دادو ضلعو

دادو ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام دادو شهر آهي. هن ضلعي ۾ چار تعلقا آهن.



جاگرافي 
دادو برطانوي هندستان واري دور ۾ تعلقي جي حيثت ۾ اول ضلعي ڪراچي ۽ پوءِ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ شامل هو. 1931ع ۾ دادو کي ضلعو بڻايو ويو. دادو ضلعي جي اُتر ۾ ضلعو لاڙڪاڻو، اوڀر ۾ سنڌو درياھ ۽ نوشهرو فيروز ضلعو، اولهه ۾ کيرٿر ٽاڪرو سلسلو ۽ بلوچستان جو خضدار ضلعو ۽ ڏکڻ ۾ ڊسمبر 2004ع ۾ دادو کي ڪوري  نئون ٺاهيل ڄامشورو ضلعو آهي.


دادو جي تاريخ
دادو ضلعي جو قيام 1931 ۾ ٿيو. ان وقت دادو ، ميھڙ، خيرپور ناٿن شاھ، جوھي ۽ سيوھڻ تعلقا لاڙڪاڻي کان ڌار ڪري  ۽ ڪوٽڙي، محال ڪوهستان ۽ ڄامشورو ڪراچي ضلعي کان ڌار ڪري ھڪ نئون ضلعو دادو ٺاھي ان جو صدرمقام دادو شھر کي بڻايو ويو.2004 ۾ وري ڪوٽڙي، سيوھڻ، ٿانو بولا خان، ڀان سيدآباد تعلقن کي ڌار ڪري نئون ضلعو ڄامشورو ٺاھيو ويو.

 تاريخي ماڳ مڪان
دادو ضلعي ۾ لوھ يا ڪنجهي جي دور، آمري (قديم آثار) تهذيب، ميهي، قلي، موهن جو دڙو  تهذيب ۽ سنڌو تهذيب جا بيشمار آثار آهن. مشهور بنگالي آرڪيالاجسٽ اين. جي. مجمدار دادو ضلعي ۾ ڪيترائي قديم ماڳ مڪان ڳولي لڌا. منڇر ڍنڍ لڳ لهري جو ماڳ، پير لاکيو، گورانڊي جو دڙو، غازي شاهه جو دڙو يا گاجي شاھ جو دڙو، علي مراد جو دڙو (ڪلوئي جو دڙو)، لوهم جو دڙو، ماڻڪ دڙو (ماڻڪتارو)، واهي پانڌي (ڪوٽيرو دڙو) قديم ترين ماڳ آهن.اين. جي. مجمدار، ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ، انڊس پبليڪيشن ڪراچي. 1931ع دادو جي کيرٿر جابلو پٽيءَ ۾ جبلن يا ٽڪرن جي پئنلن تي جبلن تي قديم نقش نگاري جا ڪيترائي ماڳ آهن. انهن چٽن جي ماڳن ۾ هندو مذهب. ٻُڌ ڌرم ۽ زرتشت مذهب جي مذهبي علامتن سان گڏ برهمڻ لِپيءَ ۾ اکر به اُڪريل آهنڪتاب ڪاڇو هڪ اڀياس، ليکڪ عزيز ڪنگراڻي،انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، 2009ع.  چچنامي موجب هي علائقو ٻُڌيه پرڳڻو هو. انڪري دادو ضلعي ۾ ٻُڌمت جا ٺلهه به ڪيترائي آهن. ٺلهه ڇني، ٺلهه ڳوٺ ڪنگراڻي، ٺلهه ڳوٺ وارو ٺلهه جيڪو موجوده ٺلهه گولو فقير، دودو ٺلهه. جوهيءَ وارو ٺلهه، شو مندر جوهي گورک رستي سان 35 اسٽاپ وارو ٺلهه، ٺلهه هيرو خان، مزار ڀرڳڙي وارو ٺلهه ۽ فريدآباد لڳ ٺلهه مارو ذڪر لائق آهن. تاريخي قبرستانن ۾ گاجي شاه وارو قبرستان، ڇني وٽ شهڪ فقير شاهاڻي ۽ شهداد کوسي جو قبرستان، علي مراد شاهاڻي لڳ قبرستان، جنگو خان جمالي جو قبرستان، احدي فقير جو قبرستان، ڳوٺ ٺُلهه وٽ شاهان فقير جو قبرستان، جوهي لڳ قلندراڻي لغارين ۽مريداڻي جمالين جو قبرستان،يارو فقير ريڍار جو قبرستان، آدماڻي لغارين جو قبرستان، ڏاتي فقير لغاري جو قبرستان، هيروخان جو قبرستان، مريد ديرو وارو قبرستان، مير اليار جو قبرستان، ميان نصير محمد ڪلھوڙو جو قبرسان، خانپور ۾ پرياڻي پيرن جو قبرستان، راڄو ديرو وٽ لشڪر لغاري جو قبرستان، آراڙوجو قبرستان، حاجي خان لڳ لغارين جو قبرستان پٽ سليمان ۽ وڇي پٽ جا قبرستان ذڪر لائق آهن. منن قبرستانن جي ديوارن تي چٽسالي (پينٽنگ) به ٿيل آهي. زرتشتي مذهب جي آثارن ۾ سماعيل فقير جو ماڳ ۽واهي پانڌي ۾ قديم قبرون جيڪو رومين جي قبرن سان مشهور ماڳ اهم آهن. دادو ضلعي ۾سيد گاجي شاهه، شاھ پنجو، سعدي موساڻي، ڪيهر شاھ، آندل شاھ، بخاري. بکر شهيد، جادو فقير شهيد، بهليل شاھ جون درگاهون به آهن.دادو ائٽ گلينس، مرتب: ڊاڪٽر نياز عباسي (سهڪاري مرتب: عزيز ڪنگراڻي). ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ دادو. 2011ع

 قدامت 
دادو ضلعي ۾ غازي شاھ جو دڙو، پير لاکيو جو ماڳ، منڇر ڍنڍ کان علاوه علي مراد دڙو سنڌو تهذيب، موهن جو دڙو جي تهذيب جا آثار قدامت جو اهڄاڻ آهن. کيرٿر جي لڪن ڦوسياند لڪن وسيلي زميني يا خشڪ واپاري رستن ذريعي هيءُ خطو ايران، مصري تهذيب، ميسوپوٽيميا، سمير، بابلي تهذيبن ۽ ڏُور اولهه سان ڳنڍيل رهيو. ايم ايڇ پنهور پاران ڄاڻايل کيرٿر جي ڄمار جي ڪَٿ به دادو جي علائقي جي قدامت تي روشني وجهي ٿو. ٻُڌ ڌرم  يا ٻڌمت جا آثار، زرتشت آثار دادو جي قدامت جي علامت آهن.

 قديم بستيون 
دادو ضلعي ۾ ڪارو ڪوٽ، واهي پانڌي. علي مراد، ڳاها، جوهي، غازي شاھ. ميان جو ڪوٽ، ڊرگهه بالا، سم، ٽوڙ، ڳاڙهي، ڳڙهي سومرو، ٿرڙي جادو شهيد، پٽ گل محمد، راڄو ديرو، مريد ديرو، ڦلجي، قصبو، هيرو خان، ٽنڊو رحيم، ڇني قديم ترين بستيون آهن.

مردم نگاري
1998 جي آدمشماري مطابق دادو ضلعي جي 97سيڪڙو آبادي سنڌي ڳالهائيندڙ آھي. باقي ٻولين ۾ 
3سيڪڙو سرائڪي ٻولي ۽ باقي بلوچي ۽ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙ شامل آهن.

1998 جي مردم شماري ۾ ھن ضلعي جي آبادي 
16،88،818 ھئي.ھتان جي آبادي جو 79 سيڪڙو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 21 سيڪڙو شھرن ۾ رهندڙ آهي. آبادي جي پکيڙ جي لحاظ کان گھاٽائي 88.6  ماڻھو في ڪلوميٽر آهي.ھڪ گھر 5.5 ڀاتين تي مشتمل آهي. ضلعي جي 73 سيڪڙو آبادي ھڪ ڪمري واري گھرن ۾ رهي ٿي. ھن ضلعي جي لڳ ڀڳ سموري آبادي مسلمان آهي.آبادي ۾ ڪلھوڙا، سولنگي، جتوئي، سومرا، شيخ، بروھي، قاضي، ملاح، پنھور، جمالي، چانڊيا، مھيسر، کوسا، ٻٽ، لغاري، ٻگھيا، شيخ، ڏاهري، سيال، لنڊ، بوزدار، جوڻيجا،ڪنگراڻي، لاشاري، برھماڻي، شاھاڻي، سيد وغيره شامل آهن.

+        دادو ضلعي جي مردم شماري جو جائزو1972 (رڪارڊ)1981  (رڪارڊ)1998 (رڪارڊ)2017 (رڪارڊ) آبادي        

آبھوا

ڪوپن ڪلائميٽ جي درجابندي مطابق دادو جي موسم تمام گرم آهي. 

  ضلعي دادو جا تعلقا 
دادو ضلعي جا چار تعلقا آهن .
 دادو تعلقو
 ميهڙ تعلقو
 خيرپور ناٿن شاه تعلقو
 جوهي تعلقو

دادو جون يونين ڪاؤنسلون

دادو ضلعي ۾ ڪل 64 يونين ڪاؤنسلون واقع آهن:

+ دادو ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون # يونين ڪاؤنسل # يونين ڪائونسل#يونين ڪاؤنسل 1 ٻيٽو   2 گاھي مھيسر 3 پوراچو 4 بوٿرو   5 ٻٽ سرائي   6 سوجھرو ڳرڙ  7 نئون ڳوٺ  8 شاھ پنجو   9 مريد لاکير 10 مگسي   11 ڪولاچي    12  منگواڻي  13 قاضي عارف   14 ليٽڻ    15 بليدائي  16 سعيد پور   17 خان جو ڳوٺ    18 فريد آباد 19  چارو  20  بالي شاھ   21 فتح پور  22 راھوجا  23 پريا    24 ٿلھو  25 ٻگھيا  26 ٻورڙي  27  ڪڪڙ  28 مٺو ٻٻر 29   ڪنڊي چکي  30 گوزو   31 گاڏھي  32  ڇوڙ قمبر   33 ڇنڊڻ  34 ٻرڙا   35  ٻٽڙا   36 پيارو اسٽيشن  37پڪو سيتا  38  پاٽ   39  رپ  40 جبيرجي  41  پيرتيرھو   42 موندر  43 مخدوم بلاول  44 الله آباد   45 محمد ھاشم امير البحر  46 سيال  47  اميناڻي   48 پير شاھنواز   49خدا آباد   50  ميان يار محمد ڪلھوڙو   51 مراد آباد چنا   52پپري   53 ٽوڙ    54 پاٽ گل محمد  55 ٺيڙهي جادو شھيد  56  ڀولجي ڳوٺ   57 ڊگھ بالا  58 بھاولپور   59  پير مشائخ  60  سوارو 61 واھي پانڌي  62  ٽنڊو رحيم خان  63 ڇڻي64  شاھ حسن  65  ڪمال خان  66 جوھي

 سياحت



ھن ضلعي ۾ ڪجهه مشھور سياحتي ماڳ آھن جتي ملڪي سياحن جي اچ وڃ رھندي آھي. انھن ۾ گورک هل اسٽيشن جيڪا سطح سمنڊ کان 5688 ميٽر بلند آھي، منڇر ڍنڍ، جامع مسجد خدا آباد ، ميان يار محمد ڪلهوڙو جو مقبرو، ميان نصير محمد ڪلھوڙو جو مقبرو,مخدوم بلاول جو مقبرو شامل آهن.



مشھور شخصيتون
 عبدالحميد خان جتوئي
اعجاز جتوئي
لياقت جتوئي
قاضي شفيق مهيسر
پير مظهرالحق
پير الاھي بخش
حاجي ظفر علي لغاري
استاد بخاري
منظور سخيراڻي
رفيق احمد جمالي
غلام شاھ جيلاني
پروفيسر سليم سولنگي
تاج صحرائي
عبدالله مگسي
احمد خان مدهوش
عزيز ڪنگراڻي
اڪبر جسڪاڻي
شفيع محمد سولنگي
محسن ڪڪڙائي 
محمد بخش سميجو
مارو جمالي
ماڻڪ ڪنگراڻي
رجب آزاد سولنگي
مشتاق ڀرڳڙي

 حوالا 

زمرو:دادو ضلعو
زمرو:سنڌ جا ضلعا
زمرو:حيدرآباد ڊویزن جا ضلعا