Кросна

Зоз тканьом ше занїмаю ткач и ткачка. Дакеди то було специялне ремесло. Ремеселнїк ше волал покровцар. Вон ше занїмал зоз тканьом валалских торбичкох зоз кожей шерсци, у хторих ше ношело вино, сир, хлєб, соль.STARI ZABORAVLJENI ZANATI”. Архивирано из оригинала 05. 02. 2020. г. Приступљено 26. 7. 2021.

 История 
Найстарши пренайдзени платна походза ище зоз младшого каменого часу, зоз часу Старого Єгипту и зоз находзиска нордийского бронзового часу. Перши кросна були вертикални, яки ше и нєшка хаснує, алє у сучасних формох ше на нїх углавним тка тепихи и таписериї. Горизонтални кросна тиж єст вецей файти, алє принцип роботи исти. Нєшка ше найчастейше хаснує жемни кросна, алє и тоти столни хтори забераю менєй места у просториї.
 Роботи на кроснох 
Накруцанєright|thumb|300x300px|Tканє на кроснохНєпоштредне пририхтованє предзи за тканє почина зоз накруцаньом на файфи. За накруцанє ше хаснує шпуляр и кожелєц.

Перше ше на кожелєц намесци предзу и зоз першого пасма ше видвої нїтку. Файфу ше кладзе на шпуляр, а з окруцаньом шпуляра обраца ше и файфа. Накруцанє нїтки зоз кожельца на файфу реґулує ше з руку. Tkanje - drevna umetnost i vestina poklon-sasvim-poseban.com. Архивирано из оригинала 17. 1. 2012. г. Приступљено 26. 7. 2021.

Од ширини платна яке ше жада виткац завиши число файфох, а тото число вше парне (од 6 по 14). Длужина платна будзе завишиц од того кельо пасма намотани на єдну файфу. Тоту длужину означує ше у пасмох, а єдно пасмо виноши 5 до 5,5 метери. На тот способ порихтана предза будзе твориц основу платна, а предзу за уток платна накруцує ше на цивки справени з наду. Способ накруцаня на цивки исти як и при накруцаню на файфи.

 Снованє 

Пранїчок ше унапрями ґу снованїци (два рижни рами, вертикално положени на єдней осовини) и початок прамячка ше притвердзи за горню часц раму. Потим ше снованїцу обраца и кажде намотанє твори єден знак длужини 5 до 5,5 метери, зависно од того кельо єст шицкого намотаня – векше число намотаньох дава кратши знак.


Так пририхтану предзу, же би ше нє помервела, уплєта ше прейґ руки як шильку зоз вецей карикох – до ключа. На тот способ предзу мож познєйше барз лєгко одмотац, т.є. лєм ше ю розцагнє.

 Тканє 
Од того як накруцена предза на кросна у найвекшей мири завиши яке будзе успишне тканє, т.є. чи нїтки буду досц нацагнути же би ше нє мервели и таргали. Прето ше поволовало жени хтори мали надосц искуства и схопносци за таку роботу – була потребна помоц найменєй трох особох.


На кроснох єст ище бардо (здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. тирсци – на узко нарезани фалатки з наду длужини коло 10 центи. 

Файти барда: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину). На барду од 7 пасма ткало ше на мехи, на барду од 8 пасма – на керпари, на барду од 10 пасма – платно на хлєбовки и под., на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; штернацнїцу и шеснацнїцу ше хасновало за тканє плахиткох на посцелї. Барда було вецей файти и по густосци тирсцох: ридши барда (мали на ридше тирсци), барда штреднєй густосци.

Платна яки мож ткац на кроснох то:

 ценке платно хторому и основа и уток з коноповей цверни. Таке платно ше вола на дрелїх. Ширина му 14 пасма;

 грубе платно зоз грубей предзи, основа з коноповей цверни, а уток може буц з памуку або конопи. Ширина му 7 по 12 пасма, за ручнїки 7 по 8, за партки и сламячи 10, а за хлєбовки 12 пасма;
 покровци ше тка у основи тка у основи з моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки. 
 Таку грубу нїтку прави ше на клокотки. За ню ше хаснує найгорше влакно – клоче. Покровци ше злучує зоз двох полох платна. Покровец треба ище добре збиц зоз киянку; 

 керпари ше тка з платняних пантлїкох рижних фарбох, а основа з моцней цверни. Ширина платна (керпари) 6 пасма.

 Файти кроснох 
Нєшкайши ше кросна  розликую:

 По конструкциї - столни и жемни

 По технїки роботи – контрабаланс и контрамарш Collier 1970, б. 104]

 Спрам зложеносци роботи хтору на кроснох мож реализовац – зоз двома нїtками, зоз штирома и зоз вецей нїтками.

Кросна правели майстрове кудзеляре або колєсаре.


Ґалерия

 Литература 

 Любомир Медєши, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу и културу Нови Сад 2007, б. 255-258.
 Barber, E. J. W. (1991). Prehistoric Textiles. Princeton University Press. ISBN 0-691-00224-X.
 Tкање - Мрежа живота youtube.com

 Вонкашня вяза 

 Мирјана Марковић РАЗБОЈ - АЛАТ ЗА РУЧНО ТКАЊЕ
 Dokumentarni film "TKANJE BOŠČI" youtube.com
 Kurs tkanja - osnove i delovi razboja - lekcija 1 youtube.com

 Референци 
Катеґория:Традиция

Катеґория:Ремесла