ميان آدم شاھ ڪلھوڙو

ميان آدم شاھ ڪلھوڙوسورهين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ سنڌ جي مذهبي ۽ سماجي تاريخ جي هڪ اهم شخصيت هو. هو ڪلهوڙا قبيلي سان تعلق رکندڙ ۽ عباسي النسل هو، ۽ سيد محمد مھدي جونپوري جو خاص مريد هو. جڏهن سيد محمد مھدي سنڌ مان مڪي شريف روانو ٿيو، تڏهن ميان آدم شاهه سندس روحاني جانشين بڻيو ۽ سنڌ ۾ مھدي تحريڪ جي اثر کي منظم صورت ڏني<A BRIEF HISTORY OF SIND; 
CROW'S ACCOUNT OF SINDH Edited by Mubarak Ali, 2004 edition Fiction House.

خاندان 

عباسي ڪلهوڙن جو اصل قديم زمانن ۾ ڳولهي نٿو لڀي، پر تاريخ ۾ سندن پهريون ذڪر ڏهين صدي عيسويءَ ۾ ملي ٿو. عباسي نسل مان ميان اوڍاڻو مڪران ۾ هڪ نيڪ ۽ پرهيزگار شخص هو، جنهن جا ڪيترائي مريد ٿيا. سندس اولاد مان ٿل نالي شخص اوڀر طرف لڏي مڪران کي گادي واري شھر ڪھره ٻيلو ۾ آباد ٿيو. ٿل جو پوٽو چنياه يا جهوڻيا خان جانشيني اختلاف سبب وڌيڪ اوڀر طرف ڳوٺ کمڀاٿ ۾ رهيو، جتي مقامي سردار کيس ڄاٽو بڻايو. جهونيا جو پٽ محمد ڪلهوڙن جو اهم وڏو ڏاڏو سمجھيو وڃي ٿو. 1204ع کان 1557ع تائين خاندان گمناميءَ ۾ رهيو، پر ميان آدم شاھ ڪلهوڙو، محمد کان نائون نسل، سان خاندان ٻيهر نمايان ٿيو، جنهن چانڊڪا پرڳڻي ۾ رهندي ڪلهوڙن جي قيادت سنڀاليTHE KALHORA DYNASTY AND ITS OVERTHROW  BY THE TALPUR CHIEFS OF SIND.  BY A. B. ADVANI, M.A., LL. B.  (Read on 20th May, 1934) Journal of Sindh Historical Society, Vol 1, Part 2, 1934

زندگي جو احوال

1586ع ۾، مشهور نواب خانِ خانان, جيڪو شهنشاهه اڪبر جي شاهي فوج جو سپهه سالار هو, سنڌ آيو ۽ ميان آدم شاھ کي چانڊڪا پرڳڻي جي زمينداري عطا ڪئي. اهڙيءَ ريت ڪلهوڙا، جيڪي اڳ مذهبي فقير هئا، هاڻي زميندار بڻجي ويا ۽ سندن طاقت وڌڻ لڳي. ڀرپاسي وارا زميندار، جن جي نقصان تي ڪلهوڙا ترقي ڪري رهيا هئا، حسد ۾ اچي ويا ۽ سندن اُڪساءَ تي ڪلهوڙا منتشر ڪيا ويا. ان وقت ميان آدم شاھ ملتان ۾ هو، جتي کيس قتل ڪيو ويو. سندس آخري خواهش موجب، سندس لاش سکر آندو ويو ۽ اتي دفن ڪيو ويوTHE KALHORA DYNASTY AND ITS OVERTHROW  BY THE TALPUR CHIEFS OF SIND.  BY A. B. ADVANI, M.A., LL. B.  (Read on 20th May, 1934) Journal of Sindh Historical Society, Vol 1, Part 2, 1934. ميان آدم شاهه ڪلهوڙا ۽ سندس جماعت، مذهبي تحريڪ مان سياسي ۽ سماجي طاقت ڏانهن وڌندڙ عمل جي نمائندگي ڪن ٿا، جنهن بعد ۾ ڪلهوڙا گهراڻي جي سياسي عروج لاءِ بنياد فراهم ڪيو. تحفة الڪرام موجب سن 1592ع ۾ مغل ڪمانڊر عبدالرحيم خانخانان سنڌ جي فتح وقت ميان آدم شاھه وٽ دعا لاءِ آيو ھو. خانخانان بزرگ جي لنگر خاني لاءِ چانڊڪي پرڳڻي۾ جاگير ڏني ھئي، ليڪن اڳتي ھلي مغلن ۽ آدم شاھ ۾ تصادم ٿيو. ميان صاحب کي ملتان ۾ کڻي ويا، جتي کيس ڦاسي ڏنائون.سنڌ ۾ ڪلھوڙا حڪمراني  (ھڪ سرسري جائزو) --محمد نامدار خان بوزائي ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ 2004ع

مقبرو

آدم شاهه جي ٽڪري، سکر، ميان آدم شاھ ڪلهوڙو جي مقبري سبب مشهور آهي. هي مقبرو 1768ع ۾ سنڌ جي حڪمران ميان غلام شاھ ڪلهوڙي تعمير ڪرايو.

 حوالا