देवनागरी

देवनागरी (ब्राह्मी: 𑀤𑁂𑀯𑀦𑀸𑀕𑀭𑀻) लिपिः भारतीयभाषाणां कासाञ्चन विदेशीयभाषाणाम् अपि प्रमुखा लिपिः वर्तते । संस्कृत-पालि- हिन्दी-मराठी-कोङ्कणी-सिन्धी-काश्मीरी-डोगरी-नेपाली-तामाङ-गढवळि-बोडो-अङ्गिका-मगही-भोजपुरी-मैथिली-सान्ताली इत्यादयः भाषाः देवनागरीलिपेः एव उपयोगं कुर्वन्ति | एतत् अतिरिच्य गुजराती-पञ्जाबी-बिष्णुप्रिया मणिपुरी-उर्दूभाषासु च एषा एव लिपिः प्रयुक्ता अस्ति ।

अस्यां लिप्यां ५२ वर्णाः सन्ति । तेषु १४ स्वराः ३८ व्यञ्जनानि च । अक्षराणां क्रमव्यवस्थायां (विन्यासे) वैज्ञानिकपद्धतिः अनुसृता अस्ति | स्वर-व्यञ्जन-कोमल-कठोर-अल्पप्राण-महाप्राण-अनुनासिक्य-अन्तस्थ-उष्म इत्यादि वर्गीकरणञ्च वैज्ञानिकं वर्तते । केनचित् मतानुसारेण देवनगरे (काश्यां) उपयुज्यमाना आसीत् इति कारणेन देवनागरी सञ्जाता ।

 लिपिः 
देवनागरी लिप्यां १२ स्वराः ३४ व्यञ्जनानि च सन्ति ।

स्वरः

 वर्णः“प” इति अक्षरेण सह मात्रा अ॰ध्व॰व॰ (IPA) उच्चारणम्"प्" इति अक्षरेण सह उच्चारणम्अ॰सं॰लि॰व॰ (IAST) समतुल्यःआङ्ग्लसमतुल्यः   वर्णनम्  अपashort or long :en:Schwa: as the a in above or ago मध्यभागस्य मध्ये प्रसृतः स्वरः आपाālong :en:Open back unrounded vowel: as the a in father दीर्घविवृतः पार्श्वे प्रसृतः स्वरः इपिi short :en:close front unrounded vowel: as i in bit ह्रस्वसंवृतः अग्रे प्रसृतः स्वरः ईपीī long :en:close front unrounded vowel: as i in machine दीर्घसंवृतः अग्रे प्रसृतः स्वरः  उपुu short :en:close back rounded vowel: as u in put ह्रस्वसंवृत पार्श्वे वर्तुलस्वरः ऊपूū long :en:close back rounded vowel: as oo in school दीर्घसंवृतः पार्श्वे वर्तुलस्वरः एपेe long :en:close-mid front unrounded vowel: as a in game (not a diphthong)  दीर्घ-अर्धसंवृतः अग्रे प्रसृतः स्वरः ऐपैē long :en:near-open front unrounded vowel: as a in cat  दीर्घ-विवृतः अग्रे प्रसृतः स्वरः ओपोo long :en:close-mid back rounded vowel: as o in tone (not a diphthong) दीर्घ-अर्धसंवृतः पार्श्वे वर्तुलस्वरः औपौō long :en:open-mid back rounded vowel: as au in caught दीर्घ-अर्धविवृतः पार्श्वे वर्तुलस्वरः <none><none><none> short :en:open-mid front unrounded vowel: as e in get ह्रस्व-अर्धविवृतः अग्रे प्रसृतः स्वरः

संस्कृतभाषायां ऐ द्वि अक्षरयोः युग्म तथा "अ-इ" वा "आ-इ" प्रकारेण उच्चारितो भवति। तथैव औ "अ-उ" वा "आ-उ" प्रकारेण उच्चारितो भवति।

व्यञ्जनम्

स्पर्श (Plosives)अल्पप्राणःअघोषःमहाप्राणःअघोषःअल्पप्राणःघोषःमहाप्राणःघोषःनासिक्यःकाण्ठ्यःक  ख ग घ ङ तालव्यःच छ ज झ  ञ मूर्धन्यःट ठ  ड ढ  ण दन्त्यःत थ  द ध न ओष्ठ्यःप फ ब भ म 

स्पर्शरहितः (Non-Plosives)तालव्यःमूर्धन्यःदन्त्यः/वर्त्स्यःकण्ठोष्ठ्यः/काकल्यःअन्तस्थःय र ल व ऊष्मः/संघर्षीश ष स ह 

वर्ण (अ॰ध्व॰व॰ (IPA) उच्चारणम्)  उदाहरणम्  वर्णनम्  आङ्ग्लाभाषायां वर्णनम्  अशुद्ध-उच्चारणम् क़ (/ q /)  क़म्ध  अघोष-अलिजिह्वीय-स्पर्शः  Voiceless uvular stop    क (/ k /) ख़ (/ qʰ /)  ख़ास  अघोष-अलिजिह्वीयः काण्ठ्यः सङ्घर्षी  Voiceless uvular or velar fricative   ख (/ kh /) ग़ (/ ɣ /) ग़ैर  घोषः अलिजिह्वीयः काण्ठ्यः सङ्घर्षी  Voiced uvular or velar fricative  ग (/ g /) फ़  (/ f /) फ़र्क  अघोषः दन्त्यौष्ठ्यः सङ्घर्षी  Voiceless labio-dental fricative  फ (/ ph /) ज़  (/ z /) ज़ालिम  घोषः वर्त्स्य सङ्घर्षी  Voiced alveolar fricative  ज (/ ɟ /) झ़  (/ zʱ /) टेलेवीझ़न  घोषः तालव्यः सङ्घर्षी  Voiced palatal fricative  ज (/ ɟʱ /) त़  (/ θ /) आत़ा  अघोषः दन्त्यः सङ्घर्षी  Voiceless dental fricative  त (/ t /) द़  (/ ð /) द़ुरा  घोषः दन्त्यः सङ्घर्षी  Voiced dental fricative  द (/ d /) ब़  (/ β /) आब़ा  घोषः दन्त्यौष्ठ्यः सङ्घर्षी  Voiced labio-dental fricative  ब (/ b /) ड़  (/ ɽ /) पेड़  अल्पप्राणः मूर्धन्यः उत्क्षिप्तः  Unaspirated retroflex flap     - ढ़ (/ ɽʱ /) पढ़ना  महाप्राणः मूर्धन्यः उत्क्षिप्तः  Aspirated retroflex flap     - ळ (/ ɭ /) काळा  लातेरल मूर्धन्यः उत्क्षिप्तः  Lateral retroflex flap     -

देवनागरीलिप्या सङ्ख्याः
देवनागरीसङ्ख्याः अधः लिखिताः सन्ति –

 0 1 2  3 4 5 6 7 8 9 ०   १ २  ३  ४  ५  ६ ७ ८  ९ 


 देवनागरी-यूनिकोड् 

    0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  A  B  C  D  E  F U+090x ऀ  ँ ं  ः  ऄ  अ  आ  इ  ई  उ  ऊ  ऋ  ऌ  ऍ  ऎ  ए U+091x ऐ  ऑ ऒ  ओ  औ  क  ख  ग  घ  ङ  च  छ  ज  झ  ञ  ट U+092x ठ  ड ढ  ण  त  थ  द  ध  न  ऩ  प  फ  ब  भ  म  य U+093xर  ऱ ल  ळ  ऴ  व  श  ष  स  ह  ऺ  ऻ  ़  ऽ  ा  ि U+094xी  ु ू  ृ  ॄ  ॅ  ॆ  े  ै  ॉ  ॊ  ो  ौ  ्  ॎ  ॏ U+095xॐ  ॑ ॒  ॓  ॔  ॕ  ॖ  ॗ क़ख़ग़ज़ड़ढ़फ़य़ U+096xॠ  ॡ ॢ  ॣ  ।  ॥  ०  १  २  ३  ४  ५  ६  ७  ८  ९ U+097x॰  ॱ  ॲ  ॳ  ॴ  ॵ  ॶ  ॷ  ॸ  ॹ  ॺ  ॻ  ॼ  ॽ  ॾ  ॿ


 सम्बद्धाः लेखाः 
 ब्राह्मीलिपिः
 भारतीयलिपयः
 हिन्द-आर्यभाषासु श्वा-विलोपनम्
 भारतस्य भाषाः
 हिन्द-आर्यभाषाः
 संस्कृतम्

 सन्दर्भाः 



 ब्राह्मी-लिपि व्युत्पन्न लिपि - ।
 ब्राह्मी-लिपि परिवारस्य वृक्ष - 
 पहलवी-ब्राह्मी लिपि उत्पन्न दक्षिण-पूर्व एशियाया लिपीनां समय-रेखा
 , देवनागरी लिप्या विकासस्य इतिहास ६००० वर्ष पुरातनः
 देवनागरी लिपि की महिमा (कविता)
   (प्रभासाक्षी)
 Unicode Entity Codes for the Devanāgarī Script 
 http://www.avashy.com/hindiscripttutor.htm 
 http://www.ancientscripts.com/devanagari.html
 http://www.anu.edu.au/asianstudies/hindi/alphabet/ 
 http://www.unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf
 Extended English Alphabet with Devanagari Orthography 
 Language Independent Speech Compression using Devanagari Phonetics
  (गूगल पुस्तक ; लेखक - भोलानाथ तिवारी)
 देवनागरी लिप्यां संपादित संकेतस्थल
 आंग्ल भाषायां देवनागरी लिखतु
 Extended English Alphabet with Hindi Orthography 

वर्गः:लिपयः

वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः