एअर् इण्डिया उड्डयनसंख्या १७१

एअर् इण्डिया उड्डयनसंख्या १७१ इत्येषः एकः नियोजितः यात्रिकविमानः आसीत्, यः भारतस्य अहमदाबादविमानपत्तनात् संयुक्त अधिराज्य स्थितं लण्डन् गॅट्विक् विमानपत्तनं प्रति प्रेषितः आसीत्। एषः विमानः विक्रमसंवत् २०८२ ज्येष्ठमासस्य द्वादशे दिनाङ्के, मध्यान्हे १३॰३९ वादने (भारतीयमानदण्डसमयः) उड्डयनानन्तरं द्वात्रिंशद्विनिमेषे पतितः। विमानस्थे २३० यात्रिकेषु २२९ जनाः, तथा १२ कर्मकराः मृत्युमुपगतवन्तः। भूमौ अपि १९ जनाः मृत्युमुपगताः, ६७ जनाः गम्भीररूपेण आहताः च।

एअर् इण्डिया इत्यस्य बोइङ् ७८७–८ ड्रीम्लायनर् इत्याख्यं विमानम् अहमदाबादे बी॰ जे॰ वैद्यकीयमहाविद्यालयस्य छात्रावासखण्डे पतितम्, यः विमानपथात् १॰७ सहस्रमान दूरीस्थः आसीत्। विमानं पूर्णतया विनष्टम्, महाविद्यालयस्य बहवः भवनानि अपि आगातेन च दहनात् च गम्भीररूपेण क्षतिग्रस्तानि। एषा दुर्घटना २०११ तमे वर्षे एषः विमानप्रकारः सेवायां प्रविष्टः इत्यतः प्रथमं प्राणहानिकारिणी दुर्घटना आसीत्।

भारते विमानदुर्घटनान्वेषणब्यूरो (AAIB) इत्यनेन विक्रमसंवत् २०८२ आषाढमासस्य द्वादशे दिनाङ्के प्रकाशिते प्रारम्भिकवृत्ते सूचितम् यत् विमानस्य द्वे उन्नतगगनविमानदत्तलेखकयन्त्रे दर्शयन्ति यत् उड्डयनानन्तरं अल्पे समये इन्धननियन्त्रणस्विचयोः RUN इत्यवस्थायाः CUTOFF इत्यवस्थां प्रति गमनात् उभयोः यन्त्रयोः बलविकर्षणं नष्टम्। पिञ्ज-गमनस्य कारणं न निर्दिष्टम्। एषा दुर्घटना अद्यापि अन्वेषणाधीनम्।

 पृष्ठभूमिः 

 विमानं मार्गश्च 
दुर्घटनायां संलग्नं विमानं बोइङ् ७८७–८ इत्याख्यं, VT-ANB इत्यस्मिन् पञ्जीकरणे स्थितम्, यस्य विमानसंरचनायां ४१,८६८ विमानघण्टाः अभवन्। एषः विमानः बोइङ् एवरेट् यन्त्रशालायां संयोजितः, यत्र दक्षिणकारोलिनायां निर्मिताः किञ्चन शरीरखण्डाः अपि सम्मिलिताः। एषः विमानः एअर् इण्डियायै विक्रमसंवत् २०७० पौषमासे प्रदत्तः। विमानस्य द्वे GEnx-1B70 इत्याख्ये यन्त्रे, ययोः एकस्य २८,००० घण्टाः, अपरस्य ३३,००० घण्टाः परिचालनसमयः आसीत्। उभे यन्त्रे दुर्घटनातः त्रैमासात् पूर्वं स्थापिते।

एअर् इण्डिया इत्यनेन विक्रमसंवत् २०८० तमे वर्षे लण्डन् गॅट्विक् विमानपत्तनं प्रति उड्डयनसेवा आरब्धा। दुर्घटनाकाले, अहमदाबादात् सप्ताहे पञ्चवारे, समग्रे सप्ताहे द्वादशवारं प्रस्थानम् आसीत्।

 यात्रिकाः कर्मकराश्च 
उड्डयनसंख्यायां १७१ विमानस्थे २३० यात्रिकाः, १२ कर्मकराश्च आसन्। यात्रिकेषु १३ बालकाः, तेषु २ शिशवः। कर्मकराणां मध्ये २ वैमानिकौ, १० विमानसेवकाः आसन्। यात्रिक-सूचीपत्रे १६९ भारतीयाः, ५३ संयुक्तअधिराज्य-जनाः, ७ पुर्तगाली-जनाः, १ केनडा-देशीयः च आसन्।

विमानस्य प्रमुखवैमानिकः सुमीत् सभरवाल् इत्याख्यः, वयः ५६ वर्षः, यः १५,६०० विमानघण्टाः सञ्चालितवान्, तेषु ८,६०० घण्टाः बोइङ् ७८७ विमानप्रकारे। प्रथमवैमानिकः क्लैव् कुन्दर् इत्याख्यः, वयः ३२ वर्षः, यः ३,४०० विमानघण्टाः सञ्चालितवान्, तेषु १,१०० घण्टाः बोइङ् ७८७ विमानप्रकारे। कुन्दर् एव उड्डयनं सञ्चालितवान्, सभरवाल् पर्यवेक्षणं कृतवान्।

 इन्धननियन्त्रणपिञ्ज 
बोइङ् ७८७ विमाने द्वे इन्धननियन्त्रणपिञ्ज यन्त्रे, यौ थ्रॉटल् नियन्त्रणमण्डले अन्तर्भूतौ, यौ स्वस्व-थ्रॉटल्-लीवर् अधः स्थिते। पिञ्ज CUTOFF इत्यवस्थां प्रति गमने, तत्क्षणं इन्धनप्रवाहः तस्मिन् यन्त्रे निरुद्धः, यः बलविकर्षणं, विद्युत् शक्तिं, द्रवशक्तिं च नष्टयति। एते पिञ्ज सामान्यतः भूमौ एव यन्त्रारम्भे यन्त्रनिष्क्रमे च प्रयुज्यन्ते। गगने, एते पिञ्ज केवलं आपत्तिकाले एव प्रयुज्यन्ते, यथा यन्त्रे अग्निः वा अन्यद्विकारः। अनवधानगमनं न सञ्जायेत इति, प्रत्येकः पिञ्ज धातु-निरोधक-यन्त्रेण युक्तः, यः पिञ्ज ऊर्ध्वं आकर्ष्य गमनीयः। अतिरिक्ततः, स्विचयोः पार्श्वयोः रक्षणखण्डौ अपि स्थाप्येते।

 दुर्घटनावृत्तान्तः 
लघुचित्रम्|विमानमार्गस्य तथा दुर्घटनास्थलस्य मानचित्रम्

उड्डयनसंख्या १७१ विमानं पूर्णदीर्घायां विमानपथे २३ उड्डयनाय अनुमोदितम्। १३॰३८॰३९ वादने विमानं उड्डयितम्, यत्र ६२ निमेषपर्यन्तं उड्डयनगमनम् अभवत्। तस्मिन् समये पृष्ठवायुः ६ नौट् वेगः (११ किमी/घण्टा), दृश्यता ६ किमी, मेघावरणं नासीत्। विमानस्य ADS-B सञ्चारयन्त्रेण अधिकतमं दाबोन्नतिः ६२५ पादः (१९० मीटर्) सूचितम्। विमानदत्तलेखकदत्तांशे अधिकतमं वायुवेगः १८० नौट् (३३० किमी/घण्टा), गगनस्थसमयः ३२ निमेषाः इत्यपि दृश्यते।

विमानं अहमदाबादनगरे बी॰ जे॰ वैद्यकीयमहाविद्यालयस्य छात्रावासे पतितम्, यः अहमदाबादनागरिकचिकित्सालयेन सम्बद्धः। विमानपथात् १॰७ किमी दूरीस्थले, प्रथमं वृक्षे आघातः, ततः विमानस्य पुच्छभागः भोजनगृहस्य शिखरं स्पृष्टवान्। विमानस्य पंखौ समवस्थौ, नासिकाभागः अष्टदिग्री ऊर्ध्वं प्रवृत्तः, यः पुच्छविभागस्य विच्छेदनं जनयति। विमानं अन्येषु भवनेषु अपि आघातं कृत्वा खण्डशः विनष्टम्। विमानचालनकक्षस्य खण्डः

 सन्दर्भः