गुण्डिचामन्दिरम्

रथयात्रायाः सप्तदिनानि अत्र देवाः तिष्ठन्ति | श्रीगुण्डिचामन्दिरे यस्मिन् सिंहासने देवाः त्रयः उपविष्टाः सन्ति,तान् आडपमण्डपः  इति कथ्यते ।अस्य अर्थः भवति भव्यमण्डपः। महावेदी याज्ञवेदी वा इत्यपि कथ्यते । त्रयः रथाः यदा  गुन्दिचामन्दिरे  विराजन्ते  तदा तत्र देवानां पहण्डिविजे  भवति, नाम तेषां मन्दिरस्य अन्तः प्रवेशः भवति। . गुण्डिचमन्दिरप्रवेशसमये तस्य पुनरागमनसमयपर्यन्तं मन्दिरे यः प्रसादः क्रियते तम् आडप-अवडा इति कथ्यते।


 किंवदन्ती 
श्रीगुण्डिचमन्दिरं मन्दिरस्य स्थाने गुण्डिचागृहम् इति मन्यते ।  आख्यानानां पौराणिककथानां च अनुसारेण द्वारिकाधिशः श्रीकृष्णः जाराशवरस्य शराघातेन जीवनं  त्यक्तवान् । अन्तिमे वान्धवाः पाण्डवाः  श्रीकृष्णस्य शरीरं दाहं कर्तुं प्रयतन्ते स्म परन्तु असफलाः  अभवन्, यतः अग्नेः दाहिकाशक्तिः श्रीकृष्णस्य  पुर्णब्रह्मयुक्तस्य शरीरस्य  विघटनं कर्तुं समर्था नासीत् । भविष्यद्वाणी अभवत्  यत् श्रीकृष्णस्य नाभिकमलस्य  दहनं न अभवत्, भवन्तः तत् महोदधौ विसर्जनं कुर्वन्तु इति । तदेव पाण्डवाः अकुर्वन्। 

श्रीकृष्णस्य अर्धदग्धपिन्डम् दारुरूपेण्  बाङ्किमुखे प्रादुर्भूतम्। राजा इन्द्रदुम्नः  समुद्रे प्लवमानं दारुम्  आनयन् श्रीगुण्डिचामन्दिरे स्थापितवान् । भगवान् स्वयं वृद्धत्वेन  आगत्य तेन दारुणा मूर्तिं  निर्मितवान्  । यावत् प्रतिमा पूर्णा न भवति तावत् द्वारं न उद्घाट्यते इति शर्तः आसीत् । परन्तु राजा पञ्चदशदिनानन्तरं द्वारं उद्घाटितवान् । तदा मुर्त्तिनिर्माणकारी तत्र नासीत् । केवलं अर्धं प्रतिमा अवशिष्ठः आसीत् । मन्दिरे  अर्धनिर्मितमुर्त्तिः  स्थापिता आसीत् ।. तस्मिन् समये महाप्रभुः अवदत् 'राजन् वर्षे एकवारं मां स्वजन्मभूमिं आनयतु इति । अत एव त्रयः देवाः गुण्डिचागृहं प्रति आगत्य पुनः प्रत्यागच्छन्ति।

वर्गः:के.सं.वि शृङ्गेरीकार्यशाला 2024
वर्गः:ओडिशाराज्यस्य मन्दिराणि