ڪراچي جو چڙيا گهر

ڪراچي چڙيا گهر يا ڪراچيءَ جو راڻي باغ, جنهن کي ڪراچي زولاجيڪل ۽ بوٽانيڪل گارڊنز ۽ گاندهي گارڊن به چيو وڃي ٿو، گارڊن ايسٽ، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آهي. 1899ع ۾ قائم ٿيل هي پاڪستان جو سڀ کان وڏو چڙيا گهر ۽ ملڪ جو ٻيون سڀ کان پراڻو چڙيا گهر آهي (لاھور جي راڻي باغ کانپوء).

تاريخ
مهاتما گاندهي جي 1934ع ۾ ڪراچي آمد تي، ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن هن باغ جو نالو وڪٽوريا گارڊن مان بدلائي مهاتما گاندهي گارڊن رکيو. 1947ع ۾ نالو ٻيهر تبديل ڪري ڪراچي زولاجيڪل گارڊنز يا مختصر ڪراچي چڙيا گهر رکيو ويو. 1953ع ۾ ڪرابي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن چڙيا گهر لاءِ زو ڪيريٽر ۽ هڪ قابل ويٽرنري ڊاڪٽر مقرر ڪيو. 1991–92ع ۾ ڪراچي جي ضلعي حڪومت (CDGK) قدرتي تاريخ جي ميوزيم جي نئين سجاوٽ/مرمت جو منصوبو ٺاهيو، جيڪو مڪمل ڪيو ويو؛ 1992ع ۾ جاپاني شهزادي مرمت ٿيل ميوزيم جو افتتاح ڪيو. 2008ع ۾ ڪراچي چڙيا گهر جي عملي جو ڪُل انگ لڳ ڀڳ 240 ڄڻا ٻڌايو ويو.

علائقا ۽ ڪشش
 ھاٿي گھر چڙيا گهر جي سڀ کان مشهور جڳهن مان هڪ آهي. 65 ورهين جي هڪ ايشيائي ھاٿي، جنهن جو نالو “انارڪلي” هو، 19 جولاءِ 2006ع تي فوت ٿي وئي. 16 مئي 2010ع تي ٻه مادي آفريڪي جھنگلي ھاٿي  سفاري پارڪ (ڪراچي) مان چڙيا گهر ۾ آنديون ويون. اهي ٻئي 2007ع ۾ تنزانيا ۾ ڄايون هيون ۽ انهن جا نالا نورجهان ۽ مدھوبالا رکيا ويا.
 فطرتي تاريخ جو ميوزيم، جنهن جي مرمت 1992ع ۾ ٿي، ڪراچي چڙيا گهر جي مشهور ڪششَن مان آهي. هتي ڀريل/اسٽفڊ جانور، کلون، سِنگ، پَرَ وغيره پڻ رکيل آهن. هي سهولت زولاجي جي شاگردن لاءِ تحقيق ۽ تعليمي مقصدن لاءِ استعمال ٿئي ٿي.
 Reptile House 1992ع ۾ وڌايو ۽ جديد بڻايو ويو. پاڪستان ۾ ٿورين ريپٽائل هائوسز مان هڪ آهي. هتي ساپن ۽ ليزرڊز جون 13 جنسون رکيل آهن. ڪڇن (testudines) ۽ واڳن جا نوان ڄاول ٻچا به ڏيکاريا ويندا آهن.
 جانورن جي اسپتال 1998ع ۾ ڪراچي چڙيا گهر ۾ جديد تشخيصي سهولتن سان قائم ڪيو ويو. هتي آپريشن ٿييٽر، ايڪس ري ۽ سونوگرام جون سهولتون، ڪيترائي سِڪ بيز، ليبارٽري ۽ انڪيوبيشن روم موجود آهن.
 مغل باغ 1970ع ۾ قائم ٿيو. هن ۾ سرسبز لان، موسمائتي ٻوٽا ۽ مغل طرز جا فوارا شامل آهن. باغ ۾  گلاب ۽ ٻين گلن جون مختلف قسمن جون نمائشون پڻ ٿينديون آهن.
  سفيد شينھن 2012ع ۾ خريد ڪيا ويا ۽ چڙيا گهر ۾ وڏي ڪشش سمجهيا وڃن ٿا؛ اهي نسل وڌائڻ واري پروگرام جو حصو آهن.
  ممتاز محل هتي ممتاز بيگم (چڙيا گھر ڪراچي) جي هڪ مشهور شو/نمائش پڻ منعقد ٿيندي رهي آهي.

ڪراچي ميونسپل مڇي گھر
ڪراچي ميونسپل مڇي گھر 1953ع ۾ تعمير ڪيو ويو. ڪراچي چڙيا گهر جي اندر واقع هن ايڪريئم يا مڇي گھر ۾ 28 ٽينڪ آهن، جن ۾ لڳ ڀڳ 30 جنسن جون قريب 300 مڇيون رکيل آهن.</ref> هي ڪراچي جي ٽن عوامي ايڪريئمن مان هڪ آهي؛ ٻيا ٻه ڪلفٽن مڇي گھر ۽ لانڍي ڪورنگي مڇي گھر آهن.

نمايان جانور
رڇ
15 مارچ 2017ع تي چڙيا گهر ۾ ٻه نوان رڇ آندا ويا: هڪ نَر ايشيائي ڪارو رڇ ۽ هڪ مادي شامي ٻورو رڇ .

نورجهان
نورجهان (وفات: 22 اپريل 2023ع) 17 ورهين جي هڪ مادي African elephant هئي، جيڪا ڪراچي چڙيا گهر ۾ رهندي هئي. اپريل 2023ع ۾ هوءَ چڙيا گهر جي هڪ ڪنڪريٽ تلاءَ ۾ ڪري پئي، جڏهن ته هوءَ اڳ ئي بيمار حالت ۾ هئي.

آگسٽ 2022ع ۾ Four Paws ٽيم چڙيا گهر ۾ نورجهان جا سڙيل/خراب ٿيل ڏند (تُسڪ) ڪاميابيءَ سان ڪڍيا. بين الاقوامي جانورن جي ڀلائي واري تنظيم Four Paws جي پرڏيهي طبي ٽيم نورجهان جي علاج جي نگراني ڪندي رهي؛ رپورٽن موجب هن کي اندروني هيماتوما ۽ پيلوسڪ فلور جي تڪليف (pelvic floor damage) سبب شديد درد ۽ تڪليف هئي، ۽ هوءَ جزوي طور مفلوج به ٿي وئي هئي.

تلاءَ مان نورجهان کي ڪرين ذريعي ٻاهر ڪڍيو ويو، ۽ ٻڌايو ويو ته پوئين ٽنگن ۾ درد سبب هن لاءِ بيهڻ ڏکيو ٿي ويو هو. علاج ۾ نسخي واريون دوائون، ويتامين، درد گهٽائڻ واريون دوائون ۽ هائيڊروٿراپي شامل هئي، جيڪا Four Paws جي صلاح تي جاري رهي. اختيارين طرفان اهو به چيو ويو ته نورجهان جي حالت بهتر ٿيڻ شرط، کيس ۽ هن جي ساٿي مدھوبالا کي بين الاقوامي معيارن مطابق مناسب هنڌ منتقل ڪيو ويندو.

نورجهان جي بگڙندڙ صحت بابت سماج ۾ گهڻن ماڻهن ڳڻتي ظاهر ڪئي. ڪجهه مشهور شخصيتون به جانورن جي حقن بابت بحث ۾ شامل ٿيون.

22 اپريل 2023ع تي نورجهان فوت ٿي وئي. رپورٽن موجب، مقامي ويٽرنرين ۽ فور پاوز جي ڪوششن باوجود سندس حالت علاج دوران بگڙندي وئي. ڪجهه تنظيمن پاڪستان جي زوز ۾ قيد جهنگلي جانورن جي سنڀال بهتر ڪرڻ ۽ مدھوبالا بابت به مطالبا ڪيا.

مدھوبالا
مدھوبالا ڪراچي چڙيا گهر ۾ موجود هڪ مادي  آفريڪي ھاٿي آهي. ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ تنزانيا ۾ تمام ننڍي عمر ۾ پڪڙي پنهنجي ماءُ کان ڌار ڪئي وئي ۽ پوءِ پاڪستان آندي وئي. آگسٽ 2022ع ۾ فور پاز (Four Paws) ٽيم چڙيا گهر ۾ مدھوبالا جا سڙيل/خراب ٿيل تُسڪ ڪاميابيءَ سان ڪڍيا.

تڪرار ۽ تنقيد
چڙيا گهر ۾ جانورن جي سنڀال ۽ حالتن بابت پاڪستاني ميڊيا ۾ تنقيد ڪئي وئي آهي.

ڪراچي چڙيا گهر بابت منفي شهرت جو هڪ ٻيو سبب  عربي اوريڪس (Arabian oryx) (جنهن کي IUCN موجب انتهائي نابودي خطري هيٺ آيل  چيو وڃي ٿو) جي موت جا واقعا پڻ ٻڌايا ويا آهن. هڪ جوڙو 2007ع ۾ خانگي فارم مان خريد ڪيو ويو. مادي 2007ع ۾ هڪ مادي ٻچي کي جنم ڏنو ۽ پوءِ 2008ع ۾ هڪ نَر ۽ هڪ مادي ٻچي کي جنم ڏنو، جيڪي 2009ع ۾ فوت ٿي ويا. پهرين ڄاول اورڪس 12 مارچ 2010ع تي ٻيهر ٻچي کي جنم ڏنو، جيڪو ٻئي ڏينهن فوت ٿي ويو. چار ڏينهن پوءِ ٻچي جي ماءُ به زو اسپتال ۾ فوت ٿي وئي. ان موقعي تي چڙيا گهر وٽ 2007ع جو اصل جوڙو باقي رهيو. مارچ 2010ع تي ان جوڙي مان مادي، جيڪا پير جي زخم سبب هفتي کان زو اسپتال ۾ علاج هيٺ هئي، اها به فوت ٿي وئي.

اپريل 2016ع ۾ “اليڪس” نالي 16 ورهين جو بينگالي ٽائيگر گردن جي ناڪامي سبب فوت ٿي ويو. ان کان پوءِ چڙيا گهر وٽ رڳو “ريشل” نالي هڪ مادي ٽائيگر باقي رهڻ جو ذڪر ڪيو ويو. چڙيا گهر انتظاميا حڪومت کان نر ٽائيگر فراهم ڪرڻ جي درخواست ڪئي. ساڳئي مهيني دوران چڙيا گهر ۾ ٽن ننڍن  ڪارن ھرڻن جي موت بابت به رپورٽون آيون، جيڪي رات جو احاطي اندر جهيڙي سبب ٿيون؛ رپورٽن موجب رات جي وقت عملي جي غير موجودگي سبب واقعي وقت جانورن جي سنڀال نه ٿي سگهي.</ref>  ڪوگر (Cougar)،  جنھن کي پُوما پڻ چون ٿا، جا ٽي نون ڄاول ٻچا به چڙيا گهر ۾ فوت ٿيڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي

نسلن جي فهرست

پکي
ڪارو تاجدار ٻگھو
چڪور
 وڏو فليمنگو
 سبز مور
 انڊيا وارو مور
گونگو ھنس
 ڳيچي وارو طوطو
 جابلو ڪبوتر

مئمل جانور
عربي اوريڪس)
ايشيائي ڪارو رڇ
  آفريڪي جھنگلي ھاٿي
 بيڪٽريائي اٺ (ٻن ٿوھن وارو)
 بينگالي ٽائيگر
 ڪارو ھرڻ
چٽڪمرو ھرڻ
فالو ھرڻ
زراف
تبتي گڊ (چيرو)
سور نما ھرڻ
ھندي سيڙھ
ھندي گدڙ 
شينھن
لاما
موفلون 
نيل ڳئون
زيتوني ببون 
ميداني زيبرا
ڳاڙھو ھرڻ
سڪا ھرڻ
ھائينا
جھنگلي ٻڪرئ ( سنڌي آئبيڪس)

ريھڙيندڙ جاندار
گھڙيال (واڳون)
 ھندي ڪاريھر
ھندي واري وارو نانگ
مانگر مڇ
مشرقي ڪئن وارو نانگ
ٽنگن وارو ڪڇون

تصويرن جي گيلري

پڻ ڏسو
List of zoos in Pakistan
List of parks and gardens in Pakistan
List of parks and gardens in Karachi
List of individual elephants

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪراچي جون تفريحي جڳهون
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام