الجزائر

الجزائر (Algeria؛ ) (عربي: الجزائر؛ بربر: ⵍⵣⵣⴰⵢⴻⵔ) اتر آفريڪا ۾ واقع هڪ خودمختيار رياست آهي، جنهن جو سرڪاري نالو پيپلز ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف الجزائر آهي. هي ملڪ علائقي جي لحاظ کان آفريڪا جو سڀ کان وڏو ۽ دنيا جو ڏهون وڏو ملڪ آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ 2,382,741 چورس ڪلوميٽر آهي. الجزائر جي اتر ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ، اوڀر ۾ تيونس ۽ ليبيا، اولهه ۾ مراڪش ۽ مغربي صحارا، ۽ ڏکڻ ۾ مالي، نائيجر ۽ موريطانيا واقع آهن.
الجزائر جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر الجزائر آهي، جيڪو ملڪ جو سياسي، معاشي ۽ ثقافتي مرڪز پڻ آهي. ملڪ جي اترئين حصي ۾ زرخيز ساحلي ميدان ۽ جبلستان موجود آهن، جڏهن ته ڏاکڻي حصي جو وڏو علائقو صحراءِ صحارا تي مشتمل آهي، جيڪو دنيا جي سڀ کان وڏي گرم ريگستانن مان شمار ٿئي ٿو. هن جغرافيائي ورڇ سبب الجزائر جي آبادي جو وڏو حصو اتر ۾ مرڪوز آهي.
الجزائر جون سرڪاري ٻوليون عربي ۽ تمازائيٽ (بربر) آهن، جڏهن ته فرانسيسي ٻولي تعليم، ميڊيا ۽ انتظامي شعبن ۾ وسيع پيماني تي استعمال ٿئي ٿي. اسلام ملڪ جو سرڪاري مذهب آهي، جنهن تي لڳ ڀڳ 99 سيڪڙو آبادي عمل ڪري ٿي. گڏيل قومن جي تازي انگن اکرن موجب 2025ع ۾ الجزائر جي آبادي لڳ ڀڳ 47.4 ملين هئي، جنهن سان هي ملڪ آباديءَ جي لحاظ کان آفريڪا جي وڏن ملڪن مان هڪ آهي.
الجزائر هڪ نيم صدارتي جمهوريه آهي ۽ انتظامي طور ڪيترن صوبن ۽ ڪميونن ۾ ورهايل آهي. ملڪ اتر آفريڪا ۾ هڪ اهم علائقائي طاقت طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ بين الاقوامي سطح تي وچولي طاقت جو درجو رکي ٿو. الجزائر جي معيشت بنيادي طور تي پيٽروليم ۽ قدرتي گئس تي ٻڌل آهي، جنهن سبب هي آفريڪا جي وڏين معيشتن مان هڪ بڻيل آهي. قومي توانائي ڪمپني سوناتراچ براعظم آفريڪا جي وڏين ڪارپوريشنن مان شمار ٿئي ٿي ۽ يورپ ڏانهن قدرتي گئس جي اهم فراهم ڪندڙ آهي.
الجزائر آفريقي يونين، عرب ليگ، اسلامي تعاون تنظيم (OIC)، اوپيڪ، گڏيل قومن ۽ عرب مغرب يونين جو ميمبر آهي، ۽ ڪيترن ادارن جو باني رڪن پڻ رهيو آهي. پنهنجي تاريخي ورثي، ثقافتي تنوع، قدرتي وسيلن ۽ علائقائي اثر سبب الجزائر اڄ به آفريڪا ۽ ميڊيٽرينين دنيا ۾ هڪ اهم حيثيت رکي ٿو.


 نالو ۽ سڃاڻپ 

“الجزائر” جو نالو عربي لفظ “الجزائر” سان وابسته آهي. ملڪ جي قومي/سرڪاري ٻولين بابت جديد بحث ۾ عربي ۽ تمازيغت (Tamazight) کي قومي ۽ سرڪاري حيثيت سان ڳنڍيو وڃي ٿو؛ سرڪاري ۽ لسانياتي دستاويزن ۾ تمازيغت جي حيثيت بابت واضح حوالا ملن ٿا<ref>.

تاريخ
رومي دور دوران شهرسازي، قانوني نظام، رستن جي تعمير ۽ زرعي ڍانچن کي منظم ڪيو ويو، جنهن سبب علائقو معاشي ۽ انتظامي طور مستحڪم بڻيو. رومي حڪمراني لڳ ڀڳ پنجين صدي عيسوي تائين جاري رهي، ۽ ان جي زوال کان پوءِ مقامي اقتدار آهستي آهستي ڪمزور ٿيندو ويوEncyclopaedia Britannica, "Roman Africa".  600 ق.م جي لڳ ڀڳ فينيقي واپارين ساحلي پٽن ۾ پنهنجا تجارتي مرڪز وڌايا. پيونڪ جنگن کان پوءِ رومي اثر مضبوط ٿيو ۽ رومي دور ۾ ڪيترن شهرن ۽ روڊن/آثارن جي تعمير ٿي. رومي زوال (5هين صدي) کان پوءِ علائقو مختلف قوتن جي اثر هيٺ رهيو. ستين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري عرب مسلمانن جي اچڻ سان الجزائر اسلامي دنيا جو حصو بڻيو، جنهن کان پوءِ وڏي پيماني تي مقامي آبادي اسلام قبول ڪيو. يارهين صديءَ دوران بنو هلال ۽ بنو سليم جهڙا عرب قبيله تونس ۽ اوڀر الجزائر جي علائقن ۾ اچي آباد ٿيا، جنهن سان مقامي سماجي ۽ ثقافتي بناوت ۾ وڏيون تبديليون آيون. مشهور اطالوي رياضي دان ليونارڊو فبوناچي پڻ نوجوانيءَ ۾ الجزائر ۾ رهيو، جتي هن هندو-عربي عددن جو نظام سکيو، جيڪو بعد ۾ يورپ ۾ رياضي جي ترقيءَ جو بنياد بڻيو. مشهور اطالوي رياضي دان ليونارڊو فبوناچي (1170–1250) نوجوانيءَ ۾  اتر آفريڪا ۾ موجوده الجزائر ۾ رهي اتي هندو–عربي عددن واري نظام بابت سکيو, انهيءَ تجربي جو سندس علمي ارتقا ۾ ذڪر ملي ٿو<ref>. 
15171517ع ۾ الجزائر عثماني سلطنت جو حصو بڻيو، ۽ لڳ ڀڳ ٽي صديون عثماني حڪمراني هيٺ رهيو. ان دور ۾ الجزائر هڪ اهم بحري ۽ واپاري مرڪز هو، پر ٻين عثماني علائقن وانگر هتي به غلامي جو نظام رائج هو. سورهين کان ارڙهين صديءَ دوران اسپيني سلطنت الجزائر جي ڪجهه ساحلي علائقن تي قبضو ڪيو، پر بعد ۾ عثمانين اسپينين کي هتان ڪڍي ڇڏيو. 1830ع ۾ فرانس الجزائر تي حملو ڪري ان کي پنهنجي ڪالوني بڻايو، ۽ لڳ ڀڳ 132 سال فرانسيسي راڄ قائم رهيو. عثماني دور جي سماجي تاريخ بابت تحقيق ۾ الجزائر شهر جي عدالتن ۽ غلامن/آزاد ٿيل ماڻهن جي معاملن جو مطالعو پڻ ملي ٿو{{Cite journal|last=Loualich|first=Fatiha|date=2013-01-01|title=The Emancipated Slaves Faced with the Jurisdiction of Algiers in the Seventeenth and Eighteenth Centuries|url=https://brill.com/view/journals/ormo/93/2/article-p547_10.xml|journal=Oriente Moderno|language=en|volume=93|issue=2|pages=547–560|doi=10.1163/22138617-
12340032|issn=2213-8617}.  16هين کان 18هين صديءَ تائين، اسپين الجزائر جي ڪجهه حصن تي قبضي ۾ رهيو، پر بعد ۾ عثمانين اسپينين کي ڪڍي ڇڏيو.  1830ع کان فرانس الجزائر تي قبضو ڪري ان کي ڪقديم دور ۾، ڇهين صدي ق.م تائين، فينيقي واپارين الجزائر جي سامونڊي ڪناري تي ڪيترائي اهم بندرگاهي شهر قائم ڪيا، جن ۾ هيپو ريگيوس (هاڻوڪو عنابه)، روسڪيد (هاڻوڪو اسڪيڪده) ۽ ٽيپاسا شامل هئا. اهي بندرگاهه ميڊيٽرينين دنيا سان واپار، ثقافت ۽ تمدني رابطن جا مرڪز بڻيا، جتي مشرقي ۽ مغربي تهذيبن جو ميل جول ٿيو. 1954ع ۾ قومي آزادي محاذ (FLN) فرانسيسي حڪمراني خلاف آزاديءَ جي تحريڪ شروع ڪئي، جيڪا هڪ خونريز جنگ ۾ تبديل ٿي وئي. آخرڪار، 5 جولاءِ 1962ع تي الجزائر فرانس کان آزادي حاصل ڪئي. آزاديءَ کان پوءِ 1963ع ۾ احمد بن بيلا ملڪ جو پهريون صدر بڻيو. جديد تاريخ ۾ الجزائر 1991ع کان 2002ع تائين هڪ شديد گهرو ويڙهه جو شڪار رهيو، جنهن ۾ هزارين ماڻهو مارجي ويا. بعد ۾ حالتون آهستي آهستي بهتر ٿيون، ۽ 2011ع ۾ ملڪ مان ايمرجنسي ختم ڪئي وئي.

جاگرافي

جاگرافيائي طور الجزائر جو ڏاکڻو حصو مڪمل طور تي صحراءِ صحارا تي مشتمل آهي، جيڪو دنيا جي وڏن ريگستانن مان هڪ آهي، جڏهن ته اتر ۾ اوراس ۽ نميچا جبلستان واقع آهن. ملڪ جو سڀ کان اوچو مقام جبل طاهات آهي، جنهن جي اوچائي 3003 ميٽر آهي. زرخيز علائقا گهڻو ڪري اتر ۾ واقع آهن، جتي زراعت ۽ آبادي وڌيڪ آهي.
الجزائر جي اتر ۾ ساحلي ميدان ۽ جبلستاني پٽي (جهڙوڪ اوراس ۽ ٻين سلسلن) موجود آهي. ملڪ جي آبهوا اتر ۾ بحريه روم (Mediterranean) جو رنگ رکي ٿي، جڏهن ته ڏکڻ ۾ سخت ريگستاني آبهوا غالب آهي.


حڪومت ۽ سياست
سياسي طور الجزائر هڪ جمهوريه آهي، جنهن جي پارليامينٽ ٻه ايوانن تي مشتمل آهي: مٿيون ايوان قوم جي ڪائونسل ۽ هيٺيون ايوان قومي عوامي ڪائونسل ، الجزائر|قومي عوامي اسيمبلي]].

 انتظامي ورهاست

الجزائر انتظامي طور 58 صوبن (ولايتن) ۾ ورهايل آهي. سال 2019ع ۾ صوبن جو تعداد 48 مان وڌائي 58 ڪيو ويو. الجزائر جا صوبا هيٺ ڏجن ٿا:

ولايتن (صوبن) جي فھرست

+ الجزائر جا صوبا (ولايتونئ) نمبر صوبو گاديءَ جو هنڌ 1 ادرار صوبو(Adrar) ادرار(شھر) 2 شلف صوبو(Chlef) شلف(شھر) 3 الاغواط صوبو(Laghouat) الاغواط(شھر) 4 امّ البواقي صوبو(Oum el-Bouaghi) امّ البواقي(شھر) 5 باتنه صوبو(Batna) باتنه(شھر) 6 بجاية صوبو(Béjaïa) بجاية(شھر) 7 بسڪره صوبو(Biskra) بسڪره(شھر) 8 بشار صوبو(Béchar) بشار(شھر) 9 البليده صوبو(Blida) البليده(شھر) 10 البويره صوبو(Bouira) البويره(شھر) 11 تمنغاست صوبو(Tamanghasset) تمنغاست(شھر) 12 تبسه صوبو(Tébessa) تبسه(شھر) 13 تلمسان صوث(Tlemcen) تلمسان(شھر) 14 تيارت صوبو([Tiaret) تيارت(شھر) 15 تيزي وزو صوبو(Ouzou Tizi) تيزي وزو (شھر) 16 الجزائر صوبو (Algiers) الجزائر (شھر) 17 الجلفه صوبو(Djelfa) الجلفه (شھر) 18 جيجل صوبو(Jijel) جيجل (شھر) 19 سطيف صوبو( Sétif) سطيف (شھر) 20 سعيده صوبو(Saïda) سعيده (شھر) 21 سڪيڪده صوبو(Skikda) سڪيڪده (شھر) 22 سيدي بلعباس صوبو(Sidi Bel Abbes) سيدي بلعباس (شھر) 23 عنابه صوبو(Annaba) عنابه (شھر) 24 قالمه صوبو(Guelma) قالمه (شھر) 25 قسنطينه صوبو (الجزائر)(Constantine) قسنطينه،(الجزائر جو شھر) 26 المديه صوبو(Médéa) المديه (شھر) 27 مستغانم صوبو(Mostaganem) مستغانم (شھر) 28 المسيله صوبو(M'Sila) المسيله.(شھر) 29 معسكرب صوبو(Mascara) معسكر (شھر) 30 ورقله صوبو(Ouargla) ورقله (شھر) 31 وهران صوبو(Oran) وهران (شھر) 32 البيض صوبو(Bayadh) البيض (شھر) 33 اليزي صوبو( Illizi) اليزي (شھر) 34 برج بوعريريج صوبو(Bordj Bou Arréridj) برج بوعريريج (شھر) 35 بومرداس صوبو(Boumerdès) بومرداس (شھر) 36 الطارف صوبو(El Tarf) الطارف (شھر) 37 تيندوف صوبو(Tindouf) تيندوف (شھر) 38 تيسمسيلت صوبو(Tissemsilt) تيسمسيلت (شھر) 39 الوادي صوبو(El Oued) الوادي (شھر) 40 خنشله صوبو(Khenchela) خنشله (شھر) 41 سوق اهراس صوبو (Souk Ahras) سوق اهراس (شھر) 42 تيبازة صوبو(Tipasa) تيبازة (شھر) 43 ميله صوبو(Mila) ميله (شھر) 44 عين الدفلى صوبو(Aïn Defla) عين الدفلى (شھر) 45 النعامه صوبو(Naama) النعامه (شھر)  46 عين تموشنت صوبو(Aïn Témouchent) عين تموشنت (شھر) 47 غردايه صوبو(Ghardaïa) غردايه (شھر) 48 غليزان صوبو( Relizane) غليزان (شھر) 49 المغير صوبو(El M'Ghair) المغير(شھر) 50 المنيعه صوبو(El Menia) المنيعه (شھر) 51 اولاد جلال صوبو(Ouled Djellal) اولاد جلال (شھر) 52 برج باجي مختار صوبو(Bordj Baji Mokhtar) برج باجي مختار (شھر) 53 بني عباس صوبو(Béni Abbès) بني عباس (شھر) 54 تيميمون صوبو(Timimoun) تيميمون (شھر) 55 تقرت صوبو(Touggourt) تقرت (شھر) 56 جانت صوبو(Djanet) جانت (شھر) 57 عين صالح صوبو(Aïn Salah) عين صالح (شھر) 58 عين قزام صوبو(Aïn Guezzam) عين قزام (شھر)

( )

معيشت

معاشي طور الجزائر ۾ حڪومت جو ڪردار انتهائي اهم آهي، ڇو ته تيل ۽ قدرتي گيس جا وڏا ذخيرا رياستي ڪنٽرول هيٺ آهن. ملڪ جي آمدني جو وڏو حصو توانائي جي شعبي مان حاصل ٿئي ٿو، پر ان باوجود بي روزگاري ۽ معاشي تنوع جي کوٽ اهم مسئلا آهن، جن کي حل ڪرڻ لاءِ حڪومت مختلف پاليسيون اختيار ڪري رهي آهي.

آبادي ۽ مذھب

الجزائر جي آبادي لڳ ڀڳ 45 ملين آهي، ۽ ملڪ ۾ چاليهه کان وڌيڪ شهر اهڙا آهن جن جي آبادي هڪ لک کان وڌيڪ آهي. اسلام ملڪ جو مکيه مذهب آهي ۽ لڳ ڀڳ 99 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي. الجزائر تاريخي طور يهودي برادريءَ جو به اهم مرڪز رهيو آهي، پر اسرائيل جي قيام کان پوءِ ۽ سياسي ڇڪتاڻ سبب اڪثر يهودي ملڪ ڇڏي ويا، ۽ هاڻي هتي سندن تعداد تمام گهٽ رهجي ويو آهي.

ٻوليون

الجزائر جون سرڪاري ٻوليون عربي ۽ بربر آھن. ، جن مان بربر ٻولي کي 2002ع ۾ سرڪاري حيثيت ڏني وئي. ان کان علاوه، فرانسيسي ٻولي وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃي ٿي ۽ ملڪ ۾ رابطائي ٻولي (lingua franca) طور استعمال ٿئي ٿي. ڪيترائي الجزائرين روزمره جي زندگي، تعليم ۽ واپار ۾ فرانسيسي استعمال ڪن ٿا..

يونيسڪو عالمي ورثو
الجزائر ۾ ڪيترائي يونيسڪو عالمي ورثي جا ماڳ موجود آهن، جن ۾ شامل آهن: قلعه بني حماد، 
ٽيپاسا، جميلا، تيمقاد، وادي مزاب، الجزائر جي قصبه ۽ قدرتي ورثي طور ٽاسيلي ناجر .

حوالا

ٻيون ويب سائيٽون


Category:Members of the Organisation of Islamic Cooperation
Category:1962 establishments in Africa
Category:North African countries

ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:الجزائر
زمرو:ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:المغرب جا ملڪ
زمرو:اتر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:فرانسيسي ڳالهائيندڙ ملڪن جي عالمي تنظيم جون ميمبر رياستون

حوالا