برلن

برلن (انگلش:Berlin) name="Kleiner-2015"> جرمني جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ جرمني جي هڪ اسٽيٽ پڻ آهي. هن شهر جي آبادي 35 لک آهي. ھي شھر جرمنيءَ جي اتر اوڀر ۾ اسپري ۽ ھيول ندين جي ڪنارن تي واقع آھي. ھي 892 چورس ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي مشتمل آهي. سمنڊ جي سطح کان 34 ميٽر (112فوٽ) بلند آهي. سال 1917ع جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 37,11,930 آھي.

برلن جرمني جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ٻئي علائقي ۽ آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو شهر آهي. ان جي 38 لک کان وڌيڪ آبادي ان کي، شهر جي حدن اندر آبادي جي حساب سان،   يورپي يونين جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر بڻائي ٿو. ان سان گڏ، هي شهر جرمني جي رياستن مان هڪ آهي ۽ ايراضي جي لحاظ کان ملڪ جي ٽيون ننڍي رياست آهي. برلن رياست برانڊنبرگ جي چوڌاري آهي ۽ برانڊنبرگ جي گاديءَ جو هنڌ پوٽسڊم ويجهو آهي. برلن جي شهري علائقي جي آبادي 45 لک آهي ۽ تنهن ڪري جرمني ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهري علائقو آهي.    برلن۔برانڊنبرگ گاديءَ واري علائقي ۾ تقريبن 62 لک جی آبادي آهي ۽ رائن۔روهر علائقي کان پوءِ، جرمني جو ٻيو نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو ۽ يورپي يونين ۾ GDP جي لحاظ کان پنجون وڏو ميٽروپوليٽن علائقو آهي. برلن۔برانڊنبرگ گاديءَ واري علائقي ۾ تقريبن 62 لک جی آبادي آهي ۽ رائن۔روهر علائقي کان پوءِ، جرمني جو ٻيو نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو ۽ يورپي يونين ۾ GDP جي لحاظ کان پنجون وڏو ميٽروپوليٽن علائقو آهي.

برلن اسپري نديءَ جي ڪناري سان تعمير ڪيو ويو، جيڪو اسپنڊاؤ جي الهندي بورو ۾ ھاویل (Havel) ۾ وهندو هو. هن شهر ۾ الهندي ۽ ڏکڻ اوڀر وارن علائقن ۾ ڍنڍون شامل آهن، جن مان سڀ کان وڏي مگیلسي (Müggelsee)  آهي. شهر جي علائقي جو اٽڪل ٽيون حصو ٻيلن، پارڪن ۽ باغن، نديون، واهن ۽ ڍنڍن تي مشتمل آهي.

پهريون بار دستاویزات م تذکرو 13هين صدي ۾، ٻن اهم تاريخي واپاري رستن جي ڪراسنگ طور تي تیو آھی.  برلن کي مارگرويئيٽ آف برانڊنبرگ (1417 کان 1701)، پروشيا جي سلطنت (1701–1918)، جرمن سلطنت (1871–1918)، ويمر (Weimer c) جمهوريت (1919-1933) ۽ نازي جرمني (1933-1945) جو گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. برلن، روشن خیاليءَ جي دور ۾، نو ڪلاسيڪل ازم، ۽ 1848-1849 جي جرمن انقلابن دوران، هڪ سائنسي، فني ۽ فلسفي جي مرڪز طور ڪم ڪيو آهي. گرنڊرزيٽ (Gründerzeit) جي دوران، هڪ صنعتي حوصلي واري معاشي تیزی م برلن ۾ آبادي ۾ تيزيء سان اضافو ٿيو. سال 1920ع م برلن آبادي جي لحاظ کان دنيا جو ٽيون نمبر وڏو شھر ھو.

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ۽ برلن جي قبضي کان پوءِ، شهر کي اولهه برلن ۽ اوڀر برلن ۾ ورهايو ويو، برلن جي ديوار ذريعي ورهايو ويو. اوڀر برلن کي اوڀر جرمني جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو، جڏهن ته بون کي اولهه جرمني جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. سال 1990ع ۾ جرمن ٻيهر اتحاد جي پٺيان، برلن هڪ ڀيرو ٻيهر جرمني جي گاديء جو هنڌ بڻجي ويو. 

برلن جي معيشت اعلي ٽيڪنالاجي ۽ خدمت جي شعبي تي مبني آهي، تخليقي صنعتن، شروعاتي ڪمپنيون، تحقيقي سهولتون، ۽ ميڊيا ڪارپوريشن جي مختلف قسم جي رينج تي مشتمل آهي. برلن هوائي ۽ ريل ٽرئفڪ لاءِ براعظمي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو ۽ هڪ پيچيده عوامي ٽرانسپورٽ نيٽورڪ آهي. برلن ۾ سياحت شهر کي هڪ مشهور عالمي منزل بڻائي ٿو. اهم صنعتن ۾ انفارميشن ٽيڪنالاجي، صحت جي صنعت، بايو ميڊيڪل انجنيئرنگ، بايو ٽيڪنالاجي، گاڏين جي صنعت، ۽ اليڪٽرانڪس شامل آهن.

برلن ڪيترن ئي يونيورسٽين جو گھر آهي جهڙوڪ برلن جي همبولڊ يونيورسٽي، برلن جي ٽيڪنيڪل يونيورسٽي، برلن يونيورسٽي آف آرٽس ۽  فري  يونيورسٽي آف برلن. برلن زوولوجيڪل گارڈن يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ دورو ڪيل زو آهي. بیبلزبرگ اسٽوڊيو دنيا جو پهريون وڏي پيماني تي فلم اسٽوڊيو ڪمپليڪس آهي ۽ برلن ۾ قائم ڪيل فلمن جي فهرست ڊگهي آهي.

برلن پڻ ٽن عالمي ورثي سائيٽن؛ ميوزيم ٻيٽ، پیلیسز ایند پارڪس آف پوٽسڊم ایند برلن ۽ برلن ماڊرنزم هائوسنگ اسٽيٽس، جو گھر آهي. ٻين نشانين ۾ برانڊنبرگ گيٽ، ريخسٽاگ عمارت، پوٽسڊيمر پلاٽز، يورپ جي قتل ٿيل يهودين جي يادگار ۽ برلن وال ميموريل شامل آهن. برلن ۾ ڪيترائي عجائب گھر، گيلريون ۽ لائبريريون آھن.

حوالا

links
زمرو:برلن
زمرو:جرمني
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:جرمني ۾ شهر
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:جرمني جي رياستون
زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر