انگريزي ٻولي

انگريزي  برطانوي ٻيٽن جي مقامي ٻولي ھجڻ سميت سڄي دنيا ۾ ڳالهائي ويندڙ هڪ وسيع ٻولي آهي. انگريزي پاڪستان سميت دنيا جي 67 خودمختيار ملڪن ۽ 27 علائقن جي سرڪاري ٻولي آھي.   انگريزي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ پڙهي ۽ سمجهي ويندڙ ٻولي آهي جڏهن ته هيءَ سڄي دنيا ۾ رابطي جي ٻولي سمجهي وڃي ٿي. مادري ٻولي (مادري زبان) جي طور تي دُنيا جي سڀ کان وڏي ٻولي جديد چيني ٻولي آهي جنهن کي 70 ڪروڙ فرد ڳالهائين ٿا، ان کانپوءِ انگريزي آهي، جيڪا گهڻا ماڻهو ثانوي (ٻئي ٻولي, سيڪنڊري لينگوج) يا رابطي جي زبان جي طور تي ڳالهائيندا آهن جنهن جي ڪري سڄي دنيا ۾ انگريزي ڳالهائڻ وارن فردن جو انگ هڪ ارب کان مٿي ٿي ويو آهي. سڄي دنيا ۾ لڳ ڀڳ 35 ڪروڙ 40 لَک فردن جي مادري ٻولي انگريزي آهي، جڏهن ته ٻي ٻوليءَ جي حيثيت سان انگريزي ڳالهائڻ وارن انگ 75 ڪروڙ کان ڏيڍ اربن جي وچ ۾ آهي. انگريزي، مواصلات، تعليم، ڪاروبار، هوا بازي، تفريح، سفارتڪاري ۽ انٽرنيٽ ۾ سڀ کان اعليٰ بين الاقوامي ٻولي آهي. هي 1945ع ۾ گڏيل قومن جي قائم ٿيڻ کان هينئر تائين ان جي سرڪاري ٻولين منجهان هڪ آهي.

انگريزي يا انگلش نالو قديم زماني جي جرمنڪ ماڻھن جي ھڪ گروھ اينگلز مان نڪتل آهي. اھي ماڻھو بالٽڪ سمنڊ جي ھڪ اپٻيٽ اينگليا مان لڏي برطانوي ٻيٽن ۾ اچي آباد ٿيا ۽ اھڙي طرح ان نئين علائقي تي پڻ انھن جي نالي تي انگلينڊ نالو پئجي ويو. انگريزي ٻولي فريزيئن ٻولين ۽ ھيٺاھين سيڪسن ٻولي سان وڌيڪ نزديڪ آھي ۽ ان جي لغت وڏي پيماني تي ٻين جرمنڪ ٻولين مان متاثر ٿيل آھي. انھن ٻولين ۾ اتر جرمنڪ ٻولين مان آڳاٽي نورس، لاطيني ۽ فرينچ ٻولي شامل آهن.

انگريزي ٻولي جي ارتقا 1400 سالن ۾ ٿي. ان جي اوائلي نمونن ۾ اولھ جرمنڪ ٻولي: انجويئونڪ ٻولي جو لھجو شامل آھي جيڪا اينگلو ۽ سيڪسن ماڻھو برطانوي ٻيٽن ۾ پنجين صدي عيسويءَ ۾ کڻي آيا. انھن اوائلي نمونن کي گڏائي آڳاٽي انگريزي يا پراڻي انگريزي سڏيندا آهن. يارھين صدي عيسويءَ ۾ نارمن واري فتح  بعد آڳاٽي فرينچ ٻولي ۽ نارمن ٻولين کان متاثر ٿيندي وچولي انگريزي جي شروعات ٿيIan Short, A Companion to the Anglo-Norman World, "Language and Literature", Boydell & Brewer Ltd, 2007. (p. 193) پندرهين صدي عيسويءَ ۾ لنڊن ۾ پرنٽنگ پريس جي آمد سان ۽ ڪنگ جيمز بائيبل ۽ حروف علت جي تبديلين سان آڳاٽي جديد انگريزي جي شروعات ٿي. سترھين صدي عيسويءَ ۾ برٽش ايمپائر ۽ آمريڪا کان متاثر ٿيندي جديد انگريزي جي شروعات ٿي جيڪا ھڪ عالمي ٻولي ۽ دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ اندر رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ ھڪ اندازي مطابق دنيا جا ٻہ ارب ماڻھو اھا ٻولي ڳالھائيندا يا ڳالھائي سگھندا آهن.  انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق هن ٻوليءَ جا ڪوڪني (Cockney) سوس (Scouse) گوردي (Geordi) -اوڀر انگيليا، برمن، سائوٿو ويلز، ايڊنبرگ، بيلفاسٽ  ڪارنوال، ڪمبرلينڊ (Cumberland) مرڪزي ڪمبرلينڊ، ديور شاير (Devar shire) اڀرندي ديور شاير، ڊورسيٽ (Dorset) دُرهم (Durham) بولٽن لينڪشاير، ريڊڪلف لينڪ شاير، ناٿرميرلينڊ، نارفوڪ (Norfolk)، نيوڪبسل نارٿم برلينڊ، ۽ ٻيا لهجا آهن. هي -ٻولي- جرمن ٻوليءَ سان 60 سيڪڙو فرينچ سان ۽ 27 سيڪڙو ۽ روسيءَ سان 24 سيڪڙو مشابهت رکي ٿي. هن ٻوليءَ جو اصل وطن برطانيا آهي، پر آمريڪا، اندورا، انگلوئلي، اروبا، آسٽريليا، برازيل، برٽش انڊيا، برٽش ورجن، آئيزلينڊ، برونائي، ڪمبوڊيا، ڪيمرون، ڪئنياڊا، ڪي مين آئيز، چين، هندوستان ۽ -پاڪستان-، -جپان- ۽ ٻيا سوين ملڪ -جن- ۾ -انگريزي- نه صرف ڳالهائي وڃي ٿي، پر -تعليم- جو ذريعو به -انگريزي- آهي. ڪيترن ملڪن ۾ برطانيا ۽ آمريڪا کان سواءِ هيءَ ٻولي سرڪاري ۽ قومي ٻوليءَ طور شامل آهي. دنيا ۾ گهڻي ڀاڱي سڄو عام ۽ سائنسي ڪم هن ٻوليءَ ۾ ٿئي ٿو. ان لاءِ هن کي سائنسي ٻوليءَ جو درجو حاصل آهي. هيءَ ٻولي هند يورپيائي، جرمنيائي، اولهه انگريزي ٻولين جي خاندان مان آهي. هي ٻولي رومن خط ۾ لکي وڃي ٿي. برطانيه ۾ 55000000 ۽ دنيا ۾ 1999ع جي رپورٽ موجب 30935280 ماڻهو هي -ٻولي- ٻي ٻوليءَ طور لکن پڙهن ٿا. آسٽريليا ۾ 15682000 ماڻهو، بربادوس ۾ 13000، برازيل ۾ 55998، برمودا ۾ 58800، (هتي به هي سرڪاري ٻولي آهي) برٽش انڊيا ۾ سرڪاري ٻولي، برونائيءَ ۾ قومي ٻولي 8000 ڳالهائڻ وارا، ڪمبوڊيا ۾ فرنيچ ٻوليءَ جي جاءِ وٺي رهي آهي، ڪينياڊا ۾ سرڪاري -ٻولي- 17100000 ڳالهائڻ وارا، چين ۾ (1993ع) 54000 خاص طور هانگ ڪانگ ۾، ايٿوپيا ۾ (1986ع) سرڪاري ٻولي. فجي ۾ (1976ع) 4929 سرڪاري ٻولي، گمنبيا هڪ هزار ماڻهن جي سرڪاري ٻولي، گهانا (1977ع) ۾ 1000000 سرڪاري ٻولي، گوانا ۾ قومي ٻولي، هندوستان ۾ قومي ٻولي 11021610 ڳالهائڻ وارا، آئرلينڊ ۾ قومي ٻولي 2600000 ڳالهائڻ وارا، -اسرائيل- ۾ انگلٽ (Anglit) لهجو ڳالهائجي ٿي. سرڪاري -ٻولي- شيم ئيل آهي (1993ع) ۾ 100000 ڳالهائڻ وارا، ڪينيا ۾ سرڪاري ٻولي، لبنان ۾ هي ٻولي گهرن يا بزارن ۾ ڪانه ڳالهائجي صرف 3300 (2004ع) ڳالهائڻ وارا، مالوي ۾ سرڪاري ٻولي 18000 هزار ڳالهائڻ وارا، مالٽا ۾ سرڪاري ٻولي 2400 ڳالهائڻ وارا. ماريشش ۾ سرڪاري -ٻولي- صرف 3000 ڳالهائڻ وارا. نائيجريا ۾ ڏهه لک، نيوزلينڊ ۾ سرڪاري ٻولي 3213000 ڳالهائڻ وارا ۽ ان کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ۾ تمام گهڻو ادب پيدا ٿئي ٿو [انگريزي : (Sindhianaسنڌيانا) انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا.

 پُراڻِي يا آڳاٽي اَنگِريزِي 
جديد انگريزيءَ جِي ماءُ، جنھن کي اينگلوسيڪسَن پڻ سڏيو ويندو آھي. اھا 400ع کان 1100ع تائين برطانيا ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. اِنَ کي اسمن ۽ صفتُن جون پنج حالَتُون آھي. پُراڻِي اَنگِريزِيِ - Wiktionary

 وِچولي دورَ جِي اَنگِريزِي 
نئين انگريزيءَ جي ماءُ ٻولي، جيڪا سن 1100ع کان 1600ع تائين انگلستان ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. ان جي اوسر اينگلو سيڪسن مان ٿي، جنھن تي نارمن قبضي کان پوءِ فرانسيسي ۽ لاطيني ٻولين جو تمام گھرو اثر پيو.وِچَ زمانِي اَنگريزِي - Wiktionary

 حوالا 

زمرو:اشتقاقي ٻوليون
زمرو:انٽيگوا ۽ باربودا جون ٻوليون
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
زمرو:انگريزي ٻولي
زمرو:انگريزي ٻوليون
زمرو:برطانيا جون ٻوليون
زمرو:برمودا جون ٻوليون
زمرو:بوٽسوانا جون ٻوليون
زمرو:بيليز جون ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:ڀارت جون ٻوليون
زمرو:تائيوان جون ٻوليون
زمرو:ٽرينڊڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون
زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون
زمرو:ثقافتي عالمگيريت
زمرو:پاپوا نيو گني جون ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:پوپا نيو گائينا جون ٻوليون
زمرو:جاميڪا جون ٻوليون
زمرو:جرمنڪ ٻوليون
زمرو:جميڪا جون ٻوليون
زمرو:ڏکڻ سوڊان جون ٻوليون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون
زمرو:روانڊا جون ٻوليون
زمرو:زمبابوي جون ٻوليون
زمرو:زمبيا جون ٻوليون
زمرو:زيمبيا جون ٻوليون
زمرو:سامووا جون ٻوليون
زمرو:سموئا جون ٻوليون
زمرو:سنگاپور جون ٻوليون
زمرو:سوازي لينڊ جون ٻوليون
زمرو:سوڊان جون ٻوليون
زمرو:سولومون ٻيٽن جون ٻوليون
زمرو:سيچيليس جون ٻوليون
زمرو:سيراليون جون ٻوليون
زمرو:سيري لون جون ٻوليون
زمرو:سيليڪاز جون ٻوليون
زمرو:سينٽ لوسيا جون ٻوليون
زمرو:سينگاپور جون ٻوليون
زمرو:فاعلي فعلي مفعولي ٻوليون
زمرو:فجي جون ٻوليون
زمرو:فلپائن جون ٻوليون
زمرو:ڪرباتي جون ٻوليون
زمرو:ڪيمرون جون ٻوليون
زمرو:ڪينيا جون ٻوليون
زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون
زمرو:گانا جون ٻوليون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون
زمرو:گرينڊا جون ٻوليون
زمرو:گهانا جون ٻوليون
زمرو:گيانا جون ٻوليون
زمرو:گيمبيا جون ٻوليون
زمرو:لابيريا جون ٻوليون
زمرو:لاطيني ٻوليون
زمرو:لائبيريا جون ٻوليون
زمرو:ليسوٿو جون ٻوليون
زمرو:ليسوٽو جون ٻوليون
زمرو:مالاوي جون ٻوليون
زمرو:مالٽا جون ٻوليون
زمرو:ملاوي جون ٻوليون
زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون
زمرو:موريشس جون ٻوليون
زمرو:ناريو جون ٻوليون
زمرو:نائجيريا جون ٻوليون
زمرو:نميبيا جون ٻوليون
زمرو:نيميبيا جون ٻوليون
زمرو:نيوزي لينڊ جون ٻوليون
زمرو:نيو زيلينڊ جون ٻوليون
زمرو:وانواتو جون ٻوليون
زمرو:هانگ ڪانگ جون ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:يوگنڊا جون ٻوليون
زمرو:آسٽريليا جون ٻوليون
زمرو:آئرلينڊ جون ٻوليون