Usu dî vucali finali accintati

Ntô sicilianu puru, li vucali finali accintati vèninu rifiutati quasi sempri. Linguisticamenti, pi mutivi etimològgici o pi mutivi pràttici, la lingua siciliana è carattarizzata di palori ca ci hannu la sìllabba ùrtuma nun accintata. 

Diffusioni

Stu finòminu esisti nta assai àrii di la Sicilia, ma purtroppu cu la nfruenza dû tuscanu attruvamu sempri cchiù vucali finali accintati ntâ lingua siciliana parrata e scritta. Li littirati siciliani ùsanu li dui tipi (chiddi longhi e chiddi curti).

 Asempi etimològgici 

 hàiu (dû latinu "habeo") -> hà, hé ("ho" 'n tuscanu, "he" 'n castigghianu)
 hàvi (dû latinu "habet") -> hà / ha'
 virtùti (dû latinu "virtutem") -> virtù
 caritàti (dû latinu "caritatem") -> carità
 baccalà (dû spagnolu "bacalao") -> baccalà
 antichitàti (dû latinu "antichitatem") -> antichità
 viritàti (dû latinu "veritatem") -> virità
 fàci (dû latinu "facit") -> fà / fa'
 capacitàti (dû latinu "capacitatem") -> capacità
 pòti (dû latinu "potest") -> pò / po'
 puvirtàti (dû latinu "pauperatem") -> puvirtà
 vòli (dû latinu mediuevali "vulere"/"volere" dirivatu dû latinu "quoerere") -> vò / vo'
 mèu (dû latinu "meus") -> mè / me'
 dùi (dû latinu "duo") -> dù / du'
 sùsu (dû latinu "susum") -> sù / su'
 tòu (dû latinu "tuus") -> tò / to'
 sàpi (dû latinu "sapit") -> sà / sa'
 giùsu, jùsu (dû latinu "de orsum" o "de vorsum") -> giù, jù / giu', ju'
 sòu (dû latinu "suus") -> sò / so'
 siddu, s'iddu (dû latinu "si ìlle", comu ntô corsu "s'ellu / s'eddu / sellu / seddu") -> sì / si' / si
 sàcciu (dû latinu "sapio") mentri nta lu tuscanu s'accurzau 'n "so".

ecc.

 Asempi pràttici 

 ccàni (ccà), dû latinu "eccu hac" 
 amistati (amistà, amicizzia), dû spagnolu "amistad"
 stàni (stà), dû latinu "stat" 
 sùgnu (sò, sù), dû latinu "sum" (forsi agghiuncennu lu latinu "ego", zoè "èu" o "ìu")
 cùscusu, di l'àrabbu "cùscus" o dû francisi "couscous" (ma cu la prununza: "cuscùs")
 sùnnu, dû latinu "sunt"
 ddàni (ddà), dû latinu "illac"/"illa-ce"
 stàiu, dû latinu "sto" (forsi agghiuncennu lu latinu "ego", zoè "èu" o "ìu")
 abbaciùrru (abbaciù), dû francisi "abat-jour"
 pirchìni, picchìni (pirchì, picchì)
 accussìni (accussì)
 sìni (sì)
 èsti (è / e'), dû latinu "est"
 èvi (è / e'), dû tuscanu "è"
 nòni (no)
 chiùi (chiù / chiu'), dû latinu "plus/plui" 
 jòni (jò)
 vùi (vù / vu'), dû latinu "vos/voi" 
 tùni (tu)
 vàni (và) 
 èni (è) 

ecc.

Rifirimenti ca ùsanu palori cu li vucali finali accintati
Vucabbulariu di Camilleri, 1998

Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu li vucali finali accintati
Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000

Rifirimenti ca ùsanu tutti dui tipi di palori
Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
Grammàtica di Bonner, 2001
Vucabbulariu Sicilianu-talianu di Lucio Zinna, 2002

Ntâ littiratura siciliana
Vigilia ammucciata di Ninu Martoglio:
Jhii!...Muremu du friddu, signurinu!
Voscenza nni fa 'nsordu 'i caritati!Cu troppu si fidò ristò 'ngannatu'' di Ninu Martoglio:
Però ccu mia sbagghiastru, 'nviritati,

Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia siciliana

Li linguisti scriveru ca na carattirìstica di lu linguaggiu sicilianu è lu disdegnu di li truncamenti di palori (quinni veni a diri lu disdegnu di li sillabbi finali accintati). 

Pi scrìviri artìculi 'n sicilianu ntâ wikipedia siciliana, si ponnu usari li furmi sicilianizzanti (chiddi longhi) o li furmi tuscanizzanti (chiddi accurzati).

Rifirimenti

Lu Cìrculu: Discussioni supra lu truncamentu dî palori siciliani
Discussioni di l'artìculu "Regnu di Trinacria"

Catigurìa:Lingua siciliana