Ыам ыйын 25

Ыам ыйын 25 диэн Григориан халандаарыгар сыл 145-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 146-c күнэ). Сыл бүтүө 220 күн баар.

 Бэлиэ күннэр 
  — Оһуохай күнэ. 2024 сыллаахха аан бастаан бэлиэтэммитэ.
  — Бүлүү өрүс күнэ. Алмаас хостооһунуттан эмсэҕэлээбит Бүлүү өрүс сүнньүн айылҕатын туругар болҕомто тардаары бэлиэтэнэр.
 : Аан дойдуга Африка күнэ. Урут, Африка үгүс дойдулара метрополиялартан быһаччы тутулуктаах эрдэхтэринэ бу күн Африка босхолонуутун күнэ диэн ааттанар этэ.
  — Сүппүт оҕолор аан дойдутааҕы күннэрэ. 2010 сыллаахтан аан дойдуга бэлиэтэнэр. Статистика этэринэн, Европаҕа сылын ахсын 70 тыһыынча оҕо сүтэр, Арассыыйаҕа — 55 тыһыынча кэриҥэ, АХШ-ка — 800 тыһ. кэриҥэ Международный день пропавших детей - 25 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020
  — Футбол аан дойдутааҕы күнэ (A/RES/78/281)
  — Бэйэлэрэ салайыммат сирдэргэ олорор норуоттары кытта биир буолуу сэттиэлэтэ (Неделя солидарности с народами несамоуправляющихся территорий) (A/RES/54/91)

 Сыҥаах саҥнаах былчархайын аан дойдутааҕы күнэ. 2009 сыллаахтан эндокринолог быраастары түмэр Европа тироид ассоциацията олохтообута Всемирный день щитовидной железы - 25 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020

 Арассыыйаҕа Тыл үөрэхтээхтэрин күнэ. Бу күн лингвистэри, литературоведтары, тылы уонна литэрэтиирэни үөрэтэр учууталлары, бибилэтиэкэрдэри уонна филолог үөрэхтээх бары дьону түмэр.
  — Ыам ыйынааҕы өрөбөлүүссүйэ күнэ (1810).
  — Тутулуга суох буолуу күнэ (1946).
  — Ашхабад күнэ.
  — Киев күнэ
 Сара Кали сүрэхтэниитэ — католик-сыгааннар бэлиэтииллэр
  — Клоун күнэ День клоуна в Перу - 25 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020.

 Түбэлтэлэр 
 Б. э. и. 567 сыл — Рим ыраахтааҕыта Сервий Туллий этрускалары кыайбыт өрөгөйүн бэлиэтээбит.
 1521 — Вормс собуоругар ыраахтааҕы Карл V теолог Мартин Лютеры сокуону кэһээччинэн биллэрбит.
 1579 — Ыраахтааҕы Уордаах Уйбаан (Иван Грознай) Дон хаһаактарыгар сурук ыыппыт. Бу күн Дон хаһаактара төрүттэммит күннэринэн ааҕыллар.
 1644 — Мин династиятын генерала У Санги саба түспүт манчжурдары кытта сөбүлэҥ түһэрсэн Улуу Кытай эркинин аанын Шаньхайгуань дабааҥҥа арыйан биэрбит. Бу кэнниттэн манчжурдар Пэкиини ылбыттара.
 1682 — Москубаҕа стрелецтэр өрө туруулара. Бүөтүр I ол саҕана 10 саастаах этэ, регенинэн ийэтэ олорбута. Ийэтин аймахтарын Нарышкиннары уонна кинилэр диэки буолааччы байаардары өлөртөөбүттэрэ. Бу өрө туруу түмүгэр Арассыыйа икки ыраахтааҕыламмыта — Бүөтүр I атын ийэлээх ыарыһах убайа Иван V (Милославскайдартан) эмиэ ыраахтааҕы буолбута. 7 сыл иккиэн "ыраахтааҕылаабыттара" (дьиҥ былаас эдьиийдэригэр Софья Алексеевнаҕа этэ), кэлин Бүөтүр I улаатан, күүһүрэн баран эдьиийин уонна ыарыһах убайын былаастан туораппыта.
 1752 — Саха сирин бойобуодатынан 7 сыл олорбут Дьокуускай полкатын порутчига Иван Замощиков дуоһунаһыттан босхоломмут. 1754 сыллаахха атырдьах ыйын 19 күнүгэр Дьокуускайга силиэстийэ кэмигэр өлбүт.
 1804 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр Томскай күбүөрүнэ олохтоммут (1925 сыл ыам ыйын 25 күнүгэр дылы баар буола сылдьыбыт).
 1895 — суруйааччы Оскар Уайльд  икки сыл хаатыргаҕа ыытыллыбыт.
 1936 сыл — аатырбыт Любовь Орлова оонньообут «Цирк» киинэ кэмиэдьийэтэ экрааҥҥа тахсыбыт.
 1941 — ньиэмэс сэриилэрэ Ливияҕэ киирбиттэр.
 1946 — Иордания Англияттан тутулуга суох буолуутун туһунан биллэрбит.
 1961 — АХШ Кэҥгириэһин анал сиэссийэтигэр бэрэсидьиэн Джон Кеннеди дэкээдэ бүтүөр диэри Ыйга киһини ыытарга сыал-сорук туруоруммутун туһунан биллэрбит. Ол соругу ситиһиилээхтик толорон, 1969 сыллаахха от ыйын 20 күнүгэр астронавт Нил Армстронг Ый ньууругар үктэммитэ.
 1963 — Аддис-Абебаҕа буолбут Африка дойдуларын уонна бырабыыталыстыбаларын I кэмпириэнсийэлэригэр Африка сомоҕолоһуутун тэрилтэтэ үөскээбит (ОАЕ). ХНТ быһаарыытынан кэлин бу күн бэлиэтэнэр буолбута.
 1977 — Кытай бырабыыталыстыбата Уильям Шекспир айымньыларын көҥүллээбит, бу күнү 1966 сыллаахха саҕаламмыт Култуура өрөбөлүүссүйэтэ түмүктэммит күнүнэн ааҕаллар.
 1989 — ССРС народнай дьокутааттарын I Сийиэһэ аһыллыбыт. ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бэрэстээтэлинэн Михаил Горбачёв талыллыбыт.
 1990 — ССРС Миниистирдэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Рыжков "салайыллар ырыынак экономикатыгар" көһөр бырагырааманы билиһиннэрбит.
 1994 — Хакасия бастакы конституциятын ылыммыт.
 2020 — афроамериканец Джордж Флойд өлбүт, бу киһи өлүүтэ АХШ-ка хара тириилээхтэри баттааһын утары улахан долгуйуу төрүтэ буолбута.

 Төрөөбүттэр 
 1320 — Тогон Темур (Ухагату Хаан), Кытайга олорбут монгуол 15-с импэрээтэрэ (1370 өлб.).
 1869 — Боотур уус улууһун Хайахсытыгар (билигин Чурапчы улууһугар киирэр) аатырбыт олоҥхоһут Иннокентий Тимофеев-Теплоухов төрөөбүт (1962 өлб.). 1906 сыллаахха Аммаҕа этнограф Васильев В. Н. кини «Куруубай Хааннаах Кулун Куллустуур» олоҥхотун суруйбута.
 1942 — Василий Иванов — Кэбээйи улууһун суруйааччыта, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.

 Өлбүттэр 
 1911 — нуучча устуоруга Василий Ключевскай өлбүт.
 1945 — Демьян Беднай (1883 төр.), нуучча сэбиэскэй суруйааччыта, бэйиэт, публицист, түмэт дьайыксыт.

Категория:Ыам ыйын 25