مير ايوب خان ڄام

هي لس ٻيلي جي  ڄامن جي خاندان مان هو. سندس
والد مير ڄام خان ڪالياڻي ٻيو، لسٻيلي رياست جو ڪيئي سال حاڪم رهيو. هن 1888ع ۾وفات ڪئي. هن پنج شاديون ڪيون هيون،  جن مان چار فرزند ٿيس: 1. ڄام مير عالي خان، 2. مير يعقوب خان، 3 مير ايوب خان، ۽ 4. مير مقبول خان. پهريون رياست جي گاديءَ تي ويٺو. رياستي سازشن کان محفوظ رهڻ لاءِ مير مقبول خان جي والده باقي ٽنهي فرزندن ۽ نياڻين سميت لڏي اچي ڪراچيءَ ۾ ويٺي. مير ايوب خان 8 جنوري 1881ع تي لسٻيلي جي شهر ۾ ڄائو هو. سندس ابتدائي تعليم ڪراچيءَ جي سنڌ مدرسي  ۾ ٿي. پوءِ پنهنجن ٻين ٻن ڀائرن: مير يعقوب خان ۽ مير مقبول خان سان گڏ، کيس ايچيسن  ڪاليج لاهور  (Aitchison College) ۾ پڙهڻ لاءِ موڪليو ويو، جتي هن ڪيترا انعام حاصل ڪيا. مئڪورٿ ينگ بڪرم ميڊل، 1900ع ۾، لارڊڪرزن کان مليس. 1903ع ۾ انگلينڊ ويو ۽ لنڪنس ان ( Lincoln's Inn) مان بئريسٽريءَ جي ڊگري وٺي آيو. 1906ع ۾ سنڌ ۾ واپس اچڻ بعد 1908ع ۾ کيس پروبيشنري ڊپٽي ڪليڪٽر مقرر ڪيو ويو ؛ پر ڇهن مهينن کان پوءِ نوڪري ڇڏي اچي ڪراچيءَ ۾ وڪالت ڪرڻ لڳو. سال کن پرئڪٽس ڪيائين، پر آخر اها به ڇڏي، رياست طرفان مقرر ڪيل پينشن تي گذر ڪرڻ لڳو. ۽ 1914ع کان 1927ع تائين ايران جو وائيس ڪائونسل ٿي رهيو. اعليٰ تعليم يافته هئڻ ڪري، کيس سرڪار طرفان ڪيترن ئي مختلف ادارن تي نامزد ڪيو ويندو هو، جن ۾ پوري وقت تي حاضر ٿي پنهنجا فرض سرانجام ڪندو هو.
1. ڪراچي ميونسپالٽيءَ تي پهرين آڪٽوبر 1910ع ۾ نامزد ٿيو ۽ 28 سالن تائين خدمت ڪندو رهيو. 2. ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جو ميمبر نامزد ٿيو. 3. سنڌ مدرسه بورڊ جو پنجويهه سال ميمبر رهيو ۽ ڪجهه وقت پريزيڊنٽ به  رهيو، 4. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جو ٽرسٽي ۽ ڪجهه وقت وائيس چيئرمين رهيو، 5. سنڌ ڪالجئٽ بورڊ جو ميمبر رهيو. 6. ليڊي ڊفرن اسپتال جو صلاحڪار ميمبر رهيو. 7 روٽري ڪلب جو پريزيڊنٽ رهيو. 8 ڪراچي ڪلب جو ميمبر رهيو. 9 فري ميسنري جو ميمبر رهيو. 10 انجمن ترقيءَ اردو جو ميمبر رهيو. 11 ينگ مينس مسلم ايسوسيئيشن جو ميمبر رهيو. 12. مسلم جيمخاني جو ميمبر ۽ پريزيڊنٽ ٿي، گهڻي وقت تائين، مختلف حيثيتن ۾ خدمت ڪيائين. 13. 1913ع ۾، آل انڊيا نيشنل ڪانگريس جي اٺاويهين اجلاس جي مرحبائي ڪاميٽيءَ جو ميمبر ٿي، ان جي ڪاميابيءَ لاءِ ڪوشش ڪيائين ۽ اجلاس ۾  جن سنڌي  ميمبرن ٺهراءَ پيش ڪري ڳالهايو هو، انهن مان هڪ هو. 14. پنجن سالن تائين ”سنڌ محمدن ايسوسيئيشن“ جو آنرري سيڪريٽري به رهيو، ۽ ”سنڌ هلال احمر سوسائٽي“ جو  چيئرمين ٿي ڪم ڪيو هئائين، جنهن ترڪن کي بلقان ۽ اٽليءَ جي جنگين وقت چندو گڏ ڪري مدد ۾ موڪليو هو. 15 جن ڏينهن ۾ ضلعي لوڪل بورڊ جا پريزيڊنٽ ڪليڪٽر هوندا هئا، 1921ع ۾ هن ضلع لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جو وائيس پريزيڊنٽ ٿي ڪم ڪيو. 16. ڪراچي ميونسپالٽي ۽ ”وار ليگ“ جو به وائيس پريزيڊنٽ رهي چڪو هو. 17. ٻه دفعا ڪراچي ميونسپل اسڪول بورڊ جو چيئرمين ٿي رهيو هو. 18. جڏهن آل انڊيا مسلم ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس جو اجلاس 1919ع ۾ خيرپور ميرس ۾ ڪٺو ٿيو هو، تڏهن هن کي ان جو آنرري سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو هو. 19 فري ميسنري جي لاج هارموني جو پاسٽ ماسٽر ۽ لاج ٽيمپرنس ۽ بينيوولنس جو پايو وجندڙ هو. 20 ڏهن سالن تائين ڪراچيءَ ۾ آنرري فرسٽ ڪلاس مئجسٽريٽ ٿي ڪم ڪيائين. 21. 1915ع ۾، بمبئي سرڪار کيس لوڪل بورڊ ائڪٽ ۾ درستين ڪرڻ لاءِ ماهرن جي ڪميٽيءَ تي مقرر ڪيو هو. هن سڄي عمر شادي نه ڪئي . علم ادب سان خاص دلچسپي هيس. اردو انگريزي ۽ پارسي شعرن جو بي انداز ذخيرو ياد هوندو هوس. جو تقرير ۽ گفتگو وقت مناسب موقعي تي پيش ڪندو هو. رنگين سوسائٽيءَ ۽ راڳ سان ڏاڍو شوق هوندو هوس. انگريزي ۽ اردو زبان ۾ فصاحت سان تقرير ڪندو هو. اردو فارسي ۽ سنڌيءَ ۾ شعر به چوندو هو. جڏهن به ڪا خاص مجلس ٿيندي هئي، تڏهن مير صاحب کي شريڪ ٿيڻ ۽ تقرير ڪرڻ لاءِ ضرور عرض ڪيو ويندو هو. سندس ٻه همشيرائون ڪوٽڙيءَ وارن مَلڪن، خان صاحب شاهنواز خان ۽ خانصاحب شير دل خان جي گهرن ۾ هيون. مير ايوب خان 5 مارچ 1945ع مطابق، 11 ربيع الآخر 1364ھ تي وفات ڪئي. ڪراچيءَ جي ميوا شاھ جي مقام ۾ مدفون آهي، ۽ سندس مزار تي هيٺيون ڪتبو لڳل آهي:
سوي عقبيٰ از جهانِ بي ثبات، با تبسم رفت، مير ايوب خان.
خوش ڪلام و صاحبِ علم، و ادب، بود گوهر درنگاه نڪته دان،
مِصرع تاريخ اين مقبول،گفت، شمع محفل رفت از بزم جهان.
(1364ھ)
ڪتاب: جنب گذاريم جن سين;مصنف:جي.ايم.سيد:ايڊيشن:2004ع.ڇپيندڙ؛سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو

 حوالا