ويلز

ويلز (انگريزي: Wales؛ ويلش: Cymru) هڪ آئيني ملڪ آهي، جيڪو گڏيل بادشاھت جو حصو آهي. ان جي اتر ۽ اولهه ۾ آئرش سمنڊ، اوڀر ۾ انگلينڊ، ڏکڻ ۾ برسٽل چينل ۽ ڏکڻ اولهه ۾ ڪيلٽڪ سمنڊ آهي. سال 2021ع تائين، ان جي آبادي 32 لک کان وڌيڪ هئي. ان جي پکيڙ 21,218 چورس ڪلوميٽر (8,192 چورس ميل) آهي ۽ 2,700 ڪلوميٽر (1,680 ميل) کان وڌيڪ ساحلي پٽي آهي. اهو گهڻو ڪري جبل وارو علائقو آهي، اتر ۽ مرڪزي علائقن ۾، سنوڊن (ان جي بلند ترين چوٽي) جي سميت ان جون اوچيون چوٽيون آهن. ملڪ اتر معتدل زون ۾ واقع آهي ۽ هڪ بدلجندڙ، سامونڊي آبهوا وارو علائقو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ڪارڊف آهي.

5هين صدي ۾ برطانيه کان رومن جي واپسي کان پوءِ ڪيلٽڪ برطانوي ماڻهن ۾ هڪ الڳ ويلش ڪلچر ابھريو ۽ ويلز مختصر طور تي سال 1055ع ۾ گروفڊ-اپ ليويلن جي تحت متحد ٿيو. 200 سالن کان وڌيڪ جنگ کانپوءِ، انگلينڊ جو بادشاهه ايڊورڊ پهريون 1283ع ۾ ويلز کي فتح ڪيو ۽ ان کي انگلينڊ جي بادشاھت ۾ شامل ڪيو. 15هين صدي جي شروعات ۾ اووين گلنڊور (Owain Glyndŵr) انگريزي حڪمراني خلاف ويلش بغاوت جي اڳواڻي ڪئي ۽ ويلش قومي پارليامينٽ (Senedd) سان هڪ آزاد ويلش رياست قائم ڪيو، پر ڪجهه ئي عرصي پوء، 16هين صدي ۾ انگلينڊ جو بادشاھ سڄي ويلز کي انگلينڊ ۾ شامل ڪري ڇڏيو ۽ ويلز ايڪٽ، 1535ع ۽ 1542ع جي تحت، ويلز کي انگريزي قانوني نظام ۾ شامل ڪيو. 19هين صدي ۾ ويلش قومپرستي ترقي ڪئي. ويلز جي خودمختياري، جنهن جي گارنٽي 19 صدي جي آخر ۽ 20 صدي جي شروعات ۾ ڊيوڊ لائيڊ جارج پاران ڏني وئي هئي، سوشلزم ۽ ليبر پارٽي جي واڌ ويجهه جي نتيجي ۾ ختم ٿئي وئي.

ويلش قومي تشخص جو احساس 20هين صدي دوران وڌيو. سال 1925ع ۾ قومپرست پارٽي، "پليڊ سيمرو" ٺاهي وئي ۽ 1962ع ۾ "ويلش لئنگئيج سوسائٽي" جو قيام عمل ۾ آيو. ويلز ۾ اختيار جي ويلش ڏانهن منتقلي جو هڪ گورننگ سسٽم استعمال ڪيو ويو آهي. سڀ کان وڏو قدم 1998ع ۾ سينيڊ (ويلش پارليامينٽ، اڳوڻي ويلز لاءِ قومي اسيمبلي) جي قيام آهي، جيڪي اختيارن جي منتقلي واري پاليسي معاملن جي هڪ حد لاءِ ذميوار آهي. 

صنعتي انقلاب جي شروعات ۾، کان کني ۽ ڌاتو صنعتن جي ترقي ملڪ کي زرعي سماج کان صنعتي سماج ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. ڏاکڻي ويلز جي ڪوئلي جي فيلڊ جي استحصال سبب ويلز جي آبادي ۾ تيزي سان واڌ ٿي. آبادي جو ٻه ٽيون حصو ڏاکڻي ويلز ۾ رهي ٿو، جن ۾ ڪارڊف، سوانسي، نيوپورٽ ۽ ويجھي واديون شامل آهن. اتر ويلز جي اوڀر واري علائقي ۾ ڪل آبادي جو ڇهون حصو رهندو آهي. ريڪسهام اتر ويلز جو سڀ کان وڏو شهر آهي. ويلز جا باقي حصا گهٽ آبادي وارا آهن. ويلز ۾  روايتي ڪڍڻ ۽ ڳري صنعتن جي زوال کانپوء،   هلڪي ۽ خدمتن جي صنعتون ۽ سياحت ان جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ويلز ۾ زراعت وڏي پيماني تي چوپائي مال تي ٻڌل آهي، جيڪي ويلز کي چوپائي مال جو خالص برآمد ڪندڙ بڻائي ٿي ۽ قومي زرعي خود ڪفالت ۾ حصو وٺندي آهي.  

ويلش ۽ انگريزي ٻئي سرڪاري ٻوليون آهن. ويلز جي آبادي جي اڪثريت انگريزي ڳالهائي ٿي. ويلش ٻولي اتر ۽ اولهه جي ه علائقي ۾ غالب ٻولي آهي، سڄي ويلز ۾ ڪل 538,300 ويلش ٻولي جا ڳالهائيندڙ آهن. ويلز ۾ چار يونيسڪو عالمي ورثي جا ماڳ آهن، جن مان ٽي اتر ويلز ۾ آهن. 

پڻ ڏسو
ٻاهريان ڳنڍڻا

 Senedd Cymru – Welsh Parliament
 BBC Wales
 VisitWales.com. The official international guide to places to stay and things to do in Wales.
 Gathering the Jewels – Welsh Heritage and Culture
 Photographs of Wales on Geograph Britain and Ireland
 Further historical information and sources at GENUKI

زمرو:ويلز
زمرو:عظيم برطانيه
زمرو:گڏيل بادشاھت
زمرو:گڏيل بادشاھت ۾ شامل ملڪ
زمرو:انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪ
زمرو:وڊيو ڪلپ وارا مضمون
زمرو:انگريزي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ
Category:Celtic nations
Category:Island countries
Category:Autonomous regions

حوالا