Драбинки

Драбинки (серб. лотре, лестве, странице) - Драбинки на коч ше у Керестуре звичайно правело зоз баґренового древа, а у Дюрдьове зоз ясену. З простих грубих дескох колєсар вирезал верхнї и споднї дручки. Длужина дручкох завишела од файти коча, бо ше кочи медзи собу розликовали праве по длужини дручкох. Так було кочи од 7, 8, 9 и 10 шухи драбинки. Зоз ценших дескох з пилку колєсар вирезовал штреднї дручки хтори були и узши и дакус ценши од верхнїх и споднїх дручкох. Колєсар потим скравал криви карфи драбинкох. За нїх мушел вибрац древо хторе голєм приблїжно таке криве як цо мали буц криви карфи. То значи же кед колєсар прикладал фурму по хторей мал вирезац бок, мушел добре мерковац як иду пасма на древе. Кед би криви карфи драбинки скрал зоз простей дески, вони би пошвидко розпукали. Ище требало нарезац карфи зоз ценших дескох. Карфи мушели буц ценши и од вонкашнїх и од нукашнїх дручкох, а длугоки були 20 цоли. Кед шицки часци драбинкох були скрати, требало розмерац дзе ше их будзе дзиравиц. Перше колєсар поприкладал верхнї и споднї дручки ґу кривим карфом, а на нїх штреднї дручки так як би мали стац. Вец драбинку премерал же би видзел чи исте розстоянє по дияґонали медзи процивнима кутами. Кед розстоянє исте, вец мож було на вонкашнїх дручкох означиц места дзе треба видлабац дзири за криви карфи. Потим на бокох значел места дзе войду штреднї дручки. На концу, на шицких дручкох колєсар розмерал дзири за карфи. Так по означеней драбинки мож було дзиравиц. Колєсар перше на вонкашнїх дручкох префуровал дзири за криви карфи и за шруби, а вец ище дзири за криви карфи видлабал з округлим длатом на векше. Дзири за карфи на вонкашнїх дручкох нє ишли прейґа, алє лєм дас до поли зоз нукашнього боку. И їх колєсар перше вифуровал зоз фуровом, а вец их зоз ухатим длатом видлабал же би достали штириуглову фурму як и сами карфи хтори ту буду заглобени. Нукашнї дручки требало предзиравиц прейґа, бо през нїх преходзели карфи. То значи же их колєсар перше на означених местох прейґа префуровал, а вец их ище з ухатим длатом преширйовал так же би през нїх прешли карфи. Ище колєсарови остало порихтац дзири за штреднї дручки на кривих карфох драбинкох. Кед шицко було подзиравене, мож було порихтани древени часци обробиц на готово. То значи же вонкашнї дручки и боки обробел на округло. Перше познїмал углїки з обручним ножом, а вец шлїдзел звичайни поступок вигладкованя углїкох зоз гобльом, рашпельом, циклинґом и шмирґлу. На єдним концу вонкашнїх дручкох колєсар з обручним ножом вистругал бабки, а потим и их вигладкал. Нукашнї дручки нє були заокруглєни, алє прости, та их колєсар лєм зоз гобльом огобльовал и вигладкал. Найвекши украс на драбинкох, та и на цалим кочу, були карфи. Прето на карфох колєсар вирабял рижни цифри, односно шпищки. Даєдни купци за парадни кочи наручовали точени карфи, алє таку роботу вец робел кудзеляр. Кед нє було иншак розказане, колєсар на дещичкох вирезаних на карфи з лїца видлабал шпищки. Шпищок то цифра на карфи котру видлабал зоз длатом, або вирезал на бокох карфох з пилку и обручним ножом. Кед шицко було готове, драбинки требало зложиц. Колєсар перше удзал карфи до штреднїх дручкох, а на дручки зоз древеним млатком прибил криви карфи, вец кладол верхнї и споднї дручки, так же карфи до нїх уходзели лєм до поли. Боки драбинкох удзивал прейґа през верхнї и споднї дручки. Скорей того колєсар ище на верхох бокох драбинкох, там дзе мали буц удзати до верхнїх дручкох кущичко зарезал до зукос же би боки лєпше шедли. Зложени драбинки ше ношело до ковача на оковйованє. Дюрдьовски колєсар Йовґен Кевежди правел три розлични файти цифрох. Вон мал порихтни фурми, виписал их на дещички порезани за карфи, и вирезовал на нїх шпищки. Потим их зоз гобльом вировнал и гладкал. 

Окови на драбинкох - Ковач на вонкашнї дручки кладол прейґа плех, потим драбинки сциснул зоз штирома шрубами, односно желєзами хтори преходзели прейґа през шицки дручки. На споднї дручки кладол два тартови хтори сциснул ґу дручку зоз панточками. За тартови ше квачело сподки преднїх и заднїх шороґльох. На верхнї дручки ковач кладол карички и то на месце дзе до дручкох уходза криви карфи драбинкох. Шруб на хторим вишела каричка преходзел през дручок и през криву карфу драбинки, та го на тим месце сцискал. За тоти карички ше квачело верхи преднїх и заднїх шороґльох. Коло самих каричкох ковач ище кладол льовчужми. До льовчужмох ше квачело льовчи хтори притримовали драбинки. На криви карфи ковач кладол цифровани плех, хтори мал задаток помоцнїц места дзе уходзели штреднї дручки до кривих карфох. Конци вонкашнїх дручкох на заднїх шороґльох, дзе нє були виробени бабки, ковач оковал з плехом. Драбинки на тот способ були оковани з лїца, а зоднука их ище колєсар поставел зоз ценкима десками же би драбинки нє були дзирави. На тих дескох ше з лїца настругало лїсочки зоз обручним ножом, цифрашом. Цифраш за собу зохабял ярчки, а колєсар настругал таки ярчки перше по длужини цалей дески, а вец ище и крижом по нєй. Так дески випатрали як плєцени зоз пруца. Кед ше таки вицифровани дески прибивало на драбинки, обрацело ше их так же би лїсочки було видно з лїца драбинкох, помедзи карфи. 

 Литература 

 Наташа Фа Холошняй, Колєсарске ремесло, Терминолоґия, Studia Ruthenica 19/2014, б. 57-59

 Вонкашнї вязи 

 Lotre

 Рјечник Ло вебсајт Српска енциклопедија, srpskaenciklopedija.org/ 

  Paorska kola. vebsajt Ravnoplov, ravnoplov.rs, 14. juni 2018.