हलधरनागः

हलधरनागः , भारतीय-कोशली-सम्बलपुरीभाषी लोककविः, लेखकः, रामकथागायकः च अस्ति । लोककवित्वेन प्रारम्भिकजीवने “भजन-रासरकेली- दलखाई-सजनी” इत्यादीनि पारम्परिकसंबलपुरीगीतानि रचयन्ति स्म, येषां प्रदर्शनं स्थानीयदण्डनाट्ये भवति स्म । महासती उर्मिला, आछिआ, तारा मन्दोदरी, बछर् , सिरिसम्लाई, वीर सुरेन्द्र साए , करमसानी , रसिआ कवि, प्रेमप्रधान इत्यादयः साहित्यिककृतीनां कृते २०१४ तमे वर्षे ओडिशा-साहित्य-अकादमीपुरस्कारः ,२०१७ तमे वर्षे केन्द्रीयसाहित्यभाषापुरस्कारः च प्राप्त । भारतसर्वकारः तान् २०१६ तमे वर्षे पद्मश्रीपुरस्कारेण पुरस्कृततवन्तः, २०२० तमे वर्षे तस्य नाम्ना पद्मश्री हलधरनागसाधनाकुटीरस्य संग्रहालयस्य च उद्घाटनं कृतम् ।सम्बलपुरविश्वविद्यालयेन डॉक्टरेट् उपाधिः दत्तवन्तः । तस्य कृतयः ओडिया-हिन्दी-आङ्ग्लभाषासु च अनुवादिताः सन्ति । तस्य नाम्ना वरगडमण्डले तस्य जन्मस्थले घेँस् इत्यत्र कोशलीभाषा एवं साहित्यसंशोधनसंस्था स्थापिता ।

 बाल्यकालः 

हलधरनागस्य जन्म १९५० तमे वर्षे मार्चमासस्य ३१ दिनाङ्के वरगडमण्डले घेँस्-नगरे अभवत् । सः मातुः गुरुबारी-पितुः भजनागस्य ५ पुत्र-१ पुत्रीषु च कनिष्ठः पुत्रः अस्ति । तस्य बाल्यकालस्य नाम "कालिआ" आसीत् । तस्य भजवृत्तौ दैनिकवेतनकर्ता आसीत् । आर्थिककठिनतायाः हेतौ सः तृतीयश्रेणीं यावत् अध्ययनं कृतवान् । बाल्ये हल्धरः घेँस् प्राथमिकविद्यालये जलवाहकरूपेण कार्यं कृतवान् । परन्तु १० वर्षे मातापित्रोः मरणानन्तरं जीवनयापनार्थं विद्यालयात् बहिः किराणआपणम् उद्घाटितवान् । यदा शिक्षकाः बालकान् पाठयन्ति स्म तदा सः तान् पाठान् श्रुत्वा स्वयमेव तस्य अभ्यासं कण्ठस्थं च करोति स्म । 

 साहित्यिकरचना 
लघुचित्रम्
सः स्वदेशीयसम्बलपुरीभाषायां लोककथाः लिखति स्म, अनन्तरं १९९० तमे वर्षे प्रथमं काव्यं “धोडो बर्गछ्”  इति लिखितवान् |  प्रारम्भिकजीवने सः भजन, रासरकेली, दलखाई, सजनी इत्यादीनि पारम्परिकसम्बलपुरीगीतानि रचितवान् ।तस्य गीतानि १३ स्थानीयग्रामेषु दण्डनाट्ये प्रदर्शितानि । स्वस्य अनुभवानाम् आधारेण “महासती उर्मिला, नाटी, चैत्र सकाल् आएला, शबरी ” इत्यादीनि लोककाव्यानि रचितवन्तः तथा च तानि सर्वाणि हल्धरग्रन्थावली प्रथमभागः द्वितीयभागः इति नाम्ना प्रकाशितानि सन्ति। हलधर ग्रन्थावली द्वितीय भागः संबलपुर विश्वविद्यालयेन प्रकाशितः एवं पाठ्यक्रमे अन्तर्भुक्तः च अकरोत्।  तस्य कानिचन काव्यानि पौराणिकानि सन्ति । तस्य नाम्ना लोककविरत्नहलधरसंस्कृतिपरिषदः, हलधरसाहित्यसंसदः, हलधरक्लब्, लोककविहलधर वनविद्यालयः इत्यादयः संस्थाः स्थापिताः सन्ति।  २०२० तमे वर्षे भारतसर्वकारेण तस्य नाम्ना पद्मश्री हलधरनागसाधनाकुटीरस्य संग्रहालयस्य च उद्घाटनं कृतम् ।

 रचनावली 

 लोककथाः 

 निशा
 चैत्र सकाल् आएला
 शबरी
 माता
 अछिआ
 बछर्
 महासती उर्मिला
 रसिआ कवि
 सतिआ विहा
 गुआल तीर्थ
 तपचारीवावा
 हलधर धाम
 तारामन्दोदरी 
 शिरी समलाइ
 लक्ष्मी पुराण
 प्रेम पएचन।
 वीर सुरेन्द्र साए
 सन्थ कवि भीमभोई
 ऋषि कवि गंगाधर
 भाव्
 सुरुत्
 भावसुरुत्
 हलधर ग्रन्थावली (भागः १)
 हलधर ग्रन्थावली (भागः २) 

 सम्मान एवं पुरस्कार 
तस्य साहित्यरचनायाः कृते ३३० तः अधिकाः पुरस्काराः प्राप्ताः । भारतसर्वकारेण २०१६ तमे वर्षे पद्मश्रीपुरस्कारः प्रदत्तः, २०१७ तमे वर्षे प्रफुल्लत्रिपाठी इत्यनेन सह संयुक्तरूपेण केन्द्रसाहित्य अकादमीभाषासम्मानेन अपि पुरस्कृतः ।   सम्बलपुरविश्वविद्यालयेन ब्रह्मपुत्रसम्मानं, २०१४ तमे वर्षे ओडिशासाहित्य-अकादमीपुरस्कारं च प्राप्तवान् ।"लोककविरत्नं", "कोशलकुइलि", "यादवकुलगौरव", "कोशलरत्नं", "यादवरत्नम्" इत्यादीनि उपाधिभिः पुरस्कृताः सन्ति 

 आधारः 

वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९५० जननम्