ھيڊ

هيڊ (انگريزي: Turmeric؛  اردو: هلدي؛ سائنسي نالو:  ڪرڪوما لونگا  )، ادرڪ جي خاندان، زنگبيراسي ۾ هڪ گلن وارو ٻوٽو آهي. اها ننڍي کنڊ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي اصل، هڪ ڳٽ واري، سڃي سال پيدا ٿيندڙ جڙي ٻوٽي آهي. ان کي وڌڻ لاءِ 20 کان 30 C° (68 کان 86 °F) جي وچ ۾ گرمي پد ۽ سالياني برسات جي وڏي مقدار جي ضرورت هوندي آهي. ٻوٽا هر سال انهن جي ڳٽن لاءِ، ڪجهه ايندڙ موسم ۾ پروپيگيشن لاءِ ۽ ڪجهه استعمال يا رنگڻ لاءِ گڏ ڪيا ويندا آهن.

ڳٽ کي تازو استعمال ڪري سگهجي ٿو، پر انهن کي اڪثر پاڻي ۾ اُباليو ويندو آهي ۽ سڪايو ويندو آهي. جنهن کان پوءِ انهن کي هڪ نهري نارنگي-پيلي پائوڊر ۾ مصالحي طور استعمال لاء پيسيو ويندو آهي. اها پائوڊر عام طور تي ڪيترن ئي ايشيائي کاڌن ۾ رنگ ۽ ذائقو ڏيندڙ ايجنٽ طور استعمال ڪيو ويندو آهي. هيڊ جو پائوڊر جو ذائقو گرم، ڪڙو، ڪارا مرچ جهڙو ۽ خوشبو سرسو جهڙي هوندي آهي. 

جيتوڻيڪ ڊگهي عرصي کان آيوروديڪ دوائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، پر ڪو به اعليٰ معيار جو ڪلينڪل ثبوت ناهي، ته هلدي يا مکيه هلدي جزو، ڪرڪيومين جو استعمال ڪنهن به بيماري جي علاج لاءِ اثرائتو آهي. ڪرڪيومين، هلدي جي ٻوٽي مان پيدا ٿيندڙ هڪ چمڪندڙ پيلو ڪيميائي مرڪب، کي عالمي صحت تنظيم، يورپي پارليامينٽ ۽ آمريڪا جي فوڊ اينڊ ڊرگ ايڊمنسٽريشن پاران کاڌي جي اضافي جز جي طور منظور ڪيو ويو آهي. هلدي ۽ ان جو عرق ڪرڪيومين عام طور تي محفوظ آهن، پر تازو ئي انهن کي جگر جي مدافعتي وچولي تيز زخم جي نادر ڪيسن سان ڳنڍيو ويو آهي.

ڏيهي ماڻهو اڪثر هي ٻوڙ ۾ گهڻي ڪم آڻيندا آهن. هن جو رنگ پيلو ڪندي آهي. انهيءَ رنگ جي ڪري رنگريزن جي ڪم ۾ به گهڻي ايندي آهي. هيءَ به سنڍ وانگي پوکبي آهي. ڳڙيون به اهڙيون ئي اٿس. مئي مهيني ۾ ڳڙيون فوٽ ڏيڍ تي قطارن ۾ هڻي ڇڏيندا آهن. جڏهن سلا اَٺ انچ وڏا ٿين تڏهن گُڏ ڪري ڇڏجين. ٻي وڌيڪ تڪليف ڪا نه گهرجي. سياري ۾ ڪڍڻ جهڙيون ٿينديون. هيڊ کي انگريزيءَ ۾ ٽرمرڪ چون ٿا.ڪتاب: باغ ۽ باغباني؛ ليکڪ: مرزا قليچ بيگ؛ايڊيشن:1960؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو

The rhizomes can be used fresh, but they are often boiled in water and dried, after which they are ground into a deep orange-yellow shelf-stable spice powder commonly used as a coloring and flavoring agent in many Asian cuisines, especially for curries (curry powder). Turmeric powder has a warm, bitter, black pepper-like flavor and earthy, mustard-like aroma.

Although long used in Ayurvedic medicine, there is no high-quality clinical evidence that consuming turmeric or the principal turmeric constituent, curcumin, is effective for treating any disease. Curcumin, a bright yellow chemical produced by the turmeric plant, is approved as a food additive by the World Health Organization, European Parliament, and United States Food and Drug Administration. Turmeric and its extract curcumin are generally safe but have recently been linked, especially in high-bioavailability forms, to rare cases of immune-mediated acute liver injury that typically resolve after stopping use, though severe outcomes can occur if use continues.


 thumb | 220x124px | right | alt= ھيڊ | ھيڊ

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا



لونگا 
زمرو:مصالحا
زمرو:جڙي ٻوٽيون
زمرو:ريزوميٽس ٻوٽا 
زمرو:کاڌي جا رنگ 
زمرو:هندستاني مصالحا 
زمرو:سري لنڪا جا مصالحا 
زمرو:آسٽرونيشيائي زراعت
زمرو:ٻوٽن سان حاصل ڪيل رنگ 
زمرو:هندستان مان نڪرندڙ فصلون 
زمرو:کاڌي ۾ شامل اضافي مصالحا 
زمرو:ايشيا جي ٽراپيڪل علائقن جا ٻوٽا 
زمرو:1753 ۾ بيان ڪيل ٻوٽا 
زمرو:نباتاتي ٽيڪسا جنهن کي لينيئ نالو ڏنو