Ыам ыйын 6

Ыам ыйын 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 126-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар.
 Бэлиэ күннэр 
 Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн Хыдыр күнэ (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн хой оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр.
 Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит кус кэлэр.
  — Үлэ күнэ
  — Сиэстэрэ күнэ
  — Георгий Победоносец күнэ (Аармыйа күнэ)
  — Толук буолбут дьон күнэ
  — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ
  — Азулежу күнэ. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар.
 ,  — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар Осмаан импиэрийэтигэр киирэллэрэ.
  — Албан аат күнэ
  — Учуутал күнэ
 Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн.

 Түбэлтэлэр 
 1527 — Испания уонна Германия сэриилэрэ Риими халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар.
 1536 — испанецтар былдьаан олорор Куско куораттарын инкалар төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар.
 1626 — Голландия колониһа Питер Минуит индеецтэртэн Манхэттен арыыны атыыласпыт. 1664 сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан Нью-Йорк куорат төрүттэммитэ.
 1686 — Арассыыйа уонна Речь Посполита ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит.
 1782
 Таиланд хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт.
 Арассыыйаттан Грузияҕа барар бастакы суол аһыллыбыт.
 1877 — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара Небраскаҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит.
 1881 — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы Туркменистаан сорҕото).
 1889 — Парижка Аан дойдутааҕы быыстапка аһыллыбыт. Манна анаан Эйфель башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара.
 1900 сыллаахха Дьокуускайга кулун тутар 7 күнүттэн ыам ыйын 6 күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын туора урдустарын олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах Саха уобалаһын бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут.
 1906 — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ).
 1916 — Вьетнам импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн Реюньон арыыга көскө ыытыллыбыта.
 1925 — «Автономная Якутия» хаһыакка Өксөкүлээх Өлөксөй «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт.
 1937 — Нью-Йорк аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута.
 1941 — Иосиф Сталин Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ.
 1942 — Аан дойду иккис сэриитэ: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит.
 1944 — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит.
 1994 — Ла-Манш аннынан Улуу Британияны уонна Францияны холбуур Евротоннель аһыллыыта.
 1998 — Стив Джобс (Apple Inc.) бастакы iMac көрдөрбүт.
 2001 — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа (Иоанн Павел II) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт.
 2002 — Илон Маск SpaceX тэрилтэни төрүттээбит.

 Төрөөбүттэр 
 1758 — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ Робеспьер.
 1856 — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас Зигмунд Фрейд.
 1923 — Владимир Этуш, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»).
 1941 — Римма Гаврильева (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата.
 1985 — Гаврил Андросов — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "Чолбон" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ.

 Өлбүттэр 
 1972 — Виктор Драгунскай (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта.
 1992 — Марлен Дитрих (1901 төр.), ньиэмэс уонна АХШ артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ.
 2004 — Нам Хатырыгыттан төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук Иннокентий Пестряков (19.07.1962 төр.).
 2011 — Хаҥалас Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр Михаил Скрябин (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера А. Балабанов бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец).

Категория:Ыам ыйын 6