1868

1868 сыл.

 Туох буолбута 
 Тохсунньу 3 — Дьоппуоҥҥа император былааһа сөргүтүллүбүт (Мэйдзи реставрацията).
 Кулун тутар 6 — Дмитрий Менделеев Россия химия уопсастыбатыгар Периодтаах таабылын бастакы барылын көрдөрбүт.
 Муус устар 11 — Японияҕа сёгунаты суох гыммыттар: урукку сегун Токугава Ёсинобу Эдо бөҕөргөтүүтүн импэрээтэр сэбилэниилээх күүстэригэр арыйан биэрбит.

 Бэс ыйын 23 — Америкаҕа Кристофер Лэтем Шоулз бэчээттиир массыыҥканы айбыт. Кини сотору кэминэн түргэнник бэчээттииргэ табыгастаах QWERTY-клавиатураны айбыта.
 Бэс ыйын 28 — Бухара эмирэ бэйэтин Арассыыйа вассаалынан билиммит.

 От ыйын 17 — Япония киинэ Киото куораттан Токиоҕа көспүт.

 Сэтинньи 18 — учуонай Дмитрий Менделеев көҕүлээһининэн Нуучча химияҕа уопсастыбата тэриллибит.
 Сэтинньи 1 — Дьокуускай епискоба Үөһээ Дьааҥыга уонна Халыма уокуруктарыгар айаҥҥа туруммут. Бу сырыытыгар таҥараһыт аара баар таҥара дьиэлэрин туруктарын, үлэлэрин-хамнастарын көрүтэлээн ааспыт.

 Төрөөбүттэр 
 Кулун тутар 28 — Максим Горькай, нуучча сэбиэскэй суруйааччыта (өлб. 1936).
 Ыам ыйын 19 — Николай Александрович Романов, Россия императора, Александр III уола.

 Бэс ыйын 10 — Виктор Курнатовскай — өрөбөлүссүйэниэр, Латвияҕа төрөөбүт нуучча бастакы марксистарыттан биирдэстэрэ, Дьокуускайга көскө олорон сэбилэниилээх өрө турууну тэрийэ сатаабытын иһин Забайкальеҕа хаатыргаҕа ыытыллыбыта.
 Бэс ыйын 16 — Виктор Курнатовскай — өрөбөлүүссүйэни тэрийээччи, Дьокуускайга көскө сылдьан 1904 сыллаахха Романовка диэн устуоруйаҕа биллибит сэбилэниилээх утарсыыны тэрийбитэ.

 Атырдьах ыйын 10 — Ху́го Э́ккенер (ниэм. Hugo Eckener; 14.8.1954 өлб.) — ньиэмэс салгыҥҥа көтөөччүтэ (воздухоплаватель). 1929 сыллаахха кини салайар дирижабла Дьокуускай үрдүнэн көтөн ааспыта, оччотооҕу куораты салгынтан киинэҕэ устубута.

 Алтынньы 4 — Петр Афанасьев — түмэт диэйэтэлэ, саха бастакы үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, Дүпсүн улууһун кулубата, "Сахалар сойуустарын" тэрийсээччи. Cири хорутан бурдук, оҕуруот ыһыытын пропагандалаабыт, тыа хаһаайыстыбатыгар аналлаах техниканы маҥнайгынан боруобалаан дьон туһанарыгар холобур буолбут. Ону кытары сири нүөлсүтэр соруктаах Саха сиригэр бастакы аһыллар-сабыллар быһыты туттарбыт уонна кыыл-сүөл түмэлин арыйан үлэлэппит киһи.

 Абрамов Николай Алексеевич — Кынат (1868—1941), биллиилээх олоҥхоһут.
 Бурнашев, Иннокентий Иванович — Тоҥ Суорун (1868—1945), олоҥхоһут, норуот ырыаһыта.

 Өлбүттэр 
 Олунньу 29 — Джоаккино Антонио Россини, итальянскай композитор (төр. 1792).
 Бэс ыйын 1 — Джеймс Бьюкенен, АХШ президенэ 1857—1861 сс. (төр. 1791).
 От ыйын 16 — Дмитрий Писарев, нуучча литэрэтиирэтин кириитигэ (1840 төр.). XIX үйэ 60-с сылларыгар нуучча литэрэтиирэтигэр Бүлүү куоракка көскө олорбут Чернышевскай уонна Добролюбов кэннилэриттэн үһүс улуу кириитик.

 Быһаарыылар 

*