एनिमे

एनिमे (लिख्यते एनिमे तथा अनिमे; जपानीः アニメ; उच्चारणम्: [aꜜɲime]; ऐनिमेशन् इत्यस्य अङ्ग्लपदम् (animation) संक्षेपेण उद्भवितम्) हस्ते रचितं च सङ्गणकजनितं च चलच्चित्रणं अस्ति यत् जपानात् उद्भवत्। जपानात् बहिर्भूत्वा च अङ्ग्लभाषायाम् 'एनिमे' इति शब्दः विशेषतः जपाने उत्पादितान् चलच्चित्रकृत्यान् निर्देशयति। तथापि जपाने तथा जपानीभाषायाम् 'एनिमे' इत्येवं पदं शैली वा उद्गमं न पृच्छत्येव सर्वान् चलच्चित्रकृत्यान् सूचयति। जपानबाह्येषु अपि तेषां जपानी-चित्रशैली-समानरूपाणां बहूनां चलच्चित्रकृतयः निर्मीयन्ते। क्रीडाविषयक-दूरचित्रक्रीडाः अपि कदाचित् तादृशं विषयवस्तुं कला-शैलिं च धृत्वा 'एनिमे' इति निर्दिश्यन्ते।

प्रथमं व्यावसायिकं जपानी-एनिमेशन तिथिः १९१७ तम् वर्षम् अभ्युदितम्। १९६० दशकस्य मध्ये कार्टूनकारेण ओसामु तेजुकाआरब्धेन किञ्चित् विशिष्ट-चित्रणशैल्या उभारिता या अनन्तरदशकेषु प्रसारित्या विशालं देशीय-दर्शकवर्गं संवर्धयत्। एनिमे नाट्यगृह-दर्शनात्, दूरदर्शनप्रसारणेन, गृहवितरणमार्गेण च अन्तर्जाले च वितर्यते। मौलिककृतिभ्यः परेऽपि बहवः एनिमेकार्याणि माङ्गा (चित्रकथा), लघुनवलाः, वा क्रीडाविषयकविज्ञापकक्रीडान् इत्यादि रूपेण रूपान्तरितानि भवन्ति। एतानि बहूनि विस्तृत-प्रकाराणि विभज्य लक्ष्यो विद्यन्ते — विस्तीर्णान् प्रति तथा सूक्ष्मलक्ष्यदर्शकान् च लक्ष्यीकृत्य।

एनिमे एकः विविधः माध्यमः अस्ति यस्य उत्पादनपद्धतयः नवतन्त्रैः अनुकूलतया परिवर्तिताः। एषः चित्रकलां, पात्रगीतम् (चरित्र-रचना), चलचित्रदृश्यरचनां च कल्पनासम्पन्नानि वैयक्तिकतन्त्राणि च संयोजयति। पाश्चात्यचलन-चित्रेभ्यः तुलनायां एनिमे उत्पादनं सामान्यतया गतौ अल्पं बलं ददाति, परन्तु परिवेशविवरणे, तथा “कैमरा-प्रभावेषु” यथा पैनिङ्ग्, झूम्, कोणचित्रणादिषु अधिकं केन्द्रीकृतं भवति। विविधाश्च कलाशैलयः उपयुज्यन्ते; पात्रानां अनुपातलक्षणानि च अतीव भिन्नानि भवन्ति—एकं सर्वसाधारणलक्षणं विशालानि च भावपूर्णानि नेत्राणि इति।

एनिमे-उद्योगे ४३० तिष्ठन्ते अधिकाः उत्पादनसंघाः; तेषु प्रमुखानि स्टुडियो-नामानि संस्कृतेन रूपान्तरीकृतानि च अन्तर्गतानि — यथा चलन-ग्रामः घिब्ली (स्टुडियो घिब्ली), क्योटो-चलचित्रकला (क्योटो ऐनिमेशन), सन्-उदयः (सन्राइज़), अस्थि-हड्डीः (बोन्स्), युफोटेबल्, माप्पा, विट् स्टुडियो, कॉमिक्स् वेव् फिल्म्‍स्, मैडहाउस्, टीएमएस् एंटरटेनमेंट्, पिएरोट्, प्रोडक्शन् आइ॰जी॰, निप्पोन् ऐनिमेशन्, तोए ऐनिमेशन् इत्यादयः। १९८० दशकात् आरभ्य विदेशे उपशीर्षकयुक्त-आवृत्तिः वा द्विभाष्यनुसृत-प्रसारणस्य उदयेन एषा विधा अन्तरराष्ट्रीय-यशं प्राप्तवती। २०१० दशकात् प्रवाह-सेवानां उत्कर्षेण च एनिमे-संस्कृतये विश्वव्यापि मान्यता वर्धिता। २०१६ तम् आसीत् यत् जपानी-एनिमेशनं विश्वस्य दूरदर्शन-चलचित्रकथानां कृते प्रचुरांशं निर्मातुम् अर्हत् (लगभगः ६० प्रतिशतं)।

 व्युत्पत्तिः 
चित्ररचनारूपेण एनिमे एकः कलाप्रकारः यः अन्यमाध्यमेषु अपि दृश्यते; कदाचित् अनुचिततया स्वयमेव ‘प्रकारः’ इति वर्गीकृतः अभिधीयते। जपानीभाषायां ‘एनिमे’ इति पदं शैलीनिरपेक्षतया सर्वान् चलच्चित्रकृत्यान् अविगुणान् निर्दिशति। किञ्च अङ्ग्लभाषायाः कोशाः एनिमे इति शब्दं सामान्यतया “जपानी-चलचित्रशैली” इति वा “जपानात् आरभ्यमानः चलचित्रशैली” इति व्याख्यातुम् प्रयत्नन्ते; अपराः परिभाषाः उद्गता-स्थानं आधारं कुर्वन्ति, यत् यदि किञ्चित् कृतिः जपाने उत्पादितम् अस्ति तदा तद् “एनिमे” इति गण्यते इति विधेः।

पदम् ‘एनिमे’ अतीव विवादास्पदम् — अङ्ग्लपदम् “animation” जपानीकान्याख्यया アニメーション (animēshon) इति लिख्यते, तस्य संक्षेपः アニメ (anime; उच्चारणम्: [a.ɲi.me]) इति जाता। केचन स्रोताः वदन्ति यत् एतत् फ्रान्सीयपदेन dessin animé इत्यस्मात् प्रभावितम्, परन्तु अन्ये इदम् फ्रान्सदेशे 1970–80 दशकयोः एनिमे-लोकप्रियतायाः फलितम् इति मन्यन्ते।

 इतिहासः 

 पूर्ववर्तिनः 
एमाकिमोनो (चित्रविस्तृत-पट) तथा छायानाट्यानि (कगे-ए) जपानी-एनिमेशनस्य पूर्ववर्तिनः इरन्ति। एमाकिमोनो एकादशशतके सामान्यं आसीत्; यात्रिककथावाचकाः पटं दक्षिणतः वामदिशात् अनवर्त्य कथानकानि कियन्त। कगे-ए एदो-कालस्य लोकप्रियं रूपं आसीत्—चीनस्य छायानाट्यान् तत्र प्रेरणया जातम्। नेदरलैण्ड्-उत्पन्नाः जादूदीपाः अष्टादशशतके अपि लोकप्रियाः आसन्। कामिशिबै इति कागजनाट्यपरम्परा द्वादशशतके आरब्धा आसीत्, तथा १९३० पर्यन्तं मार्गनाट्येषु विद्यमाना आसीत्। बन्न्राकु-पुत्थक-नाट्यस्य पुत्तलिकाः तथा उकियो-ए मुद्रितचित्राणि बहु-पात्राणां पूर्वजाः इति मन्यन्ते। अन्ते, माङ्गा एनिमे-रचनायाः महती प्रेरणा अभवत्। प्रारम्भिकचित्रस्रष्टारः स्व-चित्रपट्टेषु चलचित्रसन्निवेशान् उपयुज्य तेषु प्रयोगान् अकरोन्ति।

 पथप्रदर्शकाः 
दक्षिणतः|लघुचित्रम्|नमाकुरा गताना [Namakura Gatana] (१९१७) — नाट्यगृहार्थं निर्मितं रक्षितं सर्वात् प्राचीनं जपानी-लघु-चलच्चित्रम्।
२० शतके आरम्भे जपानी-चलेच्छित्रकला उद्भवति यदा चित्रनिर्मातारः फ्रान्स्, शर्मण्य, संयुक्तराज्यानि, रुस् इत्यर्थात् तन्त्रान् अवलम्ब्य प्रयोगान् आरब्धवन्तः। प्राचीनतमस्य जपानी-एनिमेशनस्य दावी कात्सुदो शाशिन् (Katsudō Shashin, १९०७) इति एकेन अज्ञात-कर्तृकृत्या अस्ति। १९१७ तमे वर्षे प्रथमाणि व्यावसायिकानि सर्वसाधारणदर्शने प्रदर्शितानि कार्याणि दृश्यन्ते; ओतेन् शिमोका वा, सेइतारो किटायामा, जुनिचि कोउची इत्यादयः बहवः चलचित्रकृतयः निर्मितवन्तः — येषु सर्वात् पुरातनं सुरक्षितं 'Namakura Gatana' इति कोउची-निर्मिता कृति अस्ति। १९२३ तमे महामन्दकम्पेन शिमोका-वस्तुदाहेन कतिचनप्रारम्भिकानि कार्याणि नष्टानि अभवन्। १९३० दशकस्य मध्यभागे जपानी-एनिमेशनं जीवित-चित्र-उद्योगस्य विकल्परूपेण स्थापितम्; डिज्नी-समकक्षे स्पर्धा जाताः च। नोबुरो ओफुजी, यासुजी मुराता इत्येके अपि स्वल्प-कर्षित-छेदनकलां उपयुज्य कार्यं संत सामान्यतः क्रियते। कञ्जो मासाओका, मित्सुयो सेओ च शासन-आश्रयेन तन्त्रविकासं कृतवन्तः, शिक्षणलघुचित्राणि च प्रचार-कार्याणि निर्मितवन्तः। १९४० तमे काले राज्ये कतिचन कलाकार-संघटनानि विलीन्य 'शिन् निप्पोन् माङ्गका क्योःकाइ' इति संस्थायाः रूपेण संगठितानि। प्रथमं ध्वनिसहितं एनिमे अल्पचित्रम् 'Chikara to Onna no Yo no Naka' (१९३३) मासाओका-निर्मितम् आसीत्। प्रथमं दीर्घ-चलचित्र-एनिमे 'Momotaro: Sacred Sailors' (१९४५) सेओ-निर्मितम् आसीत्, यत् शासकीय-सैन्य-आर्थिकसाहाय्येन निर्मितम् आसीत्। १९५० दशकः दूरदर्शनाय विज्ञापन-लघु-एनिमेशन्स्-प्रसारेण समृद्धः आसीत्।

 आधुनिकयुगम् 
वामतः|लघुचित्रम्|ओसामु तेजुका इत्यस्य १९६३ तमे वर्षे दूरदर्शन-शृङ्खलायाः 'तारककुमारः' [Astro Boy] उद्घाटनक्रमात् एकस्य आवृत्तेः पटलम्।
१९६० दशकः ओसामु तेजुका डिज्नी-प्रयोगांशान् सरलवन्तः तथा फ्रेम्-गणं न्यूनं कृत्वा लागत्-नियन्त्रणार्थम् सीमित-चलनतन्त्रम् अंगीकृतम्। आरम्भतः अस्याः उपपद्धतिः अल्पप्रशिक्षककर्मज्ञैः च शीघ्रं उत्पादनार्हं कार्यं दातुं उपयोगिता इति अभवत्; तद्यथा सीमित-चलन-प्रवृत्तयः यथार्थतया माध्यमस्य शैली-परिभाषकाः अभवन्। 'Three Tales' (१९६०) इति दूरदर्शने प्रथमम् एनिमे-छित्रं प्रसारितम्; प्रथमं एनिमे-धारावाहिकं प्रत्यक्षरूपेण १९६१-६४ मध्ये प्रदर्शितम्। तेजुकानिर्देशितः 'ताराकुमारः (अस्ट्रो बॉय) — इत्यादि धारावाहिकानि महती लोकप्रियता प्राप्तवन्ति। तेजुकानिर्मित-मुशि-प्रोडक्शन् इत्यस्य नार्मातः अनेकाः अनन्तर-स्टुडियोज् उत्पन्नाः।

१९७० दशकः माङ्गा-लोकप्रियतायाः वृद्ध्या सह बहवः माङ्गा-पुस्तकाशः अनन्तरं एनिमे-रूपेण रूपान्तरिताः। तेजुका कृती इत्यादीनां प्रभावे बह्वः नूतन-प्रकाराः विकसिताः — यथा महायन्त्रपुरुष-शैली (mecha) आरम्भः; गो नागाइ इत्यादिभिः अतिरञ्जित-सुपर-रोबट्-शैली विकसितम्; दशकान्ते योशियुकी तोमिनो इत्येन 'रियल् रोबट्' इति नवसंस्कारः प्राप्तः। गण्डम् [गंडम्] (Gundam), अन्तरिक्ष-प्रवर्तकः (Space Runaway Ideon), सुपर्-आयाम्-फलश्रृङ्खला (Super Dimension Fortress Macross) इत्यादयः १९८० दशकस्य शास्त्रीय-रचनाः अभवन्। आर्थिक-बुलबुलेन १९८० दशकः उच्च-बजट्-प्रायोगिक-एनिमे-चलचित्राणां उत्कर्षं दत्तवान् (उदा. वातघाटीनौसिका — नेोलॉजिः वातघाटीनौसिका [नौसिका ऑफ द वैली ऑफ द विंड], राजाकाशसेना [Royal Space Force: The Wings of Honnêamise], आकिरः [Akira]) इत्यादयः

१९९० दशकस्य प्रयोगात्मक-एनिमे शीर्षकानां कारणेन अन्तरराष्ट्रीय-आकर्षणं वर्धत् — उदाहृताः नियोन्–जेनेसिस्–एवाङ्गेलिऑन् [Neon Genesis Evangelion], निकासशरीरस्यन्तर्गतः [घोस्ट् इन् द शेल्], देशिकग्वालः विचित्रसंग्रामः [काउबॉय बीबॉप] इत्यादयः वैश्विक-ख्यातिं प्राप्तवन्तः। अनेके कार्यक्रमाः पश्चिमदेशे अपि रुचिं ग्राहयन्ते; सेलरिका-संरक्षकः [Sailor Moon], ड्रागनोद्भवगोलकः [Dragon Ball Z] इत्यादीनि बहुभाष्य-उपशीर्षकैः वा द्विभाष्यनया परिवर्त्यन्ते। २००३ तमे वर्षे चलनगृह-चित्र 'आत्मोत्साह-उपलम्बः' — आत्मात्सर्गयात्रा [Spirited Away] — हयाओ मियाज़ाकि-निर्देशितम् स्टुडियो-घिब्ली-निर्मितम् विश्वे श्रेष्ठ-एनिमे-पुरस्कारेण सम्मानितम् अभवत् तथा उपरुजित-आयः बहु। २००० दशकात् आरभ्य लघुनवलानां तथा दृश्य-नवलानां रूपांतरणस्य वृद्धि विक्षिप्ता; सफलानि उदाहरणानि हरुहि-सुसुमियाया क्लेशगानम् [The Melancholy of Haruhi Suzumiya], नियतिरात्रिः [Fate/stay night] च। २०२० तमे वर्षे राक्षसहन्तृ-यात्रा (राक्षसहन्तृ: मार्गगानम्) — नेोलॉजिः राक्षसहन्तृ-यात्रा [Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba the Movie: Mugen Train] — इत्यादिना जपानी-चलचित्रे इष्टतम् वित्तार्जनम् अभवत्; दशदिनेषु दशलक्षकोटिः येन स्थापितम् इत्यादि अभवत्।

२०२१ तमे वर्षे जुजुत्सु कैसेन्, राक्षसहन्तृ-यात्रा, नगरीय-प्रतिशोधकथा [Tokyo Revengers] इत्येकेनान् सोशल्-नाट्य-विमर्शेषु प्रमुखस्थानं प्राप्तम्।

२०२२ तमे वर्षे दीवारविरोधः [Attack on Titan] प्राप्य जगति अतिनिर्वर्तनम् इति पुरस्कारं लभत्।

२०२४ तमे वर्षे जुजुत्सु कैसेन् एकं महत् विश्वरिका-रिकॉर्ड् उत्क्राम्य "अति-आकृष्यमान-चलचित्र-धारावाहिकम्" इति ख्यातिं प्राप्नोत्

 विशेषताः 
लघुचित्रम्|एनिमे कलाकाराः अनेकेषां विशिष्टदृश्य-शैल्यानां उपयोगं कुर्वन्ति। ऊपरवामतः घुर्यन्ति क्रमे — मृतपत्राः [Dead Leaves], ध्वजः [Flag], श्रृङ्खल-प्रयोगशृङ्खलः 'लैन' [Serial Experiments Lain], राक्षसः [Monster], मानसखेलः [Mind Game], भाग्यतारा [Lucky Star], मार्जार-शरबत् [Cat Soup], तथा गुर्रेन लागान् [Gurren Lagann]।
एनिमे अन्य-चलचित्ररूपेभ्यः कला-शैलीप्रकारेण, चलननिर्माण-प्रक्रियया, उत्पादन-पद्धत्या च भिन्नः भवति। दृश्यम्, एनिमे-कृतयः अनेकविधानां चित्रशैल्यानां प्रदर्शनेन भिन्नाः भवन्ति, याः निर्मातृकलाकारस्तुडियोषु च भेदान् वहन्ति। यद्यपि एकः निश्चितः समग्र-चित्रशैली एनिमेऽस्मिन्नस्ति इति न वदामः, तथापि चलन-तन्त्रे पात्र-रचनायाश्च किञ्चित् साम्यं दृश्यते।

मूलतः एनिमे सीमित-चलनस्य उपयोगेन, समतल-भावव्यञ्जनया, काल-निलम्बनेन, विषयविस्तारेण, ऐतिहासिक-पात्रानां उपस्थितिरेण, जटिल-कथान्यासेन च लक्षिता इति — विशेषतया चित्रण-शैली यत्र पात्राणि विशालानि अण्डाकार-नेत्रानि, स्पष्टरेखा, दीप्तवर्णानि, ओष्ठ-चलनस्य न्यूनता च दृष्टा भवन्ति।

 तन्त्रज्ञानम् (कार्यक्षेत्र) 
आधुनिक-एनिमे सामान्येन चलच्छित्रोत्पादनप्रक्रियया अनुगच्छति — कथाचित्रनिर्माणम्, ध्वन्याभिनयः, पात्ररचना, सेल्-उत्पादनम् इत्यादि। १९९० तः सङ्गणक-चित्रकला उत्पादनक्षमतावर्धनार्थं सहजेन प्रयुज्यते।

प्रारम्भिक-एनिमे-प्रयोगाणि श्यामपट्टे अभिकर्षितचित्राणि, कागजच्छेदन-स्थिरचलनानि, छायाचलचित्रात्मिका च आसन्। सेल्-चलनकला लोकप्रियता प्राप्त्वा माध्यमे प्रभावं कुर्वन्ती आसीत्; २१ शतके अन्य-तन्त्राणां प्रयोगः सामान्यतया स्वतन्त्र-लघुचलचित्रेषु सीमितः।

फुजि फिल्म् इत्यादि सेल्-उत्पादनसङ्घटनान् परित्यज्य सूचना दत्तवती, यस्मात् डिजिटल-परिवर्तनं शीघ्रमेव समागतम्

अङ्कीययुगात्प्राक् परम्परागतपद्धतिभिः स्थानक्रमिकदृष्ट्या निर्माणम् आसीत्। प्रवाह्यानिमे बहुधा न्यूनानि मुख्यचित्राणि तथा अधिकानि मध्यचालनचित्राणि उपयोगेन निर्मीयते। जपानीयचलचित्रालयाः कतिचन सीमितचलनतन्त्रेषु अग्रसराः आसन्, एतानि न केवलं समयसीमापनाय अपि तु कलात्मकसाधनरूपेण प्रयुज्यन्ते।

अनिमेदृश्येषु त्रिआयामीदर्शनं प्राप्तुं विशेषप्रयत्नं कुर्वन्ति, पृष्ठभूमयश्च वातावरणनिर्माणे निर्णायकाः स्युः; एताः पृष्ठभूमयः सर्वदा काल्पनिकाः न सन्ति किन्तु कदाचित् याथार्थस्थलाधारेण अपि निर्मिताः (यथा चलनिलयभवनम्, हरुहिसुजुमियाविषादगानम् इति)।

अनिमे दृश्यं यथा छायाग्राह्यविद्यया — विस्तारसञ्चारम्, आवर्धनम्, दूरकोणचित्रणम्, तथा गतिजटिलप्रतिबिम्बनानि इत्यादीनि — निर्दिशति; एते प्रभावाः रङ्गमञ्चीयप्रदर्शनेभ्यः विलक्षणाः भवन्ति।

अनिमेचलननिर्माणे ध्वन्यवतरणं पश्चात् पूर्वमेव सम्पाद्यते, अमेरिकीयचलचित्ररीतेः विपरीतम्।

 पात्राणि 
वामतः|लघुचित्रम्|एनिमे-पात्ररचना विविधा अस्ति परं लक्ष्यार्थेन युगेन च सामान्याणि घटकानि बहुशः समाविष्टानि भवन्ति — एते प्रतिनिधि-नमूनानि सन्ति। ऊपरवामतः घुर्यन्ति क्रमः — आशिता नो जोए [Ashita no Joe] (१९७०), मॅक्रॉस्: स्मरः किं त्वं 'प्रेम' ? [Macross: Do You Remember Love?] (१९८४), घोस्ट् इन् द शेल् [Ghost in the Shell] (१९९५), के-ऑन्! [K-On!] (२००९), तव नाम [Your Name] (२०१६), केवलं अहम् एव प्रवेञ् शक्नोमि 'गुहा' [The Hidden Dungeon Only I Can Enter] (२०२१), फलपेटिका [Fruits Basket] (२००१), तथा रुरौनि केन्शिन् [Rurouni Kenshin] (१९९६)।
मानव-एनिमे-पात्राणां देहसमुच्चयः सामान्यतया वास्तविकमानवदेह-परिमाणान् अनुसरति; शिरो-ऊर्ध्वगुणः अनुपातस्य आधारः इति चित्रकारेण मान्यते। शिरो-गण-परिमाणानां अनुपाते विभिन्नता दृश्यते — सामान्यतया पात्राणि ५ तः ८ शिरो-लम्बतायाम् पतन्ति। कतिचन-शैलीनां अन्तर्गतं जानपूर्वकं देहानुपातपरिवर्तनं क्रियते येन चिबि-शैली फलति, यत्र शरीरं शिरो-परिमाणे सन्न्यस्तम् लघु दृश्यते (२-४ शिरो-लम्बता)। कश्चन कार्याणि, यथा क्रेयॉन्–शिन्चान् इत्यादयः, एतान् परिमाणान् पूर्णतया सङ्कुचित्य पाश्चात्य-हास्यलक्षणवत् आकृतिं गृह्णन्ति।

नेत्र-परिमाणे अतिशयोक्तिः एकः सामान्य-परम्परालक्षणः अस्ति — अयं चलन ओसामु तेजुका प्रेरितः इति कथ्यते तेजुकस्य कृतयोः नेत्र-चित्रणेन मानव-भावनानां विशाल-व्यक्तिः साधितुं शक्यतां प्राप्तवती। कलाकारः नेत्रेभ्यः पारदर्शिकपट्टिकां छायारङ्गपरिवर्तनैश्च योजयित्वा तेषां गम्भीरतां वर्धयति तदपि सर्वे पात्राणि महानेत्री न भवन्ति हयाओ मियाज़ाकि-निर्मितेषु कृतिषु यथार्थोपयुक्त-नेत्र-आकारः दृष्टो द्रष्टव्या।

केश-रचना अकस्मात् जीवन्तवर्णैः वा अनन्य-शैलीनिविष्टा भवति केश-गतिविधयः अतिशयोक्त्या पात्र-भाव-प्रदर्शनाय उपयुज्यन्ते। कतिचन-एनिमे-कार्येषु परदेशीय-जातीय-लक्षणानि दृश्यमानानि सन्ति यथा यूरोपीय-पात्राणां उन्नता नसा वा उन्नतः पृष्ठभागः परन्तु सामान्यतः कथानक-निश्चयेन जातीय-परिभाषा किंचित् अस्पष्टा भवति यथा पोकेमोन् धारावाहिके पात्रानां राष्ट्रियता नितान्तं परिभाषिता न भवति।

चेहर्यां भाव-प्रतीकानि सामान्य-कैननात् आगच्छन्ति — स्वेदबिन्दुः चिन्तायै, रूपेण लालता लज्जायै, दीप्तनेत्रं तीव्र-दृष्टये इत्यादयः — एते लघु-शैली-लक्षणानि भावान् संकेतन-रूपेण प्रदर्शयन्ति। चिबि-रूपस्य हास्य-प्रयोगः भ्रमं वा लज्जां हास्यमयतया प्रकटयति।

 सङ्गीतम् 
लघुचित्रम्|250x250अणवः|संगीतयुक्तस्य २०२२ तमे वर्षे निर्मितस्य एका एनिमे-वीडियो-उदाहरणम्।
अधिकांश-एनिमे-धारावाहिकेषु उद्घाटन-समाप्ति-गीतायाः प्रधान-स्थानं दृश्यते एतानि गीतानि प्रायः प्रसिद्ध-वाद्यवृन्दैः रचितानि भवन्ति परन्तु तानि सामान्य-संगीत-बजाराय अपि लक्षितानि भवन्ति अतः सर्वदा धारावाहिक-विषयस्य साकं सन्निकर्षं न दर्शयन्ति। अपि च तानि 'इन्सर्ट्-गीताः' इति प्रकारेण किञ्चन-दृश्येषु प्रयोग्यानि भवन्ति विशेष-प्रभावाय।

भविष्य–फङ्क् इति सूक्ष्मसंगीतशैली २०१० दशकात् वेपर्वेव् इत्यस्मात् फ्रान्सीसी-हाउस् च यूरोडिस्को-संयोगैः विकसिताः — एषा शैली एनिमे-दृश्यैः सह जपानी-शहरी-पॉप् सौन्दर्यं निर्माणयति।

२०२० दशकात् आरभ्य प्रवाह-सेवानां माध्यमेण एनिमे-गीतानां वैश्विक-प्रसारः द्रुततया वर्धितः २०२३ तमे वर्षे भक्तिकर-नवकथा [Oshi no Ko] धारावाहिकस्य उद्घाटन-गीत 'आइडल्' इत्येतत् बिल्बोर्ड् ग्लोबल् तालिकामध्ये उच्चस्थानं प्रापितवतम् यदा तस्य श्रवणसंख्या महत्ता अभवत्।

 प्रकाराः 
एनिमे प्रायः लक्ष्यार्थेन वर्गीकृतम् — बालक-लक्ष्य (कोदोमो), किशोरी-लक्ष्य (शोजो), कुमार-लक्ष्य (शोनेन्), युवा-पुरुषलक्ष्य (सेनेन्), युवा-स्त्रीलक्ष्य (जोसेई) इत्यादयः । एतेषु उपवर्गाः यथा रोमांच, युद्ध, क्रीडा, काल्पनिकम्, साहित्यपरिवर्तनम् इत्यादयः बहुधा युवा वा प्रौढदर्शकसमूहान् लक्ष्ययन्ति । प्रौढ-एनिमे कतिचन धीमन् गमनं, क्लिष्टकथान्यासं वा व्यस्कविषयान् वहति ; कतिपयेषु यौन-सामग्री दृश्यते यत् जपाने R१८ इति सङ्केतेन पृथक् निर्दिष्टः भवति अन्तरराष्ट्रिय-भूमौ तादृशानि 'हेन्टै' इति नामिनीभवन्ति। एच्चि इत्यादयः उपशैलयः यौन-सूचनां परिगृह्यन्ते परन्तु सहसा संभोग-चित्रणात् विरहिता भवान् । याओई यूरी इत्यादयः समलैङ्गिक-प्रेमकथासु विस्तीर्ण-रूपेण उपयुज्यन्ते।Ask John: Why Do Americans Hate Harem Anime? . animenation.net. May 20. 2005. Note: fan service and ecchi are often considered the same in wording.

एनिमे-प्रकारवर्गीकरणम् अन्य-चलचित्र-प्रकारेभ्यः भिन्नम् अतः सरल-वर्गीकरणं न सुलभम् । गिलेस् पोइत्रास् इत्यस्य तर्केण 'गण्डम् ००८० इत्यस्य युद्ध-चित्रणं केवलं 'महायन्त्रपुरुष' इति लाघवेनैव परिसीमितु न शक्यते । विज्ञानकथा एनिमे मध्ये प्रमुखा अस्ति — ताराकुमारः [अस्ट्रो बॉय], टेट्सुजिन् २८-गो इत्यादयः ऐतिहासिक-उदाहरणानि सन्ति । मेका उपश्रेणी महती अस्ति यत्र गण्डम् [गण्डम्] इत्यत्र बहुधा प्रतिष्ठितम् दृश्यते । पौराणिक-शैलीषु एशियाई-पश्चिमीय-मिश्रितकथाः अपि दृश्यन्ते — उदा इनुयाशा [InuYasha], आह! माय् गॉडेस् [Ah! My Goddess] इत्यानि । शैल्य-परिसरणं बहुकाले दृश्यते।

 प्रारूपाणि 
प्रारम्भिक-कालि एनिमे-कार्याणि नाट्यगृह-प्रदर्शनायै एव निर्मितानि आसन् तथा संगीत-पूर्वारम्भे स्वरलय-संगीत-आवश्यकता आसीत् १९५८ तमे वर्षे निप्पोन् टेलिविजन् ‘मोगुरा नो आबन्चुरु’ इति प्रथमं दूरदर्शने प्रदर्शितं वर्णवर्णितं एनिमे आसीत् १९६० दशकात् प्रथमाणि दूरदर्शन-श्रृंखलाः प्रसारिताः ततः एषा माध्यम-प्रसारः सुनिश्चितः अभवत्।

प्रत्यक्ष-वीडियो-प्रारूपे विमोचितानि कार्याणि ‘मौलिक-वीडियो-चलचित्रकला’ इति कथ्यन्ते यानि सामान्यतया नाट्यगृहं वा दूरदर्शनं प्रति पूर्वमेव न प्रदर्श्यन्ते परन्तु गृहवितरणे विमुक्तानि भवन्ति। अन्तर्जालस्य उदये कतिचन-निर्मातृणां ‘मौलिक-नट्-एनिमेशन’ इति जालप्रसारण-रूपेण कृतयः सुलभा अभवन्।

गृहवितरण-प्रवृत्तिः १९८० दशकात् वीएचएस॰ तथा लेज़रडिस्क् रूपेण समारभतः वीएचएस॰ एनटीएससी रूपः — यः जपान-अमेरिकयोः उपयोग्यः — १९९० दशकस्य एनिमे-लोकप्रियतायै साहाय्यं कृतवान्। लेज़रडिस्क् वीएचएस॰-पर्यन्तं दत्तं तत् अनन्तरं डीवीडी॰ आगता सा एकस्मिन् डिस्के बहु-उपशीर्षक-ट्र्याक्-चयनं दत्तवत्। डीवीडी॰-रूपस्य क्षेत्र-कोड् इत्याद्यवरोधाः अपि सन्ति यैः अनुज्ञा-नियमन-साहित्य-चोरी च निवार्यन्ते। वीसीडी रूपं कतिचन-देशेषु लोकप्रियं आसीत् परन्तु अन्यत्र गौणत्वं प्राप्तवती।

अनेक-अमेरिकीय-श्रृंखलासु प्रकरण-स्वरूपः स्वयम् समाप्य कथा धारयति परं कतिचन एनिमे-श्रृंखलाः सतत-कथासूत्रेण यथादृशं निर्वाहयन्ति — उदाहरणतया ड्रागनोद्भवगोलकः [Dragon Ball Z] इति — यत्र कथासूत्राः बहुषु प्रकरणेषु विस्तरन्ति। एतत् पद्धतिः अमेरिकीय-परम्परातः पृथक् दृश्यते तथैव ‘टेलिविजनस्य स्वर्णयुग’ इत्यत्र अपि समस्यानुरूपं प्रवर्त।

 उद्योगः 
लघुचित्रम्|टोक्यो-नगरस्य आकिहाबारा्-परिसरः एनिमे-माङ्गा-भक्तृभिः तथा जपानस्य ओताकु्-उपसंस्कृतेः अपि अत्यन्तं प्रियः क्षेत्रः।
चलच्चित्र-उद्योगे ४३० इत्याधिका उत्पादन-सङ्घटनाः विद्यमानाः सन्ति; तेषु कतिपयप्रमुखाः स्टुडियो-नामानि संस्कृतेन-नेोलॉजिष् रचितानि वा देवनागरीलिप्यां प्रतिलिप्यानि इव यथा तोए-ऐनिमेशन् [Toei Animation], मैडहाउस् [Madhouse], गोंजो [Gonzo], सन्राइज़ [Sunrise], बोन्स् [Bones], टीएमएस्-एंटरटेनमेंट् [TMS Entertainment], निप्पोन्-ऐनिमेशन् [Nippon Animation], पी.ए.-वर्क्स् [P.A.Works], स्टुडियो-पिएरोट् [Studio Pierrot], प्रोडक्शन्-आइ.जी. [Production I.G], युफोटेबल् [Ufotable] तथा स्टुडियो-घिब्ली [Studio Ghibli] इत्यम् अन्तर्देशीयानि सन्ति। कतिपयाः स्टुडियोज् 'जपान-एनिमेशन्-संघः' इति वाणिज्य-सम्भाविक-संस्था मध्ये सङ्गठिताः भवन्ति। उद्योगे कर्मकराणाम् अधिकार-संघः अपि अस्ति यः 'जपानी-एनिमे-स्रष्टृ-समिति' इति नाम्ना विख्यातः अस्ति। बहुशः प्रकल्पाः अधिकं जटिलाः च महङ्गान् सन्ति, अतः बहवः स्टुडियोज् सहकारेण मिलित्वा तान् उर्वर्तयन्ति, यथा स्टुडियो-घिब्ली द्वारा निर्मित-आत्मात्सर्गयात्रा इति महाचलचित्रे कृते प्रदर्शितम् आसीत्। एकस्य एनिमे-एपिसोडस्य विनिर्माणव्ययः प्रायः अमेरिकी-डॉलर् १,००,००० ते ३,००,०,००० पर्यन्तं भवितुम् शक्नोति। २००१ तमे वर्षे जपानी-चलच्चित्र-बजारस्य लगभगः ७प्रतिशतं चलच्चित्रेभ्यः आसीत् यत् सजीव-चलचित्रकृतीनां ४.६प्रतिशतात् अधिकम् आसीत्। डीवीडी॰-बजारस्य लाभार्जनं एनिमे-लोकप्रियता-सफलतायाः प्रमाणरूपेण दृश्यते यत् सा समग्र-बिक्रीस्य लगभगः ७०प्रतिशतं यावत् योगदानं ददाति। २०१६ तमे वर्षे प्रकाशिते निखेई-एशियन-रिव्यू-प्रवृत्तिविवरणे निर्दिष्टम् यत् जपानी-दूरदर्शन-कम्पनयः विगत् कतिपयवर्षेभ्यः उत्पादन-सङ्घटनेभ्यः ६० अरब् येन् मूल्यस्य एनिमे-क्रयः कृतवन्तः, परकीयेषु क्रयेषु तत्र २० अरब् येनात् अल्पम् आसीत्। जपाने रात्रि-परिचालनं कुर्वन्ति एनिमे-श्रृङ्खलाः येषु प्रौढदर्शक-लक्ष्यं अस्ति, एते दूरदेशे अपेक्षया अल्प-लोकप्रियाः सन्ति तथा अनेन प्रकारेण एनिमे-वर्गः 'सूक्ष्म-उत्पन्नम्' इति मन्यते। आत्मात्सर्गयात्रा (२००१) जपानदेशे दीर्घकालेन सर्वाधिक-आयार्जक-चलचित्रस्य पदं धारयत् यावत् तं २०२० तमे वर्षे राक्षसहन्तृ-यात्रया (राक्षसहन्तृ-मार्गगानम्) उल्लङ्घितम् अभवत्। आत्मात्सर्गयात्रा तस्मिन् काले विश्वे अपि सर्वाधिक-आयार्जक-एनिमे-चलचित्रम् आसीत् परं पश्चात् २०१६ तमे वर्षे मकोटो-शिंदकैः निर्मितं 'तव नाम' इति चलचित्रेण तेन स्थानेन पराजितम् अभवत्। वार्षिकेन जपानी-सिनेमात् श्रेण्यां एनिमे-चलचित्राणि बहुधा शीर्षस्थापनानि कुर्वन्ति — उदा २०१४, २०१५, २०१६ इत्ययोः वर्षयोः शीर्ष-दशमध्ये षट् एनिमे-चलित्राणि दृश्यन्ते।

एनिमे विधिवत् विमोचनार्थं परकीयदेशानां कम्पनीभ्यः अनुज्ञापत्रं (अनुज्ञापत्राणि) दत्तव्यम् अस्ति। जपाने आत्मनि यत् अनुज्ञापत्र-प्रथा किञ्चित् १९६० दशकात् आरभवती तदनन्तरं अमेरिकायाम् १९७० दशकस्य उत्तरभागे १९८० दशकस्य आरम्भे विस्तारपूर्वकं स्थापितम् अभवत् यदा गच्चमन् तथा कप्तैन्-हर्लक् इत्यादीनि धारावाहिकानि तद्-जनक-कम्पनीभ्यः अनुज्ञाप्राप्तानि अमेरिकीय-बजारे वितरणार्थम् अनुमोदितानि। १९८० दशकस्य मध्ये वोल्ट्रन् इत्यादीनि रूपानि अनुज्ञापत्राणि प्राप्तानि तथा रोबोटेक्-इव प्राचीनैकाधिक-श्रृंखलानां सामग्रीलाभेन नूतन-श्रृंखला निर्मितुं 'रचना' कृता इति दृष्टव्यम्।

१९९० दशकस्य आरम्भे कतिचन-कम्पनयः बाल-लक्ष्येन अधिकं नाभिप्रेतान् कृत्यान् अनुज्ञापत्राणि-दानेन प्रयोगान् आरब्धवन्तः। किञ्चित् संस्थाः यथा A·D·Vision, Central Park Media च तेषां उप-छापाः वाणिज्यनिकं सफलता प्राप्तवन्तः तथा अमेरिकीय-एनिमे-बजारे प्रमुखस्थानं गृह्णीतवन्तः। अन्ये यथा AnimEigo स्वल्पफलप्राप्तिः प्राप्तवती। अनेके परकीयैः जपानी-जनक-कम्पनिभिः प्रत्यक्षं निर्मिताः उपशाखाः अपेक्षितं परिणामं न लब्धवन्तः यथासंख्यकं एकः वा द्वे-शीर्षकानि विमोच्य तेषां अमेरिकीय-कार्यक्रमाः समाप्यन्ते।

अनुज्ञापत्राणि महङ्गान् भवन्ति — कतिचनश्रृंखलेषु शतांशाः सहस्राणि अमेरिकियन-डॉलर् व्ययाः सन्ति तथा एका-चलचित्रस्य अनुज्ञापत्राणि-मूल्यं दशसहस्राणि इति प्रकारेण भवन्ति। मूल्याः बह्वथ भेदानि भवन्ति — उदाहरणतः 'जिङ्कीः: एक्स्टेण्ड' इत्यस्य अनुज्ञापत्राणि-मूल्यं केवलं अमेरिकियन-डॉलर् ९१,००० एव आसीत् परन्तु 'कुराउ् फान्तम-मेमोरी' इत्यस्य अनुज्ञापत्राणि-मूल्यं ९६०,००० इत्यमतिक्रमत्।ADV Court Documents Reveal Amounts Paid for 29 Anime Titles  समकालीन-प्रसारणस्य (सिमल्कास्ट्) जालप्रसारण-अधिकारः सुलभतरः स्यात्, यत्र प्रति-एपिसोड् करः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १,०००–२,००० इत्यमपि स्यात् परन्तु किञ्चित् श्रृंखलाः प्रति-एपिसोड् अमेरिकियन-डॉलर् २,००,००० इत्यमधिकं मूल्यं अपि आहुः।

अमेरिकाया-बाजाराय एनिमे-विपणनस्य मूल्यं २००९ तमे वर्षे लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २.७४ अरब् आसीत्। द्विभाष्यीकृत-एनिमे अमेरिकाया मध्ये २००० तमे वर्षे The WB तथा Cartoon Network-स्य Adult Swim इत्यादिषु सञ्चारमाध्यमेषु प्रसरितम् आरभत्। २००५ तमे वर्षे शीर्ष-दश-एनिमेपरिसरस्य पञ्च तत्र पूर्वमेव Cartoon Network-पर्यन्तं प्रसारिताः आसीत्। स्थानीयकरणे संस्कृति-संदर्भाणां सम्पादनं किञ्चित् क्रियते यत् नानादेशीय-सन्दर्भान् अनुसर्तुं सुकरं स्यात्। अङ्ग्लभाषा-स्थानीयकरणस्य व्ययः प्रति-एपिसोड् औसततः अमेरिकियन-डॉलर् १०,००० इत्यम् अस्ति।

उद्योगः प्रशंसक-उपशीर्ष्कानुवादैः (फ्यान्सब्स्) यथा अनधिकृत-उपशीर्ष्क-अनुवादैः च प्रशंसाभ्यस्तः समालोचनया-आलोचनया च संवृत्तः अस्ति। फ्यान्सब्स् आरम्भे १९८० दशकस्य बूट्लैग् वीएचएस॰ पट्टिकासु प्रसारिताः आसन् परन्तु १९९० दशकात् आरभ्य जाले स्वतन्त्रतया प्रसारिताः अभवन्। एतत् प्रथा प्रतिलिपि-अधिकारस्य चौर्यस्य चिन्तां उद्धयति अतः फ्यान्सब्स्-कर्तारः अनृतलिखित-नैतिक-नियमं धृत्वा यदा आधिकारिक-अनुवादित-संस्करणं अनुज्ञापत्राणि-प्राप्तं भवति तदा तं कृत्यं परित्यज्य त्यजितुं वा न वितरितुं प्रयत्नन्ते तथा दर्शकान् आधिकारिक-प्रतिलिपिं क्रेतुं प्रेरयन्ति तथापि फ्यान्सब्स् साधारणतया फाइल्-शेयरिङ्-जालवृन्देषु परिसारितानि अनुष्ठायन्ते। तथापि जपानी-एनिमे-उद्योगे शिथिल-नियमनानाम् अस्तित्वेन एते मुद्दयः अधोभूमौ वृध्दिं वहन्ति एव च समये आपेक्षया उच्च-गुणवत्तायाः आधिकारिक-विमोचनानां माँग् अभवत्; अनेन २००४ तमे वर्षे जगति एनिमे-बिक्रीः लगभगः ४० मिलियन् अमेरिकियन-डॉलर् इत्यम् अङ्गीकृतम्। प्रारम्भिक-२०१० दशकात् कानूनी-प्रवाह-सेवाः समुत्पन्ना यैः सिमल्कास्ट्-नवीन-श्रृंखलाणि तेषां घरेलीय-विमोचनात् केवलेषु किंचित् घण्टेषु प्रसारितानि अभवत्, तदा फ्यान्सब्स्-अभ्यासः शीघ्रतया ह्रासितः। 

२०१० दशकात् आरभ्य एनिमे एकः विश्व-बहु-अरब्-उद्योगः अभवत् यः २०१७ तमे वर्षे ¥२.१५ त्रिलियन् (लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १९.८ अरब्) विक्रय-रिकॉर्ड् स्थापयत् यत् मुख्यतया परकीय-दर्शकैः प्रेरितम् आसीत्। २०१९ तमे वर्षे जपानी-एनिमे-उद्योगस्य वार्षिक-मूल्यं लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २४ अरब् गणितम् आसीत् यस्य लगभगः ४८प्रतिशतं आयातः परदेशात् आगच्छत् यत् अद्य एषः तस्य सर्वात् महत् उद्योग-विभागः आसीत्। २०२५ पर्यन्तं उद्योगस्य मूल्यं अनुमानतः अमेरिकियन-डॉलर् ३० अरब् इत्यस्ति तथा तस्य आयस्य ६०प्रतिशतं अतिक्रम्य परकीय-स्रोतात् आगन्तुम् शक्यते इति अनुमानितम्।

 विपणन-क्षेत्राणि 
जापान-बाह्य-व्यापार-संस्था (JETRO॰) ने २००५ तमे वर्षे जपानी-देशीय-एनिमे-विपणन-मूल्यं ¥२.४ ट्रिलियन् (लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २४ अरब्) आंकेत् यस्मिन् ¥२ ट्रिलियन् अनुज्ञापत्राणि-उत्पन्नेभ्यः प्राप्तम् आसीत्। JETRO॰ २००४ तमे वर्षे परदेशीय-एनिमे-निर्यात-विक्रयः ¥२ ट्रिलियन् (लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १८ अरब्) इत्यम् प्रतिवेदितवान्। JETRO॰ २००५ तमे वर्षे अमेरिकाया-एनिमे-बजारं ¥५२० अरब् (लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ५.२ अरब्) आंकेत् यस्मिन् गृह-वीडियो विक्रयः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ५०० मिलियन् तथा अनुज्ञापत्राणि-उत्पन्नानि ४ अरब् इत्यम् आसीत्। JETRO॰ आकलयत् यत् २००५ तमे वर्षे विश्वव्यापिनः एनिमे-बजारः अनुज्ञापत्राणि-उत्पन्नान् समावेश्य ¥१० ट्रिलियन् (लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १०० अरब्) पर्यन्तं वृद्धिं यास्यति इति प्रेक्ष्यते।

चीनदेशे २०१७ तमे वर्षे एनिमे-बजारस्य मूल्यं लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २१ अरब् आसीत् तथा २०२० तमे वर्षे ¥३१ अरब् वा समानमानम् आगन्तुम् प्रकल्पितम् आसीत्। यूरोप्-क्षेत्रे एनिमे-मर्चण्डाइजिङ्-बजारः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ९५० मिलियन् आसीत् यत्र मूर्तप्रतिरूप-वर्गः प्रमुखं भागं ग्रहीतवान् तथा २०३० पर्यन्तं ¥२ अरब् इत्यमधिकं मूल्यं प्राप्स्यति इति अपेक्षितम्।२०२१ तमे वर्षे वैश्विक-एनिमे-बजारः मूल्यं लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २६.०५५ अरब् आसीत् यस्य २९प्रतिशतं आयः मालविक्रय-वर्गात् आगच्छत्। २०२८ पर्यन्तं वैश्विक-एनिमे-बजारः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ४७.१४ अरब् प्राप्तुम् शक्यते इति प्रकल्पितम्। २०२३ तमे वर्षे वैश्विक-एनिमे-उद्योगेन समग्र-राजस्वः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १९.८ अरब् उत्पादितम् यस्मात् प्रवाह-सेवाभ्यः अमेरिकियन-डॉलर् ५.५ अरब् तथा मर्चण्डाइजिङ्-विक्रयात् अमेरिकियन-डॉलर् १४.३ अरब् अभवत्। उत्तर-अमेरिका च आशिया-क्षेत्रे संयुक्तेन लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् १४.३ अरब् योगदानं दत्तवन्तौ यत् वैश्विक-प्रभावस्य ७२प्रतिशतात् अधिकम् आसीत्। २०३० पर्यन्तं वैश्विक-एनिमे-बजारः लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ४८.३ अरब् परिमाणं प्राप्तुम् शक्यते यस्मिन् उत्तम-योगदानकर्तारः उत्तर-अमेरिका, यूरोप्, आशिया-प्रशान्त-प्रदेशः च मध्य-पूर्वः इति गण्येत। २०२२ तमे वर्षे वैश्विक-एनिमे-बजारस्य मूल्यं लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् २५.८ अरब् आसीत् तथा २०३२ पर्यन्तं लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ६२.७ अरब् परिमाणं, वार्षिक-संकुल-वृद्धि-दरः (CAGR) ९.४प्रतिशतं इति अनुमानितम्। २०१९ तमे वर्षे जपानी-एनिमे-परकीय-निर्यातः वार्षिकतः प्रथमवारं अमेरिकियन-डॉलर् १० अरब् अतिक्रमितः।

 पुरस्काराणि 
एनिमे-उद्योगे वार्षिकैकान्य पुरस्काराः सन्ति यैः वार्षिक-श्रेष्ठकृतयः सम्मान्यन्ते। जपाने प्रमुखानि वार्षिक-पुरस्काराणि — ओफुजी-नोबुरो-पुरस्कारः, मेनिचि-चलचित्र-श्रेष्ठ-एनिमेशन्-पुरस्कारः, एनिमेशन्-कोबे-पुरस्काराः, जापान्-मीडिया-आर्ट्-उत्सवस्य एनिमेशन्-पुरस्काराः, आवाज-कलाकरः-विषये 'सेय्यू-पुरस्काराः', टोक्यो-एनिमे-पुरस्कारः, तथा जपान्-अकादमी-वर्षीय-एनिमेशन्-पुरस्कारः। अन्तरराष्ट्रीये स्तरि एनिमे-धारावाहिकाः च चित्रपटाः कञ्चन-पुरस्कारसम्मेलनेषु प्रतिस्पर्धन्ते, यथा क्रन्चिरोल्-एनिमे-पुरस्काराः [Crunchyroll Anime Awards], अस्त्रा-पुरस्काराः [Astra Awards] इत्यादयः। पूर्वमे अपि अमेरिकीय-एनिमे-पुरस्काराः आसीत् यानि उद्योगेन नामनिर्दिष्टानि परन्तु केवलं एकवारम् २००६ तमे वर्षे आयोजितानि आसीत्। एनिमे-निर्माणानि अनकेषु नॉन-एनिमे-श्रेण्यां अपि नामाङ्कितानि पुरस्काराणि प्राप्तवन्ति यथा एकेडेमी-पुरस्कारः श्रेष्ठ-चलच्चित्रफलकेषु वा स्वर्ण-भालः-पुरस्कारः इत्यादयः।

 कार्य-परिस्थितयः 
अन्तिमवर्षेषु जपानीयेन तथा परकीयेन सञ्चार-माध्यमेन एनिमे-उद्योगः अतिश्रमायाः तथा अल्पवेतनस्य आरोपैः परिवादितः। प्रत्युत्तररूपेण जपानी-प्रधानमन्त्री-फुमियो-किशिदा कामकराणां तथा सर्व-स्रष्टृणां कार्यपत्रवृत्तयः वेतनश्च उन्नेतुम् वचनं दत्तवती। कतिपय-स्टुडियोज् यथा माप्पा कर्मकरस्य कार्य-परिस्थितीनां सुधारार्थं कृत्यं आरब्धवन्तः। कोविड्-१९ महामारीकाले उत्पादन-व्ययः च अनुचित्रकाराणां पारिश्रमिकेऽपि किंचिद् वृद्धिः दृष्टा। २०२०–२०२१ तयोर्मध्ये अमेरिकीय-प्रवाह-सेवा नेटफ्लिक्स् घोषयत् यत् सा एनिमे-उद्योगे वृत्तिपूर्वकं निवेशं करिष्यति तथा नव-एनिमेटर्-प्रशिक्षण-कार्यक्रमेषु साहाय्यं दास्यति। २७ एप्रिल् २०२३ तमे दिनाङ्के 'निप्पोन-एनिमे-चित्र-संस्कृति-संघः' (NAFCA॰) औपचारिकं संस्थापनं कृतवान् यस्य लक्ष्यं उद्योगे समस्याः प्रतिसाध्य कर्मकर-परिस्थितीनां सुधारः च इति। जापानी-सरकारः अपि उद्योगं विस्तर्तुं तथा वर्धयितुं कर्मकर-परिस्थितीनां सुदृढीकरणार्थं सक्रियोपायान् योजयति।

 वैश्विक-लोकप्रियता तथा सांस्कृतिक-प्रभावः 
लघुचित्रम्|300x300अणवः|लस्अञ्जेल्स् (क्यालिफोर्निया, संयुक्तराज्यसंस्था) मध्ये आसीत् 'एनिमे एक्स्पो' — पाश्चात्यजगति एकस्मिन् महत्त्वपूर्णेषु भक्तिसम्मेलनषु।।
एनिमे पाश्चात्यलोकात्रे व्यावसायिकरूपेण लाभदेयम् अभवत् यत् पूर्वेन पाश्चात्ये सफलानि अनूदितानि रूपान्तरणानि तत्र-उदाहरणानि ताराकुमारः [Astro Boy] तथा स्पीड्-रेसर् [Speed Racer] इत्युक्तानि। १९६० दशकस्य आरम्भे अमेरिकीय-रूपान्तरणानि जपानस्य न्याये यूरोपीय-बाजारे सम्मिलितवन्ति, प्रथमं यूरोप्-जपान-बालक-उद्दिष्टानि उत्पादनानि यथा हेइडी, विकी-द-वाइकिङ् तथा बार्बापापा विविधदेशेषु प्रसारितानि। इतालिया, स्पेन्, फ्रान्स् च विशिष्टं रुचिं दत्तवन्ति कारणेन स्वल्प-विलेपन्यायः तथा प्रेरक-उत्पादनस्य मात्। २०१४ तमे वर्षे इतालिया जपानात् बहिः सर्वाधिकं एनिमेआयातं कृतवान्। एनिमे-माङ्गा फ्रान्स् मध्ये १९७०–८० दशकयोः आगतम् तथा सामाजिक-नैतिक-चिंतासहितं व्यवहारे अपि बहु-लोकप्रियतां प्राप्तवन्तः। एते महाति-आयातानि पूर्वजम्बुद्वीपः, आग्नेयजम्बुद्वीपः, भारतम्, ल्याटिन्-अमेरिका, अरबीभाषी-प्रदेश, तथा 

शर्मण्य-बाजारे च एनिमे-लोकप्रियतायाः विस्तारकाः अभवन्।

१९८० तमस्य वर्षस्य आरम्भे अमेरिकन्-विपण्यां जापानी-अनिमे-श्रृङ्खलायाः परिचयः अभवत्।

१९९० तमे दशके जापानी-अनिमेशन्-चलच्चित्रं संयुक्तराज्य-अमेरिका-देशे क्रमेन लोकप्रियताम् अवाप्नोत्। विज् तथा मिक्स् इत्यादिनी माध्यमसंस्थाः अमेरिकन्-विपण्यां एनिमेटेड्-कृतयः प्रकाशयितुं आरब्धाः।

१९८८ तमे वर्षे ‘अकीरा’ इति चलच्चित्रं १९९० तमस्य दशकस्य आरम्भे पाश्चात्य-जगत्-अनिमे-चित्रं लोकप्रियं कृतवत् श्रेयः प्रापत्। ततः पूर्वे १९९० तमस्य दशकयोः अन्ते ‘पोकेमन्’ तथा ‘ड्रागन् बाल् जेड्’ इत्यादिभिः दूरदर्शन-कार्यक्रमेषु अनिमे-चलच्चित्रं लोकप्रियम् अभवत्।

१९९७ तमवर्षपर्यन्तं अमेरिकादेशस्य वीडियो-उद्यमस्य जापानी-अनिमे इति द्रुतगत्या वर्धमाना शैली आसीत्। पश्चात् अन्तर्जालस्य विकासेन अन्तरराष्ट्रीय-प्रेक्षकाः जापानी-विषयवस्तु सुलभतया प्राप्नुयुः।

प्रारम्भे अन्तर्जालीय-पायरेसी इत्येषा अस्मिन् प्रमुखा भूमिका निर्वहति, कालान्तरे विधिसम्मत-विकल्पाः दृश्यन्ते येन अवैधप्रथाः लक्षणीयाः न्यूनीकृताः।

२०१० तमात् वर्षात् आरभ्य स्ट्रीमिङ्-सेवाः अन्तरराष्ट्रीय-विपणिनां कृते अनिमे-चित्राणां निर्माण-अनुज्ञापत्र-वितरण-कार्येषु अधिकतया संलग्नानि अभवन्। एतत् विशेषतः नेटफ्लिक्स्, क्रन्चिरोल् इत्यादिषु जाल-सेवानां विषये भवति, येषु अनेकेषु देशेषु बृहता सूचीपत्राणि सन्ति। यद्यपि २०२० तमवर्षपर्यन्तं बहुविधविकसितदेशेषु अनिमे-प्रशंसकेभ्यः वैधानिक-विषयवस्तु प्राप्तुं न्यूनाः विकल्पाः आसन्, अतः ते आन्लाइन-पायरेसी इत्येताम् प्रति प्रवृत्ताः आसन्।

तथापि २०२० तमात् वर्षात् आरभ्य अनिमे-चलच्चित्रस्य वैश्विक-लोकप्रियतायां कोविड्-१९ महामार्याः कारणात् स्ट्रीमिङ्-सेवाभिः यथा नेटफ्लिक्स्, अमेज़ान् प्राइम् वीडियो, एच॰ बी॰ ओ॰ म्याक्स्, डिस्नी+, हुलु, क्रन्चिरोल्, हिडिव् इत्यादीनां अनिमे-सेवाभिः नूतनानां अनुज्ञापत्रितानां अनिमे-प्रदर्शनानां परिमाणस्य तथा तेषां सूचीपत्राणां आकारस्य च अन्तरराष्ट्रीय-लभ्यतां वर्धयन् अनया लोकप्रियतायां तथा आग्रहस्य च अपरं उत्कर्षं अनुभवति।

नेटफ्लिक्स् इत्यनेन सूचितम् यत् २०१९ अक्टोबर्-मासतः २०२० सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं विश्वव्यापीरूपेण १० कोट्यधिकाः सदस्य-परिवाराः अस्मिन्नञ्चे न्यूनातिन्यूनं एकं अनिमे-शीर्षकम् दृष्टवन्तः।

अकिरा कालावधौ प्रायः १०० देशेषु स्ट्रीमिङ्-मञ्चस्य शीर्ष-दशसूच्यां अनिमे-शीर्षकाः दृश्यन्ते स्म।

२०२१ तमवर्षपर्यन्तं अनिमे-श्रृङ्खलाः संयुक्तराज्य-अमेरिका-देशे सर्वाधिकम् अपेक्षितानि विदेशीय-भाषायाः दूरदर्शन-कार्यक्रमाः सन्ति, यत् विपणिभागस्य ३०.५% भागः अस्ति। तुलनया स्पेनिश्-भाषायाः तथा कोरियन्-भाषायाः कार्यक्रमाः क्रमशः २१% तथा ११% भागं वहन्ति।

२०२१ तमे वर्षे नेटफ्लिक्स् इत्यस्य वैश्विकसदस्यानां अर्धतः अधिकाः अनिमे-चित्राणि अपश्यन्।

२०२२ तमे वर्षे ‘अटैक् आन् टैटान्’ इति अनिमे-श्रृङ्खला ग्लोबल्-टी॰ वी॰ डिमाण्ड्-पुरस्कारेषु ‘मोस्ट्-इन्-डिमाण्ड् टी॰ वी॰ श्रूङ्खला इन् द वर्ल्ड् २०२१’ इति पुरस्कारं प्रापत्।

अटैक् आन् टैटान् इतीदं ‘वर्ल्ड्स् मोस्ट् इन्-डिमाण्ड् टी॰ वी॰ शो’ इति उपाधिं प्राप्तवती प्रथमा आङ्ग्लभाषारहित-श्रृङ्खला अभवत्, यस्याः उपाधिः पूर्वं केवलं ‘द वॉकिङ् डेएड्’ तथा ‘गेम् ऑफ् थ्रोन्स्’ इत्येताभ्यां धारितम् आसीत्।

२०२४ तमे वर्षे ग्लोबल्-टी॰ वी॰ डिमाण्ड् अवार्ड्स् इत्यस्मिन् ‘मोस्ट्-इन्-डिमाण्ड् टी॰ वी॰ सीरीस् इन् द वर्ल्ड् २०२३’ इति पुरस्कारं ‘जूजुत्सु कैसेन्’ इति अनिमे-श्रृङ्खला प्रापत्।

नेटफ्लिक्स् प्रतिवेदितवान् यत् २०१९ अक्टोबर् तः २०२० सितम्बरपर्यन्तं विश्वे १०० मिलियनातिवर्चित-सदस्य-गृहैः अधिकैः न्यूनतम् एकं एनिमे-शीर्षकं दत्तं दृष्टम्। एका-वर्ष-कालावधौ लगभग् १०० देशेषु प्रवाह-प्लैट्फॉर्म्-शीर्ष-दश-सूच्यां एनिमे-शीर्षकानि आवृत्ता अभवन्। २०२१ तमे वर्षे अनागमित-भाषायां दूरदर्शन-श्रृंखलासु सर्वाधिक-अनुरोध-श्रेण्याः एनिमे-श्रृंखलाः आसीत् यत् अमेरिकायां बाजार-हिस्से ३०.५ प्रतिशतं अदा करोति; स्पेन्यः तथा कोरियन्-भाषा-शृंखलाः क्रमशः २१प्रतिशतं तथा ११प्रतिशतं अस्ता। २०२१ तमे वर्षे नेटफ्लिक्स्-वैश्विक-सदस्याः आधिका भागः एनिमे स्वीकरवन्तः। २०२२ तमे वर्षे दीवारविरोधः इति धारावाहिकम् 'विश्वे २०२१ तमे वर्षस्य अति-अवलोकितं दूरदर्शन-श्रृंखला' इति पुरस्कारं लब्धवान् तथा २०२४ तमे वर्षे जुजुत्सु कैसेन् इत्यनेन 'विश्वे २०२३ तमे वर्षस्य अति-अवलोकितं दूरदर्शन-श्रृंखला' इति पुरस्कारं प्राप्तम्।

एनिमे-रुचिः एवम् जपानी-वीडियो-क्रीडानाम् आग्रहः ब्रिटेन् विद्यालयीन्यस्मिन् छात्रैः जपानीभाषा-अधिगमाय प्रेरणां दत्तवान्। 'एनिमे' इति पदम् सहिताः शेनन्, शोजो, इसेकाइ इत्यादयः जपानी-पॉप्-सांस्कृतिक-शब्दाः ऑक्सफोर्ड्-अङ्ग्रेजी-कोशायाः अन्तर्भुक्ताः।

विविध-एनिमे तथा माङ्गा-श्रृंखलाः हलिउड्-चित्रनिर्माणं प्रेरितवन्तः च अनेकानि संदर्भात् प्रसिद्ध-चलचित्राणि पात्राणि च प्रकुर्वन्। हलिउड् स्वयम् किञ्चन एनिमे-धारावाहिकान् जीवच्चित्ररूपेण रूपान्तरितवान् यथा घोस्ट्-इन्-द-शेल्, डेथ्-नोट्, ड्रागन-बॉल्-एवोल्यूशन्, काउबॉय-बीबॉप् इत्यादयः परन्तु अतीवांशतः एते रूपान्तरणानि समीक्षकैः च दर्शकैश्च अवहेलितानि सन्ति तथा आर्थिकदृष्ट्या अपफलानि अभवन् मुख्यकारणानि मूल-स्रोतस्य कथानकपरिवर्तनं तथा जीवच्चित्रस्य सीमितकुशलता इति निर्दिष्टानि सन्ति। एकः अपवादः 'एलिटा: बैटल्-एन्जल्' इति चलचित्रः यः तुलनात्मकेन अपेक्षया मध्यम् व्यावसायिक-सफलतां प्राप्तवान् तथा समालोचक-दर्शकयोः द्वयोः अपि सकारात्मक-प्रतिक्रियाः प्राप्तः; तेन संपूर्णे विश्वे लगभगः अमेरिकियन-डॉलर् ४०४ मिलियन् आयः प्राप्तः यत् निर्देशक-रॉबर्ट्-रोद्रिगेज्-इत्यस्य उच्चतम्-आयार्जक-चलचित्रम् अभवत्।

एनिमे-प्रभावे फेशन्-क्षेत्रे अपि गम्भीरं परिवर्त्तनं दृष्टम् — दृश्यकथाकथनं तथा विशिष्ट-पात्र-रूपैः मिलित्वा सडक-ऐश्वर्यम्, कोस्प्ले-संस्कारः, उच्च-फेशन्-सहयोगाच्च प्रेरयन्ति। एनिमे अपि माङ्गा-सहितम् जापानस्य सकारात्मक-विश्व-छवि-निर्माणे सहायता कृतवती तथा परदेशैः सह तत्र सम्बन्धान् सुधृढयितुं साहाय्यं करोत्। २०१५ तमे वर्षे अमेरिकायां जापानी-प्रधानमन्त्री-शिन्जो-अबे-अभ्यागतौ राष्ट्रपति-बराक्-ओबामा जापानस्य सांस्कृतिक-दानाय धन्यवादा उक्तवान् स्म यत्र ओवाः-निमेषे जना-युगलेखाः अपि सम्वादितानि।

 भक्तिनिमित्तप्रतिसादः 
लघुचित्रम्|फिन्नलण्डदेशीयं टैम्पेरे-हॉल् इत्यत्र २०१३ तमे वर्षे ट्राकोन्-समारोहे 'पुएल्ला मागि मदोका माजिका' [Puella Magi Madoka Magica] धारावाहिकात् मदोका कनमे [Madoka Kaname] तथा क्यूबेय् [Kyubey] इत्ययोः पात्रयोः वेशाभिनयः।
एनिमे-प्रशंसक-समुहैः (आनिमे-भक्तिसङ्घैः) नव-उद्घोषणकालिन् १९९० दशकात् 'एनिमे-वर्चस्' इति उत्थानेन सह अनिमे-समारोहाः (कन्भेन्शन्स्) उद्भवन् यत्र एनिमे-लोकप्रियतायाः वैश्विकवृद्धेः द्योतकम् दृष्टम् भवति। एते समाहाराः एनिमे-माङ्गा-आश्रिताः भवन्ति तथा वेषाभिनयस्य (कॉस्प्ले) स्पर्धाः उद्योग-वार्तालाप-मण्डलानि च अन्तर्भवन्ति। वेषाभिनयः — 'वेषाभिनयः' — केवलं एनिमे-विशेषः नास्ति परन्तु एनिमे-सम्मेलनेषु तथा मुखौटा-नाट्येषु अतीव लोकप्रियः अभवत्। जपानी-संस्कृत्याः शब्दाः च माध्यमस्य लोकप्रियतया अङ्ग्लभाषायाम् प्रविष्टानि यथा 'ओताकु' — एतत् जपानी-शब्दः भाषायाम् अनिच्छापूर्णः आसीत् परन्तु अङ्ग्लभाषायाम् सामान्यतया एनिमे वा माङ्गा-विषये अतिशयानुरागं दर्शयितुं प्रयोगीक्रियते। अन्यः शब्दः यः अमेरिकायाम् समागतः 'वापनिज़्' इति तत् श्वेतजनानां जपानीत्वे अभिलाषां वा पश्चात् 'वीब्' इत्यर्थेन प्रयुज्यते यः जपानी-एनिमे-उप-संस्कृत्यायाः अत्यधिकाभिलाषिणां निर्देशः अस्ति — एषः शब्दः आरम्भे अपमानार्हः आसीत् परन्तु कालयात्रायाम् किञ्चन पुनरावृत्त्या केचन प्रशंसकाः आत्मनः हास्ययुट्ट्यया च सकारात्मक-भावेन आत्मनि अवलम्बयन्ति। भक्तयः प्रशंसाकथाः चित्रानि, सङ्गणक-भूमिचित्रपृष्ठानि, तथा एनिमे-गीत-चित्र-चलचित्राणि सृज्यन्ते। अनेकाः भक्ताः एनिमे-, क्रीडा-, माङ्गा-आदि मध्ये चित्रितान् स्थलान् पर्यटन्ति — एतत् आचर्यं 'चलच्चित्र-तीर्थयात्रा' इति कथ्यते।

वर्तमान-२०२० दशकस्यपर्यन्ते अनेकाः एनिमे-प्रशंसकाः सामाजिक-माध्यमपटलान् तथा अन्यान् जालस्थलान् यथा यूट्यूब् [YouTube], बिलीबिली्, ट्विच्, फॅन्डम्, फेसबुक्, इन्स्टाग्राम्, रेडिट्, डिस्कोर्ड्, टम्बलर्, फोर्-चान्, टिकटोक्, ट्वीटर् इत्यादीनि उपयुज्य अन्तर्जाल समुदायैः तथा दत्तांश-कोषैः (डाटाबेसेस्) यथा IMDb, MyAnimeList च एनिमे, माङ्गा च विषये संवादं कुर्वन्ति तथा स्व-श्रवणक्रमं परिगणयन्ति; समाचारस्रोतैश्च यथा Anime News Network इत्यादि वार्ताः प्राप्यन्ते।

क्रन्चिरोल् [Crunchyroll] संस्थायाः २०२३–२०२४ मानक-अनुसन्धानानुसारं तस्य अध्यक्षेन राहुल् परिणी दत्त-आकाङ्क्षया उच्यते यत् चीन् च जपान् बाह्ये पृथिव्याः प्रायः ८० कोटि जनाः एनिमे विषये उर्ध्वजागरूकाः, रुचि-प्रदर्शकाः वा वर्तमान-कालः इति भवेयुः तथा आत्मानं भक्तैः चिन्वन्ति इति अभिदर्शयन्ति। २०२४ तमे वर्षे पोलिग्‍न् [Polygon] इति संस्थया कृत्-एके सर्वेक्षणे प्राप्तं यत् परीक्षा-प्राप्त-प्रशंसक-समूहस्य ६५प्रतिशतं उवाच यत् ते एनिमे अन्य-प्रकार-साहित्येभ्यः भावनात्मकेन अधिकं स्पन्दनसम्पन्नम् अनुभवन्ति तथा सहशलोचनं यत् मिलेनियल्-जननिः तथा जेन्–जेड्-युगस्य त्रयस्य च अधिकत्वेन एतत् माध्यमं पलायन-उपायेन अवलम्बन्ति। जेन्–जेड्-युगेन प्रेक्षणीय-समूहस्य द्वि-तृतीयांशः भाषते यत् ते पारम्परिक-माध्यमात् गुणात् भावनात्मकेन एनिमे-सम्बन्धेन अधिकं सहजानुभवः अनुभवन्ति। अर्धाधिकं (५०प्रतिशतात् अधिकं) सर्वेक्षण-प्राप्त-जनैः उवाचन् यत् एनिमे तेषां स्व-परिचयम्, वस्त्र-परिचयम्, सामाजिक-जानीतव्यम् च प्रभावितवती इति।

एकैकस्य दशके वर्धमानस्य एनिमे-लोकप्रियता-फलतः अनेकस्मिन् ख्यातिनामकेषु व्यक्तिषु अपि एतेषां रुचिः दृश्यते — उदाहरणतया एलोन् मस्क्, बीटीएस [BTS], तथा एरियाना ग्रान्डे इत्येके कथित-रूपेण एनिमे-भक्ताः अभवम्।

 एनिमे-चित्रशैली 
एनिमे-चित्रशैलीयाः प्रमुखाः वेदिकान् बिन्दवः यत् एषा पाश्चात्य-हास्यचित्रकाश्चान्यत् पृथक्त्वेन हिंसात्मकं अथवा रुधिर्पूर्णं दृश्यम् परिगृह्यते इति सन्देहः नास्ति। यदा दृश्यानां आशयः केवलं बालकानां कृते इति कल्पना परित्येगेयमिति तर्हि दर्शकः पश्यति यत् हिंसा, वेदना, कामासक्तिः, वेदना, मृत्युः च एनिमे-कथानकस्य अंगानि भूत्वा उपयुज्यन्ते, यथा अन्यानि माध्यमानि।

एनिमे-लोकप्रियता वृद्ध्या तस्य शैली अपि व्यंग्यात्मकस्य तथा गंभीर-रचनात्मकस्य विषयम् अभवति। दक्षिण् पार्क् इत्यस्य 'चिन्पोकमोन्' तथा 'गुड् टाइम्स् विथ् वेपन्स्' एषु अङ्ग्ल-व्यंग्येषु जपानी-संस्कृत्या एनिमे-ट्रॉप्स् व्यङ्ग्येन समक्ष्यन्ते, तथा Adult Swim इत्यस्य '퍼फेक्ट् हेअर् फॉरएवर्' तथा Nickelodeon इत्यस्य 'कप्पा मिकी' इत्यादीनि उदाहरणानि दृश्यन्ते। किञ्च अनेनैव प्रकारेण कतिपय एनिमे अपि व्यङ्ग्येन स्व-रूपम् अनुशोभयन्ति यथा 'कोनोसुबा' इति।

परम्परया केवलं जपानी-रचितानि कृतयः एव एनिमे इति मन्यन्ते परन्तु कतिपय अङ्ग्लरचित-कृतयः एनिमे-इव-शैलीन्विताः इति विवादं उद्दीपयन्ति — उदाहरणतया अमेरिकीय-निर्माणानि 'अवतार्: द लास्ट् एयरबेंडर्' तथा 'द लेजेण्ड् ऑफ् कोर्रा' इत्येते एनिमे-शैली-प्रेरित-चित्राश्च विद्यमानाः। एतेषां रचनानां विषये कतिपयलेखकाः तान् 'एनिमे-प्रेऱित-चलच्चित्राणि' इति वर्गीकर्तुं यतन्ते यत् अस्य वृत्ते जपानात् बहिर्गतम् शैली-रूपाणि अपि अभवयन्ति। किञ्च कतिचन-निर्मातृणां मतिः अस्ति यत् केवलं जपानीकः राष्ट्रे एव एनिमे स्यादिति, यस्य परिणामे संस्कृतिस्वत्वम् अपहृत्य कृत्यस्य सांस्कृतिक-चित्तं नष्टं भवति इति जॉन् अप्लिगर् इत्यस्य भाषणेन उक्तम्।

किञ्चान् अपि एनिमे-पात्राणि यदि परदेशीय-लक्षणेन निर्दिश्यन्ते तेषु युरोपीय-पात्राणां सन्दर्भे विशिष्ट-नाक-उत्तमान् कपाट्-श्रेणी-लक्षणानि दृश्यन्ते, तथापि कतिचन-शैलयः मिथ्याचिह्न-सहितम् राष्ट्र-जात्यर्थस्य परित्यागं कुर्वन्ति येन तान् 'मुखोकोसेकी' (नागरिकता-रहितता) इति आलोच्यते। मुखोकोसेकी-चित्रपात्राणि विदेशे कृत्यस्य ग्रहणशीलतायाः परिणामं प्रभावितुं शक्नुवन्ति।Bîrlea, Oana-Maria. “Soft Power: ’Cute Culture’, a Persuasive Strategy in Japanese Advertising.” TRAMES: A Journal of the Humanities & Social Sciences, vol. 27, no. 3, July 2023, pp. 311–24. EBSCOhost via Wikipedia Library, https://doi.org/10.3176/tr.2023.3.07.Altiok, Revna. "What Is Mukokuseki in Anime – And Why Is It Important? " from Comic Book Resources, 24 June 2022.

यू॰ए॰ई॰-फिलिपिन्स् मिश्रित-निर्मितम् दूरदर्शन-श्रृंखला 'टोरकाइजर्' — [Torkaizer] — मध्य-पूर्वस्य प्रथमम् एनिमे-शृङ्खलावत् उपाध्यताम् लभति इति कथ्यते तथा अधुना निर्माणे अपेक्षया निधेः अन्वेषणे अस्तीति। नेटफ्लिक्स् [Netflix] च जपानी-स्टुडियो-सहयोगेन अनेकानि एनिमे-श्रृंखलाः उत्पादनानि कृतवान् येन पाश्चात्य-बजारयोः वितरणमार्गः सुलभो जातः। समकक्षं क्रन्चिरोल् [Crunchyroll] अपि उत्थानेन स्व-प्रयत्नैः 'हाई गर्डियन् स्पाइस्' तथा 'टावर् ऑफ् गॉड्' इत्यादीनि शीर्षकानि उत्पादनार्थं अवलम्बितवान्।

जाल-आधारितशृङ्खला 'आरडब्ल्युबाय्' — रोस्टर् टिथ् [Rooster Teeth] इति टेक्सास्-आधारित् संस्थया निर्मिता — एनिमे-चित्रशैलीं अनुयायिनि इति बहु-स्रोतैः कथ्यते; अङ्ग्लपत्रिकाः अपि ताम् 'अमेरिकीय-निर्मित-एनिमे' इति श्रेणीकुर्वन्ति। तस्य रचनाकारः मोंटी् ओउम् २०१३ तमे वर्षे उक्तवान् यत् कतिपयाः मन्यन्ति यथा स्कॉच् [Scotch] केवलं स्कॉटलैण्डे निर्मातव्य इति — किन्तु कलाकारस्य मतिः अतीव सीमितदृष्टिः अस्ति; एनिमे एकः कला-रूपः अस्ति च न केवलं राष्ट्र-बंधनं धारयति। आरडब्ल्युबाय् जपाने राष्ट्रभाषा-डब्-स्वरूपेण विमुक्तम् अस्ति तथा Rooster Teeth-नायकस्य उक्ति यत् एषा प्रथमवारं अमेरिकी-निर्मिता एनिमे जपाने विपण्यति इति अभवत्।

 माध्यम-संयोजनानि 
लघुचित्रम्|सिङ्गापुर् देशे Jewel Changi विमानक्षेत्रे 'पोकेमोन् केन्द्रम्' उपस्थितम्।
जापानी-संस्कृतौ तथा मनोरञ्जने 'माध्यम-समुसन्धान' (media mix) इति नीतिः अस्ति या बहूनि प्रतिनिधित्व-रूपाणि मा॑ध्यमेषु विस्तारयति — विभिन्नप्रसारणमाध्यमानि, क्रीडा-रङ्ग-फलकानि, चालक-फोन्, खिलौने, रमणीय-उद्यानानि च इत्यादयः।Henry Jenkins, Convergence Culture: Where Old and New Media Collide, p. 110 एषा संज्ञा ट्रान्समीडिआ-फ्रँचाइजिस् सम्यक् तात्पर्यम् वहति।Marc Steinberg, Anime's Media Mix: Franchising Toys and Characters in Japan उक्तः शब्दः १९८० दशकस्य उत्तरभागे व्यापिनि अभवत् परन्तु तस्य आदौ १९६० दशकस्य एनिमे-वृद्धेः सह उद्योगस्य माधुर्य-संबन्ध-नीतिः आसीत्।

किञ्चन एनिमे-माङ्गा-माध्यम-फ्रँचाइजस्य उदाहरणानि यथा राक्षसहन्तृ-यात्रा [Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba], ड्रागनोद्भवगोलकः [Dragon Ball], नियतिरात्रिः [Fate/stay night], यु-गी-ओह् [Yu-Gi-Oh!], नियोन्–जेनेसिस्–एवाङ्गेलिऑन् [Neon Genesis Evangelion], तथा गण्डम् [Gundam] इत्येके महान्ता वैश्विक-लोकप्रियता अर्जितवन्तः च जगति-श्रेष्ठ-आयार्जक-माध्यम-फ्रँचाइजिस् मध्ये गणिताः भवन्ति। पोकेमोन् [Pokémon] विशेषतः सर्वकालात् उच्चतम्-आयार्जक-माध्यम-फ्रँचाइजिस् इति अनुमीयते। 

 सन्दर्भः