Узбек-хаан

Узбек-хаан, мусульманныы солото – Султан Гийас ад-Дин Муһаммад (быһа холоон 1283–1341) – 1313 сылтан Алтан Ордуу (Дьүчи Улууһун) хаанаУзбек — хан Золотой Орды и положение в русских княжествах и соседних странах — Литве и Польше (1312—1341 годы) , Тоҕрул (Тоҕрулдьай, Тоҕрулчи) уола, Мэнгу-Тимур сиэнэ. Узбер-хаан кэмигэр Алтан Ордуу ислам итэҕэлин ылыммыта.

Узбек-хаан баһылыктаабыт кэмэ Алтан Ордуу муҥутуур күүһүн кэмэ буолар. Нуучча былыргы суруктарыгар Узбек-хааны Алабуга, Азбяк, Озбяк диэн ааттыыллар.

 Олоҕо 
Узбек-хаан (арааб./) туһунан XIV–XV үйэлэргэ элбэх суруйааччы суруйан хаалларбыт. Холобур, Ибн Баттута 1333 сыллаахха бэйэтинэн хааны көрсүбүтэ. Ону таһынан Ал-Бирзали, Аз-Захаби, Вассаф уонна да атыттар бэйэлэрин ахтыыларын хаалларбыттар.

 Былааска кэлиитэ уонна исламы ылыныы 
Узбек-хаан Тохта хаан быраата уонна Мэнгу-Тимур сиэнэ этэ. 1313 сыл тохсунньутугар Тохта хаан өлбүтүгэр кини уола Иксар (Ильбасар, Илбасмыш) хаан буолбута. Узбер Иксарҕа бэйэтин кутурҕанын биллэрэ кэлэн баран саҥа хааны өлөрбүтэ уонна бэйэтэ хаан буолбута.

Узбек саҥа хаан буоларын мусульманнар баҕарар этилэр. Кини хаан буолуон иннинэ Ордуу тойотторун быыстарыгар итэҕэлтэн сылтаан кыргыһыы буолбут. Төрүт итэҕэллээхтэр Тохта уола Иксар хаан буоларын баҕарар этилэр. Узбек-хаан 1313 сыл тохсунньутугар хаан буолан баран 1320 сыллаахха биирдэ Баб Арслан сыдьааныттан Занги-Ататтан уонна кини көмөлөһөөччүтүттэн Сэид-Ататтан ислам итэҕэлин ылыммытаРодословие тюрков. Шаджарат ал-атрак.

 Салайар кэмэ 
Узбек-хаан Ордууга бэйэтин күүстээх былааһын олохтообута уонна Ордууттан туспа барар санаалаах улуустары хам баттаабыта. Ону таһынан Узбек-хаан нууччалар сирдэригэр баскактар институттарын суох гыммыта.

Бу курдук Узбек-хаан Алтан Ордууга ыһыллыы процеһын тохтоппута. Кини XIV үйэҕэ Ордуу тутулун уларыппыта, ол курдук Ордуу түөрт улахан улууска арахсар буолбута: Сарай, Хорезм, Кырыым уонна Дашт-и-Кипчак.

Узбек-хаан кэмигэр Алтан Ордуу култуурата чыпчаалыгар тиийбитэ. Саҥа киин куорат – Сарай ал-Дьадид тутуллубута.

Узбек-хаан 1341 сыллаахха өлбүтэ, кини кэнниттэн саҥа хаан Тинибэк буолбута.

 Быһаарыылар 

 Литература 



  Архивная копия от 10 апреля 2008 на Wayback Machine


 Костюков В. П. Историзм в легенде об обращении Узбека в ислам // Золотоордынское наследие. Материалы Международной научной конференции «Политическая и социально-экономическая история Золотой Орды (XIII-XV вв.)». 17 марта 2009 г. : Сб. статей. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — Вып. 1. — С. 67—80.


 Юрченко А. Г. Какой праздник отметил хан Узбек в июне 1334 г // Золотоордынское наследие. Материалы Международной научной конференции «Политическая и социально-экономическая история Золотой Орды (XIII-XV вв.)». 17 марта 2009 г. : Сб. статей. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — Вып. 1. — С. 109—126.

Категория:Түүрдэр