भूकम्पः

भूमेः विभिन्नकारणेभ्यः सम्पन्नः कम्पनमित्यादी वैपरीत्यमेव भूकम्पः । 
भूकम्पस्य लक्षणानि 
भूकम्पः यदा सम्भवति तदा तरङ्गाणां सरण्या भूमिः कम्पिता भवति । भूकम्पस्य केन्द्रं परितः एते तरङ्गाः प्रसरन्ति ।(आ) भूमेरन्तः वर्तमानानां  शिलास्तराणां भङ्गेन जायमानात् कम्पनकेन्द्रं  गणयित्वा भूमेरुपरि भूकम्पकेन्द्रम् इति  वदन्ति । 

भूकम्पस्य परिणामाः
कदाचित् भूकम्पस्य परिणामतःभूमि एकनिमेषतः अपि अधिकं कालं यावत् कम्पते । भूकम्पात् जायमानस्य नष्टस्य  कारणं भूकम्पस्य तीव्रता एव । अधिकजनयुतेषु प्रदेशेषु अधिका  हानिः सम्भवति ।

मर्क्यालिमानम् – एतत् मानं भूकम्पस्य तीव्रतां मापयित्वा , अमुके प्रदेशे  प्रवृत्तस्य भूकम्पस्य प्रमाणं विवृणोति ।एतस्मिन् रोमन् संख्या I  तः  XII पर्यन्तं भवति | अत्र परिणामाः संक्षिप्ततया प्रदत्ताः।

 क्रमसंख्या  तीव्रता परिणामाः१  सूक्ष्मा  - सेस्मोग्राफ्द्वारा कैश्चिद्भिः पशुभिः एव ज्ञातुं साध्यम् । २  दुर्बला - विश्रान्तिस्तितौ वर्तमानाः केचन जनाः एव ज्ञातु शक्नुवन्ति । ३  लघ्वी - यदा ट्रक्यानमागच्छति तावान् कम्पनयुतः । ४  मिता  - गृहस्य अन्तः अनुभवगम्यः,स्थगितं कार्यनं कम्पितं भवति । ५  स्वल्पबलयुता - सामान्यस्थितौ अनुभवगम्यः, सुप्ताः भीताः  भवन्ति । ६  बलयुता	 - वृक्षाः कम्पन्ते । आसन्दाः पतन्ति । ७  अतिबलयुता - अपायः, भित्तयः भिन्नाः भवन्ति , छदयः बलहीनाः भवन्ति । ८  हानिकारिका - स्तम्भाः, प्रतिमाः, दुर्बलभित्तयः, पतन्ति। ९  नाशकारिणी -	भूमिः स्फुटति, कानिचन गृहाणि विदारितानि भवन्ति । १०  विनाशकारिणी - अनेकानि भवनानि नष्टानि भवन्ति, रेल्मार्गः नष्टः भवति । ११  विपत्कारिणी	 - गृहाणि नश्यन्ति , भूमिः निकूला भवति । १२  प्रलयकारिणी - सम्पूर्णनाशः, भूमिः तरङ्ग एव भाति  ।	

रिक्टर् मापनम् 
एतत्मापनं भूकम्पस्य प्रमाणं अथवा विस्तारं मापयितुं उपयुनक्ति  ।सेस्मोग्राफ उपकरणेन भूकम्पतः उत्पन्नां शक्तिं मापयितुं शक्यते ।

व्याप्तिः 
एतान्मानचित्रम् बृहत्भूकम्पवलयं दर्स्शयति । शान्तसागरस्य तटपर्यन्तं तथा आल्फपर्वतश्रेण्यां, हिमालयमध्ये वर्तमानपर्वतश्रेणीनां  तथा तासां समीपि भूकम्पः सामान्यतया सम्भवति ।
प्रगतशतमानस्य विपत्कारिणं भूकम्पाः प्रत्येकं भूकम्पः रेक्टर् उपकरणे  अष्टमस्थानं अतिक्रान्तः ।

१९०६ - 	कोल्म्बियातटप्रदेशः -	८.६
१९०६ -	स्यान्फ्रान्सिस्को	 - ८.३
१९२० -	कान्षुप्रदेशः, चीना -	८.६
१९२३ -	क्याण्टोक्षेत्रम्, जपानदेशः	- ८.३
१९५० - 	अस्साम्, भारतदेशः	 - ८.६
१९५२ -	कञ्चट्का -	८.५
१९५७ -	अलीषियन् द्विपाः(यू.एस्.ए)	 - ८.३
१९६० -	लेबु ,चिलिदेशः	-८.३
१९६४ -	अङ्कोरेज् ,अलास्कदेशः - 	८.५
१९७६ -	टाङ्षन् ,चीनादेशः	 - ८.२

ऐतिहासिकाः भूकम्पाः
१७५५ तमे वर्षे लिस्बन्प्रदेशे सम्भूतः भूकम्पः रिक्टर्मापने ८.७५ तः ९ पर्यन्तं तीव्रतायुक्तः आसीत् । चीनादेशस्य षेंन्सिप्रदेशे प्रवृत्ते १५५६ तमे वर्षे प्रवृत्ते भूकम्पे ८,३०,००० जनाः कालकवलीभूताः ।

प्राणहानिः
१९०८	- मेस्सिना 	इटलि	 - ८०,०००
१९०६	- अवेज्ञानो	इटलि	- २९,९७०
१९२०	 - कान्षु	चीना	 - १,८०,०००
१९२३	- क्य़ाण्टो	जपान्	 - १,४२,८०२
१९५०	 - कान्षु	चीना	- ७०,०००
१९५२	- क्वेट्टा	भारतम् - ६०,०००
१९५७	 - एर्जिङ्कान्	टर्कि	 - ३०,०००
१९६०	 - उत्तर्पेरुमध्ये	- ६६,८००
१९६४	 - ताङ्ग्टान्	चीना	 - २,४२,०००
१९७६	 - तबस्	इरान्	 - २५,०००

बाह्यसम्पर्कतन्तुः
 U.S. Geological Survey Earthquake Hazards Program
 European-Mediterranean Seismological Centre
 European-Mediterranean Seismological Center, real-time earthquake information website.
 Seismological Society of America.
 Incorporated Research Institutions for Seismology.
 IRIS Seismic Monitor - Recent Earthquakes
 Open Directory - Earthquakes 
 World earthquake map captures every rumble since 1898 | MNN - Mother Nature Network—Mother Nature Network (29 June 2012)
वर्गः:भूमिशास्त्रम्
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया