اضحي

عربي ٻوليءَ جو لفظ، جنهن جو مفهوم آهي، اُهو جانور جنهن جي، حج جي خوشيءَ ۾ 10 ذوالحج تي، حج جي خطبي کان پوءِ قرباني ڏجي. نه رڳو حج واري ڏينهن، پر حج جي ٻئي ۽ ٽئين ڏينهن به قرباني ڏيئي سگهجي ٿي. اُضحيءَ جي گوشت جون ٽي پتيون ڪبيون آهن. هڪڙي پتي پنهنجي عيال لاءِ، ٻي پتي عزيزن قريبن ۽ دوستن لاءِ -ٽين- پتي خيرات ڪرڻي آهي.اضحِي : (Sindhianaسنڌيانا)اضحي هڪ اهڙو عمل آهي جيڪو سال ۾ فقط هڪ ڀيرو ادا ڪيو ويندو آهي. قرباني هر عام مسلمان تي واجب ناهي، پر صاحبِ نصاب (سرندي وارن) مسلمانن تي واجب آهي ۽ ان جو فائدو هر عام مسلمان کي ٿئي ٿو. هن ۾ مسلمان پنهنجي حق حلال جي بچت ڪمائيءَ مان ڪو حلال جانور خريد ڪري (يا گهر ۾ پاليل) کي الله تعاليٰ جي راه ۾ قربان ڪندو آهي، ان جو گوشت پاڻ به کائيندو آهي ۽ ٻين عام مسلمانن کي به ورهائي ڏيندو آهي{القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الاضحيه ص 623ط/ اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ ۽ ٻيا ڪتب فقه.}

 قرباني جا حڪم 

پنهنجي وطن ۾ مقيم هر صاحبِ نصاب (سرندي واري) مسلمانن تي عيد الاضحيٰ جي مقرر ٽن ڏينهن مان ڪنهن هڪ ڏينهن ۾ شرعي طور مقرر جانور کي ذبح ڪري ان جو گوشت ورهائڻ واجب آهي. ان عمل جو نالو اضحي يا قرباني آهي. ان جو وقت عيد نماز ادا ڪرڻ سان شروع ٿيندو آهي، اها سال ۾ فقط هڪ ڀيرو ادا ڪئي ويندي آهي. ٻي قرباني حج جي موقعي تي ڪئي ويندي آهي. حج اسلام جو اهم رڪن آهي. هر سال لکين مسلمان پوري دنيا مان اهو فرض ادا ڪرڻ لاءِ مڪه معظمه ۾ پهچن ٿا. حج جي احڪامن مان هڪ حڪم قرباني آهي، جيڪا هر حاجيءَ تي حج سان گڏ فرض آهي. زندگيءَ ۾ فقط هڪ دفعو واجب آهي، پر جيڪڏهن ڪو وڌيڪ حج (نفلي) ادا ڪندو ويندو ته ان کي قرباني به ادا ڪرڻي پوندي{القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الاضحيه ص 623ط اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ ۽ ابوالبرڪات عبدالله بن احمد بن محمود نسفي ڪنز الدقائق ڪتاب الاضحيه ص 663-364ط/ اولي 1391ھ سعيد ايڇ ايم ڪمپني ڪراچي سنڌ.}{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}”حنفي مسلڪ“ ۾ واجب آهي ۽ هر ان ماڻهو تي واجب آهي، جنهن تي صدقه فطر واجب آهي يعني جيڪو صاحبِ نصاب آهي. صاحبِ نصاب ان ماڻهو کي چئبو آهي، جنهن وٽ زندگيءَ جي ضرورتن کان بچت ساڍا ٻاونجاهه تولا چاندي يا ساڍا ست تولا سون يا انهن مان ڪنهن هڪ جي قيمت نقد جي صورت ۾ يا ڪاروبار جي صورت ۾ هجي. جيڪو زڪوات جو نصاب آهي. البته زڪوات لاءِ ضروري آهي ته اهو مال سڄو سال يا سال جو اڪثر حصو وٽس موجود رهيو هجي جڏهن ته فطراني يا قربانيءَ لاءِ مال جو سڄو سال موجود هجڻ ضروري نه آهي. اگر ڪو ماڻهو صاحبِ نصاب نه هوندو ۽ قرباني ڪندو ته کيس اجر ملندو مگر مٿس شرعي طور تي واجب نه آهي{. القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الزڪاه باب صدقه الفطر ص 183ط اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ.}{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}قرباني صرف پنهنجي طرفان ۽ پنهنجي صغير اولاد طرفان ڪئي ويندي آهي {القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الاضحيه ص 623ط اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ ابوالبرڪات عبد الله بن احمد بن محمود نسفي ڪنز الدقائق ڪتاب الاضحيه ص 66- 364ط اولي 1391ھ سعيد ايڇ ايم ڪمپني ڪراچي سنڌ ۽ ٻيا ڪتب فقه.}. حضور اڪرم صلي الله عليہ وآلہ وسلم جن اضحيءَ جي ڏينهن ۾ ڪاري رنگ جا ٻه دُنبا خريد ڪندا هئا جيڪي وڏن سڱن سان ۽ ٿُلها متارا هوندا هئا. نماز ۽ خطبي مان فارغ ٿي پنهنجي مبارڪ هٿن سان انهن کي ذبح ڪندا هئا جيئن ابن ماجه ۾ روايت آهي:
ترجمو:{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}

 قربانيءَ جا جانور 
 قربانيءَ ۾ هر حلال جانور جيڪو گهر ۾ پاليو وڃي ٿو ۽ ان جي عمر بلوغت کي پهچي ۽ ان ۾ ڪو به اهڙو عيب نه هجي، جنهن سان سندس قيمت ۾ فرق پوي يا گوشت گهٽ ٿئي، جائز آهي.
 ڪوبه جهنگلي حلال جانور جن جو شڪار ڪيو ويندو آهي، تن جي قرباني نٿي ڪري سگهجي، ڪو به ڪمزور يا نٻل ۽ بيمار جانور قربان نه ڪيو ويندو.
 قربانيءَ لاءِ اُٺ، مينهن، ڍڳو، ٻڪر، دنبو، رڍ مادي يا نر جانور جائز آهن جن ۾ مٿيان سڀ شرط پورا هجن.{. القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الاضحيه ص 623ط / اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ ۽ ٻيا ڪتب فقه.}{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}
 قربانيءَ جو عمل 
قربانيءَ جو جانور ڪهڻ کانپوءِ ان جي سموري گوشت کي گڏائي ان جا ٽي حصا ڪيا ويندا آهن. هڪ حصو قرباني ڪرڻ وارو کڻندو، ٻيو حصو دوستن يارن، مٽن مائٽن کي ڏنو ويندو آهي ۽ ٽيون حصو عام غريب غربي کي ڏنو ويندو آهي.{القدوري محمد بن احمد ابوالحسين ڪتاب الاضحيه ص 623ط/ اولي 2008ع مڪتبه البشري ڪراچي سنڌ والمرغيناني ابوالحسن علي بن ابي بڪر الفرغاني شرح الهدايه ڪتاب الاضحيه 441/2 450. مڪتبه امداديه ملتان 1311ھ و ابو البرڪات عبدالله بن احمد بن محمود نسفي ڪنز الدقائق ڪتاب الاضحيه ص 66- 364ط اولي 1391ه سعيد ايڇ.ايم ڪمپني ڪراچي سنڌ ۽ ٻيا ڪتب فقه.}

 تاريخ 
اسلامي تاريخ مطابق قربانيءَ جي ابتدا به انسانيت جي ابتدا سان گڏوگڏ ٿي. حضرت آدم عليہ السلام جي ٻن پٽن جو ذڪر قرآن پاڪ ۾ قربانيءَ جي حوالي سان هن طرح آيو آهي.
ترجمو:{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}

ان کانپوءِ حضرت ابراهيم عليہ السلام جي سندن فرزند حضرت اسماعيل عليہ السلام جي قربانيءَ جو ذڪر اچي ٿو. مشهور قصو آهي، جنهن ۾ پهريان پٽ جي قربانيءَ جو حڪم ٿئي ٿو جيڪو پوءِ تبديل ٿي دنبو قربان ٿيڻ جي صورت ۾ پورو ٿيو ۽ اها ئي قرباني آهي جيڪا اڄ تائين سنت ابراهيمي طور اسلام ۾ به رائج آهي.
يهودي مذهب ۽ عيسائي مذهب بلڪ هر الهامي يا غير الهامي مذهب ۾ قربانيءَ جو ذڪر ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ ملي ٿو. يهودي توڙي عيسائي پاڻ کي ابراهيم عليہ السلام جو پيرو ڪار چوائن ٿا. ابراهيم عليہ السلام جي قربانيءَ جي ذڪر ۾ ارشاد باري تعاليٰ آهي:
ترجمو:{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}

هن قربانيءَ کي الله تعاليٰ طرفان ابراهيم عليہ السلام جي آزمائش قرار ڏنو ويو آهي، جنهن تي هُو بلڪل پورو لٿو. سچيءَ دل سان پنهنجي جگر جو ٽڪرو فرزند الله تعاليٰ جي راه ۾ قربان ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويو. وڏي ڳالهه ته ان ۾ سندس پٽ اسمٰعيل عليہ السلام به برابر جو شريڪ رهيو. ننڍڙو ٻار هو، پر الله تعاليٰ جو حڪم نه ٽاريائين، خوشيءَ خوشيءَ سان قبول ڪيائين. الله تعاليٰ کي سندن اهو عمل ۽ خلوص ايترو ته پسند آيو جو قيامت تائين سندن ياد تازي ٿيندي رهي ٿي. هر مومن جيڪو الله تعاليٰ جي رضا چاهي ٿو، اهو خوشيءَ خوشي سان پنهنجي مال مان خرچ ڪري ٿو ۽ الله تعاليٰ جي راهه ۾ خرچ ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن.{ڊاڪٽر نور احمد سنڌي جو مضمون:"اضحي جا احڪام، تاريخ، اهميت ۽ فلسفو", مھراڻ رسالو سال 2017 شمارو 4, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}

 حوالا 

زمرو:اسلام ۽ سماج
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:عيد