Пряшів

Пря́шів (Прешов;   , , , , ) — місто на выходї Словеньска, адміністратівный центер Пряшівского окресу і Пряшівского краю. На конець року 2023 має 82 286 обывателїв, і є третїм найлюднїшым містом на Словеньску.

 Походжіня назвы 
Леґенда повідать, же кедь ся в 12. сторочу мадярьскый краль Бело II. Слїпый стримовав у тім краю, стратив ся своёй дружынї. Глядавші стежкы ку допроводу собі спрагу і голод одганяв ягодами, якы у тых кончінах росли у великім множестві. Як ёго вечур нашли рытїре з дружыны, краль вырїшыв назвати недалеке село подля ягід. З історічного погляду тота леґенда не мать достовірну основу. Назва Пряшів ся обявує од 16. стороча.

 Ґеоґрафія 
Пряшів суть во выходній части Словеньска, на березї рікы Торіса і має розлогу 71,18 км2. Місто лежыть в Пряшівскій котлинї, котра окружена Славковскыма горами на западї і Шарішскым хребтом на выходї. Высота міста має 250 метрів над уровнём моря, што надає ёму характерный горбистый терен. Найвысшым містом в околіцях є горб Калварія, котрый суть знамым містом паломництва.

Пряшів має мірный клімат з теплыма лїтами і холодныма зимами. Середнї літнї температуры сягають коло 19-20 °C, а зимнї около -2 °C. Місто ся находить в котлї з природнов охранов од сильных вітрїв, але часто з доджыма, переважно в лїтнї місяцї.Prešov

 Історія 
Початкы населїня той теріторії ідуть аж до добы камяной, о чім свідчать вызначны археолоґічны обявы, найджены в долинї потока Делня. Далшы стопы екзістенції населїня теріторії днешнёго Пряшова походять з добы бронзовой, коли гев были обявены бронзовы предметы, кераміка а і желїзный ножык і ігліцї. Найджіня золотых і стріберных мінц належыть ку дуже цїнным доказам о екзістенції господарьскых стыків той теріторії з Римсков рішов. Історічно доложене є і населїня теріторії Пряшова Славянами з перелому 8. і 9. стороча. 

На початку 12. стороча была тота теріторія зачленена до мадярьского штату. Перше писемне спомянутя Пряшова ся находить в листинї краля Бела IV. з року 1247. У тім самім сторочу року 1299 удїлив краль Андрій III. Пряшову містьскы права, котры розшырив краль Людовит I. в року 1374, і тым ся місто Пряшів стало слободным кралёвскым містом.

В 14. і 15. сторочу місто зажыло міморядный господарьскый росквіт, основали ся ту цехы (скоряницькый, ковальскый і под.) і в тім часї ту жыло веце 2000 людей обсягуючіх ся переважно ремеслом. В роцї 1455 дістало місто од краля Ладїслава Погробка свій першый містьскый ерб. Дякуючі господарьскій просперітї міста 15. стороча значіло і розвой ставебного руху, котре ся одзеркалїло і на гоносній архітектурї міщаньскых домів.

Вывой міста в 16. і 17. сторочу овпливнили поступно реформація і антігабсбурьскы повстаня. Місто постигли і жывелны погромы, мор, пожары і пропад міста ся проглубовав. До історії ся записав і рік 1687 знамый як пряшівскы яткы, коли были на пляцї круто поправены 24 міщане за підпору Імріха Текеліго, ведучім антігабсбурьского повстаня як варованя про 

другых. Місто ся ожывило кінцём 18. і початком 19. стороча, коли ся жытельство Пряшова доповнило пристяговалцями з другых міст. Зряджінём ґрекокатолицькой єпархії в роцї 1816 гев зачало приходити векше чісло Русинів і кінцём 18. стороча ту выникла і вызначна жыдівска комуніта. Велике господарьске значіня про місто мала і выроба солї і зато в 19. сторочу быв застарїлый способ здобываня солї нагородженый модернїшым шырокым комплексом. В той період актівно ся розвивала културна і наукова чінность. Пряшів став центром русиньской културы і народны оброджованы чінности. В роцї 1848, почас револючных подїй в Австрійскій ріші, містьскы Русины актівізовали свої силы, штобы підпоровати свої народны права і автономію.

 Перегляд вызначных історічных подїй 
 4.-5. стороча — приход Славян на теріторію Пряшова.
 1247 – перше писемне спомянутя Пряшова.
 1299 – удїлїня містьскых прав угорьскым крялём Андріём III..
 1412 (80. рокы 15. стороча) – Пряшів належыть до Пентаполітаны (союз 5 кралёвскых міст – Пряшів, Кошіцї, Бардеёв, Левоча, Сабінов).
 1429 – перше спомянутя містьской школы в Пряшові.
 1453 – першый ерб Пряшова.
 1455 – удїлїня права міста Пряшів орґанізовати шторічный триднёвый ярмак (од краля Ладїслава В. Погробка).
 1502 – 1505 – початок будованя Дому св. Николая.
 1667 – Колеґіум в Пряшові, протестантьскый едукачный центер верьхнёго Угорьска, Народна културна памятка.
 1687 – Караффовы яткы, 24 поправеных міщанів.
 1703 – початок найвекшого антігабсбурьского повстаня на чолї з Франтїшком II. Ракоціём.
 Конець 18. стороча – першы Жыде пришли до Пряшова.
 1816 – Пряшів ся ставать резіденціов самостатного ґрекокатолицького єпіскопства.
 1848 – ставляня 1. жыдівской сінаґоґы.
 1886, 1887 – великы ничівы пожары постигують Пряшів.
 16.6.1919 – з балкона радніцї была выголошена Словеньска совєтьска републіка, котра потім выголосила своїм головным містом Пряшів.
 1923-24 – ставляня сецесной будовы Босаковой банкы.
 19.1.1945 – ослободжіня Пряшова Червенов армадов, конець 2. світовой войны.
 1950 – центер ся ставать містьсков памятковов резерваціов.
 1972 – Солівары ся ставають народнов културнов памятков.

 Обывательство 

Народностне зложіня (2011):
 Словаци — 81.14 %
 Циґане (Ромы) — 1.70 %
 Русины — 1.59 %
 Українцї — 0,7 %
 Чехы — 0.48 %
 Мадяре — 0.14 %
 іншы — 13.8 %

 Проценты реліґій 
У період меджі 1880 і 2011 роками є ту ясны

Реліґійне (Набоженьске) зложіня (2007 p.):
 римокатолици — 66,77 %,
 ґрекокатолици — 4,82 %,
 протестанты (євангелици) — 4,82 %,
 православны — 1,68 %,
 гуситы — 0,03 %,
 атеісты або іншы — 16,66 %

 Културны памяткы 

 Храмы 
У містї є римокатолицькый храм св. Мікулаша з 1. пол. 14.ст., римокатолицькый франтішканьскый костол св. Йозефа, ґрекокатолицькый храм св. Йоана Хрестителя, православный храм св. Александра Невского з 1950 р.

 Ґалерія 

 См. тыж 
 Пряшівська Русь

 Референції 

Катеґорія:Міста Словеньска
Катеґорія:Пряшів
Катеґорія:Пряшівскый край
Катеґорія:Населены пункты Словакии