اسماعيل شيخ

مشهور اسڪالر ۽ لوڪ ادب جي ماهر شيخ محمد اسماعيل 21 -جنوري- 1926ع تي حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. هن پنهنجي ابتدائي -تعليم- نصرپور ۾ حاصل ڪئي، ورهاڱي کان اڳ سنڌي فائنل پاس ڪرڻ کان پوءِ هن جو ارادو پوليس ۾ ڀرتي ٿيڻ جو هو، پر والد جي خواهش تي مارچ 1948ع ڌاري -تعليم- کاتي ۾ -استاد- طور ڀرتي ٿيو. 1949ع ڌاري جڏهن ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- پي. ايڇ. ڊي ڪري واپس آيو ۽ 1951ع ڌاري علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ جي خواهش تي سنڌ يونيورسٽيءَ جي ايجوڪيشن شعبي ۾ -استاد- مقرر ٿيو ۽ سنڌي ادبي بورڊ جي سنڌي لوڪ ادب ۽ سنڌي لغت اسڪيم شروع ڪيائين ته هن شيخ اسماعيل کي به -ان- ڪم ۾ شامل ڪيو. شيخ محمد اسماعيل صاحب نه رڳو انهن ٻنهي اسڪيمن، پر شاهه جي رسالي جي ترتيب واري اسڪيم ۾ به ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب سان همڪار ۽ -ٻانهن- ٻيلي رهيو. لغت اسڪيم ۽ لوڪ ادب اسڪيم جي باقاعدي آفيس اولڊ ڪيمپس حيدرآباد ۾ قائم ٿي ته شيخ محمد اسماعيل صاحب ڪيترن ٻين ناميارن عالمن، اديبن سان گڏ اتي هڪ پورهيت اديب وانگر ڪم ڪيو ۽ پوري اڌ صدي ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- جي ساٿيءَ طور سندس ڪم ۾ مددگار رهيو. شيخ صاحب سان گڏ محمد بخش واصف، سردار علي شاهه ذاڪر، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو، اِبن حيات پنهور، ولي محمد طاهرزادو، -استاد- محمد يعقوب ميمڻ، طالب لوهار، ممتاز مرزا، عزيز شيخ ۽ ٻيا انهن اسڪيمن ۾ شامل رهيا. شيخ صاحب، ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب سان رفاقت دوران ڪيترن علمي مطالعاتي دورن ۽ لوڪ ادب جي ڪچهرين ۾ شامل رهيو. ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب جي اڪثر ڪتابن جي پروف ريڊنگ جو ڪم شيخ صاحب جي حوالي رهيو ۽ ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب اڪثر ڪتابن ۾ شيخ صاحب جي انهيءَ پورهئي جو اعتراف ڪيو آهي. 
شيخ صاحب، ڊاڪٽر صاحب سان ڀٽ شاهه ۾ ٿيندڙ ادبي ڪانفرنسن ۾ به ساٿي رهيو، شيخ صاحب بنيادي طور -استاد- هو، هُو پرائمري استادن جي نمائنده جماعت (پ ٽ الف) جي پهرئين باني صدر مرحوم جان محمد جماليءَ جو مخلص دوست ۽ بيباڪ ساٿي رهيو ۽ استادن جي مسئلي تي جڏهن به اعليٰ اختيارن سان گڏجاڻيون ٿينديون هيون ته هي ڳالهين واري -ٽيم- ۾ شامل هوندو هو. هُو منهن تي سچ چوندڙ شخص هو. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وقت جي صوبائي وزير -تعليم- سان ٿيل جهڙپون -ان- دور جي استادن کي ياد آهن، جنهنڪري کيس 8 مهينن لاءِ ملازمت کان بيدخل ٿيڻو پيو. -جنوري- 1986ع ۾ رٽائر ڪيائين. شيخ صاحب علامه آءِ. آءِ. قاضي تحقيقي اشاعتي رٿا، مهراڻ آرٽس ڪائونسل جي اشاعتي سلسلي ۽ ٻين ڪمن ۾ به ڊاڪٽر -بلوچ- جو ساٿي رهيو، کيس ادبي ۽ علمي خدمتن جي اعتراف طور 1998ع ۾ ڀٽ شاهه ۾ شاهه جي ميلي تي لطيف اوارڊ ڏنو ويو. 
فيبروري 1999ع ۾ سندس علمي خدمتن کي سامهون رکي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جو اڳوڻو چيئرمين ڊاڪٽر غلام علي الانا کيس اٿارٽيءَ ۾ وٺي آيو ۽ کيس -انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا- سيل جو انچارج ڪيائين. شيخ صاحب لغت آفيس کي ڇڏڻ لاءِ تيار نه هو، پر ڊاڪٽر الانا صاحب ۽ -ان- وقت جي سيڪريٽري -ثقافت- ۽ سياحت کاتي عبدالحميد -آخوند- جي گذارش تي هن اٿارٽيءَ ۾ اچي -انسائيڪلوپيڊيا- جي ڪم ۾ هٿ وڌو، کيس ڪارڪنن جي هڪ -ٽيم- مهيا ڪئي وئي، -جن- هزارين ڪتابن جي اڀياس ۽ مختلف ضلعن ۾ ڪارڪنن جي نيٽ ورڪ رستي انسائيڪلو پيڊيا جو هڪ هزار صفحن تي مشمل الف- پ تائين پهريون جلد تيار ڪري ورتو. جيڪو ايڊيٽنگ کان پوءِ ڇپائيءَ لاءِ وڃڻو هو، پر ڊاڪٽر الانا صاحب اٿارٽي ڇڏي ويو ۽ پوءِ اهو ڪم شيخ محمد اسماعيل جي زندگيءَ ۾ -اشاعت- جي زيور سان آراسته نه ٿي سگهيو. شيخ صاحب جي دل ڀڄي پئي. تُرت ئي 22 -جنوري- 2002ع تي وفات ڪري ويو، کيس ٽنڊي -آغا- حيدرآباد جي قبرستان ۾ مٽيءُ ماءُ حوالي ڪيو ويو.اسماعيل شيخ : (Sindhianaسنڌيانا)

 حوالا