लिट् लकारः

संस्कृतभाषायां कालविध्यादिक्रियाः निर्मातुं लकारः इति काचित् व्यवस्था अस्ति । तत्र लकाराः दश भवन्ति ते यथा-

१.लट् । २.लेट् । ३.लङ् । ४.लुङ् । ५.लिट् । ६.लिङ् (विधिलिङ् च आशिर्लिङ्) । ७.लोट् । ८.लुट् । ९.लृट् । १०.लृङ् ।

एते दश लकाराः द्विधा विभक्ताः सन्ति ।
 सार्वधातुकाः / सविकरणकालार्थाः
 अर्धधातुकाः / अविकरणकालार्थाः

तत्र लिट् लकारः परोक्षभूतकालं बोधयति । लिट् लकारे धातोः आरम्भे एका द्वित्वप्रत्यया योज्यते (इति- नन्द् → ननन्द, वन्द् → ववन्दे)। तत्र त्रयः नियमाः सन्ति।

 यदि धातोः आरम्भः कवर्गं (क, ख, ग, घ, ङ) उत हकारं भवेत्, तर्हि द्वित्वं चवर्गं (च, छ, ज, झ, ञ) भवेत् (खाद् → चखाद, हु → जुहाव)।
 यदि धातोः आरम्भः महाप्राणं (ख, झ, थ, भ …) भवेत्, तर्हि द्वित्वं अल्पप्राणं (क, ज, त, ब …) भवेत् (झर्झ् → जझर्झ, भाष् → बभाषे)।
 यदि धातोः आरम्भः संयोगः (क्व, स्थ, भ्य …) भवेत्, तर्हि द्वित्वं द्वितीयं व्यञ्जनं एव भवेत् (स्था → तस्थौ, स्पर्ध → पस्पर्धे)।Whitney, W

+ नन्द् धातोः लिट् लकारे रूपाणि  लिट् लकारः (परस्मैपदम्)  एकवचनम्  द्विवचनम्  बहुवचनम् प्रथमपुरुषः  ननन्द  ननन्दतुः  ननन्दुः मध्यमपुरुषः  ननन्दिथ  ननन्दथुः  ननन्द उत्तमपुरुषः ननन्द  ननन्दिव  ननन्दिम

+ लिट्(परसस्मैपदम्) लकारस्य आख्यातप्रत्ययाः(तिङ्प्रत्ययाः) लिट् लकारः(परस्मैपदम्)  एकवचनम्  द्विवचनम्  बहुवचनम् प्रथमपुरुषः  अ  अतुः उः मध्यमपुरुषः  इथ  अथुः   अ उत्तमपुरुषः  अ  इव  इम

+ भाष् धातोः लिट् लकारे रूपाणि  लिट् लकारः(आत्मनेपदम्)  एकवचनम्  द्विवचनम्  बहुवचनम् प्रथमपुरुषः  बभाषे  बभाषाते  बभाषिरे मध्यमपुरुषः  बभाषिषे  बभाषाथे  बभाषिध्वे उत्तमपुरुषः बभाषे  बभाषिवहे  बभाषिमहे

+ लिट् (आत्मनेपदम्) लकारस्य आख्यातप्रत्ययाः(तिङ्प्रत्ययाः) लट् लकारः(आत्मनेपदम्)  एकवचनम्  द्विवचनम्  बहुवचनम् प्रथमपुरुषः  ए  आते  इरे मध्यमपुरुषः  इषे  आथे  इध्वे उत्तमपुरुषः ए   इवहे  इमहे

 टिप्पणी 
 संस्कृतशब्दचन्द्रिका Vidvan S.Ranganatha Sharma, Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1994.
 अनुवादप्रदीपः  Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1997.
 Whitney, W. D. (1879, July). A Sanskrit Grammar; Including Both The Classical Language and The Older Dialects, Of Veda And Brahmana. Breitkopf & Härtel, Leipzig, Archive.org. https://archive.org/details/sanskritgrammari00whituoft

वर्गः:लकाराः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये