Мауна

|+
! colspan="2" |Мауна
|-
| colspan="2" |center|270px
|-
! colspan="2" |Наукова класификация
|-
|Царство:
|Plantae
|-
|Дивизия:
|Magnoliophyta
|-
|Класа:
|Magnoliopsida
|-
|Ряд:
| Fabales
|-
|Фамилия:
| Fabaceae
|-
|Род:
|Phaseolus
|-
|Файта:
|P. vulgaris
|-
! colspan="2" |Биномне мено
|-
| colspan="2" |<div style="text-align: center;"> Phaseolus vulgaris Linnaeus
|}

Мауна (Phaseolus vulgaris) або желєна пасуля, серб. боранија,  єднорочна рошлїна. Кед ше бешедує о мауни як рошлїни у ствари ше дума на рошлїну обичней пасулї хтора ше хова пре єй нєузрети мауни, хтори можу буц желєни або жовти, у хторих ше находза тиж нєузрети зарна. Мауни або желєна пасуля ше конзумую як желєнява.

 История 

 Походзенє з Америки 
Мауна (Phaseolus vulgaris) походзи зоз Стреднєй Америки, найвироятнєйше зоз териториї нєшкайшого Мексика, дзе  археолоґийни докази потвердзели же ше там ховала ище пред 7.000 до 8.000 роками. Попри кукурици и бундави, була фундамент польопривреди и костираня предколумбовских цивилизацийох, Майох и Астекох, дзе ше три култури медзисобно помагали и росли. 

 Модерни часи 
До Европи мауну принєсол Кристифор Колумбо, кед ше врацел зоз свойого другого путованя до Нового швета 1493. року. Перши сиґурни писани и визуелни докази о єй присуству у Европи датую  зоз периоду после 1532. року, кед зазначене же папа Климент VII достал нашенє на дарунок од шпанского цара Карла V. Познате и же Катарина Медичи 1533. року однєсла нашенє пасулї до Французкей як часц свойого талу. На початку, рошлїна нє такой прилапена як пожива, алє ше ховала як украсна рошлїна. 

Хаснованє желєних маунох у костираню ше почало шириц перше у Италији у 17. вику, а вец ше преширело на Греческу, Турску и Французку. По 19. вик мауни ше заш лєм ридше хасновало за костиранє, и садзело ше их пре зарна. Тримало ше же то пожива за худобних. 

 Приход и ширенє у Европи 
Популарносци мауни допринєсол  Американєц Калвин Кини (Calvin Keeney), хтори 1894. року створел першу сорту мауни без „нїткох” (енгл. stringless''), цо значно олєгчало єй хаснованє. Дальши розвой технологийох конзервованя и замарзаваня у цеку 19. и 20. вика оможлївел же би мауна постала глобално доступна и єдна з найпопуларнєйших заградкарских културох.

 Ботанїчни прикмети 
лево|мини|200x200п|Варена мауна
Мауна длуга 8-20 cm и широка 1-1,5 cm, може буц желєней, жовтей, чарней або лиловей фарби, а ма 4-8 зарна. По випатрунку може буц округла або кляпчиста. Даєдни сорти маю влакна по длужини мауни, цо комерциялно нєжадане.

Корень слабше розвити и углавним нє идзе глїбоко, найвецей до 70 cm. На жилох ше формую велї ґужлїки з бактериями хтори вяжу шлєбодни азот зоз воздуху. Стебло може буц високе  30–45 cm при нїзких сортох  2-3 m при високих цагацих сортох. 

Лїсца желєни або лилови, спирално розпоредзени по стеблу, длуги  6-15 cm и широки 3-11 cm. Квитки позберани до квета, рошню у пазухи лїсцових конарчкох. Били, целово або лилово квитки длуги коло 1 cm и маю 10 прашнїки. Квитки ше самооплодзую, цо олєгчує селекцию стабилних култиварох.
Катеґория:Желєнява