لڪسمبرگ

لڪسمبرگ , روايتي نالو گرينڊ ڊچي آف لڪسمبرگ اولهائين يورپ ۾ هڪ خشڪي سان گھريل ملڪ آهي. ان جي حدون اولهه ۽ اتر ۾ بيلجيم, اوڀر ۾ جرمني ۽ ڏکڻ ۾ فرانس سان آهن. ان جو گاديءَ جو هنڌ لڪسمبرگ سٽي آهي جيڪو يورپي يونين جي چئن سرڪاري گاديءَ جي ھنڌن مان ھڪ آھي، جڏھن ته يورپي يونين جا ٻيا ٽي گاديءَ وارا شھر بروسیلز، فرينڪفرٽ ۽ اسٽراس برگ آھن. يورپي يونين جي عدالت انصاف لڪسمبرگ سٽي ۾ واقع آهي جيڪا يونين جي سڀ کان وڏي عدالت آھي.  ملڪ جي قومي ٻولي لڪسمبرگي آھي ۽ سرڪاري ٻولين ۾ جرمن ۽ فرينچ پڻ شامل آهن. 

ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر لڪسمبرگ سٽي) يورپي يونين جي چئن ادارتي سيٽن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي يورپي يونين جي ادارن, خاص طور تي يورپي يونين جي عدالت انصاف (يورپي يونين ۾ اعليٰ عدالتي اختيار) جي ميزباني ڪري ٿو. ھڪ ملڪ آھي.

تاريخ


لڪسمبرگ جي تاريخ جي شروعات 963ع کان سمجھي وڃي ٿي جڏھن ڪائونٽ سگفريڊ ٽرائر لڳ سينٽ ميڪسيمن جي خانقاہ لڳ رومن دؤر جي ھڪ قلعي سميت ٻہ قلعبنديون انھن جون پسگردائيون ۽ ھڪ مٿاھون پٿريلو علائقو حاصل ڪيا. سگفريڊ جي پوئيرن ان علائقي جو شادي، جنگ ۽ تعلقاتن ذريعي اضافو ڪيو. تيرھين صديءَ جي خاتمي وقت لڪسمبرگ جي ڪائونٽ جي حڪومت ھڪ وڏي علائقي تائين ڦھلجي چڪي هئي. 1308ع ۾ ھتان جو ڪائونٽ  ھينري ستون جرمن ماڻھن جو ۽ بعد ۾ پاڪ رومي ايمپائر جو بادشاھ ٿيو. لڪسمبرگ جي  شاھي گھراڻي  وچولي دؤر جي عروج واري زماني ۾ چار شھنشاھ پيدا ڪيا. 
1354ع ۾  پاڪ رومي ايمپائر جي شھنشاھ  چارلس چوٿين  لڪسمبرگ جي ڪائونٽي کي ڊچي آف لڪسمبرگ جو درجو ڏنو. جيڪا بعد ۾ ھبسبرگ نيدرلينڊز جي سترھن صوبن مان ھڪ صوبو بڻجي وئي صدين تائين لڪسمبرگ جو قلعو ۽ شھر فرانس جي بادشاھت ۽ ھبسبرگ جي علائقن وچ ۾ ھڪ وڏي اسٽريٽجڪ اھميت وارو خطو رھيو. فرانس جي بادشاھ لوئيس چوڏھين ۽ ھبسبرگ جي علائقن جي راڻي  ماريا ٿريسا جي ملڪيت رھڻ کانپوءِ لڪسمبرگ پھرين فرينچ ريپبلڪ جو ، پوء نيپولين بونا پارٽ جي حاڪميت واري پھرين فرينچ ايمپائر جو حصو رھيو. موجوده لڪسمبرگ جي گرينڊ ڊچي آزاد رياست طور بنياد 1815ع ۾ نيپولين جي زوال بعد ٿيندڙ ويانا ڪانگريس جي اجلاس ۾ وڌو ويو جنھن ۾ ان کي نيدرلينڊز جي  ولھيم پھرين جو ذاتي قبضو قرار ڏئي ان کي فرانس جي جارحيت کان تحفظ ڏيڻ لاء شھر لڳ پروشيا  فوجي گيريزن مامور ڪئي وئي 1839ع ۾ بيلجيئم واري انقلاب بعد واري صورتحال ۾ لڪسمبرگ جي فرينچ ٻولي ڳالهائيندڙن وارو علائقو بيلجيئم ۾ شامل ٿي ويو ۽ باقي لڪسمبرگش ٻولي ڳالھيندڙن وارو علائقو باقي بچيو جيڪو موجوده لڪسمبرگ آهي. آگسٽ 1914ع ۾ جرمن سامراج فرانس سان جنگ دؤران لڪسمبرگ جي غيرجانبداري باوجود ان تي حملو ڪري قبضو ڪيو جنھن سان اتان جي ريلوي لائين جو فوجي استعمال ڪيو ويو. ان باوجود لڪسمبرگ جي محدود خودمختياري کي برقرار رکيو ويو.  1940ع ۾ ٻي جنگ عظيم ڇڙي پوڻ بعد نازي جرمنيءَ پاران ھن ملڪ جي غيرجانبداري ٻيھر پائمال ڪئي وئي ۽ ان تي فوجي چڙھائي ڪري قبضو ڪيو ويو ان جي خودمختياري مڪمل ختم ڪري ان کي ٿرڊ ريخ (نازي دور وارو جرمني) جي ھڪ صوبي جو حصو بڻايو ويو. لڪسمبرگ جي جلاوطن حڪومت لنڊن مان اتحادين جي حمايت جاري رکي. سيپٽمبر 1944ع ۾ لڪسمبرگ کي نازي جرمنيءَ کان آزاد ڪرايو ويو. 1945ع ۾ ھي ملڪ گڏيل قومن جو باني رڪن ٿيو. 1949ع ۾ ھي ملڪ  نيٽو جو رڪن ٿيو. 1951ع ۾ يورپي ڪوئلي ۽ اسٽيل جي ڪميونٽي جي ڇھن باني رڪنن مان ھڪ ھيو جيڪا ڪميونٽي 1957ع ۾ يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي ۾ ۽ 1993ع ۾ يورپي يونين ۾ تبديل ٿي وئي. 1999ع ۾ ھن ملڪ يورو زون  ۾ شموليت اختيار ڪئي. 2085ع ۾ ھتي يورپي آئين جي قيام لاء ريفرينڊم ڪرايو ويوTimeline: Luxembourg – A chronology of key events BBC News Online, 9 September 2006. Retrieved 8 October 2006..

 جاگرافي 

لڪسمبرگ اولھ يورپ ۾ واقع چوڌاري زمين سان گهيريل ملڪ آھي. ان جي اتر ۽ اولھ ۾ بيلجيئم، اوڀر ۾ جرمني، ڏکڻ ۾ فرانس واقع آھن.
ھن ملڪ جي پکيڙ 2586 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ اھو پکيڙ جي لحاظ کان يورپ جي سڀ کان ننڍڙن ملڪن مان ھڪ آھي.


ملڪ جو اتريون 1/3 حصو اوئسلنگ سڏبو آهي جيڪو اولھ يورپ جي آرڊين واري جاگرافيائي خطي جو حصو آهي. اتي ٽڪريون ۽ ننڍڙا جبل واقع آھن جن ۾ نيئف جبل (Kneiff) پڻ شامل آهي , recueil de statistiques par commune. statistiques.public.lu (2003) p. 20 جنھن جي چوٽي لڪسمبرگ جو بلند ترين مقام آهي ۽ ان جي اوچائي سامونڊي سطح کان  560 ميٽر (1,837 فٽ) مٿي آهي. ان اترئين علائقي ۾ آبادي تمام ڇڊي آھي ۽ اتي ولتز نالي رڳو ھڪ شھر واقع آهي جنھن جي آبادي چار ھزار کان ڪجهه وڌيڪ آھي. ملڪ جو ڏاکڻو 2/3 حصو گٽلينڊ سڏبو آهي جيڪو اوئسلنگ جي ڀيٽ ۾ گھاٽي آبادي وارو علائقو آهي ۽ جاگرافيائي لحاظ کان پنج حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ ڏاکڻي وچ واري لڪسمبرگ وارو ميداني علائقو، اوڀر وارو لٽل سوئٽزرلينڊ جو ٻيلن وارو خطو، موسيل ندي واري وادي، ريڊ لينڊ وارو خطو  شامل آهن.

جرمني ۽ لڪسمبرگ جي وچ ۾ ٽي نديون سرحد جي نشاندهي ڪندڙ آھن جن م  موسيل ندي، سائر ندي ۽ اور ندي شامل آهن. ملڪ جي ٻين ندين جا نالا الزيت ندي، اترت ندي، ڪليرو ندي، ولتز ندي آهن.

آبادي
ھن ملڪ جي ثقافت جرمن ۽ فرينچ ماڻھن جي ثقافت جو مرڪب آهي. 2019 ۾ ملڪ جي آبادي  626,108 آھي, يورپ جي تمام گھٽ آبادي وارن ملڪن ۾ شامل ھوندي بہ ھي ملڪ يورپ جي سڀ کان تيزي سان وڌندڙ آباديءَ وارن ملڪن ۾ شامل آهي ان جو سبب ٻاھرين ملڪن جي ماڻھن جي آمد آھي

+ملڪ ۾ آيل پرڏيهي ماڻھن جا گروھ:  پورچوگال (100,460)
  فرانس  (38,384)
  اٽلي (21,877)
  بيلجيئم  (21,008)
  جرمني(15,056)
   مونٽي نيگرو  (9,065)
  يونائيٽيڊ ڪنگڊم  (6,946)
   سربيا (6,282)
  نيدرلينڊز (4,734)
  اسپين (4,241)

ھتان جي ماڻھن کي لڪسمبرگر سڏيندا آهن. ھتي پرڏيھي نسلن جي ماڻھن  جو تيزي سان اضافو ٿي رھيو آھي جن م پورچوگيزي نسل ۽ فرينچ نسل جا ماڻھو نمايان آھن جيڪي شھريت ملڻ بعد لڪسمبرگر سڏبا آهن. 2013 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 537,039 ھئي جنھن جو % 44.5 ٻاھران آيل نوان شھري ھي جن ۾ اڪثريت پورچوگيزي نسل وارن جي ھئي"La progression de la population du Grand-Duché continue: 537 039 résidants au 1er janvier 2013."  Statnews 16/2013, op statec.lu, 18 April 2013. (in French).  

سياسي نظام 

ھن ملڪ جو نظام آئين شاھي سربراھ رکندڙ نمائندگي واري جمھوريت جي پارلياماني جمھوريت وارو آھي جنھن ۾ سربراھ گرينڊ ڊيوڪ ھينري ھوندو آھي جيڪو اتان جو بادشاھ يا شاھي سربراھ ھوندو آھي. ھي ملڪ دنيا جي واحد بچيل خودمختيار گرينڊ ڊچي آھي .




ھن ملڪ جو سڀ کان وڏو قانون ملڪ جو آئين آھي جيڪو 17 آڪٽوبر 1868ع ۾ ملڪ ۾ نافذ ٿيو   شاھي سربراھ کي ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز کي ٽوڙڻ جو اختيار ڏنل آهي جنھن جي استعمال سان ملڪ ۾ ٽن مھينن اندر چونڊون ڪرائڻ لازمي آهي. 1919ع کان ملڪ جي اقتدار جو سرچشمو قوم کي قرار ڏنو ويو. ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز ھڪ ايواني آھي جنھن جا 60 رڪن آھن جن جي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي. ھڪ ٻيو ادارو رياستي ڪائونسل آھي جنھن جا 21 عام شھري رڪن ھوندا آھن جن جي چونڊ گرينڊ ڊيوڪ ڪندو آهي،  جيڪي قانون سازي ۾ چيمبر آف ڊپٽيز کي مشورا ڏيندا آهن .

انتظامي ورهاست

لڪسمبرگ 12 ڪينٽن ۾ ورھايل آھي جيڪي وري 102 ڪميون ۾ ورھايل آھن  انھن مان 12 ڪميون اھڙيون آھن جن کي شھرن جو درجو ڏنو ويو آهي جن مان لڪسمبرگ سٽي سڀ کان وڏو شھر آھي.


معيشت

لڪسمبرگ ھڪ ترقي يافتہ ۽ اڳتي وڌندڙ معيشيت وارو ملڪ آھي. في ڪس جي ڊي پي جي لحاظ کان ان جو شمار دنيا جي. سڀ کان وڏي جي ڊي پي رکندڙ ملڪن ۾ ٿئي ٿو.


لڪسمبرگ جي مضبوط ۽ تمام وڏي آمدني واري مارڪيٽ واري معيشت جو افراط زر گھٽ شرح تي آھي ۽ واڌ وچولي اٿس ۽ ان ۾ جدت جي رفتار تمام اوچي آھي 
بي روزگاري جي شرح ھميشه گھٽ رھي اٿس رڳو  
مئي 2012ع ۾ اھا 6.1 سيڪڙو تائين وڌي ھئي ان جو سبب 2008ع وارو عالمي مالياتي بحران ھيو. 2011 جي آء ايم ايف جي قوت خريد واري جي ڊي پي رپورٽ مطابق ھي ملڪ دنيا جو ٻيون نمبر امير ترين ملڪ ھيو ۽ ان وقت ان جي في ڪس قوت خريد  $80,119 آمريڪي ڊالر ھئيData refer mostly to the year 2011. World Economic Outlook Database-April 2012, International Monetary Fund. Accessed on 18 April 2012.. 2019 ۾ ان جي في ڪس جي ڊي پي يورپي يونين جي (%100) شرح جي ڀيٽ ۾  %261 ھئي  ھيريٽيج فائونڊيشن  جي ايڪانامڪ فريڊم انڊيڪس  مطابق ھن ملڪ جو مقام 13 نمبر تي آھي. گڏيل قومن جي انساني ترقي جي اشاريي مطابق ھي ملڪ 26 نمبر تي آهي،  ۽  ايڪانامڪ انٽيليجنس يونٽ جي  معيار زندگي جي اشاريي مطابق ھن ملڪ جو نمبر دنيا ۾ چوٿون آھي . 1960 واري ڏهاڪي تائين ھن ملڪ جي غالب صنعت اسٽيل جي ھئي جنھن بعد ملڪي صنعتن ۾ ڪيميائي صنعت، رٻڙ جي صنعت ۽ ٻين پيداواري شين جي صنعت جو اضافو ٿيو. خدمتن ۾ بينڪاري ۽ ماليات شامل آهن.

 حوالا 

زمرو:لڪسمبرگ
زمرو:ملڪ
زمرو:بينيلڪس
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:بينيلڪس جا ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:اولهائين يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ