Култура

Словом култура (cultura, од латиньского colere, плекати, значіть, „што є плекане“) ся спочатку означовало плеканя рослин. Як метафору то повжыв Ціцеро про переклад Платонового понятя „старослтивость о душу“ а од 16. стороча ся повжывать на означіня зволеных людьскых актівіт, передовшыткым умелецькых (тзв. „высока култура“). До нёй належыть література, уменя, музика, припадно і наука і філозофія. В тім змыслї маме днесь културну рубріку в новинках або міністерство културы. Проти той выбраной, елітной высокой културї, потребуючой освіту, пак стояла „низка“ ці народна култура, пізнїше попкултура. Залежно од того ся пак люде і цїлы нації могли дїлити на веце ці менше култівованы, припадно варварскы. Дослїджованём културы ся занимать културолоґія.

 Култура в шыршім змыслї 

Значіть, култура загорнює вшытко тото, з чім ся чоловік не родить, але
 што ся мусить навчіти, жебы ся став платным членом своёй громады;
 што сам векшынов не створює, але переберать од старшых;
 што є скорше колектівным і часто анонімным, накопеным дїлом много ґенерацій;
 што ся утримує так, же ся о то люде старають;
 што даяку громаду споює і разом лучіть од другых.


Антрополоґ Кліффорд Ґіртз характерізує културу як „мережу значінь“, в котрій і з єй помочов чоловік жыє, котру приїмать од своёй громады і котры передавать своїм дїтям. Ґерт Гофстедетвердить, же то „колектівный софтвер“ громады. З іншого аспекту є то способ, як люде жыють в згодї із своїм вірованём, языком, історіов но і способом облїканя. Сполочны значіня, сімволы, способ справованя і ґеста створюють сполочный рамик людьского дїяня, выкликує взаємну довіру і помагать добрій комунікації.

 Репродукція културы 

Култура ся вызначує даяков немінностёв в часї, разом є спружна і приспособлива (адаптівна) на новы условія. Єй продовжованя ці репродукція ся забеспечує єднак спонтанно, наподобнёванём в родинї і пізнїше в околіцї верстаків, єднако сістематічно в школах. На ґенерачній передачі културы, т.є. передовшыткым языка, росповіданя, звыків, облїканя, моралкы або віры традічно брали участь дві ґенерації, особливо матїрь і баба (тзв. grandmother hypothesis). Днесь енкултурацію дїтей стале веце робить телевізія, што громаду міцно гомоґенізує: вшыткы слухають тых самых говорцїв і тоты самы росповіданя, перед очами мають тоты самы приклады справованя ітд.

 Култура і цівілізація 
Затоже ся култура выражать і передавать передовшыткым бісїдов, часто ся розуміть як вязана на даяке языкове середовище (русиньска, французька, нїмецька култура). Про іщі векшы і менше гомоґенны наднародны цїлкы ся хоснує понятя цівілізація, одказуюча к містьскому середовищу (латиньске civis, civilis) значіть к даякому козмополітізму. Навспак про меншы громады, маприклад локалны, професны або віковы ґрупы ся хоснує понятя субкултура (наприклад субкултура шоферів каміонів або тінеджерів). В подобнім змыслї ся повідать о фіремній културї, т.є. заведженым способом комунікації міджі працовниками, рїшіня конфліктів іпод.

В сучаснім рушным і ґлобалізованім світї ся вшелиякы културы, скорше веце ці менше оддїлены, часто стрїчають а зато же собі добрї не розумлять, выникають важны соціалны конфлікты.

 Одказы 

 Повязаны статї 
 Цівілізація
 Културна і соціална антрополоґія
 Културна ґеоґрафія
 Субкултура
 Културна еволуція

 Література 
 J. Assmann: Kultura a paměť. Praha 2001
 Susan Blackmoreová: Teorie memů. Kultura a její evoluce. Praha 2001
 R. van Dülmen: Kultura a každodenní život v raném novověku I./III. Praha 2006
 Clifford Geertz: Interpretace kultur. Praha 2000
 Ernest Gellner: Rozum a kultura. CDK, Brno 1999
 G. Hofstede: Kultury a organizace. Praha 1999
 J. Petráň: Dějiny hmotné kultury I./II. Praha 1995
 Z. Salzmann: Jazyk, kultura a společnost. Úvod do lingvistické antropologie. Praha 1997
 G. Schwarz: Kulturexperimente im Altertum, Berlin 2010

 Референції 

 Екстерны одказы 

 Detailed article on defining culture
 Dictionary of the History of Ideas "culture" and "civilization" in modern times
 Global Culture Essays on global issues and their impact on culture
 What is Culture? - Washington State University

Катеґорія:Антрополоґія