اردن

اردن (Jordan)، سرڪاري طور تي اردن جي هاشمي سلطنت، اولهه ايشيا جي ڏاکڻي سر زمين شام ۾ هڪ ملڪ آهي. اردن جي سرحد اتر ۾ شام، اوڀر ۾ عراق، ڏکڻ ۾ سعودي عرب ۽ اولهه ۾ اسرائيل ۽ فلسطين جي قبضي واري علائقي سان لڳل آهي. اردن ندي، مردار سمنڊ ۾ وهندي، ملڪ جي الهندي سرحد سان اردن رفٽ وادي ۾ واقع آهي. اردن جي ڏکڻ-اولهه ۾ ڳاڙهي سمنڊ سان گڏ هڪ ننڍڙو ساحل آهي، جيڪو مصر کان عقبه جي خليج کان جدا آهي. عمان ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، ان سان گڏوگڏ سر زمين شام ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي.

جديد ڏينهن جو اردن قديم پٿر جي دور کان وٺي انسانن پاران آباد ڪيو ويو آهي. ٽي سلطنتون؛ امون، موآب ۽ ادوم، ٽرانس جورڊن ۾ لوھه جي دور ۾ ترقي ڪيون. ٽين صدي قبل مسيح ۾، عرب نبطي پنهنجي سلطنت جو مرڪز پيٽرا ۾ قائم ڪيو. گريڪو-رومن دور ۾ ٽرانس جورڊن ۾ ڪيترن ئي شهرن جو قيام ڏٺو جنهن ۾ ڊيڪاپولس شامل هئا. بعد ۾، بازنطيني حڪومت جي خاتمي کان پوء، علائقو راشدين خلافت، اموي، عباسي ۽ عثمانين جي اسلامي خلافت جو حصو بڻجي ويو. پهرين عالمي جنگ دوران 1916ع جي عظيم عرب بغاوت کان پوءِ، اڳوڻو عثماني شام ورهائجي ويو، جنهن جي نتيجي ۾ سال 1921ع ۾ ٽرانس جورڊن جي امارت قائم ٿي، جيڪا برطانوي محافظو بڻجي وئي. سال 1946ع  ۾، ملڪ آزادي حاصل ڪئي ۽ سرڪاري طور تي اردن جي هاشمي بادشاهت جي نالي سان مشهور ٿيو. ملڪ سال 1948ع جي فلسطين جي جنگ جي دوران مغربي ڪناري تي قبضو ڪيو ۽ ان کي ملائي ڇڏيو، جيستائين اهو 1967ع ۾ اسرائيل جي قبضي ۾ نه ويو. اردن علائقي تي پنهنجي دعوي کان دست بردار ٿي ويو. سال 1988ع ۾ فلسطينين ڏانهن ۽ سال 1994ع ۾ اسرائيل سان امن جو معاهدو ڪيو. 

اردن هڪ نيم خشڪ ملڪ آهي، جيڪو 89,342 چورس ڪلوميٽر (34,495 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن جي آبادي هڪ ڪروڙ پندرهن لک (11.5 ملين) آهي، ان کي يارهين نمبر تي آبادي وارو عرب ملڪ بڻائي ٿو. غالب اڪثريت، يا ملڪ جي آبادي جو تقريبا %95 سني مسلمان آهن، باقي اڪثر ڪري عرب عيسائي آهن. سال 2010ع ۾ عرب بهار کان پوءِ علائقي ۾ ڦهلائيندڙ سياسي هلچل کان اردن گهڻو ڪري محفوظ رهيو. 

سال 1948ع جي شروعات کان وٺي، اردن ڪيترن ئي پاڙيسري ملڪن مان پناهگيرن کي تڪرار ۾ قبول ڪيو آهي. هڪ اندازي مطابق 21 لک فلسطيني پناهگير، جن مان گهڻا اردن جي شهريت رکن ٿا ۽ گڏوگڏ 14 لک شامي پناهگير، سال 2015ع تائين اردن ۾ رهائش پذير هئا. بادشاهت پڻ هزارين عيسائي عراقين لاءِ پناهه گاهه آهي. جڏهن ته اردن پناهگيرن کي قبول ڪرڻ جاري رکي ٿو، 2010ع جي ڏهاڪي دوران شام پناهگيرن وڏي آمد قومي وسيلن ۽ انفراسٽرڪچر تي ڪافي دٻاءُ وڌو آهي. 

خود مختيار رياست هڪ آئيني بادشاهت آهي، پر بادشاهه وٽ وسيع ايگزيڪيوٽو ۽ قانون سازي اختيار آهن. اردن عرب ليگ ۽ اسلامي تعاون جي تنظيم جو باني ميمبر آهي. ملڪ ۾، درجه بندي 99هين سان  هڪ اعلي انساني ترقي انڊيڪس آهي ۽ هڪ هيٺين وچولي آمدني معيشت سمجهيو ويندو آهي. اردن جي معيشت، علائقي جي ننڍڙي معيشتن مان هڪ آهي، هڪ ماهر افرادي قوت جي بنياد تي پرڏيهي سيڙپڪارن لاءِ ڪشش وارو آهي. ملڪ هڪ اهم سياحتي منزل آهي ۽ ان جي ترقي يافته صحت واري شعبي سان، طبي سياحت کي راغب ڪري ٿو. ان جي باوجود، قدرتي وسيلن جي کوٽ، پناهگيرن جي وڏي وهڪري ۽ علائقائي بحران معاشي ترقي کي روڪيو آهي. 

نالو
ملڪ جو سرڪاري نالو "اللمملڪة العربية الاردنية الهاشمية" آهي. اردن جي اتر ۾ شام، اتر-اوڀر ۾ عراق، اوڀر-ڏکڻ ۾ سعودي عرب ۽ اولهه ۾ اسرائيل ۽ فلسطين جي رياست آهن. اردن جي پکيڙ 37,297 چورس ميل، يعني 97,740 چورس ڪلوميٽر آهي. اردن جي انهيءَ ايراضيءَ ۾ اُهو حصو به شامل آهي، جيڪو سال 1947ع واريءَ جنگ دوران اسرائيل پنهنجي قبضي ۾ آندو هو. اردن جي سال 2007ع جي آدم ڳڻپ موجب اردن جي آبادي 59,67,000 ماڻهون آهن. اردن جي گاديءَ واري هنڌ جو نالو عمان آهي. اردن ۾ عربي ٻولي ڳالهائي ويندي آهي ۽ هتي جي سڪي جو نالو اردني دينار آهي. هتي 94 سيڪڙو مسلمانن جي آبادي آهي، جڏهن ته 4 سيڪڙو عيسائي ۽ ٻين مذهبن جا ماڻهو رهن ٿا. اردن کي انگريزيءَ ۾ "جورڊن" چئبو آهي. اردن جو سڪو دينار آهي، جنهن ۾ هڪ هزار فلس هوندا آهن. اردن جا اهم شهر عمان، اقبال، زرقا، اربيد ۽ ڪارڪ آهن. اهم زراعت ۽ ميوا، ڪڻڪ، جَوَ، پٽاٽا، بصر، ڪيلا، زيتون ۽ انگور آهن. 

تاريخ
اردن گهڻو وقت اڳ يوناني ۽ رومي بادشاهتن جو حصو رهيو هو. ستين صدي عيسويءَ ۾ عربن اردن تي قبضو ڪيو. سورهين صدي عيسويءَ کان پهرين مهاڀاري جنگ ختم ٿيڻ تائين -اردن-، سلطنت عثمانيه جو حصو رهيو هو، پر سلطنت عثمانيه جي ٽٽڻ کان پوءِ اردن ترڪيءَ جي قبضي کان آزاد ٿيو. اقوام متحده پاران ”مينڊيٽ سسٽم“ جوڙيو ويو، جنهن جو مقصد آزاديءَ جي لائق ملڪن جي مدد ڪرڻ هو، ان ڪري 1922ع ۾ اردن برطانيه جي هٿ هيٺ ڏنو ويو. برطانيه سڀ اصول ٽوڙي، اردن تي پنهنجو قبضو ڄمائي ورتو ۽ 24 سالن تائين پنهنجي مرضي هلائي. ٻي مهاڀاري لڙائيءَ کان پوءِ 1946ع ۾ اردن آزاد ٿيو. اردن جو پهريون سربراھ امير عبدالله بڻيو. 1948ع ۾ برطانيا، آمريڪا ۽ ٻين مغربي ملڪن اسرائيل نالي نئون ملڪ قائم ڪيو ۽ اڳتي هلي اردن ۽ اسرائيل جي وچ ۾ جنگيون شروع ٿيون. اردن جي ڪجهه علائقن تي قبضو ڪيو ويو. 1951ع ۾ امير عبدالله کي يروشلم ۾ قتل ڪيو ويو ۽ سندس پٽ طلال تخت نشين ٿيو، ان کانپوءِ 1952ع ۾ سندس پٽ شاھ حسين تخت تي ويٺو، 1955ع ۾ اردن گڏيل قومن جو ميمبر بڻيو. 1967ع ۾ عرب اسرائيل جنگ لڳي. اسرائيل يروشلم سميت الهندي ايراضيءَ تي قبضو ڪري ورتو. 26 آڪٽوبر 1994ع تي اردن ۽ اسرائيل ۾ ٺاهه ٿيو، جنهن ۾ 50 سالن کان هلندڙ دشمنيءَ جو خاتمو آيو. 1999ع کان شاھ حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ شاھ عبدالله تخت تي ويٺو. اردن جو 12 سيڪڙو حصو زراعت جي لائق آهي. باقي حصو ويران آهي. هتي ميوو ۽ سائي ڀاڄي چڱي مقدار ۾ ٿئي ٿي. اردن مان فاسفيٽ ۽ پوٽاش جهجهي انداز ۾ نڪرن ٿا.encyclopediasindhiana.orgJordan - Wikipedia

 جاگرافي 

 حڪومت ۽ سياست 

 معيشت 

 آباديات 

ثقافت
گيلري

پڻ ڏسو
 :باب:ايشيا
 :باب:وچ اوڀر
 :باب:ملڪ

ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:اردن
زمرو:ملڪ
زمرو:بادشاهتون
زمرو:فلسطين علائقو
زمرو:سرزمين شام
زمرو:مشرق 
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:ايشيا ۾ 1946ع ۾ قائم ٿيل ملڪ ۽ علائقا

حوالا