लकाराः

क्रियापदम्
वाक्ये क्रियाबोधकं पदं क्रियापदम् इति उच्यते । उदा - बालकः पाठं पठति । अत्र पठनक्रियां सूचयति 'पठति' इत्येतद् क्रियापदम् । संस्कृते क्रियापदं मूलरूपेण न भवति । क्रियापदस्य मूलरूपं धातुः इति उच्यते । पठति इत्येतस्य क्रियापदस्य मूलरूपम्/धातुः अस्ति पठ् । यथा प्रातिपदिकानां कृते विभक्तिप्रत्ययान् संयोज्य शब्दरूपाणि प्राप्नुमः तथा धातूनां कृते आख्यातप्रत्ययान् संयोज्य क्रियापदानि प्राप्नुमः । पठति इत्यत्र पठ्-धातोः कृते 'ति' इयेषः आख्यातप्रत्ययः योजितः अस्ति ।

धातवः
संस्कृते धातवः द्विविधम् 
१ सिद्धधातवः
२ साधितधातवः
मूलधातवः सर्वे सिद्धधातवः । उदा - पठ्, लिख्, नी, पा ।
साधितधातवः - मोचय्, जिज्ञास्, जाज्वल्, बाष्पाय् ।

संस्कृते २२०० धातवः सन्ति ।
एतैः धातुभिः सह ये आख्यातप्रत्ययाः योज्यन्ते ते द्विविधम् - 'परस्मैपद'  'आत्मनेपद' च । 
यैः धातुभिः सह आत्मनेपद-आख्यातप्रत्ययाः मात्रं योज्यन्ते ते आत्मनेपदिनः इति उच्यन्ते ।
यैः धातुभिः सह परस्मैपद-आख्यातप्रत्ययाः मात्रं योज्यन्ते ते परस्मैपदिनः इति उच्यन्ते ।
यैः धातुभिः सह द्विविध-आख्यातप्रत्ययाः अपि योज्यन्ते ते उभयपदिनः इति उच्यन्ते ।

पुरुषाः
धातुभिः सह आख्यातप्रत्ययानां योजनावसरे क्रियापदं कस्य सम्बद्धम् इति ज्ञात्वा योजनीयं भवति ।
स्वस्य सम्बद्धं चेत् - उत्तमपुरुषः।
पुरतः विद्यमानस्य सम्बद्धः चेत् मध्यमपुरुषः ।
अन्यस्य सम्बद्धः चेत् प्रथमपुरुषः भवति । 

दश लकाराः
संस्कृतभाषायां विभिन्नकालस्य अर्थस्य च सूचनार्थं दश विधाः आख्यातप्रत्ययाः संयोज्य क्रियापदानि रचयन्ति ।
सामान्यतः कालः त्रिधा विभज्यते ।
क्रियमाणं कार्यं सूचयितुं वर्तमानकालस्य क्रियापदानि उपयुज्यन्ते । 
कृतं कार्यं सूचयितुं भूतकालस्य क्रियापदानि उपयुज्यन्ते । 
करिष्यमाणं कार्यं सूचयितुं भविष्यत्कालस्य क्रियापदानि उपयुज्यन्ते ।
किन्तु संस्कृते कालः षोढा (६) विभज्यते ।
1. लट् - वर्तमाने
2. लङ् - अनद्यतनभूते
3. लिट् - परोक्षभूतकाले
4. लुङ् - सामीप्यभूतकाले
5. लुट् - अनद्यतनभविष्यत्काले
6. लृट् - सामीप्यभविष्यत्काले
षट्-लकाराः इव चत्वारः अर्थाः सन्ति - 
7. लोट् - आज्ञार्थः प्रश्नार्थश्च
8. लिङ् लकारः
 लिङ् - विध्यर्थः
 लिङ् - आश्यरर्थः 
9. लृङ् - सङ्केतार्थः
अपि च वेदेभ्यः एकः अर्थः अस्ति -
10. लेट् - वेदप्रयोगे आज्ञार्थो विध्यर्थश्च

एते सर्वे लकारतः आरब्धाः इत्यतः एते दश लकाराः इति उच्यन्ते । तान् सुलभतया स्मर्तुं संस्कृते कश्चन श्लोकः विद्यते - 
लट् वर्तमाने लेट् वेदे भूते लङ् लुङ् लिटस्तथा ।
विध्याशिषोश्च लिङ्लोटौ लुट् लृट् लृङ् च भविष्यति ॥

लकाराः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये