گولڊ (سون)

سون يا گولڊ (Gold) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Au (لاطيني Aurum مان) ۽ ايٽمي نمبر 79 آهي. ان جي خالص شڪل ۾، اهو هڪ روشن، ٿورو نارنگي-پيلو، گهاٽو، نرم ۽ لچڪدار ڌاتو آهي. ڪيميائي طور تي، سون هڪ منتقلي ڌاتو، گروپ 11 جو هڪ عنصر ۽ نوبل ڌاتو مان هڪ آهي. اهو عنصرن جي رد عمل واري جدول ۾ ٻيو گهٽ ۾ گهٽ هجڻ ڪري، گهٽ ۾ گهٽ رد عمل ڪندڙ ڪيميائي عنصرن مان هڪ آهي. اهو معياري حالتن ۾ مضبوط آهي. 

سون اڪثر ڪري آزاد عنصر (اصلي حالت) ۾، نگٽس يا داڻن جي طور تي، پٿرن، رڳن ۽ جلو جي ذخيرن ۾ ٿئي ٿو. اهو هڪ مضبوط حل سيريز ۾ ٿئي ٿو جنهن ۾ اصلي عنصر چاندي (جيئن اليڪٽرم ۾)، قدرتي طور تي ٻين ڌاتو جهڙوڪ ٽامي ۽ پيليڊيم سان ملايو ويندو آهي، ۽ معدني شموليت جهڙوڪ پائرائٽ اندر. گهٽ عام طور تي، اهو معدنيات ۾ سون جي مرکبن جي طور تي ٿئي ٿو، اڪثر ڪري ٽيليوريم (سون ٽيليورائيڊس) سان.

سون گھڻن تيزابن جي مزاحمتي آهي، جيتوڻيڪ اهو ايڪوا ريگيا (نائيٽرڪ ايسڊ ۽ هائيڊروڪلورڪ ايسڊ جو مرکب) ۾ حل ٿئي ٿو، هڪ حل ٿيندڙ ٽيٽرا ڪلورواوريٽ اينيون ٺاهيندو آهي. سون صرف نائٽرڪ ايسڊ ۾ حل نه ٿيندو آهي، جيڪو چاندي ۽ بنيادي ڌاتو کي حل ڪري ٿو، هڪ ملڪيت جيڪا ڊگهي عرصي کان سون کي صاف ڪرڻ ۽ ڌاتو جي شين ۾ سون جي موجودگي جي تصديق ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جي ڪري 'ايڊ ٽيسٽ' جي اصطلاح پيدا ٿئي ٿي. سون سائانائيڊ جي الڪائن محلولن ۾ حل ٿئي ٿو، جيڪي کان کني ۽ اليڪٽروپليٽنگ ۾ استعمال ٿيندا آهن. سون پاري ۾ پڻ حل ٿئي ٿو، املگام مصر ٺاهيندو آهي، ۽ جيئن ته سون صرف هڪ محلول طور ڪم ڪري ٿو، اهو ڪيميائي رد عمل ناهي.

سون تي گھڻا تيزاب اثر نه ڪندا آهن، جيتوڻيڪ اهو "شاهي پاڻي" (Aqua Regia؛ نائٽرڪ ايسڊ ۽ هائيڊروڪلورڪ ايسڊ جو مرڪب) ۾ گھلندو آهي، ۽ حل ٿيندڙ ٽيٽرا ڪلورواوريٽ اينيون ٺاهيندو آهي. سون صرف نائٽرڪ ايسڊ ۾ گھلڻ وارو ناهي، جيڪو چاندي ۽ بنيادي ڌاتو کي گھلائيندو آهي، هڪ خاصيت جيڪا ڊگهي عرصي کان سون کي صاف ڪرڻ ۽ ڌاتو جي شين ۾ سون جي موجودگي جي تصديق ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جنهن جي ڪري 'ايڊ ٽيسٽ' جي اصطلاح کي جنم ڏنو ويندو آهي. سون سائانائيڊ جي الڪلين محلولن ۾ گھلندو آهي، جيڪي کان کني ۽ اليڪٽروپليٽنگ ۾ استعمال ٿيندا آهن. سون پاري ۾ به گھلندو آهي، املگام مصر ٺاهيندو آهي، ۽ جيئن ته سون صرف هڪ محلول جي طور تي ڪم ڪري ٿو، اهو ڪيميائي رد عمل ناهي.

هڪ نسبتاً غير رد عمل واري (inert) تت طور، سون هڪ قيمتي ڌاتو آهي جيڪو رڪارڊ ٿيل تاريخ ۾ سڪن، زيورن ۽ فن جي ٻين ڪمن لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي. ماضي ۾، سون جو معيار اڪثر ڪري مالي پاليسي جي طور تي لاڳو ڪيو ويندو هو. 1930ع جي ڏهاڪي ۾ سون جي سڪن کي گردش ڪندڙ ڪرنسي جي طور تي ٺهڻ بند ڪيو ويو ۽ 1971ع  کان پوءِ عالمي سون جي معيار کي فيٽ ڪرنسي سسٽم لاءِ ڇڏي ڏنو ويو.

سال 2023ع ۾، دنيا جو سڀ کان وڏو سون پيدا ڪندڙ ملڪ چين هو، ان کان پوءِ روس ۽ آسٽريليا هئا.  2020ع تائين، دريافت ٿيل سون جي مقدار 2,01,296 ٽن آهي. اهو هڪ مڪعب جي برابر آهي، جنهن جي هر پاسي جي ماپ تقريباً 21.7 ميٽر (71 فوٽ) آهي. دنيا ۾ پيدا ٿيندڙ نئين سون جو استعمال زيورن ۾ تقريباً 50 سيڪڙو، سيڙپڪاري ۾ %40 ۽ صنعتي استعمال ۾ %10 آهي. سون جي تار ۽ پتلي چادر وانگر ڇڪڻ جي صلاحيت، سنکنرن ۽ ٻين اڪثر ڪيميائي رد عملن جي مزاحمت، ۽ انهي سان گڏ بجلي جي چالکائي، سڀني قسمن جي ڪمپيوٽرائيزڊ ڊوائيسز ۾ سنکنرن جي مزاحمتي برقي ڪنيڪٽرن ۾ ان جي مسلسل استعمال جو سبب بڻيا آهن. (ان جو مکيه صنعتي استعمال). سون کي انفراريڊ شيلڊنگ، رنگين شيشي جي پيداوار، سون جو ڊيزائن ٺاهڻ، ۽ ڏندن جي بحالي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪجهه سون جي لوڻ اڃا تائين دوائن ۾ سوزش مخالف ايجنٽ طور استعمال ڪيا ويندا آهن.

ھڪ ڌاتو آھي جنھن کي قديم کان زماني زيور طور استعمال ڪيو وڃي ٿو. سون جو رنگ سونھري ٿيندو آھي. سون ٻين ڌاتن جھڙوڪ لوھ، چاندي، ٽامي وغيره کان وڌيڪ مھانگو آھي.

طب
alt=File|کاٻو|thumb

سون کي عربي ۾ ذهب، فارسي ۾ طلازر، ھندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ سونا، عقيان، آبريز، زرشمس ۽ مکنون چوندا آهن. طبي لحاظ کان ان جو اثر معتدل گرميءَ وارو آھي. اھو ھڪ چلڪڻي گهاٽي هيڊي رنگ جو ڌاتو آهي.طبي خاصيت مطابق هن جا ورق يا ڪشتو دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿا. جگر، معدي، گردن ۽ ذهن کي طاقت ڏين ٿا. ماليخوليا ۽ سوداوي بيمارين ۾ مفيد آهي. بدن کي ٿلهو ڪري قوت باهه کي وڌائي ٿو. گردي ۽ مثاني جي پٿري، بواسير جي رت، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ فائدي وارو آهي. هن جو سرمون اک جي روشنائي وڌائي، ڌنڌ ۽ ڦلي کي هٽائي ٿو..ڪتاب فرھنگ جعفري :؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ايڊيشن: 2007؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو

پڻ ڏسو
 آئسوٽوپ
 دوري جدول
 ڪيميائي عنصرن جي فهرست
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Gold www.rsc.org
 Gold at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
 Getting Gold 1898 book, www.lateralscience.co.uk
 , www.epa.gov
 Gold element information – rsc.org

زمرو:گولڊ (سون)
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪاپر گروپ
زمرو:منتقلي ڌاتو
زمرو:قيمتي ڌاتو
زمرو:بجلي جا پسرائيندڙ
Category:Noble metals
Category:Cubic minerals
Category:Minerals in space group 225
Category:Dental materials
Category:Native element minerals
Category:E-number additives
Category:Symbols of Alaska
Category:Symbols of California
Category:Chemical elements with face-centered cubic structure
Category:Coinage metals and alloys
Category:Symbols of Victoria

حوالا