Эстония ССР

Эстония Сэбиэскэй Социалистичискэй Республика (нуч. Эстонская Советская Социалистическая Республика, эст. Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik) - ССРС өрөспүүбүлүкэтэ. Киин куората - Таллинhttps://old.bigenc.ru/geography/text/4916043 .

 Остуоруйа 

 Эстония ССРС састаабыгар киирэр (1940) 
1940-с сылга, от ыйын 14 уонна 15 күнүгэр, парламеҥҥа выбордара ааспыттара, итиннэ 591 тыһ. киһи кыттыбытаhttps://runivers.ru/doc/d2.php?SECTION_ID=6763&PORTAL_ID=6763 . Итиннэ коммунистар 93% ылбыттара, ол эбэтэр парламеҥҥа 80 миэстэ - 100%.

От ыйын 21 күнүгэр Эстония парламена Сэбиэскэй Сойууска киирэри куоластаабыта, ол кэнниттэн Эстония бэрэсидьиэнэ Константин Пятс уурайбыта. VII сессия ВКП(б) советын, ССРСка Эстония ССРы киллэрэри талбыттараhttps://web.archive.org/web/20191023033112/http://www.cccp-gw.su/USSR/estonskaja-ssr/.

 Эстония аҕа дойду улуу сэриитин кэмигэр 
1941-с сылга, атырдьах ыйыгар, Эстония ССР территориятын үксүн Нацист Германия баһыйбыта этэ.

Эстония олохтоохторо үксүн, бу сэриини ССРС былааһыттан босхолонуу диэн ааттыыр этилэр, Эстония территориятыгар Рейхскомиссариат Остланд диэн тэриллибитэ. "Омакайтсе" диэн, ньиэмэстэри кытта бииргэ үлэлээбит коллаборационисткай организация тэриллибитэ.

1941-1944 сылларга, Эстония территорияларыгар 946 киһи холокоскка түбүспүүттэрhttps://inosmi.ru/20100126/157807010.html.

 Сэрии кэниттэн 
мини|290x290пкс|1940-1953 сылларга туттубут былааг.
Сэрии бүппүтүн кэннэ ЭКП (ССКП) уонна ССРС былааһа саҥаттан тилиннэриллибиттэр. Сэрии буолуон иннинэ саҕаламмыт национализация түмүктэммит: промышленноска 1946 бас билии суох буолбут, атыыга — 1947. 1947 сылтан коллективизация саҕаламмыт, 1950 дойдуга 2213 колхоз баар эбит. Колхозтары бөдөҥсүтүү кэнниттэн 1960 сылга -  908 колхоз уонна 97 совхоз баар эбит. Коллективизацияны утарсан Эстонияҕа сэриилээх утарсыы тахсыбыт, утарсааччылар бэйэлэрин «Тыа бырааттара» диэн ааттаммыттар (эст. metsavennad), утарсыы 1953 дылы дьайбыт.

Сэрии кэнниттэн репрессия салҕаммыт. Сүрүннээн коллаброцианистары уонна «тыа бырааттары» кытта сибээстэрин иһин 36 тыһ киһи репрессияҕа хабыллыбыт (атын дьон суруйарынан 67 тыһ — 124 тыһ)https://estemb.ru/estonija/istorija/aid-226 .
мини|290x290пкс|Эстония ССР туһунан почта марката.
Сэрии кэнниттэн индустриализация саҕаламмыт. Улахан инвестиция уонна квалификациялаах үлэһиттэр кэлэннэр олох тэтимэ үрдээбит. Государство сүрүн соругунан оҥорор промышленность уонна сир баайын хостооһуна (нууч. горючий сланец) буолбут. Ол курдук Кохтла-Ярве куоракка Аан дойдуга бастакы горчай сланец кэмбинээтэ тутуллубут. Эстонияҕа олох таһыма ССРС орто таһымыттан үрдүк эбитhttp://www.estonica.org/ru/История/1945-1985_гг_Советский_период/Командная_экономика_и_ее_последствия/ . 1970-с сылларга диссиденнар хамсааһыннара саҕаламмыт. 1980 балаҕан ыйыгар - алтынньыга сэбиэскэй былаас утары студеннар аймалҕана буолуталаабыттар. Ити сылга алтынньы 28 «40 киһи суруга» тахсыбыт — советизация утары Эстония интеллектуалларын манифеста. Арҕаа Дойдулар сэбиэскэй кэмҥэ Эстонияны уонна атын прибалтика дойдуларын холбоһуутун билиммэтэхтэрэ. 1983 Европа парламена прибалтика государстволарын туһунан резолюция ылыммыт, онно холбоһууну билиммэтин уонна ССРС күүс өттүнэн холбооһуна «аан дойду быраабыгар» эппиэттээбэтин бэлиэтээбитhttp://www.letton.ch/lvx_eur2.htm.

 Эстония Республиката 
1990 ыам ыйын 8 Эстония тутулуга суоҕа чөлүгэр түһэриллиитин туһунан сокуон ылыммытhttp://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm. 1991 балаҕан ыйын 6 ССРС госсовета Эстонияны тутулуга суоҕун официальнайдык билиммит. 1991 балаҕан ыйын 17 Эстония ХНТ холбоспутhttps://www.un.org/ru/sc/repertoire/89-92/89-92_7.pdf.

 Олохтоохтор 
+Эстония ССР норуоттарынанhttps://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=4Норуот197019791989Эстоннар925.000948.000963.000Нууччалар334.000409.000475.000Украиннар28.00036.00048.000Фииннэр19.00018.00017.000Дьэбириэйдэр5.0005.0004.000

 Быһаарыылар 

Категория:Эстония
Категория:ССРС өрөспүүбүлүкэлэрэ
Категория:Географияҕа сыһыаннаах ыстатыйалар