Delia

Giografìa 

Stu paisi agrìculu è postu nta n'autura nica cu ntornu di li terri fèrtili. A ovest dû paisi, nta nu colli àspiru cu rocci calcàrii, ci sunnu li ruvini d'un casteddu medievali.

 Storia 
 Lu nomu 
N àrabbu, "dalia" signìfica "vigna". Lu cumuni fu chiamatu accussì pirchì ci si curtivava già la vigna.

 Lu paisi 

Si sapi ca lu centru abbitatu, fu Don Gaspari Lucchesi a funnàrilu ntô 1622 doppu ca uttinni l'auturizzazzioni "aedificandi et populandi" ntô 1597 di Filippu II (1527-1598), re di Spagna.

 Edifici di Cultu 
Cresia di Santa Marìa di Luritu
Susuta ntô 1500 ntê ruvini dâ cresia di San Nicola di Mira, havi la facciata di tipu neoclàssicu cu purtali e campanaru baroccu. Lu rusuni cintrali è arriccutu di na vitrata ca fiura lu logu dû Giubbilìu dû 2000. Ntô nternu c’è lu Monòculu, didicatu a Santa Rusalìa, patruna dû paisi.

Cresia Santa Marìa di l'Itria
La cresia è didicata a Marìa di l'Itria. Lu nomu diriva dû bizzantinu "Odigitria" ca signìfica "guida, cunnuttera" e era la mmàggini dâ Madonna vinirata sinu dû sèculu V a Custantinòpuli. Custruuta nta na struttura di prima, graperu la cresia ô cultu ntô 1769. Custrueru lu campanaru ca c’è allatu ntô 1988. Ntô nternu dâ cresia è cunzirvata na stàtua di lignu dâ Madonna di l'Itria.

Cresia dâ Cruci
Cresia di diminzioni mudesti, fu custruuta ntô 1925 supra na crisiudda nica dû sèculu XVII. Attuarmenti veni utilizzata duranti li rapprisintazzioni dâ Simana Santa. Supra lu sagratu è n’òttima curnici pâ « Scinnenza ».

Cresia di Sant'Antoniu Abbati
Susuta ntô 1765 supra na struttura già esistenti, s’attrova ntô quartieri vecchiu dittu "di l’Ebbrei". E' custruuta cu petra ntagghiata e havi n’àbbissidi cintrali mpurtanti. Lu sò nternu è dicuratu cu stucchi barocchi, culonni e autari n lignu ntagghiatu.

Cresia dû Carmelu ( https://web.archive.org/web/20090219001253/http://www.chiesadelcarmelodelia.it/)
Custruuta pi vuluntati dû Baruni di Delia ntô 1602. La facciata si nota pi nu purtali carattirìsticu e pi nun campanaru piacèvuli n stili mistu neoclàssicu e gòticu. Si pò jùnciri la cresia di na scala carattirìstica n petra janca.

 Edifici Civili 
 Lu Casteddu Nurmannu era nta na pusizzioni stratèggica ntâ strata ca cullijava Catania a Girgenti. Lu casteddu fu protagunista dî vicenni dî Vèspiri siciliani.
 Monumentu a l’emigranti

 Manifistazzioni 
 Simana Santa a Delia

 Pirsunalitati lijati a Delia 
 Antoniu Sciortinu, prisbìtiru e jurnalista, diritturi di Famiglia Cristiana
 Luiggi Russu, crìticu littirariu.
 Giuseppi Andaloru, chianista di fama nternazziunali.
 Giovanni Marchese, jucaturi di palluni ntô Catania

 Giamillaggi 
Delia è giamillata cu:

Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Caltanissetta