Узбек хаанылыга

Узбек хаанылыга — 1420-с сылларга Маҥан Ордуу ыһыллыбытын кэнниттэн үөскээбит түүрдэр дойдулара. Узбек хаанылыга билиҥҥи Казахстаан уонна Арассыыйа сиригэр баар этэ уонна өссө Көс узбектар дойдулара диэн ааттанарРАСПАД ЗОЛОТОЙ ОРДЫ И ВОЗРОЖДЕНИЕ РУСИТрепавлов В. В. История Ногайской Орды. Москва. 2002, с.103.

 Ахтыы 
Былыргы суруктарга Абулхайыр хаанылыгын, Абулхайыр ордуутун, Узбек ордуутун, Узбек улууһун, Абулхайыр улууһун туһунан араас ахтыылар баалларИстория Казахстана. т.2.Алматы, 2010,с.152. Сэбиэскэй историктар уонна сэбиэскэй кэмин кэннинээҕи историктар Узбек хаанылыгын сорох ардыгар Көс узбектар дойдулара диэн ааттыылларИстория Казахстана. т.2.Алматы, 2010,с.148.

 Сирэ 
Узбек хаанылыга кылгас кэмнээх чыпчаалыгар билиҥҥи Казахстаан соҕурууҥу өттүгэр, Сырдарья өрүскэ диэри тэнийбитэ. Узбек хаанылыгын арҕаа өттүгэр Ноҕай ордуута, илиҥҥи өттүгэр Моҕулистан, хоту өттүгэр Сибиир хаанылыга уонна соҕуруу өттүгэр Тимур сыдьааннарын дойдулара баар этэ.

 История 
Алтан Ордуу историятыгар Улуу Кэхтии (нууччалыы Великая Замятня) кэмэ саҕаламмытыгар бу дойду араас тутулуктаах улуустара босхолонон көҥүл буолбуттара. Ол кэмҥэ Орда-Эдьэн улууһа босхоломмута. Бу дойду мөлтөх туруктаах буолан икки аҥы ыһыллыбыта уонна ол түмүгэр Ноҕай Ордуута уонна Узбек хаанылыга үөскээбиттэрэ.

Абулхайыр төһө да түөрт уон сыл устата Узбек хаанылыгын салайбытын иһин, бу дойду мөлтөх туруктаах этэ уонна ыаллыы сытар дойдулары кытта тохтоло суох сэриилэспитэ.

1457 сыллаахха Абулхайыр ойраттары кытта сэриитэ саҕаламмыта. Сыгнак диэн сир таһыгар узбек уонна ойрат сэриитин кыргыһыыта буолбута. Узбектэр хотторбуттара. Абулхайыр куоппута.

1460 сыллаахха Жанибек уонна Керей баһылыктаах хаһаахтар Абулхайыртан арахсан Сэттэ Уу уонна Моҕулистан диэки бараннар Хаһаах хаанылыгын тэрийбиттэрэМИРЗА МУХАММАД ХАЙДАР ТА’РИХ-И РАШИДИ.

Абулхайыр өлбүтүн кэнниттэн Ноҕай ордуута Узбек хаанылыгын сэриилээн бу дойду сирдэрин бэйэтигэр холбообутаРакушин А. И. КОЧЕВЫЕ УЛУСЫ ЗОЛОТОЙ ОРДЫ (ПО МАТЕРИАЛАМ КУРГАННЫХ МОГИЛЬНИКОВ НИЖНЕГО ПОВОЛЖЬЯ XIII—XV вв.).

Сорох чинчийээччилэр этэллэринэн Жанибек уонна Керей 1470–1471 сыллаахха Узбек хаанылыгар төннөн бу сири баһылаабыттараСултанов Т. И., Чингиз-хан и чингизиды. Судьба и власть. Москва, 2006, с.258.

 Абулхайыр Хаан сыдьааннара 

 Йадгар (1468—1469).
 Шайх-Хайдар, Абулхайыр уола (1469—1471).
 Куш-Хайдар, Абулхайыр уола (1469).
 Муһаммад Шейбани, Шах-Будаг уола, Абулхайыр сиэнэ (1469—1480).
 Кучкундьи-хаан, Абулхайыр уола (1452—1530).
 Суюнчходьа-хаан, Абулхайыр уола (1454—1524).

 Эбии көр 
 Алтан Ордуу
 Ноҕай Ордуута
 Күөх Ордуу

 Сигэлэр 

 Политическая обстановка в Узбекском улусе в 30-50-х годах XV века.
 АРХЕОЛОГИЯ УЗБЕКСКОЙ ИДЕНТИЧНОСТИ. А. Ильхамов. Часть 1. Исходные этноисторические предпосылки формирования современных узбеков
 Урус-хан. Казахское ханство. Генеалогическое древо

 Литература 

 Ахмедов Б. А. Государство кочевых узбеков. — М.: Наука, 1965. — 180 с.

 Быһаарыылар 

Категория:былыргы дойдулар
Категория:узбекистан историята
Категория:казахстан историята