शङ्कराभरणम् (रागः)

कर्णाटकसंगीतस्य ७२ मेळकर्तारागव्यवस्थायां २९तमः मेळकर्तारागः अस्ति शङ्कराभरणम्। तस्य वास्तविकं नाम अस्ति धीरशङ्करभारणम्।  एषः राग: रक्तिरागः सम्पूर्णरागः अपि। अयं रागः हिन्दुस्तानीसङ्गीतव्यवस्थायां बिलावलरागस्य समतुल्यः अस्ति।  पाश्चात्यसमतुल्यः प्रमुखः स्केलः (the major scale), अथवा अयोनियन् मोड् (ionian mode) अस्ति।  अयं रागः भिन्न-भिन्न-सङ्गीतशैलीषु भिन्न-भिन्न-नाम्ना प्रसिद्धः। अतः, अयं रागः विश्वे लोकप्रियतमेषु रागेषु अन्यतमः इति मन्यते।

रागलक्षणानि
वेङ्कटमखि: तस्य "रागलक्षण" इति ग्रन्थे एतस्य रागस्य लक्षणम् वदति - 
।।शङ्कराभरणम् पूर्णं सायं गेयं च सग्रयम् ।।

शङ्कराभरणराग:  मेलकर्तृरागव्यवस्थायाम् २९ राग:। बाणचक्रे अस्ति अयं राग: । अस्मिन् रागे षड्जम् , चतुश्रुति ऋषभम्, अन्तरगान्धारम्, शुद्धमद्यमम् , चतुश्रुति धैवतम् ,काकलि निशादम् च । शुद्धमद्यमस्य सथाने प्रतिमद्यमम् स्थापयति चेत्, मेचकालयाणिराग: आगच्छति । सायंकाले एव गातव्यम् अयम् राग: । सङ्गीतचूडामणि" इति ग्रन्थे गोविनद: वदति - "रौद्रस्वरयुतं धीरशङ्कराभरणम्" इति। अत: शङ्कराभरणस्य भाव: वीर: अथवा रौद्र: ।  ग्रहभेदात् हनुमत्तोडि, नटभैरवी, हरिकाम्बोधि, इत्यादि रागा: आगच्छनति । अध: शङ्कराभरणरागे ग्रहभेदस्य विषये अस्ति ।
 राग:            मेल: # C  D  E F  G  A  B C  D  E F  G  A  B C शङ्कराभरणराग:  29   S R2 G3M1  P D2 N3S' R2' G3'M1'  P' D2' N3' S' ' खरहरप्रियाराग:      22      S R2G2 M1  P D2N2  S'               हनुमत्तोडिराग:        08         SR1 G2 M1  PD1 N2  S'            कल्याणिराग:            65           S R2 G3 M2 P D2  N2S'          हरिकाम्बोधिराग:      28              S R2 G3M1  P  D2N2 S'       नटभैरविराग:       20                 S R2G2 M1  PD1 N2 S'    अस्य रागस्य नाम नास्ति  --                    SR1 G2 M1M2 D1 N2 S' शङ्कराभरणराग:    29                      S R2 G3M1  P D2 N3 S'
जन्यरागा:
अस्य रागस्य बहव: जन्यरागा: सन्ति । तेषु रागेषु मुख्यरागा: सन्ति - अटानाराग:, बेगडाराग:, बिलहरि, नीलाम्बरी, केदारम् बेहाग् च ।
प्रसिद्धकीर्तनानि
प्राय: सर्वे रचनाकारा: अस्मिन् रागे रचितवन्त:।  अधोsस्ति केचन प्सिद्धकीर्तनानि - 
"दक्षिणामूर्ते", "अक्षयलिङ्ग विभो", "सादशिवम् उपास्महे", "श्रीकमलाम्बा" च - मुत्तुस्वामी दीक्षीत:, संस्कृतभाषा 
"पोगडिरेलो रङ्गा - पुरन्दरदास:, तेलुगुभाषा
"चमेल" (वर्णम्), "देवीजगज्जननी" - स्वातितिरुणाल्, संस्कृतभाषा
"सरोजदलनेत्री", "देवीमीननेत्री" - श्यामाशास्त्री

वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया