मल्लेश्वरम्

मल्लेश्वरं भारतस्य कर्नाटक-राज्ये बेंगळूरु-नगरस्य वायव्यदिशि स्थितं प्रसिद्धं नगरप्रदेशम् अस्ति। एषः प्रदेशः बृहद्-बेंगळूरु-महानगरपालिकायाः विभागेषु एकः भवति। अस्य नगरप्रदेशस्य योजना १८८९ तमे वर्षे सम्यक् रूपेण विनिर्मिता आसीत्।१८९२ तमे वर्षे अयं प्रदेशः उपनगररूपेण सुविकसितः, अनन्तरं १८९५ तमे वर्षे नगरपालिकायाः अधीनतां नीतः [२]। १८७८ तमे वर्षे भारतीय-सर्वेक्षण-विभागस्य मानचित्रानुसारं अयं प्रदेशः रङ्गनाथपाल्य-नामक-ग्रामस्य अन्तर्गतः आसीत्। पश्चात् अत्र स्थितस्य प्राचीनस्य “काडु-मल्लेश्वर-देवालयस्य” नाम्ना अयं प्रदेशः प्रसिद्धिं गतः [३]।अस्मिन् नगरप्रदेशे बहूनि शासकीय-अशासकीय-कार्यालयानि सन्ति। तेषु “विश्व-व्यापार-केन्द्रं, बेंगळूरु” इति ख्यातं कार्यालयं प्रमुखं वर्तते [४]। नगरप्रदेशस्य उभयोर् अन्तयोः द्वौ महावाणिज्य-केन्द्रौ स्तः— “मन्त्री-स्क्वेयर” तथा “ओरियन-माल्” इति विख्यातौ।शिक्षाक्षेत्रेऽपि अयं प्रदेशः अत्यन्तं महत्वपूर्णः अस्ति। अत्र राज्यस्य कर्नाटक-विद्यालय-शिक्षा-मण्डलं, पूर्व-विश्वविद्यालय-शिक्षा-मण्डलं, मैसूरु-शिक्षा-संस्था, तथा भारतीय-विज्ञान-संस्थानस्य शैक्षणिक-प्रशासन-मण्डलानि स्थितानि सन्ति।

 इतिहासः 
मल्लेश्वरस्य प्राचीनं नाम “मल्लापुरम्” इति आसीत् इति प्रसिद्धं तथ्यं काडु-मल्लेश्वर-देवालयस्य आङ्गणे प्रतिष्ठितस्य क्रि.श. १६६९ तमे वर्षे उत्कीर्णस्य “एकोजी-शासनस्य” माध्यमेन ज्ञायते। अस्मिन् शासने मराठा-प्रधानः, शिवाजिमहाराजस्य सहोदरः एकोजी इत्याख्यः, काडु-मल्लेश्वर-देवालयस्य पालन-पोषणार्थं “मेदरनिङ्गनहळ्ळी” इति ग्रामस्य दानं कृतवान् इति स्पष्टतया अभिलेखितम् अस्ति। मेदरनिङ्गनहळ्ळी-नामकः ग्रामः पूर्वकाले भारतीय-विज्ञान-संस्थानस्य (Indian Institute of Science) परिसरे समन्तात् स्थितः आसीत्। अपि च, सम्पिगे-मार्गे स्थितं दिनाङ्करहितं कन्नड-लिप्या उत्कीर्णं अन्यत् शिलालेखं “एपिग्राफिया कर्नाटिका” इति ग्रन्थस्य पूरक-सम्पुटे नवमे (९) सङ्गृहीतम् अस्ति। तस्मिन् शिलालेखे मल्लेश्वरस्य सम्पिगे-मार्गे स्थितस्य “कृष्णा-फ्लोअर-मिल्” इत्याख्यस्य प्रदेशस्य समीपे, जक्करायन-केरे इति ख्यातस्य सरसः निकटे शिलालेखः प्राप्तः इति उल्लेखः विद्यते। यद्यपि प्रकाशितस्य शिलालेख-पाठस्य महत्तरः अंशः अपूर्णः अस्ति, तथापि सः सम्भाव्यतः दान-शासनरूपः इति इतिहासविद्भिः अनुमीयते। तथैव, सम्पिगे-मार्गस्य समीपे स्थितस्य जक्करायन-केरस्य अस्तित्वं शतवर्षात् पूर्वमेव अभिलेखेषु निर्दिष्टम् इति प्रमाणं विद्यते [१]।

मैसूरु-विश्वविद्यालयस्य प्रथमः उपकुलपतिः एच्.वि. नञ्जुण्डय्यः इति ख्यातः विद्वान् तदानीन्तनस्य उपनगररूपेण प्रसिद्धस्य मल्लेश्वरस्य भवन-विकासे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन् विशेषां कीर्तिं प्राप्तवान्। तस्य मार्गदर्शनात् मल्लेश्वरं सुव्यवस्थित-नगरप्रदेशरूपेण विकसितम् इति इतिहासे उल्लिख्यते।  पार्श्वस्थः प्रदेशः बहूनां महानुभावानां साधकानां च आश्रयस्थलं भूत्वा प्रसिद्धः अस्ति। अत्र नोबेल्-पुरस्कार-विजेता सुप्रसिद्धः वैज्ञानिकः सी.वि. रामन् निवसितवान्। तथैव भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-क्षेत्रे विख्यातः वैज्ञानिकः कृष्णस्वामि-कस्तूरिरङ्गन् अपि अत्र वासं कृतवान्।

क्रीडाक्षेत्रे विश्वविख्यातः बैड्मिण्टन-क्रीडायाः विश्व-चैम्पियनः प्रकाशः पादुकोणे, तस्य पुत्री च अन्तरराष्ट्रीय-ख्यातिप्राप्ता अभिनेत्री दीपिका पादुकोणे, उभौ अपि मल्लेश्वर-निवासिनौ आस्ताम्।

सांगीतिक-क्षेत्रे कर्नाटक-संगीतस्य सुप्रसिद्धः गायकः दोरैस्वामि-अय्यङ्गारः, तथा च चलचित्र-जगतः प्रसिद्धाः अभिनेतारः सरोजादेवी, अनन्तनागः, जग्गेशः च— एते सर्वेऽपि मल्लेश्वर-प्रदेशे निवसितवन्तः इति ज्ञायते।

मल्लेश्वरे बेङ्गलूरुनगरस्य केचन धरोहरकैफे-स्थानानि सन्ति यथा सीटीआर श्रीसागरः (१९२० तमे दशके), जनताहोटेल्, राघवेन्द्रभण्डारः, नवकृष्णभवनं, वीणाभण्डारः, स्नेहाजीवीगौडायाः अण्डचावल-अड्डा च 

 स्थलम् 

नगरस्य वायव्यभागे स्थितं यशवन्तपुरम्, गोकुलम्, राजाजीनगरम्, सदाशिवनगरम्, सेशाद्रिपुरम्, केम्पेगौडा बसस्थानकयोः समीपे अस्ति |. अस्य स्थानस्य समीपस्थानि मेट्रोस्थानकानि सम्पिगे रोड् मेट्रोस्थानकं, श्रीरामपुरमेट्रोस्थानकं च सन्ति ।

 पर्यटनस्थलानि 
मलेश्वरम्-नगरस्य परिसरे च केचन पर्यटनस्थलानि सन्ति- काडु-मलेश्वरमन्दिरम्, ओरियन-माल्, मन्त्रि-चतुष्क-माल्, बेङ्गलूरु-महलम्, इस्कॉन्-मन्दिम्, संकेय-टङ्कं च

 उल्लेखनीयस्थानानि 

 काडुमल्लेश्वरमन्दिरम्
 श्रीगङ्गम्मदेवीमन्दिरम्
 श्रीदक्षिणमुखनन्दितीर्थकल्याणक्षेत्रम्
 श्रीलक्ष्मीनरसिंहमन्दिरम्
 श्रीवेणुगोपालस्वामीमन्दिरम्
 स्याङ्कि ट्याङ्क
 मन्त्रीचौकम्
 मल्लेश्वरम् (बेंगलुरु) शिलालेखा
 ओरियन मॉल
 भारतीयविज्ञानसंस्थानम्

 सन्दर्भाः 
१.https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/
२.https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441
३.https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html
४.https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html
५.https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms
६. https://metrosaga.com/shop-in-malleshwara-serves-bengalurus-best-egg-rice/