۽ فضول مواد کي گڏ ڪرڻ ۽ نيڪال ڪرڻ لاء جسم جي چوڌاري گردش ڪندو آهي. رت جي ذريعي گردش ڪرڻ واري غذائي اجزاء ۾ پروٽين ۽ معدنيات ۽ ٻيا جزا، هيموگلوبن، هارمونز ۽ گيسون جهڙوڪ آڪسيجن ۽ ڪاربن ڊاء آڪسائيڊ، شامل آهن. اهي شيون غذائيت فراهم ڪن ٿيون، مدافعتي نظام کي بيمارين سان وڙهڻ ۾ مدد ڪن ٿيون ۽ گرمي ۽ قدرتي پي ايڇ pH کي مستحڪم ڪندي هوميوسٽاسس کي برقرار رکڻ ۾ مدد ڪن ٿيون.

ڪرنگھيدار جانورن ۾ لمفيٽڪ سرشتو گردشي نظام جو ذيلي حصو آهي. لمفيٽڪ سسٽم اضافي پلازما کڻندو آهي (گردشي  نظام جي ڪيپيلريز مان فلٽر ٿيل سيلز جي وچ ۾ وچولي سيال جي طور تي) جسم جي بافتن کان پري رسائيندڙ رستن ذريعي جيڪو اضافي سيال واپس رت جي گردش ڏانهن واپس لمف جي طور تي آڻيندو آهي. لمفيٽڪ سسٽم هڪ ذيلي نظام آهي، جيڪو رت جي گردش جي نظام جي ڪم لاء ضروري آهي؛ ان کان سواءِ رت ۾ رطوبت ختم ٿي ويندي.  

لمفيٽڪ سسٽم مدافعتي نظام سان پڻ ڪم ڪري ٿو. لمف جي گردش رت جي ڀيٽ ۾ گهڻو وقت وٺندي آهي ۽ رت جي بند گردشي نظام جي برعڪس، لمفيٽڪ سسٽم هڪ کليل نظام آهي. ڪجھ ذريعا ان کي ثانوي گردش سسٽم طور بيان ڪن ٿا.  

رت جي گردش جو نظام ڪيترن ئي دل جي بيمارين کان متاثر ٿي سگهي ٿو. ڪارڊيالوجسٽ (دل جا ماهر) اها طبي ماهر آهن جيڪي دل ۾ ماهر آهن ۽ ڪارڊيوٿوراسڪ سرجن دل ۽ ان جي ڀرپاسي وارن علائقن تي آپريشن ڪرڻ ۾ ماهر آهن. ويسڪيولر سرجن رت جي رستن ۽ لمفيٽڪ نالين جي خرابين تي ڌيان ڏين ٿا. 

انسان جي رت جي دوري جو سرشتو دل ۽ رت جي نالين تي مشتمل آهي. دل (Heart )، مشڪن تي مشتمل هڪ عضوو آهي، جيڪو رت کي جسم جي مختلف حصن ڏانهن ڌڪي ٿو يعني پمپ ڪري ٿو. هيءَ هڪ سخت پردي ۾ ويڙهيل آھي، جنهن کي دل جي ڳوٿري (پيريڪارڊيم) چئبو آهي. دل جا چار خانا ٿين ٿا: مٿين ٻن خانن کي ڪَنوتيون (Auricles) ۽ هيٺين ٻن خانن کي وينوتيون (Ventricles) چئبو آهي. دل جو ساڄو ۽ کاٻو پاسو، پوريءَ طرح هڪ ٻئي کان جدا ٿين ٿا، جن ۾ ترتيب وار خراب ۽ سٺو رت هوندو آهي. 

خون، دل جي وينٽريڪل (Ventricle) مان نڪري پلمونري شريانن (Pulmonary artery) مان ٿيندو ڦڦڙن ۾ وڃي ٿو. هتي آڪسيجن جذب ڪري ڪاربان ڊائي آڪسائيڊ خارج ڪري ٿو. اهو خون واپس پلمونري شريانن جي وسيلي کٻي اوريڪل (Auricle) ۾ اچي وڃي ٿو. کٻي پاسي وارو اوريڪل صاف خون کٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪندو آهي. هتان صاف خون شريان ڪبير (Aorta) ۾ پهچي ٿو. شريان ڪبير اسان جي جسم ۾ سڀ کان وڏي شريان آهي جيڪا اڳيان هلي ننڍين شريانن ۾ تقسيم ٿي وڃي ٿي.

ساخت
ترقي
فنڪشن
ڪلينڪل اهميت 
ٻيا جانور
تاريخ
پڻ ڏسو
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Circulatory Pathways in Anatomy and Physiology by OpenStax
 The Circulatory System
 Michael Servetus Research Study on the Manuscript of Paris by Servetus (1546 description of the Pulmonary Circulation)


Category:Exercise physiology
Category:Angiology

حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
زمرو:انساني جسم