Модун

МодунМонгол хэлний их тайлбарь толь. Модун шаньюй., Модэ, Модунь (, пиньинь: Mòdún Chányú; б.к.и. 234–174 сс.) – Хун илин төрүттээччитэ уонна б.к.и. 209-с сылтан 174-с сылга диэри ол ил баһылыга (шаньюй).
мини|300x300пкс|Модун саҕанааҕы Хун илэ

 Номох 
Номоххо киирбитинэн Модун Түмэн шаньюй бастакы уонна көйгө уола этэ, ол иһин Түмэн шаньюй кинини үөдьүлэргэ (юэчжи) аманаакка ыытар. Түмэн үөдьүлэргэ сэриинэн баран Модуну өлөттөрүөн баҕарбыт, ол эрээри Модун аҕатын былаанын билэн дойдутугар күрүүр. Модун хорсун быһыыта хуннары соһутар, ол иһин Түмэн уолугар 10 тыһынча боотуру бас билиннэрэр.

Онтон ылата Модун боотурдарын уһуйан саҕалыыр. Ол курдук Модун иһиирэр охтонор уонна ол ох ханна көттө да боотурдар ол диэки ытыахтаахтар диэн үөрэтэр. Бу урааҕы толорботох өлөргө ууруллар. Биирдэ Модун иһиирэр оҕун тапталлаах атын диэки ытар, ким куттанан ыппатах төбөлөрүн быспыт. Ол кэнниттэн Модун иһиирэр оҕун таптыыр ойоҕун диэки ытар, ким ыппатах төбөлөрүн быспыт. Тиһэҕэр тиийэн Модун иһиирэр оҕун аҕатын диэки ытар, биир да боотур Модун уураҕын кэспэккэ Түмэн шаньюйү өлөрөллөр. Ол курдук Модун б.к.и. 209-с сылга хуннар баһылыктара буоларГумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. – СПб.: Тайм-аут – Компасс, 1993. – С. 52..

 Модун кэмэ 

 Бастакы сэриилэр 
Модун аан маҥнай Согд олохтоохторун кытта эйэлэһэр. Ол кэмҥэ дунху диэн илиҥҥи көс биистэрэ хуннартан бастыҥ аттарын көрдүүллэр. Сорох хуннар өһүргэнэн сэриини саҕалыахха диэбиттэрин Модун "аттан сылтаан сэриини саҕалыыллар дуо?" диэн аттары биэрэн кэбиһэр, оттон сэриини саҕалыахтарын баҕарбыт дьону өлөрөргө быһаарар. Онтон дунхулар Модун тапталлаах кэргэнин көрдүүллэр, сорохтор өһүргэнэн сэриини саҕалыахха диэбиттэрин Модун "дьахтартан сылтаан сэриини саҕалыыллар дуо?" диэн кэргэнин биэрэн кэбиһэр, оттон сэриини саҕалыахтарын баҕарбыт дьону өлөрөргө быһаарар. Ол кэннэ дунхулар кумах куйаардаах сири көрдүүллэр, сорохтор бу сир туһата суох диэннэр биэрэргэ сүбэлииллэр, онуоха Модун "сир дойду тутула, өстөөххө биэрэр сатаммат" диэн сири биэриэхтэрин баҕарбыт дьону өлөрөргө быһааран баран дунхулары утары сэриини саҕалыыр уонна кыайыылаах буоларГумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. – СПб.: Тайм-аут – Компасс, 1993. – С. 53.. Модун дунхулары хотон баран урукку өстөөхтөрүн үөдьүлэри утары сэриинэн барар уонна олору эмиэ үлтү сынньар. Ол кэннэ Хун илэ күүһүрэн Кытайы утары сэриилэһэр кыахтанар.

 Кытайы кытта сэрии 
Модун б.к.и. 201 с. Маи диэн киин куораттаах Дай сирин (代县, Шаньси, Синьчжоу улууһа) сэриилээн ылар. Хуннар бу сиртэн Кытай киин улуустарыгар сэриинэн барар суоллара аһыллан Тхайюань (Тайюань) уонна Цзяньянь куораттары төгүрүйдүүллэр. Хань Гао-цзу ыраахтааҕы сэриитин хомуйан б.к.и. 200 сыллаахха Модуну утары тахсар. Модун төттөрү чугуйан саҕалыыр, онуоха 320 тыһ. киһилээх кытай сэриитэ хуннары эккирэтэр. Гао-Цзу ыраахтааҕы талыллыбыт аттаах бухатыырдарын кытары аһары ыраах тиийэн хуннарга түбэһэн хаалар. Хуннар Байдын диэн сир таһыгар (билиҥҥи Датун) Кытай ыраахтааҕытын төгүрүйдүүллэр, ол эрээри кыайан хоппоттор, ол иһин Модун Гао-цзуну кытта эйэлэһэргэ быһаарсарГумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. – СПб.: Тайм-аут – Компасс, 1993. – С. 53–55.. 

Ол кэнниттэн хуннар уонна Кытай хаста да сэриилэһэллэр уонна эйэлэһэллэр.

Модун б.к.и. 174 сылга өлөрГумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. – СПб.: Тайм-аут – Компасс, 1993. – С. 68..

 Эбии көр 

 Түмэн (шаньюй)
 Хунну

 Быһаарыылар 

 Литература 


Категория:Саха историята
Категория:Түүрдэр
Категория:Түүр омуктар