Салаш

Салашох було од штреднього вику на подручю цалей Панонскей ровнїни, од Словацкей и Австриї по Румунию и Сербию. На наших просторох найвецей салаши у Войводини, гоч тот способ биваня вше ридши и велї стари салашарски центри, салашски шори вимераю а з нїма нєстава и єдна часц култури народох.

 История 
Салаши настали и розвивали ше до єдинственого будовательного нашлїдства под одредзенима природнима и економскима условиями. На самим початку їх наставаня, аж по штредок 19. вику, то були импровизовани привредни пребувалїска статкарох. Познєйше, з преходом на землєдїлство, приходзи до трансформациї салашох хтори поступнє преходза до хижох, подoбних гевтим цо ше будую у валалох.

Першобутно, салаши були лєтни пребувалїска селянох, док з часом дзепоєдни поставали стаємно населєни. И познєйше, у позним стадиюму розвою салашох маме углавним два типи: салаш фармского типу, дзе власнїк, або биреш (наємни роботнїк) бивал нєпреривно, и салаш маєтнєйшого селяна, такволаного полутана, хтори би мал ище єдну хижу у валалє, а на салаш би виходзел лєм робиц, под час польопривредней сезони. З приходом гайзибанских драгох на тоти простори, и салаши уходза до орґанизованей системи розвою просторного плана, доставаю салашски гайзибански станїци, та гайзибанска драга овязовала салашски аґломерациї з найблїзшим ґравитируюцим населєньом. З траценьом функциї преношеня роби и путнїкох зоз салаша до варошу тоти валалски гайзибански драги поставаю нєрентабилни и утаргую их, потпомагаюци з тим дальшу фраґментацию салашох и їх шорох хтори формовани при гайзибанских драгох.Lazić, Veselin; Grujić, Milorad (1994).Ej, salaši PČESA.

Вшелїяк, и сами парасти з часом поставаю вше мобилнєйши, окреме одкеди ше трактор почал хасновац, та прето нєстава потреба за поштредованьом лєтних пребувалїскох на польох. То єдна з причинох масовного напущованя и валяня салашох.

Аґрарни реформи хтори ше намагали ґу колективизациї и арондациї жеми, як и наставанє вельких роботних задруґох и валалских комбинатох з интензивну продукцию поцисли улогу салашскей малей привреди. Шицко тото пошвидшало препаданє салашох, алє и предїлох, бо у польопривредних подприємствох почало громадзенє статкового фонду, за розлику од екстензивного напасаюцкого статкарства за хторе ше думало же є нєпродуктивне, та вєдно зоз салшскима маєтками щезли и желєни пасовиска. 

Зоз щезнуцом салашох охудобнює ше уж и так пусти предїл Войводини, у хторим салаши желєно- били острова, пребувалїска безчислених птицох и скровища дзивини.Найлєпши салаши у околїску Нового Саду сайт Luftika,Алє салаши и жридла култури и вшелїяких традицийних доброх: жридло войводянского менталитету, жридло вредних, шпоровних, витирвалих, поцагнутих, цихих, одмераних, з окремним финим и двосмисловим гумором надарених людзох, та вшелїяк жридло статку и живини и овоци, грозна, ягоди, палєнки, ґомбовцох и рейтешох.  

 Литература 
 Найстарши коцурски салаши (Народни календар 1983, НВУ Руске слово, Нови Сад, бок 99-103), 
 Прецо були салаши (Руски календар 2000, НВУ Руске слово, Нови Сад, бок 150-153).
 Салащанє – богатого роду (Руски календар 1999, НВУ Руске слово, Нови Сад, бок 138-141)
 Harkai Imre (1992): Graditeljstvo Bačke Topole. Rubicon - Temerin.
 Бранислав Којић (1973): Сеоска архитектура и туризам. Београд
 Ferenc Erdei (1974): Magyar tanyák (Салаши у Мадярскей). Budapest (язик: мадярски)

 Вонкашнї вязи 

 Слики старих жемунїцох у Мадярскей 
 Мр Славомир Олеяр,  Краса и чежкосц салашского живота (Янко Барна Так приповедали нашо дїдове, 2022). Studia Ruthenica, Дружтво за руски язик, литературу и културу, ч. 28, 2002, б. 30
 Мр Гелена Медєши, Нєт анї салаши анї ґу нїм чапаши. Studia Ruthenica, Дружтво за руски язик, литературу и културу, ч. 28. 2002 рок, бок 33. 
Идилски венєц Планчакового салаша ТВ репортажа Мирка Канюха
 Стари салаши, Нестор Пушкаш, музика и слова Яким Сивч

 Референци