Ґерманьскы языкы

Ґерманьскы языкы — конарь індоевропской родины. Общій предок вшыткых языкôв того конаря — праґерманьскый (общоґерманьскый) язык, котрым говорили приближно в серединї 1. тісячроча п.н.е. в Севернôй Европі. Праґерманьскый язык і ёго потомкы ся характерізують істыма унікатныма языковыма знаками, як то зміна согласных, знама як закон Ґрімма. Майпошырены ґерманьскы языкы суть анґліцькый і нїмецькый — материньскы языкы 300—400 і веце як 100 міліонôв людей в тôм порядку. Иншы росшырены языкы ґрупы суть голандчіна з 23 міліонами і афріканчіна з веце як 6 міліонами родженых говорцьôв; северогерманьскы языкы, враховано норчіны, данчіны, шведчіны, ісландчіны і фаєрчіны, котры вєдно мають приближно 20 міліонôв родженых говорцьôв.

 Класіфікація ґерманьскых языкôв і діалектôв 
325px|thumb|right|Западоґерманьскы языкы  

Североґерманьскы языкы 
Ґерманьскы языкы ся дїлять на три ґрупы: северну, западну і выходну.
 Западоґерманьскы языкы 
Анґло-фрізькы языкы:
Анґліцька ґрупа:
 Давноанґліцькый язык
 Середнёанґліцькый язык
 Анґліцькый язык
 Шкотьскый язык
 Йола (язык) 
Фрізька ґрупа:
 Давнофрізькый язык
 Середнёфрізькый язык
 Фрізькы языкы
 Выходнофризькый язык
 Западнофризькый язык
Нижнёфранконьскы языкы:
 Давнофраньскый язык
 Давноголандьскый язык
 Середнёголандьскый язык
 Голандьскый язык і ёго діалекты
 Афріканчіна
Нижнёнїмецькы языкы:
 Давносаськый язык
 Середнёнижнёнїмецькый язык
 Нижнёнїмецькый язык
Верхнёнїмецькы языкы:
 Давноверхнёнїмецькый язык
 Середнёверхнёнїмецькый язык
 Середнёнїмецькы діалекты:
 Нїмецькый язык
 Луксембурзькый язык
 Їдіш
 Віламовіцькый язык
 Южнонїмецькы діалекты:
 Алеманьскы діалекты (враховано швейцарьской нїмчіны)
 Ракуско-баварьскы діалекты
 Ломбардьскый язык*
* діскутована класіфікація, поз. Ломбардьскый язык. 
 Североґерманьскы языкы 
 Давносеверный язык
 Западна ґрупа:
 Давноісландьскый язык
 Ісландськый язык
 Давнонорвезькый язык
 Норьскый язык
 Фаєрьскый язык
 Норньскый язык
 Ґроньскый северный язык
 Выходна ґрупа:
 Давноданьскый язык
 Даньскый язык
 Давношведьскый язык
 Шведскый язык
 Давноґотландьскый язык
 Ґотландьскый язык

 Выходоґерманьскы языкы 
 Ґотьскый язык
 Писмо 
Найстаршы свідчіня ґерманьскых языкôв — ґерманьскы імена, записаны в 1. сторочу Тацітом. Найстарша памнятка ґерманьского писма — напис на Неґовскôй гелмі (2. стороча пне.). Приближно в 2. сторочу ся обявив старшый футарк, рання форма рунічного алфавіту. Ґотьскый язык ся записовав ґотьскым алфавітом, створеным єпіскопом Вулфілов про переложіня Біблії в 4. сторочу. Пак, хрістіанскы священикы і монахы, котры окрем ґерманьскых языкôв говорили і писали латинчінов, зачали писати по ґерманьскы управеныма латиньскыма буквамы. Окрем штандартного латиньского алфавіту, много ґерманьскых языкôв хоснують буквы з діакрітіков (Å, Ä, Ö, Ü), модіфікованы буквы (ß, Ĳ, Ø, Æ, Ð), латинізованы руны (Þ).
 Історія 
Експансія ґерманьскых племен з 750. року п.н.е. до 1. рік н.е.:
Вшыткы ґерманьскы языкы повстали з праґерманьского языка, обєдиненых звуковыма змінами як то закон Ґрімма ці закон Вернера. Законы зачали дїяти приближно в 500. роцї пне., окрем того екзістовали иншы общі іновації, подля котрых праґерманьска языкова сполочность іщі была єдинов у бронзову добу. 

Іщі з першых свідчінь ся ґерманьскы языкы дїлять на три ґрупы: западну, выходну і северну. Їх одношіня тяжко ся дає зістити протоже рунічны памняткы суть малоінформатівны, а ґерманьскы языкы міґрачного періода суть дуже подобны. Наприклад, ломбардьскый язык 6. стороча годен быв быти поводом северо- ці выходоґерманьскым языком перед тим, як быв асімілованый западныма ґерманцями, кідь ся Ломбарды всїли на Лабе. 

Найстаршый звязаный ґерманьскый текст є ґотьскоє переложіня Нового Завіту з 4. стороча. Екзістують ранны тексты по давнофраньскы (5. стороча), давноверхнёнїмецькы (слова і речіня з 6. стороча, звязаны тексты з 9. стороча і давноанґліцькы (звязаны тексты з 10. стороча).

Довшы рунічны написы суть захованы з 8. і 9. стороч, довшы тексты латиніков — з 12. стороча (напр. Книга о Ісландянах), а дакотра скалдічна поезія — аж з 9. стороча.

До конця міґрачного періоду (~7. стороча) выходоґерманьскы языкы выгынули. Бурґундцї, Ґоты і Вандалы ся асіміловали межи їх сусїдами. Приближно до 10. стороча ґерманьскы языкы вже были доста далекыма, жебы їх носителї ся тяжко межи собов розуміли. 

В Середовіку западоґерманьскы языкы были силно роздїлены. Островный анґліцькый язык ся розвивав одокремлено. З другого боку, контіненталны ґерманьскы языкы были роздїлены верхнёнїмецькым пересуваням согласных. Доднесь роздїл став омного бівшым — од найвысшоалеманьского конаря на югу до северонижнёсаського діалекту на северї. Хоць обидва суть поважованы за варіанты нїмчіны, їх дуже тяжко назвати взаємнозрозумілыма. З другого боку, североґерманьскы языкы ся лишили май єдиныма — контіненталны североґерманьскы языкы суть взаємнозрозумілы і доднеська.

 Знакы 
 дінамічный притиск на першôм (корїнёвôм) складї;
 редукція безпритисковых складôв;
 асімілачноє варіованя гласных;
 общоґерманьскоє пересуваня согласных;
 шырокоє хоснованя аблаута;
 творїня слабого претеріта з помочов денталного суфікса;
 2 тіпа склонёваня придавникôв: силный і слабый.
 Поровнованя словника 
Дакотры з слов в тôй таблічцї змїнили своє історічноє значіня. Наприклад, анґліцьке слово starve значіть «голодовати», а ёго вшыткы коґнаты (покровны слова), наприклад, нїм. sterben значать «мерти». 
Переложіня (Русинчіна)Анґлічтіна Шкотчіна Зап. фрізштіна Афріканчіна Голандчіна Голандчіна (Лімбурзька) Нижня нїмчіна  Нижня нїмчіна (Гронінген) Середня нїмчіна (Луксембурчіна) Нїмчіна Ґотчіна Ісландчіна Фаєрчіна Шведчіна Данчіна Норчіна (Букмол) (Норчіна (Ніношк)ябко  apple  aiple  apel  appel  appel  appel  Appel  Abbel  Apel  Apfel  aplus  epli  epliКоґнат значіть «крумпля». Ябко є súrepli.  äpple  æble  eple  epleдоска  board  buird  board  bord  bord  bórdj/telleur  Boord  Bred  Briet  BrettBrett ся хоснує на юзї, Bord — додаточно на северї  baúrd  borð  borð  bräde  bord  brett  brettбук  beech  beech  boeke  beuk  beuk  beuk  Boeoek / Böök  Beukenboom  Bich  Buche  bōka/-bagms  beyki  bók(artræ)  bok  bøg  bok  bok / bøkкнига  book  beuk  boek  boek  boek  book  Book  Bouk  Buch  Buch  bōka  bók  bók  bok  bog  bok  bokгруди  breast  breest boarst  bors  borst  boors  Bost  Bôrst  Broscht  Brust  brusts  brjóst  bróst / bringa  bröst  bryst  bryst  brystбурый  brown  broun  brún  bruin  bruin  broen  bruun  broen  brong  braun  bruns  brúnn  brúnur  brun  brun  brun  brunдень  day  day  dei  dag  dag  daag  Dag  Dag  Do  Tag  dags  dagur  dagur  dag  dag  dag  dagмертвый  dead  deid  dea  dood  dood  doed  doot  dood  dout  tot  dauþs  dauður  deyður  död  død  død  daudвмерти  die (starve)  dee  stjerre  sterf  sterven  stèrve  starven / döen  staarven  stierwen  sterben  diwan  deyja  doyggja  dö  dø  dø  døy / starvaдоста  enough  eneuch  genôch  genoeg  genoeg  genóg  noog  genog  genuch  genug  ganōhs  nóg  nóg/nógmikið  nog  nok  nok  nokперст  finger  finger  finger  vinger  vinger  veenger  Finger  Vinger  Fanger  Finger  figgrs  fingur  fingur  finger  finger  finger  fingerдати  give  gie  jaan  gee  geven  geve  geven  geven  ginn  geben  giban  gefa  geva  ge / giva  give  gi  gje(va)скло  glass  gless  glês  glas  glas  glaas  Glas  Glas  Glas  Glas  –  glas  glas  glas  glas  glass  glasзолото  gold  gowd  goud  goud  goud  goud / góldj  Gold  Gold  –  Gold  gulþ  gull  gull  guld / gull  guld  gull  gullдобрый  good  guid  gód  goed  goed  good  goot  goud  gutt  gut  gōþ(is)  góð(ur) / gott  góð(ur) / gott  god  god  god  godрука  hand  haund  hân  hand  hand  hand  Hand  Haand  Hand  Hand  handus  hönd  hond  hand  hånd  hånd  handголова  head  heid  holle  hoofТеперь ся хоснує лем у зложеных словах як hoofpyn (головна бôль) і метафорічно, як hoofstad (головне місто). / kopПожычка з латинчіны.  hoofd / kop  kop  Kopp  Heufd / Kop  Kopp  Haupt / Kopf  háubiþ  höfuð  høvd / høvur  huvud  hoved  hode  hovudвысокый  high  heich  heech  hoog  hoog  hoeg  hoog  hoog / höch  héich  hoch  háuh  hár  høg / ur  hög  høj  høy / høg  høgдомôв  home  hame  hiem  heim /  tuisЗо зложеной фразы, котра приближно значіть «домови»  heem, heim / thuis  thoes  Tohuus  Thoes  Heem  Heim  háimōþ  heim  heim  hem  hjem  hjem / heim  heimгак  hook / crook  heuk  hoek  haak  haak  haok  Haak  Hoak  Krop / Kramp  Haken  kramppa  haki / krókur  krókur / ongul  hake / krok  hage / krog  hake / krok  hake / krokхыжа  house  hoose  hûs  huis  huis  hoes  Huus  Hoes  Haus  Haus  hūs  hús  hús  hus  hus  hus  husмного  many  mony  mannich / mennich  baie / menige  menig  minnig  Mennig  Ìnde  –  manch  manags  margir  mangir  / nógvir  många  mange  mange  mangeмісяць  moon  muin  moanne  maan  maan  maon  Maan  Moan  Mound  Mond  mēna  máni / tungl  máni  måne  måne  måne  måneнôч  night  nicht  nacht  nag  nacht  nach  Nach / Nacht  Nacht  Nuecht  Nacht  nótt  nótt  nátt  natt  nat  natt  nattнїт  no (nay)  nae  nee  nee  nee(n)  nei  nee  nee / nai  nee(n)  nee / nein / nö  nē  nei  nei  nej / nä  nej / næ  nei  neiстарый  old (айбо: elder, eldest)  auld  âld  oud  oud  aajt (старый) / gammel (гнилый)  oolt / gammelig  old / olleg  aalt  alt  sineigs  gamall (айбо: eldri, elstur) / aldinn  gamal (айбо: eldri, elstur) gammal (айбо: äldre, äldst) gammel (айбо: ældre, ældst)  gammel (айбо: eldre, eldst)  gam(m)al (айбо: eldre, eldst)єден  one  ane  ien  een  een  ein  een  aine  een  eins  áins  einn  ein  en  en  en  einунця  ounce  unce  ûns  ons  ons  óns  Ons  Onze  –  Unze  unkja  únsa  únsa  uns  unse  unse  unse / unsaснїг  snow  snaw  snie  sneeu  sneeuw  sjnie  Snee  Snij / Snèj  Schlue  Schnee  snáiws  snjór  kavi / snjógvur  snö  sne  snø  snøкамінь  stone  stane  stien  steen  steen  stein  Steen  Stain  Steen  Stein  stáins  steinn  steinur  sten  sten  stein  steinтамто  that  that  dat  daardie / dit  dat / die  dat / tot  dat / dit  dat / dij  dat  das  þata  það  tað  det  det  det  detдва  two / twain  twa  twa  twee  twee  twie  twee  twij / twèje  zoo / zwou / zwéin  zwei/zwo  twái  tveir / tvær / tvö  tveir / tvey / tvær / tvá  två  to  to  toВ діалектах tvo / två / tvei (м) / tvæ (ж) / tvau (с).ко  who  wha  wa  wie  wie  wee  wokeen  wel  wien  wer  Ƕas / hwas  hver  hvør  vem  hvem  hvem  kvenчервик  worm  wirm  wjirm  wurm  worm  weurm  Worm  Wörm  Wuerm  Wurm  maþa  maðkur / ormur  maðkur / ormur  mask /  orm   orm  makk / mark / orm  Коґнат orm обычайно значіть «гад».  makk/mark/ormПереложіня (Русинчіна)Анґлічтіна Шкотчіна Зап. фрізштіна Афріканчіна Голандчіна Голандчіна (Лімбурзька) Нижня нїмчіна  Нижня нїмчіна (Гронінген) Середня нїмчіна (Луксембурчіна) Нїмчіна Ґотчіна Ісландчіна Фаєрчіна Шведчіна Данчіна Норчіна (Букмол) Норчіна (Ніношк)

Катеґорія:Ґерманьскы языкы