Дьабыыл нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

Дьабыыл нэһилиэк. Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ, киинэ Нуораҕана.

Майаттан 76 км хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана — 773 киһи (2007 сыл).

 Устуоруйата 
Доллуттан 1770 сыллаахха арахсан туспа нэһилиэк буолбут.

 Аҕа уустара 
Откон аҕа ууһа, Баргыдай аҕа ууһа, Хоро аҕа ууһа, Дьара аҕа ууһа

 Нэһилиэктэн төрүттээхтэр 
 1887 сыл алтынньы 3 күнүгэр төрөөбүтэ 14px Носов Михаил Михайлович (03.10.1887—1960) — Саха норуодунай худуоһунньуга, чинчийээччи-этнограф.
 1898 сыллаахха төрөөбүтэ Алтан Сарын, Баишев Гавриил Васильевич (Алтан, Хахайдаах Хабырыылла) (1898—?) — саха суруйааччыта, саха тылыгар уларытыылары киллэрэргэ элбэхтик үлэлээбит XX үйэ саҕаланыытыгар биллибит общественнай диэйэтэл.
 1925 сыл от ыйын 8 күнүгэр төрөөбүтэ 14px Баишева Февронья Алексеевна, РСФСР үтүөлээх, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа төрөөбүтэ.
 1932 сыл ахсынньы 20 күнүгэр Борисов Николай Федорович (Николай Уус) төрөөбүт, суруйааччы, Российскай Федерация үтүөлээх юриһа.
 1941 сыл балаҕан ыйын 30 күнүгэр төрөөбүтэ Мыреева Анастасия Никитична — филология билимин доктора,
 1948 сыл муус устар 15 күнүгэр Атласова Валентина Иннокентьевна төрөөбүтэ, саха культуратын тарҕатааччыта, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо. ¨Онтон кэлин быьаарбыта «…байыаннай коммунизм политикатын собулээминэ » , баар. 1922 с. амнистиялаан баран педтехникумна уорэммит, «Саха омук» уопсастыба5а техсекретаарынан улэлээбит. 1925-1928 сс. Ленинградка Илинни тыллар институуттарыгар уорэнэр. Бу сылларга «Ала Булкун» олонхону тылбаастыыр уонна Пекарскай тылдьытыгар улэтигэр комолоьор. 1928 сылтан Дьокуускайга улэлиир. 
Оло5ун олуктара  ¨Сахалартан аан бастакынан терминология боппуруоьугар туруулаьан туран улэлээбит. Бу боппуруоска кини саха тылыгар тиэрмин тыл нуучча тылыттан буолбакка, бэйэбит сахабыт тылыттан киириэхтээх диэн санаалаах этэ. Кини термини уоскэтэр сурун бириинсиптэрэ:  ¨1. Былыргы умнуллан хаалбыт тыллары соргутуу;  ¨2. Сана тыллары уоскэтии;  ¨3. Ол кыаллыбат буолла5ына уруулуу туур тылларыттан киллэриэххэ.  ¨1925-1928сс. Ленинградка Илинни тыллар институттарыгар уорэммит.  ¨1929 сыллаахха сэтинньигэ ороболууссуйэни утары 1927-1928 сылларга бастаанньалаабыт дьону кытта билсэр уонна кинилэргэ комолоьор этэ диэн хаайыллыбыт.  ¨Хаайыллыан иннинэ, дойтутугар тахса сылдьан, оло5ун тухары муспут, суруйбут улэтин, биир о5ус тардар сыа5атын ханна эрэ кистээбит эрээри, ол кун бугуннэ диэри косто илик.  ¨1930 сыллаахха муус устарга тройка суутунан 3 сылга болдьохтоон кулуус хаайыытыгар, ол кэнниттэн Саха Сириттэн тоьо кыалларынан ыраах, улэнэн конноруллэр лаа5ырга утаарыллыбыт.  ¨Хаьан, ханна олбутэ чуолкай биллибэт. Кэлин Финляндия5а олорбут уьу диэн сурах-садык тар5ана сылдьыбыта биллэр. Ол гынан баран ону улахан саарбахтааьын эмиэ баар.

 Ылыллыбыт сирэ 
Энциклопедия Якутии. — М., 2000.

Категория: Нэһилиэктэр
Категория:Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэктэрэ