محبت ٻرڙو

جنم

ڊاڪٽر محبت ٻرڙو 25 مارچ، 1952ع تي نور شاهه محلي، قنبر شهر ۾ هڪ پورهيت شوڪت علي ٻرڙي جي گهر ۾ پيدا ٿيو.

پڙهائي

هن شروعاتي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول قنبر، مئٽرڪ ميونسپل هاءِ اسڪول قنبر ۽ انٽر سائنس (پري ميڊيڪل) 1971ع ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان پاس ڪئي. ان کانپوءِ ايم.بي.بي.ايس لياقت ميڊيڪل ڪاليج (ايل. ايم. سي) مان پاس ڪيائين.

زندگي

ايم.بي.بي.ايس پاس ڪرڻ کان پوءِ آرميءَ ۾ ڊاڪٽر چونڊجي ڪئپٽن ڊاڪٽر جي حيثيت سان گلگت، اسڪردو ۾ رهيو، پر پنهنجي آزاداڻي طبيعت سبب آرميءَ جي نوڪريءَ تان استعيفا ڏئي، ميلون جونس بلڊ بئنڪ، ڪراچي ۽ آغا خان چيريٽيبل ڊسپينسري ڪراچيءَ ۾ نوڪري ڪئي، پر ستت ئي اتان نوڪري ڇڏي قنبر هليو آيو، جتي لطيف ڪلينڪ تي، باگي ديري محلي، گوپانگ محلي ۽ علي خان محلي ۾ مريضن جو علاج ڪندو هو، 

ادبي زندگي ۽ صحافي زندگي

ڊاڪٽر محبت ٻرڙو ()، سنڌ جو لائق اديب، محقق، ترجميڪار، سياسي ۽ سماجي اڳواڻ، ايڊيٽر، استاد هو. ڊاڪٽر محبت علي ٻرڙي، ايل. ايم. سيءَ ۾ تعليم دوران مختصر ڪهاڻيون، طنز مزاح ۽ ٻيا مضمون لکڻ شروع ڪيا، جيڪي ”شاگرد“ پبليڪيشن، ”انجيڪشن“ پبليڪيشن ۽ ايل ايم سي جي ”لياقت“ ۽ ٻين رسالن ۾ ڇپيا. هُو ”سنڌي“ پبليڪيشن ڄامشوري (’سنڌي ڊائجسٽ‘) جِي اٺين ۽ نائين ڪڙيءَ جي مُرتبن ۾ شامل (اسسٽنٽ ايڊيٽر) ۽ ڇپرائيندڙ رهيو. 1977ع ۾ هُو ”سنڌي شاگرد پبليڪيشن“ جو ايڊيٽر ۽ ”انجيڪشن پبليڪيشن“ ڄامشوري جو ٻانهن ٻيلي ۽ ڪاتب رهيو، جن ۾ هن قلمي نالن سان ايڊيٽوريل ۽ مضمون لکيا. هُو ”رهبر ڊائجسٽ“ حيدرآباد سان سهڪار ڪندڙ رهيو. اتان کان سندس صحافت جي شروعات ٿي. 1992ع ۾ روزاني جاڳو اخبار، ڪراچيءَ جو قنبر تعلقي لاءِ نمائندو رهيو. 1978ع ۾ ڏاهپ ڪتاب گهر نالي پبلشنگ ادارو قنبر ۾ قائم ڪيائين. ڊاڪٽر ٻرڙو روزاني هلال پاڪستان جو نگران به رهيو. هن پنهنجا ڪتاب مختلف نالن سان لکيا، جن ۾ ڪٿي محبت ٻرڙو، ته ڪٿي سڄڻ لطيف، مهراڻ مگسي، ساجد، سجاد قنبروي نالا استعمال ڪيا. هن جي ڇپيل ڪتابن مان ڪي سندس زندگيءَ ۾ ته ڪي کانئس پوءِ ڇپيا آهن. سنڌي ادبي سنگت قنبر شاخ سان ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جي ويجھڙائي رهي. سنگت قنبر جي گڏجاڻين ۽ پروگرامن ۾ وقت به وقت شامل ٿيندو ۽ پنهنجون ڪارائتيون صلاحون ڏيندو رهيو. هو سنگت قنبر جو 1995ع ۾ ميمبر ٿيو.

ڊاڪٽر محبت ٻرڙي 76-1974ع دوران ”گلن جھڙا ٻارڙا سنگت قنبر“ جي سرپرستي ڪئي. هو هر هفتي ٻارڙا سنگت جي گڏجاڻين ۾ شريڪ ٿيڻَ ۽ ٻارن کي تربيت ڏيڻَ لاءِ ڊاڪٽر محبت ڄامشوري کان قنبر ايندو هو. سندس ان عمل سان قنبر ۾ ترقي پسنديءَ جي پهرئين سياسي، سماجي، علمي ۽ ادبي دَور جي شروعات ٿي. ان ئي تسلسل هيٺ 1977ع ۾ هُو سماجي ڀلائيءَ جي تنظيم ”قنبر ويلفيئر ايسوسيئيشن“ جو باني ميمبر به رهيو.

1988ع ۾ سياسي تنقيدي ادب جو شاندار ڪتاب جيڪو سچ چوي قلمي نالي ’لطيف ۽ سڄڻ‘ سان لِکيو. جيڪو سچ چوي جو آخري باب هٿ وڌايو ــ سنڌ بچايو نالي سان الڳ ڪتابي روپ ۾ 1988ع ۾ ڇپيو. ساڳئي عرصي ۾ هن جا ٻيا ڪيئي ننڍا وڏا ڪتاب ڇپيا.

قنبر ۾ اچڻ کان پوءِ ڊاڪٽر محبت سٽيزن (ويلفيئر) ڪاميٽي قنبر جو باني ميمبر ۽ سيڪريٽري 94-1993ع دوران رهيو. هُو 1989ع ۾ ”موهن جو دڙو سائنس ڪلب قنبر“ کان 1997ع ۾ وفات تائين، کيرٿر سائنس اڪيڊمي قنبر سان لاڳاپيل ۽ ان جي فڪري اڳواڻي ڪندڙ رهيو، جنهن پاران هن ڪجهه ليڪچر بنيادي سائنسي موضوعن تي ڏنا ۽ ”اڪيڊمي“ پاران 1992ع ۾ ٽن مهينن تائين روزانو ”انگلش ٽيچنگ پروگرام“ ۾ رضاڪار ٽيوٽر رهيو. ان کان سواءِ اڪيڊميءَ جي سائنسي پبليڪيشن سلسليوار ”سائنسي سوچ“ جو فڪري اڳواڻ رهيو. ڊاڪٽر محبت 1994ع ۾ ”سنڌ فورم فار اِنٽيگريٽيڊ ڊولپمينٽ حيدرآباد“ سان لاڳاپيل رهيو ۽ ان فورم جي گڏجاڻين ۾ هن سرگرميءَ سان حصو ورتو. هُن ”هيومن رائيٽس ڪانفرنس“ لاڙڪاڻي ۾ خصوصي طور هڪ مضمون انگريزي ۽ سنڌيءَ ۾ انساني حق _ هڪ مختصر تاريخي خاڪو پڙهيو.

1990ع کان ڊاڪٽر محبت سياسي صورتحال تي مضمونَ لکڻ ۽ ترجما ڪرڻ، مختلف علمي مقالا ۽ مضمونَ لکڻ ۽ ترجمو ڪرڻ، انسائيڪلوپيڊيا سنڌيڪا جوڙڻ، سنڌيءَ ٻوليءَ ۾ سائنسي اصطلاح سازي ڪرڻ، سنڌي ٻوليءَ، ان جي لفظن ۽ گرامر تي تحقيق ڪرڻ، علمي ليڪچر ڏيڻ ۽ سماجي ۽ ادبي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيو. سندس اهو ڪم تمام گھڻو، گھڻ طرفو ۽ ڳُوڙهو آهي. سياسي سرگرمين کان پوءِ ڊاڪٽر محبت جي اها هڪ اهم ۽ پائدار پيش رفت هئي، جنهن کيس سنڌ جي علمي، ادبي ۽ تحقيقي دنيا ۾ هڪ نئون ۽ اهم تعارف ڏنو. هن تمام گھڻا اهم علمي ڪتاب ۽ مقالا ۽ مضمونَ ان دَور ۾ لکيا، جيڪي سندس وفات کان پوءِ هر سال سندس ورسيءَ جي موقعي تي ڇپجندا رهيا آهن. 

سياست ۽ سياسي مضمون

1976ع ۾، ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جي سياسي سرگرمين جي شروعات ايل ايم سي ۾ سنڌي شاگرد تحريڪ (س ش ت) جو يونٽ کولڻ ۽ ان جو ميمبر ٿيڻ سان ٿي، جنهن جو هُو 1978ع تائين باني سيڪريٽري رهيو. اتي هن سياسي تعليم جو ڪم سرگرميءَ سان ڪيو، جن ۾ خاص طور سماجي، سائنسي، علمي، جدلياتي ۽ فڪري موضوعن تي ڏنل سندس ليڪچر ڌيان لهڻن ٿا. 79-1978ع دوران ڊاڪٽر محبت سنڌي شاگرد تحريڪ، سنڌ جو پهريون ۽ چونڊيل مرڪزي صدر رهيو. ان عرصي ۾ هن پنهنجي علمي سياسي ڪم کي وڌيڪ پکيڙيو ۽ سڄيءَ سنڌ ۾ سوَن جي تعداد ۾ ليڪچر ڏنا، جن مان ڪيترائي ليڪچر ڪلاڪن جا ڪلاڪ هليا. اهو مارشل لا جو قهري دَور هو، جنهن ۾ سياسي سرگرمين تي وڏي سختي هئي ۽ لينن، مارڪس ۽ اينجلس جي ڪتابن تي وٺ پڪڙ هئي، جيڪي ڊاڪٽر محبت جي قنبر واري گهر توڙي ڄامشوري ۾ هاسٽل تي گهڻي تعداد ۾ موجود هئا. هيءُ دَور سندس لکڻ بدران مطالعي سميت عملي ڪم جو هو، جنهن ۾ مٿس سياسي ڪيسَ به داخل ڪيا ويا. ڄامشوري ۾ تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ڊاڪٽر محبت، عوامي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ پوءِ ان جي ٺهيل مرڪزي تعليمي ڪاميٽيءَ جو بنيادي ميمبر به رهيو، جنهن ۾ هن 50 کان وڌيڪ موضوعن تي، 500 کان وڌيڪ ليڪچرَ سنڌ جي مختلف يونٽن ۾ ڏنا، جن تنظيم اندر سياسي سجاڳيءَ ۾ وڏو ڪم ڪيو. 1990ع کان ڊاڪٽر محبت سياسي صورتحال تي باقاعدي مضمونَ لکڻ ۽ ترجما ڪرڻ شروع ڪيا. 

ڊاڪٽر محبت ٻرڙو جي لکيل ڪجهه مضمونن ۽ ڪتابن جا نالا

 (1) سنڌي ٻوليءَ جو دشمن نمبر پهريون ڪير؟ (1998ع)

 (2) شهيد فاضل راهو ۽ سندس پارٽي، (1988ع)

 (3) ڄاڻي سڃاڻي، ويهان ڪيئن ماٺ ڪري، (1988ع)

 (4) سنڌي عوام جو قومي اتحاد ۽ ڪي سازشي، (1989ع)

 (5) پ. پ. پ حڪومت جا پهريان ٽيهه ڏينهن، (1989ع)

 (6) سنڌيو سجاڳ ٿيو، (1989ع)

 (7) سنڌي مار سورما، (1990ع)

 (8) سنڌين جا اتحاد، (1902ع)

 (9) ايم. ڪيو. ايم جي دهشتگرد سياست

 (10) چين مٿان ڳاڙهو تارو

 (11) اٽڪ قلعي کان (1990ع

 (12) موسيٰ کان مارڪس تائين (ترجمو)

سندس لاڏاڻي کان پوءِ ڇپيل سندس ڪجهه مضمون ۽ ڪتاب

 (13) جدلي ماديت جا بنيادي اصول (2008ع)

 (14) ٻوليءَ جو بڻ (2007ع)

 (15) انسائيڪلوپيڊيا سنڌيڪا (1998ع)

 (16) ماڻهو ۽ ماڻهپو (1999ع)، 

 (17) شعور (2004ع)، 

 (18) ڌرتي منهنجو گهر (2009ع)، 

 (19) سنڌ، حڪمران، ايم ڪيو ايم ۽ سنڌي عوام (2006ع)

ان کان سواءِ ٻيا مقالا، مضمون ۽ ٻيا ڪتاب پڻ موجود آهن. ڊاڪٽر محبت جي لاڏاڻي کان پوءِ سندس ويجهن دوستن ۽ شاگردن، سندس ياد ۾، ”کيرٿر سائنس اڪيڊمي“ جو نالو تبديل ڪري ’ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي‘ رکيو. هن اڪيڊميءَ پاران هر سال ”محبت ٻرڙو اوارڊ“ ڏنا ويندا آهن .

لاڏاڻو

هن عالم، اڻ مُلهه ۽ محبتي شخص، ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جي وفات دل جي دَوري سبب، 9 اپريل 1997ع تي، قنبر ۾ ٿي، جنهن ساڻس لاڳاپيل هر ماڻهوءَ کي ڏاڍو ڏکوئي ڇڏيو. 
سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام

زمرو:سنڌي شاگرد تحريڪ
زمرو:ادب
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:سنڌ جون ادبي شخصيتون
زمرو:سياست
زمرو:فلسفو