Хаптал

Хаптал диэн геометрия биир сүрүн өйдөбүлэ. Хаптал икки кээмэйдээх куйаарга  диэн быһаарыллар. Үс кээмэйдээх координат систематыгар хаптал чоп баһаама диэн быһаарыллар, кини координаталара маннык тэҥнэбиллээх:
,

a, b, c, d дьиҥ ахсааннар, уонна a, b, c ахсааннартан саатар биирдэрэ нуулга тэҥнэспэт.

Эклид куйаарыгар хаптал быһаарыыта:

 биир көнөҕө сыппат үс чоп
 көнөҕө сыппат сурааһыннар уонна чоп
 хапталга перпендикуляр чоп уонна сурааһын
 икки быһа охсуһар эбэтэр параллель сурааһын

 Хаптал чобо уонна нормаль вектора 
 чоптоох уонна  вектордаах хаптал тэҥнэбилэ маннык:

хаптал  чобу ааһар уонна  векторга перпендикуляр буолар.

 Үс чоптоох хаптал 
, ,  үс чобу ааһар хаптал тэҥнэбилэ маннык:

 Чоптон хапталга дылы ырааҕа 
 чоп уонна  хаптал,  чоптон хапталга дылы ырааҕа:

 Икки хаптал ардынааҕы муннук 

 уонна  хапталлар муннуктара:

.

Категория:геометрия