चित्तूरुमण्डलम्

चित्तूरुमण्डलम् (Chittoor district)आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रः चित्तूर् नगरः ।

इतिहासः
१९११ तमे वर्षे आविष्कृतं चित्तूरुमण्डलम् । कलियुगाराध्यदेवसन्निधिः श्रीवेङ्कटेश्वरस्वामिदेवालयः, पद्मावती देवालयः, तिरुचानूर्, प्रसिध्दशैवक्षेत्रं श्रीकालहस्ती|श्रीकालहस्ती]], वरसिध्दिविनायकक्षेत्रं काणिपाकं, सुरम्यं मनोरञ्जनकेन्द्रं हार्षिली-पर्वतप्रान्तः गोगर्भतीर्थं, नागलापुरग्रामे वेदनारायणस्वामी देवालयः, कपिलतीर्थम्, आकाशगङ्गा, पापविनाशनं, तलकोनारण्यप्रान्तम् इत्यादि प्रदेशवैविध्येन विराजते चित्तूरुमण्डलम् । पल्लवैः, चोलैः, यादवैः, विजयनगरराजैः,  गोलकोण्डा-मौसूरु ब्रिटिष्पालकैः च पालितं मण्डलम् । मण्डलमिदं निजां नाम्ना राज्ञा आङ्गलेयानां प्रतिदानं कृतं १८०० काले इत्यतः दत्तमण्डलम् इत्यभिधीयते ।

भौगोलिकम्
मण्डलस्य प्राग्दक्षिणदिशोः तमिलनाडु, पश्चिमे कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकम्]], उत्तरे च कडपा, अनन्तपुरं च सीमायां सन्ति । १९६० तमे वर्षे कांश्चन प्रदेशान् तमिलनाडुराज्ये, तमिलनाडुराज्यस्य तिरवल्लूरुमण्डलस्थितान् कांश्चन प्रदेशान् च अस्मिन् मण्डले परस्परसम्मेलनं कृतवन्तः “ पटास्कर्” नियम परिधिं निधाय ।

कृषिः वणिज्यं च
तिन्त्रिणी, रक्तचन्दनं, नाधु, वनौषधीनां च स्रोतः इदं मण्डलम् । स्वर्णमूलं, सुधाशिलाः इत्यादीनि विरलतया लभ्यन्ते । प्रारिश्रामिकक्षेत्रेऽपि वर्धमानम् इदं मण्डलम् । वाहनानि, शर्करा, वस्त्राणि, मधु,ताम्रलोहपात्रनिर्माणादि कर्मागारैः शोभतेदं मण्डलम् । श्रीकालहस्तिपुण्यक्षेत्रे पाञ्चालिकानां निर्माणं, रेणिगुण्टप्रान्ते रैल्वेकार्यशाला, चन्द्रगिरिसिरामिक्कर्मागारः च विराजन्तेऽत्र । कूपजलमेव सेद्यार्थं उपयुज्यतेऽत्र । धान्येन सह कलायः, इक्षुः, माषाः, वार्तकी, फलदीनां च सस्यं क्रियते । तुङ्गभद्राधारित-जलविद्युत्केन्द्रद्वारा विद्युतः प्रदानं भवति ।

वीक्षणीयस्थलानि  
तिरुपतिः अत्यन्तं विस्तृतमेकम् आध्यात्मिक-पारिश्रामिक-विद्याकेन्द्रं वर्तते । सहस्रशः भक्ताः समागत्य, सप्तगिरिवासिनं श्रीवेङ्कटेश्वरं दृष्ट्वा सानन्दं स्वस्थानं प्रतियान्ति । अपि च प्रसिध्द शैवक्षेत्रं श्रीकालहस्ती, वरसिध्दिविनायकक्षेत्रं काणिपाकं, सुरम्यं मनोरञ्जनकेन्द्रं हार्षिली-पर्वतप्रान्तः गोगर्भतीर्थं, कपिलतीर्थम्, आकाशगङ्गा, पापविनाशनं, तलकोनारण्यप्रान्तम् इत्यादीनि अवश्यं सन्दर्शनीयनि स्थलानि ।

वीथिका

तालुकाः
चितूरु
गुडिपाल
यादमर्रि
गङ्गाधरनेल्लूरु
पूतलपट्टु
पेनुमूरु
बङ्गारुपालेम्
तवनम्पल्ले
रोराल
श्रीरङ्गसजापुरम्
पाचिकपालेम्
कम्मपल्लेपदमल्पेट्
पालसमुद्रम्
पुत्तूरु
कर्वेटिनगर्
नारायण वरम्
नगरि
निन्द्र
विजयपुरम्
चन्द्रगिरि
पाकाल
पुलिचर्ल्तिरुपति (रुरल्)
तिरुपति (अर्बन्)
रेणिगुण्ट
श्रीकालहस्ति
एर्पेडु
तोट्ट्म्बेडु
बुच्चिनायुडु कण्ड्रिग्
कोवनूरु
सत्यवेडु
वरदय्यपालेम्
नागलापुरम्पिच्चाटूरु
मदनपल्ले
निम्मनपल्ले
कुरबालकोट्
बि.कोत्तकोट
पेद्द माण्ड्यम्
तम्बल्लपल्ले
पेद्दतिप्प समुद्रम्
मुलकल चेरुवु
वायल्पाडु
गुर्रङ्कोण्डकलकाड्
कलिकिरि
पीलेरु
एर्रवारिपालेम्
चिन्नगोट्टिगल्लु
रोम्पिचर्ल्
कम्बम् वारिपल्ले
पुङ्गनूरु
चौडेपल्लि
रामसमुद्रम्
सोधम्सोमल
पेद्दरञ्जनि
पलमनेरु
गङ्गवरम्
बैरेड्डिपल्ले
वेङ्कटगिरिकोट

बाह्यसम्पर्कतन्तुः

 Official site
 list of Villages in Chittoor

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि