Лїпа

Лїпа (Tilia parvifolia Ehrh – дробнолїсцата, позна, T. Grandifolia Ehrh – вельколїсцата, вчасна и T. Argentea Desf. стрибернїста; вариянта общеславянскей назви, у вост. слц. l'ipa, поль. lipa) то род хтори облапя коло 30 файти лїсцопадного древа. Назва роду од античней назви за (T. tomentosa) од греческого τιλος = влакно; по другим толкованю назва походзи од греческей вименєней назви за брест πτελεα. У наших крайох рошню лєм била або стриберна лїпа (Tilia tomentosa), вельколїсцата лїпа (Tilia platyphyllos) и дробнолїсцата лїпа (Tilia cordata). Остатнї два файти медоносни, а стрибернїста менєй ценєна за пчоларство, бо єй квитки маю мале количество етерского олєю, а нє маю анї виражени приємни пах. 

Опис рошлїни – Лїпа вирошнє високо од 25 до 30 метери, а старосц єй и даскельо стотки роки. Лїсца єй двошорово з длугим конарчком, углавним шерцасти и по рубцу зубкасти. Квитки лїпи мали, гермафродитни, актиноморфни, пейцчленово желєнкастожовтей фарби, приємного паху у щитох зоз заєднїцку ґириздочку хтора до поли зроснута з конарчком. Квитнє у юнию и єй пах тирва 2 до 3 тижнї, алє дзекеди престанє и за 5 до 6 днї. Плод орещок хтори настал зоз зрастаньом пейцох карпелох (на плоду пейц воздлужни рубци -  места зроснуца). Перикарп тварди, мохоткави, голи або брадавкасти, зависно од файти. 

Култне и святе древо старих паганских Славянох була праве лїпа хтора ше вола и arbor felix, цо значи древо хторе приноши щесце. Трима ше же грих порезац лїпу. Як рецидив старого култу, дзепоєдни стари лїпи мож найсц у церковних портох и на теметовох. 

Хаснованє у народней медицини и фармациї – Квиток дробнолїсцастей и вельколїсцастей лїпи ше хаснує у народней медицини и фармацеутскей индустриї за правенє рижних лїкох. У теї ше ю хаснує як благе средство за презнойованє при прехладох, за ублажованє кашлю, при запалєню горнїх орґанох за диханє, процив корчох и за умиренє больох вообще, за звекшане мокренє итд. Екстракт лїпового квитку у форми ароматичней води хаснує ше процив лєтнїх пегох на твари, а злєпшує и роснуце власох. Лїпов мед ма приємни смак и пах и благотворно уплївує на окрипенє чловекового орґанизма. З того меду стари Славянє правели медовину.  

Мегке и лєгке лїпово древо ше хаснує у скулпторстве, резбарстве, та и за виробок украсних предметох. 

Оберанє лїпи – Квиток лїпи, т.є. його ґириздочки з лїсцочком обера ше скорей як ше зошицким розвиє, а потим ше суши у ценким пасме на цуґу. За тею лїпово квитки нє треба чувац длужей як єден рок. 

Вереня до чудотворней моци – Углє лїпового древа упива ґази. З нїм ше лїчело живи рани и посиповало ноги кед ше барз зноєли. Дараз ше на лїповей жирячки кадзело хорих. Кед пановала туберкулоза (єфтика), совитовало ше хорому най идзе штерацец днї рано под лїпу, та оздрави. 

 Ґалерия 

 Литература 

 Енциклопедия Нового Саду 13, ЛЕС – МАП, Нови Сад 1999, б. 56-57
 Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 37, 59

Вонкашнї вязи

 Липа, Википедија на српском језику,  1. август 2005.
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Медицина