البرٽ آئنسٽائن

البرٽ آئنسٽائن (Albert Einstein؛ 14 مارچ 1879ع - 18 اپريل 1955ع) هڪ جرمن پيدا ٿيل نظرياتي طبیعیات دان هو، جيڪو وڏي پيماني تي سڀ کان وڌيڪ بااثر سائنسدانن مان هڪ آهي. ريليٽيویٽي جي نظريي جي ترقيءَ لاءِ سڀ کان وڌيڪ مشهور، آئن اسٽائن پڻ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن جي ماس۔انرجي جي مساوات، (E= mc^2) جيڪو اسپيشل ريليٽيویٽي مان پيدا ٿئي ٿو، ان کي ”دنيا جي مشهور مساوات“ سڏيو ويو آهي. هن کي فزڪس ۾، نظرياتي فزڪس لاءِ سندس خدمتن لاءِ ۽ خاص ڪري فوٽو اليڪٽرڪ اثر جي قانون، ڪوانٽم ٿيوري جي ترقيءَ ۾ هڪ اهم قدم، جي دريافت لاءِ، 1921ع جو نوبل انعام مليو.

جرمن سلطنت ۾ پيدا ٿيو، آئن اسٽائن 1895 ۾ سوئٽزرلينڊ منتقل ٿي ويو، پنهنجي جرمن شهريت کي ڇڏي ڏنو (جنهن طور تي ٽيمبرگ جي سلطنت جي تابع). 1897ع ۾، سترهن سالن جي عمر ۾، هن زيورخ جي سوئس فيڊرل پولي ٽيڪنڪ اسڪول ۾ رياضي ۽ فزڪس جي سکيا واري ڊپلوما پروگرام ۾ داخلا ورتي، 1900ع ۾ گريجوئيشن ڪيائين. 1901ع ۾، هن سوئس شهريت حاصل ڪئي، جيڪا هن سڄي ڄمار برقرار رکي. 1903 ۾، هن برن ۾ سوئس پيٽنٽ آفيس ۾ مستقل پوزيشن حاصل ڪئي. 1905ع ۾ هن زيورخ يونيورسٽي ۾ پي ايڇ ڊي جو ڪامياب مقالو پيش ڪيو. 1914ع ۾ هو برلن هليو ويو ته جيئن هو پروشين اڪيڊمي آف سائنسز ۽ هومبولٽ يونيورسٽي آف برلن ۾ شامل ٿئي. 1917ع ۾ هو ڪيزر ولهيلم انسٽيٽيوٽ فار فزڪس جو ڊائريڪٽر ٿيو. هو هڪ ڀيرو ٻيهر جرمن شهري بڻجي ويو، هن ڀيري پروشيا جي بادشاهي جي حيثيت ۾. 1933 ۾، جڏهن آئن اسٽائن آمريڪا جو دورو ڪري رهيو هو، ايڊولف هٽلر جرمني ۾ اقتدار ۾ آيو. پنهنجي ساٿي يهودين جي خاتمي جي نازي جنگ کان خوفزده ٿي، آئن اسٽائن آمريڪا ۾ رهڻ جو فيصلو ڪيو، ۽ 1940ع ۾ کيس آمريڪي شهريت ڏني وئي. ٻي عالمي جنگ جي موقعي تي، هن صدر فرينڪلن ڊي روزويلٽ کي خط لکي کيس خبردار ڪيو. امڪاني جرمن ايٽمي هٿيارن جو پروگرام ۽ سفارش ڪئي ته آمريڪا ساڳئي تحقيق شروع ڪري. آئن اسٽائن اتحادين جي حمايت ڪئي پر عام طور تي ايٽمي هٿيارن جي خيال کي وڏي مايوسي سان ڏٺو. آئن اسٽائن جو ڪم سائنس جي فلسفي تي ان جي اثر جي ڪري پڻ مشهور آهي. 1905ع ۾ هن چار اهم مقالا شايع ڪيا، جن کي ڪڏهن ڪڏهن سندس annus mirabilis (معجزيءَ جو سال) به چيو ويندو هو. انهن مقالن ۾ فوٽو اليڪٽرڪ اثر جو هڪ نظريو بيان ڪيو ويو، براونين موشن جي وضاحت ڪئي، ان جو خاص نظريو ريٽليٽيٽي متعارف ڪرايو- هڪ اهڙو نظريو جنهن ۾ ڪلاسيڪل ميڪنڪس جي ناڪاميءَ کي منهن ڏيڻ لاءِ اليڪٽرڪ مقناطيسي فيلڊ جي رويي لاءِ اطمينان بخش حساب ڪتاب ڏنو ويو- ۽ اهو ظاهر ڪيو ته جيڪڏهن خاص نظريو صحيح آهي. ، ماس ۽ توانائي هڪ ٻئي جي برابر آهن. 1915ع ۾، هن هڪ عام نظريو آف رشتي جي تجويز پيش ڪئي، جنهن ڪشش ثقل کي شامل ڪرڻ لاءِ هن جي مشيني نظام کي وڌايو. هڪ cosmological پيپر جيڪو هن ايندڙ سال شايع ڪيو، مجموعي طور تي ڪائنات جي ساخت ۽ ارتقاء جي ماڊلنگ لاء عام رشتي جي اثرات کي بيان ڪيو. پنهنجي ڪيريئر جي وچ واري حصي ۾، آئن اسٽائن شمارياتي ميڪانڪس ۽ ڪوانٽم ٿيوري ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. خاص طور تي قابل ذڪر تابڪاري جي ڪوانٽم فزڪس تي سندس ڪم هو، جنهن ۾ روشني ذرڙن تي مشتمل هوندي آهي، جنهن کي بعد ۾ ڦوٽان سڏيو ويندو هو. هندستاني فزڪسسٽ ستيندر ناٿ بوس سان گڏ، هن بوس-آئنسٽائن جي انگن اکرن لاء بنياد رکيو. پنهنجي علمي زندگيءَ جي آخري مرحلي تائين، آئن اسٽائن ٻن ڪوششن تي ڪم ڪيو، جيڪي آخرڪار ناڪام ثابت ٿيون.

زندگي ۽ ڪيريئر
20ھین صديءَ جو عظيم نوبل انعام يافته سائنسدان البرٽ آئین اسٽائین 14 مارچ، 1879ع ۾ جرمني جي شهر، اُلم (Ulm) ۾ ڄائو. هن پنهنجي ابتدائي تعليم جمنازيئم اسڪول مان ورتي. هن نصابي تعليم سان گڏ موسيقيءَ جي تعليم پڻ حاصل ڪئي. هو يهودي مذهب سان تعلق رکندڙ هو. تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ 26 سالن جي عمر ۾ گورنمينٽ جي ڪنهن اداري ۾ ڪلارڪ ٿيو، پر تخليقي صلاحيتن هئڻ ڪري، اهو ڪم پسند نه آيس. سندس چوڻ موجب، 
 ”ڪلرڪيءَ ۽ موچڪي ڪم ۾ ڪو فرق نه آهي“.

سائنسي ڪيريئر
ملازمت دوران ئي هن فزڪس جي موضوع تي سائنس مئگزين جي مختلف ايڊيشنن ۾ مضمون لکيا ۽ فزڪس متعلق اهڙا انڪشاف ڪيا، جن سائنسي تحقيقات جو رُخ بدلائي ڇڏيو. هن روشنيءَ کي توانائيءَ جي شڪل قرار ڏنو، جيڪا ڳالهه اڳ ۾ ڪڏهن به ڪنهن ائين ثابت نه ڪئي هئي. هن اهو ثابت ڪيو ته روشني هميشه لهرن جي صورت ۾ سفر ڪندي آهي. آئنسٽائن روشنيءَ جي رفتار ۽ رُخ متعلق جيڪي نظريا پيش ڪيا، اهي ئي سندس بنيادي سڃاڻپ بنيا. 1905ء ۾ پنهنجو مشهور ”اضافت جو نظريو“ پيش ڪيائين. 1909ء ۾ آئنسٽائن کي زيورچ يونيورسٽيءَ ۾ غير معمولي پروفيسر جو عهدو ڏنو ويو. ڪجهه وقت پراگ يونيورسٽيءَ ۾ پروفيسر رهيو. 1913ء ۾ هن کي فزيڪل انسٽيٽيوٽ جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. آئنسٽائن اهو اڪيلو سائنسدان آهي، جنهن فزڪس جو بهترين نظريو (theory) پيش ڪيو ۽ ملندڙ انعام (5000 آمريڪي ڊالر) وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. آئن اسٽائن فزڪس کان سواءِ ڪيمسٽريءَ جو به ماهر هو. انهيءَ علم ۾ هن مادي کي توانائيءَ ۾ تبديل ڪرڻ جو نظريو دريافت ڪيو. سندس خدمتن جي مڃتا طور ڪيمسٽريءَ جي دريافت ڪيل 99 عنصرن جو نالو آئن اسٽائن جي نالي تي ’آئن اسٽلائم‘ رکيو ويو. 1922ء ۾ هن کي فزڪس تي نوبل انعام مليو.

غير سائنسي ورثو
آئنسٽائن يهودي هئڻ جي باوجود هڪ آزاد خيال انسان هو ۽ ٻئي طرف کيس پوري دنيا ۾ شهرت ملي رهي هئي، برلن يوني ورسٽيءَ ۾ پروفيسر ئي هو ته 1923ع ۾ جرمنيءَ تي نازي پارٽيءَ جو قبضو ٿيو. جرمنيءَ جي بنياد پرست ماڻهن سندس مخالفت ڪرڻ شروع ڪئي. نازين هن جي جائداد ۽ يوني ورسٽيءَ واري نوڪريءَ سان گڏ جرمنيءَ جي شهريت به ختم ڪري ڇڏي. آخر آئنسٽائن جرمنيءَ کي الوداع چئي، آمريڪا جي شهر نيوجرسيءَ جي شهر پرنسٽن (USA) ۾ وڃي رهيو.

سال 1939ع ۾ هن آمريڪا جي صدر روزويلٽ کي هڪ خفيه خط لکيو، جنهن ۾ هن ٻڌايو ته ائٽم بم ڪيئن تيار ڪيو وڃي. سال 1940ع ۾ آئنسٽائن کي آمريڪا جي خاص قانون مطابق ’آمريڪي مڃتا‘ ڏني وئي. جلد ئي کيس مئٿميٽڪس (علم رياضيءَ) جي اداري جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. سال 1950ع ۾ هن unified field وارو نظريو پيش ڪيو. ”مادي جي طاقت ۾ تبديليءَ“ واري عمل جي نتيجي ۾ ائٽم بم ٺهيو. 6 آگسٽ، 1945ع تي ان کي جاپان جي شهر ناگاساڪيءَ تي ڪيرايو ويو، جنهن ۾ 60 هزار ماڻهو مُئا ۽ هڪ لک انسان زخمي ٿيا. هن دردناڪ واقعي تي آئنسٽائن کي زبردست ڏک پهتو، هن کي اها توقع هئي ته ائٽمي توانائيءَ کي انساني بهتريءَ لاءِ ڪتب آندو ويندو. سال 1952ء ۾ آئنسٽائن کي اسرائيل جي صدارت جي پيشڪش ڪئي وئي، پر هن اها قبول نه ڪئي.

آئنسٽائن ويهين صديءَ جو وڏو ذهين ترین انسان هو. ڪيترين ئي نامور شخصيتن جي چوڻ موجب: ”سڄي دنيا وارن جا دماغ هڪ طرف ۽ آئنسٽائن جو دماغ ٻئي طرف“. بقول شيخ اياز،

 ”ڪروڙين هٽلر گڏ ٿين، تڏهن به آئنسٽائن جهڙو دماغ پيدا نه ڪري سگهندا.“ 

آئن اسٽائن جا نظريا اڄڪلهه جا سائنسدان پاڻ لاءِ مشعل راهه سمجهندا آهن ۽ انهيءَ بنياد تي ئي فزڪس ۾ نوان تجربا ڪيا پيا وڃن.

مشهور ثقافت ۾ 
اوارڊ ۽ اعزاز
اشاعتون

 وفات 
هن 18 اپريل، 1955ع تي آمريڪا جي پرنسٽن شهر ۾ وفات ڪئي. http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آئن%20اسٽائن%20البرٽ

پڻ ڏسو 
 برن تاريخي ميوزيم (آئنسٽائن ميوزيم) 
 آئنسٽائن جو اشارو 
 پرنسٽن يونيورسٽي ۾ فرسٽ ڪيمپس سينٽر، ڪمرو نمبر 302 آئن اسٽائن سان لاڳاپيل آهي. مرڪز هڪ ڀيرو پالمر فزيڪل ليبارٽري هئي. 
 هينريچ برخارڊٽ 
 هينريچ زينگر 
 ڪشش ثقل جي نظريي جي تاريخ 
 جرمن موجدن ۽ دريافت ڪندڙن جي فهرست 
 يهودي نوبل انعام حاصل ڪندڙن جي فهرست 
 امن ڪارڪنن جي فهرست  
خارجي لنڪس


 Einstein's Personal Correspondence: Religion, Politics, The Holocaust, and Philosophy Shapell Manuscript Foundation
 Federal Bureau of Investigation file on Albert Einstein
 Einstein and his love of music, Physics World
 Albert Einstein Archives Online (80,000+ Documents)  (MSNBC, 19 March 2012)
 Einstein's declaration of intention for American citizenship on the World Digital Library
 Albert Einstein Collection at Brandeis University
 The Collected Papers of Albert Einstein "Digital Einstein" at Princeton University
 Home page of Albert Einstein at The Institute for Advanced Study
 Albert – The Digital Repository of the IAS, which contains many digitized original documents and photographs


Category:Albert Einstein
زمرو:سائنسدان
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:جديد طبیعیات
زمرو:نوبل انعام يافته 
زمرو:سائنس جو فلسفو
زمرو:نظرياتي سائنسدان
زمرو:سائنسدان جي فهرست
زمرو:طبيعيات دان جي فهرست 
زمرو:جرمن مرد غير افسانوي ليکڪ
زمرو:1879ع جون پيدائشون
زمرو:1955ع جون فوتگيون
Category:19th-century German Jews
Category:20th-century American engineers
Category:20th-century American inventors
Category:20th-century American male writers
Category:20th-century American non-fiction writers
Category:20th-century American physicists
Category:20th-century Swiss inventors
Category:Academic staff of Charles University
Category:Academic staff of ETH Zurich
Category:Academic staff of the University of Bern
Category:Academic staff of the University of Zurich
Category:American agnostics
Category:American Ashkenazi Jews
Category:American democratic socialists
Category:American humanists
Category:American letter writers
Category:American male non-fiction writers
Category:American Nobel laureates
Category:American pacifists
Category:American relativity theorists
Category:American science writers
Category:American Zionists
Category:Anti-nationalists
Category:Deaths from abdominal aortic aneurysm
Category:Denaturalized citizens of Germany
Albert
Category:ETH Zurich alumni
Category:European democratic socialists
Category:German agnostics
Category:German Ashkenazi Jews
Category:German emigrants to Switzerland
Category:German humanists
Category:German male non-fiction writers
Category:German Nobel laureates
Category:German relativity theorists
Category:German Zionists
Category:Institute for Advanced Study faculty
Category:Jewish agnostics
Category:Jewish American non-fiction writers
Category:Jewish American physicists
Category:Jewish German physicists
Category:Jewish emigrants from Nazi Germany to the United States
Category:Jewish scientists
Category:Jewish socialists
Category:Labor Zionists
Category:Max Planck Institute directors
Category:Members of the American Philosophical Society
Category:Members of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences
Category:Members of the United States National Academy of Sciences
Category:Naturalised citizens of Austria
Category:Naturalised citizens of Switzerland
Category:Naturalized citizens of the United States
Category:Nobel laureates in Physics
Category:Pantheists
Category:Patent examiners
Category:People from Ulm
Category:People who lost German citizenship
Category:People with multiple nationality
Category:Philosophers of mathematics
Category:Philosophers of science
Category:Philosophy of science
Category:Quantum physicists
Category:Recipients of Franklin Medal
Category:Scientists from Munich
Category:Stateless people
Category:Swiss agnostics
Category:Swiss Ashkenazi Jews
Category:Swiss cosmologists
Category:Swiss emigrants to the United States
Category:Swiss Nobel laureates
Category:Swiss physicists
Category:University of Zurich alumni
Category:Winners of the Max Planck Medal
Category:Württemberger emigrants to the United States

حوالا