Багнїтка

+Багнїтка300пНаукова класификацияЦарство:PlantaeДивизия:MagnoliophytaКласа:MagnoliopsidaРяд:MalpighialesФамилия:SalicaceaeРод:SalixФайта:S. capreaБиномне мено<div style="text-align: center;">Salix caprea
Linnaeus
Багнїтка, звич. мн. багнїтки (лат. lat. Salix caprea, серб. врба ракита, маца, горв. vrba iva, поль. wierzba iwa, слц. bahniatka, поль. bagniątko, укр. багнiтка) – прут верби ракити або ясики. То лїсцопадна файта древа з велькей фамилиї вербох (lat. Salicaceae). Багнїтки єдни з виснїкох яри. Рошню як черяк або менше древо. У наших крайох су автохтона рошлїна. Широко су розпрестарти и нє грожи им опасносц од вимераня. Рошню на влажних теренох, коло побрежйох рикох, озерох и беґельох.
Багнїтки тиж так и саме дзелєне багнїткох при церкви на Квитну нєдзелю: Була Багнїтка.

 Випатрунок 

Лупа багнїткового древа желєнкастей фарби и длуги час гладка. Пупча груби и блїщацокафовкасти. Младнїки груби, спочатку мохоткави. Лїсце широке, елиптичне, 6-10 центи длугоке и 3-6 центи широке, од долу биляве, зоз 6-10 нерватуровима жилками. Верх лїсца часто спирално зосукани. Побочни лїсточка покруткасти и зубкасти, кратши од лїсцового конарчка. Квитнє скорей як ше зявя лїсца. Квитки груби и до 4 центи длугоки. Хлопски квитки маю 2 прашнїки и опращковюю ше з инсектами. Продукую вельки количества нашеня у форми пахулькох хторе витор розноши у шицких напрямох. Багнїтково квитки дробни и позберани до ґириздочкох. Вони єднополни, а рошлїни дводомни. То значи же на даєдних рошлїнох лєм хлопски, а на других лєм женски квитки. Найкрасши багнїтки на хлопских вербох, бо їх квитки украшує жовта мохотка хтору правя прашнїки з вельо полену. Плоди и нашенє наставаю лєм на женских рошлїнох.

 Розмножованє 

Верби ше барз лєгко закоренюю з конарчкох, алє нє и багнїтка. Ю чежко розмножиц з одрезаних конарчкох. У природи ше самозашева (самошейка) – нови рошлїни наставаю з нашеня.

Пендуласта багнїтка з каламеньом достата як украсни култивар верби иви зоз зогнутима конарами на долу, и вона уж длуго зприкрашує нашо заградки: Salix caprea ‘Pendula’.

Етимолоґия – Сам корень слова хтори означує мохоткасте пупче багнїтки повязани зоз словом багня – баранче, млада овца, понеже багнїтково квитки здабу на баранчатка.


Лїковити прикмети багнїткох – Од давна познате же шицки файти вербох знїжую температуру, змирюю болї и пошвидшую вилучованє зною и мочу, а з тим и отровних материйох з цела, знїмаю горучку, болї у глави и болї при неуралґийох. Тею з вербовей лупи ше окреме препоручує при регоми, а поготов при реуматизме и ґихту. Вербова лупа змирює болї и знїщує бактериї, та прето посцигує добри резултати при шицких вредових запалєньох жалудка и черевох.

 Народна медицина 

Кед ше дахто похорел на жалудок, кед му «спадло з оч», руцало ше углїки. То погорени конарчок швеценей багнїтки преляти з воду хтору ше попило.

 Приповедки наших старих 

На Квитну нєдзєлю швецели ше у церкви багнїтки. Кажда жена ше намагала принєсц дому цо вецей багнїтки прето же вони були „прави” лїк процив больох у глави, а найбаржєй як лїк „кед дакому зоч спаднє”, найбаржей тим цо барз красни, або малому дзецку, кед ше дахто на ньго запатри, же яке є красне.

У валалє були особени жени, котри знали зоз тих багнїткох „углїки руцац”, а то ше робело на шлїдуюци способ:

Положело ше на празни гарчичок крижом нож и ножнїчки и побагословели зоз тима словами: „Оца и Сина и Сятаго Духа Аминь” а потим насипали през тот нож и ножнїчки до гарчичка перше швеценей води а вец обичней коло єдну литру, принєсли ґу котлянки, положели на огень багнїтки, а вец резали зоз ножнїчками жирячки зоз тих багнїткох до тей води у гарчичку, а под час тей роботи гуторели: „То на силу, то на стрилу, то на хлопа, то на жену, то на паропка, то на дзивку”. Такой потим ше до дзевец чишлї: „Нє єден , нє два, нє три, нє штири, нє пейц, нє шейсц, нє седем, нє осем, нє дзевец”. На остатку ше углїки у гарчичку поблагослови зоз жегнаньом и зоз словами:„ Во имя Оца и Святаго духа, Аминь”. Хори ше мал три раз по кущичко напиц з тей води, сплокнуц очи, положиц праву руку на лїву ногу а лїву руку на праву ногу, умиц жалудок и хрибет з тоту воду, ище раз умиц очи, а остаток води ше висипало горе на хижу, або кед ше жени руцало вец на мачку, а кед ше хлопови або хлапцу руцало, висипала ше вода на кандура.

 Литература 
 Словнїк руского народного язика I, A – Н, Нови Сад 2017, б. 40

 РУСКИ НАРОДНИ КАЛЕНДАР, 1946. рок, бок 78,80

 Вонкашнї вязи 
  Pendulasta (tužna) Cica-maca, Iva vrtni centar, vrtnicentariva.hr

  Vrba iva, Vikipedija na hrvatskom jeziku, hr.wikipedia.org

  Drvo Vrba Iva - lekovita svojstva, sajt  Priroda na dar, www.prirodanadar.rs
Катеґория:Рошлїни