Ыам ыйын 22

Ыам ыйын 22 диэн Григориан халандаарыгар сыл 142-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 143-c күнэ). Сыл бүтүө 223 күн баар.

 Бэлиэ күннэр 
 Саха халандаарынан сайын саҕаланар.
  — Сайылык күнэ
  — Аан дойдуга Хамсыыр харамай эгэлгэтин күнэ (Международный день биологического разнообразия) (A/RES/55/201)ХНТ Генеральнай Ассамблеятын 55-с сиэссийэтигэр Хамсыыр харамай эгэлгэтин Конвенциятын ылыныы кэмигэр биллэриллибитэ (ыам ыйын 22 күнэ 1992 с., Найроби).

  — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ (Соҕуруу уонна Хотугу Йемен холбоһон Йемен Өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэммит).

 Түбэлтэлэр 
 760 — Галлей кометатын сурукка тиһиллибитинэн 14-с төгүл кэтээн көрүү кэмигэр халлаан эттигэ бэйэтин перигелийин ааспыт (ол аата Күҥҥэ ордук чугаһыыр туочукатын).
 1455 — Сент-Олбанс кыргыһыытынан Англияҕа Аалай уонна Үрүҥ Розалар сэриилэрэ (1455—1485) саҕаламмыт. Кыргыһыыны герцог Йоркскай сэриитэ кыайбыт уонна Англия хоруолун Генрих VI билиэн ылбыт.
 1856 — Москубаҕа Третьяковскай галерея тэриллибит.
 1862 — Арассыыйа импиэрийэтигэр «Хайа биистэрин бүтэһиктээхтик бас бэриннэрэргэ … Хапхаас сиһин арҕаа өттүгэр Кубаан казаактарын уонна Арассыыйа атын олохтоохторун олохсутар туһунан» балаһыанньа тахсыбыт.
 1863 сыллаахха ыам ыйын 22 (эргэ истиилинэн ыам ыйын 10) күнүгэр Дьокуускайы улахан халаан уута ылбыт. Бастаан куорат соҕуруулуу-арҕаа өттө ууга барбыт. Икки хонугунан намыһах сиргэ турар дьиэлэр сарайдарыгар диэри ууга барбыттар, даллар отой көстүбэт буолбуттар.
 1927 — Кытайга Синиин куоратын таһыгар 8.3 магнитудалаах улахан сир хамсааһына буолбут. Манна 200 тыһыынчаттан тахса киһи өлбүт, онон аан дойду историятыгар саамай алдьатыылаах сир хамсааһыннарыттан биирдэстэрэ буолар.
 1939 — Аан дойду Иккис сэриитэ: Германия уонна Италия Ыстаал паакта диэн ааттаммыт сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар.
 1940 — ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн ыйааҕынан кыһыл көмүс «Сиэрпэ уонна Молот» мэтээл олохтоммут — Социалистыы Үлэ Дьоруойун бэлиэтэ.
 1943 — Иосиф Сталин Коминтерны ыспыт.
 1947 — Тымныы сэрии: Туурсуйаҕа уонна Грецияҕа көмөлөһөр туһунан Трумэн доктрината олоххо киирбит.
 1950 — Кытай бырабыыталыстыбата Тибиэккэ хомуньуустуу былаас олохтонор түгэнигэр автономия биэриэх буолбут.
 1952 — Саха АССР Миниистирдэрин сэбиэтэ "Дальстройга 200 аты уонна 30 тыһыынча табаны атыылыырга" уураах ылбыта.
 1960 — "Улуу Чиили сирин хамсааһына" — 9.5 магнитудалаах аан дойду историятыгар саамай модун күүстээх сир хамсааһына буолбут. Мантан үөскээбит цунами Соҕуруу Америка кытылыттан Чуумпу акыйаан бары муннугар диэри тиийбит.
 1972 — Ричард Никсон Москубаҕа тиийбит. ССРС-ка сылдьыбыт АХШ иккис бэрэсидьиэнэ буолбут.  
 1982 — Баасктар сирдэригэр Иккис коррика ыытыллыбыт - бааск омук тылын өйүүр эстафета. Манна бааск омуктар олохсуйбут сирдэринэн 2 нэдиэлэ тухары тохтоло суох дьон уларытыһа-уларытыһа сүүрэр. Ким да кыайыылаах аатырбат. Бырааһынньык курдук буолар.
 1990 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ үс киһиэхэ туттарыллыбыт: суруйааччы Рафаэль Баҕатаайыскайга, композитор Валерий Кацка, бэйиэт Михаил Тимофеевка.
 1990 — Microsoft хампаанньа Windows 3.0 программаны таһаарбыт.
 2021 — Кытай Ганьсу провинциятыгар 21 сүүрүк спортсмен 100 килэмиэтирдээх  ультрамарафон кэмигэр тымныы тыал түһэн тоҥон өлбүттэр. Чжу Кэмин диэн хой көрөөччү элбэх тоҥон нэһиилэ хамсыыр буолбут сүүрүгү өлөр өлүүттэн быыһаабыт, 6 өйүн сүтэрбит киһини хайа хаспаҕар илдьэн ириэрбит.

 Төрөөбүттэр 
 1859 — Артур Конан Дойль (1930 өлб.), Англия аатырбыт суруйааччыта, Шерлок Холмс туһунан сэһэннэри айбыт киһи.
 1890 — Эдьигээн улууһун Хатыҥ нэһилиэгэр эбэҥки дьиэ кэргэнигэр 117 сааһыгар диэри олорбут уһун үйэлээх Саха сирин олохтооҕо Варвара Семенникова төрөөбүт.
 1906 — билиҥҥиннэн Үөһээ Халымаҕа Нээлэмнэй остуойба аттынааҕы Оттуур Күөл диэн сиргэ Николай спиридонов - Тэки Одулок   (17.03.1938 өлб.) — бастакы дьүкээгир суруйааччыта, учуонайа.
 1921 — Үөһээ Бүлүү Оҥхойугар оһуохайдьыт, тойуксут Николай Егоров - Нукутта.
 1939 — Өлүөхүмэ Кыыллааҕар Зоя Корнилова — саха бэлиитигэ, СӨ Госдуумаҕа дьокутаата, Ил Түмэн дьокутаата, экономика билимин хандьыдаата.

 Өлбүттэр 
 1885 — француз суруйааччыта Виктор Гюго.

 Итэҕэлгэ 
Ыам ыйын 22 күнэ — Араан Арчы хотун орто дойду түөрт бадьыр баҕанатыгар сүр сардаҥатын түһэрэр кэмэ.

Өбүгэлэрбит этэллэринэн түөрт бадьыр баҕана Орто дойду түөт саҕаҕын тутан тураллар.
Арчы — сүр сардаҥата.
Оттон Араан Арчы хотун — арчыны ыам ыйыгар Орто дойдуга түһэрэр дьөһүөлдьүт.

Бу күн былыр Ыһыахха бэлэмнэнии 40 хонуктаах (эбэтэр 49 хонуктаах - сэттэ төгүл сэттэ) туома салҕанара. Сүрүн туома бүгүн оҥоһуллар эбитэ үһү. Оннук бэлэмнэнэн эрэ баран Улуу Тунаҕы (күн сайыҥҥы туруута, летнее солнцестояние) көрсөллөрө.

Категория:Ыам ыйын 22