कर्नूलुमण्डलम्

कर्नूलुमण्डलम् (Kurnool district) दक्षिणभारतदेशस्य आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलम्। अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कर्नूल् नगरम्।

इतिहासः
स्वातन्त्र्यात् पूर्वं यस्य प्रान्तस्य नाम कन्देनवोलू, कन्दनूलै इत्याख्यातं तदेव कर्नुलु सञ्जातम् । अयं प्रदेशः चोलाः 
चालक्याः काकतीयाः,. ढिल्लीसुल्तानजनाः, अरविटिवंशजाः, रेड्डिराजाः,विजयनगरराजाः, कर्नूलुनवाबजनाः, मराठीयाः अन्ते ब्रिटिष् पालकाश्च अपालयन् । १९५३ तमे वर्षे  कर्नूलुनगरं राजधानीत्वेन आन्ध्रराष्ट्रम् आविर्भूतम् । गिद्दलूरु, मार्कापुरं, मण्डलानि १९७० तमे वर्षे प्रकाशमण्डले संयोजितानि ।

भौगोलिकम्
वन्यमृगसम्पदा, पावनतीर्थैः, बृहदरण्यैः च इदं मण्डलं विराजते । नल्लमल, एर्रमल इत्यादिपर्वतश्रेण्यः प्रकृतिशोभां वर्धयन्ति । १९.२% भूभागे अटवीप्रान्तं व्यापृतम् । मण्डलेस्मिन् नागपूर्,बेङ्गलूर्  सप्तसंख्याख्यः राजमार्गः ९३ कि.मी. विस्तृतः वर्तते । गुन्तकल्, सिकिन्दराबाद्,हुब्लि,गुण्टूरु,मद्रास्,मुम्बई प्रदेशान् प्रति रेल्मार्गाः सन्ति । अस्य मण्डलस्य ,प्राक्दिशि प्रकाशं मण्डलं, पश्चिमायां कर्णाटकराज्यम्, उत्तरे  
महबूब् नगरमण्डलम्, दक्षिणे च अनन्तपुरम्,कडपा च सीमायां विराजन्ते ।

कृषिः वाणिज्यं च
सुधाशिला खनिजं ९०% अस्मिन् मण्डले एव विरलतया लभ्यते । अयसः धातुः ओकर्, श्वेतमृत्तिका इत्यादीनि अत्रैव उपलभ्यन्ते । एम्मिगनूरु वस्त्रपरिश्रमा, पाण्ये सुवर्णा सिमेण्ट् इत्यादि १४ बृहत् सिमेण्ट् कर्मागाराः वर्तन्ते । मण्डले ७०% भूम्यां सेद्यं क्रियते । व्रीहिः कलायः आढ्की इत्यादिसस्यानि उप्यन्ते । आम्रफलानि, भिण्डिः, पलाण्डुः इत्यादिशाखानां सेद्यं कृषकाः कुर्वन्ति । तुङ्गभद्रा, हगिरि, कुन्देरु, सिगिलेरु इत्याद्युपनदीभ्यः, हन्द्रीनदीद्वारा च जलं प्रेष्यते । श्रीशैले विद्यमानजलविद्युत्केन्द्रद्वारा विद्युदुत्पादनं क्रियते ।        

वीक्षणीयस्थलानि
मन्त्रालयस्थितः राघवेन्द्रमठः, अहोबिलस्थः नरसिंहस्वामिदेवालयः, महानन्दिशिवालयः,      श्रीशैलपुरस्य भ्रमराम्बा, मल्लिकार्जुनस्वामी देवालयः, बनगानपल्लिस्थः यागन्टि, सङ्गमेश्वरस्थः ईश्वरालयाश्च भक्तान् पारवश्यं नयन्ति ।

तालूकाः

नन्द्याल
महानन्दि (तिम्मापुरम्)
बण्डिआत्मकूरु
पाण्यम्
गडिवेमुल
आल्लगड्ड
रुद्रवरम्
सिरिवेल्ल
चागलमर्रि
गोस्पाडु
कोयिलकुण्ट्ल्उय्यालवाड्
सञ्जामल
कोलिमिगुण्ड्ल्
बनगानपल्लि
औक्
आत्मकूरु
वेल्लोडु
पामुलपाडु
कोत्तपल्लि
श्रीशैलम् (सुन्नि पेण्ट)
नन्दिकोट्नूरुमिडितूरु
पगिडियाल
जूपाडुबङ्गला
गूडूरु
कोडुमूरु
सि.बेलगाल्
डोन्
बेतञ्जर्ल
वेल्दुर्ति
कृष्णगिरि
पिपल्लिकर्नूलु
दोर्लिपाडु
कल्लूरु
ओर्नकल्लु
आदोनि
कोसिशि
कौतालम्
पेद्दकडुबूरु
एम्मिगनूरु
नन्दवरम्
मन्त्रालयः
आलूरुचिप्पगिरि
अप्सारि
होलगुण्ड
हालहार्वि
पत्तिकोण्ड
देवरकोण्ड
मद्दिकेर
तुग्गलि
गोनेगोण्ड्ल

वीथिका

बाह्यसम्पर्कतन्तुः
Official Website
Kurnool Website 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि