قانون

قانون (Law) دراصل اجتماعي اصولن تي مشتمل هڪ اهڙو نظام هوندو آهي جنهن کي ڪنهن اداري (عموماََ حڪومت) جي پاران ڪنهن معاشري جي رويي کي منظم ڪرڻ ۽ انجي نگراني ڪرڻ جي لاءِ تيار ۽ نافذ ڪيو ويندو آهي ۽ ان تي ئي ھر معاشري جي اجتماعي روين جو دارو مدار ٿيندو آهي.

جيڪڏھن لفظن کي وسعت ڏني وڃي ته ائين چيو ويندو ته قانون رسمي اصول ۽ نظميت (regulation) جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو آئين  يا دستور، وضع قانون (legislation)، عدالتي راءِ ۽ اسبق (precedent) جھڙن شعبن عدل ۽ انصاف ۽ حڪومتي تضبيط تي محيط ھوندو آھي ۽ ان کي معاشري تي لاڳو ڪرڻ يا نافذ ڪرڻ جي لاءِ (جڏھن ۽ جيتري ضرورت پوي) رياستي طاقت کي استعمال ۾ آڻي سگھجي (يا آندو ويندو آھي).

قانون جيئن تہ مڪمل معاشري تي لاڳو ڪيو ويندو آھي ان ڪري ھي ان معاشري ۾ وسڻ واري ھر فرد جي زندگي تي اثر انداز ٿيندو آھي۔ مثال جي طور تي ھڪ قانون عھد (contract law)، جيڪو ھر خريد ڪئي ويندڙ شيءِ جي نظميت ڪري ٿو ڀلي اھا ھڪ ٽيليويزن ھجي يا اھا مالياتي پرزي (financial instrument) سان لاڳاپيل ڪنھن ماخوذ بازار (derivatives market) مان خريد ڪيل تبادلو (swaption) ھجي.

اھڙي طرح قانون جائداد (property law) جيڪو غيرمنقوله جائيداد (real property)، جيئن گهر، عمارت ۽ ملڪيت (estate) وغيرہ کي خريد ڪرڻ، وڪڙڻ ۽ ڪرائي تي ڏيڻ سان لاڳاپيل لازمي ڳالھيون ۽ فرض تعين ڪري ٿو.

ان جي صحيح تعريف سان، هڪ ڊگهي بحث جو معاملو آهي. ان کي مختلف طرح سان انصاف جي سائنس ۽ فن طور بيان ڪيو ويو آهي. رياست طرفان لاڳو ڪيل قانون هڪ  قانون ساز گروهه يا هڪ واحد قانون ساز طرفان ٺاهي سگهجن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ قانون؛ عام طور تي عام قانون جي دائري اختيار ۾، حڪمرانن طرفان فرمانن ۽ ضابطن ذريعي؛ يا ججن پاران قائم ڪيل مثال جي ذريعي ٺاهي سگهجن ٿا.

پرائيويٽ فرد قانوني طور تي پابند معاهدا ٺاهي سگھن ٿا، بشمول ثالثي معاهدا جيڪي معياري عدالتي مقدمن جي تڪرارن کي حل ڪرڻ جا متبادل طريقا اختيار ڪن ٿا. قانونن جي تخليق خود آئين جي اثر هيٺ، لکت ۾ يا ٺھيل ۽ ان ۾ انڪوڊ ٿيل حقن سان گڏ ٿي سگھي ٿي. قانون مختلف طريقن سان سياست، اقتصاديات، تاريخ ۽ سماج کي شڪل ڏئي ٿو ۽ ماڻهن جي وچ ۾ لاڳاپن جي ثالث جو ڪم پڻ ڪري ٿو. قانوني نظام مختلف علائقن جي وچ ۾ مختلف آهن، انهن جي اختلافن سان تقابلي قانون ۾ تجزيو ڪيو ويو آهي. سول قانون جي دائري اختيار ۾، قانون سازي يا ٻيو مرڪزي ادارو قانون کي ڪوڊ ڪري ٿو ۽ مضبوط ڪري ٿو. عام قانون جي سرشتي ۾، جج شايد مقدمي جي قانون کي پابند ڪري سگھن ٿا، جيتوڻيڪ موقعي تي اهو اعلي عدالت يا قانون سازي طرفان رد ڪري سگهجي ٿو. تاريخي طور تي، مذهبي قانون سيڪيولر معاملن تي اثرانداز ٿي چڪو آهي ۽ 21 صدي عيسويءَ تائين، اڃا به ڪجهه مذهبي برادرين ۾ استعمال ۾ آهي. اسلامي اصولن تي ٻڌل شرعي قانون ڪيترن ئي ملڪن ۾ بنيادي قانوني نظام طور استعمال ڪيو ويندو آهي، بشمول ايران ۽ سعودي عرب. قانون قانوني تاريخ، فلسفي، معاشي تجزيي ۽ سماجيات ۾ علمي تحقيق جو هڪ ذريعو مهيا ڪري ٿو. قانون پڻ برابري، انصاف ۽ انصاف جي حوالي سان اهم ۽ پيچيده مسئلا پيدا ڪري ٿو.

with its precise definition a matter of longstanding debate. It has been variously described as a science and as the art of justice. State-enforced laws can be made by a group legislature or by a single legislator, resulting in statutes; by the executive through decrees and regulations; or established by judges through precedent, usually in common law jurisdictions. Private individuals may create legally binding contracts, including arbitration agreements that adopt alternative ways of resolving disputes to standard court litigation. The creation of laws themselves may be influenced by a constitution, written or tacit, and the rights encoded therein. The law shapes politics, economics, history and society in various ways and also serves as a mediator of relations between people.

Legal systems vary between jurisdictions, with their differences analysed in comparative law. In civil law jurisdictions, a legislature or other central body codifies and consolidates the law. In common law systems, judges may make binding case law through precedent, although on occasion this may be overturned by a higher court or the legislature. Historically, religious law has influenced secular matters and is, as of the 21st century, still in use in some religious communities. Sharia law based on Islamic principles is used as the primary legal system in several countries, including Iran and Saudi Arabia.

The scope of law can be divided into two domains: public law concerns government and society, including constitutional law, administrative law, and criminal law; while private law deals with legal disputes between parties in areas such as contracts, property, torts, delicts and commercial law. This distinction is stronger in civil law countries, particularly those with a separate system of administrative courts; by contrast, the public-private law divide is less pronounced in common law jurisdictions.

Law provides a source of scholarly inquiry into legal history, philosophy, economic analysis and sociology. Law also raises important and complex issues concerning equality, fairness, and justice.

حوالا

زمرو:قانون
زمرو:بشريات
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:سائنس جا شعبا
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:معاشرتي تصور
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون