ايڊورڊ ھيملٽن ائٽڪن

ايڊورڊ ھيملٽن ائٽڪن () سنڌ جي گزيٽيئر جو مرتب، 16 آگسٽ 1851ع تي ساتر، ڀارت ۾ پيدا ٿيو. بنيادي تعليم ڀارت ۾ پنھنجي والد کان ورتائين. بي. اي ۽ ايم. اي بمبئي يونيورسٽيءَ مان فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. هندي ۽ انگريزيءَ کان سواءِ لاطيني ۽ يوناني ٻوليون بہ سٺي نموني ڄاڻندو هو.انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.

 خدمتون 

1876ع ۾ گورنمينٽ آف ممبئيءَ جي Customs and Salts Department ۾ نوڪريءَ جي شروعات ڪيائين ۽ مختلف شھرن ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين. مئي 1903ع ۾ کيس ڪراچيءَ بدلي ڪري ڪسٽم ۽ سالٽ کاتي جو چيف ڪليڪٽر مقرر ڪيو ويو. جيتوڻيڪ سنڌ جو پھريون مڪمل گزيٽيئر اي. ڊبليو هگس 1876ع ۾ مرتب ڪيو هو، پر ان ۾ ڪيترين شين جي کوٽ جي ڪري هڪ مڪمل گزيٽيئر جي ضرورت محسوس ڪئي وئي. خاص طور تي ان وقت جي سنڌ جي ڪمشنر سر ايوان جيمس ان مسئلي ۾ تمام گهڻي دلچسپي ورتي. نيٺ بنجمين ايڊمن برنيڊن کي 15 نومبر 1904ع تي سنڌ جي ضلعن جي گزيٽيئر ترتيب ڏيڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو. مسٽر بينجمن ٿوري وقت ۾ ڪجهہ مواد بہ گڏ ڪري ورتو. خيال هو تہ هو هر ضلعي جو گزيٽيئر ٻن ٻن جلدن ۾ تيار ڪندو. حيدرآباد بابت مواد گڏ ڪندي مسٽر بينجمن برنيڊ جي طبيعت خراب ٿي وئي، جنھن ڪري هو موڪل تي لنڊن روانو ٿي ويو ۽ سڄي ڪم جي چارج مسٽر اي. ايڇ ائٽڪن کي ڏني وئي.

مسٽر ائٽڪن اڳ گڏ ٿيل مواد کي ٻيھر ترتيب ڏني، ورجاءَ وارو مواد مسودي مان ڪڍيو ويو. 1907ع ۾ نئين ترتيب ۽ مواد سان گزيٽيئر شايع ٿيو، جنھن جي جلد A کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو ۽ جلد B کي ڪيترن حصن ۾ آڻي ضلعي گزيٽيئر جي. ڊبليو سمٿ (J.W.Smith) ترتيب ڏنو. گزيٽيئر جي پھرئين حصي ۾ صوبائي معلومات جو مواد رکيو ويو، جنھن ۾ سنڌ جي آرڪيالاجي، زدامت (اينيڪئٽي) جاگرافي ۽ تاريخ جو مواد شامل هو، جڏهن تہ ضلعي مواد واري حصي ۾ واپار، انڊسٽري، تعليم، صحت، روينيو، عام تعلقات، قبيلا، قومون ۽ تاريخي جايون شامل ڪيون ويون. جلد B جي ضلعن جي لحاظ کان ترتيب هيٺينءَ ريت رکي وئي:
 V.B 1	Karachi District (1920)
 B – 2	Hyderabad District (1920)
 B – 3	Sukkur District (1919)
 B – 4	Larkana Distrcit (1919)
 B – 5	Nawabshah District (1920)
 B – 6	Thar and Parkar District (1919)
 B – 7	Upper Sindh Frontier District (1919)

 مڃتا 

ضلعي گزيٽيئرن مان جتي ان دور جي تعليم، صحت، تجارت، زراعت ۽ لوڪل گورنمينٽ وغيره جي خبر پوي ٿي، اتي مشھور ماڻھن ۽ مشھور ماڳن جي معلومات بہ ملي ٿي. مسٽر ائٽڪن جيتوڻيڪ گزيٽيئر تي ڪم نہ ڪيو هو، پر بعد ۾ اهڙي ذميواري ملڻ تي هن ڪافي محنت ڪئي ۽ مواد جي سھيڙ جي خوبين ۽ خامين جي ذميواري پاڻ تي کنئي. اهو ئي سبب آهي تہ سڄي هندستان ۾ شايع ٿيل گزيٽيئرن ۾ ائٽڪن جي گزيٽيئر کي وڏي اهميت حاصل آهي. آگسٽ 1906ع ۾ اي. ايڇ ائٽڪن نوڪريءَ تان رٽائر ٿيو ۽ ’Eho‘ جي نالي سان هندستان جي نيچرل هسٽريءَ بابت لکندو رهيو. 1907ع ۾ هندستان کي الوداع ڪري برطانيہ روانو ٿي ويو، جتي ايڊن برگ ۾ 1909ع ۾ وفات ڪيائين.

 اھم ڪتاب 

سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن، جن مان هيٺيان اهم آهن:
 The Tribes an any Frontier
 An Indian Matura list’s Foreign Pding (1883)
 Behind the Bungalow (1894)
 The Naturalist on the Prowl (1894)
 The Common Birds of Bombay (1900)

 حوالا 

 خارجي ڳنڍڻا 


 Common Birds of Bombay
 Common birds of India. 3rd edition with preface by Salim Ali and Loke Wan Tho
 Behind the Bungalow
 Tribes on my Frontier
 Concerning Animals and Other Matters

زمرو:1851ع جون پيدائشون
زمرو:1909ع جو وفاتون
زمرو:1909ع جون فوتگيون
زمرو:برطانوي جانور ڀياسدان
زمرو:برطانوي جيتڀياسدان
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد