1910

1910 сыл.

 Туох буолбута 
 Тохсунньу 
 Тохсунньу 13 — Нью-Йоркка аан дойду устуоруйатыгар бастакы аһаҕас араадьыйа эфирэ буолбут. Метрополитен-операттан Cavalleria rusticana уонна Pagliacci диэн опералар тыыннаах толоруулара трансляцияламмыттар.

 Олунньу 
 Олунньу 6 — Аатырбыт атыыһыт Николай Эверстов — Сэрбэкэ 50 тыһыынча солкуобайы уган Куорат общественнай баанын арыттарбыт.

 Кулун тутар 
 Кулун тутар 3 — түүр тылларын аатырбыт чинчийээччитэ Сергей Малов Кытай Ганьсу провинциятыгар Алтун йаруг диэн ааттанар былыргы уйгуурдуу суруллубут буддизм итэҕэлин толору тиэкиһин булбут.
 Кулун тутар 8 — Социалистыы Интернационал (Копенгаген) быһаарыытынан кулун тутар 8 күнэ Аан дойдутааҕы дьахтар күнүнэн биллэриллибит.
 Кулун тутар 10 — Кытайга кулуттааһын бобуллубут.
 Кулун тутар 28 — Францияҕа бастакы ууттан көтөр уонна ууга түһэр Fabre Hydravion гидросамолету Анри Фабр көтүппүт.

 Муус устар 11 
 Муус устар 11 — Дьокуускайга ибир ардах түспүт.

 Бэс ыйа 
 Бэс ыйын 25 — Парижка Игорь Стравинскай «Жар-птица» балетын премьерата буолбут, бу балет композиторга биллиини аҕалбыта.
 Бэс ыйын 27 — III Дуума Столыпин суруйбут аграрнай сокуоннарын бигэргэппит.

 От ыйа 
 От ыйын 30 — Арассыыйа Импиэрийэтин бөдөҥ бааннарыттан биирдэстэрэ Нуучча-Азия баанын устааба бигэргэммит. Дьокуускайга филиаллаах этэ. Дьиэтэ билигин да Киров уулуссатыгар турар.

 Атырдьах ыйа 
 Атырдьах ыйын 22 — Дьоппуон Кэриэйэни аннексиялаабыт. Бу оккупация кэмигэр Кэриэйэ экэниэмикэтэ сайдыбыта, дьон олоҕун уһуна 23,5 сылтан 43-кэ диэри уһаабыта, начаалынай үөрэҕирии киллэриллибитэ биллэр. Ол эрэн дьоппуоннар ассимиляция бэлиитикэтин ыыппыттара эмиэ биллэр, холобура, кэриэй дьонун дьопуоннуу аат ылыналларыгар күһэйбиттэр эбит. Оккупация 1945 сыллаахха түмүктэммит.
 Атырдьах ыйын 29 — Дьоппуон-кэриэй 1910 сыллааҕы сөбүлэҥэ (Кэриэйэ Японияҕа холбоһор сөбүлэҥэ) олоххо киирбит, Япония Кэриэйэҕэ былааһы ылбыт.

 Сэтинньи 
 Сэтинньи 18 — сүүһүнэн суфражисткалар Лондоҥҥа дьахтар быыбардыыр быраабын туруулаһан марш оҥорбуттар. Сорохторун полиция кырбаабыта биллэн, былаастар дьон-сэргэ хараҕар мөлтөх туруктаммыттара.
 Сэтинньи 20 — Миэксикэҕэ былаас утары өрө туруу буолбут. Бу түмүгэр генераал Порфирио Диас былааһа сууллубут, кини оннугар Франсиско Мадера бэрэсидьиэн буолбут. Билигин хас сыл аайы бу күн Мексикаҕа Өрөбөлүүссүйэ күнэ бэлиэтэнэр.

 Ахсынньы 
 Ахсынньы 3 — Парижтааҕы автосалоҥҥа айааччы Жорж Клод бастакытын аныгы неон сырдатыытын көрдөрбүт.

 Төрөөбүттэр 
 Оллонов Дмитрий Данилович (1910 - 1983), майор, сэрии кыттыылааҕа.
 Тарабукин Николай Саввич (1910—14.12.1950) — эбээн литературатын төрүттээччитэ, суруйааччы
 Черканов Алексей Николаевич (1910—23.02.1967) — Социалистическай Үлэ Геройа, шахтер.
 Тохсунньу 4 — Дуткин Петр Иванович (04.01.1910—1973) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
 Тохсунньу 6 — Мария Бурцева — саха бастакы идэтийбит суруналыыс дьахтара, «Кыым» хаһыакка үлэлээбитэ.

 Кулун тутар 23 — Акира Куросава — аатырбыт киинэ режиссера.

 Муус устар 2 — Виктор Стрельцов, Саха Сиригэр Алдан көмүһү хостуур бириискэлэригэр үлэлии сылдьан 1941 сыллаахха Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1943).
 Муус устар 16 — Всеволод Дадыкин (1910—1977), үүнээйини чинчийбит биолог учуонай, 1952—1957 сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин салайааччыта.

 Муус устар 16 — Дадыкин Всеволод Петрович (1910 - 1977), учунай, сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин салайааччыта.

 Ыам ыйын 10 — Ньурба Куочай нэһилиэгэр Александровка сэлиэнньэҕэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Николай Чусовской (26.07.1977 өлб.) төрөөбүт.  ЯНВШ-ны бүтэрэн баран онно сулууспалаабыт, онтон Омскайдааҕы байыннай училищеҕа үөрэммит. Аҕа дойду улуу сэриитигэр 1945 сыллаахха аатырбыт Зеелов үрдэллэрин ылыыга аата-суола сураҕырбыта. Майор Чусовской сатабыллаах хамаандалааһынынан батальона өрүһү туораан, уулуссаҕа кыргыһыылар түмүктэригэр Зеелов куораты ылбыта.

 От ыйын 5 — Чурапчыга Прокопий Гуляев (1978 өлб.) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, горняк.
 От ыйын 26 — Семен Яковлев — Биллиилээх иннэһит, Сунтаар улууһун бочуоттаах гражданина, доруобуйа харыстабылыгар эҥкилэ суох 65 сыл үлэлээбит тыа фельдшерэ.
 От ыйын 27 — Петр Барашков (21.03.1990 өлб.) — саха тылын фонетикатын уонна түөлбэ тылын чинчийбит учуонай, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

 Ахсынньы 12 — Григорьев Спиридон Алексеевич (12.12.1910—1986) — саха бастакы театральнай режиссера, РСФСР норуодунай артыыһа.

 Өлбүттэр 
 Муус устар 21 — "Том Сойеры" суруйбут АХШ суруйааччыта Марк Твен

 Ыам ыйын 27 — Роберт Кох, ньиэмэс бырааһа уонна микробиолога, Нобель бириэмийэтин лауреата (1843 төр.)

 От ыйын 24 — Архип Куинджи, худуоһунньук. Ыйы ойуулуурунан аатырар этэ.

 Атырдьах ыйын 13 — Флоренс Найтингейл (1820 төр.), англия сиэстэрэтэ, Кырыым сэриитин (1853—1856) кэмигэр саньытаардар этэрээттэрин тэрийбитэ уонна салайбыта. Кини төрөөбүт күнүгэр аан дойду Сиэстэрэ күнүн бэлиэтиир.

 Сэтинньи 20 — Лев Толстой, (1828 төр.), суруйааччы, нуучча литэрэтиирэтин классига.

Категория:1910