एम. टी. वासुदेवन् नायर

एम. टी. वासुदेवन् नायर मडत्त् तेक्केप्पाट्ट् वासुदेवन् नारायणन् नायर् (१५ जुलै १९३३ – २५ दिसम्बर २०२४) भारतीय लेखक, व्याख्याता, पटकथालेखक, चलचित्रनिर्देशक च आसीत् । तस्य जन्म केरलस्य पलाक्काडमण्डलस्य कूदल्लूर्-नगरे अभवत् । सः आधुनिकमलयालसाहित्ये प्रचुरः बहुमुखी च लेखकः आसीत्, स्वातन्त्र्योत्तरकालीनभारतीयसाहित्यस्य स्वामीषु अन्यतमः च आसीत् । सः मलयालसाहित्ये चलच्चित्रे च स्वस्य चिह्नं त्यक्तवान् एम.टी. इति लघुनाम्ना प्रसिद्धः अस्ति। अध्यापकत्वेन सम्पादकत्वेन च कार्यं कृत्वा पद्मभूषणः, ज्ञानपीठः, एझुथचनपुरस्कारः, जेसी डैनियलपुरस्कारः, प्रथमकेरलज्योतिपुरस्कारः, केरलविधानसभापुरस्कारः,पद्मविभूषण(मृत्युपश्चात्पुरस्कारः) इत्यादयः पुरस्काराः प्राप्ताः सन्ति । महाभारतस्य कथां भीमसेनस्य दृष्ट्या पुनः कथयति रणदामूझं व्यापकरूपेण अस्ति तस्य कृतित्वेन श्रेयः दत्तः। 
२० वर्षे रसायनशास्त्रस्य स्नातकत्वेन न्यूयॉर्क हेराल्ड् ट्रिब्यून्, हिन्दुस्तान टाइम्स्, मातृभूमि इत्येतयोः संयुक्तरूपेण संचालितविश्वलघुकथाप्रतियोगितायां 'वालर्थुमरिगङ्गा' इति मलयालभाषायां सर्वोत्तमलघुकथायाः पुरस्कारं प्राप्तवान् । तस्य प्रथमः प्रमुखः उपन्यासः 'नालुकेट्टु' इति २३ वर्षे लिखितः, १९५८ तमे वर्षे केरलसाहित्य-अकादमीपुरस्कारं प्राप्तवान्। 
एम.टी. मलयालम्-चलच्चित्रेषु पटकथालेखकः निर्देशकः च आसीत् । सः सप्तचलच्चित्रनिर्देशनं कृतवान्, प्रायः ५४ चलच्चित्रेषु पटकथां च लिखितवान् । सः चतुर्वारं सर्वोत्तमपटकथायाः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तवान्, यत्: ओरु वडक्कनवीरगाथा (१९८९), कडवु (१९९१), सदयम् (१९९२), परिणयम् (१९९४) च, यत् पटकथावर्गे केनापि सर्वाधिकं भवति । १९९५ तमे वर्षे मलयालम् सहित्ये समग्रयोगदानस्य कृते भारतस्य सर्वोच्चसाहित्यपुरस्कारेण ज्ञानपीठेन पुरस्कृतः । २००५ तमे वर्षे भारतस्य तृतीयः सर्वोच्चः नागरिकसम्मानः पद्मभूषणः तस्मै प्रदत्तः ।

प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा
वासुदेवनस्य जन्म १९३३ तमे वर्षे केरलदेशस्य पलक्काडमण्डलस्य वायव्यप्रान्तस्य पट्टाम्बीतालुकस्य अनक्करापञ्चायतस्य लघुग्रामे कुदल्लूरनगरे पुन्नयुर्कुलमस्य निवासी टी.नारायणनैरस्य कुमारल्लूरस्य च अम्मालु अम्मा इत्यस्य कनिष्ठपुत्रत्वेन जन्म प्राप्नोत् ।सः मातापितृणां चतुर्णां बालकानां मध्ये कनिष्ठः आसीत् तस्य बाल्यकालः त्रिशूरमण्डलस्य पुन्नयुर्कुलम्, पालक्काडमण्डलस्य कुदल्लूर्-नगरे च व्यतीतः ।

एम.टी. मलमक्कावु प्राथमिकविद्यालये ततः कुमारनेल्लूर उच्चविद्यालये च अध्ययनं कृतवान् । १९५३ तमे वर्षे पालाक्कड्-नगरस्य विक्टोरिया-महाविद्यालयात् रसायनशास्त्रस्य उपाधिं प्राप्तवान् । एम.टी. १९५५-५६ तमवर्षेषु सः पलाक्कड एम.बी.ट्यूटोरियल महाविद्यालये अध्यापकः आसीत् । कन्नूर-नगरस्य तालीपराम्बा-नगरस्य एकस्मिन् खण्डविकासकार्यालये अपि कतिपयान् सप्ताहान् यावत् ग्रामसेवकत्वेन कार्यं कृतवान् । तदनन्तरं १९५७ तमे वर्षे मातृभूमिसाप्ताहिकपत्रिकायाः उपसम्पादकरूपेण  सम्मिलितः । सम्पादकत्वेन एम.टी. अनेकेषां युवानां लेखकानां आविष्कारस्य प्रकाशनस्य च श्रेयः दत्तः ये पश्चात् प्रसिद्धाः अभवन्। तस्य आधिकारिकजीवनस्य अधिकांशः समयः केरलस्य कोझिकोड-नगरे एव व्यतीतः ।

व्यक्तिगत जीवनं मृत्युः च 
एम.टी. द्विवारं विवाहितः अस्ति। १९६५ तमे वर्षे लेखिका, अनुवादिका च प्रमीला सह विवाहम् अकरोत् । एम.टी., प्रमीला च कोझिकोड्-नगरस्य एम.बी.-ट्यूटोरियल्स्-महाविद्यालये एकस्मिन् समये शिक्षकौ आस्ताम् । प्रमीला एम.टी.तः वर्षत्रयं वयसि आसीत् । 
पश्चात् एम.टी. स्वपुत्रीं सीतारां नृत्यं शिक्षितुं स्वगृहम् आगतस्य प्रसिद्धस्य नर्तकस्य कलामण्डलमसरस्वती इत्यस्याः प्रेम्णि अभवत्, तस्य प्रथमविवाहः समाप्तः विवाहस्य ११ वर्षेभ्यः अनन्तरं तयोः वियोगः अभवत् । अस्मात् विवाहात् तस्य पुत्री सीतारा भर्त्रा सह अमेरिकादेशे व्यापारिककार्यकारीरूपेण कार्यं करोति । म. पश्चात् चिरकालं यावत् रोगी प्रमीला कोझिकोड्-नगरस्य नडक्कावु-नगरस्य क्रिश्चियन-महाविद्यालयस्य समीपे एकस्मिन् गृहे अन्तिमदिनानि यापयति स्म । १९९९ तमे वर्षे नवम्बर्-मासस्य १० दिनाङ्के कोझिकोड्-नगरस्य निज-चिकित्सालये मधुमेह-रोगेण तस्याः मृत्युः अभवत् ।
ततः १९७७ तमे वर्षे प्रसिद्धनर्तकी कलामण्डलमसरस्वती इत्यनेन सह विवाहः अभवत्, तयोः अश्वती नायर (नर्तकी) इति पुत्री अस्ति । अन्तिमेषु वर्षेषु एम.टी. प्रथमपुत्रीयाः नामधेयेन कोझिकोडस्य कोट्टारम्मार्गे 'सीतारा' इति गृहे निवसति स्म ।
२०२४ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २५ दिनाङ्के ९१ वर्षे सः मृतः ।श्वसन-कठिनतायाः कारणात् सः १५ डिसेम्बर्-दिनाङ्के कोझिकोड्-नगरस्य बेबी-मेमोरियल-अस्पताले प्रवेशितः आसीत् । चिकित्सायाम् अपि तस्य स्थितिः दुर्गता अभवत्, तस्य हृदयस्य रोधः अभवत्, येन तस्य मृत्युः अभवत् । एम.टी.वासुदेवनैरस्य निधनेन मलयालसाहित्यस्य, चलच्चित्रस्य च युगस्य समाप्तिः भवति । मानवीयभावनायाः सांस्कृतिकविरासतां च कालातीतकथाः बुनन्तः तस्य असाधारणप्रतिभायाः प्रमाणं तस्य कृतीः एव तिष्ठन्ति ।

साक्षरता चरितम्
एम.टी. अतीव अल्पवयसि एव लेखनं आरब्धवान्, यः स्वस्य अग्रजभ्रातृभ्यः प्रेरितवान् ये अनेकेषु साहित्यिकपत्रिकासु वारं वारं लेखनं कुर्वन्ति स्म तथा च कविः अक्कित्तम अचुतन् नम्बूतिरी यः उच्चविद्यालये तस्य वरिष्ठः आसीत् । प्रारम्भे सः काव्यानि लिखितवान् परन्तु शीघ्रमेव गद्यलेखनं प्रति परिवर्तनं कृतवान् । तस्य प्रथमः प्रकाशितः ग्रन्थः प्राचीनभारतस्य हीरक-उद्योगस्य विषये " प्राचीनभारतत्तिले वैर्य व्यवसायम् " इति निबन्धः आसीत्। यः गुरुवायूरात् सी. जी. नायर् केरलक्षेमम् इति द्विसाप्ताहिकपत्रे प्रकाशितः। तस्य प्रथम कथा "विशुवघोषम्" मद्रास्-नगरस्य चित्रकेरलम्-पत्रिकायां १९४८ तमे वर्षे प्रकाशिता । विक्टोरिया महाविद्यालये उपाधिं प्राप्तुं अध्ययनं कुर्वन् तस्य प्रथमः कथासङ्ग्रहः ‘रक्त्तम् पुरन्ड मणल्त्तिरकल्’ १९५२ तमे वर्षे प्रकाशितः ।
एम.टी. प्रथमं साहित्यिकपुरस्कारं प्राप्तवान् यदा सः विक्टोरिया महाविद्यालयस्य पालक्काड्-विद्यालये छात्रः आसीत् । तस्य लघुकथायाः " वलर्त्तुम्रिगङल् " कृते आसीत् । १९५४ तमे वर्षे द न्यूयॉर्क हेराल्ड् ट्रिब्यून्, हिन्दुस्तान् टाइम्स्, मात्रुभूमि इत्यादिभिः संस्थाभिः संचालितविश्वलघुकथाप्रतियोगितायां प्रथमपुरस्कारं प्राप्तवान् । तदनन्तरं ये असंख्याकाः कथाः अभवन्, तेषु व्यापकरूपेण भिन्नसामाजिकवातावरणात् सन्दर्भेभ्यः च उद्धृतानां विषयाणां विषयः आसीत् किन्तु एकरूपेण सफलाः लोकप्रियाः च आसन् । प्रथमः उपन्यासः यः पुस्तकरूपेण प्रकाशितः सः आसीत् 'नालुकेट्टु' । प्रथमस्य उपन्यासस्य कृते एव सः केरलसाहित्य-अकादमीपुरस्कारं प्राप्तवान् । पश्चात् ‘स्वर्गम् तुरक्कुन्न समयम्’ ' गोपुरनडयिल् ' इत्यादीनि कृत्यानि केरलसाहित्य-अकादमीपुरस्काराः अपि प्राप्ताः । तस्य 'कालम्' (१९७०-केन्द्रसाहित्य- अक्कादमि पुरस्कारः), 'रण्डामूझम्' (१९८५- वयलार् पुरस्कारः), वानप्रस्थम् (ओडक्कुझलपुरस्कारः) इत्यादीनि अपि पुरस्काराः प्राप्ताः सन्ति । मलयालमसाहित्ये तस्य अमूल्ययोगदानस्य स्वीकारार्थं कालिकटविश्वविद्यालयेन तस्य सम्मानेन डी.लिट्. १९९६ तमे वर्षे उपाधिः प्राप्ता । १९९५ तमे वर्षे ज्ञानपीठपुरस्कारं प्राप्तवान् । २००५ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण, पद्मभूषणेन पुरस्कृत्य एम्. टी.  इत्यस्य प्रतिभायाः सम्मानः कृतः । तस्य कृतयः अनेकेषु भारतीयभाषासु विदेशीयभाषासु च अनुवादिताः सन्ति । सः टी. पद्मनाभन इत्यनेन सह मलयालभाषायां प्रारम्भिकानां आधुनिकलघुकथालेखकानां, तथाकथितपुनर्जागरणस्य, पञ्चाशत्-षष्टिदशकस्य अन्ते नूतनस्य लघुकथायाः च मध्ये सेतुरूपेण कार्यं कृतवान् ।

चलचित्त्र चरितम्
एम.टी. मलयालम् -चलच्चित्रे विशिष्टेषु सुस्वीकृतेषु पटकथालेखकेषु निर्देशकेषु च अन्यतमः अस्ति । सः सप्तचलच्चित्रनिर्देशनं कृतवान्, प्रायः ५४ चलच्चित्रेषु पटकथां च लिखितवान् । सः चतुर्वारं सर्वोत्तमपटकथायाः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तवान् : ओरु वडक्कन वीरगाथा (१९८९), कडव् (१९९१), सदयम् (१९९२), परिणयम् (१९९४) च, यत् पटकथावर्गे केनापि सर्वाधिकं भवति । एम.टी., १९६५ तमे वर्षे मुरप्पेन्नु इत्यस्य कृते प्रथमं पटकथां लिखितवान्, निर्मातुः शोभना परमेश्वरन् नायरस्य आज्ञानुसारम् । अस्य चलच्चित्रस्य "स्नेहथिन्ते मुखङ्गल" इति कथायाः रूपान्तरणम् आसीत् । हिन्दुः अस्य वर्णनं कृतवान् यत् "सम्मोहकं कथानकं युक्तं सुनिर्मितं चलच्चित्रम्" तथा च " मलयालम् -चलच्चित्रस्य इतिहासे महत्त्वपूर्णेषु चलच्चित्रेषु अन्यतमम्" इति । 

एम.टी.मलयालभाषायां प्रथमः अग्रणीः च पटकथालेखकः आसीत् यः सिनेमां विशिष्टदृश्यकलारूपेण शिक्षित्वा पटकथां लिखितवान् यस्य स्वकीया भाषा, व्याकरणं, संरचना च अस्ति।तस्य पटकथालेखनं आरब्धस्य अनन्तरमेव मलयालीदर्शकाः चलच्चित्रलिपिं विशिष्टविधारूपेण मन्यन्ते यस्य स्वकीयाः वास्तविकविशेषताः सन्ति। अपि च, एतत् लेखनमाध्यमम् साहित्यरूपरूपेण उन्नतं कृतवान् एम.टी. । एम.टी. केरलस्य समकालीनजीवने सामाजिकसांस्कृतिकसंकटस्य चित्रणार्थं पटकथाभिः सामाजिकं ध्यानं प्राप्तम् अस्ति ।
मानवीयमूल्यानां सम्बन्धस्य च विघटनं यत् तादात्म्यसंकटं, हानिभावना, अमानवीयता, स्वस्य परिवेशात् विरक्तिः इत्यादीनि सृजति, तत् अन्येभ्यः लेखकेभ्यः अधिकं नायरेन तस्य गभीरतया प्रस्तुतम् अस्ति। कन्याकुमारि, वारिक्कुज़्हि, विल्क्कानुन्ड् स्वप्नङल्, सदयम्, असुरवित्तु, एडवज़्हियिले पूच मिन्डापूच, अक्षरङल्, आल्क्कूट्ट्त्तिल् तनिये, आरूडम् इत्यादयः उत्तमाः उदाहरणानि सन्ति ।

नायरस्य पटकथासु एकः प्रमुखः पक्षः पारिस्थितिक-अथवा भौगोलिककारकाणां तत्त्वानां च प्रभावी प्रस्तुतिः अस्ति यत् तेषां चित्रणस्य दृश्यसंभावनानां उपयोगं करोति अन्यत् अद्वितीयं वैशिष्ट्यं तेषु प्रयुक्ता भाषा अस्ति । तस्य केचन पटकथाः ऐतिहासिकपात्राणां ऐतिहासिककथानां च नूतनानां व्याख्यानां कृते प्रसिद्धाः सन्ति । यथा, पेरुन्तच्छ्स्य लोकप्रियकथायाः परितः बुनानां आख्यायिकानां कृते सः पेरुन्तच्छ्स्य  चरित्रस्य स्वस्य मूल्याङ्कनस्य आधारेण स्वस्य पटकथायां नूतनां व्याख्यां ददाति ।

१९७३ तमे वर्षे एम.टी. निर्मल्याम् इत्यनेन सह प्रथमं निर्देशनकार्यं कृतवान् । अस्य कृते सर्वोत्तमफीचरचलच्चित्रस्य राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः प्राप्तः । एम.टी. पुरस्कारविजेता बन्धनम्, कडवु, ओरु चेरु पुञ्चिरी इत्यादीनां सहितं अधिकानि चलच्चित्राणि पटकथां कृतवान्, निर्देशितवान् च । कडवु सिङ्गापुर-अन्तर्राष्ट्रीयचलच्चित्रमहोत्सवे, टोक्यो-अन्तर्राष्ट्रीयचलच्चित्रमहोत्सवे च पुरस्कारं प्राप्तवान् । तस्य चलचित्रकार्ये त्रीणि वृत्तचित्राणि, एकः टीवी-श्रृङ्खला अपि अन्तर्भवति । सः १९८१ तमे वर्षे निर्मितस्य वलर्त्तुम्रुगङल् इति चलच्चित्रस्य कृते गीतानि लिखितवान् यस्य धुनिः एम. बी.श्रीनिवासनः कृतवान् । एम.टी. ४६ तमे राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारस्य (१९९८) इण्डियन पैनोरमा इत्यस्य अध्यक्षः आसीत् । सः चलचित्रवित्तनिगमस्य, राष्ट्रियचलच्चित्रविकासनिगमस्य, चलच्चित्रसेन्सरिंगसमितेः च सदस्यः अस्ति । पुणे-नगरस्य चलच्चित्र-दूरदर्शन-संस्थायाः संकायरूपेण अपि सः कार्यं कृतवान् ।

चित्राणि

"Closure to a chapter: The cherished Malayalam author MT Vasudevan Nair has died."
"Honoring MT Vasudevan Nair on his 91st birthday: A salute to the literary legend of Kerala."
"MT Vasudevan Nair, a master of nostalgic lyricism, has died."
https://en.wikipedia.org/wiki/M._T._Vasudevan_Nair
https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%8E%E0%B4%82.%E0%B4%9F%E0%B4%BF._%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%81%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%BB_%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%BC

संदर्भ ग्रन्थाः