Адыгея

Адыгея Өрөспүүбүлүкэтэ (, ) диэн Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэтэ.

Киинэ — Майкоп.

Краснодар кыраайыныын кирбиилэhэр.

От ыйын 27 1922 тэриллибитэ.

 Географията 
Адыгея Хапхаас хайаларын хоту тэллэхтэригэр сытар, хотутугар хонуулар, соҕуруутугар хайалар. Тыалар сирин 40 % ылаллар.
 Иэнэ: 7,600 км²
 Үрдүкү чыпчаала: Чугуш хайа (3,238 м)

 Кэм зоната 

Адыгея Москва кэм зонатыгар (MSK/MSD) баар. UTC уларыйыыта +0300&nbspMSK)/+0400&nbspMSD).

 Өрүстэр 
 Кубань өрүс
 Белая өрүс
 Чохрак өрүс
 Дах өрүс
 Фарс өрүс
 Ходз өрүс
 Киша өрүс
 Большая Лаба өрүс
 Псекупс өрүс
 Пшиш өрүс
 Сахрай өрүс

 Күөллэр 
Республикаҕа улахан күөллэр суохтар. Уу хаайар сирдэр:
 Краснодарское
 Октябрьское
 Шапсугское
 Щитское

 Хайалар 
 Чугуш хайа (3,238 м)
 Фишт хайа (2,868 м)
 Оштен хайа
 Псеашхо хайа
 Шепси хайа

 Сир баайа 
Республика ниэбинэн уонна айылҕа гааhынан баай. Атын сир баайдара кыhыл көмүс, үрүҥ көмүс, вольфрам уонна тимир.

 Килиимэтэ 

 Тохсунньу орто температурата: −0,5 °C
 От ыйын орто температурата: +23 °C
 Сөҥүү орто таhыма: 70 см

 Устуоруйата 

Адыыгтар хотугулуу арҕаа Хапхаас төрүт олохтоохторо буолаллар, XIII үйэттэн ыла черкестар диэн биллэллэр.

АСФСР састаабыгар киирэр Адыыг автоном уобалаhа от ыйын 27, 1922 тэриллибитэ.

 Дьоно 
Олохтоохторун ахсаана — 442,7 тыh. киhи. (2006), куорат олохтоохторо — 52,6 % (2006). Дьон чиҥэ — 56,8 киhи/км² (2006).

Өрөспүүбүлүкэҕэ 80-тан тахса омук олорор. 2002 сыллааҕы Арассыыйа олохтоохторун сурутуутунан, өрөспүүбүлүкэ омуктара:
Омук 2008 сыллааҕы ахсаана, тыh. (* )Нууччалар 275,2 (62,4 %)Адыыгтар 114,2 (25,9 %)Эрмээннэр 15,5 (3,5 %)Украиннар 8,9Курдар 4,0Татаардар 3,6Түрктэр 3,6Сыгааннар 2,0Беларустар 1,8Гириэктэр 1,7Азербайдьаннар 1,5Ниэмэстэр 1,2Чеченнар 1,1

 Олохтоох пууннар 

Олохтоох пуун Олохтоохторун ахсаана (2008), тыh.Майкоп 152,2Яблоновский 25,8Энем 18,2Гиагинская 15,0Адыгейск 12,3Ханская 11,1Тульский 10,3Красногвардейское 9,0Кошехабль 7,7Каменномостский 7,3Дондуковская 6,5Краснооктябрьский 5,4Тахтамукай 5,2

 Администрациянан араарыыта 

Куораттар:
 Адыгейск
 Майкоп

Муниципальнай оройуоннар:
 Гиагинская оройуона
 Кошехабль оройуона
 Красногвардейское оройуона
 Майкоп оройуона
 Тахтамукай оройуона
 Теучежскай оройуона
 Шовген оройуона

 Экономиката 
Адыгея сайдыылаах индустриялаах уонна тыа хаhаайыстыбалаах республика. Сайдыылаах индустрия салаалара: ас, тыа, мас таҥастааhына уонна кумааҕы, массыына оҥоруута уонна металл чочуйуута.

Туhалаах сирдэрин бүтүн иэнэ 781,4 тыh. гектар (1998), онтон 244,7 гектары хорутуллар сирдэр ылаллар. Олохтоох тыа хаhаайыстыбатын салаалара үүнээйи үүннэриитэ, чооску, хой, көтөр уонна сылгы иитиитэ.

Республика сиригэр олохтоох авиалиниялар, массыына уонна тимир суол транспорта сайдыылаах. Кубань өрүс аал сырыылаах.

 Үөрэҕирии 
Адыгея икки сүрүн үрдүк үөрэҕирии кииннэрэ Адыгея ил университета уонна Майкоп ил технология университета.

 Бэлиитикэтэ 
Республика сүрүн сокуона — Адыгея Республикатын конституцията.

 Бэлиэ күннэрэ 
 Атырдьах ыйын 1 — Репатрианнар күннэрэ.Adygheya.ru:День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов Adygi.ru:О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны 

 Сигэлэр 
 Адыгея Республикатын официал сайта 

Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ

Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ