Teulada

Teulada est unu comunu de 3.644 bividoris  de sa provìntzia de su Sulcis Igresiente.


 Istòria 

S'istòria de s'origini de sa bidda si perdit in su tempus. Is primus sinnus de s'omini funt is medas nuraxis chi s'agatant in totu is satus de su comunu e is arrestus chi s'agatant in s'Isula Arrubia.

Puru is punicus funti arribaus in custus logus, cun sa costruzioni de s'importanti potu de Melqart (a Mrafidanu), pustis usau puru de is romanus. Chi podeus sciri ca c'est stetia una presenza fenicia in sa zona, non podeusu nai perou ca ianta criau na bidda accant'e su potu. Su primu logu aundi est nascia sa bidda si pentzat ca potzat essi a palas de s'antigu Kersonesus, connotu oi in diri cumenti Cabu Teulada, aundi parit ca ci fessint unas domus de militaris romanus po castiai e difendi is baìas de Cala Prumu e Zafaranu. Podit essi ca sa bidda siat sighia a abarrai inguni po totus sa simàna romana, candu sa bidda pigat su nòmini de Tegula.

Seculus a pustis, fortzis po is bardanas chi lompiant dae su mari, sa bidda s'est movia, cumenti amostant unus cantu arrestus archeologicus agataus acanta de sa cresia de Sant'Isidoriu, in sa prana de sa Tuerra chi est unu logu prus atesu de su mari. Sa bidda, perou, no ada abarrai po meda tempus innoi e, biendi ca is bardanas de is Saracenus sighiant, is teuladesus a s'acabu de su Seixentus s'ant torrai a movi stesiendisiri de su mari. In custu tempus difatis, is teuladesus anta incumentzai a aproillai in su logu aundi s'agatat oi in diri sa bidda, aundi ci fiant giai unas cantu domus nascias acanta de sa cresia de Santu Franciscu. Propriu poita si timiant is bardanas de is piratas si nci aziant in totu sa costa de sa baìa de Teulada, anci cumenti in totu sa Sardigna, turris de posta, ca s'agatant ancora oi (mancai no si potzat stichiri a intrus) a Mrafidanu, Pixinnì (oi asutta su territoriu mariesu), Potu Budellu, Potu Scudu e Cala Prumu.

In s'Otuxentus e in s'incumintzu de su Noixentus s'acolumia de sa bidda est casi totu in sa messarítzia, ma meda genti traballa fintzas in is minièras de su Sulcis. A pustis de is gherras mundialis, sa bidda lompit a su numeru prus mannu de bividoris, pustis unu numero mannu de giovunus patint in disterru fendi arribai is bividoris a is 4.000 de oi. In is annus cincuanta 7500 ha (75 milionis de m²) de su comunu benint secuestraus dae sa basi militari Nato ca no permitit a sa bidda de sfrutai de manera acolumica sa mellus pati de sa costa Documentariu "Piccola Pesca".

Oi Teulada est una bidda chi circa, mancai is strobus mannus de sa basi militari, de ndi bessiri de sa crísi cun su turismu de calidadi, ponendi impari su mari de sa costa cun su monti de aintrus. Po custu s'est aconcendi su potu turisticu, ca fiat stetiu fatu a patiri de su 1956, po ddu fai essi una frimada de is medas turistas chi, prus che totu in s'istadi, benint in Sardigna in bàrca. Po is turistas ianta cumenzau puru unu complessu de albergusu a Mrafidanu, ca pustis s'esti frimmau in is traballus po is protestas de is ambientalistas e de 'nu pastori de bidda. 

Importanti est stettia puru sa presentzia de artistas in is primus annus de su Noixentus, cummenti Cesare Cabras, Giuseppe Biasi e s'amigu de cust'uttimu Mario Mossa De Murtas, abarraus fascinausu de sa bellesa de sa bidda in cuddus tempus e de su costumu teuladesu, particolari po s'influenza spagnola abarrada finzas imoi. Biasi e Murtas si fianta puru zerriai ponendi "de Teulada" a sa fini e su nomini, cosa ca faidi cumprendi cantu du sus fiada praxia sa bidda. 

 Evolutzione demografica 

 Nòtas 

 Bibliografia 

  Ester Zorco, La Baronia di Teulada, Domus de Janas, Casteddu
  Siro Vannelli: Guida al Verde di Teulada e del suo territorio, Cuec, Casteddu
  Salvatore Loi: Domus Furriadroxius Madaus, Domus de Janas, Casteddu

 Biddas copiolas 

 Teulada 

 Acàpius a foras 

 Teulada in su giassu DMoz 
 Inteulada.it

Categoria:Comunes de sa provìntzia de su Sulcis Igresiente