شام

شام (Syria)، سرڪاري طور تي شام جي عرب جمهوريه، اولهه ايشيا جو هڪ ملڪ آهي جيڪو مشرقي رومي سمنڊ ۽ ليوانت جي علائقي ۾ واقع آهي. هن جي اولهه ۾ رومي سمنڊ، اتر ۾ ترڪي، اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ عراق، ڏکڻ ۾ اردن ۽ ڏکڻ اولهه ۾ اسرائيل ۽ لبنان آهن. اهو هڪ عبوري حڪومت جي ماتحت آهي ۽ 14 گورنريٽ تي مشتمل آهي. دمشق راڄڌاني ۽ حلب  سڀ کان وڏو شهر آهي. 1,85,180 چورس ڪلوميٽر (71,500 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي ٻه ڪروڙ پنجاهه لک جي آبادي سان، اهو 57هون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ۽ ايراضي جي لحاظ کان 87هين وڏو ملڪ آهي. اهو مارچ 2011 کان گهرو ويڙهه ۾ جڙيل آهي. شام جي آبادي ۾ %74 سني مسلمان، %12 علوي شيعه، %10 عيسائي، %3 دروز، %1 اسماعيلي شيعه،  %0.4 اثناعشري شيعه ۽ 0.1٪ يزدي آهن.

نالو "شام" تاريخي طور تي هڪ وسيع علائقي جي حوالي سان  آهي، وسيع طور تي سر زمين شام (Levant) سان مترادف ۽ عربي ۾ الشام جي نالي سان مشهور آهي. جديد رياست ڪيترن ئي قديم سلطنتن جي ماڳن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ 3 صدي قبل مسيح جي "ابلان تهذيب" شامل آهي. دمشق ۽ حلب وڏي ثقافتي اهميت جا شهر آهن. دمشق اموي خلافت جو گاديءَ جو هنڌ هو ۽ مصر ۾ مملوڪ سلطنت لاءِ صوبائي گاديءَ جو هنڌ هو. جديد شام جي رياست، صدين جي عثماني حڪومت کان پوءِ، فرانسيسي مينڊيٽ جي طور تي 20 صدي جي وچ ڌاري قائم ڪئي وئي. رياست اڳوڻي عثماني حڪمران شامي صوبن مان نڪرڻ لاءِ سڀ کان وڏي عرب رياست جي نمائندگي ڪئي. اها 1945ع ۾ پارلياماني جمهوريه جي طور تي فرانس کان آزاد ٿيو جڏهن پهرين شامي جمهوريه گڏيل قومن جو هڪ باني ميمبر بڻجي ويو، هڪ اهڙو عمل جنهن قانوني طور تي فرانس جي مينڊيٽ کي ختم ڪيو. فرانسيسي فوجون اپريل 1946 ۾ واپس ٿيو ۽ قوم کي حقيقي آزادي ملي. 

آزاديءَ کان پوءِ وارو دور 1949ع کان 1971ع جي وچ ۾ ملڪ ۾ ڪيترن ئي فوجي بغاوتن سان ڀريل هو. سال 1958ع ۾ شام مصر سان هڪ مختصر اتحاد ۾ داخل ٿيو، جيڪو 1961ع جي بغاوت ۾ ختم ڪيو ويو. بعث پارٽي جي فوجي ڪميٽي پاران ڪيل 1963ع جي بغاوت هڪ پارٽي جي رياست قائم ڪئي، جيڪا 1963ع کان 2011ع تائين، مؤثر طور تي شهرين جي آئيني تحفظ کي معطل ڪندي، مارشل لاء تحت شام کي هلائي. بعثي گروهن جي اندروني طاقت جي جدوجهد سال 1966ع ۽ 1970ع ۾ وڌيڪ بغاوتن جو سبب بڻي، جنهن جي نتيجي ۾ حافظ الاسد اقتدار ۾ آيو. اسد جي ماتحت، شام هڪ موروثي آمريت بڻجي ويو ۽ حڪومت طاقت سان گڏ سندس خاندان جي چوڌاري مضبوط ٿي. اسد سال 2000ع ۾ وفات ڪري ويو ۽ هن کانپوء سندس پٽ، بشار الاسد کي تخت تي ويٺو.  

سال 2011ع ۾ "عرب بهار" کان وٺي، شام ڪيترن ئي ملڪن جي شموليت سان هڪ گهڻ طرفي گهرو ويڙهه ۾ جڙيل آهي، جنهن جي نتيجي ۾ پناهگيرن جي بحران جو سبب بڻيل آهي، جنهن ۾ 60 لک کان وڌيڪ پناهگير ملڪ مان بي گهر ٿي ويا آهن. سال 2024ع جي آخر ۾ مخالف قوتن جي اتحاد کان حملن جو هڪ سلسلو دمشق جي قبضي ۽ اسد جي حڪومت جي زوال جو سبب بڻيو. 

زرخيز ميدانن، بلند جبلن ۽ ريگستانن جو ملڪ، شام مختلف نسلي ۽ مذهبي گروهن جو گهر آهي. عرب سڀ کان وڏو نسلي گروهه آهن ۽ سني مسلمان سڀ کان وڏو مذهبي گروهه آهي. دمشق تي باغي قوتن جي قبضي تائين، اهو واحد ملڪ هو جنهن تي بعث پارٽي جي حڪومت هئي. بعثي حڪومت هڪ مطلق العنان آمريت هئي، جنهن ۾ اسد خاندان جي چوڌاري شخصيت جو هڪ جامع ڪلچر هو ۽ ان جي سخت گهريلو جبر ۽ جنگي ڏوهن جي لاءِ وڏي پيماني تي مذمت ڪئي وئي. 

اسد جي زوال کان اڳ، شام سال 2024ع جي نازڪ رياستن جي انڊيڪس ۾ چوٿين نمبر تي خراب هو ۽ اهو صحافين لاءِ دنيا جي خطرناڪ ترين جڳهن مان هڪ هو. پريس جي آزادي انتهائي محدود هئي ۽ ملڪ 2024ع جي ورلڊ پريس فريڊم انڊيڪس ۾ ٻئين نمبر تي هو. اهو وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا علائقي (MENA) ۾ سڀ کان وڌيڪ بدعنوان ملڪ هو ۽ 2023ع جي بدعنواني تصور جي انڊيڪس تي عالمي سطح تي ٻيو نمبر بدترين ملڪ هو.  

شام پڻ اسد جي اسپانسر ڪيل ڪئپٽيگن منشيات انڊسٽري جو مرڪز بڻجي چڪو هو، هر سال اربن ڊالر جي غير قانوني منشيات برآمد ڪري، ان کي دنيا جي سڀ کان وڏي نارڪو رياستن مان هڪ بڻائي. 

نالو
ڪيترائي ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته شام ​​جو نالو اٺين صدي قبل مسيح مان لوئن جي اصطلاح "سورا" مان نڪتل آهي ۽ قديم يوناني نالو "Σύριοι" (سيروئي) يا "Σύροι" (سائيروئي)، ٻئي اصل ۾ اتر ۾ ميسوپوٽيميا (موجوده عراق ۽ اتر اوڀر شام) "Ašūr" (آشور) مان نڪتل آهن. تنهن هوندي به، يوناني سيليوسد سلطنت (323-150 ق.م.) کان وٺي، هي اصطلاح ليوانت تي پڻ لاڳو ڪيو ويو ۽ هن نقطي کان يونانين ميسوپوٽيميا جي اسورين ۽ ليوانت جي آرامين جي وچ ۾ فرق کان سواءِ اصطلاح لاڳو ڪيو. مکيه وهڪرو جديد علمي راءِ سختيءَ سان ان دليل جي حمايت ڪري ٿو ته يوناني لفظ "Ἀσσυρία" (اسوريا) سان لاڳاپيل آهي ۽ آخرڪار اڪاڊين آشور مان نڪتل آهي. يوناني نالو فونيشين "ʾšr" (اسور) يا "ʾšrym" (اسروم) آشورين سان ملندڙ جلندڙ نظر اچي ٿو، جيڪو اٺين صدي قبل مسيح جي چائينيڪوئي (chineköy) لکت ۾ درج آهي. 

لفظ طرفان نامزد ٿيل علائقو وقت سان تبديل ٿي چڪو آهي. ڪلاسيڪي طور تي، شام رومي سمنڊ جي اڀرندي ڪناري تي واقع آهي، ڏکڻ ۾ عربستان ۽ اتر ۾ ايشيا ڪوچڪ جي وچ ۾، عراق جي حصن کي شامل ڪرڻ لاءِ اندرين طرف پکڙيل آهي. جيتوڻيڪ پليني جي وقت تائين، هي وڏو شام رومن سلطنت جي ڪيترن ئي صوبن ۾ ورهايل هو (پر سياسي طور تي هڪ ٻئي کان آزاد): "يهوديا" (Judea)، بعد ۾ 135 عيسوي ۾ "فلسطينا" سان نالو تبديل ڪيو ويو (اهو علائقو جيڪو جديد ڏينهن جي اسرائيل، فلسطيني رياست ۽ اردن سان لاڳاپيل آهي) انتهائي ڏکڻ اولهه ۾؛ فونيق (194ع ۾ قائم ڪيل) جديد لبنان، دمشق ۽ حمص جي علائقن سان لاڳاپيل ۽ ڪل سيريا (يا خالي شام).

تاريخ
اسلام کان اڳ
شام ۽ سر زمين شام جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي. اهو فونيشين جي تحت هڪ ملڪ رهيو، پوء ايران جي هخامنشي سلطنت، رومن سلطنت ۽ پوء مشرقي رومن سلطنت جو حصو رهيو. انهن ڏينهن ۾ شام جا ماڻهو سرياني ٻولي ڳالهائيندا هئا ۽ سرياني اکر استعمال ڪندا هئا، جڏهن ته شام ​​جو شهر انطاکيه عيسائين جي اهم شهرن مان هڪ هو.

اسلامي دور 
سال 640ع ۾ خالد بن وليد جي اڳواڻيءَ ۾ خلافت راشده جو لشڪر شام فتح ڪيو. 7هين صدي جي وچ ڌاري، اموي خاندان دمشق کي سلطنت جي گاديء جو هنڌ بڻايو. * 



  خلافت جي طاقت بعد ۾ اموي دور ۾، بنيادي طور تي ٻڌ عنواني ۽ عيش و عشرت جي سبب گهٽجي وئي ۽ نتيجي ۾ 750ع ۾ عباسي خاندان پاران اموي خاندان جو تختو اونڌو ڪيو ويو، جنهن سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ بغداد منتقل ڪيو. عربي ٻولي، جن کي اموي دور ۾ سرڪاري ٻولي جي حيثيت ڏني وئي هئي، بازنطيني دور جي يوناني ۽ آرامي ٻولين کي تبديل ڪندي، غالب ٻولي بڻجي وئي. سال 887ع ۾ مصر جا تولوني، عباسين کي شڪست ڏئي ۽ شام تي قبضو ڪيو ۽ انهن کي بعد ۾ مصر ۾ رهندڙ اخشيدين تبديل ڪيو ۽ پوءِ ان جي جاءِ تي همدانين، جيڪا حلب جا رهندڙ هئا، جن جي بنياد سيف الدوله رکيو، حاڪم بڻجي ويا.

پهرين صليبي جنگ دوران، عيسائي ويڙهاڪن فلسطين ۽ شام جي ڪجهه حصن تي قبضو ڪيو جن ۾ انطاڪيه، لازڪيه، طرطوس ۽ دمشق جا علائقا شامل هئا. هڪ سؤ سالن کان پوءِ سلطان صلاح الدين ايوبي عيسائي فوجن کي حطين جي جنگ ۾ شڪست ڏئي شام ۽ فلسطين سميت سموري علائقي کي واپس وٺي ڇڏيو. هن ليوانت (فلسطين ۽ شام) کي مصر ۾ پنهنجي تخت جي هڪ صوبي جي حيثيت سان شامل ڪيو. سر زمين شام ڪيترن ئي مسلمان حڪمرانن کي ڏٺو جيئن ايوبي، مملوڪ ۽ بعد ۾ اها عثماني سلطنت جو حصو بڻجي ويو.

 20هين صدي کان پوء 
جڏهن پهرين عالمي جنگ شروع ٿي ته شام ​​۽ ٻين ڪيترن هنڌن تي عثماني سلطنت حڪومت هئي. جڏهن اها ختم ٿي، فرانس لبنان ۽ شام ۽ برطانيه عراق، اردن ۽ فلسطين تي قبضو ڪيو. هنن سال 1920ع ۾ عراق ۽ شام جي وچ ۾ سرحد ٺاهي، فرانس جو 1946ع تائين شام تي قبضو رهيو، جيستائين شام هڪ آزاد ملڪ بڻجي ويو. 


  شام اسرائيل سان ڪيتريون جنگيون وڙهيون، پڻ ان جو علائقو، گولان هائٽس 1967ع کان اج تائين اسرائيل جي قبضي ۾ آهي. بعث پارٽي 1963ع ۾ بغاوت سان اقتدار تي قبضو ڪيو ۽ جنتا جي حڪومت قائم ڪيو. * 



 * 



    سال 1970ع ۾ بشار الاسد جي پيءُ حافظ الاسد هڪ ٻي بغاوت سان اقتدار سنڀاليو ۽ شام جي بعثي رياست کي هڪ خانداني مطلق العنان رياست ۾ تبديل ڪري ڇڏيو،* 



  * 



  جنهن ۾ منظم ظلم ۽ انساني حقن جي وڏي پئماني تي ڀڃڪڙي ڪئي وئي. * 



  سال 2000ع ۾، جڏهن حافظ الاسد  گذاري ويو، هن جو پٽ، بشار الاسد حڪومت ۾ آيو.* 



 * 





سال 2011ع ۾، حڪومت مخالف احتجاج کي صدر بشار الاسد طرفان وحشي طور تي دٻايو ويو، نتيجي ۾ بشار الاسد جي خلاف پوري شام ۾ ويڙهه شروع ٿي ويو. بشار الاسد شامين جي خلاف بيشمار ظلم ڪيو، جن ۾ قتل عام، بکايل محاصرو ۽ ڪيميائي حملا شامل آهن،* 



  * 



  * 



  جن ۾ 4,00,000 شامي مارجي ويا.* 



  * 



  جنگ جي وچ ۾، کرد اتر شام جي هڪ وڏي حصي، "روجاو" تي قبضو ڪيو.* 



  سال 2016ع ۾، اسد روس ۽ ايران جي اعلي جنگي خدمات سان شام جو گهڻو حصو ٻيهر حاصل ڪيو.* 





ڪيترن ئي عنصرن، بشمول 2019ع جي ڪورونا مها وبا* 

    ۽ نيٽو جي مداخلت،* 



  ڪيترن ئي سالن کان ڊسمبر 2024ع تائين گهرو ويڙهه کي منجمد تڪرار بڻائي ڇڏيو هو.* 



  ڊسمبر 2024ع ۾، ٻيهر منظم ٿيل باغي قوتون، جيڪا هڪ ڏهاڪي تائين غائب ٿي وئي هيون، * 



 وڏي پيماني تي گھڻ رخي حملا شروع ڪيا، جيئن ته روسي ۽ ايراني فوجي موجودگي، مبينا طور تي يوڪرين حملي ۽ اسرائيل سان تڪرار ۾ هن ملڪن جي لاڳاپيل ملوث هجڻ جي ڪري، ڪمزور ٿي وئي.* 



  شام جا ٽي وڏا شهر حلب، حمص ۽ درعا، * 



  هڪ هفتي اندر باغين جي قبضي ۾ اچي ويا، * 



  جن شام جي راڄڌاني دمشق کي به گھيرو ڪيو.* 





8 ڊسمبر 2024ع تي، بشار الاسد راڄڌاني کان ڀڄي ويو جيئن باغي اندر داخل ٿي ويا.* 



  اسد جي حفاظت ڪرڻ واري طاقت،  روس دعوي ڪئي ته بشار الاسد شام ڇڏي ماسڪو ۾ پناه وٺيو آهي.* 



  * 



  راڄڌاني اندر باغين شام ۾ ڇهن ڏهاڪن جي بعثي حڪومت جي خاتمي جو اعلان ڪيو.* 



   * 



  متحد اپوزيشن اعلان ڪيو ته محمد البشير، جيڪا ترڪي جي قبضي واري اتر اولهه شام ​​۾ عارضي سالويشن حڪومت جو اڳوڻو اڳواڻ هو، شام جي عبوري حڪومت جو سربراهه نامزد ڪيو ويو، توقع آهي ته هن مارچ 2025ع تائين خدمت ڪندو.* 





 جاگرافي 

 حڪومت ۽ سياست 

 معيشت 

 آباديات 

 ثقافت 

پڻ ڏسو
:باب:وچ اوڀر
 حمص
 حلب
 سرزمين شام

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا 

زمرو:شام
زمرو:ملڪ
زمرو:مشرق
زمرو:فلسطين
زمرو:جمهوريتون 
زمرو:فلسطين علائقو
زمرو:سرزمين شام
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ
زمرو:اولھه ايشيا جا ملڪ
زمرو:ويجهي اوڀر جا ملڪ 
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:1948 ۾ قائم ٿيل ملڪ ۽ علائقا