سنڌ طاس معاهدو

سنڌو پاڻي جو معاهدو (Indus Waters Treaty)، پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾، سنڌو درياءَ ۽ ان جي معاون ندين ۾ موجود پاڻي جي استعمال لاءِ پاڻي جي ورڇ جو معاهدو آهي، جيڪا ورلڊ بينڪ جي انتظام جي هيٺيان ڪيو ويو. ان تي 19 سيپٽمبر، 1960ع تي ڪراچي ۾ ڀارت جي وزيراعظم، جواهر لال نهرو ۽ پاڪستاني صدر، ايوب خان پاران دستخط ڪيا ويا. 23 اپريل، 2025ع تي، پهلگام دهشتگرد حملي کان پوءِ، ڀارت جي حڪومت قومي سلامتي جي خدشن جو حوالو ڏيندي ۽ پاڪستان تي رياستي سرپرستي ۾ دهشتگردي جي حمايت جو الزام لڳائيندي، معاهدي کي معطل ڪري ڇڏيو.

معاهدو ڀارت کي ٽن اوڀرين دريائن، بياس، راوي ۽ ستلج جي پاڻي تي ڪنٽرول ڏنو، جن جو ڪل سراسري سالياني وهڪرو 41 ارب ڪعبي ميٽر آهي. ٽن اولهائين درياهه؛ سنڌو، چناب ۽ جهلم، جو ڪنٽرول پاڪستان کي ڏنو ويو آهي، جنهن جو ڪل سراسري سالياني وهڪرو 99 ارب ڪعبي ميٽر آهي. ڀارت کي دريائن ذريعي وهندڙ ڪل پاڻي جو 30 سيڪڙو ڪنٽرول مليو، جڏهن ته پاڪستان کي 70 سيڪڙو پاڻي تي ڪنٽرول مليو. هي معاهدو ڀارت کي اولهائين دريائن جي پاڻي کي آبپاشي جي استعمال لاء محدود ۽ ٻين استعمالن، جنهن ۾ پاڻي جو سڌو سنئون استعمال نه ٿيندو آهي، جهڙوڪ بجلي جي پيداوار لاء ڊيم ٺاهڻ، سامان ۽ مسافر بردار ڪشتين جو سفر ۽ ماهيگيري، وغيره لاءِ لامحدود استعمال جي اجازت ڏئي ٿو. اها اولهائين دريائن تي ڀارت طرفان بنائل منصوبن جي تعمير  لاءِ تفصيلي ضابطا بيان ڪري ٿو. معاهدي جو پيش لفظ، تعاون، نيڪ نيتي ۽ دوستي جي جذبي سان سنڌو جي دريائن جي نظام مان پاڻي جي بهترين استعمال لاءِ ٻن ملڪن جي حقن ۽ ذميدارين کي تسليم ڪري ٿو. جيتوڻيڪ هي معاهدو سڌو سنئون قومي سلامتي سان لاڳاپيل ناهي، پر پاڪستان کي، ڀارت جي هيٺئين پاسي واقع هجڻ ڪري، ڊپ آهي ته ڀارت، خاص طور تي هڪ امڪاني تڪرار دوران، پاڪستان ۾ ٻوڏ يا قحط اسباب پيدا ڪري سگهي ٿو.

سنڌو پاڻي جو معاهدو اڄ دنيا ۾ پاڻي جي ورڇ جي سڀ کان ڪامياب ڪوششن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ،  تجزيه نگار موسمياتي تبديلي کي حل ڪرڻ لاءِ، ٽيڪنيڪي وضاحتن کي اپڊيٽ ڪرڻ ۽ معاهدي جي دائري کي وڌائڻ جي ضرورت کي تسليم ڪن ٿا.

تاريخ
پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ 1960ع ۾ سنڌوندي ۽ ٻين دريائن جو پاڻي منصفانه طور تي حصيداری جو معاهدو ٿيو، جيڪو سنڌ طاس معاهدو چورائيندو آهي۔ 

وڌيڪ ڏسو
 سنڌو ماٿري جي تهذيب

حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:پاڪستان
زمرو:سنڌو درياء
زمرو:ھندستان–پاڪستان لاڳاپا