گيانا

گيانا (Guyana)، entry "Guyana" سرڪاري طور تي ڪوآپريٽو ريپبلڪ آف گيانا، ڏکڻ آمريڪا جي اترين ڪناري تي هڪ خود مختيار رياست آهي. هن جون سرحدون وينزويلا، سرينام ۽ برازيل سان ملن ٿيون. گيانا هڪ ​​ڏيهي لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي ”ڪيترن ئي پاڻيءَ جي سرزمين“. جارج ٽائون گيانا جي گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر پڻ آهي. گيانا جي سرحد اتر ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ، ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ برازيل، اولهه ۾ وينزويلا ۽ اوڀر ۾ سورينام سان لڳل آهي. 2,14,969 چورس ڪلوميٽر (83,000 اسڪوائر ميل) جي زميني ايراضيءَ سان، گيانا يوراگوئي ۽ سورينام کان پوءِ ڏکڻ آمريڪا جي مکيه زمين ۾ ايراضيءَ جي لحاظ کان ٽيون نمبر ننڍي خود مختيار رياست آهي ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ ٻيون گھٽ آبادي واري خودمختيار رياست آهي. ملڪ جي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي، جيتوڻيڪ آبادي جو وڏو حصو انگريزي ۽ ڏيهي ٻولين ۾ ٻه لساني آهي.

گيانا ڏکڻ آمريڪا جي تاريخي سرزمين برطانوي ويسٽ انڊيز جو حصو آهي. اهو پڻ ڌرتيء تي گهٽ ۾ گهٽ گنجان آباد ملڪن مان هڪ آهي. هن ۾ قدرتي رهائش جو هڪ وسيع قسم ۽ تمام اعلي جيوتياتي تنوع آهي. ملڪ ايمازون برساتي جنگل جو هڪ حصو پڻ ميزبان آهي، دنيا ۾ سڀ کان وڏو طوفان برساتي جنگل. "گياناس" جي نالي سان سڃاتل علائقو ايمازون نديءَ جي اتر ۾ وڏي شيلڊ لينڊ ماس ۽ اورينوڪو نديءَ جي اوڀر تي مشتمل آهي جنهن کي "ڪيترن ئي پاڻين جي سرزمين" طور سڃاتو وڃي ٿو. گيانا ۾ نو ديهي قبيلا رهن ٿا: وائي وائي، ميڪوشي، پاتامونا، لوڪونو، ڪلينا، واپيشانا، پيمون، اڪاويو ۽ وارائو. تاريخي طور تي لوڪونو ۽ ڪلينا قبيلن جي تسلط ۾، گيانا 18ھين صدي جي آخر ۾ برطانوي قبضي هيٺ اچڻ کان اڳ ڊچ طرفان نوآبادي هئي. اهو 1950ع تائين گهڻو ڪري پوکي واري طرز جي معيشت سان برطانوي گيانا جي طور تي سنڀاليو ويو. هن سال 1966ع ۾ آزادي حاصل ڪئي ۽ سرڪاري طور تي 1970ع ۾ گڏيل قومن جي دولت مشترڪه جي اندر هڪ جمهوريه بڻجي وئي. برطانوي راڄ جو ورثو ملڪ جي سياسي انتظاميه، لسانيات ۽ متنوع آبادي ۾ ظاهر ٿئي ٿو، جنهن ۾ هندستاني، آفريڪي، انديشي، چيني، پرتگالي، ٻيا يورپي ۽ مختلف ڪثير نسلي گروپ  شامل آهن.  

گيانا واحد سرزمين ڏکڻ آمريڪي قوم آهي جنهن ۾ انگريزي سرڪاري ٻولي آهي. جڏهن ته، آبادي جي اڪثريت گيانيز ڪريول ڳالهائي ٿي، هڪ انگريزيءَ تي ٻڌل ڪريول ٻولي، پهرين ٻولي طور. گيانا اينگلوفون ڪيريبين جو حصو آهي. اهو سرزمين ڪيريبين علائقي جو حصو آهي جيڪو مضبوط ثقافتي، تاريخي، ۽ سياسي لاڳاپن کي ٻين ڪيريبين ملڪن سان برقرار رکي ٿو ۽ گڏوگڏ ڪيريبين ڪميونٽي (CARICOM) جي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري رهيو آهي. 2008 ۾، ملڪ ڏکڻ آمريڪي قومن جي يونين ۾ باني ميمبر طور شامل ٿيو. 

سال 2017ع ۾، گيانا جي آبادي جو 41 سيڪڙو غربت جي لڪير کان هيٺ رهندو هو. گيانا جي معيشت سال 2015ع  ۾ خام تيل جي دريافت ۽ 2019ع ۾ ڪمرشل ڊرلنگ کان وٺي تبديليءَ کان گذري رهي آهي، ان جي معيشت جيڪا 2020ع ۾ 49 سيڪڙو تائين وڌي، ان کي بنا ڪنهن حساب سان، هن وقت دنيا جي تيز ترين وڌندڙ معيشت آهي. جيئن چيو وڃي ٿو ته تيل جي ذخيرن ۾ 11 بلين بيرل آهي، ملڪ 2025ع تائين دنيا ۾ سڀ کان وڏو في کس تيل پيدا ڪندڙ ملڪن مان هڪ بڻجي ويندو. گيانا جي ساحل کان سال 2017ع کان وٺي 11 بلين بيرل تيل جي ذخيرن جي دريافت 1970ع کان وٺي عالمي تيل جي ذخيرن ۾ سڀ کان وڏو اضافو آهي. گيانا هاڻي آمريڪا، ڪئناڊا ۽ بهاماس کان پوءِ آمريڪا ۾ چوٿين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ جي ڊي پي في ماڻهو آهي ۽ سال 2015ع کان انساني ترقي جي انڊيڪس جي درجه بندي ۾ سڀ کان وڌيڪ بهتري وارن ملڪن مان هڪ آهي. سال 2023ع ۾ ورلڊ بينڪ مطابق، تمام وڏي غربت اڃا تائين موجود آهي ۽ ملڪ کي پنهنجي ترقي جي جوڙجڪ کي منظم ڪرڻ ۾ اهم خطرن کي منهن ڏئي ٿو.

 نالو 

ٻاھريان ڳنڍڻا

 Office of the President, Republic of Guyana (official website).
 Parliament of the Cooperative Republic of Guyana (official website).


 Guyana . The World Factbook. Central Intelligence Agency.
 Country Profile from the BBC News.
 Guyana from the Encyclopædia Britannica.
 Guyana at UCB Libraries GovPubs.

 The State of the World's Midwifery, Guyana Country Profile .
 Key Development Forecasts for Guyana from International Futures.

زمرو:گيانا
زمرو:ملڪ
زمرو:سڀني گيانا
زمرو:جمهوريتون
زمرو:سوشيالسٽ رياستون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ 
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:انگريزي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون 
زمرو:ننڍي ٻيٽ تي مشتمل ترقي پذير رياستون
زمرو:1966ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:ڪئريبيئن ڪميونٽي جي ميمبر رياستون
زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي
زمرو:ڏکڻ آمريڪي قومن جي يونين جون ميمبر رياستون 
زمرو:آمريڪا ۾ اڳوڻي برطانوي ڪالونيون ۽ ماتحت رياستون

حوالا