Чеська републіка

Че́хія, Че́сько (), Че́хы, офіціална назва Че́ська републіка (, ), історично ай Боге́мія вто держава без выхода до моря в централнуй Европі, член Европської унії уд року 2004, котра має гатары з Австрійов на югу, Німещинов на западі, Польщов на сіверовостоку тай Словакійов на юговостоку. У Чеськуй републіці офіціалнов валутов є чеська коруна; головным варошом є Прага. Кроме неї сут великі вароші ги Бырно, Острава, Пылзень и Ліберець.

Чехія має береговатый ландшафт и площу в 78,871 км² из головно помірным контіненталным и океанічным кліматом.

Чеська републіка є унітарнов парламентарнов републіков из продвинутов, высокодоходнов соціалнов торговов економіков. Чехія ся держит европської соціалної моделі, має задарьну медіціну тай часточно понукат задарьноє університетськоє школованя. У Індексови людського розвою Чехія має 32. місто. Чеська републіка — член Орґанізації споєных націй, Орґанізації Сіверноатлантичного договора, Европської унії, Орґанізації економічного спувробутництва и розвою, ОБСЕ, Рады Европы тай Вішеґрадської ґрупы. На юлій 2025. року президентом Чехії є Петр Павел, премєрміністром — Петр Фяла.

Чеськоє княжество было закладеноє у кунци 9. стороча пуд Великов Моравійов. Оно было формално признаноє ги імперськый став Сященої римської імперії у 1002. рокови тай стало корольством у 1198. По битві Могача у 1526. році вшыткі землі Богемської короны были поступово інтеґровані до Габсбурзької монархії. Через почти стувку рокув протестантськоє повстаня стало причинов Тридцятьручної войны. Из розпадом Сященої римської імперії у 1806. році Коронні землі стали частьов Австрійської імперії.

Бігом 19. стороча Чехія пруйшла індустріалізацію. По розпаді Австро-Мадярської імперії по Первуй світовуй войні бульша часть реґіона зайшла до Первої чехословацької републікы у 1918. році. Чехословакія была єдинов державов у централнуй и восточнуй Европі, котра ся обстала парламентарнов демократійов на вшыток меживоєнный період.Timothy Garton Ash The Uses of Adversity Granta Books, 1991  p. 60 По Мінхенському договорі 1938. року Націштська Німещина окуповала чеські землі. У 1945. році Чехословакія ся удновила тай три рокы по тому стала комуністичнов державов Восточного блока по переворотови року 1948. Провбы лібералізовати уряд и економіку ся гасили совєтськов інвазійов у крайину бігом Празької яри 1968. року. У новемброви 1989, Боршоньова револуція поклала конець комуністичному правліньови тай удновила демократичный устрой. 31. децембра 1992. року Чехословакія ся мирно розпала, а єї державы-члены стали незалежными державами — Чеськов републіков и Словакійов.

 Демоґрафія 
Рождаємость у Чехії у 2020. році ся шацовала на 1.71 дітины на жону, што є низше уд ґлобалного уровня удтворіня в 2.1. Просіковый вік у Чехії є 43.3 рокы. Просікова довгота жывота у 2021 ся шацовала на 79.5 рокув (76.55 рокув про чоловікув, 82.61 рокув про жун).The World Factbook (CIA). Дас 77,000 чоловік іміґрувут на Чехы кажджый рук."Press: Number of foreigners in ČR up ten times since 1989". Prague Monitor. 11 November 2009. Вєтнамські іміґранты яли ся селити у крайині бігом комуністичного періода, коли їх кликав ги робутникув чехословацькый уряд. У 2009 на Чехах было дас 70,000 вєтнамцюв. Многі из них рішили ся лишити у крайині навхтема.

Подля резултатув списованя людности 2021. року бульшина населеня Чеської републікы сут чехы (57.3%), а за нима йдут: моравакы (3.4%), словакы (0.9%), украйинці (0.7%), вєтнамці (0.3%), полякы (0.3%), росіяне (0.2%), сілезці (0.1%) тай німці (0.1%). Ищи 4.0% вписали комбінацію из двох націоналностий (3.6% дали комбінацію из чеської и другої націоналности). Ґрафа „націоналность“ была у списованьови немусайна, того многі люде ї лишили незаповненов (31.6%). Подля шацовань, у Чехії жыют 250,000 ромув (циґан). Польська меншина быват головно у реґіоні Транс-Олза."Jarosław Jot-Drużycki: Poles living in Zaolzie identify themselves better with Czechs ". European Foundation of Human Rights. 3 September 2014.

У Чехії у 2021. рокови жыли 658,564 чужоземці подля Чеської статистичної службы, майвеликі їх ґрупы тото украйинці (22%), словакы (22%), вєтнамці (12%), росіяне (7%) тай німці (4%). Бульшина чужоземного населеня быват у Празі (37.3%) тай Стржедочеськум крайови (13.2%).

Жыдувськоє обывательство Богемії и Моравії, котроє мало 118,000 чоловік подля списованя 1930. року, было практично выгубленоє Націштськов Німещинов бігом Голокоста. У 2021. рокови у Чеськуй републіці жыло дас 3,900 жыдув. Експремєрміністер Чехії, Ян Фішер — юдаїшта.PM Fischer visits Israel ". Radio Prague. 22 July 2009.

Націоналность бывателюв, котрі удповіли у списованьови 2021:

+НаціоналностьЧасткачехы83.76%моравакы4.99%чехы и моравакы2.50%словакы1.33%украйинці1.08%чехы и словакы0.82%вєтнамці0.44%полякы0.37%росіяне0.35%другі4.36%

 Майвеликі вароші 
+Майвеликі муніціпалітеты у Чеськуй републіці
Чеська статистична служба – 1. януара 2025„Population of Municipalities - as at 1 January 2025“. Český statistický úřad. 16. мая 2025.№НазывкаКрайНаселеня№НазывкаКрайНаселеня1ПрагаПразькый1,397,88011ЗлінЗлінськый74,6842БырноЮгоморавськый402,73912КладноСтржедочеськый69,6643Острава283,18713Гавіржов68,6744ПылзеньПылзенськый187,92814МостУстецькый63,4745ЛіберецьЛіберецькый108,09015Опава55,1096ОломовцОломовцькый103,06316ЇглаваВысочіна54,6247Чеські БудейовіціЮгочеськый97,23117Фридек-Містек53,5908Градець Кралове94,31118ТепліціУстецькый50,9129ПардубіціПардубіцькый92,31919Карловы Вары49,07310Усті над ЛабемУстецькый90,86620Карвіна48,937

 Референції 
Чесько
Катеґорія:Европска унія
Чесько
Катеґорія:Чесько