Музична нотация

Исную и други системи нотациї хтори ше хасную за специфични инструменти, жанри лєбо наменки.

 Дефиниция и наменка 
Основна наменка и циль музичней нотациї же би оможлївела вязу медзи звучним феноменом музики и визуалним записом. Служи же би цо прецизнєйше зазначела основни параметри музичного цеку:

♦ Висина тона: Кельо тон високи лєбо глїбоки/нїзки.

♦ Ритем: Орґанизация часового тирваня тонох и паузох♦ Темпо: Швидкосц виводзеня музики.

♦ Динамика: Моцносц лєбо гласносц звука.

♦ Артикулация: Способ на хтори ше тони виводза (повязано, оштро, наглашено, претаргуюцо  итд.).

♦ Фарба тона (тембр): Гоч ше чежше  прецизно нотира, даєдни знаки можу указовац на жадани инструментални або вокални квалитет и тембр звука.

Нотация оможлївює:

• Комуникацию: Преношенє композиторових задумкох виводзачом.

• Чуванє: Тирвацо записованє музичних дїлох.

• Анализу: Преучаванє структури и змиста музики.

• Ученє: Олєгчує ученє граня, шпиваня и розуменя музики.

• Координацию: Оможлївює векшому числу виводзачох (у оркестри, хору, камерному ансамблу) же би источасно и ускладзено виводзели зложени дїла.

 Историйни розвой 
Музична нотация прешла длугу розвойну драгу:


• Розвой линийовей системи: Значни  крочай ґу прецизнєйшому зазначованю висини тона було уводзенє єдней лєбо вецей линийох. Ґвидо Аретински (коло 991–пос. 1033)  иснує думанє же є заслужни за уводзенє системи зоз штирома линиями и ключами, хтори оможлївели ясне дефинованє интервалох и лєгчейше ученє мелодийох. Познєйше систем преширени на пейц линиї, а то и основа нєшкайшей линийовей/линийней системи.	

• Мензурална нотация: Од 13. вику та надалєй, розвива ше систем мензуралней нотациї хтори оможлївел прецизне писанє тирваня тонох и паузох, а то  було нєобходне за розвой вецейгласовей музики (полифония). Розлични форми нотох мали точно одредзени часово вредносци.	

• Нотация у бароку и класицизме: Систем ше далєй стандардизує и усовершує. Уводза ше тактово смужки, яснєйше ше дефиную ознаки за такт, тонанлитет, динамику и темпо. Нотация поставала подбна нєшкайшей.	

• Модерна нотация (19. и 20. вик): Приходзи до дальшого и зложеншого додаваня числених  ознакох за ,,финши” ниянси у виводзеню (артикулация, аґоґика, специфични ефекти). У 20. вику, зоз зявеньом аванґардней музики, зявюю ше и нови, нєконвенционални системи нотациї (напр. ґрафична нотация).	

 Елементи сучасней линийней нотациї 
Стандардна заходна нотация хаснує шлїдуюци основни елементи:

• Линийни/линийски систем: То (множество) вєдно пейц паралелни горизонтални линиї и штири пражнїни медзи нїма, на хтори ше, и до хторих ше пишу ноти.

• Ключи: Знаки на початку линийовей системи хтори одредзую абсолутну висину нотох на линийох и у пражнїнох. Найчастейши такв. G-кључ (виолински), F-кључ (бас-кључ) и C-кључ (алт и тенор кључ).	

• Ноти: Симболи хтори означую висину тона (одредзену спрам положеня/места у линийней системи) и тирванє тона (одредзене зоз форму ноти: цала нота, половка, штварцина осмина, шеснасцина итд., як и точка за ноту, нота вязана зоз луком лєбо корона).	

• Паузи: Знаки хтори означую претаргнуце одредзеного тирваня, а одвитую тирваню нотох.	

• Тактовка: Тактова смужка: Вертикална смужка хтора дзелї линийни систем на такти.	

• Такт: то основна метрична єдинка.	

• Ознака за такт: Розламок на початку композициї (лєбо при пременки такта) хтори одредзує муз. метер/меру – число тактових часцох у такту (чишлїтель) и єдинку за чишлєнє  (чишлїтель).	

• Пред'знаки: Повисшовачки (#) або або знїжовачки (♭) на початку линийовей системи (споза ключа) хтори одредзую тоналитет композициї (и хтори тони нєпреривно повисшени або знїжени).	

• Акцидентали: (случайни пред'знаки): Знаки (#, ♭,   - розришовачка) хтори ше пишу опрез поєдиних нотох и почасово (до конца такта) меняю їх висину.	

• Ознаки за динамику: Упутства за моцносц/гласносц виводзеня (напр. p - piano/цихо, f - forte/гласно, crescendo - поступно поглашньованє, decrescendo / diminuendo - поступно сцихшованє).	

• Ознаки за темпо: Упутства за швидкосц виводзеня (напр. зоз словами: Adagio, Andante, Allegro; лєбо метрономску ознаку: напр. quarter ММ 1= 120} ).	

• Ознаки за артикулацию: Символи хтори указую и упутюю на способ  виводзеня тона (напр. staccato - кратко, legato - повязано, акцент, portato – претаргуюцо итд.).	

• Други символи: Постоя вельке число других знакох хтори даваю додатни упутства визводзачови: луки (скапчана вяза – лук тирваня лєбо лиґатура за легато) , фермата (затримованє тона), прикраски (трилери, предудари, мордент, ознаки за повторйованє (репетиция, da capo, dal segno), ознаки за октаву (8va) итд.	

 Други нотни системи 
Попри стандардней линийней нотациї, постоя и други системи:

• Табулатура: Ґрафични системи хтори нє указую директно висину тона, алє позицию пальцох на инструменту (найчастейше за струново инструменти як цо то ґитари, лаути, алє и за гармонику або усну гармонику).


• Неуми: Историйни систем хтори хасновани у штреднїм вику за записанє церковеней музики.

• Lead sheet: Поєдноставена нотация хаснована у джезу и популарней музики. Звичайно содержи лєм мелодию, текст писнї и акордски символи над мелодию як основу за гармонске провадзенє и импровизацию.

• Брайова музична нотация: Систем релєфних точакох хтори оможлївюю (особом зоз барз слабим видом) и слабовидим особом читанє нотох - музики.

 Функция и огранїченя 
Музична нотация моцне средство за комуникацию и очуванє зложених музичних идейох. Вона оможлївює прецизне дефинованє велїх аспектох у музики. Медзитим, анї єден нотни систем нє може записац и зазначиц шицки ниянси живого виводзеня. Елементи як цо то фина аґоґика („дробни" пременки темпа), прецизна фарба тона, субтилна динамика и индивидуална интерпретация виводзача часто оставаю з вонка досягу того цо ше може прецизно записац. Пре тото улога виводзача як интерпретатора вше барз значна.

 Вонкашнї вязи 
 Долмеч онлајн - Музичка теорија и нотација (язик: английски)
 lessons MusicTheory.net - Лекције из теорије музике (язик: английски)

 Референци 

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини