عثمان بن عفان

عثمان بن عفان اموي قريشي (47ق.ھ - 35ھ /576 - 656ع) اسلام جو ٽيون خليفو، رسول جو ڄاٽو، ۽ جامع القرآن هيو. عثمان غني اڳوڻن اسلام ۾ شامل ٿيڻ ۽ عشره مبشره وارن مان هيو، سندن جي ڪنيت ذو النورين آهي ڇو تہ محمد صلي الله عليه وسلم جي ٻن صاحبزادين سان نڪاح ٿيو هين، پهريان رقيه بنت محمد سان ٿيو، پوء ان جي وفات کان پوء ام ڪلثوم بنت محمد سان نڪاح ٿيو.

زندگي جو احوال
عثمان غني پهريون صحابي آهي جنهن حبشہ جي سرزمين ڏانھن هجرت ڪئي، پوء ٻيا صحابي بہ سندن جي پويان حبشہ پهتا. پوء ٻين هجرت مدينه منوره جي طرف ڪئي. رسول اڪرم صلي الله عليه وسلم عثمان غني تي پورو اعتماد ڪندا ھيا، ۽ سندن جي فطري حياء  شرافت ۽ جيڪا انهن پنهنجي مال جي ذريعي اهل ايمان جي نصرت ڪئي هئي، ان جي انتهائي قدر ڪندا هئا. رسول الله صلي الله عليه وسلم ٻين صحابن سان گڏ ساڻن کي بن جنت ۽ شهادت جي موت جي خوشخبري ڏني.
سنہ 23ھ (644ع) ۾ عمر بن خطاب جي شهادت کان پوء مشوري سان سندن کي خلافت جي ذميداري ڏني، جنهن کي انهن 644ع]] کان 656ع تائين انجام ڏنو.موقع الرقية الشرعية:  عثمان بن عفان
سندن جي خلافت جي عھد ۾ قرآن جو جمع ٿيڻ پورو ٿيو، مسجد حرام ۽ مسجد نبوي جو وڌاءُ ٿيو، ۽ قفقاز، خراسان، ڪرمان، سيستان، آفريڪا ۽ قبرص فتح ٿي اسلامي سلطنت ۾ شامل ٿيا. انهن اسلامي ملڪن جي سامونڊي پٽن کي بيزنطينين جي حملن کان محفوظ رکڻ جي لاء پھرين مسلم بحري فوج بہ ٺاهي هئي.الخلافة والخلفاء الراشدون، ص: 222

سندن جي خلافت جو زمانو ٻارنهن سالن جي عرصي تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ آخري ڇھ سال ڪجهه اڻوڻندڙ حادثا پيش آيا، جيڪي بالآخر سندن جي شهادت تي نتيجي تي پھتا.طبقات ابن سعد (1/ 39 - 47)، البدايه و النهايه (7/ 144 - 149) الخلفاء الراشدون از خالدي، ص: 112 سنہ 35ھ، 18 ذوالحج، جمعي ڏھاڙي ٻياسي سالن جي عمر ۾ سندن کي سندن جي گهر ۾ قرآن ڪريم جي تلاوت جي دوران شهيد ڪيو ويو، ۽ مديني منور جي قبرستان جنت البقيع ۾ دفن ڪيا ويا.طبري، تاريخ الأمم والملوك ج 2/ص 688، ابن اثير، الڪامل في التاريخ ج 3/ص: 69

 شروعاتي زندگي 

 نسب 
عثمان غني جو نسب حسب هي آهي: «عثمان بن عفان بن ابو العاص بن اميه بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصي بن قصي بن ڪلاب بن مره بن لعب بن ڪعب بن لوي بن غالب بن فهر بن فهر بن مالڪ بن مالک بن النضر بن ڪنانه (انهي جو لقب قريش هيو) بن ڪنانه بن خزيمه بن مدرڪه بن الياس بن مضر بن نزار بن معد بن معد بن عدنان»، عثمان غني جو نسب عبد مناف بن قصي کان پوء محمد صلي الله عليه وسلم جي نسب سان وڃي ملي ٿو.

والده: «اروي بنت ڪريز بن ربيعه بن حبيهب بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصي بن ڪلاب بن مره بن ڪعب بن ڪعب بن لوي بن غالب بن فهر بن فهر بن مالڪ بن مالک بن النضر بن ڪنانه بن ڪنانه بن خزيمه بن مدرڪه بن الياس بن مضر بن نزار بن معد بن معد بن عدنان»، ان جي والده محمد صلي الله عليه وسلم جي پڦاٽ هئي، ۽ ان جي ناني جو نالو بيضا بنت عبدالمطلب هيو.مسعوده، مروج الذهب ج 2/ص 340طبري، تاريخ الأمم والملوك ج 2/ص: 692ابن اثير، الڪامل في التاريخ ج 3/ص: 74تاريخ الإسلام ج 1/ص: 252

 پرورش 
عثمان بن عفان جي پيدائش سنہ 576ع ۾ عام الفيل کان ڇھ سال پوءنداء الإيمان:  ڪتاب عثمان بن عفان، الفصل الأول «حياة عثمان»، من تأليف: محمد رضا الأديب طائف ۾ ٿي، تاهم هڪ قول مڪي ۾ پيدائش جو بہ آهي. هي قريش جي هڪ شاخ بنو اميه بن عبد شمس بن عبد مناف ۾ پيدا ٿيو، هي قبیلو قريش جي سردارن مان هيو. ان جو والد عفان ابو سفيان بن حرب جو سوٽ هيو. عثمان غني جي هڪ ڀيڻ هئي جنهن جو نالو آمنہ بنت عفان هيو. عفان جي انتقال کان پوء ان جي والده عقبه بن ابي معيط سان نڪاح ڪيو، جنهن کان ٽي پٽ ۽ ڌيئرون پيدا ٿيون، وليد بن عقبه، خالد بن عقبه، عمارة بن عقبه ۽ ام ڪلثوم بنت عقبه، هي عثمان غني جا ماءُ شريڪ ڀاءُ ڀيڻ هيا.نداء الإيمان  الطبقات الڪبري، ذڪر ضرب النساء - أروي بنت ڪريز عثمان غني جي والده اروي بنت ڪريز اسلام قبول ڪيو هيو ۽ سندن جي دور خلافت ۾ وفات ڪيائين،الخلافة الراشدة والدولة الأموية، از ڊاڪٽر يحيي اليحيي، ص388 جڏھن تہ ان جي والد عفان جو انتقال جھالت جي زماني ۾ ئي ٿي ويو هيو.

پاڻ پهريان اسلام قبول ڪرڻ وارن ۾ شامل آهن. پاڻ هڪ خدا ترس ۽ غني انسان هيا. پاڻ فياض دلي سان دولت الله جي راھ ۾ خرچ ڪندا هئا. انهي بنياد تي حضور اڪرم  جن سندن کي غني جو خطاب ڏنو.

 ذوالنورين 
ذوالنورين جو مطلب آهي ٻن نورن وارو. پاڻ جن کي ان لاء ذوالنورين چيو ويندو آهي ڇاڪاڻ رسول اڪرم  جون ٻہ صاحبزاديون هڪ ٻئي پٺيان سندن جن جي نڪاح ۾ آيو هي اهو واحد اعزاز آهي جيڪو ڪنهن ٻئي کي حاصل نہ ٿي سگهيو. پاڻ جن جو شمار عشره مبشره ۾ ڪيو ويندو آهي يعني اهي ڏھ صحابہ ڪرام جن کي رسول اڪرم  جن پنهنجي حيات مبارڪہ ۾ ئي جنت جي بشارت ڏني هئي.

 هجرت 
پاڻ جن اسلام جي راھ ۾ ٻہ هجرتون ڪيون، هڪ حبشه ۽ ٻين مديني منور جي طرف.

 خلافت 

حضرت عمر فاروق  جن پنهنجي وفات کان پهريان هڪ ڪميٽي جوڙي ھئي جنهن ۾ ڇھ صحابي شامل هيا. حضرت عثمان ، حضرت علي، حضرت طلحه، حضرت زبير، حضرت سعد بن ابي وقاص ۽ حضرت عبدالرحمان بن عوف رضوان الله عليهم اجمعين ان ڪميٽي ۾ شامل هيا. ان ڪميٽيَ حضرت عثمان  کي خليفو نامزد ڪيو. پاڻ جن ٻارنهن سال خلافت جون زميداريون سرانجام ڏنيون. سندن جي دور خلافت ۾ ايران ۽ اتر آفريڪا جو ڳچ علائقو اسلامي سلطنت ۾ شامل ٿيو.

 جامع قرآن 
حضرت عثمان ذوالنورين رضي الله عنه کي جامع القرآن چيو ويندو آهي.= (قرآن ڪيئن جمع ٿيو ازمحمد احمد اعظمي مصباحي)
ابن ابي دائود بسند صحيح حضرت سويد بن غفله کان روايت ڪئي آهي تہ انهن فرمايو تہ ″حضرت علي جو فرمان آهي ته حضرت عثمان جي باري ۾ خير ئي چئو؛ ڇو تہ انهن مصاحف جي باري ۾ جيڪو ڪجهه بہ ڪيو صرف پنهنجي راء سان نہ پر اسانجي هڪ جماعت جي مشوري سان ڪيو″ (الاتقان ص 61)
ان ئي کان روايت آهي  ل″مان خليفو هجان ها تہ مصحف جي باري ۾ اهو ئي ڪيان ها جيڪو حضرت عثمان ڪيو″.

 شهادت 
اسلام جي دشمنن خاص ڪري مسلمان سڏرائيندڙ منافقن کي خلافت راشده هڪ نظر بہ وڻندي هئي. هي منافق رسول الله سان بہ دنياوي بادشاهن وانگر توقع رکندا هيا تہ هو بہ پنهنجو ڪوئي ولي عهد مقرر ڪندا. انھن منافقن جي ناپاڪ خواهش تي ان وقت ڪاري ضرب لڳي جڏھن امتَ حضرت ابوبڪر کي اسلام جو پهريون متفقہ خليفو بڻايو. حضرت ابو بڪر جي خلافت راشده کان پوء ان منافقن کي سيني تي ان وقت نانگ ڏنگ هنيا جڏنهن امتَ ڪامل اتفاق سان حضرت عمر  کي خليفو اسلام چونڊيو. حضرت عمر کان پوء حضرت عثمان جن جو گڏيل راءِ سان خليفو ٿيڻ بہ انھن مسلمان سڏرائيندڙ منافقن جي لاء صدمي کان گهٽ نہ هيو. انهن حضرت عثمان جن جي نرم دلي جو ناجائز فائدو کنيو ۽ پاڻ جن کي شهيد ڪرڻ جي ناپاڪ سازش ڪئي ۽ ان وقت ۾ خلافت جو گھيراءُ ڪيو جڏهن اڪثر صحابه ڪرام حج جي لاء مڪي ويا هيا تہ پاڻ جن پنهنجي جان جي خاطر ڪنهن مسلمان کي مزاحمت ڪرڻ جي اجازت نہ ڏني.

شهادت جو واقعاتي احوال
حضرت عثمان مسجد ۾ خطاب فرمائي رهيا هيا تہ ماڻهن حضرت عثمان رض کي پٿر هڻڻ شروع ڪيا. ايتري حد تائين جو پاڻ بيهوش ٿي ڦٽيل ۽ زخمي حالت ۾ منبر تان هيٺ ڪري پيا. پوءِ ڪيترن ئي خارجين سندن گهر جو گهيرو ڪري ورتو ۽ چوڻ لڳا هاڻي قتل ڪرڻ کانسواءِ نہ ڇڏينداسين. گهر جي گهيراءَ دوران گهر ڏانهن ڪنهن بہ شيءِ جي اچڻ وڃڻ تي روڪ لڳائي ڇڏي. ايتري حد تائين جو گهر جو پاڻي بہ بند ڪري ڇڏيو ويو. گهر ۾ کائڻ پيئڻ جون سڀ شيون ختم ٿي ويون. پاڻي بند ٿئي بہ ست ڏهاڙا گذري ويا هئا. حضرت عثمان پنهنجي گهر جي دري مان پنهنجو منهن مبارڪ ڪڍي مسلمانن کي آواز ڏنو تہ آهي ڪير جيڪو اڄ عثمان کي پاڻي پياري. ام المومنين ام حبيبہ پاڻي جي هڪ مشق خچر تي کڻي آئي. پر خارجين خچر جي منهن تي برڇيون هڻي ڀڄائي ڇڏيو. بيبي امم حبيبہ ڏاڍي ڏکيائي سان پاڻ کي ڪرڻ کان بچايو. ان کانپوءِ سندس گهر مبارڪ کي باھ ڏئي ڇڏي. حضرت عثمان نماز پڙهي رهيو هو ۽ گهر سڙي رهيو هو. باغي ڀِٽ ٽپي گهر ۾ داخل ٿي ويا. محمد بن ابوبڪرَ حضرت عثمان جي سنهواري مبارڪ هٿن سان جهلي ڇڪڻ لڳو. سواد بن جبران حضرت عثمان کي گُهٽا ڏنا تہ ٻئي هٿ سان سندن منهن مبارڪ تي چماٽون هڻڻ لڳو ۽ پوءِ ان تلوار جو وار ڪيو. حضرت عثمان جي گهرواري بيبي نائلا جي طرفان تلوار جي وار کي روڪڻ جي ڪوشش ۾ سندن هٿ پاڪ جون آڱريون ڪٽجي ويون. تنهن کانپوءِ حضرت عثمان کي لاڳيتو ڀرڇيون هڻي شهيد ڪري ڇڏيو ويو. هڪ روايت ۾ آهي حضرت عثمان جو لاش ٽن ڏيهاڙن تائين بي گور ۽ ڪفن گهر ۾ پيو رهيو. ٽن ڏينهن کان پوءِ جڏهن جنازي لاءِ ڪوشش ڪئي وئي تہ ان ڪوشش دوران بہ ماڻهن حملو ڪري ڏنو. ان کانپوءِ بہ شهيد ڪرڻ وارن حضرت عثمان جي مڙھ مبارڪ کي جنت البقيع ۾ دفن ڪرڻ جي اجازت نہ ڏني. نيٺ لڪ ڇپ ۾ ڏاڍي ڏکيائي سان رات جو کين يهودين جي قبرستان ”حش ڪوڪب“ ۾ دفنايو ويو ۽ خارجين جي شر سبب سندن قبر مبارڪ جو نشان مٽجي ويو. ان ڪري ڪير به پَڪَ سان نٿو چئي سگهي ته حضرت عثمان جي قبر مبارڪ ڪهڙي ۽ ڪٿي آهي.حافظ ڪريم الله چشتي، روزآني دنيا، آڪٽوبر 1914ع

ٻاهريان ڳنڍڻا
 عثمان تاريخ اسلام ۾ 
 عثمان بن عفان 
 عثمان جي قتل کان پوء اهل تشيع جا نظريا:
 عثمان جو انتخاب بطور خليفو
 عثمان بن عفان جو قتل 
 عثمان ۽ عبدالله بن مسعود 

زمرو:محمد
زمرو:صحابه
زمرو:شخصيتون
زمرو:عشره مبشره
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:سابقون الاولون
زمرو:اسلامي شخصيتون

حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:صحابه
زمرو:شخصيتون
زمرو:خلفاء راشدين
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:576ع جون پيدائشون
زمرو:580ع جون پيدائشون
زمرو:656ع جون وفاتون
زمرو:غزوه خندق ۾ شامل صحابي
زمرو:جنت البقيع ۾ دفن شخصيتون