Бүтүн көрдөрөөччүлээх степень

Күн маассата  кг, оттон водород атомын маассата —  кг тэҥин справочнай литератураҕа булан көрүөххэ сөп.  диэн суруллуу отут хас биирдиитэ уоҥҥа тэҥнэһэр төгүллээччилээх үөскэми көрдөрөр.

 чыыһыла   уо.д.а. көрдөрөөччүлээх степенин утумунан суруйуохха. Строка буллубут:

   (1)

Бу строкаҕа хас биирдии чыыһыла кэлин чыыһылаттан 10 төгүл кыра. Хаҥас диэки итинник сокуонунан (1) строканы салҕаатахха,   иннинэ кэлэрин суруйабыт,  ,   иннинэ   чыыһыланы,    иннинэ   чыыһыла уо.д.а. Ылабыт:

   (2)

(2) строкаҕа  чыыһылаттан уҥа хас биирдии степень көрдөрөөччүтэ кэнниттэн кэлэр степень көрдөрөөччүтүттэн 1-нэн кыра. Ити сокуону чыыһылаларга тарҕата таарыйа,  чыыһыла иннигэр мэлдьэхтээх көрдөрөөччүлээх степеннэринэн суруйаллар.   оннугар  суруйаллар,  оннугар  суруйаллар,  оннугар  суруйаллар уо.д.а. Ылаллар:

Онон,  көрдөрөр ,  көрдөрөр ,  көрдөрөр  уо.д.а. Итинник сөпсөһүү нуултан ураты ханнык баҕарар степень олоҕор ылыллар.

 Быһаарыы 
 уонна  - мэлдьэхтээх бүтүн чыыһыла буоллаҕына, оччоҕо

Ити быһаарыынан туһанан, булуоҕуҥ  

 этиллии бүтүн мэлдьэхтээх -ҥа (оннук курдук  эмиэ) өйдөбүлэ суох. Өйдөөҥ,  натуральнай эрэ буоллаҕына, этиллии өйдөбүллэнэр уонна суолтата 0 тэҥнэһэр.

Пуун иннигэр көрүллүбүт холобурбутугар төннүөҕүҥ. Водород атомын көрдөрөр  кг суруллууну билигин биһиги билэбит:

 кг  кг  кг  кг.

 Свойстволара 
Эһиэхэ биллэр натуральнай көрдөрөөччүлээх степеннар свойстволара ханнык баҕарар  бүтүн көрдөрөөччүлээх степеҥҥэ сөптөөхтөр (степень олоҕо 0 тэҥэ суоҕун курдук көрдөххө). Чуолаан: ханнык баҕарар  , ханнык  баҕарар   уонна  .

ханнык баҕарар  ,  уонна ханнык  баҕарар  бүтүн  

 1 холобур 
 үөскэми уларытыаҕыҥ.

Тэҥ олохтоох степеннэри төгүллээһиҥҥэ олоҕун бэйэтинэн хааллараллар, оттон степеннэр көрдөрөөччүлэрин эбэллэр:

 2 холобур 
 өлүүнү уларытыаҕыҥ.

Тэҥ олохтоох степеннэри төгүллээһиҥҥэ олоҕун бэйэтинэн хааллараллар, оттон түҥэтиллээччи степенин  көрдөрөөччүтүттэн түҥэтээччи степенин көрдөрөөччүтүн көҕүрэтэллэр.

Онон:

 3 холобур 
 этиллиини судургутуохха.

Үөскэми степеҥҥэ таһаарыыга хас биирдии төгуллэһээччини ол степеҥҥэ таһаараллар уонна түмүктэри төгүллүүллэр. Степени степеҥҥэ таһаарыыга олоҕун уруккутунан хааллараллар, оттон степень көрдөрөөччүлэрин төгүллүүллэр.

Онон:

 Чыыһыла бигэргэммит көрүҥэ 
Наукаҕа уонна техникаҕа наһаа улахан уонна наһаа кыра ууруктаах чыыһылалар көрсөллөр. Холобур, улахан  Сир сабардама бэриллэр -  км3 , оттон кыранан  м тэҥнэһэр уу молекулатын диаметра.

 уонна  чыыһылалар хас биирдиилэрин 1 уонна 10 икки ардыларынааҕы чыыһыла үөскэмин быһыытынан уонна 10 чыыһыла степенигэр сөп түбэһэр гына көрдөрүөҕүҥ:

Биһиги  уонна  чыыһылалары бигэргэммит көрүҥҥэ суруйдубут. Итинник көрүҥҥэ ханнык баҕарар ууруктаах чыыһыланы киллэриэххэ сөп.

  чыыһыла бигэргэммит көрүҥүнэн  суруллуу  уонна  - бүтүн чыыһыла буоллахтарына ааттанар.   чыыһыла  чыыһыла бэрээдэгинэн ааттанар. Холобур  бэрээдэгэ 12 тэҥ, оттон  -10 тэҥ.

Чыыһыла бэрээдэгэ ол чыыһыла төһө улаханын эбэтэр кыратын көрдөрөр.

 1 холобур 
 чыыһыланы бигэргэммит көрүҥүнэн көрдөрүөҕүҥ.

Бүтүн чааһыгар биир сыыппара хааларын курдук,  чыыһылаҕа запятойда туруоруоҕуҥ. Түмүгэр  ылабыт.  уҥа сыыппараны запятойунан арааран, биһиги  чыыһыланы   төгүл кыччатабыт. Ол иһин    чыыһылатааҕар  төгүл улахан. Онон:

 2 холобур 
 чыыһыланы бигэргэммит көрүҥҥэ киллэриэҕиҥ.

Бүтүн чааһыгар нуултан ураты биир сыыппара баарын курдук,  чыыһылаҕа запятойу сыҕарытыаҕыҥ. Түмүгэр  буолуо. Запятойу 4 бэлиэнэн уҥа сыҕарытан, биһиги  чыыһыланы  төгүл улаатыннардыбыт. Онон:

 3 холобур 
 түҥэтэбит :

Түҥэтээччилээх түҥтиллээччини  төгүллээн баран -ри  -ка түҥэттэхпинэ, тахсар:

 Туттуллубут литература 
Алгебра: Орто оск. 8 кыл. учебнига / Ю. Н. Макарычев, Н. Г. Миндюк, К. И. Нешков, С. Б. Суворова. — 1-кы тахсыыта. — Дьокуускай: "Бичик" нац. кинигэ кыһата, 1995. — 240 с. ил.

Оҥордо: Федоров Байытаан, ФИИТ-17

Категория:Аритметика