ऋतुः

ऋतुः वर्षस्य कश्चित् कालखण्डः यस्मिन् वातावरणं निश्चितप्रकारकं भवति । समग्रवर्षस्य कालः षट्सु ऋतुषु विभक्तः । मासद्वयस्य कालः एकस्य ऋतुसमयः भवति । ऋतवः षट्सङ्ख्यकाः । यथा- ग्रीष्मः, वर्षाः, शरत्, हेमन्तः, शिशिरः, वसन्तः । ऋतुः पुंल्लिङ्गशब्दः वर्तते ।

 ग्रीष्मर्तुः । सूर्यः तीव्रं तपति । नद्यादिषु जलं शुष्यति । दिवावर्धते । जनाः तापमनुभवन्ति ।
 वर्षर्तुः । मेघाः वर्षन्ति । पर्वताः शितलाः भवन्ति । नद्यादयः जलपूरिताः भवन्ति । भूमिः सस्यश्यामला जायते । कर्षकाः नन्दन्ति । आश्वयुजकार्तिकयोः
 शरदृतुः । आकाशः निर्मलःभवति मेघाः निर्जलाः सञ्चरन्ति । चन्द्रिका विशदा भवति । मार्गाः पङ्करहिताः भवन्ति । मार्गशीर्षपुष्ययोः
 हेमन्तर्तुः । रात्रिः वर्धते । सूर्यः मन्दं तपति । विस्तारेण हिमं पतति । सलिलं शीतलतरं भवति वायुः अतिशितः वाति । माघफाल्गुणयोः 

 शिशिरर्तुः । वृक्षेभ्यः पर्णानि पतन्ति । सस्यानि फलन्ति । शीतं अधिकतरं भवति ।
 वसन्तर्तुः । वृक्षाः कुसुमिताः भवन्ति । कोकिलाः कूजन्ति । मधुपाः मधु पिबन्ति । उपवनानि शोभन्ते ।

 ऋतुमासानां तुलना 

  ऋतवः seasons मासाः (दक्षिणभारते) ग्रेगरियन् मासाः (दक्षिणभारते) मासाः (मध्यभारते) ग्रेगरियन् मासाः (मध्यभारते) मासाः (उत्तरभारते) ग्रेगरियन् मासाः (उत्तरभारते) ग्रीष्मर्तुः Summer चैत्रमासः(१/२) - वैशाखमासः - ज्येष्ठमासः(१/२) एप्रिल् - मे वैशाखमासः - ज्येष्ठमासः एप्रिल्(१/२) - मे - जून्(१/२) ज्येष्ठमासतः आषाढमासपर्यन्तम् 	   मे - जून्वर्षर्तुः Rainy ज्येष्ठमासः(१/२) - आषाढमासः - श्रावणमासः(१/२) जून् - जूलै आषाढमासः - श्रावणमासः जून्(१/२) - जूलै - आगस्त्(१/२) श्रावणमासतः भाद्रपदमासपर्यन्तम्   जुलै - सप्टम्बर्शरदृतुः		 Autumn  श्रावणमासः(१/२) - भाद्रपदमासः - आश्विनमासः(१/२) आगस्त् - सप्तम्बर् भाद्रपदमासः - आश्विनमासः आगस्त्(१/२) - सप्तम्बर् - अष्टोबर्(१/२)आश्वीजमासतः कार्तिकमासपर्यन्तम्  	अक्टोबर् - नवेम्बर्  हेमन्तर्तुः   Pre-winter आश्विनमासः(१/२) - कार्तिकमासः - मार्गशीर्षमासः(१/२) अष्टोबर् - नवम्बर् कार्तिकमासः - मार्गशीर्षमासः अष्टोबर्(१/२) - नवम्बर् - दशम्बर्(१/२) मार्गशीर्षमासतः पुष्यमासपर्यन्तम्    डिसेम्बर -जनवरी १५शिशिर्तुः  Winter मार्गशीर्षमासः(१/२) - पुष्यमासः - माघमासः(१/२) दशम्बर् - जनुवरी पुष्यमासः - माघमासः दशम्बर्(१/२) - जनुवरी - फेब्रुवरी(१/२) माघमासतः फाल्गुणमासपर्यन्तम्    जनवरी १६ - फेब्रवरीवसन्तर्तुः  Spring माघमासः(१/२) - फाल्गुनमासः - चैत्रमासः(१/२)  फेब्रुवरी - मार्च् फाल्गुनमासः - चैत्रमासः  फेब्रुवरी(१/२) - मार्च् - एप्रिल्(१/२) चैत्रमासतः वैशाखमासपर्यन्तम्     मार्च् - एप्रिल्

इमान्यपि दृश्यताम्
 ऋतुचर्या  

वर्गः:सनातनधर्मः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया