फुफ्फुसात्यन्तसूक्ष्मदृश्यकणशिलिकातत्त्वज्वालामुखिसंलग्नधूलिसंश्वासजन्यरोगः

फुफ्फुसात्यन्तसूक्ष्मदृश्यकणशिलिकातत्त्वज्वालामुखिसंलग्नधूलिसंश्वासजन्यरोगः (आङ्ग्लभाषा: ) इति शब्दः एकः कृत्रिमः दीर्घशब्दः अस्ति, यः संवत्सरे १९३५ तमे अमेरिकादेशीयपद्यप्रश्नसंघस्य अध्यक्षेन एवरिट् एम्॰ स्मिथ् इत्यनेन निर्मितः। एषः शब्दः पञ्चचत्वारिंशदक्षरयुक्तः अस्ति। कदाचित् एषः शब्दः शिला-धूलि-वात-श्वासरोग (शिलिकोसिस्) इत्याख्यातस्य व्यावसायिकफुफ्फुसरोगस्य पर्यायशब्दरूपेण प्रयुज्यते, किन्तु एतत् यथार्थं न युक्तम्, यतः अधिकांशः शिला-धूलि-वात-श्वासरोग रोगः ज्वालामुखिधूलिकणखननक्रियया न सम्बद्धः। शिला-धूलि-वात-श्वासरोग इत्याख्यातः रोगः क्रिस्टलशिलिकातत्त्वधूलिकणानां संश्वासेन उत्पद्यते, यः फुफ्फुसयोः ऊर्ध्वखण्डेषु ग्रन्थिपर्यवस्थायुक्तं शोथं च चिह्नीकुर्यात्। एषः रोगः फुफ्फुसधूलिकणजन्यरोगः इत्याख्यातस्य रोगसमूहस्य एकः प्रकारः। फुफ्फुसात्यन्तसूक्ष्मदृश्यकणशिलिकातत्त्वज्वालामुखिसंलग्नधूलिसंश्वासजन्यरोगः इत्येषः शब्दः आक्स्फोर्ड् शब्दकोषे प्रकाशितः आङ्ग्लभाषायां दीर्घतमः शब्दः अस्ति, यः "अत्यन्तसूक्ष्मरजःकणानां संश्वासेन उत्पन्नः फुफ्फुसरोगः" इति कृत्रिमपरिभाषायां निर्दिष्टः।

ज्वालामुखिजन्यक्रिस्टलशिलिकातत्त्वे कृते वैद्यकीयं विषविज्ञानं च परिशीलनं यत् कृतम्, तेन शिला-धूलि-वात-श्वासरोग अथवा फुफ्फुसधूलिकणजन्यरोगः सदृशरोगोत्पत्तेः प्रमाणं न्यूनं प्राप्तम्। भू-रासायनिकविश्लेषणैः अपि दर्शितम् यत् क्रिस्टलशिलिकातत्त्वस्य आन्तरिकसंरचनायां विद्यमानानि तत्त्वानि ज्वालामुखिजन्यशिलिकातत्त्वं अन्यशिलिकातत्त्वेभ्यः न्यूनरोगोत्पादकं कुर्वन्ति।

 शब्दोत्पत्तिः च इतिहासः 
न्युमोनो-अल्ट्रा-माइक्रो--ज्वालामुखी-रोगस्य विश्लेषणं निम्नलिखितरूपेण कर्तुं शक्यतेः

फुफ्फुसात्यन्तसूक्ष्मदृश्यकणशिलिकातत्त्वज्वालामुखिसंलग्नधूलिसंश्वासजन्यरोगः इत्यस्य विश्लेषणं निम्नप्रकारेण कर्तुं शक्यते—

१. फुफ्फुस — शरीरस्य श्वसनयन्त्रं, यत्र प्राणवायुः ग्रह्यते।

२. अत्यन्त — अतीव, अतिशयेन, अधिकतया।

३. सूक्ष्म — लघुत्वेन दृश्यं, सूक्ष्मदर्शकयन्त्रेण ज्ञेयम्।

४. दृश्य — यत् चक्षुषा दृष्टुं शक्यते।

५. कण — अणुरूपः पदार्थः, रजःकणः।

६. शिलिका — खनिजविशेषः, यः शिलिकातत्त्वं अभिव्यञ्जयति।

७. तत्त्व — मूलद्रव्यं, पदार्थस्वरूपम्।

८. ज्वालामुखि — पर्वतविशेषः, यतः अग्निः वा धूमः निस्सरति।

९. संलग्न — सम्बद्धः, युक्तः।

१०. धूलि — रजःकणः, वायुवाहितः सूक्ष्मपदार्थः।

११. संश्वास — श्वासक्रिया, प्राणवायोः ग्रहणम्।

१२. जन्य — उत्पन्नः, कारणेन उत्पादितः।

१३. रोगः — शरीरविकारः, आरोग्यं बाधमानः।

 सन्दर्भः