Камчатка кыраайа

Камчаатка кыраайа - Арассыыйа улахан сирдэриттэн биирдэстэрэ, дойду уһук илин өттүгэр Камчаатка тумул арыытыгар тайаан сытар. Киин куората - Петропавловск Камчатскай куорат. 

Камчаатка Магадан уобалаһын и Чукотканы кытта харбыылаһар.

 Айылҕата 

Улахан өрүстэрэ: - Камчатка (уһуна 758 км), Пенжина (713 км), Таловка (458 км), Вывенка (395 км), Пахача (293 км), Апука (296 км), Укэлайат (288 км). Күөллэрэ: Таловское (44 км²), Паланское (28 км²).

Сис хайалара: - Ортоку (протяженность около 900 км), Илиҥҥи, Ветвейский, Пенжинский, Пахачинский, Олүторский и др. Үрдүгэ: х. Хувхойтун (2613 м), г. Ледяная (2562 м), г. Острая (2552 м), г. Шишель (2531 м), сопка Тылеле (2234 м). Элбэх вулкаан хайалардаах. 

Сир хамсыыр сиригэр сытар, ордук күүстээх сир хамсааһыыннара: 
 1737, алтынньы 17 к. — 8,7 баал; 
 1737, сэтинньи 4 к. — 7,8 баал;   
 1737, ахсынньы 17 к. — 7,5 баал; 
 1792, ахсынньы 22 к. — 8,4 баал; 
 1841, ыам ыйа 17 к. — 8,4 баал; 
 1849, алтынньы 28 к. — 7,5 баал; 
 1858, тохсунньу 22 к. — 7,5 баал;
 1904, бэс ыйа 25 к. — 7,7 баал;
 1917, тохсунньу 30 к. — 8,1 баал;
 1923, олунньу 3 к. — 8,5 баал;
 1923, муус устар 13 к. — 7,3 баал;
 1936, бэс ыйа 30 к. — 7,2 баал;
 1936, сэтинньи 13 к. — 7,3 баал;
 1952, сэтинньи 4 к. — 8,5 баал;
 1959, ыам ыйа 4 к. — 7,6 баал;
 1959, бэс ыйа 18 к. — 7,0 баал;
 1971, сэтинньи 21 к. — 7,3 баал;
 1971, ахсынньы 15 к. — 7,8 баал;
 1997, ахсынньы 5 к. — 7,9 баал.
Тыата 41% ылар. Элбэх үчүгэй айылҕалаах сир

 Халлаан туруга 

Кыһынын -22, -24 °C буолар, сайынын + 12,+17 °C буолар. Сыллааҕы уу төбүгэ 300-тэн 700-кэ дылы мм түһэр.

 Харабылланар сирдэрэ 

Харабылланар сирдэр: - Корякский заповедник, ол онно Говена уонна Парапольский дол (327 тыс. га) киирэр. 

Айылҕа пааматнига: - Гэйзер хочото.

 Нэһилиэнньэтэ 

Камчаатка сиригэр 343 539 чел. олорор (2009). биир  километрга 0,73 киһи./км² тиксэр

Омугунан арахсыы:
Омук 2002 с. ахс., киһи. (%)Нууччалар 290 108 (80,8 %)Украиннар 20 870 (5,8 %)Омуктарын көрдөрбөтөх дьоннор 11 602 (3,2 %)Кэрээктэр 7 328 (2 %)Татаардар 3 617 (≈ 1 %)Белорустар 3 347 (≈ 1 %)Сахалар 1 942 (≈ 1 %)

+ Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар ахсааннара (2021 сыл, тохс. 1 к. туругунан)Дмитрий Иванов. Роза Долган: “Камчатка сүрүн баайа – төрүт омуктарыгар”. Кыым, 29.06.2021 №  Омуга  Ахсааннара (ускуопка иһигэр - Арассыыйаҕа) 1  Алеуттар  401 (482) 2  Ительменнэр  2394 (3193) 3  Камчадааллар  1521 (1927) 4  Кэрээктэр  6640 (7953) 5  Нанаайдар  69 (12003) 6  Удэгэйдэр  10 (1496) 7  Ульчалар  14 (2765) 8  Чукчалар  1496 (15908) 9  Эбэҥкилэр  19 (37843) 10  Эбээннэр  1872 (22383) 11  Эскимостар  14 (1738) 12  Барыта  14450

 Нэһилиэнньэлээх сирдэр 

Камчаатка сиригэр 3 куорат, 29 бөһүөлэк, 56 дэриэбинэ баар

 1 тыһ киһиттэн үөһээ Тохсунньу 1 чыыһылатынан 2009 сылынан дааннай    Петропавловск Камчатскай
  194,1
   Тиличики
  2,0 (2007)

    Елизово
  39,3
   Тигиль
  2,0 (2007)

    Вилючинск
  25,2
   Николаевка
  1,9 (2007)

    Мильково
  8,9 (2007)
   Соболево
  1,9 (2007)

    Ключи
  6,4 (2007)
   Паратунка
  1,8 (2007)

    Уус Камчаатка
  4,3 (2008)
   Козыревск
  1,7 (2007)

    Палана
  {{}}3,6
   Вулканный
  {{}}1,6

    Пионерский
  3,1 (2007)
   Нагорный
  1,6 (2007)

    Коряки
  3,0 (2007)
   Уус Хайрүзово
  1,3 (2007)

    Раздольный
  2,8 (2007)
   Корф
  1,2 (2007)

    Эссо
  2,6 (2007)
   Саҥа
  1,2 (2007)

    Озёрновский
  {{}}2,5
   Лесной
  1,1 (2007)

    Термальный
  2,4 (2007)
   Апача
  1,1 (2007)

    Октябрьский
  2,2
   Ивашка
  1,0 (2007)

    Оссора
  {{}}2,2
   Сокоч
  1,0 (2007)

    Уус Большерецк
  2,1 (2007)





 Экономиката 
Экономикатыгар балыктааһын, сир баайдарын хостооһун улахан миэстэни ылаллар, туризм сайдан эрэр.

Категория:Арассыыйа кыраайдара