Nephelium lappaceum

Su rambutàn (Nephelium lappaceum), de sa lìngua malesa rambut, "pilu") es un'àrburu tropicali de mannesa mèdia, originàriu de su sud-est asiàticu, de sa famìlia Sapindaceae.

Tenit unu ligàmini strintu cun àterus frutus tropicalis comenti su litchi, su longan (Dimocarpus longan) e su mamoncillu (Melicoccus bijugatus).

In Guatemala, El Salvador, Honduras, Costa Rica, Nicaràgua, Panamá, Brasile, Argentina, Perù, e Guayana Francesa ddi narant mamón chino o lichas, mentris in Mèssicu e Ecuadòr est connotu comenti achotillo o rambután.

 Orìgini e distributzioni 
Originàriu de su sud-est asiàticu tropicali, forsis de s'arcipèlagu malaisianu, su rambutàn si prudusit in paisus vàrius de sa regioni. S'est spainau a partis de Àsia, Àfrica, Oceània e Amèrica Centrali. Sa prus variedadi ampra de fundus, arestis e prantaus, s'agatat in Indonèsia e Malaìsia.

A giru a giru de is de XIII e XV sèculus, is cumerciantis àrabus, chi ant fatu una parti de importu in su cumèrtziu in s'Otzèanu Indianu, ant introdùsiu su rambutàn in Zanzibar e Pemba, in s'Àfrica Orientali. Is olandesus ant portau su rambutàn de is colònias insoru me is Indias Orientalis Neerlandesas finas a Surinam in Sudamèrica. A pustis, ant postu a custu fundu is terras de costa bàscia de Colòmbia, Ecuador, Honduras, Costa Rica, Trinidad e Cuba. In su 1912, ant portau su rambutàn de s'Indonèsia a is Filipinas.

Ant intentau de ddu fai intrai me is Stadus Aunius con sèmini importau de Java in su 1906, perou su fundu no at donau frutu, a s'incontràriu de Puerto Rico.

 Descritzioni 
Est un'àrburu vitàniu chi arribat a 12-20 metrus de artura. Is follas funt alternas e pinnudas, de 10-30 cm de longhesa, con 3-11 divisionis, dònniuna de 5-15 cm de longhesa e 3-10cm de larghesa. Is froris funt piticus, 2-2,5 mm, no portant follixedda e nascint de una pannuga de 15-30 cm de longhesa.

Su fundu podit essi: mascru, chena frutu; fèmina, chi fait frutu; o ambus (ermafroditu).

Su frutu est una drupa ovali de 3-6cm de longhesa e 3-4 cm de larghesa e nascit in gudronis de 10-20. Sa peddi est arrùbia (pagu bortas, groga o colori de aràngiu) e est cobertu de spinas moddis.

Su frutu portat una purpa arba e sutzosa, chi podit essi àcida o durci meda e melosa. s'ùnicu sèmini, de colori marroni, est longu 2-3 cm. Me is Filipinas est arrustiu e papau, mancai siat fenerosu in cantidadis mannas.

 Riferimentus 

Categoria:Coghina
Categoria:Botànica