गनौर

गनौर भारतस्य हरियाणाराज्यस्य सोनीपतमण्डले स्थितं जीवन्तं नगरम् अस्ति यस्य पिनकोड् १३११०१ अस्ति ।इदं राष्ट्रियराजधानीदिल्लीतः प्रायः ६० कि.मी दूरे स्थितम् अस्ति, अतः नगरीयप्रभावं ग्रामीणं आकर्षणं च सामरिकरूपेण स्थितं नगरम् अस्ति गनौर-नगरं मुख्यतया कृषिविरासतां कृते प्रसिद्धम् अस्ति, यतः अस्य परितः उर्वरक्षेत्राणि सन्ति यत्र गोधूमः, तण्डुलः, शाकानि च इत्यादीनि विविधानि सस्यानि उत्पाद्यन्ते। औद्योगिकनगरस्य सोनीपतस्य समीपता अपि अस्य वर्धमानस्य आर्थिकपरिदृश्यस्य योगदानं करोति, यतः अस्मिन् क्षेत्रे बहवः लघुउद्योगाः उद्भवन्ति।

अन्तिमेषु वर्षेषु गनौर-नगरे आधारभूतसंरचनायाः, शिक्षायाः, परिवहनस्य च क्षेत्रे विकासः दृष्टः । ग्राण्ड् ट्रङ्क् रोड् (NH44) इत्यनेन अस्य नगरस्य सम्बन्धः सुष्ठु अस्ति, यः दिल्ली, पानीपत, चण्डीगढ इत्यादिभिः प्रमुखैः नगरैः सह सम्बद्धः अस्ति । गनौरस्य रेलस्थानकं स्थानीय-एक्सप्रेस् रेलयानानां प्रमुखं विरामस्थानम् अस्ति, उत्तरभारतस्य विभिन्नभागेषु यात्रां सुलभं करोति।

सांस्कृतिकदृष्ट्या गनौरः हरियाणवीपरम्पराणां सारः अस्ति । अस्मिन् नगरे स्थानीयोत्सवः आनन्देन आचरन्ति, प्रायः मेला, लोकप्रदर्शनानि, अन्ये च सामुदायिकं उत्सवाः भवन्तः प्राप्नुवन्ति ये तस्य गहनसांस्कृतिकमूल्यानि प्रतिबिम्बयन्ति।

गनौरस्य एकः रोचकः व्यक्तिगतः सम्बन्धः अस्ति यत् अत्र लोकेशवत्सस्य जन्मस्थानम् अस्ति, यः “यात्री बालकः” इति अपि ज्ञायते । अत्र जन्म प्राप्य पालितः लोकेशः यात्राप्रेमस्य कृते प्रसिद्धः अस्ति येन सः भारतस्य विभिन्नेषु भागेषु विदेशेषु अपि नीतवान्। अन्वेषणं कृत्वा अपि गनौरः तस्य हृदयस्य अत्यन्तं समीपे अस्ति यतः अत्रैव तस्य यात्रा आरब्धा । तस्य कथा नगरस्य धरोहरस्य एकं अद्वितीयं आयामं योजयति, युवानः यात्रिकाः स्थानीयजनाः च स्वमूलानां मूल्यं दत्त्वा बृहत् स्वप्नं द्रष्टुं प्रेरयति।

परम्परायाः, कृषिस्य, विकसितस्य आधुनिकतायाः च मिश्रणेन सह गनौर-नगरं पुरातन-नवीनयोः सुन्दरं सन्तुलनं कृत्वा, निकट-सम्बद्धं, तथापि प्रगतिशील-बुद्धियुक्तं समुदायं पोषयति।

 इतिहास 
अस्मिन् स्थाने गनौर-युद्धं मुगल-सिक्ख-योः मध्ये अभवत्।

 जनसांख्यिकीय 
२०११ तमस्य वर्षस्य भारतीयजनगणनानुसारं गनौरस्य जनसंख्या ३५,६०३ अस्ति, येषु १८,९९१ पुरुषाः, १६,६१२ महिलाः च आसन् । ०-६ वर्षाणां बालकानां जनसंख्या ४४५९ अस्ति यत् गनौरस्य (नगरपालिका) कुलजनसंख्यायाः १२.५२% अस्ति। गनौरनगरपालिकायां महिलालिंगानुपातः ८७५ अस्ति, राज्यस्य औसतं ८७९ अस्ति। अपि च गनौरनगरे बाललिंगानुपातः ८०४ परिमितः अस्ति यदा हरियाणाराज्यस्य औसतं ८३४ अस्ति। गनौरनगरस्य साक्षरतादरः राज्यस्य ७५.५५% औसतात् ८३.५६% अधिकः अस्ति गनौरनगरे पुरुषसाक्षरता ९०.१५%, महिलासाक्षरता ७६.१२% च अस्ति। गनौरनगरपालिकायां कुलप्रशासनं ६,८६३ गृहेभ्यः अधिकम् अस्ति। राष्ट्रियराजमार्गैः, रेलमार्गैः च राष्ट्रियराजधानीया सह सुसम्बद्धम् अस्ति । गनौरतः प्रत्येकं रेलयानं राष्ट्रियराजधानीं प्रति गच्छति । नगरे सर्वकारीयकार्यं उन्मादः अस्ति। अधिकांशः सर्वकारीयकर्मचारिणः दिल्लीनगरे स्थितेषु केन्द्रसर्वकारविभागेषु कार्यं कुर्वन्ति । अस्मिन् नगरे प्रायः १० निजीपुस्तकालयाः उद्घाटिताः सन्ति।

 टिप्पणि: