سنڌ ڌرتي جي جوڙجڪ، زندگي ۽ تهذيب جو تاريخ وار چارٽ

ساڍا 4 ارب سال اڳ	 سنڌ ڌرتي تي	 زندگيءَ جو ڪو به آثار نه هو
 4 ڪروڙ 80 لک سال اڳ	 رني ڪوٽ جابلو سلسلي جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
 4 ڪروڙ 70 لک سال اڳ 	لڪي ۽ جهمپير وارين ٽڪرين جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
 3 ڪروڙ 60 لک سال اڳ 	کيرٿر جابلو سلسلي جو جڙڻ 	وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
 2 ڪروڙ 70 لک سال اڳ 	ناري وارين ٽڪرين جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
 1 ڪروڙ 85 لک سال اڳ 	گاج جابلو سلسلي جو جڙڻ	وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون، انسان جي حيواني نسل کان علحدگي 
 هڪ ڪروڙ 50 لک سال اڳ 	راما پٿيڪس انسان جو جنم 	انسان جي ابتدائي شڪل
 70 لک سال	 سواپٿيڪس (Sawapithecus) انسان جو جنم 	انسان جي ڪجهه سڌريل شڪل
 20 لک سال اڳ	 راوت ۾ اوائلي انسان جون ثابتيون پراڻي پٿر دور جي اوزارن جو استعمال
 20 لک سال اڳ 	منڇر جابلو سلسلي جو جڙڻ 	انسان، جانور، پکي، وڻ، ٻوٽا
 5 لک سال اڳ 	لوڻي ندي ننگر پارڪر ۾ انسان جي رهائش 	پراڻي پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، ٻولي جي تخليق
 50 هزار سال اڳ 	روهڙيءَ وارين ٽڪرين ۾ انسان جي رهائش 	پراڻي پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، پکين ۽ جانورن جو شڪار، باهه جي دريافت ۽ ٻولي جي تخليق
 15 هزار سال اڳ	 روهڙي، ڪراچي، حيدرآباد ۽ منڇر ڍنڍ وارن علائقن ۾ انسان جي رهائش	 وچين پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، جانور پالڻ ۽ زمين کيڙڻ
 8 هزار سال اڳ	 ڳوٺاڻيون زرعي ثقافتون قائم ٿيڻ، ڪکاواون گهر ٺاهڻ جي شروعات	 نئين پٿر دور ۾ زرعي سماج جو بنياد، اوائلي گهرن جي اڏاوات
 7 هزار 500 سال اڳ	 مهر ڳڙهه ۾ ڪکاوان گهر ٺاهڻ ۽ ڳوٺ ٻڌڻ ۽ پوکي راهي 	استعمال جا ٿانون، ڪڻڪ، جون ۽ ڪپهه جون پوکون
 4200 ق م م	ڪڙي گل محمد ۾ سرن ۽ پٿرن سان گهرن جي اڏاوات 	سرن ۽ پٿرن سان گهرن جي اڏاوات، 
 4000 ق - م	 اٽڪل 4000 ق - م ڌاري سنڌ ۾ ڪنڀارڪي چڪ جو بنياد پيو	ڪلي گل محمد ۽ مڊيگڪ ۾ ٿانون چڪ تي ٺهيل مليا
 4000 ق - م 	ڌات ڳولهي لڌي وئي	ٽامي مان اوزار ۽ هار سينگار جون شيون ٺهڻ لڳيون
 3500 ق م کان پوءِ	 وڏن شهرن جي اڏاوت	موهن جو دڙو، هڙاپا، چانهون جو دڙو
 1500 ق م تائين	 عروج تي پهتل شهري تمدن جو پوئتي پوڻ	 سوڪهڙي، ڏڪار ۽ ٻوڏن سبب شهر ڦٽڻ لڳا ۽ لڏپلاڻ ٿي
 1450 ق م کان پوءِ 	سنڌو ماٿري ۾ جهڪر ۽ جهانگار تمدن جي شروعا ت	ڦٽي ويل شهرن کي جهڪر ڪلچر جي ماڻهن اچي آباد ڪيو
ڪتاب: سنڌو سڀيتا جي اوسر، ليکڪ؛ رڪ سنڌي  پاران سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام
 حوالا 

زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان جي تاريخ