Карачай-Черкесия

Карачай-Черкес Өрөспүүбүлүкэтэ (Нууччалыы: Карачаево-Черкесская Республика; Кабарда-Черкестыы: Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ; Карачай-Балкардыы: Къарачай-Черкес Республика) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Черкесск.

Тохсунньу 12 1922 тэриллибитэ.

 Географията 
 Иэнэ: 14,100 км2
 Кыраньыыссалара:
 ис: Краснодар кыраайа (Х/ХИ/И), Кабардино-Балкария (И/СИ), Ставрополь кыраайа (А/ХА).
 тас: Грузия (С/СА).
 Үрдүкү сирэ: Эльбрус хайа (5,642 м)

 Өрүстэр 
Республика сиригэр 172 өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ:
 Аксаут
 Большая Лаба
 Большой Зеленчук
 Даут
 Кубань
 Кума
 Кьяфар
 Малый Зеленчук
 Маруха
 Подкумок
 Теберда
 Уруп

 Күөллэр 
Республикаҕа 130 кэриҥэ күөл баар.

 Хайалар 

Республика сирин улахан өттө хайалаах (сирин ~80%).  Эуропа ордук үрдүк хайата Эльбрус, Кабардино-Балкария кыраньыыссатыгар баар.

 Сир баайдара 
Карачай-Черкесия сирин баайдара: кыһыл көмүс, чох, туой уо.д.а.

 Климата 
 Тохсунньу орто температурата: -3.2 °C
 От ыйын орто температурата: +20.6 °C
 Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма: 550 мм (сыhыыларга), 2500 (хайаларга)

 Дьоно уонна омуктара 
Карачай-Черкесия элбэх омуктардаах республика: кини сиригэр 80 тахса омук олорор. Дьонун бүтүн ахсаана 434,5 тыh. к. (2005). Дьон чиҥэ — 30,8 к./км² (2005), куорат олохтоохторо — 44,1 % (2005).
Омук Ахсаана 2002,  тыh. киhи (* )Карачайдар 169,2 (38,5 %)Нууччалар 145,4 (33,5 %)Адыгтар (Черкестар) 49,6 (11,3 %)Абазиннар 32,3 (7,4 %)Ногайдар 14,9 (3,4 %)Осетиннар 3,3Украиннар 3,3Эрмээннэр 3,2Казактар 2,5 (0,6 %)Татаардар 2,0Чеченнар 1,8Гректар 1,3Азербайдьаннар 1,0

 Олохтоох пууннар 
 5 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар Тохсунньу 1 2008 туругунан    Черкесск
  116,3
   Теберда
  7,4

    Усть-Джегута
  30,1
   Псыж
  6,8 (2002)

    Зеленчукская
  21,0 (2002)
   Преградная
  6,6 (2002)

    Карачаевск
  20,0
   Терезе
  6,3 (2002)

    Учкекен
  15,1 (2002)
   Хабез
  5,8 (2002)

    Сторожевая
  8,0 (2002)
   Первомайское
  5,3 (2002)

    Кардоникская
  7,8 (2002)
   Али-Бердуковский
  5,1 (2002)



 Администрациянан араарыыта 
Республика 10 муниципальнай оройуоҥҥа арахсар, олорго 144 олохтоох пуун баар, олортон — 4 куорат: Черкесск, Карачаевск, Усть-Джегута уонна Теберда.

Оройуон  Дьон ахсаана, к.  Тохсунньу 1 2007Абазин оройуона  13 835Адыг-Хабльскай оройуона 26 223Зеленчук оройуона  50 493Карачай оройуона  24 693Малокарачаевскай оройуона  39 787Ногай оройуона  ???Прикубанскай оройуона  27 654Уруп оройуона  17 858Усть-Джегута оройуона  48 927Хабез оройуона  28 118

 Экономиката 
Индустрия күүстэрэ үксэ республика киин куоратыгар Черкесскайга бааллар. Сайдыылаах салаалара химия, мас уонна ас оҥоруулара.

Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ

Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ