جيبوتي

جيبوتي (Djibouti)، سرڪاري طور تي، جمهوريه جيبوتي، عربي: جمهورية جيبوتي؛  فرانسيسي: République de Djibouti)، آفريڪي سڱ ۾ اوڀر آفريڪا جي ساحل تي هڪ ننڍڙو ملڪ آهي. هن جون حدون اتر ۾ ارٽيريا، ڏکڻ-اولهه ۾ ايٿوپيا ۽ ڏکڻ ۾ صوماليا سان ملن ٿيون. جڏهن ته اوڀر ۾ ڳاڙهو سمنڊ ۽ عدن جي نار آهن. 23,200 چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل هن ملڪ جي آبادي سال 2024ع جي آدمشماري موجب 10,66,809 آھي. اها آفريڪي کنڊ ۾ گهٽ آبادي واري ملڪن ۾ هڪ آهي. هن جي گادي جو هنڌ جيبوتي شهر ۽ ڪرنسي جو نالو جيبوتي فرانڪ آهي. فرانسيسي سرڪاري ٻولي ۽ عربي عام ڳالهه بول جي ٻولي آهي، جڏهن ته افار ۽ صومالي علاقائي ٻوليون آهن.

قديم زماني ۾ هي علائقو، ايٿوپيا، ايريٽريا ۽ صوماليا سان گڏ، "پنٽ سرزمين" جو حصو هو. ويجھو زيلا شھر (هاڻي صوماليا ۾) وچين دور جي عدل ۽ افات سلطنتن جي گادي جو هنڌ هو. 19 صدي جي آخر ۾، فرانس سڃي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ "فرانسيسي صومالي لينڊ" جي نالي سان پنهنجي نوآبادي قائم ڪيو. جيبوتي شهر کان "دير داوا" (اديس ابابا) تائين ريلوي لائين جي ڪري، اها جلد ئي ڏکڻ ايٿوپيا ۽ اوگادين جي واحد بندرگاهه جي طور تي، زيلا شھر جي حيثيت ختم ڪري ڇڏيو. جيبوتي جي موجوده علائقي کي سال 1967ع ۾ ڌار ڪيو ويو ۽ "افار ۽ ايسا جو فرانسيسي علائقو" جو نالو ڏنو ويو. جيبوتي 27 جون، 1977ع تي فرانس کان آزادي حاصل ڪيو. افار ۽ صومالي، به وڏا نسلي گروهه آهن، جيڪا ملڪ جي اڪثريت ٺاهڻ ٿا، جڏهن ته عرب نسلن جي هڪ ننڍڙي اقليت (%5) به موجود آهي.

جبوتي 20 سيپٽمبر، 1977ع تي گڏيل قومن ۾ شامل ٿيو. اهو عرب ليگ، آفريڪي يونين ۽ گڏوگڏ ترقيات تي بين الحڪومتي اٿارٽي (IGAD) جو ميمبر پڻ آهي.

 تاريخ 
قديم زماني ۾ هي علائقو، ايٿوپيا، ايريٽريا ۽ صوماليا سان گڏ، "پنٽ سرزمين" جو حصو هو. هتان جي خانه بدوش قبيلن جي شاعري ۽ ڪهاڻين ۾ هزارن سالن جي تاريخ وقف ڪئي آهي. عرب جزيري نما جي ويجھو ٿيڻ جي ڪري جيبوتي ۾ اسلام باقي آفريڪا کان پهرين آيو.
ويجھو زيلا شھر (هاڻي صوماليا ۾) وچين دور جي "عدل" ۽ "افات" سلطنتن جي گادي جو هنڌ هو. 19 صدي جي آخر ۾، فرانس سڃي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ "فرانسيسي صومالي لينڊ" جي نالي سان پنهنجي نوآبادي قائم ڪيو. جيبوتي شهر کان "دير داوا" (اديس ابابا) تائين ريلوي لائين جي ڪري، اها جلد ئي ڏکڻ ايٿوپيا ۽ اوگادين جي واحد بندرگاهه جي طور تي، زيلا شھر جي حيثيت ختم ڪري ڇڏيو. جيبوتي جي موجوده علائقي کي سال 1967ع ۾ ڌار ڪيو ويو ۽ "افارز ۽ ايساز جو فرانسيسي علائقو" جو نالو ڏنو ويو. 

سال 1977ع کان اڳ جيبوتي، "فرانس جو افارس ۽ ايساس علائقو" جي نالي سان، "فرانسيسي صومالي لينڊ" جو حصو هيو. 8 مئي 1977ع تي علائقي ۾ آزادي لاءِ ريفرنڊم منعقد ڪيو ويو. هن ريفرنڊم ۾، ووٽرن 98.8 سيڪڙو جي وڏي انگ سان فرانس کان آزاد ٿيڻ جي حمايت ڪئي. 27 جون، 1977ع تي جمهوريه جبوتي فرانس کان آزاد ٿيو. حسن گويلد اپتيدن (1977-1999) ملڪ جو پهريون صدر بڻيو.

پنهنجي ابتدائي سالن دوران، جمهوريه آفريڪي اتحاد (هاڻي آفريڪي يونين)، عرب ليگ ۽ گڏيل قومن جي عالمي اداري ۾ شامل ٿيو. سال 1986ع ۾ نئين ٺهين واري تنظيم، انٽر گورنمينٽل اٿارٽي آن ريجنل ڊولپمينٽ (IGAD جي باني ميمبرن ۾ پڻ شامل هو.

سال 1990ع جي شروعات ۾، حڪومتي نمائندگي تي تڪرار جي ڪري جيبوتي جي حڪمران، "پيپلز ريلي فار پروگريس" پارٽي (PRP) ۽ اپوزيشن گروپ، "فرنٽ فار دي ريسٽوريشن آف يونٽي اينڊ ڊيموڪريسي" (FRUD) جي وچ ۾ هٿياربند تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو سال 2000ع ۾ حڪومت ۾ حصيداري جي معاهدي سان ختم ٿيو. 

اپريل 2021ع ۾، اسماعيل گويله (1977 ۾ فرانس کان آزادي کان پوءِ جيبوتي جو ٻيو صدر) پنهنجي پنجين مدت لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.

سياست

جاگرافي

 انتظامي ورهاست 
+ جبوتي جا علائقا علائقو پکيڙ (چورس ڪلوميٽر) آبادي گادي جو هنڌ علي صبيح علائقو<small>(Région d'Ali Sabieh) 2,200 75,005 علي صبيح ارتا علائقو
(Région d'Arta) 1,800 69,047 ارتا دخیل علاقہ، 
(Région de Dikhil) 7,200 80,023 دخيل جبوتي علائقو، 
(Ville de Djibouti) 200 604,013 جبوتي اوبوڪ علائقو،  
(Région d'Obock) 4,700 40,128 اوبوڪ تاجوره علائقو 
(Région de Tadjourah) 7,100 79,567 تاجوره

حڪومت ۽ سياست

معيشت
آباديات

مذهب
جيبوتي جي آبادي جي اڪثريت (%94) جو مذهب اسلام آهي. ٻئي وڏي تعداد (%6) عيسائيت جي پيروڪارن جي آهي.

ثقافت
هر مسلمان ملڪ جي طرح جيبوتي جي هر شهر ۽ ڳوٺ ۾ مسجد هوندي آهي. ان کانسواء مزارن تي وڃن جي به روايت آهي. انهن ۾ سڀ کان مشهور "شيخ ابو يزيد" جي مزار آهي، جيڪا گودا جي جبلن ۾ واقع آهي.

پڻ ڏسو

حوالا

ٻاهريان ڳنڍڻا


زمرو:جبوتي
زمرو:ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گهٽ ترقي وارا ملڪ
زمرو:آفريڪي سڱ جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
Category:1977 establishments in Africa