Чисцец

Тип:

Класа:

Ряд:

Фамилия:

Подфамилия:

Род:

Файта:Plantae

Magnoliophyta

Mаgnoliopsida

Lamiales

Lamiaceae

Lamioideae

Stachys

S. atherocalyxБиномне мено<div style="text-align: center;">Stachys atherocalyx
K.Koch
Чисцец (лат. Stachys palustris, серб. чистац, рсй. чистец, укр. чистець, поль. сzyściec) – общеславянска назва; у народзе чисцец познати и под меном коньска пахнячка, дзе меновнїку „пахнячкаˮ додати прикметнїк „коньскиˮ зоз значеньом – „нєправиˮ. Дараз ше крави напасало по сцернянкох, та и млєко пахло на чисцец, а пчоларе пущали пчоли на чисцец. Даєдни рошлїни з тоту назву „ошлєбодзую од чарохˮ, чисца крев и под.

 Опис  

Чисцец єднорочна рошлїна висока коло 30 центи, рошнє до горе, алє може буц и цагаца. Стебелко ценке, розконарене, голе и у споднєй часци з ридкима мохотками. Лїсце видлужено елиптичне, дугоке 2,5-5 центи, ценке, жовтожелєне; у штредку стебла найвекше, з векшей часци шедзаце. Квитки блядожовти або ище частейше билей фарби, ґруповани до круга, вельки коло 1 цм; сподня ґамбочка квитку кус длугша од верхнєй. Квитнє влєце, а рошнє у горских предїлох, як и коровче у жице кед лєто сушне на сцернянкох, потим у кромпльох и других шацох. Пре интензивну аґротехнїку, вше є ридше коровче. Люби сушни и шлюнковити, карбонатни жеми, та ше прето зявює (у ровнїни найчастейше) коло гайзибанских драгох.

Прикмети - Чисцец отровни пре даєдни алкалоїди, та му нє место у покарми за статок. Ма и лїковити прикмети, а як и велї усточково рошлїни, добра є паша за пчоли. Познати чисцецов мед. 

Состав - Над'жемна часц рошлїни ма у себе бетаїнски деривати - стахидрин, бетоницин, турицин, триґонелин. Окрем того, ма колину, алантоїну, як и танину, смоли, етеричного олєю, аскорбинскей квашнїни (0,085%) и орґански квашнїни. У нашеню чисцецу пранайдзени масни олєй (28,15%).

Продукция етеричного олєю з квиткох виноши 0,05%. У сухих квиткох, лїсцу и горнєй часци рошлїни єст 0,08% етеричного олєю, а у швижих - 0,23-0,38%.

290x290px|мини
Загроженосц и защита файти – Як файта з барз огранїченим розпресцераньом у Сербиї, у Правилнїку о преглашеню и защити строго защицених и защицених дзивих файтох рошлїнох, животиньох и печаркох видвоєна є як защицена файта.

 Литература 

 Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 33, 60

 Словнїк руского народного язика II, Нови Сад 2017, б. 721

 Grlić, Lj., Samoniklo jestivo bilje, Zagreb 1980.

 Вонкашнї вязи 
  Močvarni čistac. Vikipedija na hrvatskom  jezku,  hr.wikipedia.org

 Čistac jednogodišnji. AgroVodič, agrovodic.com

Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Наука
Катеґория:Биолоґия