پاناما

پاناما (Panama)، سرڪاري طور تي پاناما جي جمهوريه، اتر آمريڪا جو هڪ ملڪ آهي جيڪو وچ آمريڪا جي ڏاکڻي پڇاڙيءَ تي آهي، جيڪو ڏکڻ آمريڪا جي سرحد سان لڳل آهي. هن جي سرحد اولهه ۾ ڪوسٽا ريڪا، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪولمبيا، اتر ۾ ڪيريبئن سمنڊ ۽ ڏکڻ ۾ پيسفڪ سمنڊ آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر پاناما شهر آهي، جنهن جو ميٽروپوليٽن علائقو ملڪ جي لڳ ڀڳ اڌ کان وڌيڪ 40 لک (4 ملين) باشندن جو گهر آهي. 

16ھین صدي عيسويء ۾ اسپيني نوآبادين جي اچڻ کان اڳ، پاناما ڪيترن ئي مختلف مقامي قبيلن طرفان آباد هو. اهو 1821 ۾ اسپين کان ڌار ٿيو ۽ گران ڪولمبيا جي جمهوريه، نيوا گريناڊا، ايڪواڊور ۽ وينزويلا جي هڪ يونين،  ۾ شامل ٿيو. 1831ع ۾ گران ڪولمبيا کي ٽوڙڻ کان پوءِ، پاناما ۽ نيوا گريناڊا آخرڪار ڪولمبيا جي جمهوريه بڻجي ويا. آمريڪا جي پٺڀرائي سان، پاناما 1903ع ۾ ڪولمبيا کان الڳ ٿي ويو، پاناما ڪينال جي تعمير کي سال 1904ع ۽ 1914ع جي وچ ۾ گڏيل قومن جي آرمي ڪور آف انجنيئرز طرفان مڪمل ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي. سال 1977ع جی توریجوس۔کارتر معاھدن (Torrijos-Carter Treaties) م اتفاق ڪيو ته آمريڪا 31 ڊسمبر 1999 تي پاناما ڏانهن ڪئنال جا اختیار منتقل ڪندو. ڀرپاسي وارو علائقو پهريون ڀيرو 1979ع ۾ واپس ڪيو ويو.

پاناما ڪينال جي ٽولن مان آمدني پاناما جي جي ڊي پي جي هڪ اهم حصي جي نمائندگي ڪرڻ جاري رکي ٿي، خاص طور تي جڏهن کان پاناما ڪينال جو توسيع وارو منصوبو (2016ع ۾ ختم ٿي ویو) ان جي گنجائش کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو آهي. واپار، بئنڪنگ ۽ سياحت اهم شعبا آهن. پاناما کي اعلي آمدني واري معيشت طور سمجهيو ويندو آهي. 2019ع ۾ پاناما انساني ترقي جي انڊيڪس جي لحاظ کان دنيا ۾ 57 هين نمبر تي آهي. سال 2018ع ۾، پاناما دنيا جي اقتصادي فورم جي عالمي مقابلي واري انڊيڪس جي مطابق، لاطيني آمريڪا ۾ ستين سڀ کان وڌيڪ مقابلي واري معيشت جي درجه بندي ڪئي وئي. پاناما سال 2023ع ۾ گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ 84 هين نمبر تي هو. 40 سيڪڙو زمين جي ايراضيءَ تي پکڙيل، پاناما جا جهنگل وڏي تعداد ۾ اڀرندڙ ٻوٽن ۽ جانورن جا گهر آهن، انهن مان ڪجهه زمين تي ٻيو ڪٿي به نه ملن ٿا. پاناما گڏيل قومن ۽ ٻين بين الاقوامي ادارن، آرگنائيزيشن آف آمريڪن اسٽيٽس، لاطيني آمريڪا انٽيگريشن ايسوسيئيشن، گروپ آف 77، ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن، ۽ نان الائنڊ موومينٽ جو باني ميمبر آهي.

نالو
پاناما نالي جو اصل نامعلوم ناهي. اتي ڪيترائي نظريا آھن. هڪ ٻڌائي ٿو ته ملڪ جو نالو عام طور تي ھتي مليل وڻ، پاناما وڻ (Sterculia apetala) جي هڪ قسم جي نالي تي رکيو ويو آهي. ٻيو ٻڌائي ٿو ته پهرين آبادگار آگسٽ ۾ پاناما ۾ پهتا، جڏهن تتليون گهڻيون هونديون آهن ۽ ان نالي جو مطلب هڪ يا ڪيترن ئي ڏيهي آمريڪن ٻولين ۾ جيڪي اسپيني نوآبادي کان اڳ واري علائقي ۾ ڳالهائي وينديون هيون، مطلب آهي ”ڪيترائي تتليون“. هڪ ٻيو نظريو اهو ٻڌائي ٿو ته اهو لفظ ڪونا ٻوليءَ جي لفظ ”بنابا“ جو قشطالی شکل (castilianization) آهي جنهن جي معنيٰ آهي ”پري". پاناما ۾ عام طور تي ٻڌل ڏند ڪٿا اها آهي ته اتي هڪ مڇي مارڻ وارو ڳوٺ هو جنهن جو نالو ”پاناما“ هو، جنهن جو مطلب آهي ”مڇيءَ جي گهڻائي"، جڏهن اسپيني نوآبادي پهريون ڀيرو علائقي ۾ پهتا. ڳوٺ جو صحيح هنڌ معلوم ناهي. ڏند ڪٿا عام طور تي ڪئپٽن انتونيو ٽيلو ڊي گزمان جي ڊائري جي داخلائن سان تصديق ڪئي وئي آهي، جيڪو سال 1515ع ۾ پاناما جي پئسفڪ ساحل کي ڳولڻ دوران هڪ نامعلوم ڳوٺ ۾ لينڊ ڪرڻ جي رپورٽ ڪري ٿو؛ هو صرف ڳوٺ کي ”ساڳي ننڍي ديشي مڇي مارڻ وارو شهر“ بيان ڪري ٿو. سال 1517ع ۾، ڊان گيسپر ڊي ايسپنوسا، هڪ اسپيني ليفٽيننٽ، گوزمان بيان ڪيل ساڳئي هنڌ تي هڪ پوسٽ قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. سال 1519ع ۾، پيڊرو آرياس ڊيويلا، اسپيني سلطنت جي پئسفڪ بندرگاهه کي سائيٽ تي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. نئين آباديءَ سانتا ماريا لا انٽيگوا ڊيل ڊارين جي جاءِ ورتي، جيڪا پئسفڪ ۾ موجود دولت جو اسپيني استحصال شروع ٿيڻ کان پوءِ تاج جي عالمي منصوبي ۾ پنهنجو ڪم وڃائي چڪي هئي. پاناما جي تعليم واري وزارت پاران ترقي يافته نالي جي سرڪاري تعريف ۽ اصليت ”مڇي، وڻن ۽ تتلين جي گهڻائي“ آهي. ھي وضاحت پاناما جي  سماجي اڀياس جي درسي ڪتابن ۾ آھي. 
تاريخ 
جاگرافي
سياست
معيشت
سماج
ثقافت
پڻ ڏسو

 فهرست لاڳاپيل مضمون پاناما 
 فهرست لاڳاپيل مضمون پاناما

ٻاهريان ڳنڍڻا
 حڪومت پاناما
 پاناما  منصوبو مفتوح فهرست تي 
 Panama  ڪتاب عالمي حقائق ۾ معلومات
 وڪيميڊيا نقشي نامو Panama
 link=|16x16px</span> Panama سفري رهنما طرفان وڪي سفر

زمرو:پاناما
زمرو:ملڪ
زمرو:جمهوريتون
زمرو:ٻن کنڊن ۾ ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:اسپيني ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:اسپيني سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
Category:States and territories established in 1903

حوالا