Делауэр

Делауэр (, [ˈdɛləwɛər]) диэн АХШ штата. Делмарва тумул арыы хотугу-илиҥҥи өттүтүгэр турар. Дэлауэр соҕуруу уонна арҕаа өттүнэн Мэрилэнды кытта, хоту өттүнэн Пеннсүльванианы кытта, хотугу-илиҥҥи өттүнэн Нью Дьерсины кытта кыраныыссалыыр.

Дэлауэр иккис ордук иэнинэн кыра АХШ штата (Род Айлэнд кэннэ) уонна алтыс ордук олохтоохторун ахсааннарынан кыра АХШ штата, ол эрээри алтыс ордук нэһилиэнньэ хонуутунан улахан АХШ штата. Үс уокурукка: Нью-Касл, Кент уонна Сассекс, араарыллар. Штат киин куората — Довер.

Штат аата Томас Уэст, бастакы Вирдьиния баһылыгын, титулуттан тахсар: «Де ла Варр үһүс барона». Делауэр 1787 сыллахха, ахсынньы 7 күнүгэр, бастакы АХШ торут сокуонун баттабыта, ол иһин «бастакы штат» курдук биллэр.

 Устуоруйа 
Билиҥҥи Делауэр штат сирдэригэр бастакы Дьобуруопа колонистара — Нидерландалар. Кинилэр 1631 сыллаахха, билиҥҥи Льюис куорат сиригэр Сванедал диэн колонияны оҥорбуттара. Ол эрээри биир сыл ааспытын кэннэ кинилэр индеецтары кытта мөккүөрдэспиттэрэ. Ол иһин бары олохтоохтор уонна колонистар өлбүттэрэ.

1638 сыллахха шведтар билиҥҥи Уилмингтон куорат сиригэр шведтэр Кристина диэн бастакы шведтэр Хоту Америкаҕа баар куораттарын төрүттээбиттэрэ. Шведтэр уонна нидерландалартан ураты өссө фииннэр (Ол кэмҥэ Сибиэссийэ састаабыгар киирэр этилэр) уонна ньиэмэстэр колонизацияҕа кыттыбыттара. 1651 сыллахха нидерландалар Кристина куорат аттытыгар Форт Казимир диэн сэлиэнньэни төрүттээбиттэрэ. 3 сыл ааспытын кэннэ, шведтэр баһылыктара — Юхан Рисинг, бу сэлиэнньэни атаакалаабыта. Куорат саллаттара түргэнник бэриммиттэрэ. Ол эрээри 2 нэдиэлэ ааспытын кэннэ нидерландалар сэриини саҕалаабыттара. Юхан Рисинг түргэнник бэриммитэ.

1664 сыллахха, атырдьах ыйын 27 күнүгэр, икки ааҥыл хараабыла уодаһыннаахтык Саҥа Амстердам гааваныгар киирбиттэрэ. Кини түргэнник бэриммитэ, ол эрээри ааҥыллар көҥүл итэҕэл талыытын хаалларыахтаах этилэр. Ол кэннэ губернатор экспедицияны Делауэр сирдэригэр ыыппыта, ол түмүгүнэн барытын уорбуттара.

Делауэр уон үс колонияҕа киирсэр этэ. Кини тутулуга суох буолуу сэриитигэр кыттыыны ылбыта. Сэрии 1775 сыллаахха саҕаламмыта уонна ол саҕаламмытын кэннэ кини үс уокуругун «Делауэр штатынан» ааттыр буолбуттара. 1776 сыллахха, Делауэр бэйэтин төрүт сокуонун ылыллыбыта.

 Киэгирээпийэ 
Делауэр Делмарва тумул арыыҕа турар. Уһуна — 154 км, кэтитэ — 14-тэн 56 дылы км, уопсай иэнэ — 5060 км². Ол иһин Дэлауэр — иккис ордук кыра АХШ штата (Род Айлэнд кэнниттэн). Соҕуруу уонна арҕаа өттүттэн Мэрилэны кытта, хотуттан Пеннсүльванианы (АХШ штаттарыгар соҕотох төгүрүк кыранысса) кытта, илинтэн Нью Дьэрсины (кыраныысса үксүн Делауэр өрүһүнэн) кытта кыраныыссалыыр. 

 Клиимат 
Делауэр клиимата үксүн байҕал-намыһах, климакка үксүн Атлантик далайа влияйдыыр. Штат уһуна кыра (154 км) эрээри, тэмпэрэтиирэ араас буолуон сөп. Ордук куйаас тэмпэрэтиирэни Милсборо куоракка мээрэйдээбиттэрэ — +43 °C, ордук тымныы тэмпирэтиирэни эмиэ ол куоракка мээрэйдээбиттэрэ — -27 °С.

Делауэр салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ:

 Уокуруктар 
+УокурукБылааҕКиин куоратаТөрүттэммитэОлохтоохторун
ахсаана (2010)СирэКиэнтраамката_суох|50x50пксДовер1680 (1682)162 310раамката_суох|119x119пксНью Каслраамката_суох|50x50пксУилмингтон1673538 479раамката_суох|119x119пксСассэксраамката_суох|50x50пксДьордьтаун1680 (1682)197 145раамката_суох|119x119пксДелауэрраамката_суох|50x50пксДовер1776897 934раамката_суох|85x85пкс

 Быһаарыылар 

 Тас сигэлэр 

 delaware.gov — Делауэр штатын ситим-сирэ.

Категория:АХШ штаттара