Евровидение

Eurovision (ааҥ. Eurovision Song Contest, фра. Concours Eurovision de la chanson) — ырыа күрэҕэ, EBU чилиэннэрин дойдуларын кыттаhttps://eurovision.tv/history/origins-of-eurovision.  

Күрэххэ дойдуттан биир эрэ кыттааччы кыттар (солист эбэтэр коллектив), ырыалара үс мүүнүтэ уһун буолбат, сценаҕа алтаттан элбэх киһи буолбат.  

Күрэх 1956 сылтан ыытыллар, күрэҕи сыл аайы 600 мөл. киһи көрөрhttps://web.archive.org/web/20050113034609/http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm. 2000 сылтан Eurovision'ны интернекка эмиэ көрдөрөллөрhttps://web.archive.org/web/20080528091401/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html.  

Eurovision'тан хас та даҕаны аан дойдуга биллэр ырыаһыттары таһаарар. Холобур: АBBA (Eurovision-1974), Селин Дион (Eurovision-1988).  

 Быраабылалар 
Билигин Eurovision маннык быраабылалаахтарhttps://eurovision.tv/about/rules.

 Шоу 

 Eurovision үс шоуттан турар (бастакы-иккис полуфинал уонна финал), оптуорунньукка, чэппиэргэ, суббуотаҕа. Ыам ыйыгар буолар.
 Шоу Eurovision Song Contest диэн ааттаах, буолар миэстэтин аатын суруктаах (куорат эбэтэр дойду).
 Дойду ханнык-ханнык полуфиналга баар буолар жеребьевканан биллэр. Шоу ааҥыл уонна француз тылынан ыытыллар.
 Финалга 26 дойду кыттар (Бастакы полуфиналтан 10 дойду, иккис полуфиналтан 10 дойду, «Улахан биэстэн» 5 дойду уонна былыырын кыайбыт дойду), ол эрээри Eurovision-2015 Аустралиа специальнай ыалдьыт буолан баран, полуфиналларга кыттыбатаҕа ол иһин финалга 27 дойду кыттыбыта ("Улахан биэстэн" кыайбыт буоллахтарына финалга 25 дойду кыттар).

 Куоластааһын 

 Дойдулартан жюри баар буолуохтаах.
 Куоластааһыҥҥа 15 эбэтэр 30 мүнүүтэ бэриллэр (Eurovision-2010, 2011 уонна 2024-с сылтан шоу парад флагов кэннитэн куоластааһын аһыллар).
 Дойду бэйэтигэр сатаан куоластаабат.
 Жюрилар сөбүлээбит ырыаларыгар куоластыыллар.
 Көрөөччүлэр сөбүлээбит ырыаларыгар куоластыыллар.
 Полуфиналларга көрөөччүлэр эрэ куоластыыллар, финалга жюри уонна көрөөччүлэр. 

 Куоластары биллэри уонна кыайыылааҕы талыы 

 Полуфиналга ааспыт дойдулар түбэспиччэ бэрээдэгинэн этиллэллэр (куоластааһын түмүктэрэ күрэх бүппүтүн эрэ кэннэ этиллэр).
 Жюри куоластааһынын глашатай этэр, дойду уонна баал этиллиэхтээхтэр.
 Жюри уонна көрөөччүлэр баалларын эбэллэр.
 Көрөөччүлэр куоластааһыннарын ыытааччы этэр, жюринан бүтэһик дойдуттан.
 Саамай элбэх баалы ылбыт киһи кыайыылаах ааты ылар.

 Ырыа 

 Eurovision'ҥа кыттар ырыа саҥа буолуохтаах.
 Саамай уһун ырыа - 3 мүнүүтэ буолуохтаах.
 Ырыа тиэкиһэ ханнык да тылынан суруллуон сөп.

 Кыттааччы 

 Кыттааччы 16 саастан улахан буолуохтаах.
 Биир ырыаһыт икки дойдуттан биир күрэххэ сатаан кыттыбат.

 Выступление 

 Сценаҕа финалга, полуфиналга, жюри финалыгар, жюри полуфиналыгар, "Стэнд-ин" репетицияҕа, бастакы уонна иккис репетицияҕа биир выступление буолуохтаах.
 Сценаҕа алтаттан киһи элбэх суох буолуохтаах.
 Евродеревняҕа уонна сценаҕа кыттааччылар үчүгэйдик туттунуохтаахтар.
 Кыттааччы политика туһунан тугу даҕаны этиэ суохтаах, маатыралааһын эмиэ көҥүллэммэт.
 Сценаҕа кыыл сатаан тахсыбат.
 Кыттааччыттан тыыннаах вокал наада. 2021-с сылтан бэк-вокал уһулламмыт буолуон сөп.

 Жюри 

 Жюри 5 киһиттэн турар.
 Күрэх кэмигэр жюри састааба уларыммат.
 Жюри чилиэнэ дойду вещательын үлэһитэ буолбат.
 Жюри чилиэнэ муусуканы кытта сибээстээх буолуохтаах. Жюри чилиэнэ дойдуттан кыттыылах эбэтэр ырыатын, тиэкиһин суруйбут киһи буолбат.
 Жюри чилиэннэри EBU эрэ этэр.

 Вещание 

 Кыттыылаах дойду телевиденияҕа эбэһээт вещайдыахтаах уонна интернекка таһаарыахтаах.
 Кыттыылаах дойду бэйэтин кыттар полуфиналын уонна финалын эбэһээт вещайдыахтаах.

 Буолар миэстэтэ 
мини|293x293пкс|Eurovision-2024 буолбут миэстэтэ.
Үксүн кыайбыт дойду ханнык даҕаны куоратыгар буолар. EBU бэйэтэ площадканы, оборудованияны уонна уоту бэйэтэ төлүүр.

 Былааг параадтара 
Былааг параадтара 2013-с сылтан ааһаллар, Олимпия оонньуулара курдук. Параад финалга эрэ буолар, параакка финалга ааспыт кыттыылаахтар тахсаллар уонна бэйэлэрин дойдуларын былаагын таһаараллар.

 «Улахан биэс» 
2004 сылга "Улахан түөрт" тэриллибитэ (Италията суох), бу дойдулар полуфиналларга кыттыбаттар. Бу дойдулар күрэх тэриллибиттэн кытталлар уонна күрэх сүрүн спонсордара буолаллар. 2011 сылтан Италия эбиллибитэ. Улахан биэскэ бу дойдулар киирэллэр:

  Быраансыйа.
  Германия.
  Испания.
  Италия.
  Улуу Британия.

 Куоластааһын 
Билиҥҥи куоластааһын систиэмэтэ 2016-с сылтан туттуллар. Дойду 1-8, 10 уонна 12 баал биэрэр, полуфиналга уонна финалга жюри уонна көрөөччүлэр бэйэлэрэ атын атын куолас туруораллар. 2023 сылтан полуфиналларга жюри сатаан куоластаабат.

1964-с сылтан куоластааһын EBU тутан көрөр.

 Бааллар тэн буоллахтарына 
Билиҥҥи быраабыларынан, кыайыылаах ааты элбэх дойду куоластаабыт буоллаҕына ылар, куоластаабыт дойдулар тэн буоллахтарына, 12 баал биэрбит дойдулары ааҕаллар, 12 баалы биэрбит дойдулар тэн буоллахтарына 10 баалы ааҕаллар, уонна да атын.

Барыта тэн буоллаҕына бастакы бэрээдэгинэн кыттыбыт дойду кыайар.
мини|Lys Assia. Eurovision-1956, 1957, 1958 кыттыылааҕа. Eurovision-1958 кэмигэр уһуллубут хаартыска

 Күрэх остуоруйата 
1950-с сылларга EBU чилиэннэрэ ырыа күрэх санаатынан интэрэһэргээбитэрэ. Иккис аан дойду сэрии кэнниттэн Эуропаны холботооору. Марсель Безансон Швейцария телевидениятын дириэктэрэ, ырыа күрэҕин идеятын EBU'ҕа биэрбитэ. Сан-Ремо ырыа күрэҕин курдук.

Eurovision Grand-Prix бастакы ырыа күрэҕэ Лугано диэн Швейцария куоратыгар 1956 сылыгар ааспыта. Сэттэ дойду кыттыбыта. Бастакы кыайыылаах - Lys Assia, Refrain диэн ырыалаах.

 Кыттыылаахтар 
мини|293x293пкс|
Күрэххэ EBU'ҕа киирэр дойдулар кыттыахтарын сөп. Eurovision'ҥа барытын холбоон 52 дойду кыттыбыта.

 Кыттыылаахтар риэйтиҥнэрэ 
+№ДойдуIIIIIIIVVТоп-51 Ирландия74134192 Сибиэссийэ717310283 Улуу Британия516351304 Нидерланд51122115 Быраансыйа54710329

 Кыайыылаахтар 
СылБуолар дойдутаКыттыылаахтарКыайыылаахКыайыылах1956 Швейцария7 ШвейцарияLys Assia1957 Германия10 НидерландCorry Broken1958 Нидерланд10 БыраансыйаAndré Claveau1959 Быраансыйа11 НидерландTeddy Scholten1960 Улуу Британия13 БыраансыйаJacqueline Boyer1961 Быраансыйа16 ЛүксембургJan-Claude Pascal1962 Лүксембург16 БыраансыйаIsabelle Aubret1963 Улуу Британия16 ДанияGrete og Jørgen Ingmann1964 Дания16 ИталияGigiolla Cinquetti1965 Италия18 ЛүксембургFrance Gall1966 Лүксембург18 АвстрияUdo Jürgens1967 Австрия17 Улуу БританияSandie Shaw1968 Улуу Британия17 ИспанияMassiel1969 Испания16 БыраансыйаFrida Boccara ИспанияSalome НидерландLenny Kuhr Улуу БританияLulu1970 Нидерланд12 ИрландияDana1971 Ирландия18 МонакоSeverine1972 Улуу Британия18 ЛүксембургViki Leandros1973 Лүксембург17 ЛүксембургAnne-Marie David1974 Улуу Британия17 СибиэссийэABBA1975 Сибиэссийэ19 НидерландTeach-in1976 Нидерланд18 Улуу БританияBrotherhood of Man1977 Улуу Британия18 БыраансыйаMarie Myriam1978 Быраансыйа20 ИсраилIzhar Koen & Alphabeta1979 Исраил19 ИсраилGali Atari & Milk and Honey1980 Нидерланд19 ИрландияJohnny Logan1981 Ирландия20 Улуу БританияBucks Fizz1982 Улуу Британия18 ГерманияNikole1983 Германия20 ЛүксембургCorinne Hermès1984 Лүксембург19 СибиэссийэHerreys1985 Сибиэссийэ19 НорвегияBobbysocks1986 Норвегия20 БельгияSandra Kim1987 Бельгия22 ИрландияJohnny Logan1988 Ирландия21 ШвейцарияCèline Dion1989 Швейцария22 ЮгославияRiva1990 Югославия22 ИталияToto Cutugno1991 Италия22 СибиэссийэCarola1992 Сибиэссийэ23 ИрландияLinda Martin1993 Ирландия25 ИрландияNiamh Kavanagh1994 Ирландия25 ИрландияPaul Herrington & Charlie McGettigan1995 Ирландия23 НорвегияSecret Garden1996 Норвегия23 ИрландияEimear Quinn1997 Ирландия25 Улуу БританияKatrina and the Waves1998 Улуу Британия25 ИсраилDana International1999 Исраил23 СибиэссийэCharlotte Nillson2000 Сибиэссийэ24 ДанияOlsen Brothers2001 Дания23 ЭстонияTanel Padar, Dave Benton & 2XL2002 Эстония24 ЛатвияMarie N2003 Латвия26 ТүүркүйэSertab Erener2004 Түүркүйэ36 УкрайиинаРуслана2005 Украйиина39 ГрецияHelena Paparizou2006 Греция37 ФинляндияLordi2007 Финляндия42 СербияMarija Šerifoviç2008 Сербия43 АрассыыйаДима Билан2009 Арассыыйа42 НорвегияАлександр Рыбак2010 Норвегия39 ГерманияLena2011 Германия43 АзербайдьанEll & Nikki2012 Азербайдьан42 СибиэссийэLoreen2013 Сибиэссийэ39 ДанияEmellie de Forest2014 Дания37 АвстрияConchita Wurst2015 Австрия40 СибиэссийэMåns Zelmerlöw2016 Сибиэссийэ42 УкрайиинаJamala2017 Украйиина42 ПортугалияSalvador Sabral2018 Португалия43 ИсраилNetta2019 Исраил41 НидерландDuncan Laurence2020 Нидерланд41—2021 Нидерланд39 ИталияMåneskin2022 Италия40 УкрайиинаKalush2023 Улуу Британия37 СибиэссийэLoreen2024 Сибиэссийэ37 ШвейцарияNemo2025 Швейцария37 АвстрияJJ2026 Австрия12 (билигин)

 Рекордтар 

  Ирландия уонна  Сибиэссийэ — кыайыылаах ааты 7 төгүл ылбыттара.
  Улуу Британия — иккис миэстэни 16 төгүл ылбыта.
  Норвегия — бүтэһик миэстэни 12 төгүл ылбыта.
  Украйиина уонна  Лүксембург — наар полуфинаалтан финаалга киирэллэр.
  Андорра — хаһан даҕаны полуфиналтан тахсыбатаҕа.
  Португалия — ордук элбэх уопсай баал - 758, Eurovision-2017 финалыгар.
  Бельгия — ордук кыра саастаах кыайыылаах уонна кыттааччы Sandra Kim - 13, Eurovision-1986 (ол кэнниттэн 16 ырыаһыт 16 саастаах элбэх буолуохтаах диэн быраабыла тахсыбыта).
  Швейцария — ордук кырдьаҕас саастаах кыттааччы Emil Ramzauer - 95, Eurovision-2013.

 Eurovision курдук атын ырыа күрэхтэр 

 Түрквидение.
 Интервидение.
 American Song Contest.
 Junior Eurovision.

 Быһаарыылар