दार्चुलामण्डलम्

दार्चुलामण्डलम् नेपालदेशस्य महाकाली अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । खलाङ्गा (महाकालीनगरपालिका) राजधानीरूपेण अस्य क्षेत्रस्य क्षेत्रफलं २,७८२.२८ कि.मी.(१,०७४.२४ वर्गमी.) अस्ति, जनसंख्या (२०११) १३३,२७४ अस्ति ।    देशस्य पश्चिमोत्तरकोणे दार्चुला अस्ति ।

 व्युत्पत्ति 
दार्चुला "दर" (ने:दार) "चुला" (ने:चुला) इति शब्दद्वयेन निर्मितं भवति । डोट्यालीभाषायां दारस्य अर्थः धारः (शिखरः) चुलायाः अर्थः अग्निचूल्हः, शाब्दिकरूपेण त्रिभिः शिलाभिः (अथवा त्रयाणां पर्वतानाम्/पर्वतानां शिखरैः) निर्मितः अग्निचूल्हः इति अर्थः अस्मिन् स्थाने प्रायः सर्वे जनाः त्रिशिलानिर्मिते अग्निचूल्हे पाकं कुर्वन्ति स्म । अपि च अत्र पर्वतशिखराः सन्ति ये त्रिशिला अग्निचूल्हा इव दृश्यन्ते । व्यासऋषिः अत्र त्रिशिखरस्य अग्निचूल्हे स्वभोजनं पचति स्म इति आख्यायिका अस्ति ।

 इतिहास 
कात्युरी-शासनकाले कात्युरी-राज्यस्य पतनस्य राज्यस्य विघटनस्य च अनन्तरं दार्चुला कुमाऊनस्य भागः आसीत्, कुमाऊनः अनेकेषु लघु-राज्येषु विभक्तः अभवत् तथा च अयं प्रदेशः डोटी-राज्यम् इति नाम्ना प्रसिद्धस्य कात्युरी-राज्यस्य अन्तर्गतः अभवत्,[५][६] गोर्खा-महोदयेन १७९० तमे वर्षे[७] डोटी-मण्डलस्य विलीनीकरणं कृत्वा १८८५ तमे वर्षे डोटीमण्डलस्य भागः कृतः ।१८८४ तमे वर्षे अयं बैतडीमण्डलस्य भागः अभवत् बैतडी-दडेल्धुरा-नगरयोः समानाः "बडा-हकीम्" (जिल्लाप्रशासकाः) आसन् अतः तयोः मण्डलयोः संयुक्तरूपेण बैतडी-डेल्धुरामण्डलम् इति उच्यते स्म, यत् १९५६ तमे वर्षे परं समुचितं महाकालीमण्डलं निर्मितम् ।१९५६ तमे वर्षे बैताडीयाः चत्वारि काउण्टीः (थम्स्) पृथक् कृत्वा महाकालीमण्डलस्य उपजिल्ला कृता १९५६ तः १९६२ पर्यन्तं महाकालीमण्डलस्य दडेल्धुरा, बिताडी, चम्बा इति त्रयः उपजिल्हाः आसन् ।

सन् १९६२ तमे वर्षे चम्बा पृथक् पृथक् मण्डले उन्नयनं कृत्वा "दर्चुलामण्डलम्" इति नामकरणं कृतवान् ।

विवरणम्
अत्रापि दर्शनीयम् 

आधाराः

बाह्यानुबंधाः

वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया