Уйгурьскый язык

Уйгу́рьскый язы́к (кирил. ''Уйғурчә'' авадь ''Уйғур тили''; МФА [ʔʊjˈʁʊrtʃɛ], араб.]] ''ئۇيغۇر تىلى'' чи ''ئۇيغۇرچە''; кит.]] 维吾尔语/維吾爾語, піньїнь, Wéiwú'ěryǔ) — язык уйгурӯв, єдна из тюркськых языкӯв. Шырена у Сінцзян-Уйгурьскому автономному районови, Китая у Кахахстанови тай Сиридню̄в Азії. Въедно из узбецькым и ілі-тюркськым творить карлуцьку ґрупу. Современный уйгурьскый язык авадь ''новоуйгурська'' є історичним і генетичним продовженням уйгурсько-караханідьского языка, проте она не є продовжіням древнёуйгурьского языка охоньскых тюркӯв (оґузӯв).

Терміны «уйгуры» тай «уйгурьскый язык» принято про єдну етнолінґвістичну общность на зъїыдови уйгурӯв СССР у 1921 році (до того они именовали ся «китайські татары», «китайські мусулмане», «туркестанци Китая» и т.д). Офіціална назва у Російськӯв Ріші и СССР до 1920-ых рокӯв. — таранчи́ньскый язы́к (таранчинский язык).

 Діалекты 

 Централный (говорять на території уд Кумула на юг до Яркенда);
 Южный (говорять у районови уд Гумы на выход до Чарлыкаа);
 Выходный (говорять на території уд Чарлыка на север до Чункёля).

В основу сучасної літературної уйгурьского языка положено централный діалект, што охвачує три домінувущі говоры: турфанськый, ілійськый тай кашґарськый, и иппен много говорӯв містного значеня: урумчинський, кумульський, карашарський, кучарський, корлинський, аксуйський, яркендський, атушський. Централным нарічям говорить приблизно 90 % уйгуроязычного обывательства, у тот час двома другыми діалектами хоснує ся доста невелика часть уйгурӯв.

Норма выгвара у літературной у языкови закріплена за говором ілійськых (кульджиньскых) уйгурӯв, а літературный штандарт базує ся у основі на дуже близкому говорови Урумчі.

 Алфавіт 
праворуч|міні|Современный китайсько-уйгурьскый словарь
<div class="Unicode">
ﯪ ﯭ ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س ش غ ف ق ك گ ڭ ل م ن و ﯮ ﯰ ه ﰃ ى

Уйгурьскый латиніцькый алфавіт 1930—1946 (СССР)

 A a B в C c Ç ç D d E e Ə ə G g Ƣ ƣ H h I i J j K k L l M m N n Ŋ ŋ O o Ө ө P p Q q R r S s Ş ş T t U u V v X x Y y Z z Ƶ ƶ ’

Уйгурьскый кириличный алфавіт из 1947 (СССР)

 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Һ һ Ә ә Ж ж Җ җ З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

+Рунялна таблиця уйгурьскых алфавітӯв Арабьска (КНР, из 1982) Латыниця (КНР, 1965-82) Кирилиця (СССР, СНД) Латыниця (СССР, до 1946) Сучасна латиниця (ULY) IPA   Арабьска (КНР, из 1982) Латыниця (КНР, 1965-82) Кирилиця (СССР, СНД) Латыниця (СССР, до 1946) Современна латыниця (ULY) IPA ئا A a A a A a A a  ق Ⱪ ⱪ Қ қ Q q Q q  ئە  Ə ə  Ə ə  Ə ə  E e    ك  K k  К к  K k   K k    ب  B b  Б б  B в  B b    ڭ  -ng  Ң ң  Ŋ ŋ   -ng     پ  P p  П п  P p P p    گ  G g  Г г  G g  G g  ت  T t  Т т T t T t    ل  L l  Л л  L l L l   ج  J j  Җ җ  Ç ç J j    م  M m  М м  M m  M m   چ  Q q  Ч ч  C c Ch ch    ن  N n  Н н N n  N n   خ  H h  X x  X x  X x    ھ    Һ һ  H h  H h    د  D d  Д д  D d  D d    ئو  O o  О о О о O o   ر  R r  Р р R r  R r    ئۇ  U u  У у U u  U u   ز  Z z  З з  Z z  Z z    ئۆ    Ө ө Ɵ ɵ  Ö ö   ژ    Ж ж Ƶ ƶ  J j/Zh zh   ئۈ  Ü ü  Ү ү  Y y  Ü ü   س  S s  С с S s  S s    ۋ  V v  В в  V v  W w   ش  X x  Ш ш  Ş ş  Sh sh    ئې  E e  E e  E e  É é   غ  Ƣ ƣ  Ғ ғ  Ƣ ƣ  Gh gh   ئى  I i  И и  I i  I i  , ف  F f  Ф ф  F f  F f    ي  Y y  Й й  J j  Y y  

Окрем того, уйгурьскый кириличний алфавіт мать ищи дві дополнялні буквы, які у другых двох системах (арабьскому письмі и латыници) записувуть ся двома знаками кажда:
 Кирилиця Арабьскый алфавіт Латыниця Ю ю يۇ yu Я я يا ya

 Жрідла 
 В. Н. Ярцева и др. Лингвистический энциклопедический словарь, Москва, «Советская энциклопедия», 1990

 Удкликованя 


Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Языкы Китая
Катеґорія:Уйгурьскый язык
Катеґорія:Уйгуры
Катеґорія:Лінґвістіка