Усуйаана улууһа

Усуйаана улууһа (Уус Дьааҥы улууһа) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин хотугу улууһа.

Киинэ — Депутатскай бөһүөлэгэ. Төрүттэммит күнэ-дьыла — 1967 сыл тохсунньу 5 күнэ. Сирин иэнэ — 120,3 тыһ. кв.км. Дьокуускайга диэри ырааҕа: сиринэн — 2068 км; салгынынан — 950 км. 2002 с. биэрэпис көрдөрөрүнэн, олохтоохторун ахсаана: 10,0 тыһ. киһи; ол иһигэр куораттыы тииптээҕэр — 5,9 тыһ.; тыатыгар — 4,1 тыһ. Нэһилиэнньэтэ 1989 с. — 42,9 тыһ. киһи эбит. Национальнай састааба: сахата — 37,6 %; нууччата — 35,4 %; эбээнэ — 10,6 %; эбэҥ-китэ — 0,5 %; юкагира — 0,3; атыттар — 15,6 %.

Улуус Саха сирин хоту өттүгэр Хотугу полярнай эргимтэ кэннигэр тайаан сытар. Сирин ньуура араас: хайалаах уонна дэхси. Хоту өтгө — Дьааҥы-Индигир намтал сирэ, хоту өттө — Силээннээх, Иргичээн сис хайалара. 

Тохсунньу ыйга орто температура −32…-40 кыраадыс тымныы, от ыйыгар +4…+17 кыраадыс сылаас. Сыл устата хоту өттүгэр 150—200 мм, соҕуруутугар 250—300 мм сөҥүү түһэр. Бөдөҥ өрүстэрэ — Дьааҥы, Омолой, Чондон уо.д.а. Элбэх күөллээх, ол иһигэр Буустаах баар.

Улууска сиртэн хостонор баайтан кыһыл көмүс, хорҕолдьун, вольфрам, ртуть, сибиньиэс, сыыҥка, бороҥ чох бааллар.

Оройуоҥҥа 10 муниципальнай тэриллии баар.

Усуйаана экономикатыгар сүрүн оруолу промышленность — көмүһү (урут), хорҕолдьуну хостооһун ылар, маны таһынан балык собуота (суох буолбута ыраатта), олохтоох промышленность тэрилтэлэрэ бааллар.

Тыа хаһаайыстыбатыгар сүрүн дьарыктара дьиэ табатын иитиитэ, балыктааһын. Ынах сүөһүтүн көрүү (Силээннээххэ), кырсаны бултааһын (Дьүкэгиир) балай да сайдыбыттар.

 Устуоруйата 
1959 сыллаахха ыам ыйын 7 күнүгэр Усуйаана оройуонун суох гынар туһунан Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн уурааҕа тахсыбытаПостановление Президиума Верховного Совета ЯАССР “Об упразднении Учурского и Усть-Янского районов Якутской АССР”, сирдэрэ Үөһээ Дьааҥы оройуонугар холбоммуттара,  Омолой сэбиэтэ Булуҥ оройуонугар бэриллибитэ.

Кэлин оройуон хат сөргүтүллүбүтэ.

 Демография 

500px|thumb|left|Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана
Хос быһаарыы:
¹1939, 1959 уонна 1970 сыллааҕы биэрэпискэ Дьааҥы улууһуттан Усуйаанаҕа тиксибит бөһүөлэктэр уонна нэһилиэктэр нэһилиэнньэлэрин сууммалара көрдөрүллүбүт.
500px|thumb|right|2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн омуктар өлүүлэрэ

 Администрацияларынан араарыы 
400px|thumb|right|Усуйаана улууһун каартата

 Улуус иһинээҕитэ#Бөһүөлэктэр
уонна нэһилиэктэрКииннэрэКыра
сэлиэнньэлэрУлуус
кииниттэн,
кмПочта
индексаНэһилиэнньэ
ахсаана

(2007 сыл)1Депутатскай бөһүөлэкулуус киинэ  0  3 2002Уус Куйга бөһүөлэк  224 1 5003Нижнеянскай бөһүөлэк  602 5004ХаһаачыйаХаһаачыйа Кириэс451 1 5065СилээннээхСайылыкБуур хаайбыт 120 9216ТуматТумат  656 5347ОмолойХайыр 498 4648УсуйаанаУсуйаана 486 3169УйаандьыУйаандьы 60 12710ДьүкээгирДьүкээгир 798 123Барыта        9 191

 Быраҕыллыбыт бөһүөлэктэр 
 Власово,
 Кулар,
 Северный,
 Энтузиастов,
 Тэҥкэли.

 Биллэр көстөр дьоннор 
Өтүөс кулуба,Дьэргэли,Ильковскай Көстөкүүн Уоһукабыс,Захаров Ньукулай Хабыраллабыс, Дьяконов Владимир Александрович,Федоров Павел Иванович,Михайлов Владимир Николаевич,Дьяконов Сэмэн,Федоров Георгий Николаевич,Горохов Сэмэн Баһылайабыс,Аммосова Матрёна Ивановна,Быканов Прокопий Иннокентьевич,Колесов Ньукулай Саабыс,Ребров Иван Климентьевич,Григорьев Владимир Афанасьевич,Ильковскай Көстөөкүүн Көстөкүүнэбис,Слепцов Софрон Николаевич,Стрижев Петр Михайлович,Полушкин Григорий Николаевич

 1930 сыл балаҕан ыйын 14 күнүгэр төрөөбүтэ Горохов Семен Васильевич — саха чулуу кырсаһыта, Социалистическай Үлэ Геройа.

 Үөрэҕирии 

Категория:Саха сирин улуустара