Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ

Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ (Нууччалыы: Республика Карелия; Кареллыы: Karjalan tazavaldu; Финныы: Karjalan tasavalta; Вепстыы: Karjalan Tazovaldkund) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Петрозаводскай.

1922 сыллаахха бэс ыйын 8 күнүгэр тэриллибитэ.

 Географията 
Өрөспүүбүлүкэ Арассыыйа Федерациятын хотугулуу арҕаатыгар, Үрүҥ уонна Балтик байҕаллар икки ардыларынааҕы сирдэригэр баар. Үрүҥ байҕал кытылын линията 630 км.

 Иэнэ: 180 520 км2
 Кыраньыыссалара:
 ис: Мурманскай уобалаhа (Х), Архангельскай уобалаhа (И/СИ), Вологда уобалаhа (СИ/С), Ленинград уобалаhа (С/СА)
 тас: Финляндия (СА/А/ХА) (кыраньыысса уhуна: 723 км)
 уу: Үрүҥ байҕал (Х/ХИ/И), Онега (СИ), Ладога (СА)
 Үрдүкү сирэ: 576 м, Нуорунен чыпчаала.

 Өрүстэр 
Карелияҕа 27,000 кэриҥэ өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ:
 Водла (Vodlajoki, 149 км)
 Кем (Kemijoki, 191 км)
 Ковда (Koutajoki)
 Шуя (Suojoki)
 Суна (Suunujoki)
 Выг (Uikujoki)

 Күөллэр 
Карелияҕа 60,000 кэриҥэ күөл баар. Ладога (Финныы: Laatokka) уонна Онега (Ääninen) Эуропа ордук улахан күөллэрэ. Атын күөллэрэ:
 Ньюкозеро (Nuokkijärvi)
 Пьяозеро (Pääjärvi)
 Сегозеро (Seesjärvi)
 Сямозеро (Säämäjärvi)
 Топозеро (Tuoppajärvi)
 Выгозеро (Uikujärvi)

 Сирин баайа 
Өрөспүүбүлүкэ сирин улахан өттө (148,000 км², эбэтэр 85%) тыа.

Сирин баайа: тимир урудаата, алмаас, ванадиум, молибден уо.д.а.

 Климата 
Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ Атлантик континентал климат зонатыгар баар. Тохсунньу орто температурата -8.0 °C, от ыйын гиэнэ +16.4 °C. Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма 500-700 мм.Карельскай сайынын уратылара

 Дьоно 
 Олохтоохторун ахсаана: 716,281 (2002)
 Куорат олохтоохторо: 537.395 (75.0%)
 Тыа сирин олохтоохторо: 178,886 (25.0%)
 Эр дьон: 331,505 (46.3%)
 Дьахталлар: 384,776 (53.7%)
 Орто саас: 37.1

 Омуктар:
 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002 Нууччалар 153,967 (57.2%) 296,529 (63.2%) 412,773 (62.7%) 486,198 (68.1%) 522,230 (71.3%) 581,571 (73.6%) 548,941 (76.6%) Кареллар 100,781 (37.4%) 108,571 (23.2%) 85,473 (13.0%) 84,180 (11.8%) 81,274 (11.1%) 78,928 (10.0%) 65,651 (9.2%) Беларустар 555 (0.2%) 4,263 (0.9%) 71,900 (10.9%) 66,410 (9.3%) 59,394 (8.1%) 55,530 (7.0%) 37,681 (5.3%) Украиннар 708 (0.3%) 21,112 (4.5%) 23,569 (3.6%) 27,440 (3.8%) 23,765 (3.2%) 28,242 (3.6%) 19,248 (2.7%) Финнар 2,544 (0.9%) 8,322 (1.8%) 27,829 (4.2%) 22,174 (3.1%) 20,099 (2.7%) 18,420 (2.3%) 14,156 (2.0%) Вепстар 8,587 (3.2%) 9,392 (2.0%) 7,179 (1.1%) 6,323 (0.9%) 5,864 (0.8%) 5,954 (0.8%) 4,870 (0.7%) Атыттар 2,194 (0.8%) 20,709 (4.4%) 29,869 (4.5%) 20,726 (2.9%) 19,565 (2.7%) 21,505 (2.7%) 25,734 (3.6%)

 Олохтоох пууннар 

 5 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар Тохсунньу 1 2009 туругунан, https://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/    Петрозаводск
  269 207
   Суоярви
  10 924

    Кондопога
  33 554
   Надвоицы
  10 322

    Сегежа
  32 631
   Пудож
  9 730

    Костомукша
  29 995
   Олонец
  9 225

    Сортавала
  19 484
   Лахденпохья
  8 167

    Медвежьегорск
  15 496
   Лоухи
  5 257

    Кемь
  13 448
   Калевала
  5 303

    Питкяранта
  12 816
   Пиндуши
  5 134

    Беломорск
  11 776




 Экономиката 
Олохтоох айылҕа баайдарын туттар индустрия салаалара: мас, маhы таҥастыыр, кумааҕы, хара металлургия уонна тутуу материалларын индустриялара.

Кэлии ресурстары туттар салаалар: массыына оҥоруута, өҥнөөх металлургия.

 Бөдөҥ хампаанньалар 

 «Авангард»
 «Вяртсильский метизный завод»
 «Карельский окатыш»
 «Карелэнерго»
 «Кондопога»
 «Ляскельский бумажный завод»
 «Петрозаводскмаш»
 «Онежский тракторный завод»
 «Сегежский ЦБК»
 «Суоярвская картонная фабрика»
 Целлюлозный завод «Питкяранта»

 Политиката 

 Култуурата 
Аан дойдутааҕы биллиилээх Калевала диэн карел-финн эпоhа.

 Карелия бэлиэ күннэрэ 
 Бэс ыйын 8 — Өрөспүүбүлүкэ күнэ

 Быһаарыылар 

Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ

Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ