Ахсынньы 12

Ахсынньы 12 диэн Григориан халандаарыгар сыл 346-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 347-c күнэ). Сыл бүтүө 19 күн баар.

 Бэлиэ күннэр 
  — Дойдулар ардыларынааҕы нейтралитет күнэ. Нейтралитет аан дойдутааҕы күнэ. Международный день нейтралитета (A/RES/71/275)
  — Доруобуйа харыстабылын өҥөтүн дьоҥҥо барытыгар тиэрдии аан дойдутааҕы күнэ.  Доруобуйа харыстабылын тиһигин өҥөтүнэн дьон бары хабыллыыларын аан дойдутааҕы күнэ. Международный день всеобщего охвата услугами здравоохранения (A/RES/72/138)

  — Арассыыйа Конституциятын күнэ
  — Таможня уорганнарын үлэһиттэрин күнэ
  — Нейтралитет күнэ
  —  Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ

 Түбэлтэлэр 
 627 — Ниневия аттынааҕы кыргыһыы — Византия уонна Персия ыккардыларынааҕы сэрии сүрүн кыргыһыыта. Риим импиэрийэтэ уонна Перс импиэрийэтэ 400 сыл тухары тохтуу-тохтуу күөдьүйбүт сэриилэриттэн бүтэһиктэрэ. Византия кыайан Кыра Азияны перстэртэн көмүскээбитэ.
 1796 — Арассыыйаҕа «О новом разделении государства на губернии» диэн Ыраахтааҕы уурааҕа тахсыбыт. Ол уурааҕынан 1797 сыл кулун тутарыгар Иркутскай наместничество күбүөрүнэ буолбут, уобаластар, ол иһигэр Саха уобалаһа, — уезд буолбуттар, уездтар комиссарство буолбуттар.
 1905
 Новороссия өрөспүүбүлүкэтэ баар буолбут.
 Харьковка Артём диэн хомуньуус салалтатынан сэбилэниилээх өрө туруу саҕаламмыт.
 1911 — Оччотооҕу Британия Ииндийэтин киин куората Калькуттаттан Делигэ көһөрүллүбүт.
 1912 — Дьокуускайга Бирикээсчиктэр кулууптарыгар Лев Толстой "От ней все качества" диэн пьесатын сахалыы туруорбуттар.
 1919 — Деникин сэриитин кыһыллар Харьковтан үүрбүттэр.
 1939 — Фиин аармыйата сэбиэскэй аармыйа сэриилэрин Толваярви аттынааҕы кыргыһыыга кыайбыт.
 1941 — Солнечногорскай уонна Сталиногорскай ньиэмэстэртэн босхоломмуттар.
 1974 — Саха АССР Миниистирдэрин сэбиэтэ «О мерах по дальнейшему улучшению племенного дела в коневодстве» диэн уураах таһаарбыт.
 1979 — Соҕуруу Кэриэйэҕэ байыаннай переворот буолбут. Генерал Пак Чон Хи өр сыллаах диктатууратын кэнниттэн гражданскай киһи дойдуну салайыыта уһаабатах, байыаннайдар былааһы бэйэлэригэр төттөрү ылбыттар.
 1993 — Бүттүүн норуот референдумун быһаарыытынан Арассыыйа Конституцията ылыллыбыт.
 1993 — Ил Түмэн бастакы састаабыгар 56 дьокутаат талыллыбыт: Өрөспүүбүлүкэ палаататыгар — 35, Бэрэстэбиитэллэр Палааталарыгар — 21.
 2012 — Хотугу Кэриэйэ Кванмёнсон-3 («Чаҕыл сулус - 3») диэн бастакы спутнигын орбитаҕа бэйэтин ракетатын Ынха-3 («Халлаан Сиигэ - 3») көмөтүнэн таһаарбыт.
 2015 — Климат сылыйыытын хааччахтыыр сыаллаах Киото протоколун оннугар Парижтааҕы сөбүлэҥ түһэрсиллибит. Сөбүлэҥ сүрүн өрүтэ - 2100 сылга диэри аан дойду климатын сылыйыытын 2°С иһигэр тутуу, ол туһугар CO2 эмиссиятын аччатыы. Парижтааҕы сөбүлэҥҥэ дойду барыта кэриэтэ кыттыспыта.

 Төрөөбүттэр 
 1766 — Николай Карамзин — нуучча суруйааччыта уонна устуоруга, ону кытары нуучча тылын реформатора. Нуучча тылыгар француз тылын грамматикатын уонна синтаксиһин хото киллэрэн литературнай нуучча тылын сайдыытыгар сүҥкэн кылааттаах.
 1858 — Өлүөхүмэҕэ Евстратий Зуев, подполковник, Дьокуускай полицеймейстерэ, Дьокуускай олохтоох хамаандатын начаалынньыга, меценат, Дьокуускай аһымал уопсастыбатын (Якутское благотворительное общество) кэмитиэтин чилиэнэ, Импэрээтэр Православнай Палестина уопсастыбатын Дьокуускайдааҕы салаатын чилиэнэ, Түрмэлэр Попечителлэрин кэмитиэтин дириэктэр-сэкиритээрэ, Өлүөхүмэ уокуругун исправнига (1938 с. өлб.)
 1886 — Николай Барамыгин — Өлүөхүмэ оройуонун Энгельс аатынан холкуос биригэдьиирэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
 1910 — Спиридон Григорьев — сахаҕа бастакы идэтийбит тыйаатыр режиссера, 1933—1961 сылларга Саха тыйаатырын уус-уран салайааччыта, сүрүн режиссера, РСФСР уонна Саха АССР норуодунай артыыһа (1986 с. өлб.).
 1915 — Фрэнк Синатра — Америка ырыаһыта уонна артыыһа, «Оскар» бириэмийэтин лауреата, 11 төгүллээх «Грэмми» бириэмийэтин лауреата.
 1918 — Лев Солдатов, Якуталмаз бастакы дириэктэрэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Саха АССР үтүөлээх горняга (1997 с. өлб.).
 1924 — Евдокия Горохова — саха биллиилээх ил уонна уобсастыба диэйэтэлэ, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ (1980—1985), Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2004). 2014 сыллаахха кулун тутар 12 күнүгэр 89 сааһыгар өлбүтэ.
 1928 — Чингиз Айтматов — кыргыыс уонна нуучча суруйааччыта.
 1927 — Мария Канаева — Саха тыйаатырын артыыһа, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.
 1927 — Александра Захарова — педагогика билимин хандьыдаата, доцент.
 1929 — Михаил Федотов, Якутстрой трест болуотунньуктарын биригэдьиирэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Дьокуускайга төрөөбүт.
 1937 — Аркадий Алексеев — саха биллиилээх мелодиһа, ырыаһыт, уопсастыба диэйэтэлэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, Дьокуускай куоратын (1998, тохсунньу 14), Мэҥэ-Хаҥалас улууһун уонна Тойбохой нэһилиэгин (2012) ытык киһилэрэ.
 1938 — Александра Аргунова-Күөрэгэй — Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх 1966 сылтан кэргэнин дойдутугар Исландияҕа олорор саха дьахтара, тыйаатыр үлэһитэ, худуоһунньук, түмэт дьайыксыт. Исландия уонна Дания артыыстарын сойуустарын, Исландия худуоһунньуктарын сойууһун чилиэннэрэ, СӨ худуоһунньуктарын сойууһун ытык чилиэнэ.
 1938 — Дора Васильева — биллэр литературовед, литератураны ырытааччы, тыл үөрэҕин билимин дуоктара. Чинчийиилэрин сүрүн хайысхата - аныгы саха прозатын уонна оҕо уонна эдэр ыччат литэрэтиирэлэрин сайдыыларын кыһалҕалара (2018 с. өлб.).
 1938 — Роман Хобусаров — тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ, Үөһээ Бүлүү улууһун ытык олохтооҕо.
 1981 — Александр Контоев — Белоруссия уонна Россия тустууга, Аан дойду түһүлгэтин үһүс миэстэлээх призёра (2001), Европа чемпионаттарын призера (2002, 2005, 2013), Россия чөмпүйүөнэ (2002). Горнай улууһун Ытык олохтооҕо.

 Өлбүттэр 
 1945 — Петр Драверт — Сибиири чинчийээччи, бэйиэт. 1906—1910 сс. Саха сиригэр көскө сылдьан Кэмпэндээйи тууһун, Өлүөнэ алын тардыытын флоратын уонна фаунатын, Байаан-Күөл уонна Абалаах туустарын үөрэппит. Омскай куоракка 66 сааһыгар ойоҕостотон өлбүт.

Категория:Ахсынньы 12