Ластовки

Валалска ластовкаНаукова класификацияЦарствоAnimaliaТипChordataКласаAvesРядPasseriformesПодрядPasseriФамилияHirundinidaeРод HirundoФайтаP. domesticusБиномне мено Hirundo Rustica Linnaeus
Ластовки (лат. Hirundinidae) то птици хтори жию у населєньох коло людзох. Єст городски (лат. Delichon urbica), валалски (лат. Chelidon rustica) и брегово (лат. Riparia riparia), хтори жию коло води - у укр. диялектох ластовка, у вист. слц. бешедох lastovka, поль. lastówka. 

 Випатрунок 
Ластовки маю струнке цело, кратку шию, длугоки кончисти кридла и видласти хвост. Швидко лєца и можу нагло пременїц напрям лєценя. Вельки пищок док лєца тримаю отворени, так же им инсекти просто улєтую до джубку хтори завераю аж кед ше им наполнї. Єдза суньоґи, мухи, мотилї и хробачки. Маю барз добре розвити осет виду, та видза у найдробнєйши инсекти, а керую пчоли, оси и други инсекти цо маю жадло. 

Найпознатша и нам найблїзша валалска ластовка (лат. Hirundo rustica). Гнїздзи ше у  Европи, Азиї и Сиверней Америки, а жимує у Африки, южней Азиї, Австралиї и Южней Америки. Блїзко є вязана з людзми, прето же хаснує їх будовнї за правенє гнїзда.   

Одроснути самец валалскей ластовки длугоки од 17 до 19 центи, уключуюци и 2 до 7 центи хвостово пирка. Розширени кридла єй од 32 до 34,5 центи, а ма од 16 до 22 ґрами. Хрибет єй метално-белави, червенкава сподня часц шиї и чола, а брущок и сподня часц цела билей фарби. Ма два предлужени пирка у хвосце, хтори ше роздвоюю и формую характеристичну форму „ластовкового хвоста“.  

Самичка валалскей ластовки подобного випатрунку и велькосци, алє ма кратши хвост як самец и нє таки блїщаци фарби пиря, окрем билшого брущка. Ластовчата, кед достаню пирє, маю блядшу червенкасту тварочку, баржей кафову и кратши хвост од одроснутих ластовкох. 

 Бивальнїк и розширеносц 
Валалски ластовки найволя отворени пространства з нїзку веґетацию, як цо то пажици, луки и оранїни, дзе нєдалєко єст води. Тота файта ластовки керує лєсовити и прикри подруча, як и подруча з вельким числом будовньох. Обєкти як цо то гамбари, хлїви и одводни канали то места хтори ластовки вибераю за правенє гнїзда. 
alt=Гнїздо зоз ластовчатами|thumb|304x304px|Гнїздо зоз ластовчатами

 Правенє гнїзда 
Валаски и городски ластовки свойо лабдасти гнїзда з єдним отвором притвердзую на вонкашнї мур будинку, нєдалєко од чловека. Гнїзда валалских ластовкох маю форму кошарочки и вше су у самих будинкох, под повалу (у отворених конкох, хлївох, шопох). 

Гнїзда правя зоз глїни: грудки блата складаю и лїпкаю зоз свою шлїну. Знаю убудовац и до тисяч грудки. За тоту роботу треба им 15 и вецей днї, з паузами док чекаю же би ше блато осушело. Валалски ластовки до глїни додаваю слами, шерсци итд., та их можу закончиц за 10 днї. Брегово ластовки правя гнїзда у лесу и у одрезох на побрежйох рикох. Гнїздо им тунел длугоки коло єден метер з преширеньом на дну – гнїздза ше у колонийох, та ше дзекеди на стотки отвори находза єден коло другого. 
alt=Ваїчка валалске ластовки|thumb|304x304px|Ваїчка валалскей ластовки
Исти гнїзда ластовки хасную вецей роки. Кед ше приселя, очисца их и пооправяю, обложа з пирйом и шерсцу. Єдно насадзенє ма 4-5 били вайца – ваїчка валалскей ластовки маю пеги. Шедзенє на вайцох тирва до два тижнї, а уж после трох тижньох млади лєца з родичами. Родительску длужносц окончую и самец и самичка. У юлию валалски и городски ластовки ознова маю вайца на хторих шедза.  

 Карменє 
По своїх навикнуцох за покарму, валалска ластовка подобна другим инсектоєдом хтори єдза док лєца. Карми ше на отворених поверхносцох високо од 7-8 m над поверхносцу води або жеми. Часто провадзи животинї, людзох и польопривредни машини, и при тим лапа знємирени инсекти.  

 Гнїздзенє 
Ластовки у наших крайох птици селїдбенїци, лєтнї госци. Перше приходза валалски ластовки, у остатнїм тижню марца, а городски и брегово у першим тижню априла. При концу авґуста (валалски коло половки септембра) збераю ше до вельких чупорох и лєца до Африки, южно од екватору. Велї загиню у драже – найбаржей им завадза диждж. 

Самци валаскей ластовки ше врацаю до обласцох дзе ше гнїздза скорей як самички и вибераю места за гнїзда. Успишносц самца при вибераню партнерки завиши од длужини кракох хвоста, при чим самичком прицагуюцши самци хтори маю хвости з длугшима краками. 

У южней часци ареалу, сезона гнїздзеня тирва од фебруара або марца до септембра, а у сиверней часци ареалу звичайно од конца мая або початку юния до септембра. И самец и самичка браня гнїздо, алє самци аґресивнєйши. Пари оставаю вєдно до конца живота, алє паренє з другима єдинками призвичаєне. 

 Вереня 
Ластовком ше приписує моц предвидзованя хвилї: кед лєца високо, хвиля будзе красна, а кед су над жему або воду – будзе дижджу. Тото ма и свойо пояшнєнє: кед воздушни прицисок опадує, инсекти ше спущую ґу жеми, та и ластовки – же би их влапели – лєца нїзко. 

 Литература 
 Енцикопедия Нового Саду 12, КОС – ЛЕР, Нови сад 1999, б. 273

 Вонкашнї вязи 
 Сеоска ласта, Википедия на сербским язику
Катеґория:Животинї
Катеґория:Птици
Катеґория:Биолоґия