ओङ्गे भाषा : इतिहासः, विशेषताः, महत्त्वं च

आमुख

ओङ्गे भाषा विश्वस्य दुर्लभतमासु भाषासु अन्यतमा अस्ति । भारतस्य अण्डमान-निकोबारद्वीपयोः लिटिल् अण्डमानद्वीपे निवसन्तः आदिवासीजनजातिः ओङ्गे-जनाः अस्य भाषन्ते । ओङ्गेभाषिणां संख्या अतीव अल्पा, अद्यत्वे शतात् न्यूना । अस्य कारणात् भाषा विलुप्तप्राय इति मन्यते ।

ओङ्गे भाषा अण्डमानीभाषासमूहे अन्तर्भवति । एताः काश्चन प्राचीनतमाः भाषाः अद्यापि पृथिव्यां भाष्यन्ते । तेषां सम्बन्धः इन्डो-यूरोपीय, द्रविड, चीन-तिब्बती इत्यादिभिः बृहत्कुटुम्बैः सह नास्ति । ओङ्गे भाषा अद्वितीया अस्ति, अधिकांशेषु आधुनिकभाषासु न प्राप्यन्ते इति विशेषताः सन्ति ।

ओङ्गे-जनाः स्वभाषायाः उपयोगं कृत्वा स्वस्य दैनन्दिनजीवनं, स्वपरम्परां, प्रकृत्या सह स्वसम्बन्धं च प्रकटयन्ति । शताब्दशः तेषां भाषा तेषां गीतानि, पौराणिककथाः, समुद्रस्य, वनस्य च ज्ञानं च वहति । यदि भाषा अन्तर्धानं भवति तर्हि ज्ञानसंस्कृतेः सम्पूर्णः संसारः नष्टः भविष्यति।

इतिहास एवं उत्पत्ति

ओङ्गे-जनाः अण्डमानद्वीपस्य मूलनिवासिषु अन्यतमाः सन्ति । द्वीपेषु तेषां उपस्थितिः वर्षसहस्राणि पूर्वं गच्छति । वैज्ञानिकाः मन्यन्ते यत् तेषां पूर्वजाः ३०,००० वर्षाणाम् अधिककालपूर्वं द्वीपेषु आगताः । अनेन ओङ्गे भाषा अत्यन्तं प्राचीना भवति । 

परम्परानुसारं ओङ्गे-जनाः मृगया, मत्स्यपालनं, संग्रहणं च कुर्वन्ति स्म । मधुकन्दं फलानि च सङ्गृहीताः । समुद्रे मत्स्यं कृत्वा कच्छपशूकरान् मृगयन्ति स्म । एतत् सर्वं ज्ञानं तेषां भाषायां व्यज्यते । यथा मत्स्य-शंख-वनस्पति-विधाय तेषां बहुशब्दाः सन्ति । तेषां भाषा प्रकृत्या सह तेषां निकटसम्बन्धस्य प्रतिबिम्बम् अस्ति ।

ओङ्गे-जनाः लघुसमूहेषु प्रायः समुद्रतीरस्य समीपे एव निवसन्ति स्म । तेषां भाषा स्वपर्यावरणानुरूपं विकसितवती । ज्वाराः, ताराः, वायुः च शब्दाः वर्णयन्ति । एतेषां तेषां नौकायानस्य, जीवितस्य च साहाय्यं कृतम् । कृषिकार्यं वा नगराणि वा परितः विकसितानां भाषाणां विपरीतम् ओङ्गे भाषा वनानां, तटानां च परितः वर्धिता ।

भाषावैशिष्ट्यम्

हिन्दी अथवा तमिल इत्यादिभ्यः भारतीयभाषाभ्यः ओङ्गेभाषायाः विशेषताः बहु भिन्नाः सन्ति ।

शब्दावली : ओङ्गे प्राकृतिकतत्त्वानां कृते विशेषशब्दाः सन्ति । यथा - नानावृक्षाणां फलानां समुद्रजीवानां च भिन्नभिन्ननामानि सन्ति । एतेषु बहवः शब्दाः अन्यभाषासु न विद्यन्ते ।

ध्वनितन्त्रम् : बृहत्तरभाषाणां तुलने ध्वनितन्त्रं सरलं भवति । विसर्गस्वरसङ्ख्या अल्पा भवति । ध्वनयः स्पष्टाः सुलभाः च सन्ति, परन्तु ते गहनार्थं वहन्ति ।

व्याकरणम् : ओंगे व्याकरणं भारत-आर्य-अथवा द्रविड़-व्याकरणात् बहु भिन्नम् अस्ति । भाषायां कालम् अर्थं च दर्शयितुं प्रत्यय-उपसर्गयोः प्रयोगः भवति । अनेकाः पृथक् पृथक् शब्दाः भवितुं स्थाने शब्दान्तेषु परिवर्तनेन सम्बन्धाः क्रियाः च दृश्यन्ते ।

सर्वनामम् : ओङ्गे भाषायां “वयं” ​​इति विशेषवाचकानि सन्ति । “वयं भवन्तं सहितम्” “वयं भवन्तं न समाविष्टवन्तः” इति भेदं कर्तुं शक्नोति । अन्येषु केषुचित् आदिवासीभाषासु अपि एतत् विशेषता अस्ति ।

संख्याः - परम्परागतरूपेण ओङ्गेभाषायां संख्याशब्दाः अत्यल्पाः आसन् । दैनन्दिनजीवने जनानां बहूनां संख्यायाः आवश्यकता नासीत् । ते “एकः”, “द्वौ”, “बहुः” इत्यादीनि पदानि प्रयुञ्जते स्म । बृहत्तरमात्रायां ते हावभावं वा सन्दर्भं वा प्रयुञ्जते स्म ।

मौखिक परम्परा एवं संस्कृति

ओङ्गे भाष्ये श्लाघिति िह । इयम् अन्तर्गत। कथाः गीताः परम्पराः च आज्ञापत्रा । अनेन परम्परा छावाँ । 

ओङ्गे-जनाः संस्कारेषु, मृगयायां, सामुदायिकसमागमेषु च गीतानि गायन्ति । तेषां गीतानि प्रायः प्रकृतेः, समुद्रस्य, आत्मानां च विषये भवन्ति । एतानि गीतानि न केवलं मनोरञ्जनानि अपितु इतिहासस्य स्मरणस्य मार्गः अपि सन्ति ।

ओङ्गे लोककथाः सामान्याः सन्ति । वृद्धाः वनस्य सृष्टेः, पशूनां, आत्मानां च विषये कथाः कथयन्ति । एताः कथाः बालकान् उचित-अनुचितयोः विषये, साहसस्य विषये, प्रकृतेः सम्मानस्य विषये च शिक्षयन्ति । यथा - केषुचित् कथासु कतिपयेषु पशूनां मृगया किमर्थं न कर्तव्या इति व्याख्यायते । एते जीवितस्य पाठाः सन्ति।

तेषां भाषायां नृत्यं लयञ्च अपि भूमिकां निर्वहति । ओङ्गे शब्दान् शरीरगत्या सह संयोजयन्ति। अनेन तेषां संचारः अधिकं व्यञ्जकः भवति ।

समाजे ओंगे

ओङ्गे भाषा पारिवारिकजीवने सामुदायिकजीवने च प्रयुक्ता भवति । बालकाः मातापितृभ्यः, वृद्धेभ्यः च तत् शिक्षन्ति। गृहेषु, मत्स्यपालने, मृगयायां, संस्कारेषु च । अस्तित्वकौशलशिक्षणस्य मुख्यं साधनम् अस्ति । 

यदा ओङ्गे-अग्रजः बालकं मत्स्यपालनं शिक्षयति तदा सः उपकरणानां, युक्तीनां, मत्स्यानां प्रकाराणां च कृते विशिष्टानि ओङ्गे-शब्दानि प्रयुङ्क्ते । यदा माता रात्रौ बालकं कथां कथयति तदा सा गहनसांस्कृतिकार्थं वहन्तः ओङ्गे व्यञ्जनानि प्रयुङ्क्ते । एवं च दैनन्दिनजीवने भाषा केन्द्रस्थानम् अस्ति ।

आधुनिकभाषाणां विपरीतम् ओङ्गेभाषायाः उपयोगः विद्यालयेषु, कार्यालयेषु, माध्यमेषु वा न भवति । अनेन आधुनिकजगति दुर्बलतरं भवति । परन्तु समुदाये अद्यापि तादात्म्ये एकतायां च प्रबलं भूमिकां निर्वहति ।

स्थितिः संकटः च

अद्य ओङ्गे भाषा संकटे अस्ति। वक्तृणां संख्या अत्यल्पा अस्ति । अद्यतनगणनानुसारं केवलं प्रायः ९० जनाः ओङ्गेभाषां वदन्ति । तेषु अधिकांशः वृद्धाः सन्ति । युवानः अपि हिन्दी-आङ्ग्लभाषां शिक्षन्ते, ये विद्यालयेषु समाजे च बलवन्तः सन्ति । फलतः नवजनाः शनैः शनैः स्वमातृभाषायाः दूरं गच्छन्ति ।

अस्य क्षयस्य अनेकानि कारणानि सन्ति । एकं कारणं बहिः जगतः सम्पर्कः अस्ति । यदा आङ्ग्लाः अण्डमानद्वीपम् आगतवन्तः तदा ते रोगाः, नूतनानि आहारपदार्थानि, नूतनानि व्यवस्थानि च आनयन्ति स्म । अनेके ओङ्गेजनाः रोगैः मृताः येषां प्रतिरोधं कर्तुं न शक्तवन्तः । तेषां जनसंख्यायां तीव्ररूपेण न्यूनता अभवत् ।

अन्यत् कारणं सर्वकारस्य स्थानान्तरणम् । ओङ्गे-जनाः स्वस्य प्राकृतिकवनक्षेत्रात् आरक्षणं प्रति स्थानान्तरिताः । अनेन तेषां जीवनपद्धतिः परिवर्तिता । तेषां पारम्परिकमृगयायाः, संग्रहणस्य च क्षयः अभवत् । तेन सह नित्यजीवने तेषां भाषायाः प्रयोगः अपि न्यूनः अभवत् ।

वैश्वीकरणं आधुनिकशिक्षा च अन्ये दबावाः सन्ति । विद्यालयेषु बालकानां हिन्दी, आङ्ग्लभाषा च पाठ्यते । ते ओङ्गे इति वक्तुं न्यूनकालं यापयन्ति। अनेन भाषा अधिकं दुर्बलं भवति।

संरक्षणप्रयासाः

ओङ्गे भाषायाः रक्षणार्थं अनेकाः प्रयत्नाः क्रियन्ते ।

भारतसर्वकारः ओङ्गे-नगरं विशेषतया दुर्बलजनजातीयसमूहः (PVTG) इति मान्यतां ददाति । विशेषकार्यक्रमाः तेभ्यः भोजनं, स्वास्थ्यसेवा, समर्थनं च प्राप्नुवन्ति । परन्तु भाषायाः रक्षणाय भौतिकसमर्थनात् अधिकं आवश्यकता वर्तते । अस्य कृते मातृभाषायां शिक्षा आवश्यकी भवति।

केचन भाषाविदः मानवशास्त्रज्ञाः च ओङ्गे भाषायाः दस्तावेजीकरणाय कार्यं कुर्वन्ति । ते शब्दान्, गीतानि, कथाः च अभिलेखयन्ति । एतानि रिकार्डिङ्ग्स् भविष्याय भाषां रक्षिष्यन्ति। शब्दकोशाः, शब्दसूचिकाः च क्रियन्ते ।

गैरसरकारीसंस्थाः अपि जागरूकतां जनयितुं प्रयतन्ते । ते जनान् स्मारयन्ति यत् ओङ्गे इत्यस्य हानिः न केवलं जनजातेः कृते अपितु समग्ररूपेण मानवतायाः हानिः एव। प्रत्येकं भाषा ज्ञानं वहति यत् प्रतिस्थापनं कर्तुं न शक्यते।

ओङ्गे शब्दानां व्यञ्जनानां च उदाहरणानि

यतः ओङ्गे बहु प्रसिद्धः नास्ति, तस्मात् कतिपयानि शब्दानि एव अभिलेखितानि सन्ति । 

उदाहरणतया:

अङ् – अग्निः

तुबि – जलम्मो

रो – मनुष्यः

एयना – स्त्री

कोचि – बाल

एते सरलशब्दाः दर्शयन्ति यत् ओङ्गे-जनाः स्वस्य जगतः वर्णनं कथं कुर्वन्ति । तेषां भाषा तेषां दैनन्दिन आवश्यकताभिः सह गभीरं बद्धा अस्ति।

तेषां अभिवादनं “नमस्ते” “सुप्रभातम्” इव औपचारिकं न भवति । अपि तु प्रायः कल्याणस्य वा भोजनस्य वा विषये पृच्छन्ति । एतेन तेषां परिचर्यायाः, जीवितस्य च संस्कृतिः दृश्यते ।

निगमन

ओङ्गे भाषा विश्वस्य प्राचीनतमासु दुर्लभतमासु भाषासु अन्यतमा अस्ति । ओङ्गे-जनानाम् इतिहासं, परम्परां, जीवितस्य ज्ञानं च अत्र वहति । अद्यत्वे अस्य वक्तारः अत्यल्पाः सन्ति चेदपि एतत् जगतः अवलोकनस्य अद्वितीयं मार्गं प्रतिनिधियति ।

भाषायाः समक्षं गम्भीराः आव्हानाः सन्ति । वैश्वीकरणं, अल्पजनसंख्या, अन्यभाषाणां प्रभावः च तस्य दुर्बलतां जनयति । यदि अन्तर्धानं भवति तर्हि सम्पूर्णं सांस्कृतिकं जगत् अन्तर्धानं भविष्यति।

तथापि सावधानप्रयत्नेन तस्य संरक्षणं कर्तुं शक्यते । तस्य अभिलेखनं, शिक्षणं, सम्मानं च कृत्वा वयं ओङ्गे भाषां रक्षितुं शक्नुमः। तस्य रक्षणं केवलं एकस्य जनजातेः साहाय्यं कर्तुं न भवति। मानवसंस्कृतेः विविधतायाः रक्षणस्य विषयः अस्ति । प्रत्येकं भाषा निधिः एव। ओङ्गे भाषा एतादृशी एकः निधिः अस्ति या अस्माकं सम्मानं, परिचर्या च अर्हति ।