Геллер

Геллер (Heller, атыннык өссө Haller диэн)  — Орто үйэлэргэ уонна Саҥа бириэмэҕэ Германия дойдуларын бытарытар манньыаттара; XX үйэҕэ — Чехия () уонна Словакия () бытарытар харчылара.

Аан бастаан геллер диэн 1200 сыллаахха Швабия Швебиш-Халле куоратыгар тахсыбыт пфеннигы (Schwäbisch Hall) ааттыыр этилэр. 

Бастакы манньыаттар ыйааһыннара барыллаан 0,55 г этэ, 0,371 г үрүҥ көмүстээхтэрэ.

Кэлин геллер сыаната уонна хаачыстыбата хаста да уларыйбыта. XVI үйэҕэ геллер = 1/2 пфенниг тэҥнэспитэ.

Геллеры Германияҕа алтантан оҥоһуллубут биир эрдэтээҕи манньыатынан ааҕаллар (Вестфалия алтан геллердара XVI үйэҕэ тахсыбыттара). Алтан геллердары Баварияҕа 1856 сылга дылы уонна Франкфурт-на-Майне куоракка 1866 сылга дылы быспыттара (бу геллердар 1/8 крейцерга тэҥнэһэллэрэ. Бүтэһик геллер Германияҕа 1866 сыллаахха Гессен-Кассель княжествоҕа анаан тахсыбыта.

1892 сыллаахха Австро-Венгрияҕа саҥа харчы киллэриллибитэ — 1 Австро-Венгрия кроната, 100 геллерга тэҥнэһэрэ,  (Венгрияҕа бытарытар манньыат филлер диэн ааттаммыта). Никельтан быһан 10 уонна 20 сыаналаах геллердары таһаараллара, 1 уонна 2 геллердары чаҥтан (боруонсаттан) оҥороллоро. Саҥа геллер 1/2 эргииртэн таһаарыллыбыт крейцерга тэҥнэһэрэ.

1904—1916 сыллардаахха Германскай Илин Африкаҕа (билиҥҥи Танзания, Руанда уонна Бурунди) 1/2, 1, 5, 10 уонна 20 сыаналаах геллер манньыаттара чаҥтан, алтантан, дьэс алтантан уонна алтан-никель холбоһугуттан быһыллыбыттара.

100 геллер = 1 рупияҕа тэҥнэһэрэ.

1918 сыллаахха, Австро-Венгрия империята үрэллибитин кэннэ, 100 геллерга тэҥнэһэр 1 кронаны Австрия (1924 сыл иннинэ) уонна Чехословакия (1921—1939 уонна 1945—1992 сс.) туттубуттара.

Чехословакия ыһыллыбытын кэннэ геллер 1/100 кронаҕа тэҥнэһэр Чехия уонна Словакия бытарытар манньыаттарынан буолбута.

2009 сыл тохсунньу 1 күнүттэн, Словакия евроҕа көспүтүнэн, геллер бу дойдуга бытарытар манньыат буолара тохтотуллубута. Чехияҕа бүтэһик геллер манньыаттара (50 геллердар) эргииртэн 2008 сыл атырдьах ыйын 31 күнүгэр уһуллубуттара.

 Өссө маны көр 
 Валюта
 Харчы

 Сигэлэр 
 Геллер в словаре нумизмата

Категория:Харчы
Категория:Валюта