Студня

У старих руских обисцох було два файти студньох: такв. студня на соху и студня на ролю або вальок.

 Студня на соху 
Така студня мала вецей часци, а то: паланки, дєрма, соха, валов, клюка и кабел.


• Валов - бул при студнї. Майстрове-цимерманє зоз специялну мотичку видлобали штредок зоз стебла и так бул направени валов. Стал дакус висше од жеми на древох або на цеглох. Под нїм була викопана долїна. Валов на другим концу мал дзиру, хтора була заткана з дуґовом. Воду ше часто випущовало, же би вше була чиста, бо ше з валова напавало статок. Випущена вода з валова чурела до долїни под валовом. З нєй пила воду живина. У валове вше мушело буц води, бо бул з древа, та би ше розсушел од слунка кед би бул празни. Кед ше почало правиц бетонски паланки, почали ше правиц и бетонски валови.

• Соха - то древо хторе було закопане до жеми. Горе, при верху, мало рачки. У рачкох стала дєрма. То було длугоке древо, хторе ше колїмбало. През рачки и дєрму були префуровани дзири през хтори було предзате желєзо. Воно тримало дєрму на сохи. Дєрма могла ходзиц горе-долу. На єдним концу, на дєрми з ланцох була притвердзена клюка, на хтору ше заквачел древени студньов кабел. Пре ровновагу, на други бок дєрми (тот цо патрел до студнї) заквачело ше даяке старе желєзо, цегли и подобне. Соха и дєрма були з баґренового древа.

 Клюка 
Клюка була направена з ядлїни. Була такей грубини же би ше ю могло облапиц з гарсцами. Нє ишла такой од дєрми, алє дас на єден метер бул перше приквачени ланц, а аж вец була клюка. Вона нє була аж по дєрму, бо би нє могла ходзиц кед ше висиповало воду з кабла. Клюка була длугока коло 5 метери, з тим же дас три метери були у студнї, а два горе.


З бокох студня була омурована з цеглами. Сподок ше нє могол омуровац, та ше студню мушело часто чисциц. Чисцели ю понайвецей хлопи. Перше ше зоз студнї мушело вицагац шицку воду, а то ше робело так: за желєзо на дєрми привязал ше штранґ. Хлопи цагали за штранґ и сцаговали тот край дєрми долу-горе, же би полни кабел лєгчейше ишол зоз студнї. При паланкох стали двоме хлопи, хтори чекали кабел з воду и висиповали го до чурчка, хтори пред тим викопали. Вода по чурчку ишла до загради. Воду зоз студнї ше швидко мушело вичерповац, бо ше зоз жридла нєпреривно правела вода. Вец по драбини до студнї вошол єден хлоп, хтори чисцел студню, т.є. до студньового кабла черпал мутлянку. Хлопи хтори були горе цагали кабел вонка так як ше го цага и зоз воду. Мутлянку сипали до чурчку. То ше мушело барз швидко робиц, бо ше у студнї вше ознова правела вода. Чисцело ше док ше нє дошло до здравей глїни. 

Дзеци ше часто нагинали до студнї, бо ше у води могло опатрац. Паланки були часто погнїти, та дзеци могли спаднуц до студнї. Же би ше нє нагинали и нє попадали, старши их страшели же у студнї єст “желєзна баба“, та кед ше буду нагинац, вона их зоз желєзнима руками уцагнє до студнї, та ше подавя. 

За студню єст вязани єден стари обичай, хтори нєшка вимар. Млодята по свадзби до студнї руцали винчани карички. Задротовали их вєдно и руцели до студнї. То значи же вони занавше жадаю остац вєдно и же их нїч нє роздзелї.

 Студня на валькох 

На верх тих слупох ше приквачело вальок (наволую го ище и колєсо або роля). На вальок ше приквачовало ланц, або паньваш, за хтори бул привязани кабел. На бок того вальку притвердзело ше желєзну ручку, з помоцу хторей ше накруцовало ланц з каблом на вальок. Горе таки студнї могли мац и закрице. Влєце ше у студњох хладзело поживу, та студнї служели як фрижидери. У каблє влєце стала ґереґа, а за клюку була обешена кантичка з млєком, шметанку и под.

 Литература 

 Олена Папуга, Руске обисце, 2012, бок: 47-51.
 Chang, Mingteh (2012). Forest Hydrology: An Introduction to Water and Forests (3rd ed.). CRC Press (published November 1, 2012). p. 31. ISBN 978-1-4398-7994-8.

 Вонкашня вяза 

 Kako funkcioniše bunar i zašto je važan? bunar.rs

Катеґория:Гидроґеолоґия
Катеґория:Народна творгосц
Катеґория:Обисце