हसनाम्बामन्दिरम्

हासनम्, कर्नाटकस्य एकं मण्डलमुख्यालयः अस्ति । हासननगरे स्थितं, (नूतनपङ्क्तिमार्गः) हासनाम्बा  इत्यस्याः तीर्थस्थानम् अस्ति । हासनाम्बा नगरदेवता । अतः हासनम् इति नगरस्य नाम ।

१२ शताब्दः उपनायकस्य कृष्णप्पनायकस्य शासनकालः । कृष्णप्पनायकः यदा व्यापारनिमित्तं यात्रार्थं  गच्छति  तदा सः एकं शशं पश्यति । तत् अशुभम् इति मन्यते ।  प्रत्यक्षरूपेण आदिशक्तिस्वरूपिणी उक्तवती - अस्मिन् स्थाने मन्दिरं निर्मीयताम्, अहं हासनाम्बा इति नाम्ना अत्रैव निवसिष्यामि। (११४ क्रि.श. कुदुरुगुन्ड्यां विद्यमानशिलालेखानुसारम्) 

 मन्दिरस्य कथा 
काशी (वाराणसीतः  दक्षिणाभिमुखं प्रति वायुविहारार्थं सप्तमातृकाः अर्थात् ब्राह्मीदेवी, महेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वराही, इन्द्राणी, दुर्गा, चामुण्डी च इत्यादयः आत्रागताः इति प्रतीतिः । तासु वैष्णवी, वाराही तथा इन्द्राणी च  तिसॄणां वल्मीकनिवासस्थानमेव  हसनाम्बामन्दिरम् ।  एकः एव देवः अस्ति, परन्तु आदिमहर्षयः पुरुषः तथा स्त्री इति शक्तिरूपद्वयमपि एकत्वेन दृष्टवन्तः । शक्तिरूपद्वयेषु स्त्रीशक्तिरूपाः एव सप्तमातृकाः ) ।हासननगरस्य हृदयभागे स्थिते देवीकेरे इत्यत्र ब्रह्मीदेवी, केञ्चम्मा देवी तावत् होसकोटे मध्ये निवसतः । आदिशक्तिस्वरूपिणी, मातृस्वरूपिणी हासनाम्बा सिंहासनपुर्याः अधिदेवता - भवतारिणी, असुर संहारिणी, ईप्सितवरप्रदायिनी शक्तिदेवता इति रूपेण जनमानसेषु प्रादुर्भूता अस्ति।

 मन्दिरस्य गर्भगृहं प्रतिवर्षम् एकवारम् उद्घाट्यते 
कृष्णप्पनायकस्य समयात् एव आश्वयुजमासस्य पौर्णम्यनन्तर-गुरुवासरे हासनाम्बामन्दिरस्य उद्घाटनं भवति । तस्मिन् दिने सहस्रशः भक्ताः दर्शनाङ्काक्षित्वेन आगत्य देवीदर्शनं प्राप्नुवन्ति । गर्भगृहे वल्मीके विद्यमाना आदिशक्तिस्वरूपिणी, हासनाम्बायाः पुरतः पूर्वस्मिन् वर्षे प्रज्वालितदीपस्य निर्वापाभावः, पुष्पाणां म्लानाभावः, अर्पिततण्डुलस्य विक्त्तित्तिः च भवति । ईदृशीं विस्मयकारिणीं घटानां दृष्ट्वा सर्वे भक्ताः पूतमनसः भवन्ति ।

एवं वर्षे एकवारं तहसीलदाराः/ आयुक्तविधायकाः इत्यादीनां सान्निध्ये मन्दिरस्य द्वारम् उद्घाट्यते, बालीपड्यम्याः अन्तरस्य तृतीये दिने तेषां सर्वेषां सान्निध्ये देव्याः कृते दीप-तण्डुल-अलङ्कारादिना सहितं द्वारस्य पिधानं  भवति।

दन्तकथा अपि अस्ति; यदा स्नुषा गृहकार्यं त्यक्त्वा देवीं ध्यायति, तदा तस्याः श्वश्रूः देव्याः पुरतः विद्यमानचन्दनस्थालिकां बहिः निष्कास्य स्नुषायाः शिरसि पातितवती । स्नुषा "अम्बा" "हासनाम्बा" इति रोदिति । मां त्राहि मातः" इति सा उद्घोषयति । तस्याः भक्तायाः आक्रन्दनं श्रुत्वा देवी उक्तवती "मम सन्निधौ शिला भव" इति । इह आगतानां सर्वेषां भक्तिसाक्षी भव इति आशासे |

हासनाम्बा देवी तावत् शिष्टाचार- निर्मलभावान्, आचार-विचारान् च दृष्ट्वा अनुगृण्हाति इति प्रतीतिः । भक्ताः वर्षे एकवारमेव देवीदर्शनार्थम् अत्र आगच्छन्ति  । तस्मिन् दिने हासननगरस्य हासनाम्बायाः उत्सवः भवति । आस्तिकानां कृते नयनमनोहरं भवति। 

 बाह्यशृङ्खला 
एक भारत लेख - हासनाम्बा वर्षे एकवारं द्वाराणि उद्घाटयति

 सन्दर्भाः 
१. http://kannada.oneindia.com/news/karnataka/hasanamba-temple-to-be-open-from-november-5-2015-097163.html

वर्गः:के.सं.वि शृङ्गेरीकार्यशाला 2024