Музей

Музей (зоз старогреческого μουσείον, мусио – штредзиско) назва за установу и будинок, место дзе ше чува, виучує и виклада – хронолоґийно або тематично – збирки старих предметох, уметнїцких дїлох, предметох з обласци науки, технїки...

Спрам дефинициї ICOM-а (анґл. International Council of Museums, ICOM, серб. Медзинародни совит музейох, МСМ) зоз 1974. року, музей нєпрофитна установа на хасен дружтва и його розвою, отворена за явносц, за нащиву жительох хтори збераю, чуваю, виглєдую, комуникую и викладаю материялни и нєматериялни скарб зоз цильом виучованя, образованя и забави.
270px|alt=Конк|thumb|Конк у ґалериї Уфици у Фиренци.
 История 

Перши зазначени податки о збирки драгоциних предметох ше находза у городзе Сузи (югозаходни Иран). Податки ше одноша на 1176. рок пред н.е. и даваю информациї о збирки предметох принєшених зоз воєно покорених обласцох. У городзе Персеполю (Иран) тиж ше споминаю палати зоз скарбнїцами и скулптурами греческей уметносци. Палати отвераю дзвери нащивительом у шветочних нагодохWilkens, Alasdair (25. 5. 2011)  . „The story behind the world's oldest museum, built by a Babylonian princess 2,500 years ago”.
270px|alt=Музей у Лондонє|thumb|Британски музей у Лондонє

У 5. вику пред н. е. у Атинским акрополю ше почина будовац ґалериї и музеї (Пинакотека - ґалерия малюнкох на уходзе до акрополю, Калкотека-будинок зоз скулптурами), Stoa poikile - конк украшени зоз мотивами битки при городзе Маратонє. Скарбнїци ше находза и у универзитетох при святилїщох у Атини, Коринту, Олимпиї. 
Збирки завитних дарункох чували и о нїх ше старали hieropoei (чуваре и священїки). У чаше геленизма настали перши музеї при библиотекох у хторих ше одвивали науково, културни и уметнїцки дїялносци (у Александриї у 3. вику пред н.е. и у Перґаму, у 2. вику пред н. е.).
270px|alt=Ермитаж|thumb|Музей уметносци Ермитаж у Санкт Петербурґу спочатку була Жимска палата рускей царскей резиденциї.

Антични Рим (Стари Рим) нє припознава музей як институцию. Велї дїла подобовей уметносци ше збера и виклада у библиотекох, святилїщох або на отвореним просторе.

Нєшкайши тип музею ше зявює у чаше ренесанси у Италиї. 
270px|alt=Рок|thumb|Сала славних рокенролу (Охайо, ЗАД) централни шветови музей пошвецени рокенролу
Од 16. вику рошнє интересованє за зберанє културно-историйно-наукових предметох и зявюю ше ґалериї у хторих ше чува уметнїцки дїла.

У 18. вику ше прави перши будинки за потреби музейох хтори отвераю свойо дзвери нащивительом: Музей Ешмолиєн (анґл. Ashmolean Museum) у Оксфорду, Природняцки музей ( нєм. Naturhistorisches Museum) у Бечу, Британски музей (анґл. British Museum) у Лондонє.

Найвецей явни музеї ше отвера после Французкей револуциї.

У 19. вику ше першираз зявює потреба за подзелєньом музейох. З єдного боку настава потреба основац енциклопедийни музеї зоз образовним приступом (Метрополитански музей уметносци у Нюйорку и Музей применєних уметносцох у Бостонє), а зоз другого боку, зоз наставаньом рижних наукових дисциплинох, формую ше окремни музеї:

•	археолоґийни музей (1802. року основани лапидариюм у Авґустовим святилїщу у Пули, Археолоґийни музей у Сплиту 1820. року, у Задру 1830. року)

•    уметнїцки музеї и ґалериї (Национална ґалерия у Лондонє 1842 року, Ермитаж у Петроґрадзе 1852. року)

•	технїчни музеї (Conservatoire National des Arts et Métiers  у Паризу 1794. року, Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik у Минхену 1903. року, Технїчни музей у Заґребе 1854. року)

•	историйни музеї (Музей Наполеона у Паризу 1970. року, Heeresmuseum у Бечу)

•	етноґрафски музеї (Museum fur Völkerkunde у Бечу 1876. року, Етноґрафски музей у Сплиту 1910. року и у Заґребе 1919. року)

•	природняцки музеї (Народни природняцки музей у Паризу 1793. року, Национални природняцки музей у рамикох Смитскониянскей институциї у Вашинґтонє 1846. року, Америцки природняцки музей у Нюйорку 1869. року)

•	национални музеї (Народни музей у Задру 1832. року и у Заґребе 1846. року) хтори при малочислених народох афирмую национални идентитет.

У 20. вику ше у музейох виклада рижни вистави конциповани же би комуниковали зоз явносцу. Видава ше и каталоґи и други публикациї, вирабя ше и предава сувенири, орґанизує ше преподаваня и педаґоґийни роботнї за дзеци. У Другей шветовей войни векшина музейох була знїщена. По войни ше прави нови, вельки будинки, музеї:

◆	1959. року Ґуґенгайм музей (музей абстрактней уметносци) у Нюйорку

◆	1964. року Национални музей антрополґиї у городзе Мексику

◆	1973. року Музей Ван Ґоґа у Амтредаме

◆	1977. року Национални музей модерней уметносци у центре Жорж-Помпиду у Паризу

Окрем того же ше правело нови будинки, даскелї стари будинки ше реновирало и адаптовало за музейни потреби. Тедишнї будинок желєзницкей станїци у Паризу 1986. року достал нову наменку, присподобени є за вистави и у нїм отворени национални Музей Орсе, тиж так будинок готелу Сале реконструовани и у нїм 1974. року отворени тиж национални музей, Музей Пабла Пикаса (Париз).

Концом 20. и на початку 21. вику зявюю ше перши виртуални музеї, а зявює ше и музей MOWA (анґл. Museum of Web Art) хтори нє постої як будинок, алє ма поставени вистави хтори мож розпатрац (on line ) и виклада образовни програми.

 Виртуални тури 

▶   Музейна збирка у Руским Керестуре

▶   Историйно – етнолоґийна збирка Одняте од забуца у Коцуре

▶   Историйно – етнолоґийна збирка Одняте од забуца у Дюрдьове

 Подзелєнє 

★ Науково музеї (археолоґийни, историйни, етноґрафски, природняцки, технїчни, воєни, криминалистични, гиґиєнски, школски, моряцки...)

★ Уметнїцки музеї (музеї котри викладаю збирки малюнкох, скулптурох, ґрафикох и предмети применєней уметносци)Enciklopedija likovnih umjetnosti. Sv. 3, Inj-Portl. Zagreb: Jugoslavenski leksikografski zavod. 1964. стр. 515.

Спрам характеру, структури и териториялней компетенциї, музеї ше дзеля на державни, покраїнски, городски и музей родзеного краю. Часто ше хаснує и назви як цо то ґалерия (векша збирка малюнкох и скулптурох) и кабинет (за збирку ґрафикох, пенєжу и медальох).

Окрем просторийох за викладанє збиркох, сучасни музеї маю и просториї за чуванє, понеже ше нє шицки предмети викладаю, просториї за реставрованє и препарованє музейних експонатох, фотоґрафску лабораторию, просториї за фахових занятих роботнїкох, просториї зоз инвентаром и библиотеку.

 Найпознатши музеї и ґалериї у Европи 

– Фиренца: Палата Пити (Pitti) и Ґалерия Уфици

– Милано: Ґалерия Брера (Brera)

– Венеция: Ґалерия Академиї

– Рим: Музей историї и уметосци Лувр (Louvre), Музей уметносци Орсе

– Амстердам: Рийксмузеум, Музей Ван Ґоґа

– Лондон: Британски музей и Национална ґалерия, Музей Викториї и Алберта

– Мадрид: Музей уметносци Прадо, Музей кралїци Софиї

– Билбао: Музей модерней уметносци Ґуґенгайм Билбао

– Санкт Петербурґ: Музей уметносци Еритаж

– Москва: Трет'яковска ґалерия, Пушкинов музей

– Минхен: Стара и Нова Пинакотека, Нємецки музей

– Дрезден: Ґалерия старих майстрох у Дрездену

– Беч: Уметнїцко-историйни музей

 Найнащивенши музеї 

+ Шветова лїстина 20 найнащивенших музейох и местох за забаву у 2018. року   „Theme Index Museum Index 2018” (PDF)AECOM. 2019.. Шорне число 
по ч. нащивительох Назва музея  Город  Число нащивительох 1.  Лувр  Париз  10.200.000   „Art's Most Popular: here are 2018's most visited shows and museums”The Art Newspaper. 24. 3. 2019. 2.  Китайски национални музей  Пекинґ  8.610.092 3.  Музей уметносци Метрополитен  Нюйорк Сити  6.953.927 4.  Ватикански музеї  Ватикан (Рим)  6.765.186 5.  Национални музей авияциї и астронаутики Вашинґтон  6.200.000  „Visitor Statistics” Smithsonian. Приступљено 6. 6. 2019. 6.  Тейт Модерн  Лондон  5.868.562   „Visits made in 2018 to visitor attractions in membership with ALVA”Association of Leading Visitor Attractions. Приступљено 6. 6. 2019. 7.  Британски музей  Лондон  5.828.552 8.  Национална ґалерия у Лондонє  Лондон  5.735.831 9.  Природняцки музей у Лондонє  Лондон  5.226.320 10.  Америцки природняцки музей  Нюйорк Сити  5.000.000 11.  Национални природняцки музей  Вашинґтон  4.800.000 12.  Национална ґалерия уметносци  Вашинґтон  4.404.212 13.  Китайски музей науки и технолоґиї  Пекинґ  4.400.000 14.  Ермитаж  Санкт Петербурґ  4.220.000 15.  Музей Джеджанґ  Ганґджоу  4.200.000 16.  Национални музей америцкей историї  Вашинґтон  4.100.000 17.  Музей Викториї и Алберта  Лондон  3.967.566 18.  Реина София  Мадрид  3.898.000 19.  Национални музей палати у Тайпею  Тайпей  3.860.000 20.  Музей Нанкинґ  Нанкинґ  3.670.000
 Вонкашнї вязи 

   Музей. Википедия на сербским язику

 Улога музеја. muzejvojvodine.org.rs

   Музеј, Хрватска енциклопедија. enciklopedija.hr

 Дефиниција музеја. icom-croatia.hr

 Референци 
Катеґория: Култура