گئنيميڊ (چنڊ)

گينيميڊ (Gaynemede) مشتري جو وڏي ۾ وڏو چنڊ آھي ۽ اسان جي نظام شمسي جو پڻ وڏي ۾ وڏو چنڊ آھي.  ھي مشتري کان ستون نمبر ۽ ٽيون گليلين چنڊ آھي. گينيميڊ اسان جي نظام شمسي جو نائين نمبر تي وڏو جسم آھي. ھن جي قطر لڳ ڀڳ 5,268 ڪلوميٽر آھي. ھي 1.08 سيڪڙو مرڪري گرھه کان وڏو آھي. اسان جي چنڊ، لونر کان 0.41 سيڪڙو ۽ زحل جي چنڊ، ٽائيٽن کان 2 سيڪڙو وڏو آھي. گينيميڊ اھو اڪيلو چنڊ آھي جنھن کي پنھنجي مقناطيسي ميدان آھي.

گينيميڊ چنڊ جي ڪميت (Mass)، ٽائيٽن کان 10 سيڪڙو، ڪولسٽو کان 38 سيڪڙو ۽ IO کان 66 سيڪڙو وڌيڪ آھي. گينيميڊ پنھنجي گرھه مشتري کي 10,70,400 ڪلوميٽر جي مفاصلي کان چڪر ھڻي ٿو. ھي مشتري سان مڪمل طور ڳنڍيل آھي. زمين وانگي ھن تي به زلزلا يعني ٽيڪٽونڪ اڪٽيويٽي (Tectonic Activity) ٿيندي رھندي آھي جيڪو مشتري جي مضبوط ڪشش ثقل جي ڪري ٿئي ٿي.

گينيميڊ جو ڪو به وايو منڊل نه آھي. ھن جي مٿاڇري جي گرمي پڌ ڪاٽو 183 آھي. ھن جو 90 سيڪڙو مٿاڇرو پاڻياٺي برف سان ڍڪيل آھي. اھيو ظاھر ٿو ڪري ته ھن جي مٿاڇري واري برف جي ھيٺان پاڻياٺ ۾ پاڻي پڻ موجود ھوندو. برف جي مٿاڇري ڪري ھي زندگيء لاء ناقابل آھي پر ڪجهه ماھرن جو چوڻ آھي ته برف جي ھيٺ سمنڊن ۾ زندگي ٿي سگھي ٿي.

گينيميڊ 7.15 زميني ڏينھن ۾ پنھنجو ھڪ چڪر پنھنجي گرھه، مشتري جو ھڻي ٿو. سال 1996ع ۾ خلادانن ھبل ٽيلي اسڪوپ کي استعمال ڪندي ھي دعوا ڪيائون ته ھن کي بلڪل سنھي تھه جي آڪسيجن جو وايو منڊل آھي.

تاريخ
قديم تاريخ کان اسان اھيو خيال ڪندا آيا آھيون ته ھر شيء زمين جي چوڌاري چڪر ڪاٽيندي آھي. سج چنڊ ۽ ڪروڙين تارا اسان جي زمين کي ڦرندا آھن ۽ زمين انھن جو مرڪز آھي. اسان کي رڳو پنج گرھن جي خبر ھئي جن کي اگھاڙي اک سان ڏسي سگھندا ھئا سين. جن ۾ مرڪري Mercury، زھرہ Venus، مريخ Mars، مشتري Jupiter ۽ زحل Saturn شامل ھئا.

پھرين ڀيري گليليو گليلي 1610ع ۾ ٽيلي اسڪوپ جي مدد سان تارن ۽ گرھن کي ڏسن شروع ڪيو. 7 جنوري 1610ع تي ھن مشتري جي چار چنڊن؛ ڪولسٽو، آيو IO، يوروپا ۽ گينيميڊ جي کوجنا ڪئي ۽ پراڻن خيالاتن جو رد ڪيائين ته زمين ڪائنات جو مرڪز آھي. ڇو ته پھرين ڀيري انسان ڪنھن جسم کي گرھ جي چوگرد ڦرندي ڏٺو.

گليليو گليلي جي کوجنا ڪري انھن چنڊن کي گليلين چنڊ (Gallilean Moon) جي نالي سڃاڻو ٿا. انھن چنڊن ۾ ھڪ گينيميڊ GAYNEMEDE پڻ آھي.
خلائي مشن
ڪيترائي خلائي مشن مشتري ڏانھن موڪليا ويا انھن ۾ سال 1973ع پھريون مشن، "پايونير-10 ھو. ھن کان پوء سال 1974ع ۾ "پايونير-11" ۽ ھڪ ٻئي پٺيان "ووياجر-1" ۽ "2" ويا ۽ مشتري سان گڏ گينيميڊ جي عڪس بندي پڻ ڪيائون. "گليليو خلائي مشن" ته بلڪل ھن جي ويجھي 261 ڪلوميٽر کان گذريو.

سال 2022ع ۾ يورپي خلائي ايجنسي جي مدد سان روس پنھنجو، گينيميڊ لينڊر (Gaynemede Lander) گينيميڊ جي مٿاڇري تي لاھيندو. اميد ٿا ڪيون ته اسان کي گينيميڊ جي باري ۾ ڪارائتي ڄاڻ ملي سگھندي.
حوالا

زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:نظام شمسي