Нам улууһа

Нам — Саха сирин улууһа.

 География 

 Сирин иэнэ: 11,9 тыһ. кв. км. 
 Сытар координаталара: ?
 Дьокуускайтан ырааҕа: сиринэн 84 км, уунан 96 км.
 Сыл орто температурата: 10,7 кыраадыс тымныы.
 Тохсунньу ый орто температурата: 43,7 кыраадыс тымныы
 От ыйын орто температурата: 18,3 сылаас
 Сылга самыыр түһүүтүн орто кээмэйэ: 187 мм.

 Демография 

500px|thumb|center|Биэрэпис ыытыллыбыт сылларга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана

 Администрацияларынан араарыы 
400px|thumb|right|Нам улууһун каартата
#НэһилиэктэрКииннэрэКыра 
бөһүөлэктэрУлуус 
кииниттэн,

кмПочта 
индексаНэһилиэнньэ 
ахсаана

(2007 сыл)1 Ленскэй Нам, улуус киинэ 0 91382 Хамаҕатта  Кириэс-Кытыл  5 15873 Хатыҥ-Арыы  Аппааны  Кыһыл Дэриэбинэ 4 15564 Бастакы Хомустаах Кыһыл Сыыр 22 13925 Хатырык  Столбы 35 10886 Үөдэй  Ымыйахтаах  32 11347 Модут  Тумул 20 9598  Граф Биэрэгэ  7 9319 Партизан  Партизан  17 90310 Иккис Хомустаах  ХатасВоин, Тараҕай Бэс, Үүнэр Олох15 67211 Бөтүҥ  Бүтэй Үрдэ  11 54912 Көбөкөн  Харыйалаах 50 53513 Түбэ  Булуус 77 42514 Никольскай Никольскай  10 37315 Салбаҥ  Хоҥор Биэ  72 32116 Арбын  Сыгыннаах  75 28817 Таастаах  Өргөлөөх  65 27018 Искра  Күрэҥ Ат  25 20319 Фрунзе  Фрунзе  42 14720 Маймаҕа  Маймаҕа 42157Барыта        22 728

 Салалта 
Баhылык — Альберт Иннокентьевич Ильин

 Экономика 
 Экологическай-экономическай оройуона: Киин улуус, алаас-тайҕа
 Дьарыктанар эйгэтэ: тыа хаһаайыстыбата, сүөһүнү иитии

Улуус Өлүөнэ өрүс ортотун диэккиннэн икки өттүнэн тайаан сытар. Улууска икки Эркээйи Сир баар: «Белоозерскай» уонна «Харбаайы». «Белоозерскай» төрүттэммит сыла 1974, иэнэ 636 кв. км. «Харбаайы» төрүттэммит сыла 1996, иэнэ 326 кв. км. Улууска «Кэҥкэмэ» диэн оҕо экологическай парката баар.

 Tуризм 

 Транспорт 
Улуус киинэ Саха Сирин киинин Дьокуускайы кытта оҥоһуулаах асфальт суолунан холбонон турар. Өрүс үрдүгэр олорор нэһилиэктэр сайын таһаҕастарын уу суолунан таһаллар, биирдиилээн хаһаайыстыбалар мотуоркалаах буолаллар.

 История 
 Төрүттэммит сыла: 1930 сыл олунньу 10 күнэ

 Улуус аата 

Эдуард Карлович Пекарскай Байаҕантай киһитэ П. Е. Готовцев 1893 с. суруйбутугар олоҕуран, Нам — Омоҕой сиэнэ, Аан Эрэһэ ойуун уола этэ диэбит. Сэһэн Боло 1935 с. итиннэ дьүөрэлэтэн суруйбут: "Омоҕой Баайы кытта кэлсибит Аан Эрэһэ ойуун диэн  баарыттан Нам диэн төрүөн, кинилэр билиҥҥи Нам сиригэр олохсуйаллар"Сэһэн Боло. «Лиэнэҕэ нуучча кэлиэн иннинээҕи саха олоҕо». — Дьокуускай, 1938 — 5-7696-0466-2

Историк Василий Николаевич Иванов 1642 сыллааҕы биэрэпис матырыйаалларын үөрэтэ сылдьан, Нам буолаһыгар Нам уолаттара Ибей Намов уонна Мымах Намов диэннэр баалларын булбут. Мымах диэн кинээс олоро сылдьыбыт. Кини аҕата Нам диэн ааттаах киһи эбит.

Филолог Ньургун Михайлович Иванов быһаарыытынан, Нам диэн аат монгол тылыттан төрүттээх, «намыһах, намтал; чуумпу, холку, намыын» диэн суолталаах. Багдарыын Сүлбэ онтон сиэттэрэн, «Нам оҕонньору дьоно холкутун, намыынын бэлиэтээн, хайҕаан, итинник ааттаабыт буолуохтарын сөп»Багдарыын Сүлбэ: «Улуустар ааттара». — Дьокуускай, 2001. — 89 с. диэбитэ.

 Биллиилээх дьон 
Намтан төрүттээх биллэр дьон:
 Максим Кирович Аммосов — саха норуотун чулуу уола. 
 Винокуров Илья Егорович — уһулуччулаах государственнай уонна политическай деятель. 

Нам улууһуттан тахсыбыт талааннаах дьон: 

 Таллан Бүрэ
 П. П. Ядрихинскай — Бэдьээлэ норуот ырыаһыта, олоңхоһута 
 Олоңхоһут Е. Г. Охлопков 
 И. Д. Винокуров — Чаҕылҕан
 Н. М. Рыкунов

Худуоһунньуктар: Е. М. Шапошников, Е. С. Сивцев, В. С. Парников, В. В. Петров, А. Е. Евстафьев, Е. Н. Винокурова, А. И. Лукин. 

Самодеятельнай композитор Винокуров Захар Порфирьевич.

 Искусство, култуура 

 Түмэллэр, өйдөбүнньүктэр 
 Нам уус-уран түмэлэ (678380, Нам с., уул. Советская, 5)

 Үөрэҕирии 

 Араас  спорт Сардана Осипова диэн спортсменка баар ди граф бижрэгиттэн төрүттээх улахан биллиилээх спортсмен аан дойду кубогын хаһаайката европа чемпионката Россияттан бастакы Арнольд классик чемпионскай курун хаһайката АХШ уонна Бразилияҕа  россия чемпионката уонна элбэх төгүллээх республиканскай всероссийскай чемпион ити мас рестлинҥа аны армрестлин европа 5 төгүллээх чемпиона аан дойду рекордсменката аан дойду 3 миэстэлээҕэ маска севернай америка чемпиона калифорния чемпиона маска рф маастара армрестлинҥа норуоттар икки ардылаах маастар вольнай борьбааҕа дьахталларга россия 5 мижстэлээҕэ всероссийскай сибирьскэй күрэхтэр элбэх төгүллээх кыттыылааҕа

 Туттуллубут литература 

 Ыйынньыктар 
 http://www.sitc.ru/monitoring/nam/index.shtml 

Категория:Саха сирин улуустара