روانڊا

روانڊا (Rwanda)،  سرڪاري طور تي روانڊا جمهوريه، اوڀر آفريڪا جي "عظيم رفٽ وادي" ۾ هڪ خشڪي سان گھريل ملڪ آهي. هي خط استوا (Equator) جي ڏکڻ ۾ آهي ۽ هن جون حدون يوگنڊا، تنزانيه، برونڊي ۽ جمهوري جمهوريه ڪانگو سان ملن ٿيون. اها مکيه آفريڪي زمين تي، 10,000 چورس ڪلوميٽر کان وڏي پکيڙ واري آفريڪي ملڪن ۾، سڀ کان وڏو ۽ دنيا جو ٽيون سڀ کان وڏو گنجان آباد ملڪ آهي. هن جي گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ڪيگالي، ملڪ جي مرڪزي علائقي ۾، سمنڊ جي سطح کان 1,500 ميٽر مٿيان واقع آهي. عيسائيت ملڪ جو مکيه مذهب ۽ ڪنياروانڊا ٻولي، جيڪي ملڪ جي آبادي پاران عام طور  ڳالهائي ويندي آھي،  قومي ٻولي آهي، جڏهن ته انگريزي، فرانسيسي ۽ سواحلي ٻوليون سرڪاري ٻولين طور ڪم ڪن ٿيون. 

چارو گڏ ڪندڙ (Hunter-gatherers) پٿر ۽ لوھه جي دور ۾ علائقي کي آباد ڪيا ۽ ان کان پوءِ بنتو ماڻھو هتان آباد ٿيا. آبادي پهرين قبيلن ۾ ۽ پوءِ بادشاھتن طور منظم ٿي. 15هين صدي ۾، راجا گيھانگا جي اڳواڻي ۾، هڪ بادشاھت، پنھنجي ويجھي پاڙيسري علائقن مان ڪيترن کي شامل ڪري روانڊا جي بادشاھت قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي. روانڊا جي بادشاھت ارڙھين صديءَ جي وچ کان غلبو حاصل ڪيو، جڏهن ٽٽسي بادشاھت فوجي طور تي ٻين رياستن کي فتح ڪيو. 

روانڊا جي بادشاهت ارڙهين صديءَ جي وچ کان غلبي حاصل ڪئي. جڏهن توتسي بادشاهن پاڙيسري رياستن کي فتح ڪيو، طاقت کي مرڪزي بڻايو ۽ متحد ڪرڻ جون پاليسيون نافذ ڪيون. 1897 ۾. جرمني روانڊا کي جرمن اوڀر آفريڪا جي حصي طور نوآبادي بڻايو. ان کان پوءِ بيلجيم آيو. جنهن پهرين عالمي جنگ دوران 1916 ۾ علائقي جو ڪنٽرول سنڀاليو. ٻنهي يورپي قومن روانڊا جي بادشاهه جي ذريعي حڪومت ڪئي. ۽ توتسي جي حامي پاليسي کي برقرار رکيو. 1959 ۾ دٻايل هوتو آبادي بغاوت ڪئي. انهن ڪيترن ئي توتسي جو قتل عام ڪيو ۽ (آخرڪار) 1962 ۾ هڪ آزاد، هوتو جي تسلط واري جمهوريه قائم ڪئي. صدر گريگوئر ڪيبانڊا جي اڳواڻي ۾. 1973 جي فوجي بغاوت ڪيبانڊا کي ختم ڪري ڇڏيو. ۽ جوينل هبياريمانا کي اقتدار ۾ آندو. جنهن هوتو جي حامي پاليسي کي برقرار رکيو. ٽوتسي جي اڳواڻي ۾ روانڊا پيٽرياٽڪ فرنٽ (آر پي ايف) 1990 ۾ خانہ جنگي شروع ڪئي. اپريل 1994 ۾ هبياريمانا کي قتل ڪيو ويو. روانڊا جي نسل ڪشي ۾ سماجي تڪرار پيدا ٿيا (جيڪو هڪ سو ڏينهن تائين هليو). آر پي ايف جولاءِ 1994 ۾ فوجي فتح سان نسل ڪشي جو خاتمو ڪيو. * روانڊا تي 1994 کان آر پي ايف هڪ ڊي فيڪٽو ون پارٽي رياست جي طور تي حڪومت ڪري رهيو آهي ۽ 2000 کان اڳوڻو ڪمانڊر پال ڪاگامي صدر هو. ملڪ تي نوآبادياتي دور کان وٺي مرڪزي آمرانه حڪومتن جي هڪ سلسلي جي حڪومت رهي آهي. 

the Republic of Rwanda, is a landlocked country in the Great Rift Valley of East Africa, where the African Great Lakes region and Southeast Africa converge. Located a few degrees south of the Equator, Rwanda is bordered by Uganda, Tanzania, Burundi, and the Democratic Republic of the Congo. With a comparatively high elevation, Rwanda has been given the sobriquet "Land of a Thousand Hills" (), with its geography dominated by mountains in the west and savanna to the southeast. The largest and most notable lakes are mainly in the western and northern regions of the country, and several volcanoes that form part of the Virunga volcanic chain are primarily in the northwest. The climate is considered tropical highland, with two rainy seasons and two dry seasons each year. It is the most densely populated mainland African country; among countries larger than 10,000 km2, it is the third-most densely populated country in the world. Its capital and largest city is Kigali, located at the centre of the country, at 1,500 metres above sea level. 

Hunter-gatherers settled the territory in the Stone and Iron Ages, followed later by Bantu peoples. The population coalesced first into clans, and then into kingdoms. In the 15th century, one kingdom, under King Gihanga, managed to incorporate several of its close neighbor territories establishing the Kingdom of Rwanda. The Kingdom of Rwanda dominated from the mid-eighteenth century, with the Tutsi kings conquering others militarily, centralising power, and enacting unifying policies. In 1897, Germany colonized Rwanda as part of German East Africa, followed by Belgium, which took control in 1916 during World War I. Both European nations ruled through the Rwandan king and perpetuated a pro-Tutsi policy. The Hutu population revolted in 1959. They massacred numerous Tutsi and ultimately established an independent, Hutu-dominated republic in 1962 led by President Grégoire Kayibanda. A 1973 military coup overthrew Kayibanda and brought Juvénal Habyarimana to power, who retained the pro-Hutu policy. The Tutsi-led Rwandan Patriotic Front (RPF) launched a civil war in 1990. Habyarimana was assassinated in April 1994. Social tensions erupted in the Rwandan genocide that spanned one hundred days. The RPF ended the genocide with a military victory in July 1994.

Rwanda has been governed by the RPF as a de facto one-party state since 1994 with former commander Paul Kagame as President since 2000. The country has been governed by a series of centralized authoritarian governments since precolonial times. Although Rwanda has low levels of corruption compared with neighbouring countries, it ranks among the lowest in international measurements of government transparency, civil liberties, and quality of life. The population is young and predominantly rural; Rwanda has one of the youngest populations in the world. Rwandans are drawn from just one cultural and linguistic group, the Banyarwanda. However, within this group there are three subgroups: the Hutu, Tutsi, and Twa. The Twa are a forest-dwelling pygmy people and are often considered descendants of Rwanda's earliest inhabitants. Christianity is the largest religion in the country; the principal and national language is Kinyarwanda, spoken by native Rwandans, with English, French, and Swahili serving as additional official foreign languages.

Rwanda's economy is based mostly on subsistence agriculture. Coffee and tea are the major cash crops that it exports. Tourism is a fast-growing sector and is now the country's leading foreign exchange earner. As of the most recent survey in 2019/20, 48.8% of the population is affected by multidimensional poverty and an additional 22.7% vulnerable to it. The country is a member of the African Union, the United Nations, the Commonwealth of Nations (one of few member states that does not have any historical links with the British Empire), COMESA, OIF, and the East African Community.

 جاگرافي 
اولهه ۾ جبلن ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سوانا جي غلبي سان، ان جي نسبتاً وڌيڪ اچائي جي ڪارڻ، روانڊا کي "هزار ٽڪرين جي زمين" جو لقب ڏنو ويو آهي. سڀ کان وڏيون ۽ سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر ڍنڍون بنيادي طور تي ملڪ جي اولهه ۽ اترين علائقن ۾ آهن، جدهن ته ڪيترائي آتش فشان، جيڪا ويرونگا آتش فشاني زنجير جو حصو بڻجن ٿا، بنيادي طور تي اتر اولهه ۾ آهن. هن جي آبهوا کي، هر سال ٻه برساتي ۽ ٻه خشڪ موسمن سان، هاءِ لينڊ واري ٽراپيڪل خيال ڪيو ويندو آهي.

ٻاهريان ڳنڍڻا

Government
The Republic of Rwanda (official government site)

General
Rwanda . The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Rwanda profile from the BBC News

Tourism
Visit Rwanda (official Rwanda Tourism Board site)

زمرو:روانڊا
زمرو:ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گهٽ ترقي وارا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:سواحلي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
Category:1962 establishments in Africa
Category:Countries and territories where English is an official language
Category:Countries and territories where French is an official language
Category:Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
Category:Republics in the Commonwealth of Nations
Category:States and territories established in 1962
Category:Countries and territories where Swahili is an official language

حوالا