Кыпшактар

Кыпшактар () — былыргы кыпчаактартан ордон хаалбыт, билигин казахтар Орто жустарыгын састаабыгар киирсэр түүр тыллаах биис уустара. Кинилэр Алтаай хайаларыттан Дунай өрүскэ диэри тарҕанан олорбуттара.

 Территориялара 
Күн бүгүн кыпшактар Казахстан өрөсүүлүкэтин Костанайскай, Кызылординскай, Павлодарскай, Карагандинскай, Акмолинскай, Хотугу Казахтанскай уонна Туркестаннааҕы уобаластарыгар олороллор. Ону таһынан кыпшактар билигин Дагестан өрөспүүбүлүкэтигэр (ногайдар оройуоннарыгар), Омской уобаласка уонна Алтаай кыраайыгар Арассыыйа састаабыгар олороллор.

 Устуоруйаларыттан 
Кипчактар (кыпчактар) Алтаайга Зайсан күөлүттэн саҕалаан Дунаай өрүс (XI—XII үү.) кытылларыгар тиийэ киэҥ куоҥ сирдэргэ тарҕанан, бытанан олорбуттара. Кэдиҥҥи кэмнэргэ кинилэр ( XV ү. кэннэ), сүрүннээн, билиҥҥи Казахстан киин сирдэригэр, Сырдарья соҕурууҥҥу кытылларыгар, Тобор кытылларыгар көһөн олохсуйбуттара. Казахтар омук быһыытынан атахтарыгар турууларыгар, үөскээн тахсыыларыгар кырата суох оруоллаахтар. Ыраахтааҕы кэминээҕи биэрэпистэр көрдөрөллөрүнэн, кыпшактар оччолорго Казахстаҥҥа Кустанайскам, Перовскай, Павлодарскай, уонна Омскай уездтарга олорбуттар. Кинилэр кыргыһыыга киириэх иннинэ, үөрүүлээх күннэргэ  — «Ойбас» диэн ураатыыллара. Абулхаир ханствотыттан тымыр сыдьаан тардан тахсыбыт дьон. Казах ханствота атаҕар туруутугар акылаат уурсубуттара. 

 Ахсааннара 
1899 - 1912 сыллардаахха ыытыллыбыт тыа хаһаайыстыбатын биэрэбиһигэр көстөрүнэн, кыпшактар ахсааннара 169 тыһ. киһи эбит. Ол иһигэр Кустанай уеһыгар 47 тыһ киһи (казах нэһилиэнньэтин 41 %),  Омскай уеһыгар 10,7 тыһ киһи (28 %), Павлодарскай уеска — 14,8 тыһ. (10,3 %), Акмолинскайга — 10,9 тыһ. (6,6 %), Перовскайга — 32,9 тыһ. (22,5 %), Тургайскай — 42, 9 (46 %). Арассыыйа импиэрийэтигэр кыпшактар казах уопсай ахсааныгар 4,5 % ылаллара.
 Кара кыпшак
 карабалык (род)
 торы-кыпшак
 узун
 бултын
 колденен (род)

 сары кыпшак
 кулан кыпшак
 китай кыпшак

 Бэрэстэбиитэллэрэ 
 Кобланды Токтарбайулы — кара-кыпшак (легендарный предок)

Узын
 Амангельды Иманов — узын-кыпшакhttp://lenta.inform.kz/ru/iman-batyr-dulatuly_a2288772 
 Мунайтпасов, Хаджимукан — узын-кыпшак
 Балгожа биhttps://www.inform.kz/ru/balgozha-bi_a2224206  — узын-кыпшак
 Балгожин, Шабден Абдилгапарович — узын-кыпшакЫбырай Алтынсарин еңбектеріндегі әр түрлі жастағы адамдарға білім беру мен тәрбие мәселелері | Скачать Реферат
 Ибрай Алтынсарин — узын-кыпшак
 Хакимжанова Мариам — узын-кыпшакСахнаға алып шығу үшін дайындығына қанша — Меншік иесі: Ахмет Байтұрсынов атындағы 
 Иман Дулатулы — узын-кыпшак

Торы
 Мустафа Шокай — шашты, торы-кыпшакМұстафа Шоқайды қазақ халқы ғана емес бүкіл түркі дүниесі, әлем елдері құрметтейді 
 Мухтар Шаханов — торы-кыпшак
 Иманжусуп Кутпанулы — торы-кыпшакCахара саңлақтары: Иманжүсіп ҚұтпанұлыАйтулы ер Иманжүсіп — Астана Ақшамы Алтын қалам конкурсының сайты

 Алиби Джангильдин
 Досбол-би (Шешендік сөздер. Өркениет. Alashainasy.kz)
 Бала-би
 Казтуган жырау

 Быһаарыылар 

 Литэрэтиирэ 
 «Шаштылар» шежіре , (Қыпшақ тармағы) Алматы 2002 ж., 248 б.
 «Есте қалар ел тарихы»(Қыпшақ Қарабалық шежіресі) А. Шаяхмет. — Қостанай, 2005.- 232 б.

 Сигэлэр 

 Подробная карта казахских родов 
 Дерево казахских родов 
 http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg 
 http://elbilge.ucoz.com/_ld/0/43_Qazaq.jpg

Категория:Казахские племена
Категория:Половцы

Категория:Түүрдэр