عالمي ورثو ماڳ

"عالمي ورثو ٺڪاڻو" اھڙيون جڳھون (جھنگ، جبل، ڍنڍ، ريگستان، يادگار، عمارت يا شھر) کي چيو ويندو آھِي جنھن کي بين الاقوامي عالمي ثقافتي ورثو پروگرام جي تحت گڏيل قومن جو تعليمي سائنسي ۽ ثقافتي ادارو (يونيسڪو) جي عالمي ثقافتي ورثو ڪميٽي جي مرتب ڪيل فهرست جي لاءِ نامزد يا ان ۾ شامل ڪيو ويو ھجي۔ هي منصوبو ثقافتي يا قدرتي اهميت جي حامل جڳھن جي فھرست مرتب ڪرڻ ۽ ان جي حفاظت ڪرڻ جي لاءِ بڻايو ويو آھي۔ مختلف شرطن جي تحت مندرج جڳھن کي عالمي ورثو فنڊ مان رقمون فراھم ڪيون وينديون آھن۔ ھي منصوبو "عالمي ثقافتي ۽ قدرتي ورثي جي حفاظت جي حوالي سان ميثاق" جي ذريعي شروع ٿيو جنھن کي يونيسڪو جي مجلس عمومي 16 نومبر 1972ء تي اختيار ڪيو۔ ان وقت کان 184 ملڪ (بمطابق جولاءِ 2007ء) هن ڪنوينشن جي توثيق ڪري چڪا آھن۔ 
2007ء جي مطابق 142 ملڪن جون 851 جڳھون ھن فھرست ۾ شامل آھن جن ۾ 660 ثقافتي، 166 قدرتي ۽ 25 مخلوط خصوصيتن جون حامل آھن۔ هر عالمي ورثي جي حامل جڳھ ان ملڪ جي ملڪيت آھي جتي اھو واقع آھي پر مستقبل ۾ بني نوع انسان جي لاءِ انکي محفوظ رکڻ عالمي برادري جي ذميداري آھي 
مختلف خطن ۾ واقع جڳھن جون خصوصيتون هيٺ ڏنل آهن:

خطوقدرتيثقافتيمخلوطڪل %آفريڪا 33 38  3 74  9%  عرب رياستون  3 58  1 62  7%  ايشيا بحر الڪاھل  45 126  11 182 21% يورپ ۽ اتر آمريڪا  51 358  7 416  49%  لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين 34 80  3 117  14% 

تاريخ
1954 ۾، مصر جي حڪومت نئون اسوان هاءِ ڊيم (بند) کي اڏڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ مستقبل جو تلاءُ(حوض) به آخرڪار آڳاٽي مصر ۽ آڳاٽي نوبيا جي ثقافتي خزانن تي سموهيل وادي نيل جي هڪ وڏي حصي واري پکيڙ کي ٻوڙي ڇڌي ها.

لوڪ سڀا ۽ پس منظر

آمريڪا فطرت جي تحفظ سميت ثقافتي بچاءَ جو وِيچار شروع ڪيو.
 عالمي ثقافتي ورثو ڪميٽي اجلاس 
عالمي ثقافتي ورثو ڪميٽي فهرست ۾ شامل جڳھن ۾ انتظامي معاملن تي غور جي حوالي سان سال ۾ متعدد ڀيرا اجلاس منعقد ڪندي آهي پر World Heritage Committee Session نالي اجلاس سال ۾ هڪ ڀيرو ٿيندو آهي جنھن ۾ مختلف جڳھن کي عالمي ثقافتي ورثو فھرست ۾ شامل ڪيو ويندو آھي۔ 
ساليانو اجلاس دنيا جي مختلف شھرن ۾ منعقد ٿيندو آھي۔ پيرس (فرانس) ، جتي يونيسڪو جا صدر دفتر واقع آھڻ ، کان علاوه ھي اجلاس صرف عالمي ثقافتي ورثو ڪميٽي جي رڪن ملڪن ۾ ئي منعقد ٿي سگھي ٿو جنھن جي لاءِ انھن کي ڪميٽي جي منظوري درڪار ھوندي آهي۔ 
اجلاسسالتاريخميزبان شھرملڪ 1 1977 27 جون کان پھرين جولاءِ پيرس link=|border|22x22px فرانس 2 1978 5 کان 8 سيپٽمبر  واشنگٽن ڊي سي link=|border|22x22px آمريڪا جون گڏيل رياستون3 1979 22 کان 26 آڪٽوبر قاھره ۽ لگزور link=|border|22x22px مصر 4 1980پھرين کان 5 سيپٽمبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 5 1981 26 کان 30 آڪٽوبر سڊني link=|border|22x22px آسٽريليا 6 1982 13 کان 17 ڊسمبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 7 1983 5 کان 9 ڊسمبر فلورنس link=|border|22x22px اٽلي 8 1984 29 آڪٽوبر کان 2 نومبر بيونس آئرس link=|border|22x22px ارجنٽائن 9 1985 2 کان 6 ڊسمبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 10 1986 24 کان 28 نومبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 11 1987 7 کان 11 ڊسمبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 12 1988 5 کان 9 ڊسمبر براسيليا link=|border|22x22px برازيل 13 1989 11 کان 15 ڊسمبر پيرس link=|border|22x22px فرانس 14 1990 7 کان 12 ڊسمبر بانف link=|border|22x22px ڪينيڊا 15 1991 9 کان 13 ڊسمبرڪارٿيج link=|border|22x22px تونس 16 1992 7 کان 14 ڊسمبر سانتا في link=|border|22x22px گڏيل آمريڪي رياستون 17 1993 6 کان 11 ڊسمبرڪارٽينا link=|border|22x22px ڪولمبيا 18 1994 12 کان 17 ڊسمبر فوڪٽ link=|border|22x22px ٿائلينڊ 19 1995 4 کان 9 ڊسمبر برلن link=|border|22x22px جرمني 20 1996 2 کان 7 ڊسمبر مريدا link=|border|22x22px ميڪسيڪو 21 1997پھرين کان 6 ڊسمبر نيپلز link=|border|22x22px اٽلي 22 1998 30 نومبر کان 5 ڊسمبرڪيوٽو link=|border|22x22px جاپان 23 1999 29 نومبر کان 5 ڊسمبر مراڪش شھر link=|border|22x22px مراڪش 24 2000 27 نومبر کان 2 ڊسمبرڪيرنز link=|border|22x22px آسٽريليا 25 2001 11 کان 16 ڊسمبرھيلسنڪي link=|border|22x22px فن لينڊ 26 2002 24 کان 29 جون بڊاپسٽ link=|border|22x22px مجارستان 27 2003 30 جون کان 5 جولاءِ پيرس link=|border|22x22px فرانس 28 2004 28 جون کان 7 جولاءِ سوزو link=|border|22x22px چین 29 2005 10 کان 17 جولاءِڊربن link=|border|22x22px ڏکڻ آفريڪا 30 2006 8 کان 16 جولاءِ ولنيئس link=|border|22x22px لٿووينيا 31 2007 23 جون کان پھرين جولاءِڪرائسٽ چرچ link=|border|22x22px نيوزي لينڊ 32 2008 2 کان 10 جولاءِڪيوبڪ شھر link=|border|22x22px ڪينيڊا 

نامزدگي جو عمل
ڪنهن مُلڪ  کي پهريون  پنهنجي اهم ثقافتي ۽ قدرتي ماڳن تي فهرست (لسٽ) ٺاهڻي پوندي؛ نتيجو کي آزمائشي فهرست سڏيو ويندو آهي.

 چونڊ معيار 
2004 تائين، ثقافتي ورثو لاءِ 6 معيار ۽ فطري ميراث (نيچرل هيريٽيج) جي معيار جا چار معيار هئا. 2005  ۾، ان ۾ ترميم ڪئي وئي هئي تہ هاڻي رُڳو ڏه معيارن جو هڪ سيٽُ مقرر ڪيل آهي. نامزد ٿيل ماڳ يا سائيٽن کي " نمايان عالمگير قدر" هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ڏهه معيارن منجهان ڪنهن هڪ سان پُورا لهندا هجن. انهن معيارن جي ٺهڻ کان پوءِ ڪيترائي ڀيرا انهن ۾ تبديلي يا / سُڌارا (ترميم) ڪيا ويا آهن.

 ڪلچرل 
"انساني تخليقي ذهانت ۽ ثقافتي اهميت جو هڪ شاهڪار پيش ڪندو هجي"
"exhibits an important interchange of human values, over a span of time, or within a cultural area of the world, on developments in architecture or technology, monumental arts, town-planning, or landscape design"
"to bear a unique or at least exceptional testimony to a cultural tradition or to a civilization which is living or which has disappeared"
"is an outstanding example of a type of building, architectural, or technological ensemble or landscape which illustrates a significant stage in human history"
"is an outstanding example of a traditional  human settlement, land-use, or sea-use which is representative of a culture, or human interaction with the environment especially when it has become vulnerable under the impact of irreversible change"
"is directly or tangibly associated with events or living traditions, with ideas, or with beliefs, with artistic and literary works of outstanding universal significance"

 نيچرل  
upright=1.15|thumb|Site#156: Serengeti National Park, an example of a natural heritage site.
upright=1.15|thumb|Site#274: Historic Sanctuary of Machu Picchu, an example of a mixed heritage site. 
"اُتم قدرتي اصول- مظهر يا غير معمولي قدرتي حسن ۽ سُندرتا اهميت تي سمائيل هجي" 
"is an outstanding example representing major stages of Earth's history, including the record of life, significant on-going geological processes in the development of landforms, or significant geomorphic or physiographic features"
"is an outstanding example representing significant on-going ecological and biological processes in the evolution and development of terrestrial, fresh water, coastal and marine ecosystems, and communities of plants and animals"
"contains the most important and significant natural habitats for in-situ conservation of biological diversity, including those containing threatened species of outstanding universal value from the point of view of science or conservation"

حوالا

زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

 خارجي ڳنڍڻا 
 UNESCO World Heritage portal — باضابطہ تفصيلي ويب سائيٽ (انگريزِ ۽ فرانسيسي ۾)]
 The World Heritage List — تمام جڳھن جي قابل تلاش باضابطہ فھرست 
 KML file of the World Heritage List — گوگل ارٿ ۽ ناسا ورلڊ ونڊ جي لاءِ باضابطہ ڪي ايم ايل ورزن]