چاڊ

چاڊ (عربي: تشاد؛ انگريزي: Chad؛ فرينچ: Tchad)، سرڪاري طور تي، چاڊ جي جمهوريه  اتر ۽ وچ آفريڪا جي سنگم تي هڪ  زمين بند ملڪ آهي. هن جي حدون اتر ۾ لبيا، اوڀر ۾ سوڊان، ڏکڻ ۾ مرڪزي آفريڪي جمهوريه (Central African Republic)، ڏکڻ ۾ ڪيمرون، اولهه ۾ نائيجر ۽ ڏکڻ اولهه ۾ چاڊ ڍنڍ ذريعي نائيجيريا سان لڳل آهن. چاڊ جي آبادي هڪ ڪروڙ ۽ چاليهه لک آهي، جن مان 16 لک  گاديءَ واري شهر اينجامينا (N'Djamena) ۾ رهن ٿا. لڳ ڀڳ 12,84,000 چورس ڪلوميٽر (496,000 چورس ميل) جي ڪل ايراضي سان، چاڊ آفريڪا ۾ پنجون نمبر وڏو ملڪ آهي ۽ دنيا ۾ ايراضي جي لحاظ کان 20 نمبر وڏو ملڪ آهي. اڪثريتي آبادي جو مذهب اسلام (%55) آهي ۽ عيسائيت (%41.1) ٻيو مکيه مذهب آهي. عربي ۽ فرانسيسي هتان جون سرڪاري ٻوليون آهن.

چاڊ ۾ ڪيترائي جاگرافيائي علائقا، صحارا ريگستان، وچ ۾ هڪ خشڪ علائقو جيڪو "ساحيل" جي نالي سان مشهور آهي ۽ ڏکڻ ۾ وڌيڪ زرخيز سوڊاني سوانا زون ۽ ڍنڍ چاڊ، جن جي پٺيان ملڪ جو نالو رکيو ويو آهي، آفريڪا ۾ ٻيو نمبر وڏو آبستان آهي. اهو 200 کان وڌيڪ مختلف نسلي ۽ لساني گروهن جو گهر آهي.

7هين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾، انساني آبادي وڏي تعداد ۾ چاڊ نديء جي طاس ۾ لڏي وئي. پهرين صدي عيسويءَ جي آخر تائين، رياستن ۽ سلطنتن جو هڪ سلسلو چاڊ جي ساحيل واري خطي ۾ اڀريون ۽ زوال پذير ٿيون، هر هڪ خطي مان گذرندڙ ٽرانس-صحارن واپاري رستن کي ڪنٽرول ڪرڻ تي ڌيان ڏنو. فرانس سال 1920ع تائين علائقو فتح ڪيو ۽ ان کي فرانسيسي استوائي آفريڪا جي حصي طور شامل ڪيو. سال 1960ع ۾، فرانڪوئس تومبالبي جي اڳواڻي ۾ چاڊ آزادي حاصل ڪيو. مسلم اتر ۾ سندس پاليسين جي خلاف ناراضگي جي ڪارڻ، سال 1965ع ۾ هڪ ڊگهي گهرو ويڙهه جي خاتمي تي هن جي حڪومت ختم ٿي وئي. 1979ع ۾ باغين راڄڌاني اينجامينا کي فتح ڪيو ۽ ڏکڻ جي تسلط کي ختم ڪري ڇڏيو. باغي ڪمانڊر ان کان پوءِ پاڻ ۾ وڙهندا رهيا، جيستائين حسين هيبري پنهنجي مخالفن کي شڪست نه ڏنيو. چاڊ-ليبيا تڪرار سال 1978ع ۾ ليبيا جي حملي سان شروع ٿي، جن جو خاتمو سال 1987ع ۾ فرانس جي فوجي مداخلت سان ٿيو. 1990ع ۾ جنرل ادريس ڊيبي، صدر حسين هيبري جو تختو اونڌو ڪيو ۽ فرينچ جي مدد سان، چاڊ نيشنل آرمي جي جديديت 1991ع ۾ شروع ڪئي وئي. سال 2003ع کان، سوڊان ۾ دارفور بحران چاڊ جي سرحدن تائين ڦهلجي ويو ۽ چاڊ کي غير مستحڪم ڪيو. اڳ ئي ۾ غريب ملڪ، سوين هزارين سوڊاني پناهگيرن کي آباد ڪرڻ لاء جدوجهد ڪئي، جيڪا اوڀر چاڊ ۾ پناهگيرن جي ڪيمپن ۽ ان جي چوڌاري اڃان تائين آباد آهن. ڪيترن ئي سياسي پارٽيون چاڊ جي قانون سازي ۾ حصو ورتو ۽ چاڊ جي قومي اسيمبلي، ادريس ڊيبي جي صدارت دوران محب وطن سالويشن مومينٽ جي هٿن ۾ مضبوط طور تي رکيل هئي، جن جي حڪمراني کي آمريت طور بيان ڪيو ويو. d اپريل 2021ع ۾ FACT باغين پاران صدر ڊيبي جي قتل ٿيڻ کانپوءِ، سندس پٽ، محمد ڊيبي جي اڳواڻي ۾ عبوري فوجي ڪائونسل حڪومت جو ڪنٽرول سنڀاليو ۽ اسيمبلي کي ٽوڙي ڇڏيو. چاڊ سياسي تشدد ۽ بار بار جي فوجي بغاوتن سان متاثر آهي. چاڊ انساني ترقي جي انڊيڪس تي 0.394 سان ٻين نمبر تي دنيا ۾ سڀ کان گهٽ آهي، سال 2021ع ۾ هن جو درجو 190هين تي آهي ۽ هي گهٽ ترقي يافته ملڪ، دنيا جي بدعنوان ملڪن مان هڪ هجڻ جي اثرات کي منهن ڏئي ٿو. هن جا گهڻا رهواسي، هارين ۽ چرواهن طور، غربت جو شڪار آهن. سال 2003ع کان وٺي، خام تيل، جيڪو ملڪ جي برآمدي آمدني جو بنيادي ذريعو بڻجي چڪو آهي، روايتي ڪپهه جي صنعت کي ختم ڪري چڏيو. چاڊ وٽ انساني حقن جو خراب رڪارڊ آهي، بار بار جي انساني حقن جي ڀڃڪڙي، جهڙوڪ من ماني قيد، غير عدالتي قتل ۽ سيڪيورٽي فورس ۽ هٿيار بند مليشيائون، ٻنهي طرفان سول آزاديون محدود  آهن.thumb|چاڊ جو جھنڊو

 فهرست لاڳاپيل مضمون چاڊ 
 فهرست لاڳاپيل مضمون چاڊ

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا
 (فرانسيسي) سرڪاری موقع حباله
 (فرانسيسي) سرڪاري صدارتي موقع حباله 
 ڪابينه جو موقع حباله 
 عمومي
 چاڊ  ڪتاب عالمي حقائق ۾ معلومات
 چاڊ  منصوبو مفتوح فهرست تي 
 چاڊ پروفائيل بر موقع بي بي سي نيوز
 وڪيميڊيا نقشي نامو چاڊ
 [[عڪس:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg link=|16x16px] Chad سفري رهنما طرفان وڪي سفر

زمرو:چاڊ
زمرو:ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:فرينچ سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا