1881

1881 сыл.

 Туох буолбута 
 Олунньу 
 Олунньу 24 — Санкт-Петербурга Арассыыйа уонна Кытай ыккардыларыгар Или кыраайын туһунан дуогабар түһэрсиллибит. Икки судаарыстыба Орто Азиятааҕы кыраныыссаларын чопчулаабыттар.

 Кулун тутар 
 Кулун тутар 13 — народоволец Игнатий Гриневицкэй Арассыыйа импиэрийэтин ыраахтааҕытын Александр II өлөрдүү бааһырдыбыт.

 Кулун тутар 13 - ыраахтааҕы Александр III Россияттан көҥүл тахсар уонна Россияҕа көҥүл киирэр туһунан Үрдүкү Көҥүл (Высочайшее разрешение) таһаарар.

 Муус устар 
 Муус устар 12 — Александр III ыраахтааҕы Арассыыйаттан көҥүл тахсары уонна  киирэри көҥүллээбит.

 Ыам ыйа 
 Ыам ыйын 6 — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы Туркменистаан сорҕото).
 Ыам ыйын 11 — Арассыыйа саҥа ыраахтааҕыта Александр III (Александр II уола) монархияны күүһүрдэр манифест таһаарбыт, реформалары тохтотуу саҕаламмыт. Бу докумуон тахсарыгар сүрүн оруолу Синод обер-прокурора Константин Победоносцев ылбыта.

 Атырдьах ыйа 
 Атырдьах ыйын 14 — ыраахтааҕы Александр III «Судаарыстыба куттала суох буолуутун уонна уопсастыба чуумпуруутун хааччыйар миэрэлэр тустарынан балаһыанньаны» бигэргэтэн, күбүрүнээтэрдэргэ киэҥ былааһы биэрбитэ. Ол курдук күбүрүнээтэр хаһыаттары сабар, атыы-эргиэн уонна промышленность тэрилтэлэрин, үөрэх тэрилтэлэрин үлэлэрин тохтотор, земстволары уонна куорат дуумаларын үлэлэрин быстах кэмҥэ тохтотор бырааптаммыта. Бу балаһыанньа 1917 сыллаахха дылы үлэлээбитэ.

 Алтынньы 
 Алтынньы 13 — Аныгы сөргүтүллүбүт иврит тылынан бастакы кэпсэтии буолбут. "Аныгы иврит аҕата" Элиэзер Бен-Йехуда доҕотторун кытары кэпсэппит. Сотору кэминэн дьэбириэйдэр Палестинаҕа көһүүлэрэ саҕаламмыта, онно тиийбит дьон урукку тылларыттан аккаастанан саҥа сөргүтүллүбүт иврит тылыгар көспүттэрэ. Билигин иврит — Израиль судаарыстыбаннай тыла.

 Төрөөбүттэр 
 Кулун тутар 12 — Мустафа Кемаль Ататюрк, аныгы Турция судаарыстыбатын төрүттээччитэ (бу күн төрөөбүтүн туһунан сорох чинчийээччилэр этэллэр, ол эрээри бэйэтэ хаһан төрөөбүтүн чопчу билбэт буолан ыам ыйын 19 күнүгэр бэлиэтиир эбит). Ататюрк — ол аата туурактар аҕалара — диэн ааты кэлин иҥэриммит.

 Ыам ыйын 4 — Александр Керенскэй (1970 өлб.), Арассыыйа бэлиитикэтин уонна түмэтин дьайыксыта, Быстах кэмнээҕи бырабыыталыстыба бэрэстээтэлэ.

 Ыам ыйын 19 — Мустафа Кемал Ататүрк, Түркийэ Республикатын төрүттээччитэ уонна бастакы президенэ.

 Балаҕан ыйын 25 — Лу Синь (1936 өлб.) — литература сайдыытыгар уонна Кытай XX үйэ общественно-политическай олоҕугар улахан сабыдыалы оҥорбут Кытай суруйааччыта. Кытай аныгы литературатын олохтооччутунан ааҕаллар. Саамай биллэр айымньылара: «А-Кью туһунан дьиҥнээхтик», «Иирээки күннүгэ».

 Балаҕан ыйын 29 — Лудвиг фон Мизес, экономист

 Өлбүттэр 
 Олунньу 9 — Федор Достоевскай — нуучча кылаассык суруйааччыта, бөлөһүөк. Кини айымньыларыгар "үтүөнү оҥороору куһаҕаны оҥоруохха сөп дуо?" диэн ыйытыыны туруорбута билигин да аан дойду дьонун долгутар.

*