Эстония

Эстония (), сорумдьу — Эстония Өрөспүүбүлүкэтэ () диэн Балтика байҕалын кытыыгар турар, Хоту Дьобуруопа дойдута. Илин өттүтүгэр Арассыыйаны кытта, соҕуруу өттүтүгэр Латвияны кытта кыраныысаланар. Хоту өттүтүгэр уунунан Финляндияны кытта кыраныысаланар. Иэнэ — 43 464,15 км2. Олохтоохторун ахсааннара — 1 374 687 киһиMaps of Estonia.

Эстония — ХНТ чилиэнэ (1991 сылтан)Практика в отношении рекомендаций Генеральной Ассамблее по вопросу о членстве в Организации Объединенных Наций, Дьобуруопа Сойууһун чилиэнэ (2004 сылтан), НАТО чилиэнэ (2004 сылтан)Даты эстонской истории. Эурозонаҕа киирэр.

Ил тыла — Эстон тыла. Киин куорат — Таллинн. Харчылара — Эуро.

 Устуоруйа 

Аныгы Эстония сирдэригэр бастакы олохсуйбут миэстэлэр 9600 — 9500 б.э.и олохсуйбуттара. X — XIII үйэ диэки эрдэтээҥҥи феодализм түмэтигэр олохсуйбуттараEarly Holocene coastal settlements and palaeoenvironment on the shore ofthe Baltic Sea at Parnu, southwestern Estonia. Ол кэминээҕи түмэти аҕа баһылыктар уонна сэрии дружиналарын баһылыктара турбуттар.

XIII үйэҕэ кириэсчиттэр эсттар өрө турууларын баттаан баран. Ливония уордьунун састаабыгар киирбиттэрэ. Ол кэмтэн ньиэмэстэр култуура, экэньиэмикэ о.д.а өттүлэрин салайар буолбуттара. XVI үйэ кэмигэр Эстония реформация кэмигэр киирбитэ. Ол кэмтэн сүрүн итэҕэллэрэ протестантизм буолбута. Ливония сэриитин түмүгүнэн хотугу Эстония Сибиэссийэ састаабыгар киирбитэ. 50 сылынан соҕуруу Эстония киирбитэ.

Хотугу сэрии түмүгүнэн Лифляндия уонна Эстляндия сирдэрэ Арассыыйа Импиэрийэтин састаабыгар киирбиттэрэНиштадтский мирный договор между Россией и Швецией. Арассыыйа састаабыгар Лифляндия уонна Эстляндия Лифляндия Губерниятыгар холбоспуттара. 

Арассыыйа Импиэрийэтин тостуутун кэннэ. Олунньу 24 күнүгэр, 1918 сылыгар Эстония Өрөспүүбүлүкэтэ тэриллиммитэЭстония Өрөспүүбүлүкэтин тутулуга суоҕун манифеһа . Тэриллиммитин кэннэ РСФСР тута сэриини саҕалаабыта. Олунньу 2 күнүгэр, 1920 сылыгар сэрии бүппүтэ. 

Молотов-Риббентроп паагыттан салтаан. Эстония ССРС сабыдыалынан баттаммыта. Атырдьыах ыйын, 1940 сылыгар ССРС састаабыгар киирбитэ. Аҕа дойду Улуу сэриитэ кэмигэр (7.07.1941 — 24.11.1944) Нацист Германия оккупациятыгар сылдьыбыта. Аан дойду иккис сэриитэ бүппүтүн кэннэ Эстония эмиэ ССРС састаабыгар киирбитэ. Элбэх дойду кииритин де-факто билиммит, ол эрээри де-юре билиммэтэхЛаури Мялксоо. Советская аннексия и государственный континуитет: международно-правовой статус Эстонии, Латвии и Литвы в 1940–1991 гг. и после 1991 г. .

Атырдьах ыйын 20 күнүгэр, 1991 сылыгар, Эстония ССРС састаабыттан таҕыспытаПОСТАНОВЛЕНИЕ Верховного Совета Эстонской Республики О ГОСУДАРСТВЕННОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ЭСТОНИИ. Ол сыл балаҕан ыйын 17 күнүгэр ХНТ чилиэнэ буолбута. 2004 сылга, НАТО уонна Дьобуруопа Сойууһун састаабыгар киирбитэ.

 Экэньиэмикэ 
Былыр ССРС уонна коммунист блок дойдуларыттан Эстония экэньиэмикэ сайдыытыгар биирдэстэрэ буолар. БИО биир киһиэхэ — $30 138 (Словения кэнниттэн 2-с миэстэ). БИО (АКП) биир киһиэхэ — $47 128 (Чиэхийэ, Словения, Литва, Польша кэнниттэн 5-с миэстэ).

 Киэгирээпийэ 
Дойду иэнэ — 43 464,15 км2. Хотуттан соҕуруу диэри уһуна — 240 км. Арҕааттан илиҥҥэ диэри — 350 км.

Дойду Дьобуруопа хотугу-илиҥҥи өттүтүгэр турар. Хотуттан Фиин хомотунан тулалыыр. Арҕааттан Балтика байҕалынан уонна Рига хомотунан тулалыыр. Латвияны кытта кыраныыссалыыр. Арассыыйаны кытта Чуд-Псков күөлүнэн Псков уонна Ленинград уобаластарын кытта кыраныыссалыыр.

Кытыл кээмэйэ — 3794 км. Эстонияҕа 2355 арыы баар. Ордук бөдөн арыылар: Cааремаа (2673 км2) уонна Хийуумаа (1024 км2). Арыылар Эстония иэниттэн элбэҕи ылаллар, ол эрээри олохтоохторуттан 5% эрэ олорор.

 Клиимат 
Эстония клиимата — байҕаллааҕы сымнаһар клииматтан, континеннааҕы сымнаһар климакка көһөр. Кыһын — намыһах, сайын — сөрүүн. Клиимакка үксүн Атлантик далай циклоннара сабыдыаллыллар.

Эстония орто тэмпэрэтиирэ кээмэйэ:

 Административнай-территориальнай араартыы 
Эстония састаабыгар 15 уезд киирэр.
 Герб Аата Аата(эст.) Нэһилиэнньэ,
киһиЭстония нэһилиэнньэтин ахсаана  Иэн,
км2 Киин куорат 30px Валгамаа Valga maakond 28 370 1917.09 Валга 30px Вильяндимаа Viljandi maakond 46 371 3420.04 Вильняди 30px Вырумаа Võru maakond 35 782 2773.14 Выру 30px Ида-Вирумаа Ida-Viru maakond 136 240 2971.55 Йыхви 30px Йыгевамаа Jõgeva maakond 28 734 2544.86 Йыгева 30px Ляэне-Вирумаа Lääne-Viru maakond 59 325 3695.72 Раквере 30px Ляэнемаа Lääne maakond 20 507 1815.57 Хаапсалу 30px Пылвамаа Põlva maakond 25 006 1823.34 Пылва 30px Пярнумаа Pärnu maakond 85 938 5418.73 Пярну 30px Рапламаа Rapla maakond 33 311 2765.06 Рапла 30px Сааремаа Saare maakond 33 108 2937.64 Курессаре 30px Тартумаа Tartu maakond 152 977 3349.3 Тарту 30px Харьюмаа Harju maakond 598 059 4326.7 Таллинн 30px Хийумаа Hiiu maakond 9 387 1032.44 Кярдла 30px Ярвамаа Järva maakond 30 286 2674.14 Пайде     40pxЭстонияEesti 1 323 401  43 465.32 Таллинн

 Олохтоохторо 
мини|Эстония саастарынан уонна эр дьон-дьахтар ахсааннарын пирамиидата.X|250px
2024 сылга Эстония олохтоохторун ахсааннара — 1 374 687 киһи.
+Эстония олохтоохторун ахсааннара (тыһ. киһи)RL21429: POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, SEX, AGE GROUP AND PLACE OF RESIDENCE (ADMINISTRATIVE UNIT), 31 DECEMBER 2021 by Year, Age group, Place of residence, Sex and Ethnic nationality17121881189719221934195919701979198920002012202120241608819581 1071 1261 1971 3561 4661 5661 3701 2941 3301 375
Ил тыла — эстон тыла, өссө нуучча тыла элбэх тарҕатыыны ылбытаEthnic nationality. Mother tongue. Command of foreign languages.

 Эбии маны көр 
 Эстония бэлиэ күннэрэ

 Быһаарыылар 

Категория:Эуропа дойдулара