Таас чох

Таас чох эбэтэр хостонор чох () — былыргы үүнээйилэр дьапталҕаларыттан үөскээбит хостонор оттук.
200px|right|thumb|Таас чох көһөҥөтө

Таас чоҕу (хостонор чоҕу) киһи минеральнай оттуктартан бастакынан туттар буолбута. Өссө таас үйэҕэ дьон чоҕу өрүстэр кытылларыгар таас чох дьапталҕата тахсар сириттэн хомуйаллара. Маннык тахсар сирдэри билигин Саха сиригэр, холобур, Дьокуускайтан чугас Кангалаас бөһүөлэгин аттынааҕы өрүс кытылыгар көрүөххэ сөп.

Хомуйбут чохторун дьиэлэрин ититэргэ тутталлара. Ол гынан баран 3 тыһыынча сыл ынараа өттүгэр Кытайга тимири уһаарарга туттан барбыттара биллэр. XX үйэ саҕаланыытыгар таас чох аан дойдуга итиини уонна энергияны биэрэр сүрүн оттук буолбута. Ол гынан баран XX үйэҕэ чэпчэкитик ылыллар уонна таҥастанар оттуктар үөдүйэннэр (ньиэп, гаас, атомнай энергия) таас чох туттуллуута улам намтаан испитэ.

 Хостонор чох үөскээһинэ 

300—400 мөлүйүөн сыл ынараа өттүгэр былыргы ойуурдар ууга баран, күөллэр анныларыгар түһүүлэрин түмүгэр элбэх үүнээйи абалык тиийбэт сиригэр дьапталҕаламмыта. Онон ситэ сытыйбакка торфа буолан хаалбыта. Ол торфа үөһэттэн баттааһын түмүгэр буурай чоххо кубулуйар. Оттон ол чох таас чоххо. Оттон таас чох антрациит диэн саамай сыаналанар хостонор чоххо кубулуон сөп.

 Саха сирин хостонор чоҕо 
Саха сирин чоҕо үксэ үрдүкү үүнээйилэр кырамталарыттан үөскээбитэ — мастартан, сэппэрээктэртэн уонна оттортон. Ол гынан баран, сорох чох күөл салахайыттан үөскээбит. Оннук чоҕу богхед диэн ааттыыллар. Саха сиригэр айылҕаҕа баар хостонор чох бары көрүҥнэрэ көстөллөр. Саамай элбэх чохтооҕунан өрөспүүбүлүкэ соҕуруу өттүнээҕи Элгэ, Нүөрүҥгүрү сирдэрэ, Өлүөнэ өрүс икки өттүгэр баар сирдэр (Өлүөнэ чохтоох бассейна), Алдан, Бүлүү өрүстэр тардыылара, уонна Халымаҕа Зырянка үрэх тардыыта буолаллар. Өлүөнэ чохтоох бассейныгар 1,7 триллион тонна чох баар диэн биллэр.

 Аан дойдуга булуллубут таас чох саппааһа 
+ 2009 сыллаахха дакаастаммыт чох саппааһа (мөл. туонна) ДойдуТаас чохБороҥ чохБарыта%АХШ 11133813530523830828,9Россия 4908810792215701019,0Кытай 622005230011450013,9Индия 9008523609244510,2Австралия 3860039900785008,6Соҕуруу Африка 487500487505,4Украина 1627417879341533,8Казахстан 281513128312793,4Польша 140000?140001,5Бразилия 010113101131,1Германия 183655667390,7Колумбия 623038166110,7Канаада 3471310765780,7Чехия 2094345855520,6Индонезия 740422849680,5Турция 278390841860,5Мадагаскар 198315933570,4Пакистан 0305030500,3Болгария 4218321870,2Тайлаан 0135413540,1Хоту Кэриэйэ 3003006000,1Саҥа Зеландия 335385710,1Испания 2003305300,1Зимбабве 50205020,1Румыния 224724940,1Венесуэла 47904790,1Барыта 478771430293909064101,0

 Быһаарыылар 

• Полезные ископаемые Якутии и области их применения. В.И Фролов, В. Ф. Уаров. Якутск, Бичик, 2005

Категория:Хостонор баай
Категория:Оттук