लोप्त्रम्

लोप्त्रम् इति शब्दः बलात् अपहरणस्य वा चौर्यकर्मणः क्रियाम् सूचयति, यः सामान्यतः सैन्य-राजनैतिक-सामाजिक-संकटकालेषु दृश्यते, यथा युद्धे, प्राकृतिकविपत्तिषु (यत्र विधिनियमपालनं च अस्थायि अप्रभावि च भवति), वा दङ्गे। एतेषां सर्वेषां क्रियाणां निष्पत्तिः 'अपहारः', 'लोप्त्रम्', 'अपलवः', 'विजयलाभः', 'द्रव्यहरणम्' इत्यादिभिः शब्दैः वर्णनीयम्।

इतिहासे यावत् लिपिबद्धं ज्ञानं अस्ति, तावत् विजयी सैन्येन युद्धे लोप्त्रस्य आचरणं सामान्यं दृष्टम्। आधुनिकं अन्तर्राष्ट्रीयं मानवताविधानं यावत् न प्रवर्तितम्, तावत् युद्धे विजयी सैन्यानां लोप्त्रं स्वाभाविकं अधिकाररूपेण स्वीकृतम्।Keegan, John. A History of Warfare. Vintage, 1994, p. 327.

नापोलियनयुद्धानन्तरं विशेषतः द्वितीयमहायुद्धस्य पश्चात् युद्धे लोप्त्रविरोधिनः मान्यताः व्यापकतया स्वीकृताः। अद्यतनयुद्धेषु लोप्त्रं अन्तर्राष्ट्रीयविधिना निषिद्धम् अस्ति, च युद्धापराधरूपेण परिगण्यते। हाग्-सन्धयः (ई॰ सन् १८९९ तथा १९०७) स्पष्टतया लोप्त्रं च अपलवं च निषेधयन्ति, याः युरोपदेशीययुद्धेषु पूर्वं प्रवृत्तानां नियन्त्रणप्रयत्नानां विधिस्वरूपेण स्थापयन्ति।Rule 52. Pillage is prohibited., Customary IHL Database, International Committee of the Red Cross (ICRC)/Cambridge University Press.Hague Convention on the Law and Customs of War on Land (Hague II), article 28.Hague Convention IV (1907), Article 47.

 सन्दर्भः