پاڪستان جا ضلعا

پاڪستان جا ضلعا () پاڪستان جي ٽين سطح جون انتظامي ورھاستون آهن، جيڪي صوبن ۽ ڊويزنن کان هيٺ آهن، پر مقامي حڪومتن جو پھريون درجو ٺاهن ٿا. پاڪستان ۾ گڏيل طور تي 170 ضلعا آهن، جن ۾ گاديءَ جي هنڌ ۽ آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان جا ضلعا شامل آهن. اهي ضلعا اڳتي هلي تعلقن ۽ يونين ڪاؤنسلن ۾ ورهايل آهن.

 تاريخ 

1947ع ۾ جڏهن پاڪستان آزاد ٿيو تہ ملڪ جا 124 ضلعا هئا. 1969ع ۾ اوڀر پاڪستان ۾ 2 نوان ضلعا (تنگيل ۽ پتوکلي) ٺاهيا ويا، جنھن ساڻ ضلعن جو ڪل انگ 126 ٿي ويو. بنگلاديش جي آزاديءَ سان پاڪستان پنھنجا 20 ضلعا وڃائي ويٺو ۽ پوءِ 106 ضلعا وڃي بچيا. 2001ع ۾ ڪراچي جي 5 ضلعن ڪراچي سينٽرل، ڪراچي ايسٽ، ڪراچي سائوٿ، ڪراچي ويسٽ ۽ ملير کي ضم ڪري ڪراچي ضلعو جنھن اهو انگ 102 تائين گهٽجي ويو. ڊسمبر 2004ع ۾ ضلعن جو تعداد ٻيھر وڌي 106 ٿي ويو، جڏهن سنڌ صوبي ۾ چار نوان ضلعا ٺاهيا ويا جن مان هڪ (عمرڪوٽ) 2000ع تائين موجود هو ۽ ٽي ضلعا (ڪشمور، قمبر ۽ ڄامشورو) نوان ٺاهيا ويا. ميرپورخاص، جيڪب آباد، لاڙڪاڻي ۽ دادو ضلعن مان ساڳي ئي وقت نوان ضلعا جوڙيا ويا. مئي 2005ع ۾ پنجاب جي صوبائي حڪومت ننڪانہ صاحب کي شيخوپوره ضلعي جي هڪ تعلقي مان وڌائي پنھنجي حق ۾ ضلعي جو درجو ڏئي هڪ نئون ضلعو بڻايو. 11 جولاءِ 2011ع تي، سنڌ حڪومت ڪراچي ڏکڻ، ڪراچي اوڀر، ملير، ڪراچي اولھ، ۽ ڪراچي سينٽرل ضلعا ٻيھر بحال ڪيا. بعد م 2013ع ۾، ڪراچي اوڀر ضلعي مان ڪورنگي ضلعو ٺاھيو ويو. آزاد ڄمون ۽ ڪشمير ۾، حڪومت جو هڪ ٻيو درجو ٽن انتظامي ڊويزنن مان 10 ضلعن ۾ ٺاهيو ويو. گلگت بلتستان ۾ 14 ضلعا آهن جن کي ٻن علائقن گلگت ۽ بلتستان جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي. 2018ع ۾ وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن (فاٽا) کي خيبرپختونخوا صوبي ۾ ضم ڪيو ويو ۽ فاٽا ايجنسين کي ضلعن ۾ تبديل ڪيو ويو.

چاغي علائقي جي لحاظ کان پاڪستان جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي جڏهن تہ لاهور ضلعو 2017ع جي مردم شماري ۾ ڪل آبادي 11,126,285 سان گڏ آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو ضلعو آهي. ڪوئيٽا بلوچستان جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي آبادي جي لحاظ سان 2017ع جي مردم شماري ۾ ڪل آبادي 2,275,699 آهي. بھاولپور علائقي جي لحاظ کان پنجاب جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي. 2017ع جي مردم شماري ۾ چترال علائقي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو آهي ۽ پشاور خيبرپختونخواھ کان آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو آهي. ايراضي جي لحاظ کان سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو ٿرپارڪر آهي ۽ آبادي جي لحاظ کان ڪراچي اولھ 3,914,757 جي آبادي سان 2017ع جي مردم شماري مطابق سڀ کنا وڏو ضلعو آھي. ڪراچي ڊويزن جي ڇھن ضلعن جي گڏيل آبادي 2017ع جي مردم شماري ۾ 16 ملين کان مٿي آهي، ڪراچي ڊويزن جي انھن ڇھن ضلعن جي سراسري آبادي 2.675 ملين کان وڌيڪ آهي. نيلم ۽ ڪوٽلي آزاد ڪشمير جا ايراضي ۽ آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏا ضلعا آهن. گلگت ايراضي ۽ آبادي جي لحاظ کان گلگت بلتستان جو سڀ کان وڏو علائقو آهي.

 انتظاميہ 

 ڊپٽي ڪمشنر 
ڊپٽي ڪمشنر (عام طور تي "DC" طور سڃاتو ويندڙ) ضلعي جو ايگزيڪيوٽو سربراھ ھوندو آهي. ڊپٽي ڪمشنر حڪومت طرفان پاڪستان ايڊمنسٽريٽو سروس مان مقرر ڪيا ويندا آهن.

 ضلعي ڪائونسل 
ضلعي ڪائونسل (يا ضلع ڪائونسل ) ضلعي سطح تي هڪ مقامي حڪومتي ادارو آهي.

ضلعي ڪائونسل جي ڪمن ۾ ضلعي اندر روڊن ۽ پلن جي تعمير ۽ سار سنڀال، اسپتالن ۽ ڊسپينسرين جي تعمير، اسڪول ۽ تعليمي ادارا، صحت جون سھولتون ۽ صفائي سٿرائي، پيئڻ جي پاڻي لاءِ ٽيوب ويل، ريسٽ هائوسز، ۽ يونين ڪائونسلن جي سرگرمين ۾ رابطا شامل آهن.

 صوبا ۽ علائقا 

+ نمبر صوبو يا علائقو ڊويزن(ون) ضلعو(ضلعا) ايراضي(km2) آبادي(2017ع) گهاٽائي(ماڻھو/km2) 1 آزاد ڄمون ۽ ڪشمير 3 10 13,297 4,045,366 304.23 2 بلوچستان 836 347,190 12,344,408 35.55 3 گلگت-بلتستان 3 14 72,971 1,492,924 47.96 4 اسلام آباد وفاقي گاديءَ جو ھنڌ 1 1 906 2,006,572 2,214.76 5 خيبر پختونخوا 7 38 101,741 35,525,047 349.17 6 پنجاب 1142 205,344 110,012,442 535.74 7 سنڌ 7 30 140,914 47,886,051 339.82

 صوبن ۽ علائقن جي ضلعن جي فھرست 
 بلوچستان 

thumb
 # ضلعو صدر ھنڌ ايراضي(km²) آبادي(2017ع) گھاٽائي(ماڻھو/km²) ڊويزن1اواراناواران29,510122,0114قلات2برکاڻبرکاڻ3,514171,55648.8زوب3چاغيچاغي44,748226,0085ڪوئيٽا4ڊيرا بگٽيڊيرا بگٽي10,160312,60331سبي5گوادرگوادر12,637263,51421مڪراڻ6ھرنائيھرنائي4,09697,01724سبي7جعفر آباد ضلعوڊيرا الھيار2,445513,813210نصير آباد8جھل مگسيجھل مگسي3,615149,22541نصير آباد9ڪڇيڍادر7,499237,03032نصير آباد10قلاتقلات6,622412,23262قلات11ڪيچتربت22,539909,11640مڪراڻ12خارانخاران8,958156,15217قلات13خضدارخضدار35,380802,20723قلات14قلعو عبداللهچمن3,293757,578230ڪوئيٽا15قلعو سيف اللهقلعو سيف الله6,831342,81450زوب16ڪوھلوڪوھلو7,610214,35028سبي17لسٻيلواٿل15,153574,29238قلات18چمنچمن3,293757,578230ڪوئيٽا19لورالائيلورالائي9,830397,40040زوب20مستونگمستونگ5,896266,46145قلات21موسيٰ خيلموسيٰ خيل بازار5,728167,01729زوب22نصير آبادڊيرا مراد جمالي3,387490,538145نصير آباد23نوشڪينوشڪي5,797178,79631ڪوئيٽا24پنجگورپنجگور16,891316,38519مڪراڻ25پشينپشين7,819736,48194ڪوئيٽا26ڪوئيٽاڪوئيٽا2,6532,275,699858ڪوئيٽا27شيرانيشيراني2,800153,11655زوب28سبيسبي7,796135,57217سبي29صحبت پورصحبت پور7,796200,53826نصير آباد30واشڪواشڪ29,510176,2066قلات31زوبزوب20,297310,54415زوب32زيارتزيارت1,489160,422108قلات33سورابسوراب6,622412,23262قلات34اوستا محمداوستا محمد7,796200,53826نصير آباد35ڊڪيڊڪي153,000زوب36حبحب6,716339,64051قلات

 خيبر پختونخوا 

انگ ضلعو صدر ھنڌ ايراضي(km²) آبادي(2017ع)'' گھاٽائي(ماڻھو/km²) ڊويزن1ايبٽ آبادايبٽ آباد1,9671,332,912785ھزارہ2الائيالائي وادي N/AN/AN/Aھزارہ3باجوڙکر1,2901,093,684848مالاڪنڊ4بنونبنون1,2271,167,892952بنون5بٽگرامبٽگرام1,301476,612366ھزارہ6بونيرڊگر1,865897,319481مالاڪنڊ7چارسدهچارسده9961,616,1981,623پشاور8سينٽرل دير ضلعوواريمالاڪنڊ9ڊيرا اسماعيل خانڊيرا اسماعيل خان7,3261,627,132222ڊيرا اسماعيل خان10ھنگوھنگو1,097518,798473ڪوھاٽ11ھريپورھريپور1,7251,003,031581ھزارہ12ڪرڪڪرڪ3,372706,299209ڪوھاٽ13خيبرلنڊي ڪوتل2,576986,973383پشاور14ڪوھاٽڪوھاٽ2,545993,874390ڪوھاٽ15ڪرمپاراچنار3,380619,553201ڪوھاٽ16ڪولائي پلاسڪولائي - - -ھزارہ17لڪي مروتلڪي مروت3,164876,182277بنون18لوئر ديرتيمر ڳڙھ1,5821,435,917908مالاڪنڊ19لوئر ڪوھستانپٽان7,492784,711*105ھزارہ20ھيٺيون چترالچترال7,492784,711*105مالاڪنڊ21مالاڪنڊبٽ خيل952720,295757مالاڪنڊ22مانسھرہمانسھرہ4,5791,556,460340ھزارہ23مردانمردان1,6322,373,0611,454مردان24مھمند ضلعوگھلاني2,296466,984203پشاور25اتر وزيرستانميران شاھ4,707543,254 115بنون26نوشھرہنوشھرہ1,7481,518,540869پشاور27اورڪزئيڪلايا1,538254,356165ڪوھاٽ28پشاورپشاور1,2574,269,0793,396پشاور29شانگلاالپوري1,586757,810478مالاڪنڊ30مٿيون ڏکڻ وزيرستاناسپنڪائيڊيرا اسماعيل خان31ھيٺيون ڏکڻ وزيرستانواناڊيرا اسماعيل خان32صوابيصوابي1,5431,624,6161,053مردان33سواتسيدو شريف5,3372,309,570433مالاڪنڊ34ٽانڪٽانڪ1,679391,885233ڊيرا اسماعيل خان35تورغرجدبا497171,395345ھزارہ36اپر ديردير3,699946,421256مالاڪنڊ37اپر ڪوھستانداسو7,492784,711*105ھزارہ38مٿيون چترالبُوني - - -مالاڪنڊ

نوٽ: تازو فرنٽيئر ريجنس جا 7 ضلعا وفاقي منتظم شده قبائلي علائقا خيبر پختونخوا ۾ ضم ٿيا. آبادي ۽ ايراضي لاڳاپيل ضلعن ۾ شامل ڪئي وئي آھي.

 پنجاب 

کاٻو|thumb

 # ضلعو صدر ھنڌ ايراضي(km²) آبادي(2017ع) گھاٽائي(ماڻھوفيkm²) ڊويزن1اٽڪاٽڪ6,8581,883,556275راولپنڊي2بھاول نگربھاول نگر8,8782,981,919336بھاولپور3بھاولپوربھاولپور24,8303,668,106148بھاولپور4ڀڪرڀڪر8,1531,650,518202سرگوڌا5چڪوالچڪوال6,5241,495,982229راولپنڊي6چنيوٽچنيوٽ2,6431,369,740518فيصل آباد7ڊيرا غازي خانڊيرا غازي خان11,9222,872,201241ڊيرا غازي خان8فيصل آبادفيصل آباد5,8567,873,9101,345فيصل آباد9گجرانوالہگجرانوالہ3,6225,014,1961,384گجرانوالہ10گجراتگجرات3,1922,756,110863گجرانوالہ11حافظ آبادحافظ آباد2,3671,156,957489گجرانوالہ12ڄام پورڄام پورN/AN/AN/Aڊيرا غازي خان13جھنگجھنگ8,8092,743,416311فيصل آباد14جھلمجھلم3,5871,222,650341راولپنڊي15قصورقصور4,7963,454,996720لاھور16خانيوالخانيوال4,3492,921,986672ملتان17خوشابجوھر آباد6,5111,281,299197سرگوڌا18لاھورلاھور1,77211,126,2856,279لاھور19ليہليہ6,2911,824,230290ڊيرا غازي خان20لوڌرانلوڌران2,7781,700,620612ملتان21منڊي بھاءالدينمنڊي بھاءالدين2,6731,593,292596گجرانوالہ22ميانواليميانوالي5,8401,546,094265سرگوڌا23ملتانملتان3,7204,745,1091,275ملتان24مظفر ڳڙھمظفر ڳڙھ8,2494,322,009524ڊيرا غازي خان25نارووالنارووال2,3371,709,757732گجرانوالہ26ننڪانہ صاحبننڪانہ صاحب2,9601,356,374458لاھور27اوڪاڙااوڪاڙا4,3773,039,139694ساھيوال28پاڪپتنپاڪپتن2,7241,823,687669ساھيوال29رحيم يار خانرحيم يار خان11,8804,814,006405بھاولپور30راجن پورراجن پور12,3191,995,958162ڊيرا غازي خان31راولپنڊيراولپنڊي5,2865,405,6331,322راولپنڊي32ساھيوالساھيوال3,2012,517,560786ساھيوال33سرگوڌاسرگوڌا5,8543,703,588633سرگوڌا34شيخوپوراشيخوپورا3,0303,460,4261,142لاھور35سيالڪوٽسيالڪوٽ3,0163,893,6721,291گجرانوالہ36ٽوبہ ٽيڪ سنگھٽوبہ ٽيڪ سنگھ3,2522,190,015673فيصل آباد37وھاڙيوھاڙي4,3642,897,446664ملتان38تلہ گنگتلہ گنگ2999527,756180راولپنڊي39مريمريN/AN/AN/Aراولپنڊي40تونسہتونسہN/AN/AN/Aڊيرا غازي خان41ڪوٽ ادوڪوٽ ادوN/AN/AN/Aڊيرا غازي خان42وزير آبادوزير آبادN/AN/AN/Aگجرات

 سنڌ 

 انگ ضلعو صدر مقام ايراضي(km²) آبادي(2017) گھاٽائي(ماڻھو/km²) ڊويزن1بدينبدين6,7261,804,516268ڀنڀور2دادودادو7,8661,550,266197حيدرآباد3گھوٽڪيميرپور ماٿيلو6,0831,646,318270سکر4حيدرآبادحيدرآباد5,5192,199,463398حيدرآباد5جيڪب آبادجيڪب آباد5,2781,006,297191لاڙڪاڻو6ڄامشوروڄامشورو11,250993,14288حيدرآباد7ڪراچي سينٽرلڪراچي692,971,62643,067ڪراچي8ڪراچي اوڀرڪراچي1652,907,46717,610ڪراچي9ڪراچي ڏکڻڪراچي1221,791,75114,686ڪراچي10ڪراچي اولھڪراچي9293,914,7574,214ڪراچي11ڪشمورڪنڌڪوٽ2,5921,089,169420لاڙڪاڻو12خيرپورخيرپور15,9102,404,334151سکر13ڪورنگيڪورنگي952,457,01925,918ڪراچي14ڪياماڙيمورڙو ميربحر---ڪراچي15لاڙڪاڻولاڙڪاڻو1,9061,524,391205لاڙڪاڻو16مليرملير2,2682,008,901886ڪراچي17مٽياريمٽياري1,417769,349543حيدرآباد18ميرپور خاصميرپور خاص2,9251,505,876515ميرپور خاص19نوشھرو فيروزنوشھرو فيروز2,9451,612,373548شھيد بينظير آباد20قمبر شھدادڪوٽقمبر5,5991,341,042239لاڙڪاڻو21سانگھڙسانگھڙ10,7202,057,057192ميرپور خاص22شھيد بينظير آبادنوابشاھ4,5021,612,847358شھيد بينظير آباد23شڪارپورشڪارپور2,5121,231,481490لاڙڪاڻو24سجاولسجاول8,699781,967106ڀنڀور25سکرسکر2,5121,487,903592سکر26ٽنڊو الھيارٽنڊو الھيار5,165836,887162حيدرآباد27ٽنڊو محمد خانٽنڊو محمد خان2,310677,228293حيدرآباد28ٿرپارڪرمٺي19,6381,649,66184ميرپور خاص29ٺٽوٺٽو7,705979,81798ڀنڀور30عمرڪوٽعمرڪوٽ5,6081,073,146191ميرپور خاص

 آزاد ڄمون ۽ ڪشمير 

 # ضلعو صد ھنڌ ايراضي(km²) آبادي(1998ع)Azad Government of Jammu & Kashmir, Muzaffarabad, 2019. آبادي(2017ع) گھاٽائي(ماڻھو/km²) ڊويزن1مظفر آبادمظفر آباد1,642453,957650,370394مظفرآباد2ھٽيان مٿيونھٽيان بالا 854166,064230,529270مظفرآباد3نيلماٺمقام3,621125,712191,25153مظفرآباد4ميرپورميرپور1,010333,482456,200452ميرپور5ڀمبرڀمبر1,516301,633420,624297ميرپور6ڪوٽليڪوٽلي1,862563,134774,194416ميرپور7پونڇراولاڪوٽ855411,035500,571585پونچ8باغباغ770281,721371,919483پونچ9حويليفارورڊ ڪھوٽہ598111,694152,124254پونچ10سڌنوتيپلندري569224,091297,584523پونچ

 گلگت–بلتستان 


 # ضلعو صدر ھنڌ ايراضي(km²) آبادي(1998) ڊويزن1گھانچيکپلو6,40088,366بلتستان2اسڪردواسڪردو15,000214,848بلتستان3استورگوري ڪوٽ8,65771,666ديامر4ديامرچلاس10,936131,925ديامر5گذرگاڪچ9,635120,218گلگت6گلگتگلگت38,000243,324گلگت7ھنزہعلي آباد17,14580,355گلگت8کرمنگمادوپور20,000بلتستان9شگرشگر8,500109,000بتستان10 نگرنگر 15,56789,420گلگت11 گپيس–ياسينڦندرگلگت12تنگيرتنگيرديامر13ڊيرلڊيرلديامر14روندودمبوداسبلتستان

 پڻ ڏسو 

 پاڪستان جا انتظامي ايڪا
 پاڪستان جا شھري ضلعا
 پاڪستان جي انتظامي ايڪن جي فھرست بلحاظ انساني ترقي انڊيڪس

 حوالا 

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست جي فهرست