कपिलास शिव मन्दिरम्

कपिलासशिवमन्दिरम् ओडिशा- राज्ये  ढेङ्कानाल उपमण्डले अस्ति । अस्मिन् मन्दिरे चन्द्रशेखर महादेव: पूज्यते । कपिलास पर्वतः ओडिशाराज्यस्य ढेङ्कानाल नगरस्य पूर्वदिशि अस्ति ।  इंद मन्दिरम् ढेङ्कानाल- नगरात् २६ कि.मी दूरे अस्ति । तथा राज्यराजधानी-भुवनेश्वरतः ९० कि.मी दूरे वर्तते । 
लघुचित्रम्|कपिलास शिवमन्दिरस्य बहिः

 अवस्थानं स्थापत्यं च 
इंद मन्दिरम् समुद्रतलात् २२३९ पादपरिमिते उर्ध्व स्थाने अस्ति । मुख्यमन्दिरस्य उच्चता ६० पादः अस्ति । मन्दिरम्गमने मार्ग द्वयं वर्तते। । १३५२ सोपानानि आरुह्य अथवा ८ किलोमीटर् दीर्घं  वक्रमार्गेण चन्द्रशेखरं प्राप्तुं शक्नुमः । अस्य मन्दिरस्य निर्माणं गङ्गवंशस्य राजा पुरुषोत्तमदेवेन १२४६ ई.  तये वर्षे निर्मितवान् । देवालयस्य वामपार्श्वे पयमार्तकुण्डः दक्षिण पार्श्वे मरीचिकुण्डः वर्तते । एते कुण्डाः जगनमोहनकाष्ठेन निर्मितानि सन्ति । महादेवम्  अतिरिच्य भगवती पार्वती, गणेशः, कार्तिकेयः, विष्णुः, श्रीरामः, गङ्गामाता  इत्येतेषां मन्दिराणि सन्ति । श्री जगन्नाथः सहायकदेवतारूपेण स्थापितः अस्ति। अत्र चन्द्रशेखरम् अतिरिच्य विश्वनाथस्य मन्दिरमपि अस्ति । स्थानीयजनानाम् अनुसारं विश्वनाथमन्दिरं चन्द्रशेखरस्य मन्दिरात् प्राचीनम् अस्ति ।  इदंमन्दिरम्  ओड़िशा- प्रदेशस्य कैलासः अपि कथ्यते । 

 इतिहासः 
कपिलास विषये बह्व्य आख्यायिकाः सन्ति ।  इंद मन्दिरम् द्वितीयकैलास: नाम्ना प्रसिद्धम् ।पुराणानामानुसारम् अत्र पृथिव्यां देवाः अपि मिलन्ति श्रुयते । कपिलमुनेः आश्रमः अत्र आसीत्, अतः इंद कपिलस्य निवासः इत्यपि कथ्यते । त्रेतायुगे श्रीरामचन्द्रः यहा सीतां परित्यक्तवान्, तदा वाल्मीकिआश्रमे  सीता लव- कुशाभ्यां सह यत्र निवसति स्म तत् स्थानमपि  इद मन्यते जनाः विश्वासं कुर्वन्ति । आख्यायिकायाम् अस्ति मयूरभञ्जस्य राजा प्रतापदेव अज्ञात्वा ब्रह्महत्याः पापं कृतवान । तस्मात् मुक्तिं प्राप्तुं कपिलासपर्वते तपस्यां कृतवान् । एतदर्थं एकः मण्डपः निर्मितः । महादेवं प्रसन्नं कर्तुं  शिखरेश्वरं शरणं गतः आसीत् । तपस्या स्थलनिकटे  पर्वतस्य शिखरे एकः शिला अस्ति, तस्या शिलां उपरि प्रहारं कुर्मः चेत् अन्तः किमपि नास्ति इत्येव शब्दं करोति । 

 यात्रासमयः 
यद्यपि कदापि अत्र गन्तुं समस्या नास्ति चेत् अपि कार्तिक - श्रावणमासेयोः एव भ्रमणस्य उत्तमः समयः भवति । मेघयुक्तेषु दिनेषु, शिशिरकाले च कपिलासः हिमालयवत् भ्रमं  उत्पादयति ।
वामतः|लघुचित्रम्|180x180अणवः| कपिलास शिव मंदिर परिवेशवामतः|लघुचित्रम्|180x180अणवः| कपिलस शिवमन्दिरस्य मार्गःवामतः|लघुचित्रम्|180x180अणवः| कपिलस शिव मंदिर परिवेश

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:हिन्दुधर्मः