1859

1859 сыл.

 Туох буолбута 
 1708 сыллаахха Дьокуускайга тутуллубут Троица кафедралаах собуоругар от ыйын 19 күнүгэр аан бастаан саха тылынан литургия оҥоһуллубут.
 Тохсунньу 
 Тохсунньу 24 — Молдавия уонна Валахия княжестволара холбоспуттар (кэлин холбоһук Румыния диэн ааттаммыта). Баһылыгынан (домнитор диэн ааттанара) Александру Иоанн Куза буолбут.
 Олунньу 
 Олунньу 4 — Эгиипэккэ Синаай кодексын булбуттар.
 Олунньу 17 — Франция флота билиҥҥи Вьетнам соҕуруу өттүгэр баар Сайгону сэриилээн ылбыт.

 Муус устар  
 Муус устар 13 — Манчаары Баһылайы Дьокуускайга куорат суолун оҥоһуутугар үлэлэтэ таһаарбыттар. Сотору кэминэн Марха улууһугар көскө ыыталлар.

 Ыам ыйа 
 Ыам ыйын 23 — бэйэтин дьоһунун көмүскээн саха номоҕор уонна устуоруйатыгар киирбит Манчаары Баһылай 54 сааһыгар күһэлэҥ көскө олорор сиригэр Бүлүү уокуругар хандалылаах хомбуойдаммыт.
 Ыам ыйын 31 — Лондоҥҥа Биг Бен чаһыыта хаамыытын саҕалаабыт.

 Бэс ыйа 
 Бэс ыйын 18 (Юлиан халандаарынан бэс ыйын 6 күнүгэр) — Сибиир кэмитиэтэ Саха уобаластааҕы бырабылыанньатын иһинэн типография аһар туһунан балаһыанньа таһаарар. Бу казеннай типография өр сылларга Саха сиригэр суос-соҕотох типография этэ.
 Бэс ыйын 30 — Франция акробата Шарль Блонден Ниагара күрүлгэнин быа устунан хааман туораабыт.

 От ыйа 
 От ыйын 19 — Дьокуускайга Троица кафедралаах собуоругар аан бастаан саха тылынан литургия оҥоһуллубут.

 Атырдьах ыйа 
 Атырдьах ыйын 27 — АХШ-га Тайтусвилл куоратын таһыгар полковник Эдвин Дрейк (Edwin Laurentine Drake) бастакы ниэп хостуур скважина үүттээбит. Бу дата Америка ниэбин бырамыысыланнаһа төрүттэммит күнүнэн ааҕыллар.

 Сэтинньи 
 Сэтинньи 24 — Чарлз Дарвин «Көрүҥнэр үөскээһиннэрэ» диэн кинигэтин таһаарбыт. Кинигэҕэ кини биология көрүҥнэрэ айылҕа сүүмэрдээһининэн эволюцияны ааһалларын быһаарбыт. 1953 сыллаахха ДНК-ны арыйыы бу теорияны эбии бигэргэппитэ.

 Төрөөбүттэр 
 Крафт Иван Иванович — Якутскай уобалас уонна Енисей губерниятын губернатора.
 Ыам ыйын 13 — Кэтт Марсден — араҥ ыарыыны утары охсуспут, XIX үйэ бүтүүтүгэр Саха сиригэр кэлэ сылдьан Бүлүүтээҕи лепрозорийы арыйбыт Англия дьахтара.

 Ыам ыйын 22 — Артур Конан Дойль (1930 өлб.), Англия аатырбыт суруйааччыта, Шерлок Холмс туһунан сэһэннэри айбыт киһи.

 Ахсынньы 15 — Лазарь Заменгоф, Польшатан төрүттээх тыл үөрэхтээҕэ, офтальмолог быраас, эсперанто тылы айааччы (1917 өлб). Бастакы кинигэтин нууччалыы таһаарбыта.

 Өлбүттэр 

*