कृष्णस्य उपाधिनामसूची

कृष्णः एकः हिन्दुदेवः अस्ति यः विविधदृष्टिकोणेषु हिन्दुधर्मस्य अनेकेषु परम्परासु पूज्यते। हिन्दुधर्मे कृष्णः विष्णोः पूर्णः अष्टमः च अवतारः, अथवा सर्वोच्चदेवः (स्वयम् भगवान्) इति स्वप्रेरणया स्वीकृतः अस्ति।

सर्वेषु हिन्दुदेवतासु लोकप्रियेषु अन्यतमः इति नाम्ना कृष्णः अनेकान् विशेषणान् प्राप्तवान्, ओडिशाराज्ये जगन्नाथः, महाराष्ट्रराज्ये विठोबा इत्यादयः अनेके प्रादेशिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णान् देवान् स्व्यकरोत् च। हिन्दुग्रन्थेषु तस्य विभिन्नदृष्टयः चित्रिताः सन्ति-भगवद्गीता गीतायां, एकः प्रियः शिशुः, एकः दिव्यः बालकः, एकः नखलाकार, एकः गोचारकः, एकः आदर्शप्रेमिकः, एकः दैवीः नायकः, एकः कूटनीतिज्ञः, एकः राजा, एकः राजा-निर्माता, एकः निस्वार्थः मित्रः, एकः दार्शनिकः, अर्जुनस्य रथ-चालकः, आध्यात्मिक-प्रवचनस्य वितरकः च। कृष्णस्य आख्यायिकायाः चर्चां कुर्वन्तः प्रमुखेषु शास्त्रेषु महाभारतं, हरिवंशः, श्रीमद्भागवत एवं विष्णुपुराणं च सन्ति। विष्णोः सहस्रनामानां सूच्यां विष्णु सहस्रनाम इत्यस्मिन् कृष्णस्य अनेकानि उपाधयः नामानि च सन्ति।

 उपनाम 
लोकप्रियतायां संस्कृते कृष्णः प्रायः १०८ नामैः सह सम्बद्धः अस्ति। कृष्णदेवेन सह सम्बद्धाः लोकप्रियेषु नामेषु, उपाधेषु, विशेषणेषु च पञ्चाशत् नामानि अधः लिखितानि सन्ति।
नामअनुवादःअच्युतःसः यः दोषरहितः अस्ति माधवःयः ज्ञानस्य स्वामी सः मधुः सदृशःगोविन्दःसः यः गोरक्षकः अस्ति जनार्दनःयः सर्वजीविनां मूलनिवासः रक्षकः च अस्तिकेशवःयस्य दीर्घं केशबन्धनं भवति सः केशिकायाः वधकः यः स्वयं त्रिमूर्ति अस्तिहरिःयः अपहारयति द्वारकानाथःसः यः द्वारकायाः प्रभुः अस्तिमुरारिःसः यः असुर मुरस्य घातकः अस्ति वासुदेवःसः यः वसुदेवस्य पुत्रः अस्तिमुकुन्दःयः मोक्षं प्रददाति सः पार्थीवसः यः पार्थस्य सारथिः (अर्जुनः) मधुसुदनम्सः यः असुर मधु-कैटभ इत्यस्य घातकः अस्ति दामोदरःयस्य उदरं परितः रज्जुः अस्तिजगन्नाथः ()सः यः विश्वस्य स्वामी अस्तिगोपालःसः यः गोरक्षकः अस्ति पुरुषोत्तमः ()सः यः सर्वोच्चः अस्तिनन्दकुमारःसः यः राजकुमारः (नन्दस्य पुत्रः) मनोहरःसः यः सुन्दरः अस्तिजगदीशःसः यः विश्वस्य रक्षकः अस्तिसुरेशःसः यः सूरानां स्वामी (देवस्य)श्रीकान्तःयः श्रीना प्रियः (लक्ष्मी) श्रीनाथःसः यः श्री (लक्ष्मी) इत्यस्य पतिः अस्तिपरमेश्वरःयः सर्वोच्चः प्रभुः अस्तिमोहनःसः यः मोहनीयः अस्तिगिरिधरःयः पर्वतैः वहतिसर्वजनःयः सर्वज्ञः अस्तिपुण्यःयः अत्यन्तं शुद्धः अस्तिमुरलीधरःयः मुरलीं वहति सः देवकीपुत्रःयः देवक्याः पुत्रः अस्तिनवनीतःयः लोहं खादति सःनिरञ्जनाःसः यः निर्दोषः अस्तिहृषीकेशःसः यः इन्द्रियानाम् स्वामी अस्ति पतितपावनःयः कश्चित् मृतानां शुद्धेति स एव श्यामसुन्दरःयः कृष्णः सुन्दरः च अस्तियदुन्दनःसः यः यदुकुलस्य सदस्यः अस्तिईश्वरःयः प्रभुः अस्ति (विश्वस्य) ज्ञानेश्वरःयः ज्ञानस्य स्वामी अस्तिचतुर्भुजःयस्य चत्वारः बाहवः सन्तिदयानिधिःयः दयामयः स एव स एव दयालुःयः करुणायाः भण्डारः अस्तिअनिरुद्धःयः न प्रतिषिद्धःअक्षराःसः यः अविनाशी अस्तिअद्भुतःसः यः विस्मितः अस्तिरुक्मिणीपतिःसः यः रुक्मिणीवर्यस्य पतिः अस्ति योगेश्वरःसः योगस्य स्वामी अस्तिराधावल्लभःसः यः राधायाः प्रियः अस्ति पाण्डुरङ्गःयः पण्ढरपुरस्य स्वामी अस्तिगुरुवायुरप्पः ()सः यः गुरुवायुपुरस्य पिता अस्तिकण्णः ()यः प्रियः सः कान्हाःसः कृष्णवर्णीयः अस्तिपद्मनाभःयस्य नाभितः पद्मम् उद्भवति

 अपि पश्यतु 

 सहस्रनाम
 स्वयम् भगवान्
 भगवान्

 सन्दर्भः 

 ग्रन्थसूची 



 बाह्यशृङ्खलाः 
 कृष्णामृत स्तोत्रः १०८ ब्रह्मानन्दपुराणस्य कृष्णनामानां विवरणम् ३.३६. आङ्ग्लभाषायाम्; अनुवादः जी. वी. तगड़ेद्वारा।अनुवादः जी. वी. तगड़े 
 कृष्णस्य 108 नामानि
 अष्टोत्तरसनातनम् (१०८ नामानि): कृष्णः (देवनगरी MP3 ध्वनि)
 सहस्रनाम (१००० नामानि): कृष्णः, गोपालः, बालकृष्णः, राधाकृष्णः
 "भगवान् श्रीकृष्णस्य" सम्बद्धानि पृष्ठानि

वर्गः:कृष्णः
वर्गः:हिन्दू धर्म् पार्श्वपट्टिका: फलकानि च