अन्तर्राष्ट्रिय संस्कृतलिप्यन्तरणवर्णमाला

अन्तर्राष्ट्रिय संस्कृतलिप्यन्तरणवर्णमाला (अ॰सं॰लि॰व॰) (, आईएएसटी) एकः लिप्यन्तरणयोजना अस्ति या संस्कृतेन सम्बन्धितैः भारतीयभाषाभिः च प्रयुक्तानां भारतीयलिपानां हानिरहितं रोमनीकरणस्य साहाय्यं करोति । एतत् एकस्याः योजनायाः आधारेण अस्ति या नवदशमी शताब्द्याः कालखण्डे चार्ल्स् ट्रेवेलियन्, विलियं जोन्स्, मोनियर् मोनियर्-विलियम्स् इत्यादीनां विद्वानानाम् उपन्यासात् उद्भूतवती, जिनेवा प्राच्यकाङ्ग्रेसस्य लिप्यन्तरणसमित्या सितम्बर १८९४ तमे वर्षे औपचारिकरूपेण स्थापिता अस्ति च । IAST इत्यनेन पाठकस्य कृते भारतीयपाठस्य निर्विवादरूपेण पठनं सम्भवं भवति, यथा मूलभारतीयलिप्यां भवति । मूललिपीनां प्रति इयं निष्ठैव विद्वानेसु तस्य निरन्तरलोकप्रियतायाः कारण भवति ।

प्रयोगः
विद्वांसः सामान्यतया संस्कृतं, पालिः इत्यादिषु शास्त्रीयभारतीयभाषासु पाठ्यसामग्रीणां उद्धरणं दत्तवन्तः प्रकाशनेषु अ॰सं॰लि॰व॰ इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्ति ।

अ॰सं॰लि॰व॰ इत्यस्य उपयोगः SARIT, मुक्तबोधः, GRETIL, sanskritdocuments.org इत्यादिषु प्रमुखेषु ई-पाठभण्डारेषु अपि भवति ।

अ॰सं॰लि॰व॰ योजना शास्त्रीयभारतीय अध्ययनविषये पुस्तकेषु पत्रिकासु च विद्वत्प्रयोगस्य शताब्दात् अधिकस्य प्रतिनिधित्वं करोति । तदपेक्षया भारतीयलिपिनां लिप्यन्तरणार्थं अ॰मा॰सं॰ (ISO) १५९१९ मानकः २००१ तमे वर्षे मानकानां पुस्तकालयजगतः च उद्भूतः । अधिकांशतः, आईएसओ १५९१९ आईएएसटी योजनायाः अनुसरणं करोति, तस्मात् केवलं लघुरूपेण (उदा. ṃ/ṁ, ṛ/r̥ च) प्रस्थानं करोति—अधः तुलनां पश्यन्तु ।

भारतीय कोलकाता राष्ट्रियग्रन्थालयरोमनीकरणम्, यत् सर्वेषां भारतीयलिपानां रोमनीकरणाय अभिप्रेतम् अस्ति, तत् आईएएसटी इत्यस्य विस्तारः अस्ति ।

प्रतीक-योजना
आईएएसटी अक्षराणि तेषां देवनागरी समकक्षैः सह IPA मध्ये ध्वन्यात्मकमूल्यानि च सूचीबद्धानि सन्ति, ये संस्कृत, हिन्दी इत्यादिषु आधुनिकभाषासु वैधानि सन्ति येषु देवनागरीलिपिः उपयुज्यते, परन्तु केचन ध्वनिपरिवर्तनानि अभवन् -

+ स्वराःदेवनागरीप्रतिलेखनम्श्रेणीअaAसामान्यस्वराःआāĀइiIईīĪउuUऊūŪऋṛṚॠṝṜऌḷḶॡḹḸएeEसन्ध्यक्षराणिऐaiAiओoOऔauAuंṃṂअनुस्वारःःḥḤविसर्गःँṁṀचन्द्रबिन्दुःऽ'अवग्रहः

+ व्यञ्जनानिकण्ठ्यतालव्यमूर्धन्यदन्त्यओष्ठ्यश्रेणीक  k  Kच  c  Cट  ṭ  Ṭत  t  Tप  p  Pअल्पप्राणाघोषाःख  kh  Khछ  ch  Chठ  ṭh  Ṭhथ  th  Thफ  ph  Phमहाप्राणाघोषाःग  g  Gज  j  Jड  ḍ  Ḍद  d  Dब  b  Bअल्पप्राण-सघोषाःघ  gh  Ghझ  jh  Jhढ  ḍh  Ḍhध  dh  Dhभ  bh  Bhमहाप्राण-सघोषाःङ  ṅ  Ṅञ  ñ  Ñण  ṇ  Ṇन  n  Nम  m  Mनासिक्याः   य  y  Yर  r  Rल  l  Lव  v  Vअन्तस्थानि   श  ś  Śष  ṣ  Ṣस  s  S   उष्माःह  h  H   ळ  ḻ  Ḻ      सघोष-सङ्घर्षी

आईएसओ १५९१९ इत्यनेन सह तुलना
अधिकांशतः, आईएएसटी आईएसओ १५९१९ इत्यस्य उपसमूहः अस्ति । निम्नलिखिताः सप्तापवादाः सन्ति यतः आईएसओ मानकेन देवनागरी इत्यादिभिः भारतीयलिपैः असंस्कृतभाषासु शब्दलेखनार्थं प्रयुक्तानि कानिचन अतिरिक्तचिह्नानि अपि स्वीकृतानि सन्ति ।

देवनागरी आईएएसटी आईएसओ १५९१९टिप्पणीए / ेeē (e)आईएसओ e सामान्यतया लघु ऎ / ॆॆ इति  वर्णयति परन्तु वैकल्पिकरूपेण देवनागरी, बङ्गला, गुरुमुखी, गुजराती, ओडिया लिपिषु दीर्घ ए / े वर्णयति ।ओ / ोoō (o)आईएसओ o सामान्यतया लघु ऒ / ॆ इति  वर्णयति परन्तु वैकल्पिकरूपेण देवनागरी, बङ्गला, गुरुमुखी, गुजराती, ओडिया लिपिषु दीर्घ ओ / ो वर्णयति ।अं / ंṃṁआईएसओ ṃ गुरुमुखी टिप्पी  इति  वर्णयति ।ऋ / ृṛr̥आईएसओ ṛ ड़ // इति  वर्णयति ।ॠ / ॄṝr̥̄r̥ इत्यनेन सह निरन्तरतायाः कृते ।ऌ / ॢḷl̥आईएसओ ḷ ळ // इति  वर्णयति ।ऌ / ॣḹl̥̄l̥ इत्यनेन सह निरन्तरतायाः कृते ।

 सम्बद्धाः लेखाः 
 अ॰मा॰सं॰ १५९१९ (आईएसओ 15919)
 देवनागरी
 संस्कृतम्
 ब्राह्मीलिपिः

 सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतीयभाषाः