1775

1775 сыл.

 Туох буолбута 
 Тохсунньу 
 Тохсунньу 21 — Москубаҕа Болотнай болуоссакка Емельян Пугачёв өлөрүллүбүт.
 Тохсунньу 31 — «О новом разделении Иркутской губернии на провинции, воеводства и комиссарства» диэн саҥа сокуонунан Иркутскай күбүөрүнэ састаабыгар Саха провинцията тэриллибит. 1783 сылга диэри Саха провинциятыгар саҥа тэриллибит Киренскай бойобуодустуба уонна Илим комиссарствота киирсэр этилэр.

 Олунньу 
 Олунньу 11 (урукку истиилинэн тохсунньу 31) — Иркутскай-Дьокуускай траагын Саха сиринээҕи өттүн икки учаастакка араарбыттар: Битиимтэн Өлүөхүмэҕэ диэри уонна Өлүөхүмэттэн Дьокуускайга диэри. Хас биирдии учаастакка туспа көрөөччү (смотритель) ананар буолбут.

 Муус устар 
 Муус устар 19 — Америка колонистара Британия сэриилэрин кытта бастакы кыргыһыылара буолбут. Тутулуга суох буолуу иһин сэрии саҕаламмыт.

 Бэс ыйа 
 Бэс ыйын  7 — Холбоһуктаах Холуонньалар (United Colonies) ааттара Холбоһуктаах Штааттар (United States) диэҥҥэ уларыйбыт.

 Атырдьах ыйа 
 Атырдьах ыйын 14 — Екатерина II ыраахтааҕы уурааҕынан Запорожскай Сечь суох гыныллыбыт. Польша мөлтөөн, суоһаабат буолбута, Кырыым Арассыыйаҕа холбоммута, Туурсуйаны кытта Күчүк Кайнардьатыыаҕы сөбүлэҥ түһэрсиллибитэ (1774), онон ити эргин улахан байыаннай тэриллии баара ирдэммэт буолбута. Ону таһынан казаактар Арассыыйа бэлиитикэтин утарар дьайыылары оҥоруохтарын сөбө, оҥоролоро да, холобур, сирдэри былдьаһан субу-субу Таврияҕа көһөрүллүбүт сербтэргэ саба түһэллэрэ. Аны Пугачев өрө туруутун хам баттааһын кэнниттэн ыһыллыбыт дьон Запорожьеҕа барар былааннаахтара биллибитэ.

 Сэтинньи 
 Сэтинньи 18 — Арассыыйа импиэрийэтэ 50 күбүөрүнэҕэ саҥаттан араарыллыбыт, ол туһунан манифест тахсыбыт.

 Төрөөбүттэр 
 Ахсынньы 16 — Джейн Остин — аатырбыт Англия суруйааччыта.

 Өлбүттэр 
 Тохсунньу 21 — Емельян Пугачев — Дон хаһааҕа, 1773—1775 сылларга Арассыыйаҕа ыраахтааҕыны утары бааһынай бастаанньатын салайааччыта. Петр III ыраахтааҕы тыыннаах үһү диэн сураҕы туһанан кини аатын ылына сылдьыбыта.