किरणोत्सर्जकयन्त्र

किरणोत्सर्जकयन्त्रः वा लेसर् इति यन्त्रं दृश्यवर्धनप्रक्रियया विद्युतचुम्बकीयविकिरणस्य उद्दीप्तनिष्क्रमणं आधृत्य प्रकाशं उत्सर्जयति। एषः यन्त्रः समवेतं प्रकाशं उत्पादयति, यः अन्यप्रकाशस्रोतःभ्यः भिन्नः अस्ति।

प्रथमं किरणोत्सर्जकयन्त्रः संवत्सरे १९६० तमे (विक्रमसंवत् २०१७ तमे) थियोडोर् मैमान् इत्यनेन ह्यूज़् अनुसन्धानप्रयोगशालायां निर्मितः। एषः निर्माणं चार्लस् टाउनस्, आर्थर् लियोनार्ड् शालो इत्येतयोः सैद्धान्तिककार्ये, गोर्डन् गूल्ड् इत्यस्य दृश्यवर्धकपेटेण्टे च आधृतम्।

देशीयसमवर्तनं किरणोत्सर्जकयन्त्रं सुसङ्कुचितं केन्द्रबिन्दुं प्रति एकाग्रं कर्तुं शक्नोति, यत् दृश्यसञ्चाराय, पदार्थच्छेदनाय, पत्थरलेखनछापनकला-प्रक्रियायै च उपयुक्तम्। दीर्घदूरीं प्रति अपि एषः सङ्कुचितं रूपं धारयितुं शक्नोति, यत् सूचिकायां, लिडार्-यन्त्रे, मुक्तदेशीयदृश्यसञ्चारे च प्रयुज्यते।

कालसमवर्तनं एषं अतीवसंकीर्णवर्णविस्तारयुक्तं प्रकाशं उत्सर्जयितुं शक्नोति। एतेनैव अतीवसूक्ष्मकालपरिमाणयुक्तं प्रकाशस्पन्दनं अपि उत्पादयितुं शक्यते।

 किरणोत्सर्जकयन्त्रस्य उपयोगक्षेत्राणि 

 तन्तु-दृश्यसञ्चाराय, मुक्तदेशीयदृश्यसञ्चाराय च।
 दृश्यचक्रसञ्चालकयन्त्रेषु।
 मुद्रकयन्त्रेषु।
 गणकयन्त्रेषु।
 अर्धचालकचिप्-निर्माणे।
 शल्यक्रियायां, चर्मोपचारायां च।
 पदार्थच्छेदनाय, संयोजनाय च।
 सैन्ये, विधिसंरक्षणे च लक्ष्यचिन्हनाय, दूरीगणनाय, वेगमापनाय च।
 मनोरञ्जनाय प्रकाशप्रदर्शनाय।

किरणोत्सर्जकयन्त्रः विंशतितमशताब्दे (विक्रमसंवत् १९५७–२०५६) सर्वोत्कृष्टानां आविष्काराणां मध्ये गण्यते।

 सन्दर्भः