Розламок

Розламок (лат. Fractus = зламане, розламане) у математики, то число хторе описує єдну або вецей єднаки часци єдней цалосци. Розламок то количнїк двох природних числох.

 История 

Нєшкайши способ записованя розламкох. з помоцу двох числох медзи хторима ше находзи смужка, настал у VII вику, у Индиї, а перши европски математичар хтори го похасновал бул Леонардо Фибоначи.Математика, учебнїк за пияту класу основней школи, бок 196

 Записованє розламку 

Розламок ше записує з помоцу розламковей смужки, наприклад: , а читаме го : штири седмини. 

Число над розламкову смужку то цале число и наволуєме го чишлїтель, а число под розламкову смужку то  природне число и наволуєме го менователь. Менователь указує на кельо єднаки часци подзелєна даяка цалосц, а чишлїтель указує кельо таки часци замерковани або визначени. Розламок то количнїк  двох числох, цо значи же чишлїтель у улоги дзелєнїка, а менователь у улоги дзелїтеля. Розламкова смужка означує операцию дзелєня.

– Прави розламок то розламок чия абсолутна вредносц менша од 1, напр.  , односно кед чишлїтель менши од менователя.

– Нєправи розламок то розламок чия абсолутна вредносц векша од 1, напр.  , односно кед чишлїтель векши од менователя.

 Аритметични операциї 

1.	Преширйованє розламку

Розламок мож прешириц так же и чишлїтель и менователь помножи з истим цалим числом. Преширени розламок єднаки початному розламку.

Приклад:  

2.	Скрацованє розламку

Розламок мож скрациц так же ше и чишлїтель и менователь подзелї з истим цалим числом. По правилу, и чишлїтель и менователь дзелїви зоз тим числом. Скрацени розламок єднаки початному розламку.

Приклад: 

3.	Реципрочна вредносц

Реципрочна вредносц розламку   то розламок   .  „Recipročni brojevi”. Eduvizija. Приступљено 18.12.2025..

Наприклад: реципрочна вредносц цалого числа 5 виноши  , 

або наприклад, реципрочна вредносц розламку   виноши 7.

4.	Здаванє розламкох и однїманє розламкох

При здаваню и однїманю, розламки ше зводзи на найменши заєднїцки менователь, односно найменши заєднїцки содержитель.

а) Кед менователї исти при розламкох хтори ше здава, вец ше здава лєм чишлїтелї, а вредносц менователя ше лєм препише.

Приклад  :  

б) Кед менователї двох розламкох хтори ше здава або однїма розлични, муша ше перше звесц на наймеши заєднїцки содержитель, аж теди розламки мож здац або одняц єден од другого.

Приклад :   

5.	Множенє розламкох

Розламки ше множи так же ше перше множи чишлїтелї и записує на место чишлїтеля резултату, а потим ше множи менователї и записує на место менователя резултату.

Приклад :   

6.	Дзелєнє розламкох

Розламки ше дзелї так же ше чишлїтель першого розламку помножи зоз меновательом другого розламку и записує на место чишлїтеля резултату розламку, а менователь першого розламку ше множи зоз чишлїтельом другого розламку и записує на место менователя резултату розламку. Зоз того шлїдзи же ше два розламки дзелї так же ше перши розламок помножи зоз реципрочну вредносцу другого розламку.

Приклад :   

7.	Поровнованє розламкох

Розламок  и  мож поровнац на шлїдуюци способ: розламки ше множа на крижом, и кед a раз d менше од b раз c, шлїдзи же други розламок векши, а кед
a раз d векше од b раз c, шлїдзи же векши перши розламок.
 Вонкашнї вязи 

   Разломак, sr.wikipedia.org  

 Референци 


Катеґория:Математика
Катеґория:Наука