मानसिकरोगः

मानसिकरोगः रोगेषु अन्यतमः । मानसिकव्यत्ययः अधिकप्रमाणेन भवति चेत् सः मानसिकरोगः भवति । मनुष्यः यदा खिन्नः भवति तदा सः दुःखभावनायुक्तः भवति । अल्पावधिखिन्नस्य मनुष्यस्य चिकित्सा अनपेक्षिता । किन्तु दीर्घावधिं खिन्नतां यः अनुभवेत् तस्य मनुष्यस्य चिकित्सा अपेक्षिता भवति । खिन्नता सप्ताहद्वयं यावत् तिष्ठेत् तर्हि सा  चिन्तनीया भवति । अनेन कारणेन व्यक्तेः कार्येषु , दैनन्दिनक्रियासु, तृप्तिकरसम्बन्धेषु च विपरिणामाः भवन्ति । मानसिकरोगः (खिन्नता) सामान्यतः पुरुषाणाम् अपेक्षया स्त्रीषु अधिकतया दृश्यते । डोपमिन् -सेरोटोनिन्-रासायनिके मस्तिष्के समप्रमाणेन भवेताम् । एते नरवाहकाः न्यूनाः भवन्ति चेत् मानसिकरोगः उत्पत्स्यते । 
 चिह्नानि लक्षणानि च  क्लेशाः १ खिन्नता  १ उदासीनभावः, दुःखस्याभिव्यक्तिः, भावनात्मकक्रियाशीलतायाः न्यूनता, रोदनम्, असङ्गतवाक्यानां प्रयोगकरणम् ।         २ क्रियासु अनासक्तिः  २ कार्येषु भागग्रहाणाय अनासक्तिः । विरामसमयेषु अपि कार्येषु भागग्रहणाय तिरस्कारभावप्रकटनम् । सन्तोषप्रकटने अशक्तता ।  ३शरीरभारस्य न्यूनता बुभुक्षायाः न्यूनाल्पताच  ३ अहारसेवनाय अनासक्तिः ।  ४ अनिद्रा अतिनिद्रा च ४ निद्रायाः अनागमनम्, विलम्बेन उत्थानम् उत शीघ्रोत्थानम् । दिवा निद्राकरणम्। ५ अलोचना अनालोचना च  ५ अतीव क्रियाशीलता । शक्तेः न्यूनता, अधिकतया वदनम् ।  ६ आयासः निश्शक्तिः च   ६ स्वल्पे काले निश्यक्तताभावप्रकटनम् । नित्यजीवनविषयेषु अनासक्तिः। कार्येषु असमर्थता । ७ भावनासु तुमुलः  ७ अहम् अज्ञानि, निष्प्रयोजकः, मां कोऽपि नेच्छति इत्यादि  स्वात्मकथनम् । स्वनिराशां प्रकटयितुम् अशक्तता ।  ८ एकाग्रतायाः न्यूनता  ८ कार्येषु दक्षता न भवति । व्यसनेषु अभ्यासेषु च परिवर्तनानि । व्यक्तिगतानि कौशलानि न्यूनानि भवन्ति । ९ पुनः पुनः मरणस्य चिन्तनम्। अत्महत्यायत्नः आत्महत्यायाः विषये कथनम् ।  ९ मरणस्य विषये एव कथनम् । आत्महत्यायाः विषये चिन्तनं कथनञ्च ।

मानसिकरोगिणः लक्षणानि
मानसिकास्वस्थः मन्दगत्या चलति । अलोचने अपि मन्दगतिः भवति । वैयक्तिकशुचित्वस्य  आरोग्यस्य विषये च निरासक्तिः । दुःखसहितः भवति । सुलभतया अश्रूणि स्रावयति । अल्पमानसिकास्वस्थस्य कदाचित् अश्रूणि नागच्छेयुः । स्वालोचनासु विश्वासः न भवति । असहायकता व्यक्तिषु दरीदृश्यते ।

मानसिकरोगस्य कारणानि
मानसिकरोगोत्पत्तये नैकानि कारणानि विद्यन्ते । तेषु जैविक-मानसिक-सामाजिकानि कारणानि भवन्ति । एतैः सह शारीरकरोगाः, कौशलानां न्यूनतादीनि अपि कारणानि भवन्ति । व्यक्तिषु लभ्यानि अन्यानि कारणानि अधो निर्दिष्टानि-
 कुटुम्बे मानसिकक्लेशाः सन्ति चेत् मानसिकरोगाः भवन्ति ।
 सम्बन्धेषु उत्पत्स्यमानाः वियोगाः ।
 द्वन्द्वयुक्तमतिः । द्वन्द्वजीवनम्।
 पुनः पुनः उद्योगस्य परिवर्तनम् ।
 भावोद्वेगः आतङ्कश्च ।
 बाल्ये घटिताः दुर्घटनाः एवं लैङ्गिकदौर्जन्यम् ।
 दारिद्र्यम् ।
 (हननम् इत्यादि) अपराधी चेत् मानसिकास्वस्थः भवति ।
 उद्योगवञ्चितः चेत्  व्यक्तिः मानसिकास्वस्थः भवति ।
 दीर्घकालीनव्याधियुक्ता व्यक्तिः मानसिकास्वस्थः भवति ।
 मादकपदार्थव्यसनशीलः मानसिकास्वस्थः भवति ।
 न्यूनात्माभिमानयुक्तः चेत् मानसिकास्वस्थः भवति ।
उपायाः
मानसिकरोगस्य निवारणोपायाः उक्ताः सन्ति । 
 मानसिकरोगनिवारकानि योगासनानि करणीयानि । योगासनैः स्वस्थः भविष्यति । 
 सन्तोषदायककार्येषु भागग्रही भवेत् तेन मानसिकस्वस्थता न भवति । ध्यानप्रार्थनादिषु प्रवृत्तिः भवेत् । 
 उत्तमैः जनैः सह मेलनम्।
 मानसिकसमस्याः भवन्ति चेत् मनोवैद्यस्य साहाय्यं स्वीकर्तव्यम् ।

बाह्यानुबन्धः
 NIMH.NIH.gov - National Institute of Mental Health
 International Committee of Women Leaders on Mental Health 
 Psychology Dictionary
 Mental Illness Watch 
 Metapsychology Online Reviews: Mental Health 
 The New York Times: Mental Health & Disorders
 The Guardian: Mental Health
 Mental Illness (Stanford Encyclopedia of Philosophy)  

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

वर्गः:रोगाः