गुरुमुखीलिपिः

गुरुमुखीलिपिः (, IPA -ɡʊɾmʊkʰi) पञ्जाबीभाषालेखनार्थं एका लिपिः । 
परिचयः
गुरुमुखी  इत्यास्यार्थः गुरुमुखात् निसृतः इति । अयं शब्दः गुरुमुखात् निसृता 'वाणी' इति अर्थमपि द्योतयति, यतोहि मुखस्य लिपिना सह कोऽपि सम्बन्धः नस्ति । किन्तु वाणीतः तस्याः भाषानिमित्तं प्रयुक्तमाना लिपेर्नामपि रूढ़प्रयोगात् आगतम् । पञ्जाबप्रदेशस्य गुरुवः अपि अस्याः भारतीयलिपेः प्रसारप्रचारञ्च कृतवन्तः । तथा न कृते सति सिन्धुप्रदेशः सदृशः पञ्जाबप्रदेशे अपि फरासीलिपिः विस्तृता आसीत् ।

वैशिष्ट्यम्
गुरुमुखीलिपिः अबुगिडा लेखनपद्धत्यानुश्रिता एका लिपिः । गुरुमुखीलिपेः वर्णमालायां त्रयः स्वरावर्णाः एवं ३२ व्यञ्जनवर्णाः सन्ति । स्वरवर्णेन सह मात्रां संयोजयित्वा इतरस्वरवर्णानां रचना क्रियते । एतेषां नामानि यथा- 'उड़ा', 'आया', 'इड़ी', 'सासा', 'हाहा', 'कका', 'खखा' इत्यादि । मात्राणां नामानि ('ट' कारेण सह संयोजयित्वा) यथा- ट (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक ड़े), ट (दुलैंकड़े), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ),  टो (होड़ा), टौ (कनौड़ा), टं (टिप्पी), ट: (बिदै) । अस्याः लिपेः वर्णमालायां प्रायः संयुक्तवर्णाः न सन्ति । यद्यपि बहु संयुक्तध्वनयः सन्ति । 

व्यञ्जनवर्णाः
 नाम  उच्चारणम् नाम  उच्चारणम् नाम  उच्चारणम् नाम  उच्चारणम् नाम  उच्चारणम् ੳ  उरा       ਅ  ऐरा      ੲ  ईरी       ਸ  सूस्सा     स (Sa) ਹ  हहा      ह (Ha) ਕ  कक्का     क (Ka) ਖ  खक्खा    ख (Kha) ਗ  गग्गा     ग (Ga) ਘ  घग्गा    घ (Gha) ਙ  उंगा     ङ (Nga) ਚ  चच्चा   च (Ca) ਛ  छछ्छा  छ (Cha) ਜ  जज्जा     ज (Ja) ਝ  झज्जा    झ (Jha) ਞ  नेया      ञ (Nya) ਟ  टैनका    ट (Tta) ਠ  ठठ्ठा    ठ (Ttha) ਡ  डैनगा     ड (Dda) ਢ  ढड्डा    ढ (Ddha) ਣ  णाहणा    ण (Nna) ਤ  तत्ता     त (Ta) ਥ  थत्था    थ (Tha) ਦ  दद्दा      द (Da) ਧ  धद्दा     ध (Dha) ਨ  नन्ना     न (Na) ਪ  पप्पा     प (Pa) ਫ  फप्पा     फ (Pha) ਬ  बब्बा     ब (Ba) ਭ  भब्बा     भ (Bha) ਮ  मम्मा     म (Ma) ਯ  यय्या    य (Ya) ਰ  रारा      र (Ra) ਲ  लल्ला     ल (La) ਵ  वावा      व (Va) ੜ  राढा    Rha

स्वरवर्णाः
 स्वरवर्णाः  प्रतिनिधिः  ऐ पि ए  उदाहरणम् वर्णाः  मात्राः क कारेण सह
संयोजनम् नाम यूनिकोड व्यवहारिकचिह्नम् ਅ  ਕ मुक्ता (Muktā)     A   a    यथा एशिया ਆ ਾ ਕਾ कन्ना (Kannā)     AA  ā    यथा आम्रफलम् ਇ ਿ ਕਿ सिहारी (Sihārī)    I   i    यथा इष्टम् ਈ ੀ ਕੀ बिहारी (Bihārī)    II  ī    यथा ईश्वरः ਉ ੁ ਕੁ उङ्कर (Onkaṛ)     U   u    यथा पुस्तकम् ਊ ੂ ਕੂ दुलैंकड़े (Dulankaṛ)  UU  ū    यथा मूकः ਏ ੇ ਕੇ लावाँ (Lāvā̃)     E  ē    यथा वेष्टिः ਐ ੈ ਕੈ दोलावाँ (Dulāvā̃)   AI  e    यथा सैकतभूमिः ਓ ੋ ਕੋ होड़ा (Hōṛā)      O   ō    यथा कोषः ਔ ੌ ਕੌ कनौड़ा (Kanōṛā)   AU  o    यथा कौशल्या
देवनागरीलिपिना सह तोलनम्
 व्यञ्जनवर्णाःक वर्गः
ਕ ---  क 
ਖ ---  ख 
ਗ ---  ग 
ਘ ---  घ 
ਙ ---  ङ च वर्गः
ਚ ---  च 
ਛ ---  छ 
ਜ ---  ज 
ਝ ---  झ 
ਞ ---  ञ ट वर्गः
ਟ ---  ट 
ਠ ---  ठ 
ਡ ---  ड 
ਢ ---  ढ 
ਣ ---  ण त वर्गः
ਤ ---  त 
ਥ ---  थ 
ਦ ---  द 
ਧ ---  ध 
ਨ ---  न प वर्गः
ਪ ---  प 
ਫ ---  फ 
ਬ ---  ब 
ਭ ---  भ 
ਮ ---  म अन्तस्थवर्णाः
ਯ ---  य 
ਰ ---  र 
ਲ ---  ल 
ਵ ---  व उष्मवर्णाः
ਸ਼ ---  श 
ਸ ---  स 
ਹ ---  ह 
ੜ ---  ड़ 
मात्राः਼ ---  ़ 
੍ ---  ् 
ਾ ---  ा 
ਿ ---  ि 
ੀ ---  ी 
ੁ ---  ु 
ੂ ---  ू 
ੇ ---  े 
ੈ ---  ै 
ੋ ---  ो 
ੌ ---  ौ 
ਂ ---  ं 
ੰ ---  ं स्वरवर्णाःਅ ---  अ 
ਆ ---  आ 
ਇ ---  इ 
ਈ ---  ई 
ਉ ---  उ 
ਊ ---  ऊ 
ਏ ---  ए 
ਐ ---  ऐ 
ਓ ---  ओ 
ਔ ---  औ संख्याः੦ ---  ० 
੧ ---  १ 
੨ ---  २ 
੩ ---  ३ 
੪ ---  ४ 
੫ ---  ५ 
੬ ---  ६ 
੭ ---  ७ 
੮ ---  ८ 
੯ ---  ९

गुरुमुखीलिपेः यूनिकोड संस्करणम्

वर्गः:लिपयः